cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ತಾರೆದ ಮರ
ತಾರಾಯಿ ಗಲಸುನೆ
ತಾರಾಯಿನ್ ಪಿರೆದ್ ಐಟ್ ಪೇರ್ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆ ಪೇರ್ ಪಾಯಸ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್ ಡ್ ಬೆಯ್ಪಾದಿ ಕಿರೆಂಗ್ ತಿನಿಯೆರೆ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ತಾರೆದ ಮರೊನು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಪಂಡ್ದ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ತಾರೆದ ಮರೊಟ್ಟು ಉಪಯೋಗ ದಾಂತಿನ ವಸ್ತುಲು ಒಂಜಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ತಾರಾಯಿ- ಕಜಿಪುಗು, ದೋಸೆ ಆಡ್ಡೆ, ಪಾಯಸದ ಪೇರ್‍ಗ್‍ ಉಪಯೋಗ, ತಾರಾಯಿದ ತಿಪ್ಪಿಡ್‍ ಕೈಲ್‍(ಸೌಟು) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆತ್ತಂದೆ ತಿಪ್ಪಿಡ್‍ ಚಾ ಪರ್ಪಿನ ಲೋಟೆ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಅಟಿಕೆಲೆನ್‍ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ತಾರಾಯಿ ಅವೊಡ್ದು ದುಂಬು ಐತ ಪೂತ್ತ ನೀರ್‍ನ್ ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಡ್ಯೊಡು ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಐಟ್‍ ಕಲಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಕಲಿಟ್ಟ್ ಆಡ್ಡೆ, ದೋಸೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕಲಿ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು. ಕಲಿಟ್ಟ್ ವಾಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ತಾರೆದ ಮಡಲ್‍ ದೊಂಪ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಒಲಿತ್ತ ಕಡ್ಡಿಡ್ ಮೈಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ತಾರೆದ ಮರೊನು ಪಕ್ಕಾಸ್‍ ಮಲ್ಪೆರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ತುಳುನಾಡ್ದ ಪುದರ್‍ಪೋಯಿನ ಫಲವಸ್ತ್ ಮರಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ತಾರೆ ಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲಡ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಡು. ದುಂಬು ಆನ್ ಜೋಕುಲು ಇಜ್ಜಂದಿನಕುಲು ತಾರೆದ ದೈನ್ ಆಧಾರ ಗೋಸ್ಕರ ಬದುಕೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ನಡೊಂತ್ತೆರ್. ತಾರೆದ ಮರೊಟ್ಟ್ ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಲಿ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪರೆ, ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಅಮಲ್ ಗಾದ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಲಿ ಮಾರುನ ಅಂಗಡಿಗ್ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಗುತ್ತಿಗೆಡ್ ಕಲಿ ಪರಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಪಿ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಎಲ್ಯ ಬಾಜನೊಗು ಮುಟ್ಟಿ ಪನ್ಪೆರ್. ದೋಸೆ ಮಲ್ಪುನಗ ದೋಸೆದ ಬಂದ ಕಡೆದ್ ಕಲಿ ಬೆರೆಸ್ದ್ ಉರ್ಗೆರೆ ದೀಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಒದಗ್ ಉಂಡು'.
ತಾರೆದ ಉಪಯೋಗ
ತಾರೆದ ದೈನ್‍ ಕನ್ನಡೊಡು ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷ ಪನ್ಪೆರ್‍. ಆಂಚಾದ್‍ ತಾರೆದ ಮರತ್ತ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ವಸ್ತುಲಾ ಉಪಯೋಗ ಅಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ ೩.//eol.org/pages/1091712/names/common_names
ಕೊಕ್ಕರೆ
ಕೊಕ್ಕರೆ ಒಂಜಿ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಪಕ್ಕಿ. ನೀರ್‍ಡ್ ಉಂತೆರೆಗ್ ಅನುಕೂಲ ಆಪಿನಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಕಾರ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್ ಪತ್ತೆರೆಗ್ ಸುಲಭ ಆವೆರೆಗ್ ನೆತ್ತ ಕಂಟೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಕ್ಕುಲಾ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಕೊಕ್ಕರೆ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲು
ಕೊಕ್ಕರೆಡ್ ೧೫ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಡ್ ೮ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಯುರೋಪ್ ಬೊಕ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾಡ್ ೨ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ ಉಂಡು.
ಕೊಕ್ಕರೆದ ತೆನಸ್
ಕೊಕ್ಕರೆದ ಮುಕ್ಯೊ ತೆನಸ್ ಮೀನ್. ಆಂಡ ಉಂದು ಪೂರ ಆಹಾರನ್‌ಲಾ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್‌ಮೆಗ್: ಚೊಂದ ಕಪ್ಪೆ, ಕೀಡೆ, ದಾನ್ಯ, ಈತೆ ಅತ್ತಂದೆ ಕಾಡ್ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಫಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ಲ ತಿನ್ಪುಂಡು.
