cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ
ಕಾರ್ ಪತ್ತುನೆ
ಬಿಸುತಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಮಾತೆರ್ಲ ತರೆಕ್ ಮೀದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ತುತ್ತ್‌ದ್, ಕಣಿತ ದುಂಬು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೈ ಮುಗ್ಯುವೆರ್. ಕನ್ನಡಿಡ್ ಮಾತೆರ್ಲ ತನ್ಕುಲೆನ ಮೋನೆ ತೂಪೆರ್. ಪೊಸ ವರ್ಸ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಕೊರಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಮದಿಪು ಪನ್ಪೆರ್. ಗಂದದ ಬೊಟ್ಟು ಪಾಡೊನುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲಡುಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಆಶೀರ್ವಾದ ನಟ್ಟೊನುವೆರ್. ತುಲುನಾಡ್‌ಡ್ ಬಿಸು ಪಂಡ ಪೊಸ ವರ್ಸ ಆಯಿನೆರ್ಡ್ ಹಿರಿಯಕ್‍ಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಆಶೀರ್ವಾದ ದೆತೊನುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಕಾರ್ ಪತ್ತ್‌ನೆಕ್ ಹಿರಿಯಕುಲು ಉಡುಗೊರೆಲಾ ಕೊರುಪ್ಪೆರು. ಪೊಸವರ್ಸ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ.
ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ
ಕಂಡದ ಬೇಲೆಗಾದ್ ಕಾಂಡೆ ಬೇಗ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಎರುಲೆನ್ ದೇರೊಂದು ಪೋದು ಏರು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಬರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬಿತ್ತುವೆರ್. ಐಕ್ ನಮ್ಮ ತುಳುವೆರ್ನ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಸಬ್ದೊನೇ "ಕೈ ಬಿತ್ತ್ ಬಿತ್ತುನ" ಪಂದ್. ಕೂಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ ದುಂಬುದ ಇಲ್ಲಡ್ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆನ ಮೋಕೆ ದಿಂಜಿದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಬಿಸುತ ಪೊರ್ತುಡೆ ಕಣಿ ದೀದ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತ ಕಿರಿಯೆರ್ಲ ಪ್ರಾಯದಕ್ಲೆನ ಕಾರ್ ಪತ್ತದ್, ಎಡ್ಡೇಪುನು ನಟ್ಟೊಂದಿತ್ತೆರ್.
ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ವನಸ್
ಬಿಸುತ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಲಾಯಕ್‌ದ ವನಸ್ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಬೀಜ ಪಾಡ್ದಿನ ಪಾಯಸ ಆನಿದ ವಿಶೇಷತೆ. ತೌತೆ ಪುಳಿ ಕಜಿಪು, ಕಡ್ಲೆ ಗಸಿ, ಮಣೊಲಿ ಆಜಾಯ್ನ, ಕಡ್ಲೆ ಬೇಳೆ / ಪದೆಂಜಿ ಪಾಯ್ಸ ಕಮ್ಮಿಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಬಿಸುತಾನಿ ಮೂಡೆ
ಬಿಸುತಾನಿ ತುಳುವೆರ್ನ ಮಾತಾ ಇಲ್ಲಡ್ಲ ಮನ್ಪುನ ಅಡ್ಯೆನ್ ಅಡ್ಯೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದ್ ಮೂಡೆ ಅತ್ತಂಡ ಗುಂಡೊ. ಪೆಲತ ಇರೆನ್ ಕುತ್ತ್ ದ್ ಅತ್ತಂಡ ಬಾರೆದ ಇರೆನ್ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮನ್ಪಿನ ಮೂಡೆಡ್ ಅಡ್ಯನ್ ಬೈಪಾವೆರ್. ಮೂಡೆ ಬಿಸುತ್ತಾನಿ ತಿನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪದ್ಧತಿ ಲೆಕ ನಡತೊಂದ್ ಬತ್ತ್‌ತ್ಂಡ್. ಪೇಂಟೆಡ್ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಮ್ಮಿಯಾವುಂದಿತ್ತ್‌ಂಡ್ಲ ಊರುಡ್, ತರವಾಡ್‌‍ಡ್ ಉಂದು ನಡತೊಂಡು ಬತ್ತೊಂತುಂಡು.
ತುಳುವೆರೆ ಬೇಸಾಯೊ ಕ್ರಮೊ
ಆನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೇಗ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಎರುಲೆನ್ ಕಂಡೊಗು ದೇರೊಂದು ಪೋದ್ ಎರು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಬರೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಬರೆ ಪಾಡಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಅಯಿನ್ ಕ್ಯೆಯ್ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುನೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಬಿಸು ಬುಕ್ಕ ಬೆನ್ನಿ
ಬೆನ್ನಿ, ಬೇಸಾಯ ಮನ್ಪುನಕ್ಲೆಗ್ ಬಿಸು ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ದಿನ. ತುಳುವೆರೆ ಪೊಸ ವರ್ಷ ಬಿಸುತಾನಿ ಸುರು ಆಪುನೆರ್ದಾರ ಆನಿ ಬೆನ್ನಿ ಮನ್ಪುನಕ್ಲ್ ಬೆನ್ನಿ ಸುರು ಮನ್ಪೊಡು. ಈ ದಿನನೇ ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲ್ ಎರುಲೆನ್ ಕಂಡಗ್ ಲೆತೊಂದ್ ಪೋದ್ ಅಡತ್ತ್‌ದ್ ಕೈ ಬಿತ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್.
ಬಿಸು ಎಡ್ಡೆ ದಿನೊ
ಒವ್ವೆ ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆ ಪಿದಡುಂಡ ಬಿಸುತಾನಿ ದಿನೊ ಕೆನಿಯರ ಇಜ್ಜಿ, ಇಲ್ಲಡೊಕ್ಕೆಲ್, ಕೆಬಿ ಕುತ್ತುನ
ಬಿಸುತಾನಿತ ಗೊಬ್ಬು
ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ
ಬಿಸುತಾನಿ ದಾನೊಧರ್ಮೊ
ಬಿಸುತಾನಿ ಬಡ ಬಗ್ಗೆರೆಗ್ ದಾನ ಧರ್ಮ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ ಪಜೆ/ಕುರುವೆ ಮಾರುನಕ್ಲ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ ಅಕ್ಲ್ ಮಾರುನ ಕುರುವೆಗ್ ಬದಲ್ ಬಿಸುತ ಮೂಡೆ ಅತ್ತಂಡ ಉರ್ದುದ ದೋಸೆ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್ಗೆ.
ಬೇತೆ ದಿಕ್‍ಟ್ ಬಿಸು
ಬಿಸು ಪರ್ಬ ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿಡ್ ಅತ್ತಂದೆ ನೆರೆಕರೆತ್ತ ಕೇರಳಡ್ ಬುಕ ತಮಿಳ್ನಾಡ್‌ಡ್ಲ ಆಚರಿಸಾಬೆರ್. ಕೇರಳಡ್ ಈ ಪರ್ಬನ್ 'ವಿಷು' ಪಂಡ್‌ದ್ ಆಚರಿಸಾಬೆರ್.
ಪಿದಯಿದ ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಮಹಿಳಾ ಪೊಲೀಸ್
ಮಹಿಳಾ ಪೊಲೀಸ್ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಡ್ ಮಹಿಳೆಯೆರ್‌ಲಾ ಇನಿ ಪುರುಷೆರೆಗ್ ಸಮನಾದ್ ದುಡಿಮೆ ಮಲ್ತೊಂಡು ಉಲ್ಲೆರ್‌. ಗಸ್ತು, ಬಂದೋಬಸ್ತ್, ಪಾಳಿ, ರೋಲ್ ಕಾಲ್, ಎಸ್ಕಾರ್ಟ್ ಇಂಚಿನ ಮಾತ ಕೆಲಸೊಲು ಇನಿ ಮಹಿಳೆಗ್‌ಲಾ ಸಲೀಸ್.
ಮಹಿಳೆಯೆರೆನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ದೌರ್ಜನ್ಯ
ವರ್ಗೊ:ಮಹಿಳೆ ವರ್ಗೊ:ಪೊಲೀಸ್ ವರ್ಗೊ:ಸಮಾಜಸೇವೆ ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ ೨೦೨೧
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಉಂಡು.
ಧರ್ಮಗುರು ತರಬೇತಿ ಸಾಲೆ
ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಮಾಸ್ಟ್ರುನಗುಲು ಬೋಡು ಐಕಾದ್‍ ಐಗುಳೆ ಮಠೋಕ್ಕುಲೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಐಗುಳೆ ಮಠೊಟ್ಟು ಕಲ್ಪುನಗ ರಡ್ಡ್‍ ವಿದತ್ತ ತರಬೇತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಒಂಜಿ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ(ಮಾತಾ ಧರ್ಮದಕಲೆ) ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ. ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿದೊಟ್ಟುಗು ಧರ್ಮ ಬೋಧಕೆರಾಪಿ ತರಬೇತಿ. ಇಂಚ ಸುರು ಅಯಿನ ಶಿಕ್ಷಕ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆನೇ ಧರ್ಮ ಬೋದನೆ ಕಲ್ಪು ಶಾಲೆ ಅದ್‍ 1847 ಬಾಸೆಲ್ ಇವೆಂಜಿಲೆಕಲ್‍ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೆಜ್‍ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್‍ ಸುರು ಆಂಡ್. 1972ಡ್ದ್‍ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಕಾಲೆಜ್‍ಗ್‍ ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೆಜ್‍ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನರಿನಗುಲು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯೆರೆಗಾದ್‍ ಮಲ್ತಿ ಬೇಲೆನ್‍ ದುಂಬರಿಪೆರೆ 1969ಟ್ಟ್‍ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲೆರಾದಿತ್ತಿ ಡಾ. ಸಿ.ಡಿ. ಜತ್ತನ್ನರೆನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ಕಾಸೆಸ್‍ ಪನ್ಪಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆನ್‍ ಸುರು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಐತ ಆಡಿಟ್ಟ್‍ ಈ ಕಾಲೆಜ್‍ ಉಂಡು. ಆತ್ತಂದೆ ಉಂದುವೇ ಪರಿಸರೊಡು.
ಹೆಬಿಕ್‍ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ
ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನರಿಲು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತಿ ಹೆಬಿಕ್‍ ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರ(1964) ಬಾಸಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಪ್ರೆಸ್‍ (1841) ಪೊಲಿಗೆ ಕಲ್ಪಾವುನ ಶಾಲೆ, ಟೈಪ್‍ರೇಟಿಂಗ್‍, ಶಾರ್ಟ್‍ಹ್ಯಾಂಡ್‍, ಕಂಪ್ಯುಟರ್ ಕಲ್ಪಾವು ಶಾಲೆ, ಕಾಸೆಸ್‍ ಹಾಸ್ಟೆಲ್‍ ಉಂದು ಮಾತಾ ಇತ್ತ್ ದ್‍ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ತನ್ನ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಮದುಮಡು. ಕಾಲೆಜ್‍ದ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಡು 40 ಸಾರ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟೇ ಪತ್ರಾಗಾರ (ಪರ ಬೂಕುಲೆ ಸಂಗ್ರಹ)ಲಾ ಉಂಡು. ನೆಟ್ಟ್‍ 200 ವರ್ಷದ ಪಿರುವುದ ಬೂಕುಲು, ಕೈಬರವುಲು, ತಾಳೆಗರಿ, ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಬರವು, ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಮಲಯಾಲಂ, ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆದ ಸುರುತ್ತ ನಿಗಂಟ್‍, ವ್ಯಾಕರಣ, ಪರಾ ಸಾಲೆದ ಬೂಕುಲು, ಮಾತಾ ಇತ್ತ್ ದ್ ಆದ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಲೆಕ್ಕ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂಡು.
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಇತ್ತೆ ಉಪ್ಪುನ ಕೋರ್ಸುಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ತಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್‍ ಕಾಲೆಜ್‍ ಇತ್ತೆ ಬಿ.ಡಿ. ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪದವಿನ್‍, ಸೆರಂಪೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಪಾವುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕಲ್ತಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ತಿಲು ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಗ್‍ ಬೋಧಕೆರಾದ್‍ (ಗುರುಕುಲಾದ್‍) ಪೋಪೆರ್. ಉಂದು ನಾಲ್‍ ವರ್ಷ ಕಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ಡಿಗ್ರಿ ಆವಂದಿನಕುಲು ೫ ವರ್ಷ ಕಲ್ಪೊಡು. ೫ ವರ್ಷೊಡು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ಆತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮ, ಧರ್ಮ ಚರಿತ್ರೆ, ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಗ್ರೀಕ್‍, ಹೀಬ್ರೂ, ಸಮಾಜ ಪರಿಚಯ, ಮಾತಾ ಕಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
https://en.wikipedia.org/wiki/Karnataka_Theological_College
ಕುದುರೆ ದೆಂಜಿ
ಕುದುರೆದೆಂಜಿ ಪಂಡ ಕಡಲ್‌ದ ಅರುಟು ಸೆರೆತ್ತ ಜೊತೆಟ್ ಪೊಯ್ಯೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿತ್ತಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಉಂದೆನ್ ಆಹಾರವಾದ್ ಜನೊಕುಲು ಗಳಸುವೆರ್. ಇನಿ ಈ ಜೀವಿ ಅಲಿಯಂತ್ರಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಒರಿಪವುನಂಚಿನ ಜಬದಾರಿ ನಮ್ಮ ಪುಗೆಲ್‌ದ ಮಿತ್ತುಂಡು. ಈ ದೆಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡುಂಡು. ಉಂದು ನಮಕ್ಕ್ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಆದೇ ಅತ್ತ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಮರ್ದ್‌ಲಾ ಆದ್ ಉಂಡು. ದೆಂಜಿನ್ ಜೆಂಜಿ, ಡೆಂಜಿ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ನಿಜವಾಯಿನ ದೆಂಜಿಲು ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ  ಪನ್ಪುನ ಇರ್ತ್‌ದ ಗಣಕ್ಕ್ ಸೇರ್‌ನ ದಶಪಾದಿಲಾದ್, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪನಪುನಲೆಕೊ ಅವು ಒಂಜಿ ಬಾರೀ ಕುದ್ಯದ, ಚಾಚೊಂದು ಉಪ್ಪುನ "ಕುಡೆನ್" ಕುದ್ಯದ, ಬೀಲ ) ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಆ ಭಾಗೊಡು ತಗ್ಗಯಿನ ಎಲ್ಯ ಬಂಜಿಲಾ ಮುಂಡಭಾಗೊದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ಮುಚ್ಚೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸನ್ಯಾಸಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅರಸೇಡಿಲು, ಹೊಳಪುಳ್ಳ ದೆಂಜಿಲು, ಲಾಳದ ದೆಂಜಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೂರೆದಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ನಿಜವಾಯಿನ ದೆಂಜಿಲು ಅತ್ತ್.
ವಿಕಸನ
ಲಭ್ಯ ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರ್ ಜಾತಿಲು ಚೀಪೆನೀರ್‌ದ, ಭೂಚರ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅರೆ-ಭೂಚರ ಜಾತಿಲು ಆದ್‌ ಉಂಡು; ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆ-ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಉದ್ದಗಲೆಗ್‍ಲಾ ಅವು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪ. ಅವು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪು ಉಪ್ಪು ಪಂದ್ ದುಂಬು ಭಾವಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್, ಆಂಡ ಅವು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ರಡ್ಟ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಂಶಾವಳಿಲೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು ಪಂದ್ ಇತ್ತೆ ನಂಬುವುವೆರ್; ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ವಂಶಾವಳಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಗೋಳೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ ನನೊಂಜಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡೊಡು ಉಂಡು.
ಬಾರೀ ದುಂಬುದ ಅಸಂದಿಗ್ಧ ದೆಂಜಿದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಲು ಜ್ಯುರಾಸಿಕ್‌‌ ಕಾಲೊಗು ಸೇರ್‌ದ್ಂಡ್ ಅಂಡಲಾ, ಕೇವಲ ಆಯಿತ್ತ ಬೆರಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪಿರ್ದ್ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರ್ಬನಿಫರಸ್‌ ಕಾಲೊದ ಇಮೋಕ್ಯಾರಿಸ್‌ ದೆಂಜಿದ ಒಂಜಿ ಆದಿಮ ದೆಂಜಿ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕ್ರಿಟೇಷಿಯ ಪೊರ್ತುಡು ಬೊಕ್ಕ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪ್ರಸರಣ, ಗೊಂಡ್ವಾನಾದ ಅವನತಿದ ಒಟ್ಟುಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಜೆಂಜಿಲೆನ ಮುಖ್ಯ ಪರಭಕ್ಷಕೊಲಾಯಿನ ಮೂಳೆಮೂಳೆದ ಮೀನ್‌ದ ಏಕಕಾಲೀನ ಪ್ರಸರಣದೊಟ್ಟುಗೆ ಸಂಬಂಧೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಯಾವು.
ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆ
ದೆಂಜಿಲು ದಿಂಜ ಸರ್ತಿ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನ ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಿರೂಪತೆನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಡು ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುವ; ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಕಾ ಕುಲತ್ತ (ಒಸಿಪೊಡಿಡೇ) ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಲಕ್ಕ್‌ದ್‍ ತೋಜುಂಡು. ಬಗ್ಗ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಂಡಿದ ದೆಂಜಿಲೆಡ್, ಆಣ್‌ಲ್ ಒಂಜಿ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಅವು ಬಾರೀ ಮಲ್ಲೆ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಈ ಚಿಮುಟಿಕೊಂಡಿ ಸಂವಹನಗಾದ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಂಗಾತಿನ್‍ ಆಕರ್ಷಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ನನೊಂಜಿ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಪಮಡ ಪ್ಲಿಯಾನ್‌‌ (ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ) ಸ್ವರೂಪೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು; ಬಹುತೇಕ ಆಣ್ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಸ್ವರೂಪನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಪೊಣ್ಣುಲು ಒಂಜಿ ಅಗೆಲವಾಯಿನ, ಉರುಂಟುದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲು ಆಯಿತ್ತ ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಭಾಗೊಡು ಫಲೀಕರಿಸಯಿನ ತೆತ್ತಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕಾವು ಕೊರೊಂದು ಕುಲ್ಲುನೆರ್ದ್‌ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಈ ಬಗೆತ ಭಿನ್ನತೆ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಂಡು.
ವರ್ತನೆ
ದೆಂಜಿಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನಂಚ ಒಂಜಿ ಬರಿಕ್ಕ್ ನಡಪುಂಡು (ಈ ಒಂಜಿ ವರ್ತನೆರ್ದ್ ಆದೇ ದೆಂಜಿದ ಲೆಕೊ  ಬರಿಕ್ಕ್ ಪೋಪುನ  ಪನ್ಪುನ ಪದ ನಂಕ್‍ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್). ದೆಂಜಿಲೆನ ಕಾರ್‌ಲೆನ ಕೀಲ್‌ದ ಜೋಡಣೆನೇ ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಕಾರಣ. ಸದರಿ ಕೀಲುಜೋಡಣೆ ಒಂಜಿ ಓರೆ ಆಯಿನ ನಡಪುನ ಭಂಗಿನ್ ಎಚ್ಚ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಪುನಂಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಆಂಚ ಆದ್‍ಲಾ, ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು ದುಂಬು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಿರಪುಗು ನಡಪೆರೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ಕೊರ್ಪುಂಡು; ರ್ಯಾನಿನಿಡ್‌ಲಾಯಿನ, ಲಿಬಿನಿಯಾ ಎಮರ್ಜಿನೇಟಾ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಕ್ಟಿರಿಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಟಿಚೆಲೆಸ್‌ ಈ ಗುಂಪುಗು ಸೇರುಂಡು. . ಕೆಲವೊಂಜಿ ದೆಂಜಿಲು, ಅಯಿಟ್ಟ್‌ಲಾ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ ಪೊರ್ಚುನಿಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಮ್ಯಾಟುಟಿಡೆ ವಂಶೊಗು ಸೇರ್‌ನ ದೆಂಜಿಲು, ಮೀಂದುನೆಟ್ಟ್‌ಲಾ ಸಮರ್ಥವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ದೆಂಜಿಲು ಬಹುತೇಕವಾಗದ್ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಪ್ರಾಣಿಲಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು, ಸಂಕೀರ್ಣ ವರ್ತನೆದ ಮಾದರಿಲೆನ್‍ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಯಿತ್ತ ಚಿಮುಟಾಂಗೊಲೆನ್‌ ಹಾಕುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೀಜುನ ಮೂಲಕ ಸಂವಹಿಸುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯೊನು ಅವು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪರಸ್ಪರರೆನ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಲವುನು ದೆಂಜಿಲು ತೋಜಾವ. ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿಲೆನ ಸಂಪರ್ಕೊನು ಗಳಿಸಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಆಣ್‌ ದೆಣಜಿಲು ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ತುಲೆಡ್ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಎಚ್ಚಕಮ್ಮಿ ಮಾತ ಗೋಲೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಬಿರುಕುಲೆಡ್‍ ಆಕ್ರಮಿಸದ್, ಬಂಡೆಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ನ ಸಮುದ್ರತೀರೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್, ಒಟ್ಟೆಲೆಡ್ ದೆಂಗ್‍ದ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬೋಡಾದ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿಲು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯಾವು.
ದೆಂಜಿಲು ಸರ್ವಾಹಾರಿಲಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಪಾಮಜಿಲೆನ್ ತಿಂದ್‌ದ್ ಜೀವಿಸವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಒರಿನ ಒವ್ವೇ ಆಹಾರೊನು ಅವು ಸೇವಿಸವುಂಡು. ಮೃದ್ವಂಗಿಲು, ಪುರಿಕುಲು, ಒರಿನ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು, ಶಿಲೀಂಧ್ರೊಲು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬೊಕ್ಕಿ ಅವಶೇಷ ಉಂದುವೇ ದೆಮಜಿಲೆನ ಆಹಾರೊಡು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಲಭ್ಯತೆ ಬೊಕ್ಕ ದೆಂಜಿದ ಜಾತಿಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಬಂಜಿದಪೋಷಣೆ ನಡಪುಂಡು. ಮಸ್ತ್ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಯಿನಂಚ, ದಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಾಣಿ ದ್ರವ್ಯದ ಒಂಜಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರಕ್ರಮನಿ ಕೊರ್ಂಡ, ಅವು ಅಯಿತ್ತ ಅತಿವೇಗದ ಬುಲೆಚಿಲ್‍ಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಹತ್ತರವಾಯಿನ ದಾರ್ಢ್ಯತೆಗ್ ಕಾರಣ ಅಪುಂಡು.
ಆಯಿತ್ತ ಕುಟುಂಬೊಗು ಬೋಡಾದ್‍ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆನ್ ಒದಗಿಸಯೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಿಲನದ ಋತುತ್ತ ಅವಧಿಡ್‌, ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿ ತನ್ನ ಅಂಡಲೆನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಒಂಜಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಯಿನ ತಾಣೊನು ತೂವೊನಿಯೆರೆ, ದೆಂಜಿಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಚಿರಪರಿಚಿತ ಸಂಗತಿ.
ಮೀನುಗಾರಿಕೆ
ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ್ ಪತ್ತುನ, ಬುಲೆಪವುನ ಬೊಕ್ಕ ತಿನ್ಪುನವು ಕಡಲ್‌ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಮಾತ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲೆನ ಪೈಕಿ ದೆಂಜಿಲೆನ ಪಾಲ್ 20% ದಾತ್‍ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಮಾಣ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 1½ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಲೆನ್ ಮುಟ್ಟುಂಡು. ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಟ್ರೈಟ್ಯುಬರ್ಕ್ಯುಲೇಟಸ್‌ ಪನ್ಪುನ ಜಾತಿ ಆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಪೈಕಿ ಐನನೇ ಒಂಜೆದಾತ್‍ ಪಾಲ್‍ನ್ ಆಕ್ರಮಿಸವುಂಡು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒರಿನ ವರ್ಗೊಲೆಡ್‍ ಉಂದು ಸೇರ್‌ದ್ ಉಂಡು: ಪೋರ್ಟುನಸ್‌ ಪೆಲಾಗಿಕಸ್‌, ಚಿಯೊನೊಸೆಟೆಸ್‌ ಕುಲತ್ತ ಹಲವಾರ್ ಜಾತಿಲು, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿ (ಕ್ಯಾಲಿನೆಕ್ಟೆಸ್‌ ಸ್ಯಾಪಿಡಸ್‌), ಚಾರಿಬ್ಡಿಸ್‌ ಜಾತಿ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ಪ್ಯಾಗರಸ್‌, ಡಂಗೆನೆಸ್‌ ದೆಂಜಿ (ಮೆಟಾಕಾರ್ಸಿನಸ್‌ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟರ್‌‌) ಬೊಕ್ಕ ಸಿಲ್ಲಾ ಸೆರ್ರಾಟ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಗೆಲಾ ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ 20,000 ಟನ್‌ಲೆರ್ದ್‌ಲಾ ಜಾಸ್ತಿದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆವೊಂದು ಉಂಡು.
ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ
ಪ್ರಪಂಚದ ಉದ್ದ ಅಗೆಲೊಗುಲಾ ಹಲವಾರ್ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಧಾನೊಲೆಡ್‍ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾದ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಾದ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೊಂದು ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೃದು-ಚಿಪ್ಪುದ ದೆಂಜಿನ್ ಆಹಾರೊಡು ಗಲಸ್‍ಗ ಅಯಿತ್ತ ಚಿಪ್ಪುನು ತಿನ್ಪೆರ್; ನನ ಒರಿನ ಜಾತಿಲೆದ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ಗ, ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪೆರ್. ಕೇವಲ ಚಿಮುಟಕೊಂಡಿಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾರ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಪರಿಪಾಠ, ಹಿಮದ ದೆಂಜಿದಂಚಿನ ಮಲ್ಲ ದೆಂಜಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನಂಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಹುತೇಕವಾದ್ ಪೂರ್ವದೇಶೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆಡ್ ಪೊಣ್ಣು ದೆಂಜಿದ ಒಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ತೆತ್ತಿಲೆನ್‌ಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್; ಉಂದು ಸಂತಾನಶೀಲ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕಿತ್ತಳೆ ಬಣ್ಣೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಕೆಲವೊಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಮಸಾಲೆಲು ಪಾಕಶಾಲೆದ ಅಟಿಲ್‌ದ ಅನುಭವೊನು ಸುಧಾರಿಸವುಂಡು. ಏಷ್ಯೊಡು, ಮಸಾಲಾ ದೆಂಜಿ ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಚಿದ ದೆಂಜಿಲು ಅತೀವವಾಗದ್ ಮಸಾಲೆಭರಿತ ಆಹಾರಭಕ್ಷೊಲೆನ ಉದಾರ್ಮೆಲ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಡ್, ನೀಲಿ ದೆಂಜಿನ್‌ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಪರತ್ತ್ ಬೇಲೆದ ಮಸಾಲೆದ ಒಟ್ಟುಗು ತಿನ್ಪೆರ್.
ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮೂಲದ ಒಂಜಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರಭಕ್ಷ್ಯವಾಯಿನ ಬಾಡ್‌ದ ಸಾರ್‌ಡ್‍ಲಾ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್‌.
ಬೇನೆ
ಜೀವೊಡು ಉಪ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ಬೇಯಿಪಾವೆರ್. ಕಡಲ್‌‍ದ ದೆಂಜಿಲು ಈ ಬೇನೆನ್ ಅನುಭವಿಸವುಜ ಪಂಡ್‌ದ್ 2005ಟ್ ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಯೆರ್. ಅವು ಆದ್‌ಲಾ, ಬೊಕ್ಕ ನಡತ್‌ನ ಸಂಶೋಧನೆಲು ಸೂಚಿಸಯಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಲು ನಿಶ್ಚಯವಾಗದ್‍ಲಾ ಬೇನೆನ್‌ ಅನುಭವಿಸುಬ ಬೊಕ್ಕ ನೆನಪು ಮಲ್ತೊನುವ ಪನ್ಪುನವು ತೆರಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ವರ್ಗೀಕರಣ
ಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ತಿರ್ತ್‌ದ ಗಣ 93 ವಂಶೊಲೆಡ್‌ 6,793 ಜಾತಿಗುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡುದು ಉಂಡು, ಅಯಿಟ್ಟ್ ಬಹುಪಾಲ್ ದಶಪಾದಿಲೆನ ಉಳಿಕೆಗಳಾದ್ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಬಿಲೆವೊಂದು ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಯಿನ ಶರೀರ ಬೊಕ್ಕ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆದ ಒಂಜಿ ಸಂಕೋಚನ ಅತ್ತ್ಂಡ ತಗ್ಗಿರುವಿಕೆದ ಲಕ್ಷಣೊಲೆರ್ದ್‌ ದೆಂಜಿಲೆನ ವಿಕಸನ ನಿರೂಪಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಒರಿನ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಲು ಇಂಚನೇ ಸಂಸ್ಕರಣೊಲೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡಲಾ, ಕಾರ್ಸಿನೈಸೇಷನ್‌ ಪನ್ಪುನ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಅತ್ಯಂತ ದುಂಬುವರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣವಾತ್ಂಡ್. ಬಂಜಿದ ಕಡೇತ ಖಂಡ ದೆಂಜಿಲೆಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಜಿ ಬೊಕ್ಕ ಯುರೋಪಾಡ್‌‌ಲೆನ ಗೈರುಹಾಜರಿಲಾ ಮಲ್ಪ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎದೆತ್ತ ಎಲುಕ್ಕು ಎದುರಾದ್ ತಗ್ಗಿಸಯಿನ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆನ್ ಬಿಗಿಯಾದ್ ಪತೊನುನೆಕ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನ ಎಲ್ಯ ಸಾಧನೊಲಾದ್‍ ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವು ವಿಕಸನ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಲಾ ಯಾವು.