ಕೊಕ್ಕರೆದ ವಿದೊ
ಕೇವಲ ೯೦ಸೆಂ.ಮೀ. ಬುಲೆವುನ ಮುಂಗೋಲಿಯದ ಡೆಮೋಸೆಲೀ ಕೊಕ್ಕರೆ ಪೂರೆಡ್ದ್ಲಾ ಕಿನ್ನ ಕೊಕ್ಕರೆ. ಭಾರತದ ಸಾರಸ್ ಕೊಕ್ಕರೆ ಸುಮಾರ್ ೫ ಅಡಿ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು.ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಂಪು ಜುಟ್ಟುದ ಕೊಕ್ಕರೆ ೧೨ ಕಿಲ ಭಾರ ಇತ್ತ್ದ್,ಉಂದು ಮಾತೆಡ್ದ್ಲಾ ಭಾರದ ಕೊಕ್ಕರೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
.baalwala.com Search this on google
ಅಜಿತ್ ಕೆಂಭಾವಿ
ಅಜಿತ್ ಕೆಂಭಾವಿ (ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೦) ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಮೇರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಪುಣೆದ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಬೊಕ್ಕ ಖಗೋಳ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಂತರ-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ‌ಡ್ (ಐಯುಸಿಎಎ) ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಎಮೆರಿಟಸ್ ಆತೆರ್, ಐಟಿ ಮೇರ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯೆಲಾ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖಗೋಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ್‌ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೀವನ
ಅಜಿತ್ ಕೆಂಭಾವಿ ಮೇರ್ ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೦ ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೇರ್ ಬಯೋ - ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಆಶಾ ಕೆಂಭಾವಿ ಮೆರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ಅಲೆನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟಿಫಿಶಿಯಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಅನಿರುಧ್ ಕೆಂಭಾವಿ ಪನ್ಪಿನ ಮಗೆ ಉಲ್ಲೆ.
ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಗ್ ಕೆಂಭಾವಿ ಮೆರ್ನ ಕೊಡುಗೆಳು
ಭಾರತದಡ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ್ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಡ್ ಕೆಂಭಾವಿ ಮೇರ್ ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸ್‌ದೆರ್. ಐಯುಸಿಎಎಡ್ ವಿಸಿಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂದ ಡೀನ್ ಆದ್, ಖಗೋಳ ಸಂಶೋಧನೆದ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾದ್ ಐಯುಸಿಎಎ ಬೊಕ್ಕ ಇಡೀ ಭಾರತೊಡ್ ನಡೆತಿನ ನನಾತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೋಷಣೆಗ್ ಮೇರ್ ಕಾರಣರಾದಿತ್ತೆರ್. ಐಯುಸಿಎಎ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ್, ಸಧರ್ನ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಲಾರ್ಜ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ (ಎಸ್ಎಎಲ್ಟಿ), ಥರ್ಟಿ ಮೀಟರ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ (ಟಿ.ಎಮ್.ಟಿ), ಬೊಕ್ಕ ಲೇಸರ್ ಇಂಟರ್ಫೆರೋಮೀಟರ್ ಗ್ರಾವಿಟೇಶನಲ್ - ವೇವ್ ಅಬ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಎಲ್ಐಜಿಒ) ಸೇರ್ ದ್ ನನಾತ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಡ್ ಭಾರತದ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆನ್ ಗಟ್ಟಿಮಲ್ಪುನಲ್ಪ ಮೇರ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರನ್ ವಹಿಸೊಂದೆರ್. ಮೇರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಸ್ ಸಹಾಯ ಆಯೋಗದ (ಭಾರತ) ಅಡಿಟ್ ಇನ್ಫೋನೆಟ್ ಯೋಜನೆನ್ ಕಲ್ಪಿಸಾದ್  ಕಾರ್ಯಾಗತ ಮಲ್ತೆರ್, ಇಂದು ಮಾಹಿತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಂವಹನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಯೋಜನನ್ ಭಾರತದ ಮಾತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗ್ ಕನಾಂಡ್. ref>economic times ಕೆಂಭಾವಿ ಮೇರ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ್ ಡ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾಹಿತಿನ್ ಉತ್ತೇಜನ ಮಲ್ಪೆರೆ ನನಾತ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಾತೆರ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಜಯಂತ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳಾ ನರ್ಲಿಕರ್ ಲಾ-ಲೇಖನದ 'ನಭಾತ್ ಹಸ್ರೆ ತಾರೆ' ಪನ್ಪಿನ ಮರಾಠಿ ಪುಸ್ತಕನ್ ಕೆಂಭಾವಿ ಮೇರ್ ಬರೆತೆರ್.
ಸಂಶೋಧನಾ ಕ್ಷೇತ್ರೋಲು
ಕೆಂಭಾವಿ ಮೇರ್ ಪರಿಣತಿದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಗುರುತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾಗ್ಯಾಲಾಕ್ಟಿಕ್ ಆಸ್ಟ್ರೋನಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ದತ್ತಸಂಚಯ ನಿವರ್ಹಣೆ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ
ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ ಪಂಡ ಉಂದೊಂಜಿ ಅರಿತ ಅಡ್ಡೆ. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊದು ಆಲ್ಬಾಯಿ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪೊಸ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮನ್ಪುವೆರ್, ಬೊಲಂತರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್‍ದ್ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಕುಂದವೊಡ್ ಗಟ್ಟಿ ಆವೊಂದು ಬನ್ನಗ ತಟ್ಪೆಗ್ ಬಾರೆದಿರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈಪೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಲಾಯಕ್‍ಡ್ ಅವು ಗಟ್ಟಿ ಆಪುಂಡು ಅದಗ ಮಣ್ಣಿದಡ್ಡೆ ಆಪುಂಡು.
ವಿವರಣೆ
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ, ಮೆತ್ತೆದ ಮಣ್ಣಿ, ರಾಗಿದ ಮಣ್ಣಿ, ಗೋದಿದ ಮಣ್ಣಿ, ಕೂವೆದ ಪೊಡಿತ ಮಣ್ಣಿ ಇಂಚ ಕೆಲವು ಬಗೆತ ಮಣ್ಣಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುನಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. 'ಕಾವೇರಿ ಸಂಕ್ರಾಂದಿ' ದಾನಿ ತುಲುವೆರೆಗ್ 'ಮಣ್ಣಿದಡ್ಯೆ' ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನಿ ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ, ಅರೆಗೊಲಡ್ ಸಂಪುಗ್ ರಾಗಿದ ಮಣ್ಣಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಂದರಿಪುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಲ್ಪುನಾಂಡ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆಗ್ ದುಂಬು ಬೊಲೆಂತರಿನ್ ಎಡ್ಡೆ ಅರ್ಕಂಜಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬೊದುಲೆರೆ ಪಾಡೊಡು.ಗೋದಿ, ರಾಗಿ ಆಂಡ ಎಡ್ಡೆ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಪಾಡ್ಂಡ ಯಾವು. ಒಂಜಿ ಸ್ಟೀಲ್‌ದ ಬಟ್ಟಲ್‌ಗ್ ಒಂತೆ ನೈ ತೊಡೆತ್ ದೀವೊಡು. ತಾರಯಿದ ಪೂ ಕಡೆದ್ ಒಂಜಿ ಮಡಿತ ಬೊಲ್ದು ಕುಂಟುಡ್ ಅರ್ತ್‌ದ್ ಪೇರ್ ದೆಪ್ಪೊಡು. ಏಲಕ್ಕಿ ಚೋಲಿ ದೆತ್ತ್ದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದೀವೊಡು. ಅರಿ, ಬೆಲ್ಲ, ಒಂಜಿ ಚಿಮ್ಟಿ ಉಪ್ಪು ಸನ್ನ ಕಡೆವೊಡು. ತಾರಯಿದ ಪೇರ್ ದೊಟ್ಟಿಗೆ ಕಡೆತಿನ ಬಂದೊನ್ ಅಡಿ ದಪ್ಪ ಇತ್ತಿನ ಬಾಜನೊಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ದಿಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ದೀದ್ ಎಡ್ಡೆ ಕುಂದವೊಡ್. ಕುಂದೊಂದ್ ಬನ್ನಗ ಒಂತೆ ನೈ ಪಾಡೊದ್. ಗಟ್ಟಿ ಯಾವೊಂದ್ ಅಡಿ ಬುಡೊಂದ್ ಬನ್ನಗ ಏಲಕ್ಕಿ ಪೊಡಿ ಪಾಡೊಡು. ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಮಣ್ಣಿನ್ ನೈ ತೊಡೆತ್ ದೀತಿನ ಬಟ್ಟಲ್‌ಗ್ ಮೈಪೊಡು. ಒಂತೆ ಚೌಲಿಯಾನಗ ಚೌಕೊಗ್ ಗೀಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪೊಡು. ಮಣ್ಣಿದಡ್ಯೆ ತಿನೆರೆ ತಯಾರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುರುತ್ತ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲ್
ಕನ್ನಡದ ಅಕ್ಷರೊಳೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಳ್ತ್‍ದ್ ತುಳುಟ್ಟು ಬರೆಪಿನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ೧೮೪೧ ಮುಟ್ಟ ಅವು ಅಚ್ಚಿ ಆತ್‍ಜಿ. ೧೮೩೪ಡ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಸಂಸ್ಥೆದಕ್‍ಲು ೧೮೪೧ಟ್ ಕುಡ್ಲದ ಬಲ್ಮಠೊಡ್ ಒಂಜಿ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲನ್ ಸುರು ಮಳ್ತೆರ್. ಬೊಂಬಾಯಿಡ್‍ದ್ ಕಣತ್ತಿನ ಕಲ್ಲ್‍ದ ಅಚ್ಚಿ ಮಳ್ಪುನ ಯಂತ್ರೊಡ್ ತುಳು ಬೂಕುಳೆನ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಳ್ತೆರ್. ಈ ಅಚ್ಚಿದ ಇಲ್ಲಡ್ ಶುರ್‍ಟ್ ಅಚ್ಚಿ ಆಯಿನ ಬೂಕ್ ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ. ಉಂದು ಸತ್ಯವೇದದ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ. ಉಂದೆನ್ ತುಳ್‍ಕ್ ತರ್ಜುಮೆ ಮಳ್ತಿನಾರ್ ಸಿ. ಎಲ್. ಗ್ರೇನರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್
ಬಿ. ಶಿವರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ
ಡಾ. ಬಿ. ಶಿವರಾಮ ಶೆಟ್ಟಿ. ಇಂಬೆರ್ ಸಾಹಿತಿ, ತುಳು ವಿದ್ವಾಂಸೆ, ಸಂಶೋಧೆಕೆರ್, ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರ್.
ಪುಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲ್ಯ
ಕುಡ್ಲ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಬೋಳಾರದಾರ್. ಅಮ್ಮೆರೆನ ಪುದಾರ್ ಚೆಂದಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ.ಅಪ್ಪೆನ ಪುದಾರ್ ಸೇಸಮ್ಮ.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಪೈಮರಿ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಪ್ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಕಾಶೀಯಾ ಪ್ರೌಡ ಶಾಲೆಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿಯುಸಿ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಗಣಪತಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು ಬೊಕ್ಕ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸೊಂಗೊನು ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು ಮಂಗಳೂರು. ಎಂ.ಎ.ಕನ್ನಡ (ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ನಾತಕೊತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಡ್) ಇತ್ತೆ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಪಿ.ಎಚ್‍ಡಿ ಸಂಶೋಧನೆದ ವಿಷಯ:ತುಳುನಾಡಿನ ಸಸ್ಯ ಜಾನಪದ. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗೊಡು ಪ್ರಾಧ್ಯಪೆಕೆರ್ ಆದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಉದ್ಯೋಗ
ಅರೆಕಾಲಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ಮೂಜಿ ತಿಂಗೊಳ್ ಬೆಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗೊಡು, ಕನ್ನಡ, ಉಪನ್ಯಾಸೆಕೆರಾದ್, ಪ್ರವಚೇಕರಾದ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾಯೆರ್. ೨೦೧೩-೨೦೧೬ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆದ ಅಧ್ಯೆಕ್ಷೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.
ಉಳ್ಳಾಲ
ಉಳ್ಳಾಲ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೇಂಟೆ. ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ 10. ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ ದ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಆಳೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಜಾಗೆ ಉಂದು. ದಕ್ಷಿಣೊಗು ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ್ತ ದಂಡೆಡ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಣ. ಉಂದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇತ್ತ್‌ನ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ರಾಣಿನ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್‍. ಮೊಲೆನ ಕುಲದೈವವಾಯಿನ ಸೋಮನಾಥ ದೇವೆರೆನ ಪೊರ್ಲುದ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಮೂಲು ಉಂಡು. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯೊದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಮಸೀದಿಯೊಂಜಿ ಮೂಲುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಐನ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪುನ ಉರೂಸ್ ಬಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಆಯಿನವು. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆ ಪ್ರವಾಸಿಲೆನ ಆಕರ್ಷಣೆದ ಕೇಂದ್ರ. ಕವಿ ಉಳ್ಳಾಲ ಮಂಗೇಶರಾಯರು ಈ ಊರುದಾರ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಪುತ್ತಿಗೆದ ಚೌಟ ಅರಸುಮನೆತನದ ಒಂಜಿ ಶಾಖೆದ ರಾಜೆರ್ ಉಳ್ಳಾಲೊನು ಆಳೊಂದು ಇತ್ತೆರ್‌. ಮುಲ್ಪದ ಸೋಮನಾಥೆ ಅಕುಲೆನ ಕುಲದೇವೆರ್. 16ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಈ ಶಾಖೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನಾಲ್. ವಿದೇಶಿಯೆರೆನ ಬಲೊನು ಪೊಲಿಪೆರೆ ಮೋಲ್ ಸರ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನೆರ್ದ್, ಈ ವೀರರಾಣಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರೆಗ್ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನ ಆದ್ ಇತ್ತಲ್. ಆಲೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಳ್ಳಾಲ ರಾಜ್ಯೊನು ಆಳ್‌ನಾಲ್‍ ಅಲೆನ ಮಗಳ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಯುದ್ಧ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸೈತ್ತಲ್. ಅಲೆನ ಮಗೆ ಚಿಕ್ಕರಾಯ (1606-28) ಬಿದನೂರು ವೆಂಕಟಪ್ಪನಾಯಕೆರೆನನ ನೆರವುನು ಪಡೆದ್ ಕಾರ್ಕಳದ ಅರಸುನು ಸೋಲ್ಪಾಯೆ (1608). ಭೋಜರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲೊಡು (1630-44) ಉಳ್ಳಾಲ ಬಿದನೂರು ಸಂಸ್ಥಾನೊಗು ಸೇರ್ಂಡ್.
ಆಕರ್ಷಣೆಲು
ಉಳ್ಳಾಲೊಡು - ಕೋಟೆಪುರ, ಕೋಡಿ, ಅಬ್ಬಕ ನಗರ, ಉಳ್ಳಾಲ ಉಳಿಯ, ಉಳ್ಳಾಲ ಪೇಂಟೆ, ಮುಕ್ಕಚೇರಿ, ಮಾಸ್ತಿಕಟ್ಟೆ, ಒಂಬತ್ತು ಕೆರೆ, ಮೊಗವೀರ ಪಟ್ಟಣ, ಮದನಿ ನಗರ, ಹಳೆ ಕೋಟೆ ಉಂದು ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆನ ಪುದರ್‌ಲು.