ಬಹುತೇಕ ದಶಪಾದಿಲೆಡ್, ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲು (ಲೈಂಗಿಕ ದ್ವಾರೊಲು) ಕಾರ್‌ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಪ್ಲಿಯೋಪಾಡ್‌‌‌ಲೆನ (ತಿರ್ತ ಬಂಜಿದ ಉಪಾಂಗೊಲು) ಸುರುತ ರಡ್ಡ್ ಜೋಡಿಲೆನ್ ದೆಂಜಿಲು ವೀರ್ಯ ವರ್ಗಾವಣೆಗಾಗದ್ ಬಳಸುನೆರ್ದ್ ಆದ್, ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಒಳಗಾತ್ಂಡ್. ಆಣ್ ದೆಂಜಿದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಆಕಾರವಾಗದ್ ವಿಕಸನ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್‌, ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಮಧ್ಯರೇಖೆದ ಕಡೆಗಕ್ ಚಲಿಸಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಉಂದು ಕಾರ್‌ಲೆರ್ದ್ ಅಂಚಿಗ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರೊಲೆಗ್‌ ಸಂಬಂಧಿಸಿಆಯಿನಂಚ ಉಂದುವೇ ರೀತಿದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಸಂಭವಿಸಾದ್ಂಡ್. ಎದೆತ್ತ ಎಲುತ್ತ ಕಡೆತ್ತ ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಚಲನೆ ಯೂಬ್ರಾಚ್ಯುರಾ ಪನ್ಪುನ ಏಕಮೂಲ ವರ್ಗನ್ ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸವುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಆಣ್‍ ಗೊನೊರಂಧ್ರದ ಜಾಗೆದ ಬೊಕ್ಕದ ಬದಲಾವಣೆ ಥೊರಾಕೊಟ್ರೆಮೇಟಾನು ವಿಶದೀಕರಿಸವುಂಡು. ಪೊಣ್ಣು ಗೊನೊರಂಧ್ರಲು ಎದೆಮೂಳೆದ ಮಿತ್ತ್ ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ದೆಂಜಿಲು ಒಂಜಿ ಏಕ ಜೈವಿಕ ಕುಲತ್ತ ಗುಂಪುನು ರೂಪಿಸವುಂಡ ಪನ್ಪುನವು ಇತ್ತೆಲಾ ಒಂಜಿ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾದ್ ಉಂಡು.
ಮಹಾವಂಶೊಲು
ಉಪಲಬ್ಧ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ನಾಮವಾಯಿನ (†) ಜಾತಿಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆಲೆನ್ ಆವರಣೊಲೆಡ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್.
ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವೊಲು
ನಕ್ಷತ್ರಪುಂಜವಾಯಿನ ಕರ್ಕಾಟಕ ಬೊಕ್ಕ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ರಾಶಿಯಾಯಿನ ಕಟಕ‌ ಈ ರಡ್ಡೆಕ್‌ಲಾ ದೆಂಜಿದ ಪುದರ್‌‍ನೇ ದೀತೆರ್. ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿದ ರೀತಿಡೇ ಅಯಿನ್‍ ಚಿತ್ರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಜಾನ್ ಬೆವಿಸ್‌ ಪನ್ಪುನಾಯೆ 1731ಟ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಗ್ ದೆಂಜಿದ ನೀಹಾರಿಕೆನ್ ವೀಕ್ಷಿಸಾಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಈ ಪ್ರಾಣಿನ್ ಹೋಲುನಂಚ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಂಡೆ. ದೆಂಜಿ ಸ್ಪಂದತಾರೆದ ನೀಹಾರಿಕೆದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ನೆಲೆಗೊಂಡ್‌‍ದ್ ಉಂಡು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಪೆರುತ್ತ ಮೊಚೆ ಜನಕುಲು ಪ್ರಕೃತಿನ್, ಅಯಿಟ್ಟ್‌‍ಲಾ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಸಮುದ್ರೊನು ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಸರ್ತಿ ತಮ್ಮ ಕಲೆಕುಲೆಡ್ ದೆಂಜಿಲೆನ್ ಅಕುಲು ಚಿತ್ರಿಸವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣೊಡು, ಕಾರ್ಕಿನೋಸ್‌ ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ದೆಂಜಿ ಆದ್‌ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಅವು ಹೆರಾಕಲ್ಸ್‌‌‍ನ ಒಟ್ಟುಗು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಲೆರ್ನೆಯನ್‌ ಹೈಡ್ರಾ ಸಹಾಯೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ವಿವರಿಸದ್ ಉಂಡು.
ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಲು
ವರ್ಗೊ:ದೆಂಜಿಲು ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಕ್ಯಾರೇಟ್
ಉಂದ್ ತೂವರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಚ್ಚ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಉಂದ್ ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ರಕ್ತಶುದ್ದಿ ಮನ್ಪುಂಡು. ಕೆಲವೆರ್ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ನ್ ಪಜ್ಜಿನೆ ತಿನ್ಪೆರ್.
ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ಡ್ ಕೆಲವು ತಿಂಡಿಲೆನ್ ಮನ್ಪೊಲಿ ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಹಲ್ವ, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಪಲಾವ್, ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಬರ್ಫಿ ಬೊಕ್ಕ ಮುಯೆರ್/ಮುಗೇರ್‌ಲಾ ಉಂದೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.
ಉಂದ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏಷಿಯಟ್ ಪುಟ್ಟ್‍ತಿನೆ. ಇಂದೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಆಹಾರ ವಿಸಯೊಲು ಉಂಡ್.
ಙ
ಙ, ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ಐನನೇ ಅಕ್ಷರೊ. ಈ ವ್ಯಂಜನ ಒಂಜಿ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರೊ.
ಶಾಸ್ತ್ರೊ ವಿವರೊ
ಙ ಪನ್ಪಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ವ್ಯಂಜನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಮೂಂಕುದ ಸಕಾಯೊಡು ಉಚ್ಛರಿಸವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಅನುನಾಸಿಕ ಪನ್ಪಿ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.
ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ
https://kannadadeevige.blogspot.in/p/homepage.html
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ವರ್ಗೊ:ಭಾಷೆ
ಬೇಲೂರು
ಬೇಲೂರು - ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. ಶಿಲಾಬಾಲಿಕೆರೆನ ಬೇಲೂರು ಪಂದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಬೇಲೂರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಕ್ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆತ್ತ್ಂಡ್. ಹಳೇಬೀಡು, ಸೋಮನಾಥಪುರದ ಜೊತೆಕ್ ಬೇಲೂರು, ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆತ ದೇವಾಲಯಲು ಪಂದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾತ್ತ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷಲ ದೇಶವಿದೇಶೊಡ್ದ್ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪ್ರವಾಸಿಲು ಈ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಹಳೇಬೀಡುಡ್ಡ್ ದುಂಬು ಬೇಲೂರು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.
ಶಾಸನೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ
ಶಾಸನೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ನಗರೊನು ವೇಲಾಪುರಿ ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವರ್ಷ ೨೦೦೫ಡ್ ಆರ್ಖಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯದಕುಲು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟನ ಒಟ್ಟುಗು ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡುಲೆನ್ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಿಲಯವಾದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ನೇಮಿಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ದೇವಾಲಯೊನು ವಿಜಯನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್‍ಲ, ಸೌಮ್ಯಕೇಶವಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್‍ಲ ಲೆಪ್ಪುನ ವಾಡಿಕೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಊರುದ ಜನೊಕುಲೆಡ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಭೂಗೋಳ
ಬೇಲೂರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಯಗಚಿ ತುಧೆತ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇಲೂರು, ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ದ್ ೨೨೨ ಕಿ.ಮಿ, ಮೈಸೂರುಡ್ದ್ ೧೪೯ ಕಿ.ಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದ್ ೩೭ಕಿ.ಮಿ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಇಡೆಗ್ ಬರಿಯೆರೆ ರಸ್ತೆ ಮಾರ್ಗನೆ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವಾದುಂಡು, ಅರಸೀಕೆರೆಗೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾಣಾವರಗ್ ರೈಲ್‍ಡ್ ಬತ್ತ್‌ದ್, ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಬಸ್ಸ್‌ಡ್ ಬರೊಲಿ. ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಗೊಂಜಿ ಬಸ್ಸ್‌ದ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಡು.
ಇತಿಹಾಸ
ಉಂದೆನ್ ದುಂಬುಡು 'ವೇಲುಪುರ' ಪಂದ್ ಲೆತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೇವಾಲಯ ಕಟ್ಟಾವುನ ಕಾರ್ಯ ಹೊಯ್ಸಳ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಯಿನ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಶುರುವಾಂಡ್. ರಾಜಾ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ತಲಕಾಡ್‌ಡ್ ಚೋಳರನ ಮಿತ್ತ್‌ದ ವಿಜಯೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸವುನ ಸಮಯವ ೧೧೧೭ಡ್ ತನ್ನ ಗುರುವಾಯಿನ ಶ್ರೀ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರರೆನ ಆಶಿರ್ವಾದೊಡು ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿಯ ವಿಗ್ರಹೊನು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಲ್ತೆ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ವಿಜಯನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಸುಮಾರು ೧೦೩ ವರ್ಷ ಕಾಲ ನಡೆತ್‍ನ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯ, ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಪುಳ್ಳಿ ಇಮ್ಮಡಿ ವೀರ ಬಲ್ಲಳನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ ಪಡೆಂಡ್. ದೇವಾಲಯೊಗು ಒಂಜಿ ವಿಮಾನ ಗೋಪುರ ಉಂಡು, ಈ ಕಾರಣೊಡ್ದಾತ್ರ ಉಂದೆನ್ ಹೊಯ್ಸಳದ ಏಕಕೂಟ ಶೈಲಿದ ದೇವಸ್ಥಾನಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಈ ದೇವಾಲಯೊದ ಗೋಪುರ ೭೦ ಅಡಿಡ್ದ್ ಎತ್ತರವಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಧಾಳಿಕೊರೆರೆನ ಆಕ್ರಮಣೊಗು ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ವಿರೂಪವಾತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ೧೩೯೭ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರಾಯಿನ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ ಮುತ್ತಜ್ಜೆರಾಯಿನ ಹರಿಹರ ಮಹಾರಾಜೆರೆನ ದಂಡಾಧಿಪತಿ ಸಾಲುವ ಗೊಂಡ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಉಂದೆತ್ತ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯೊನು ಮಲ್ತೆರ್.
ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣೊಡುಪ್ಪುನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
ಗೋಪುರದ ಮುಖಾಂತರ ಉಲಯಿ ಬತ್ತ್‌ದ್ ದೇವಾಲಯೊನು ಸುತ್ತ್‌ನಗ ತಿಕ್ಕುನ ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು. ಉಂದು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಗೋಪುರದ ಎಡಭಾಗೊಡು ಮಂಟಪ ಸಾಲ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಲ್ಪ ಕಿನ್ಯ ಗುಡಿಕುಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವರನ ಗುಡಿ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಬಲಭಾಗೊಡು ಪುಷ್ಕರಣಿ ಉಂಡು.
ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಈ ಗುಡಿ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿತಂಚನೆ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರವಾದ್/ಶ್ರೀಚಕ್ರದ ಪೀಠದ ಮಿತ್ತ್ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ವಿಗ್ರಹೊ ಉಂಡು. ಈ ವಿಗ್ರಹದ ಬಂಜಿಡ್ ಕಪ್ಪೆದ ಚಿತ್ರ ಕೆತ್ತ್‌ದೆರ್. ದುಂಬುಡೂ ಜಕ್ಕಣಾಚಾರ್ಯರೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಮಗೆ ಡಂಕಣಾಚಾರ್ಯರೆರೆಗ್ ವಾದ ಆನಗ, ಡಂಕಣೇ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯನ ವಿಗ್ರಹೊಡು ಲೋಪ ಉಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್, ಅವೆನ್ ನಿರೂಪಿಸನಗ ವಿಗ್ರಹೊದ ಗರ್ಭೊಡು ಕಪ್ಪೆ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು ಅಂಚಾದ್ ವಿಗ್ರಹೊಗು ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತ್ಂದೆ ಒಳಾಂಗಣೊಡು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ, ಮಹಿಷಾಸುರಮರ್ದಿನಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿಷ್ಣು-ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೆರೆನ ಪೊರ್ಲುದ ವಿಗ್ರಹೊಲುಂಡು.
ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಕಪ್ಪೆ ಚೆನ್ನಿಗರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಎಡತ ಮೈಟುಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ಥಾನ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಚತುರ್ಭುಜಾಧಾರಿಯಾದಿ ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ. ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ್ ಚೆನ್ನಕೇಶವನ ಪ್ರೀತಿದ ಬೊಡೆದಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ
ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ ದೇವಾಲಯರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತಿಕ್ಕುನೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ.ಮುಲ್ಪ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಸ್ವಾಮಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮಗ್‌ಲ ಕಲ್ಯಾಣೋತ್ಸವ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಜಾತ್ರೆದ ಸಮಯೊಡು ಹೋಮಯಾಗಾದಿಲು ನಡಪುಂಡು.
ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಉಂದು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದ ಉಲಯಿ ಮೈಟ್ ಉಂಡು. ಉಲಯಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಗ್ರಹ ಭಿನ್ನವಾದುಂಡು. ಈ ಕಾರಣೊಗು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಚ್ಚಿದುಪ್ಪುಂಡು.
ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನ
ವೀರನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ತಿಕ್ಕುನೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ. ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮ ಚೆನ್ನಕೇಶವಸ್ವಾಮಿಯನ ಸುರುತ ಬೊಡೆದೀಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಾರಣಾಂತರೊಡ್ದ್ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮಗ್ ಬಂಗಾರ್ ಪದ್ದೈ ಪಾಡುಜೆರ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊಡು ಆಕರ್ಷಣೆಲು
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊಡು ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಕೆಲವು ಆಕರ್ಷಣೆಲುಂಡು. ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಯಾಗಶಾಲೆ, ಅಡಿಗೆದ  ಪಾಕಶಾಲೆ, ಪುಷ್ಕರಣಿ ಇತ್ಯಾದಿಲು.