ಉಳ್ಳಾಲೊಡು ಕೋಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಅರಮನೆತ ಅವಶೇಷೊಲು ಉಂಡು. ಸೋಮನಾಥ ದೇವಾಲಯೊಡು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಶೈಲಿದ ಹಲವು ಪೊರ್ಲುದ ಶಿಲ್ಪೊಲು ಉಂಡು. ಊರುರ್ದು ಸು.9ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಳ್ಳಾಲ ಅರಸೆರೆನ ಭದ್ರತಾಣವಾದ್‌ ಇತ್ತ್‌ನ ಉಚ್ಚಿಲ ಕೋಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಣೇಲ ಅರಮನೆ ಉಂಡು. ಕಾರ್ಕಳದ ಭೈರರಸ ಒಡೆಯೆರ್ ಮೂಲು ಅರಮನೆಲೆನ್‍ ಕಟ್ಟ್‌ದ್‍ ಇತ್ತೆರ್‌ ಪನ್ಪುನ ಹೇಳಿಕೆಲಾ ಉಂಡು.
ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಶರೇಫ಼ುಲ್ ಮದನಿ ದರ್ಗಾ, ಶ್ರೀ ಚೀರುಂಬ ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ, ಸೋಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಕಡಪರ ಜಾರ ದರ್ಗಾ, ಬೇಸಿಗೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಬೀಚ್ ರೆಸಾರ್ಟ್, ರಾಣಿಪುರ ರಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಚೌಟ ಫೋರ್ಟ್, ಕೆ ಪಾಂಡ್ಯರಾಜ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸಯ್ಯಿದ್ ಮದನಿ ಕಾಲೇಜ್‌ದಲೆಕೊ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನೆಲೆಕುಲೆಗ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೆ. ಮುಲ್ಪ ಮೀನ್‍ದ ಓಣಸ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತೈಲ ಸಸ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು.
ಸೈಯದ್‍ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ದರ್ಗಾ
ಉಳ್ಳಾಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಸೈಯದ್ ಮಹಮ್ಮದ್ ಷರೀಫ ಮದನೀ ದರ್ಗಾ ಬಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯಿನವು. ಈ ಸಂತೆ ಸು.400 ವರ್ಸೊಲೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮದೀನಾರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮುಲ್ಪದ ಮೇಲಂಗಡಿ ಪಳ್ಳಿ/ಮಸೀದಿ ಡ್ ನೆಲೆ ಉಂತ್‌ದ್ ಮುಲ್ಪನೇ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಮಸ್ತ್ ಪವಾಡೊಲೆನ್‍ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಜನಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಾದೆರ್ ಪನ್ಪುನವು ಪ್ರತೀತಿ. ಮೇರೆನ ಗೌರವಾರ್ಥ ಐನ್ ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಉರುಸ್ ನಡಪುಂಡು. ಮಾತ ಜಾತಿಮತೊತ್ತ ಜನಕುಲು ಇಡೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಸಂತೆರೆನ ಮರಣೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಕಟ್ಟ್‌ನ ದರ್ಗಾ ನಾಲ್ ಸರ್ತಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಅಂಡ್‍. ಇನಿ ಉಪ್ಪುನ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟೊಣ 1970ತ ರಚನೆ. ಈ ದರ್ಗಾದ ಆಡಳಿತವರ್ಗ ಅರಬ್ಬೀ ಕಾಲೇಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಲೆನ್‍ ನಡಪಾವುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊಲು ವರ್ಗೊ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕುಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತಿಮರೆ
ತಿಮರೆ ಒಂಜಿ ಬೂರುದ ದೈ. ಇಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಒಂದೆಲಗ, ಸಂಸ್ಕ್ರತಡ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಪುದರ್ ಸೆಂಟಿಲ್ಲ ಎಸಿಯಾಟಿಕ. ಉಂದು ಎಲ್ಯ ಬೂರುಡು ಬುಲೆಪಿನ ಪಚ್ಚೆ ರಂಗ್‌ದ ದೈ. ಕಂಡದ ಪುಣಿಟ್ಟ್, ತಾರೆದ ಕಟ್ಟೆಡ್, ಪೂರ ದೈತ ಮುದೆಲ್‍ಡ್ ತೋಟೊಲೆಡ್, ತಂಪು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ ಮಲ್ಲ ಇರೆತ್ತ ತಿಮರೆ, ಜಲ ತಿಮರೆ, ಗಜ ತಿಮರೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆ ಉಂಡು. ತುಲುವೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಪುದ್ದರ್ದಾನಿ ಎಚ್ಚ್ಯದ್ ಗಳಸುವೆರ್. ನೆತ್ತ ಇರೆನ್‍ ತಾರಾಯಿ, ಪುಳಿ, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿ, ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಲುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ಎಣ್ಣೆದೊಟ್ಟುಗು ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದು ನೆಂಪುದ ಶಕ್ತಿ ಎಚ್ಚಾವುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬುಗೆಗ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊ ಬಲ ಕೊರ್ಪುನ್ಡು. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ಯಾನ ತುಲುವೆರೆಗ್ ಉಂಡು. ನೆತ್ತ ಚಟ್ನಿನ್‍ ರಾತ್ರೆಗ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುಜೆರ್.