ದೀಪಾಲೆ ಕಂಬ
ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಗೋಪುರದ ಮುಖಾಂತರ ಉಲಯಿ ಪೋನಗ ಆವರಣದ ಎಡತ ಮೈಟ್ ಸುಮಾರ್ ೪೦ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಒಂಜಿ ಕಂಬ ತೋಜುಂಡು. ಈ ಕಂಬನ್ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಒಂಜಿ ಜಗಲಿದ ಮಿತ್ತ್ ನಿರಾಧಾರವಾದ್ ಉಂತದೆರ್. ಕಂಬ ಈ ಜಗಲಿದ ನಡುಟಿತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದೆತ ಅಡಿಟ್ ೪ಸಂದುಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಈ ಸಂದುಲೆನ ಮುಖಾಂತರ ಒಂದು ಕಡೆಡ್ದ್ ನನೊಂಜಿ  ಕಡೆಕ್ ತೂವೊಲಿ. ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ಈ ಕಂಬ ದಾಲಾ ಆಧಾರ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಉಂತ್‌ದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಖಚಿತವಾದುಂಡು.ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್‍ಡ್ಡ್ ಒಂಝೀ ತೆಳುಟಾ ಕುಂಟು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೇಪರ್ ಚೂರುನ್ ಕೊಡಿಡ್ದ್ ಮಧ್ಯ ಮುಟ್ಟ ಪಾಡ್ಂಡ ಸಲೀಸಾದ್ ಪೋಪುಂಡು. -ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಮೂಜೇ ದಿಕ್ಕುಲೆಡ್ ಉಂತ್‌ದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಸಾಬೀತಾಪುಂಡು. ಈ ಕಾರಣಾಂತರೊಡ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ಗುರುತ್ವಾಕೇಂದ್ರ ಕಂಬ(ಗ್ರಾವಿಟಿ ಪಿಲ್ಲರ್) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಆನೆ ಬಾಕಿಲ್
ದೇವಸ್ಥಾನದ ನನೊಂಜಿ ಬಾಕಿಲ್‌ಗ್ ಆನೆಬಾಕಿಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸಾಧಾರಣವಾದ್ ಮುಚ್ಚಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಲ ದ್ವಾರ ಗೋಪುರದ ದ್ವಾರವಾದಿತ್ತ್ಂಡಲ, ದೇವರೆಗ್ ನಡಪುನ ಮಾತ ಉತ್ಸವೊಡು ಈ ದ್ವಾರದ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಚಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಮಂಟಪದ ಸಾಲ್
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ ಬೊಕ್ಕ ಆನೆಬಾಕಿಲ್ದ ನಡುಟೆ ಮಂಟಪದ ಸಾಲ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಕಿನ್ಯ ಗುಡಿಕ್‍ಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಈ ಗುಡಿಕ್‌ಲೆಡ್ ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು, ಯೋಗನರಸಿಂಹರು, ಕಾಳಿಮರ್ಧನ ಕೃಷ್ಣ, ಆಂಜನೇಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ರಂಗನಾಯಕಿ ಅಮ್ಮನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ ಮಂಟಪದ ಸಾಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಶಿಲಾವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪ್ರವಾಸಿಲೆಗ್ ತೂಯೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಮಲ್ತ್ ದೀತೆರ್. ಮೂಲತಃ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆವರಣೊನು ಗರಿತ್‌ದಾನಗ ದೇವಸ್ಥಾನೊಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀದುಪ್ಪೊಡು .ಈ ವಿಗ್ರಹೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರು ೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗಣಪತಿಣಾ ವಿಗ್ರಹ, ವಿಷ್ಣು, ಆಂಜನೇಯನ ವಿಗ್ರಹೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಾಗನ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಶಾಸನ ಕಂಬಕಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ .ಈ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ, ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಕಟ್ಟಿನ ಶಿಲ್ಪಿಲೆನ ಪುದರ್ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಊರೂದಕುಲೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
ಪಾಕ ಶಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಯಾಗ ಶಾಲೆ
ಆನೆ ಬಾಕಿಲ್‌ಗ್ ಕೈತಲ್ ಪಾಕಶಾಲೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ದಿನ ದೇವರೆನ ನೈವೇದ್ಯೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ಪ್ರಸಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದೆತ  ಯಾಗಶಾಲೆ ಉಂಡು. ರಥೋತ್ಸವ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯೊಡು ಮುಲ್ಪ ಯಜ್ಞ-ಯಾಗಾದಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಶ್ರೀ ರಾಮದೇವರೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬೊಕ್ಕ ವಾಹನ ಮಂಟಪ
ಯಾಗಶಾಲೆದ ಕೈತಲ್ ರಾಮದೇವರೆನೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಗರ್ಭಗುಡಿಟ್ ರಾಮೆ, ಸೀತೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರುತಿನ ವಿಗ್ರಹೊಲುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ರಾಮನ ಎಡಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನ ಸೀತೆ,ಮುಲ್ಪ ಬಲಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ರಾಮದೇವರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೈತಲ್ ವಾಹನ ಮಂಟಪ ಉಂಡು. ಉತ್ಸವೊಗು ಬೋಡಾಪಿನ ವಾಹನ ಪ್ರತಿಮೆಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀಪೆರ್. ಸುಮಾರು ೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಪಿತ್ತಲೆದ  ಗರುಡ, ಹಂಸ, ಆನೆ, ಆಂಜನೇಯ, ಕುದುರೆ, ನವಿಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ದೀಪೆರ್. ಉತ್ಸವದ ಸಮಯೊಡು ದೇವರೆನ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗ್ ಬಂಗಾರ್ ಪದ್ದೈಡ್ ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಈ ವಾಹನೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಕುಳ್ಳದ್ ಊರುಡೆ ಉತ್ಸವ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಗಜಾ ಗುಂಡ
ಗೋಪುರದ ಬಲಭಾಗೊಡುಪ್ಪುನ ಪುಷ್ಕರಣಿ/ಕಲ್ಯಾಣಿಗ್ ಗಜಾಗುಂಡ ಪಂದ್ ಪುದರ್ .ಉಂದೆನ್ ವಾಸುದೇವತೀರ್ಥ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ ಮೀನುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕಲ್ಯಾಣಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಮುಚ್ಚಿದಿಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರೆಗ್ ನೀರ್ದ ಮುಟ್ಟ ಪೋಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪುಮುಲ್ಪದ ದೇವಾಲಯನ್ ತೂದ್ "ಶಿಲೆಯಲ್ಲವೀ ಗುಡಿಯು ಕಲೆಯ ಬಲೆಯು ಸೌಂದರ್ಯ ವಿಪ್ಲವದ ಪಲ್ಲವಿಯು" ಇಂಚ ಪನ್ತೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಖನೆಗಳು
೧. https://web.archive.org/web/20081025035639/http://www.hindu.com/2005/06/16/stories/2005061610870500.htm
ಬಾಹ್ಯಪುಟಗಳು
೩. https://web.archive.org/web/20131119151320/http://www.ourkarnataka.com/states/hassan/belur.htm
ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ದಾರವಾಡ ಪೇಡ
ಮಾಲ್ಪನ ಕ್ರಮ
ಪೇರ್‍ನ್ ಸರಿಯಾದ್ ಕೊದಿಪಾದ್ ಕುಂದಪೊಡು ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಸಕ್ಕರೆ ರುಚಿ ಬರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅಯಕ್ಕ್ ಬೋಡಾಪಿ ರೂಪು ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ತಿನಸ್
ಎಡ್ಡೆಂದಿನ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ
ರೆಪ್ಟೀಲಿಯ ವರ್ಗೊ ಸ್ಕ್ವಮೇಟ ಗಣ ಇಲ್ಯಾಪಿಡೀ ಕುಟುಂಬಲೆಗ್ ಸೇರ್‌ನ ವಿಷಪೂರಿತ ಉಚ್ಚು (ಕೋಬ್ರ). ನಾಜ ನಾಜ ಉಂದೆತ್ತ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್. ಉದ್ರೇಕ ಆಯಿನಪಗ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‍ದ ಭಾಗೊದ ಪಕ್ಕೆಲಬುಲೆನ್ ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ದೆರ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‍ದ ಸುತ್ತ ಸಡಿಲವಾದ್ ಅಂಟೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚೊಲಿನ್ (ಚರ್ಮವನ್ನು) ಅಗೆಲವಾಯಿನ ಜಿಡೆ (ಹೆಡೆ)ಯಾದ್ ಪರಡುನ ಲಕ್ಷಣೊನು ಈ ಉಚ್ಚುಡ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದುವೇ ಲಕ್ಷಣ ನಾಗನ ಕೈತಲ್‍ದ ಸಂಬಂಧಿಲಾಯಿನ ಕಾಳಿಂಗಸರ್ಪೆ (ಓಫಿಂಯೋಫಾಗಸ್ ಹನ್ನ), ಆಫ್ರಿಕದ ಕಪ್ಪುನಾಗೆ (ನಾಜ ನೈಗ್ರಿಕಾಲಿಸ್) ಇಂಚಿತ್ತಿ ಉಚ್ಚುಲೆಡಲಾ ಉಂಡು. ಮಾಂಬಾ, ಬೂಮ್‍ಸ್ಲಾಂಗ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಉಚ್ಚುಲೆಡ ಈ ರೀತಿದ ಜಿಡೆ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಉಂದು ಶ್ವಾಸನಾಳ ದಪ್ಪ ಆಪುನೆರ್ದ್ ಅಪುಂಡು.
ಪ್ರಭೇದೊಲು
ಸುಮಾರ್ ಪತ್ತ್ ಜಾತಿದ ನಾಗೆ/ಎಡ್ಡೆಂದಿನೆತ ಉಚ್ಚುಲು ಉಂಡು. ಉಂದು ಪೂರ ಉಷ್ಣವಲಯದ ನಿವಾಸಿಲು. ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನ, ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್ ದ್ವೀಪೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಲಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಬಾರಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನೊಡು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಭಾರತೊದ ನಾಗೆ/ಎಡ್ಡೆಂದಿನೆತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ವಿವರ ಉಂಡು.
ಬದ್‍ಕ್‍
ನಾಗೆ/ಎಡ್ಡೆಂದಿನವು ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ತುಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕಾಡ್‍ಲೆಡ್‍, ಬಯಲು ಸೀಮೆಲೆಡ್ ಇಂಚ ಮಾತ ರೀತಿದ ಪರಿಸರೊಡು ಉಂದು ಬದುಕುಂಡು. ಶುಷ್ಕಪ್ರದೇಶೊಡು ನೀರ್‌ಗ್ ಆಯಿನಾತ್ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು; ಅರೆಗಾಲೊಡುಲ ಅಂಚನೇ. ಉಂದು ಪೊರ್ಲುಡೇ ನೀರ್‌ಡ್‍ ಮೀಂದುಂಡುಲಾ. ನಿಶಾಚರಿ ಆಯಿನ ಉಂದು ಪೊರ್ತುಕಂತೊಂದು ಬನ್ನಗ ಎಚ್ಚ ಚುರುಕಾದ್ ಆಹಾರಾನ್ವೇಷಣೆಗ್ ಪಿದಡುಂಡು. ಎಲಿ, ಕಪ್ಪೆ, ಪಕ್ಕಿಲೆನ ತೆತ್ತಿಲು ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಧಾನೊ ಆಹಾರ.
ಲಕ್ಷಣೊಲು
ನಾಗೆ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರೊದ ಉಚ್ಚು ದಾಲ ಅತ್ತ್. ಉಂದೆತ್ತ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ 1.3-2 ಮೀ. ಅಪೂರ್ವವಾದ್ 2.5-3 ಮೀ. ಉದ್ದೊಗು ಬುಲೆಪ್ಪುನೆಂದ್ ಉಂಡು. ಮೇಲ್‍ದ ಬಣ್ಣೊ ಮಣ್ಣ್‌ದ (ಕಗ್ಗಂದು). ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣ ಮಿಶ್ರ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ನಾಗೆರೆನ್ ಕರಿನಾಗೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚನೇ ಬಂಗಾರ್‌ದ (ಹೊಂಬಣ್ಣದ) ನಾಗೆಲಾ ಉಂಡು. ನಾಗರಹಾವುದ ಹೆಡೆತ್ತ ಪಿರವುದ ಭಾಗೊಡು ಎಚ್ಚ ಕಮ್ಮಿ ಕನ್ನಡಕೊದಂಚ ತೋಜುನ ಗುರ್ತ ಉಂಡು. ಅಸ್ಸಾಮ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುನ ನಾಗರಹಾವುದ ಹೆಡೆಟ್ಟ್ ಈ ಗುರ್ತ್ ಕನ್ನಡಕೊದಂಚ ಉಪ್ಪುಂದೆ ಉಂಗಿಲದಂಚ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಪಂಜಾಬ್ ಕಡೆಕುಲೆಡ್ ನಾಗರಹಾವುಲೆನ ಹೆಡೆತ್ತ ಕನ್ನಡಕೊದ ಗುರ್ತದ ತಿರ್ತ ಬಾಗೊ ಅಪೂರ್ಣವಾದ್ ರೂಪ ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೇ ವಾ ಗುರ್ತಲಾ ಇಜ್ಜಂದೆ ಉಪ್ಪುನ ಜಿಡೆತ್ತ ನಾಗರಹಾವುಲುಲಾ ಉಂಡು. ಜಿಡೆತ್ತ ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ರಡ್ಡ್ ಕಪ್ಪು ಮಚ್ಚೆಲ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜಿಡೆತ್ತ ಮುದೆಲ್‍ದ ಭಾಗೊಡು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಮೂಜಿ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟೆಲ್ ಉಂಡು. ಜಿಡೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕನ್ನಡಕದ ಗುರ್ತ ಉಪ್ಪಡ್ ಬುಡಡ್ ಈ ಅಡ್ಡಪಟ್ಟೆಲು ಮಾತ್ರ ಇತ್ತ್‌ದೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಿಳಿಚ (ಆಲ್‍ಬೈನೊ) ನಾಗೆಲಾ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್.ಉಂದೆನ್ ಅಲ್ಪದ ಸ್ಥಳೀಯೆರ್ ವಾಸುಕಿ ನಾಗೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ನಾಗರಹಾವುದ ಬಾಯಿದ ರಡ್ಡ್ ದವಡೆಲೆಡ್‌ಲಾ ಎಲ್ಯ ಕೂಲಿಲು ಉಂಡು. ಮಿತ್ದ ದವಡೆದ ಎದುರುದ ರಡ್ಡ್ ಕೂಲಿಲು ಸುಮಾರ್ 0.5ಸೆಂಮೀ. ಉದ್ದ ಇತ್ತ್‌ದ್ ವಿಷತ್ತ ಕೂಲಿಲ್ ಆದ್ ಉಲ್ಲ. ಒಂಜೊಂಜಿ ವಿಷತ್ತ ಕೂಲಿಲ್‍ಲಾ ಚೂಪಾಯಿನ ಕೊಳವೆದಲೆಕ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕಾಲುವೆ ಉಂಡು ಈ ಕಾಲುವೆಗ್‍ಲಾ ಬಾಯಿದ ಪಿರವುಡು ಸ್ಥಿತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಷತ್ತ ಗ್ರಂಥಿಲೆಗ್‍ಲಾ ಸಂಪರ್ಕೊ ಉಂಡಾದ್ ಗ್ರಂಥಿಲೆಡ್ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಪುನ ವಿಷ ವಿಷತ್ತ ಕೂಲಿದಂಚಿ ಸಾಗ್‍ದ್ ಬರ್‌ಪುಂಡು. ವಿಷತ್ತ ಕೂಲಿಲೆನ ಮುದೆಲ್‍ಡ್ ಮೊಳಕೆ ರೂಪೊದ ಪೊಸ ವಿಷತ್ ಕೂಲಿಲು ಉಂಡು. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾದ್ ವಿಷತ್ತ ಕೂಲಿಲು ಬೂರ್‌ದ್ ಪೋಂಡ ಈ ಮೊಳಕೆ ಕೂಲಿಲ್ ಮಲ್ಲೆ ಅವುಂಡು(ಹಲ್ಲುಗಳು ವರ್ಧಿಸುವುವು). ನಾಗರಹಾವುದ ವಿಷ ತೆಳುಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಸ್ನಿಗ್ಧ ದ್ರವತ್ತ ಲೆಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ದೊಂಬುಗು ಪತ್ತ್ಂಡ ಒಂತೆ ಬಗ್ಗಡ ಆಪುಂಡು. ಒಂಲಿ ಸರ್ತಿಗ್ ಒಂಜಿ ಉಚ್ಚುರ್ದು ಸುಮಾರ್ 0.2 ಗ್ರಾಮ್ (ಒಣತೂಕ) ವಿಷ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಬೇಸಗೆಡ್ ವಿಷತ್ತ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎಚ್ಚ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಯಸ್ಕ ನಾಗರಹಾವು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಮರಿನಾಗಲೆಡ್‍ಲಾ -ಅವು ತೆತ್ತಿ ಪುಡಾದ್ ಪಿದಾಯಿ ಬತ್ತ್‌ನ ದಿನೊರ್ದು ಪತ್ತ್‌ದ್ -ವಿಷ ಉಂಡೇ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದೆತ್ತ ಮೊತ್ತ ಕಮ್ಮಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾಗರ ಹಾವುದ ವಿಷ ಆಮ್ಲೀಯ ಗುಣ ಉಪ್ಪುನವು. ಉನ್ಂಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಸೂಜಿರೂಪದ ಹರಳುಲು ಆಪುಂಡು. ನೀರ್‌ಡ್ ಕರಗುಂಡು. ಉಂದು ಹಲವಾರ್ ಕಿಣ್ವಲೆನ ನ್ಯೂರೊಟಾಕ್ಸಿಲೆನ ಮಿಶ್ರಣ. ಕಿಣ್ವಲೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಫಾಸ್ಫಾಟಿಡೇಸ್, ಪ್ರೋಟಿಯೇಸ್, ಎರೆಪ್ಸಿನ್, ಕೋಲಿನ್ ಎಸ್ಪರೇಸ್, ಹೈಯಾಲ್‍ಯುರಾನಿಡೇಸ್, ರೈಬೊನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಸ್, ಡಿಆಕ್ಸಿರೈಬೊನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೇಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಫಿಯೊ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್.