ಉಪಯೋಗ
ತರೆ ಕೂಜಲ್‍ ಎಡ್ಡೆ ಬರ್ಯರೆ ತಿಮರೆ ತೊಪ್ಪುನು ತಾರೆದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್‍ ತರೆತ್ತ ಎಣ್ಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುನಗ ನೆತ್ತ ತೊಪ್ಪು ಪಾಡುವೆರ್. ಚರ್ಮದ ತೊದರೆಯಾಯಿನ ಸೋರಿಯಾಸಿಸ್, ಕಿರ್ಬುನಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಯೊಡು ರೇಶಿ ಆವಂದಿಲೆಕ್ಕ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರೊ
ಬಾಸೆದ ಚರಿತ್ರೆ
ಕನ್ನಡೊ ಒಂಜಿ ದ್ರಾವಿಡ ಬಾಸೆ. ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿ ಸುಮಾರ್ ೧೫೦೦-೧೬೦೦ ವರ್ಸೊಡ್ದ್ ಪಿರಾಕ್‌ದವು. ಐನನೆ ಶತಮಾನೊದ ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನೊದ ಪೊರ್ತಾನಗ ಕನ್ನಡೊಗ್ ಮಸ್ತ್ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ದ್ರಾವಿಡೊ ಬಾಸಾತಜ್ಞೆ ಸ್ಟಾನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್‌ರೆ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊದಂಚ ಕನ್ನಡೊದ ಬಾಸಿಕ ಚರಿತ್ರೆನ್ ಮೂಜಿ ವಿದವಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ;
ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆದ ಪರಿಣತೆರ್ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‌ನ್ ಅಬ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಕಾಲಮಾನೊಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದಂಚ ಚರ್ಚಿಸವೊಲಿ.
ಕರಿನ ಶತಮಾನೊಡು ಪಂಡ ೨೦ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‌ ಬಾರಿ ವಿಸ್ತಾರೊಡು ನಡತ್ಂಡ್. ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆ ಅಬಿಜಾತೊ ಬಾಸೆಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಸ್ತಾನಮಾನೊನು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರೊಡ್ದ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಅಂತರಜಾಲೊಡು ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆದ ಬಳಕೆ ದಿಂಜ ಆಂಡ್. ಕನ್ನಡೊ ಬಾಸೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಸೂರೂತ ಬಾಸೆಯಾದ್ ಬುಲೆಂಡ್.
ಕನ್ನಡೊಡು ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ಪ್ರಬಾವೊಡು ಅಸಾದಾರನೊ ಆದುಂಡು. ಪ್ರಾಕೃತ, ಪಾಳಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಬಾವೊ ಕನ್ನಡೊಗುಂಡು. ಕ್ರಿ.ಪೂ ಮೂಜನೆದ ಶತಮಾನೊಡ್ದು ದುಂಬೇ ಕನ್ನಡೊ ಬಾಯಿ ಪರಂಪರೆದ ಬಾಸೆಯಾದ್ ರೂಪೊ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪುನೆಗ್ ಪ್ರಾಕೃತ ಬಾಸೆಡ್‌ಲಾ ತಮಿಳು ಬಾಸೆಡ್‌ಲಾ ಬರೆಯಿನ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಸಬ್ದೊಲು ಬಳಕೆಯಾದುಲ್ಲೊಂದ್ ಇತಿಯಾಸ ತಜ್ಞೆ ಐರಾವತಂ ಮಹಾದೇವನ್ ಸಾಬೀತ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಆ ಸಂಶೋದನೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಕನ್ನಡೊ ದಿಂಜ ಪ್ರಮಾಣೊದ ಜನೊ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ಂಡ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೆ.ವಿ. ನಾರಾಯಣೆರ್ ಪನ್ಪುನಂಚ, ಇನಿಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡದದ ಉಪಬಾಸೆಲ್ಂದ್ ಗುರ್ತಿಸಯಿನ ಬಾಸೆಲೆಡ್ ಎಚ್ಚದವು ಕನ್ನಡೊದ ಪಿರಾಕ್‍ದ ರೂಪೊನು ಹೋಲುನಂಚ ಆದಿಪ್ಪು. ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆ ಪ್ರಬಾವೊ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಆಯಿನ ಬಾಸೆಲು ಉಂಡುಂದು ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ ಪಡೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ನಿಘಂಟ್
ಕನ್ನಡೊದ ಸುರೂತ ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ನಿಘಂಟ್‌ನ್ ರಚಿಸಯಿನಾರ್ ರೆವರೆಂಡ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್. ಈ ನಿಘಂಟ್ ೭೦,೦೦೦ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಕನ್ನಡ ಪದೊಕ್ಲು ಉಂಡು. ರೆವರೆಂಡ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಕಿಟ್ಟೆಲ್ ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆ ಮೂಜಿ ಉಪಬಾಸೆಲೆನ ಪ್ರದಾನೊ ವ್ಯಾಕರಣೊನ್ ವಿವರಿಸವುನ ಬೂಕುನು ರಚಿಸದೆರ್.