ಕೋಪ ಬನ್ನಗ ನಾಗರಹಾವುಲು ತನ್ನ ದೇಹೊನು ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ದೆರ್ತ್‌ದ್, ಜಿಡೆನ್ ಅಗೆಲ್‍ಪಾದ್ ಬುಸುಗುಟ್ಟ್‌ದ್ ಆಯಿತ್ತ ಎದುರಾಳಿಲೆಗ್ ಹಾಕುಂಡು. ಅಂಚ ತುಚ್ಚನೆರ್ದ್ ಉಂಡಾಪುನ ಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ಮುಕ್ಯವಾಯಿನವು ಇಂಚ ಉಂಡು:
ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ನಾಗೆ
ಭಾರತೊಡು ನಾಗರಹಾವುನು ಪೂಜನೀಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪರಿಗಣಿಸಾದೆರ್. ನಾಗರಪಂಚಮಿ (ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲುಡು) ಬೊಕ್ಕ ಅನಂತ ಚತುರ್ದಶಿದಪಗ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲುಡು) ನಾಗರಹಾವುದ ಪೂಜೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್.ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು ನಾಗರಹಾವುನು ದೇವತೆ ಪಂಡ್‍ದ್ (ನಾಗದೇವತೆ/ ನಾಗಪ್ಪ) ಪರಿಗಣಿಸಾದೆರ್.
ಭಾರತೊದ ನಾಗೆ
ಪ್ರಭೇದ:	ನಜ ನಜ
ವಾಸಸ್ಥಾನ:	ಭಾರತೊ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ
ಸ್ವಭಾವ:	ವಿಷಕಾರಿ. ಇದರ ವಿಷ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನ್ಯೂರೋಟಾಕ್ಸಿನ್‍ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಷ ಸ್ನಾಯು ಮತ್ತು ಉಸಿರು ಅಥವಾ ಹೃದಯಾಘಾತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮವುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಆಹಾರ:	ಎಲಿ, ಮೊಲ, ಕಪ್ಪೆ, ಪಕ್ಕಿಲೆನ ತೆತ್ತಿಲು, ಪಕ್ಕಿಲೆನ ಕಿನ್ನಿಲ ಇಂಚಿನವು ಪೂರ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪರಪುನಾ ಜೀವಿಲು ವರ್ಗೊ:ಉಚ್ಚುಲು
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ
ಕ್ರಿಯಾಯೋಗ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ವಿಧ. ಉಂದೆನ್ ಮಹಾವತಾರ್ ಬಾಬಾಜಿ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ ಮೇರೆಗ್ 1861ಟ್ ಕೊರಿಯೆರ್.
ಕ್ರಿಕೆಟ್
ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಡ್ ಸುರುವಾದ್ ಇತ್ತೆ ಜಗತ್ತ್ ದ 100 ದೇಶಲೊಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ೦ಚಿನ ಗೊಬ್ಬು. 11 ಜನತ ರಡ್ಡ್ ಟೀಮುಲು ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮ್ಯಾಚ್ ಡ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್, ಬೌಲರ್, ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ಮಲ್ಪುನಾಕುಲುಂದು ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮಾತೆಟ್ಲ ಉಸಾರಿತ್ತಿನಕ್ಲೆನ್ 'ಆಲ್ ರೌಂಡರ್'ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವಿಕೆಟುಲು, ಬ್ಯಾಟುಲು, ಬಾಲ್ ಲು, ಕೈ ಕಾರ್, ಮೋನೆದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೋಡಾಯಿನವು ಈ ಗೊಬ್ಬುಗು ಬೋಡಾಯಿನ ವಸ್ತುಲು. ಕೋಚ್ ನಕ್ಲು ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಗ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಲ್ತೆರ್ಡ, ಅಂಪೈರ್ ನಕ್ಲು ಗೊಬ್ಬುನ ನಮುನೆನ್ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಏರ್ ಗೆಂದಿನಾಕ್ಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ಜೋಕುಲು ಕೊತ್ತಲಿಗೆದ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುವ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ದಸರ
ಶಿರೋಲೇಖ
ದಸರಾ ನಮ್ಮ ನಾಡ್ದ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬೊನು ಪತ್ತ್ ದಿನತ ಕಾಲ ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪುವೆರ್. ಪತ್ತನೆದ ದಿನತಾನಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಆನೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಂಗಾರದ ಅಂಬಾರಿಡ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ದಿನೊಕ್ಕು ವಿಜಯ ದಶಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊನು ವರ್ಸಲ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ೩ ಸರ್ತಿ ಬಂಗಾರದ ಅಂಬಾರಿನ್ ಆನೆದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪರ್ಬೊನು ಶ್ರೀ ಕ್ರಷ್ಣದೇವರಾಯರ್ ವಿಜಯನಗರೊನು ಆಳೊ೦ದು ಇತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಅರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವಿಲು
ಶೈಲ ಪುತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಚ೦ದ್ರಘ೦ಟ,ಕೂಶ್ಮಾ೦ಡಿನಿ,ಸ್ಕಂದಮಾತೆ ,ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ, ಮಹಾಕಾಲಿ, ಮಾಹಾಗೌರಿ, ಸಿದ್ದಿಗಾತ್ರಿ,ಬೊಕ್ಕ ಆದಿಶಕ್ತಿ ದೇವಿನು ಈ ಪತ್ತ್ ದಿನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ದಸರೊ ಆಚರಣೆ ಮಳ್ಪು ಊರುಲೂ
ದಸರೊನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಸಲಾ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮೈಸೂರ್, ಕೊಡಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಡ್ಲ‌ಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ
ಬಾಲ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ವ್ಯಾಸಂಗೊ
== ಗೋವಿಂದ ಪೈಕ್ಲೆ ಬ ಕೊಂಕಣಿ, ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಮಲಯಾಳಂ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮರಾಠಿ, ಒರಿಯಾ, ಬಂಗಾಳಿ, ಪಾಲಿ, ಅರ್ಧಮಾಗಧಿ, ಉರ್ದು, ಪರ್ಷಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಲ್ಯಾಟಿನ್, ಜಪಾನಿ, ಇತಾಲಿಯನ್ ,ಸ್ಪಾ ನಿಷ್ ,ಪ್ರಾಕೃತ, ಹಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಗುಜರಾತಿ, ಈ ಬಾಸೆಲೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಕೇಂದ್ರೊದ ಬೂಕು ಪ್ರಕಟಣೆಲು
ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರೊ ಬೂಕುಲೆ ಪ್ರಕಟಣೆಲು ಮಸ್ತ್.
ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕೊ ಸಮ್ಮಾನೊ
ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ನಾಡ್‍ದ ಸಾಧಕೆರೆಗ್ ಕೊರೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ವಿದಾಯೊ
೧೯೬೩ನೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೦೬ನಾನಿ ಗೋವಿಂದ ಪೈಯೆರೆ ಸಾವು ಆಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು/ಕವಿಕುಲು
ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್
ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೀನ್ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಜರ್ಮನಿ ಮೂಲದ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ. ಮೇರ್ ಸಾಪೇಕ್ಷತ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು (ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ರಿಲೇಟಿವಿಟಿ) ಲೋಕೊಗು ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್,ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್ ಅಂಚನೆ ವಿಶ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಕಾಸ್ಮಾಲಜಿಡ್‌ಲ ಮಾಮಲ್ಲ ಕಾಣಿಕೆ ಕೊರ್ನಾರ್. ೧೯೨೧ಡ್ ಮೆರೆಗ್ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಮಾನದಿಗೆ ಮಲ್ತೆರ್. ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಣಾಮದ ವಗ್ಗೆ ಪಂಡಿನ ಮೆರೆನ ವಾದ ಬೊಕ್ಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಮೆರ್ ಸಂದೊಯಿತ ಮಲ್ತಿನ ೧೯೧೬ಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ (ಜನರಲ್ ರಿಲೇಟಿವಿಟಿ ಥಿಯರಿ) ಸಂದೊಯಿತದ ಬೊಕ್ಕ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಲೋಕೊರ್ಮೆಲ ಮಸ್ತ್  ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್. ವರ್ಷೊಲು ಕರಿಲೆಕ್ಕನೆ ಮೆರೆನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಲೋಕೊಡು ಮಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿಯಾಂಡ್. ಲೋಕೊದ ಮಾಮಲ್ಲ ಮೇಧಾವಿಯಾದ್ ಪೊಲಬು ಪಡೆಯೆರ್. ಇನಿಲ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಮಲ್ತಿನ ಸಂಶೋಧನೆಲೆಡ್ದಾತ್ರ ಅರೆನ್ "ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಜನಕ" ಪಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಮಾನಾದಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆರೆನ್ ಮಾನಾದಿಗೆ ಮಲ್ಪುನ ಸಲುವಾದ್ ಮೂಲ ವಸ್ತುವೊಂಜೆಕ್ 'ಐನ್‍ಸ್ಟೈನಿಯಮ್ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ದೀತೆರ್
೨೦ನೆ ಶತಮಾನದ ಮಾಮಲ್ಲ ಪುಗರ್ತೆದ್ ನರಮಾನಿ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್
ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು ನನಲಾತ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಡ್ ಲೋಕೊಡೆ ಭಾರಿ ಮಲ್ಲ ಸಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾತೆರ್. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಡೆಕ್ ಅರೆನ ಉಮೇದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ನಿಷ್ಠೆದ ಬೇಲೆ,ಅರೆಗೊಂಜಿ ಪೊಸಲೋಕೊನೆ ಒದಗಾದ್ ಕೊರ್ಂಡ್ ಸರಿಯಾದ್(ಕೊಂಞೆ) ಪಾತೆರಂದಿನ  ಬಾಲೆ, ಸಂಶೋಧನಶೀಲ ಗುಣೊಡ್ದು, ಎಡ್ಡೆ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆಯಾಯಿನ, ಅಪೂರ್ವ ಸಂಶೋಧಕೆಯಾಯಿನವು ಚಾರಿತ್ರ್ಯಕ ಸತ್ಯ.
ಯಹೂದಿಯಾದ್ ಪುಟ್ಟಿನ, ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್, ಜರ್ಮನಿಡ್ದ್ ಪಲಾಯನ
೧೮೭೯ ಡ್ ಮಾರ್ಚ್ ೧೪ಕ್. ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಜರ್ಮನಿದ ವುಟೆನ್ ಬರ್ಗ್ ನ ಉಲ್ಮ್ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ಪುಟ್‌ಯೆರ್.ಅಮ್ಮೆರ್ ಹರ್ಮನ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಅಪ್ಪೆ ಪೌಲಿನ್ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್. ಮ್ಯುನಿಕ್ ಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಉಪಕರಣೊಲೆನ ತಯಾರಿಕೆದ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಅಮ್ಮೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಸೇರ್ದ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪರಿವಾರ ಮಾತ ಇಟಲಿಗೆ ಪೋದು ನೆಲೆಯಾಪುನ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ .ಅದಗ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಗ್ ೬ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ. ಸೆಕೆಂಡರಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊಗು 'ಹ್ಯಾರೋ' ಸ್ಕೂಲ್ ಗ್ ಸೇರಿಯೆರ್. "ವಿದ್ಯುತ್‍ಕಾಂತೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ" (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ)ದ ಮಿತ್ತ್ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿ ಪುಟ್ಟ್ಂಡ್. ೧೮೯೬ ಡ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಗ್ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಡುಲ ವಿಶೇಷಪರಿಣತಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೦೦ ಡ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಪದವಿ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ೧೯೦೧ ಡ್ "ಸ್ವಿಸ್ ದೇಸೊದ ಪೌರತ್ವ" ಪಡೆಯೆರ್. ಜರ್ಮನ್ ಇಟ್ಯಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆದೊಟ್ಟುಗು ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆನ್‍ಲ ಎಡ್ಡೆ ಅಭ್ಯಾಸಮಲ್ತೆರ್. ಮಾಸ್ಟ್ರೆ ಬೇಲೆಗ್ ಅರ್ಜಿ ಪಾಡ್ದ್ ೨ ವರ್ಷ ಅಲೆದಲೆದ್ ಸೋತು ಪೋಯೆರ್. ಕೆಲಸ ತಿಕ್ಕುನ ಕಷ್ಟ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಕಡೆಕ್ 'ಬರ್ನ್' ನಗರದ "ಪೇಟೆಂಟ್ ಆಫೀಸ್"ಡ್ ಕೆಲಸ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆನ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಶ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್.ಅರೆನ ಬೆನ್ಪಾಟಿಕೆ ಮಾತ ಆ ಉದ್ದೇಸೊಡೆ ಸಾಗೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ "ಅನಾಲೆಂಡರ್ ಫಿಸಿಕ್"ಪನ್ಪಿ ಜರ್ಮನಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ತಂಕುಲೆನ ಪ್ರಬಂಧೊನು ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮೆರೆನ ಸಂಶೋಧನಾ ತತ್ವೊಲು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟ್‌‌ಡ್ ಮಾತೆರ್ಲ ಗೇಣೊ ಕೊರ್ದು ತೂಪಿಲೆಕ್ಕ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಅರೆನ ೨೬ ನೆ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊಡೆ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್ ಪಡೆಯೆರ್. ೧೯೧೧ ಡ್ ಜುರಿಚ್ ನಗರದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಸಹ-ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರೆನ ಬೇಲೆ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್
ಡಾ. ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್, ರೆನ ಸಾಂಸರಿಕ ಜೀವನ
ಮಿಲೆವಾ ಮ್ಯಾರಿಕ್ ಪನ್ಪಿ ಜರ್ಮನ್ ಪೊಣ್ಣನೊಟ್ಟುಗು  ೧೯೦೩ ಡ್ ಮದಿಮೆಯಾಂಡ್. ಹಾನ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪನ್ಪಿ ಜೋಕುಲು ಪುಟ್ಟ್‌ವೆರ್. ಮದಿಮೆಗ್ ದುಂಬೆ ಒಂಜಿ ಮಗಳ್ ಪುಟ್ಟ್‌ವಳ್ ಆ ಮದಿಮೆ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನೆಯಾದ್ ಅಡೆಗೆ ಮುಗಿಪುಂಡು. ೧೯೧೯ ಡ್ ಎಲ್ಯಾ ಲೊವೆಂಥಾಲ್ ಪನ್ಪಿ ಪೊಣ್ಣನೊಟ್ಟುಗು ಪಿರ ಮದಿಮೆಯಾಪುಂಡು ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆ ನಿರೆಳ್‌ಡ್  ಸಮರಸ ಜೀವನ ಮಲ್ತಿನ ಎಲ್ಯಾ  ಲೋವೆಂಥಾಲ್ ಸೀಕ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ೧೯೩೬ ಡ್ ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಪೆರ್.ಅಂಜನ್
ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರ ಜೀವನೊಡು ಮದಪೆರಾವಂದಿನ ಘಟನೆ
೪೨ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯೊದ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆಗ್ ಫೊಟೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುತ್ ಪರಿಣಾಮ) ಪನ್ಪಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧೊ ಮಂಡನೆ ಮಲ್ತಿನೆಕ್ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಅರೆನ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಜಾಸ್ತಿ ಕಾಸ್‌ಲು ಅರೆನ ಬುಡೆದಿನ ವಿವಾಹವಿಚ್ಛೇದನದ ಪರಿಹಾರಧನ ಕೊರಿಯೆರೆನೆ ಸರಿಯಾಪುಂಡು. ಆದಗ ಜರ್ಮನಿದ ಯಹೂದಿಲೆಗ್ ಹಿಟ್ಲರ್ ನ ಕಾಟ ಶುರುವಾದಿಪ್ಪುಂಡು. ೧೯೨೧ ಡ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿಯಾದ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ೧೯೪೦ ಡ್ ಅಮೆರಿಕದ ಪೌರತ್ವ ದೆತೊಂದು ಅಲ್ಪ ಜೀವನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
೨ನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಣುಬಾಂಬ್ ದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮೊಲೆನ್ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾದ್ ಕೊರಿಯೆರ. ಆ ಪೊರ್ತುಡೆ ಹಿಟ್ಲರ್ ನ ಆಡಳಿತೊಡಿತ್ತಿನ ಜರ್ಮನಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರಕ್ಕಾದ್ ಪೈಪೋಟಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೩೯ಡ್ ಲಿಯೋ ಸಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಇತ್ತಿನ ಹಂಗರಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆನ ಕೊಪೆ ನಾಜಿ ಪಕ್ಷದ ಈ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಎಚ್ಚರ ಕೊರಿಯೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಪರಮಾಣು ವಿದಳನ ಕ್ರಿಯೆತ ಪಿರವುದ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು ತೆರಿದಿತ್ತಿನ ಲಿಯೋ ಸಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಯೂಜಿನ್ ವಿಜಿನರ್ ಪನ್ಪಿ ವಿಜ್ಞಾನಿನಕುಲು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆನ್ ಜುಲೈ ೯, ೧೯೩೯ಕ್ ಭೇಟಿ ಯಾಪೆರ್. ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರ್ ಸಿಲ್ಲಾರ್ಡ್ ನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸದ್ ಆದಗದ ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದಿತ್ತಿನ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ರೆಗ್ ಕಾಕಜಿ  ಬರೆಯೆರ್. ಅಮೆರಿಕದ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಅಣುಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜಪಾನ್ ದ ನಾಗಸಾಕಿ, ಬೊಕ್ಕ ಹಿರೋಷಿಮಾದ ನಗರೊಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಪಾಡಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಜನೊಕುಲು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆವೊನುವೆರ್. ಈ ಘಟನೆಡ್ದಾತ್ರ ಬೇಜಾರಾಯಿನ ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ಮಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಸಂದೇಶ ಕೊರ್ದು ಅಣುವಿಜ್ಞಾನೊನು ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ಬೊಕ್ಕ ನರಮಾನಿಯನ್ ಎಡ್ಡೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಿನ್ನಯಿಪು ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.
ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆ
೨೦೦೦ ದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆದ ೨೦ ನೆ ಶತಮಾನದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ನರಮಾನಿ ಪಂದ್ ನಿರ್ಧಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತದ ಸಮೀಕ್ಷೆಡ್ 'ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್, 'ರೇ ಭಾರಿ ಬಹುಮತೊಡು ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆನ ನಾಲರೆ ದಶಕೊದ ಸೇವೆ, ವೃತ್ತಿಗೌರವೊಡ್ದು, ಜನೊಕುಲೆನ ಎಡ್ಡೆಪುಗು ಮಲ್ತಿನ ಸೇವೆಲೆನ್ ಜನೊಕುಲು ನೆನೆತೊಂಡೆರ್. ಆಯಿಕಾತ್ರ ಅರೆಗ್ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ! ಐನ್‍ಸ್ಟೈನ್ ರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಮಾನಾದಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ
ಶ್ಯಾಮಚರಣ ಲಾಹಿರಿ (30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1828 – 26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1895)ಮೇರ್ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯ ಪಂಡ್ದೇ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಒರಿ ಯೋಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾವತಾರ್ ಬಾಬಾಜಿನ ಶಿಷ್ಯೆರ್. ಕಾಶೀಬಾಬಾ ಬೊಕ್ಕ ಯೋಗಿರಾಜ ಪನ್ಪಿ ಬಿರಿದುಲಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮೇರ್ ಬ್ರೀಟೀಶ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಟ್ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರಪರಿಶೋಧಕೆ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ನ ಶಿಷ್ಯ ಸಮುದಾಯ ಮಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿ ಯುಕ್ತೇಶ್ವರ ಗಿರಿ, ಪಂಚಾನನ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಮೇರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರ್. ಕೆಲವು ಉಲ್ಲೇಕೊದ ಪ್ರಕಾರ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಬಾಬಾಲ ಮೇರೆನ ಶಿಷ್ಯೆ.ಲಾಹಿರಿ ಪನ್ಪಿನವು ಶ್ಯಾಮಚರಣ ಲಾಹಿರಿ ಮೇರೆನ ಕುಟುಂಬೊದ ಪುದರ್. ಮಹಾಶಯ ಪಂಡ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್‍ದಾರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥ ಉಂಡು. ಮೇರೆನ್ ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರ್ ಆರೆನ ಜೀವೊನ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ಯೋಗಾವತಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಯ್ದೆರ್. ಆರೆನ ಪ್ರಕಾರ ಲಾಹಿರಿ ಮಹಾಶಯೆರ್ನ ಜನ್ಮದ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಮನ್ಯ ನರಮಾನಿಗ್ಲ ಯೋಗನ್ ತೆರಿಪಾವುನಿ. ಮೇರ್ ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಗ ಪನ್ಪಿ ಧ್ಯಾನ ಪದ್ದತಿನ್ ಆಧುನಿಕ ಭಾರೊತೊಡು ಜನಕುಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾಯೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ನೇಮಿಚಂದ್ರ
ನೇಮಿಚಂದ್ರ (ಜುಲೈ ೧೬, ೧೯೫೯) ಕನ್ನಡದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಬರೆಹಗಾರ್ತಿ. ಸಣ್ಣಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿ ಬೊಕ್ಕ ವಿಚಾರಪೂರ್ಣವಾಯಿನ ಲೇಖನೊನ್ ಬರೆದ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್.
ಪುಟ್ಟು
ಶ್ರೀಮತಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಇಂಬೆರ್ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಡ್ ಜುಲೈ ೧೬, ೧೯೫೯ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಗುಂಡಣ್ಣ, ಅಪ್ಪೆ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ.
ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್
ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೧, ೧೮೭೫ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೫೦) ಉಕ್ಕಿನ ಮನುಷ್ಯೆ - ಭಾರತೊದ ಮಲ್ಲ ಗಣ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿ, ರಾಜಕೀಯೊ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ. ಇಂಬೆರ್ ಗಾಂಧಿಯೆರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಸನೊಡು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟೀಯ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕೆರ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರೆ ಪ್ರಯತ್ನೊಡುಡ್ದ್ ೧೯೩೭ದ ಮತದಾನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ೧೦೦% ಡ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್‌‌ರೇ ಕಾಂಗ್ರೇಸ್ ಸದಸ್ಯೆರಡ್ದ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಗ್ ಬೆಂಬಲೊ ದೆತೊಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಒತ್ತಾಯೊಡ್ದಾರೊ ಇಂಬೆರ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಹುದ್ದೆಡ್ದ್ ಪಿರಜಾರ್ದ್ ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರುಗ್ ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ಕೊರಿಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕುಡ್ಲದ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಕೋಡ್ದದಬ್ಬು ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಬೋಳೋರು ಪನ್ನೆ, ಉರ್ವ, ಬಲಿಪತೋಟ, ಸುಂಕದಕಟ್ಟೆ, ಪದಮಿತ್, ಅತ್ತಾವರ, ಬಾಬುಗುಡ್ಡೆ, ಜಪ್ಪು ಮುಗೇರ್, ಕಂಕನಾಡಿ, ನಂತೂರ್, ಅಳಪೆ-ಪಡೀಲ್, ಕೋಡಿಕಲ್, ಕೊಡಿಯಾಲ್‍ಗುತ್ತು(ಬಂಗಾರಗುತ್ತು), ಕಾನಕರಿಯ ಬಜಾಲ್, ಉರ್ವಸ್ಟೋರ್, ಈರಿ(ಅಶೋಕನಗರ), ಕಲ್ಲಕಂಡ ಕೋಡಿಕಲ್, ಬಿಜೈ ಕಾಪಿಕಾಡು, ಮುಲ್ಲಕಾಡು(ಅಂಗಡಿಗುಡ್ಡೆ), ಕಾವುರು, ದಡ್ಡಲಕಾಡು, ಮಜಿಲ ಕೋಡಿ(ಕಂಕನಾಡಿ), ಮಾಲಾಡಿ, ಮಂಜಲಕಟ್ಟೆ, ಪಂಜಿಮೊಗರು, ದೆಪ್ಪುಣಿ-ಕೊರಂಪಾಡಿ, ಪದಂಗೆರೆ ಕಾವೂರು, ಕುಂಜತ್ತಬೈಲು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ(ಸಾನ), ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟ ಬೆ೦ಗರೆ, ಕುದ್ರೋಳಿ ಬೆಂಗರೆ, ಯೆಯ್ಕಾಡಿ, ಬಾ೦ಂದೊಟ್ಟು ಕೊಂಚಾಡಿ, ಕಾಟಿಪಳ್ಳ ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಒಂಜಿ, ಐನ್, ಏಲನೇ ಬ್ಲಾಕುಲು, ಕಾನಕಟ್ಟ, ಚಿತ್ರಾಪುರ ಪೊರಿಪು, ಕೂಳೂರು, ಕುಳಾಯಿ ಬಗ್ಗು೦ಡಿ (ಪಾ೦ಡೊಟ್ಟು), ಉರುಂದಾಡಿ, ಕುರುವರಬೆಟ್ಟು ಹೊಸಬೆಟ್ಟು. ಸೂಟರ್‌ಪೇಟೆ, ಔನಕಲ, ಪಾ೦ಡವಬೆಟ್ಟು ಬೈಕಂಪಾಡಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ, ಎಕ್ಕೂರು ತೋಚ್ಚಿಲ, ಕುಕ್ಕುದಡಿ (ಬೆ೦ದೂರು ಗುತ್ತು) ಮರೋಳಿ, ಕೊಡಕ್ಕಲ್‌ (ಪಡೀಲ್‌), ತಾರ್ದೊಲ್ಯ (ಜಪ್ಪಿನಮೊಗರು), ಆಚಾರಿ ಹಿತ್ಲು, ಎಮ್ಮೆಕೆರೆ, ಕಲ್ಸಂಕ ಹೊಯ್ಗೆ ಬಜಾರ್‌, ಕುಲ ಶೇಖರ ಕೋಟಿಮರ, ಮುಲ್ಲಕಾಡು, ಪಡೋಡಿ, ಬ೦ಗ್ರ ಕೂಳೂರು, ಸಜಿಲ (ಸೂಟರ್‌ಪೇಟೆದ ಬರೀಟ್), ಉರ್ವ, ವೆಲ್ಸ್ ಪೇಟೆ, ಕು೦ಜತ್‌ಬೈಲು, ಕಾವೂರು ಪದವು, ಸುರತ್ಕಲ್‌, ಕುಚ್ಚಿಗುಡ್ಡೆ, ಸುರತ್ಕಲ್‌ ಬಗೆ, ಕಟೀಲ್‌ (ಸುರತ್ಕಲ್‌), ಶಾ೦ತಾಳ್ವ ಕಂಪೌಂಡು, ಮಹಾಕಾಳಿ ಪಡ್ಪು, ನಂದಿಗುಡ್ಡೆ.
ಸತ್ಯಸಾರಮಾನಿ (ಕಾನದ ಕಟದ) ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ವಿವೇಕನಗರ(ಬಲ್ಲಾಳಬಾಗ್), ಪಾಂಡೇಶ್ವರ ನ್ಯೂರೋಡ್(ಮಂಕಿಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ದ ಬರೀಟ್ ಅತ್ತಾವರ), ಜಪ್ಪು ಮಹಾಂಕಾಳಿ ಪಡ್ಪು, ಕಂಕನಾಡಿ ಗೋರಿಗುಡ್ಡೆ, ಪಚ್ಚನಾಡಿ (ಬಸವಲಿಂಗಪ್ಪ ನಗರ, ವಾಮಂಜೂರು(ಮಂಗಳಜ್ಯೋತಿ)).
ಕೊರಗಜ್ಜ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಕುದ್ಕೋರಿಗುಡ್ಡೆ;ವಾಮಂಜೂರು(ಮಂಗಳಜ್ಯೋತಿ); ಉರ್ವ(ಮಾರ್ಕೆಟ್); ನಂದಿಗುಡ್ಡೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಮುಗೇರ ಮಾಂಕಾಳಿ ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಬಜ್ಜೋಡಿ, ಕೊಂಚಾಡಿ, ಪೊರಿಪು, ಪಂಜಮೊಗರು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ, ಕಾಟಿಪಳ್ಳ 1 ನೇ ಬ್ಲಾಕ್.
ಬಬ್ಬರ್ಯ ಸಾನೊಲು
ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣ, ಬೋಳಾರ, ನೀರೇಶ್ವಾಲ್ಯ, ಹೊಸಬೆಟ್ಟು, ತಣ್ಣೀರುಬಾವಿ.
ಮಲರಾಯ ಧೂಮಾವತಿ ಸಾನೊಲು
ಅತ್ತಾವರ, ಹ್ಯೊಗೆಬಜಾರ್‌, ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಕಂಡೆಟ್ಟು, ಮೇಗಿನ ಮನೆ ಕೂಳೂರು ಪಯ್ಯರಗುಡ್ಡೆ-ಕಾಂತೇರಿ ಜುಮಾದಿ ಮಲರಾಯ ಸಾನ; ಮಲರಾಯ ಧೂಮವವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ ಬೆಲಾರಾಂ; ಕಾವೂರು ಶ್ರೀ ಪಡುಕೋಡಿ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಪಣಂಬೂರು (ಇಡ್ಕ, ಸುರತ್ಕಲ್‌) ಶ್ರೀ ಕಾಂತೇರಿ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಉರ್ವ ಚಿಲಿಂಬಿ ಮಲರಾಯ ಧೂಮಾವತಿ ದೈವಸ್ಥಾನ.
ಬೈದೆರ್ಲೆನ ಗರೋಡಿಲು
ಕಂಕನಾಡಿ ಶ್ರೀ ಬೈದರ್ಕಳ ಗರೋಡಿ; ಕನಕರಬೆಟ್ಟು ಶ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮಬೈದರ್ಕಳ ಗರೊಡಿ, ಜಪ್ಪಿನಮೊಗರು; ಕೊಡಿಪಾಡಿ ಬಾರಿಕೆ ಗರೊಡಿ, ಸುರತ್ಕಲ್.
ಬೇತೆ
ಅತ್ತಾವರ ದೈಯ್ಯೊಂಗುಳು ಅರಸು ಮುಂಡತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಕೂಳೂರು ಜನಾರ್ದನ ಬೀಡು; ಜಾರಂದಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಬೋಳೂರು; ಕಾಟಿಪಳ್ಳ ಶ್ರೀ ಜಾರಂದಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಸಾರಂತಾಯ ಗರೋಡಿ; ಉಳ್ಳಾಯ ಗರೋಡಿ, ಸಸಿಹಿತ್ತು; ಸಸಿಹಿತ್ತು ಶ್ರೀ ರಕ್ತೇಶ್ವರಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಇಡ್ಯ ಶ್ರೀ ಅಬ್ಬಗ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಪಣಂಬೂರು ಶ್ರೀ ಬಲವೀಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ ಭೂತಸ್ಥಾನ; ಕುತ್ತೆತ್ತೂರು ಶ್ರೀ ಖಂಡಿಗ ಧರ್ಮದೈಸ್ಥಾನ; ಕೊಂಚಾಡಿ ವೀರಭದ್ರ ಮಹಮ್ಮಾಯಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ದೇರೆಬೈಲು ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ಪಂಜುರ್ಲಿ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಜಪ್ಪಿನಮೊಗರು ಕರಿ೦ಬ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯನಾಥ ಭೂತಸ್ಥಾನ; ಕಾವೂರು ಶ್ರೀ ಇಷ್ಟದೇವತಾ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಹೊಸಬೆಟ್ಟು ಶ್ರೀ ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ; ಮಹಮ್ಮಾಯಿ ವೀರಭದ್ರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಬೋಳೂರು ಮಠದಕಣಿ.