ಹೊಸಕನ್ನಡೊದ ಕಾಲಗಟ್ಟೊಡ್ ಸುರೂತ ಕನ್ನಡ-ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಪ್ರೊ.ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯೆರ್. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಯಿನ ೯,೦೦೦ಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಪುಟೊತ ಈ ನಿಘಂಟ್ ಒರ್ಂಬೊ ಸಂಪುಟೊಲೆಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆತ್ಂಡ್. ಪ್ರೊ. ಜಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯೆರ್ ಕನ್ನಡ-ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ನಿಘಂಟ್‌ನ್ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪದಕೋಶಂದ್ ಕನ್ನಡೊದ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪದೊಕ್ಲೆನ ನಿಘಂಟ್‌ಲಾ ರಚಿಸದೆರ್.
ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೪೯ ಅಕ್ಷರಗಳಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಶಾಬ್ದಿಕ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ. ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸರಿ ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಎರಡು ಲಿಪಿಗಳ ಮೂಲ ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಲಿಪಿಗಳೆರಡೂ ಕದಂಬ ಲಿಪಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಂಥವು. ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ ಒತ್ತಕ್ಷರ ಹಾಗೂ ಕಾಗುಣಿತಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದದ್ದು. ಕನ್ನಡ ಬರವಣಿಗೆಯ ಪ್ರತಿ ಚಿಹ್ನೆ ಒಂದು ಶಾಬ್ದಿಕ ಮಾತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಂಥ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಹ್ನೆ ಒಂದು ಶಬ್ದವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾನವನು ತಿಳಿಸಬೇಕಾದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಭಾಷೆ ಸಂಕೇತವಾದರೆ, ಭಾಷೆಗೆ ಲಿಪಿ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಿಪಿಯವರೆಗೆ ಲಿಪಿಗಳು ಬೆಳೆದಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಭಾಷಾಲಿಪಿಗಳಿಗೂ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯೇ ಮೂಲ. ಕನ್ನಡದ ಅಕ್ಷರ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಬಗೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ಈ ಬಗ್ಗೆ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಪಟಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಶತಮಾನಗಳ ಅಕ್ಷರ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಬಗೆಯನ್ನು ಕಂಡರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮುದ್ರಣದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಗೆ ಈಗಿನ ರೂಪ ನೆಲೆನಿಂತಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿರುವ ೧೮ ಬಗೆಯ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲಿ ೮ ಅಕ್ಷರ ಲಿಪಿಗಳು. ಉಳಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಲಿಪಿಯೇ ಮುಂತಾದುವುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳವು ಬ್ರಾಹ್ಮಿಲಿಪಿಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಲಿಪಿಗಳಾಗಿವೆ. ಪಾರ್ಸೋ-ಅರಬ್ಬಿ ಲಿಪಿಗಳೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಉದಾ: ಉರ್ದು, ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಮತ್ತು ಪುಷ್ತು.
ಕನ್ನಡ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಪಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಇವು: ಇಂಚ ಒಟ್ಟುಗು ೪೯ ಅಕ್ಷರೊಲು ಕನ್ನಡೊ ಲಿಪಿಡುಂಡು.
ಅಕ್ಷರೊ ವಿಂಗಡಣೆ
ವಿಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ದ್ವನಿಲೆನ್ ವರ್ಣಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬಾಸೆದ ದಿಂಜ ಕಿನ್ಯ ಅಂಸೊನು ಸ್ವರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. (ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ವಸ್ತ್ರ = ವ್+ಅ+ಸ್+ತ್+ರ್+ಅ) ಸೊಸಂತ್ರೊಡು ಉಚ್ಚಾರೊ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುನ ವರ್ಣೊಲೆನ್ ಸ್ವರೊಂದ್ ಬೇತೆ ವರ್ಣೊಲೆ ಸಹಾಯೊಡು ಉಚ್ಚರಿಸಬುನ ವರ್ಣೊಲೆನ್ ವ್ಯಂಜನೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಸ್ವರೊಲೆ ವಿದೊಲು
ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಎ, ಒ.
ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಆ, ಈ, ಊ, ೠ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.
ವ್ಯಂಜನೊದ ವಿದೊಲು
ವ್ಯಂಜನೊಲೆನ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆದ ಆದಾರೊದ ಮಿತ್ತ್ "ಕ್"ಡ್ದ್ "ಮ್"ಕಾರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಇರ್ವತೈನ್ ವರ್ಣೊಲೆನ್ ವರ್ಗೀಯೊ ವ್ಯಂಜನೊಲ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಲಿಪ್ಯಂತರೊ
ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಗಣಕಯಂತ್ರೊಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಕೀಲಿಮಣೆದ ಮೂಲಕೊ ಮೂಡಿಸಯರ ದಿಂಜ ಲಿಪ್ಯಂತರೊ ವಿದಾನುಲು ಉಲ್ಲೊ. ಇಂದೆಟ್ INSCRIPT, ITRANS, ಬರಹೊ ಮತ್ತು ನುಡಿ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರೊದ ಅಧಿಕೃತ ಲಿಪ್ಯಂತರೊ ವಿದಾನೊ ನುಡಿ. INSCRIPT ಸಿಸ್ಟಾಚಾರೊನು ವಿಂಡೋಸ್ ಅಂಚನೇ GNOME ಗಳಸುನ ಮಾತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ವ್ಯವಸ್ತೆಲ್ ಗುರ್ತೊ ಪತ್ತುವೊ. ಇಂದೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್‌ನಾರ್ ಕೆ. ಪಿ. ರಾವ್.