ಮಾರಿಗುಡಿಕುಲು
ಹಳೆಕೋಟೆ; ಉರ್ವ; ಅಡುಮರೋಳಿ; ಸುರತ್ಕಲ್‌.
ಭಗವತಿ (ದೈವಸ್ತಾನೊಲು) ಕ್ಷೇತ್ರೊಲು
ಕುದ್ರೋಳಿ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಕುಕ್ಕಾಡಿ ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉರ್ವ - ಮುಲ್ಪ ಅರಸು ಮುಂಡತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನೊಲಾ ಉಂಡು. ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಭಗವತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದೈವಸ್ತಾನೊಲು
ನೇಪಾಳ
ನೇಪಾಳ ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಭಾರತದ ಭಾಗನೇ ಆದ್‌ಇತ್ತ್ಂಡ್. ವಿಸಾ ಇಜ್ಯಾಂತೆ ನೇಪಾಳಗ್ ಪೊವೊಲಿ. ನೇಪಾಳದ ರಾಜಧಾನಿ ಕಠ್ಮಂಡು. ಅವುಲುಪ್ಪುನ ಪಶುಪತಿನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭಾರೀ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ಮುಲ್ತ ಪರ ಶಿವಲಿಂಗೊನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೪೯ಡು ಬಂಗಾಳದ ಸುಲ್ತಾನನ ದಾಳಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಭಿನ್ನ ಆಯಿನೆಕ್ಕ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೬೦ಡು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕದಕುಲು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪುನ ಕಟ್ಟ್ ಆಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೦೦ಡ್ದ್ ೧೩೨೪ ಮುಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೂಲದ ರಾಜೆರ್ನಕುಲು ಆಳಿಯೆರ್. thumb|ನೇಪಾಳ thumb
ಇತಿಹಾಸೊ
ಕ್ರಿ.ಪೂ.೬ ಬೊಕ್ಕ ೫ನನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಈ ಪ್ರದೇಶೊ ಶಾಕ್ಯರೆನ ಆಡಳಿತಗ್ ಒಳಪಟ್ಟ್‌ದ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಶಾಕ್ಯ ರಾಜಕುಮಾರೆರೆಡ್‌ ಒರಿ ಆಯಿನ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಗೌತಮೆ ಐಹಿಕ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯಾಮೋಹೊಲೆನ್‍ ಬುಡುದು ದಿವ್ಯ ಜ್ಞಾನೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ದುಂಬುಗು ಬುದ್ಧ ಪಂದ್‌ ಪನ್ಪವೊಂಡೆ. ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೦ರ ಸಮಯೊಗು ಈ ಪ್ರದೇಶ ಉತ್ತರಭಾರತದ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂಗವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ತರುವಾಯ ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಟೆರ್, ಲಿಚ್ಛವಿ ಸಾಮ್ರಾಟೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಮಿತ್ತ್ ಹತೋಟಿ ಸಾಧಿಸಾದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಲಾದ್ ಪಟ್ಟ್‌ದ್‌ ಪೋಂಡ್. ೧೭೬೫ಟ್ ಪೃಥ್ವಿನಾರಾಯಣ ಶಹ ಪನ್ಪುನ ಗೂರ್ಖಾ ಅರಸೆ ನೇಪಾಳೊನು ಒಂಜಿಗೂಡಿಸಾಯೆ. ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತೊಗು ಒಳಗ್ ಆಯಿನ ನೇಪಾಳ ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆನ್ ಒರಿಪಾವೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಗ್ಲೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ನಡತಿನ ಒಂಜಿ ಯುದ್ಧೊಡು ನೇಪಾಳ ಸೋಲ್ಂತ್ತ್ಂಡಲಾ, ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊನು ಒರಿಪಾಯರೆಬೋಡಾದ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಧಿ ಮಲ್ತೊಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ ನೇಪಾಳ ಆಣಿ ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಆಯಿನ ಉತ್ತರಾಖಂಡ, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ಸಿಕ್ಕಿಂ ಭಾಗೊಲೆನ್‌ ಆಂಗ್ಲೆರೆಗ್ ಬುಡ್‌ದ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಚಿಪ ಮುಟ್ಟಲಾ ನೇಪಾಳ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಆದೇ ಒರಿದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪ್ಪದ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಗಾದ್ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರ ಆದ್ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಸಾಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಯೆರ್. ಅರಸೆರೆನ ಅಧಿಕಾರರೊಲೆನ್ ಬಹುಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಮೊಟಕು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೯೧ಟ್ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಹುಪಕ್ಷೀಯ ಬೊಕ್ಕ ಮುಕ್ತ ಚುನಾವಣೆಲು ನಡತ್ತ್ಂಡ್.
ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ
ನೇಪಾಳ ಸುಮಾರ್ ೮೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಬೊಕ್ಕ ೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಅಗೆಲದ ಪಟ್ಟಿದಂಚನೇ ತೋಜುಂಡು. ಭೌಗೋಳಿಕವಾದ್ ದೇಶೊನು ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಪಂದ್‍ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ. ಭಾರತದ ಗಡಿಕ್ಕ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶ ಗಂಗಾ ಬಯಲ್‌ದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಈ ಭಾಗೊಗು ಕೋಸಿ, ನಾರಾಯಣಿ (ಗಂಡಕಿ) ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಲಿ ಸುದೆಕುಲು ನೀರುಣಿಸವುಂಡು. ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡೆಲೆನ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಠ್ಮಂಡು ಕಣಿವೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನವಸತಿ ಈ ಜಾಗೆಡೇ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಹಾಭಾರತ ಲೇಖ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಿವಾಲಿಕ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಲು ಉಂಡು. ಈ ಶ್ರೇಣಿಲು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದವು ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಸರಾಸರಿ ೧೦೦೦ರ್ದ್ ೪೦೦೦ ಮೀ. ಮುಟ್ಟ ಎತ್ತರ ಇತ್‌ನವು ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿಮಾಲಯದ ಉನ್ನತ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಪಂಚೊಡೇ ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ ಉಂಡು. ಎವರೆಸ್ಟ್, ಕಾಂಚನ್ ಜುಂಗಾ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ, ಮಕಾಲು, ಧವಳಗಿರಿ ಸೇರ್‌ನಂಚ ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರೊಲು ಈ ವಿಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಅರಣ್ಯನಾಶ ದೇಶದ ಮಾತ ಕಡೆ ಅವಿರತವಾದ್ ಸಾಗ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಂದು ಪ್ರಕೃತಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮೊನು ಬೀರೊಂದು ಉಂಡು.
ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ
ನೇಪಾಳ ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನ ದೇಶ. ದೇಶದ ೭೬% ಜನಕುಲು ಜೀವನೊಗಾದ್ ವ್ಯವಸಾಯೊನೇ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಾರ್, ಗೋಧಿ, ಕರ್ಂಬು ಬೊಕ್ಕ ಸೆಣಬು ಮುಖ್ಯ ಬುಲೆಕುಲು. ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲೆನ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವುನೆಕ್‌ ಸೀಮಿತ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ. ನೇಪಾಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಪರ್ವತಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಆದ್ ಮಾರ್ಗ ಬೊಕ್ಕ ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಠಿಣ ಬೊಕ್ಕ ಅತಿ ವೆಚ್ಚನ್‌ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನವು ಆದ್‌ ಉಂಡು. ೨೦೦೩ತಲೆಕ್ಕ ದೇಶೊಡು ಒಟ್ಟು ೮೫೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕೇವಲ ೫೯ ಕಿ.ಮೀ. ರೈಲ್‌ಮಾರ್ಗ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿಲ್ಲ. ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹಳ ಕೆಳಸ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ದೇಶದ ಜನತೆಯನ್ನು ತಲುಪಿಲ್ಲ. ನೇಪಾಳವು ಹೊರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಭಾರತ, ಅಮೆರಿಕಾ, ಜಪಾನ್, ಇಂಗ್ಲಂಡ್, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿಗಳು. thumb|ದರ್ಬರ್ನುವ್ಕೋಟ್
ಒರಿನ ವಿಷಯೊಲು
ನೇಪಾಳವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರ. ದೇಶದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ನೇಪಾಲಿ. ಒರಿನಂಚ ಮೈಥಿಲಿ, ಭೋಜಪುರಿ ಬೊಕ್ಕ ಅವಧಿ ಭಾಷೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ನೇಪಾಳೊಡು ಪುರುಷೆರ್ ಸರಾಸರಿ ಆಯುರ್ಮಾನ ಮಹಿಳೆಯೆರೆರ್ದ್‌ ಎಚ್ಚ. ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚೊಡು ನೇಪಾಳವೊಂಜೆಟ್ ಮಾತ್ರ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ನೇಪಾಳ ಟಿಬೆಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊನು ಹೋಲುಂಡು. ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಟಿಬೆಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಛಾಪು ತೋಜಿದ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಒರಿನಂಚನೇ ಮಾತ ಕಡೆ ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಗಾಢ ಛಾಯೆ ಉಂಡು. ನೇಪಾಳ ಭಾರತೊನು ಬಹಳವಾದ್ ಅವಲಂಬಿಸ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ರಕ್ಷಣೆ ಉಂದು ಪೂರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಭಾರತೊರ್ದೆ ನೇಪಾಳೊಗು ಒದಗ್‌ದ್ ಉಂಡು.
ಸರ್ಕಾರ
ಮಾವೋವಾದಿ ನಾಯಕೆ ಪ್ರಚಂಡ ಆರ್ ರಡ್ಡನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ನೇಪಾಳದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗದ್ ಬುಧವಾರ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. 595 ಸದಸ್ಯ ಬಲದ ನೇಪಾಳ ಸಂಸತ್‌ಡ್ ಪ್ರಚಂಡ ಅರೆನ ಪರ 363 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿರುದ್ಧವಾಗದ್ 210 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿಯೆರ್‌. 22 ಸದಸ್ಯೆರ್ ಮತದಾನೊರ್ದು ದೂರ ಒರಿದಿತ್ತೆರ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು * ವರ್ಗೊ:ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ದೇಶೊಲು ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ
ತಾಮ್ರದ ಅದುರು
thumb|141x141px|ತಾಮ್ರದ ಸಂಜ್ಞೆ,ಅಣು ಸಂಖ್ಯೆ ಬೊಕ ಕಣಭಾರ ತಾಮ್ರ (Copper) ಒಂಜಿ ಕೆಂಚಿ ರಂಗ್ ದ ನೈಸರ್ಗಿಕ  ಮೂಲವಸ್ತು (element)  ಬೊಕ ಲೋಹ (metal). ತುಳುಟು ತಾಮ್ರೊಗು "ಚೆಂಬು" ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಲಾ ಉಂಡು. ಚೆಂಬು ಇನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಾಜನೊಗುಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನೆಡಾತ್ರ "ತಾಮ್ರ" ಪದೊನು ಈ  ನಿರ್ದಿಷ್ಟ  ಲೋಹೊಗು  ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಎಡ್ಡೆ. ತಾಮ್ರೊಗು ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಭಾಷೆಡ್ ಕುಪ್ರಂ ಇಂದ್ ಪುದರ್.‍ ಅಂಚಾದ್ ರಾಸಾಯನಿಕಶಾಸ್ತ್ರೊಡು Cu ಇನ್ಪಿನ ಸಂಜ್ಙೆ ಬಳಕೆಡು ಉಂಡು. ಈ ಮೂಲವಸ್ತುದ ಅಣು ಸಂಖ್ಯೆ 29.
alt=ತಾಮ್ರದ ಬಾಜನ|thumb|ತಾಮ್ರದ ಬಾಜನ
ತಾಮ್ರದ ಗುಣ-ಲಚ್ಚಣ
ತಾಮ್ರ ಮೃದು ಗುಣತ, ತಟ್ಟ್ ದ್ ತಗಡು (malleable) ಇಜಿಂಡ ಸರಿಗೆ(ductile) ರೂಪೊಗು ಕೊಣರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಪ್ಪುನ, ಅಂಚನೆ ಉಷ್ಣ ಬೊಕ ವಿದ್ಯುತ್ ವಾಹಕ (conductor) ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಲಪರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಪ್ಪುನ,  ಒಂಜಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಲೋಹ. ತಾಮ್ರ ಬೇತೆ ಲೋಹೊಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಮಿಶ್ರ ಆಪಿನ ಗುಣ ಇತ್ತಿನ ಕಾರಣ, ಬಂಗಾರ್, ಬೊಳ್ಳಿ, ಸತು,ತವರ, ನಿಕಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಲೋಹೊಲೆನ್ ಸೇರಾದ್  ವಿಶೇಷ ಗುಣಕುಲು  ಉಪ್ಪುನ  ವಿಶಿಷ್ಟ  ಮಿಶ್ರಲೋಹಲೆನ್  ಮಲ್ಪರೆ ಆಪುಂಡು. ಬಂಗಾರ ಶುದ್ಧ ರೂಪೊಡು ಒಂಜಿ ಮೆದುವಾಯಿನ ಲೋಹ ವಾಯಿನ ಕಾರಣ ತಾಮ್ರ ಸೇರಾಂಡ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ನಾಜೂಕಾಯಿನ ಬಂಗಾರದ ಆಭರಣಲೆನ್  ಮಲ್ಪರೆ ಅನುಕೂಲವಾಪುಂಡು. ತಾಮ್ರೊಗು ಸತು ಬೆರಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪಿತ್ತಾಳೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸತು ಬೆರೆಕೆಯಾಯಿನ ತಾಮ್ರ ಪಿತ್ತಳೆಡು ಬಂಗಾರ್ದಂಚಿನ ಬಣ್ಣೊಗು ಬದಲಾಪುಂಡು. ತಾಮ್ರೊಗು ತವರ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಕಂಚಿ ಮಲ್ಲುವೆರ್.
ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
alt=ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು.|thumb|ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್- ತಾಮ್ರದ ಸಲ್ಫೈಡು ಅದುರು.
(೧) ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಮ್ರ ಅದುರು
ನಿಸರ್ಗೊಡು ತಾಮ್ರ ಸಹಜ ಲೋಹ ರೂಪೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಉಂಡು: ಅಂಚಿನೆಕ್ಕ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಾಮ್ರ (Native copper) ಅದುರು ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಟ್ 99.9 % ಮುಟ್ಟ ತಾಮ್ರದ ಲೋಹಾಂಶ ಉಪ್ಪುಂಡು.
(೨) ಸಲ್ಫೈಡು ರೂಪದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
ಸಲ್ಫೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲೆನ ಪುದರು ಅಯಿಕುಲೆಡು  ಉಪ್ಪುನ ಸರಾಸರಿ ಲೋಹಾಂಶೊಲು ಬೊಕ ಅಯಿಕುಲೆನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರುತುಂಡು: alt=ಅಜುರೈಟ್ (ಕಡುನೀಲಿ ರಂಗ್ ದ) ಬೊಕ ಮಾಲಕೈಟ್ (ಪಚ್ಚ ರಂಗ್ ದ) ಕನಿಜೊಲು|thumb|ಅಜೂರೈಟ್ (ಕಡುನೀಲಿ ರಂಗ್ ದ)  ಬೊಕ ಮಾಲಕೈಟ್ (ಪಚ್ಚ ರಂಗ್ ದ) ಕನಿಜೊಲು
(೩) ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲು
ಆಕ್ಸೈಡು ರೂಪೊದ ತಾಮ್ರದ ಅದುರುಲೆನ ಪುದರು ಅಯಿಕುಲೆಡು  ಉಪ್ಪುನ ಸರಾಸರಿ ಲೋಹಾಂಶೊಲು ಬೊಕ ಅಯಿಕುಲೆನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಘಟನೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರುತುಂಡು alt=ಕ್ರೈಸೊಕೊಲ್ಲಾ ಕನಿಜೊ|thumb|ಕ್ರೈಸೊಕೊಲ್ಲಾ ಕನಿಜೊ
ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡು ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಮಹಾಯುಗತ ಶಿಲಾರೂಪಿಕೆಲೆಡು ಮಸ್ತ್ ತಾಣೊಲೆಡ್ ತಾಮ್ರದ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು ಉಪ್ಪುನೆನ್ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು ನಾಡ್ದ್ ಪತ್ ದೆರ್. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಈ ತಾಣೊಲು ಗಮನೊಗು ಅರ್ಹವಾದುಲ್ಲಾ: ಈ ತಾಣೊಲೆಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್  ಇಂಗಳದಾಳು   ಬೊಕ ಕಲ್ಯಾಡಿ ಗ್ರಾಮೊಲೆಡ್ ನಾಲ್ ಐನ್ ವರ್ಷಕಾಲ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಲ್ತ್ ದ್  ಸರಾಸರಿ 0.5%-0.8% ತಾಮ್ರದ ಲೋಹಾಂಶ ಉಪ್ಪುನ ಅದುರು ಶಿಲೆಕುಲೆನ್  ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್   ಕರಪಾದ್ ತಾಮ್ರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಕ್ರಮೇಣ ಉತ್ಪಾದನೆದ ಕರ್ಚಿ, ತಾಮ್ರದ ಮಾರ್ಕಟ್ಟೆದ  ಬಿಲೆಡುದು ಎಚ್ಚ ಬರ್ಪುಂಡು ಇನ್ಪಿನ ಕಾರಣೊಗು ಗಣಿಗಾರಿಕೆನ್ ಉಂತಾದೆರ್.
ತುಳುನಾಡು / ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
ಸುಳ್ಯ ತಾಲೂಕುದ ಜಾಲ್ಸೂರುದ ಕೈತಲ್ದ ಆನೆಗುಂಡಿ ಅರಣ್ಯದ ಉಲಾಯಿ ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪುನಗ ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಕುಲೆಡ್ ತಾಮ್ರದ ಅದುರು ಇತ್ತಿನ ಕನಿಜೊಲು ತೋಜಿದ್ ಬೈದಾ. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಚಾಲ್ಕೊಪೈರೈಟ್ ಬೊಕ ಪೈರೈಟ್ ಕನಿಜೊಲು ಬಯೊಟೈಟ್ ಗಾರ್ನೆಟ್ ಪದರುಶಿಲೆಕುಲೆಡ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತಿನ ಮಾದರಿಲು ತಿಕ್ದಾ.
ಭಾರತದ ತಾಮ್ರದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು
ನಂಮ ದೇಶದ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಜಾರಖಂಡ ಬೊಕ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್  ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಕುಲು ನಡತೊಂದು ಉಲ್ಲಾ. ಅಯಿಕುಲೆಡ್ ಈ ತಿರ್ತು ತೋಜಾಯಿನವು ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು:
ರೆವೆರೆಂಡ್ ಆಗಸ್ಟ್ ಮೇನರ್
ಮೆನ್ನರ್, ಅಗಸ್ಟ್ - ಮೇರ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ವಿದೇಶಿ ತುಳುವೆ- ಜರ್ಮನಿದ ವುಟೆಂಬರ್ಗ್ದ ಒಸ್ವೆಲ್ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ೨೨-೭-೧೮೨೧ ಪುಟ್ಟಿನ ಮೇರ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತನಿ ೧೮೫೭ಟ್ಟ್. ಕುಡ್ಲ, ಮುಲ್ಕಿ, ಉಡುಪಿಡ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರೆಕೆರಾದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಸೇವೆ ಮಲ್ದೆರ್. ೩೩ ವರ್ಸ ಸೇವೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ತುಳುಟ್ಟು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಸಯೊಗು ಸಂಬಂಧವಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಐತಾರೊ
ಒಂಜಿ ವಾರೊಗು ಏಳ್ ದಿನೊ. ವಾರದ ಪುದರ್ ಒಂಜೇ ಆಂಡಲಾ ಅಯಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ವಾರದ ಸುರುತ್ತ ದಿನ. ತುಳುವೆರ್ ವಾರೊಲೆನ್ ಇಂಚ ಪನ್ಪೆರ್.
ದಿಕ್ಕೆಲ್
ತೂ ಪೊತ್ತಾದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಒಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ಗ್ ಕನಕ್ಕ್, ಮಡಲ್,ತೆಪ್ಪು,ತಿಪ್ಪಿ ಪೊತ್ತುನ ಮಾತೆನ್ಲಾ ಪಾಡ್‍ದ್ ತೂ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೋನೆನ್ ಅಟ್ಟಿಲ್ದ ಕೋಣೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಅಡುಗೆ ಮನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಗ್ಲೀ‌‌‍ಶ್‍ಡ್ kitchen, ಸಂಸ್ಕೃತೊದು ಪಾಕ ಶಾಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ದಿಕ್ಕೆಲ್‍ದ ಲಕ್ಷಣ
ಮೂಜಿ ಮೈಟ್ ಬಂದ್ ಮಲ್ತುದ್ ಒಂಜಿ ಪುಡೆಟ್ಟ್ ಕನಕ್ ದೀಯೆರೆ ಜಾಗೆ ದೀಪೆರ್. ಮಿತ್ತ್ ಕರ, ಬಾಜನ ದೀವೆರೆ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಮೂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್‍ದ ನಡುಟು ಎತ್ತರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ದ ಉಲಯಿ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಎಲ್ಯ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾಲ್, ಐನ್ ಜನಕ್ಕ್ ಬೋಡಾವುನಾತ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನಾತ್ ಮಾತ್ರ ಅಪುಂಡು. ಜನ ಎಚ್ಚ ಉಂಡುಂದು ಅಂಡ ಮಲ್ಲ ಕರ ಉಂತುನ ಮಲ್ಲ ದಿಕ್ಕೆಲ್ ಕೊಟ್ಯಡ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಕದಿಕೆ ಪಂತಿ
ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಪಂತಿ
ಪಂತಿದ ಇಸೇಸೊ
ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆಗ್ ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್ ಪಂಡ ಕದಿಕೆ ಕನ್ನಡೊಡು:ಗರಿಕೆ ಪಂತಿ. ಶುಭ ಕಾರ್ಯೊಗು ದುಂಬು ಗಣಪತಿನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನವು ಪದ್ಧತಿ. ಅಪಗ ಗಣಪತಿನ ಮೂರ್ತಿದ ಬದಲ್‌ಗ್ ಅಂಬಿಡ್ ಪಿಳ್ಳಾರತಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ಕದಿಕೆ ಪಂತಿನ್ ಕುತ್ತ್‌ದ್ ದೀದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ವಾಡಿಕೆ. ಪೂಜೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಕದಿಕೆ ಪಂತಿ ಮರ್ದ್‌ದ ಉಪಯೋಗೊಡುಲ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ದಯಿಯಾದುಂಡು. ಉಂದು ಪೊಯೇಸೀ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್‌ನ ದಯಿ.
ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಲಬು
ಕದಿಕೆ ಪಂತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಾತ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಬುಳೆಪುನಂಚಿನ ದಯಿ. ಉಂದು ಬಲ್ಲ್‌ದ ಲೆಕ್ಕ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲಟೆ ಪದ್‌ರಾ ಗಂಟ್ ಗಂಟ್‍ಡ್ದ್ ಬೇರ್‌ನ್ ನೆಲಕ್ ಕೊರೊಂದು ಪೊಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಮಿತ್ತ್‌ಗ್ ಎಗ್ಗೆ ಬುಡುದು ಸಪೂರವಾದ್ ಉದ್ದ ಇರೆಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ತೆಗ್‌ರ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸೋಜಾ (ನಟಿ)
ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಡಿಸೋಜಾ ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿ.'ಏಕ್ ಹಜಾರೋಂ ಮೇ ಮೇರಿ ಬೆಹೆನಾ ಹೇ'‌ದಾರವಾಹಿಡ್ ಜೀವಿಕಾ ವಧೇರ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಅಂಚನೆ, 'ಏಕ್ ನಯೀ ಪೆಹೆಚಾನ್' ದಾರವಾಹಿಡ್ ಸಾಕ್ಷಿ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊಡ್,  ೨೦೧೬ ಡ್ ಝೀ ಟಿವಿದ 'ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ್' ದಾರವಾಹಿಡ್ ರೈನಾ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರೊಡ್ ಅಬಿನಯ ಮಲ್ತ್ದೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು
ಕುಕ್ಕುದ ಚಟ್ನಿ
ಕುಕ್ಕುದ ಚಟ್ನಿ ಉಂದು ಕಾಯಿ ಕುಕ್ಕುನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಚಟ್ನಿ. ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಕುಕ್ಕು ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಅವೆನ್ ಪರ್ಂದ್ಂಡ ಮಾತ್ರ ತಿನ್ಪಿನತ್ತ್ ಅವತ್ತಂದೇ ಕಾಯಿ ಕುಕ್ಕುನೇ ಮರೊಡ್ದು  ತಲ್ತ್ ದ್ ಚಟ್ನಿ ಗುದ್ದುದು  ಆ ಚಟ್ನಿದೊಟ್ಟುಗು ಗಂಜಿ  ಒಣಸ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮಿಕ್ಸಿ, ಗ್ರೈಂಡರ್ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಚಟ್ನಿ ಗುದ್ದುದು ಮಲ್ಪುನ ಕಮ್ಮಿ. ಆಂಡ ಗುದ್ದುದು ಮಲ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ ಕಡೆದ್ ಮಲ್ತಿನ ಚಟ್ನಿದ ರುಚಿಕ್ಕ್ ಮಸ್ತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಕುಕ್ಕುದ ಚಟ್ನಿನ್ ಸುಮಾರ್ ನಲ್ಪ ವರ್ಷೊರ್ದ್ ದುಂಬು ಭಾರತೊದ ನಟಿ, ಅಡುಗೆ ಪುಸ್ತಕೊಲೆನ್ ಬರೆಪಿನಾರ್ ಮಧುರ್ ಜಫ್ರಿ. ಮೇರ್ ಕುಕರಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪನ್ಪಿನಂಚಿನ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲೆನ್ ಗೆಂದ್‍ದೆರ್. ಪನ್ಪಿನಾರ್ ನಾಡ್ ಪತ್ಯೆರ್.
ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಸುರುಕು ಒಂಜಿ ಬಾಣಲೆಟ್ ಮುಂಚಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾನ್ ನ್ ಪೊತುದು ಅವೆನ್ ನೀರ್ ಪಾಡಂದೆ ಕಡೆವೊಡು. ಸನ್ನ ಪೊಡಿ ಆತಿನ ಸಾಮಾನ್ ಗ್ ತಾರಾಯಿದ ಪೂ, ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಉಪ್ಪು, ಮಂಜಲ್ ಪಾರ್ದ್ ಕಡೆವೊಡು(ಪೊಡಿ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನಾಂಡ ನೀರ್ ಸೇರ್ಸಾವುನ ಅಗತ್ಯೊ ಇಜ್ಜಿ , ಇಜ್ಜಿಂಡ ಅರ್ದ ಲೋಟೆದಾತ್ ನೀರ್ ಮಯ್ಪೊಡು).
ಕೋರಿಕಟ್ಟ
ಕೋರಿದಕಟ್ಟ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಸಾಂಕುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪಕ್ಕಿಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ರಡ್ಡ್ ಕೋರಿಲು ಎದುರೆದುರು ಉಂತುದು ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುವ. ಜಾನಪದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಗೊಬ್ಬಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವಲಾ ಉಂಡು. ದುಂಬದ ಕಾಲೊದಕ್ಲ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಈ ಗೊಬ್ಬು ಕ್ರಮೇಣ ದೈವೊಲೆನ ಆರಾಧನೆದ ಒಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್ನೆಡ್ದಾವರ ಅಯಿಕ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರತೀ ಗ್ರಾಮೊಡು ನಡಪುನ ದೈವೊಲೆನ ಉಚ್ಚಯೊದ ಬೆರಿಟ್ ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು. ಅಂಚನೇ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ದೈವೊಲೆನ ಉಚ್ಚಯೊಗು ಮೂರ್ತ ನಡಪುನಾನೇ 'ಕೋರಿಗುಂಟ' ಮೂರ್ತರ್ದ್.
ಕತೆ ಒಂಜಿ
ರಕ್ಕಸೆರೆನ ಉಪದ್ರೊಡ್ದಾದ್‍ ದೇವಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಡು ಅಕ್‌ಲೆನ್ ಕೆರ್ಪಲ್. ಅಂಚ ಸೈತ್‌ನ ರಕ್ಕಸೆರ್ ಜುವೊ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ ಮಾನಸಿಕವಾದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಿನಕ್‌ಲೆಗ್ ಬದ್‌ಕೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಎಡ್ಡೆ ಎಡ್ಡೆ ಇಲ್ಲಲ್ ನೆಲೆ ಉಂತ್‌ಲೆ ಪಂದ್ ದೇವಿ ಪನ್ಪ್‌ಲ್. ಅಕ್‌ಲೆಗ್ ವರ್ಷಡ್ ಒರ ಪೂ ನೀರ್ ಕೋರ್ದ್ ಭಕ್ತಿಡ್ ನೇಮ ಉತ್ಸವ ಕೊರೊಡ್. ಅಂಚ ಉತ್ಸವ ಕೊರಿನಕ್ಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪಿ ಬಾರ ಅಕ್‌ಲೆಗ್ ಸೇರ್‌ಂಡ್ ಪಂದ್ ದೇವಿ ಅಭಯ ಕೊರ್ಪಲ್. ಅಂಚಾದ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಭೂತಸ್ಥಾನದ ಜಾತ್ರೆ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೋರಿಕಟ್ಟದ ಮೂಲಕವಾದ್ ಬೂರುನ ರಕ್ತಬಿಂದುಲೆನ್ ಅಕ್‌ಲ್ ಪರ್‌ದ್ ನಮನ್ ಕಾಪುನ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನೆರ್ದಾದ್ ಇನಿಲಾ ಕೋರಿಕಟ್ಟ ನಡತೊಂದು ಉಂಡು. ಕೋರಿಕಟ್ಟಗ್ ಅಂತ್ಯ ಪನ್ಪುನವು ಇಜ್ಜಿ. ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಕತೆಯಾಂಡ ನನೊಂಜಿ ಕತೆ ಇಂಚ ಉಂಡು.
ಕುಕ್ಕುದ ಚಟ್ನಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<references group="" responsive="1">