ಕನ್ನಡೊ ಅಂಕೆಲು
ಕನ್ನಡ ಅಂಕೆಲೆನ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ತೋಜುನಂಚ ಗುರ್ತಿಸಾದ್‌ನೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ಒಂಜಿ ಪಂಚಾಯತ್ ನಗರೊ. ಉಂದು ಶಿವಮೋಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು ತುಂಗಾ ಸುದೆತ ಬಂಮಂಡು. ಹಿಂದು ಪುರಾಣೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಪರಶರಾಮೆರ್ ಆರೆನ ಅಪ್ಪನ ಆಜೆದಂಚ ರೇನುಕೆನ ತರೆ ಕಡ್ತೆರ್. ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಆರೆನ ಕೊಡರಿ ಪತ್ತ್ ನ ನೆತ್ತೆರ್ ದೆಕ್ಕರೆ ಒವೆವೇ ಹುದೆಕ್ ಪೊಂಡಲು ನೆಸ್ತೆರ್ ಪೊಯಿಜಿ ಅಕೊರಿಗ್ ಪುರಿಗಾಸುದೆಪ್ ದೆಕ್ಕ್ ನಗ ನೆತ್ತೆರನದ ಗುರ್ತೆಪೊಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು ವರ್ಗ:ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು
ಯೋಗ
ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪೊ ಆಯಿನ ಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಶಾಖೆಲು ಪಂಡ ರಾಜ ಯೋಗ, ಕರ್ಮ ಯೋಗ,ಜ್ಞಾನ ಯೋಗ, ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ, ಬುಕ್ಕೊ ಹಠ ಯೋಗ. ಪತಂಜಲಿನ ಯೋಗಸೂತ್ರೊಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪೊ ಆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಂದೂ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಸರಳವಾದ್ ಯೋಗಂದ್ ಪನ್ಪುನ ರಾಜ ಯೋಗೊ ಸಾಂಖ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಗು ಸೇರ್‍ನವು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಉಪನಿಷತ್ತುಲು, ಭಗವದ್ಗೀತೆ, ಹಠಯೋಗ ಪ್ರದೀಪಿಕಾ, ಶಿವಸಂಹಿತೆ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಅತಂತ್ರಲು ಸೇರ್‍ನಂಚ ಯೋಗೊದ ಬೇತೆಬೇತೆ ಮೋರೆ ಮರ್ಗಿಲ್‍ಲೆನ್ ಚರ್ಚಿಸಾವುಂಡು.
ಸಂಸ್ಕೃತೊ ಪದೊ ಯೋಗ ಮಸ್ತ್ ಅರ್ತೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ಂಡ್. ಯೋಗೊ ಪದೊಕು "ನಿಯಂತ್ರಿಸು" "ಐಕ್ಯವಾಗು" ಅತ್ತಂಡ "ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗು" ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಅರ್ತೊಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊ ಮೂಲೊ "ಯುಜ್‌,"ಡ್ದ್ ವ್ಯತ್ಪನ್ನವಾತ್‍ಂಡ್. ಇಂದೆನ ರೂಪಾಂತರೊಲು ಪಂಡ "ಸೇರಿಸುವಿಕೆ", "ಜೊತೆಗೂಡುವಿಕೆ", "ಒಕ್ಕೂಟ", "ಸಂಯೋಗ", ಬುಕ್ಕೊ "ನಿಮಿತ್ತ/ಉಪಕರಣ". ಭಾರತೊಡ್ದ್ ಪಿದಾಯಿಡ್ ಯೋಗ ಪದೊನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಹಠ ಯೋಗ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿತ ಆಸನೊಲೆನ್ ಸೂಚಿಸಯರ ಭಂಗಿಲು ಅತ್ತಂಡ ವ್ಯಾಯಾಮೊದ ಒಂಜಿ ರೂಪೊ ಆದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ಯೋಗೊನು ಅಭ್ಯಾಸೊ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಅತ್ತಂಡ ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು ಅನುಸರಿಸವುಕುಲೆನ್ ಯೋಗಿ ಅತ್ತಂಡ ಯೋಗಿನಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಗ ದಿನಾಚರಣೆ
thumb|ಕ್ರಿಯಾ ಹಠಯೋಗೊ ಜೂನ್‌ ೨೧, ೨೦೧೫ದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಏಳೆರ್ದ್ ಏಳರೆಕ್ಕ್ ಮುಟ್ಟ ಅರ್ಧೊ ಗಂಟೆದ ಸುರೂತ ವಿಶ್ವಯೋಗ ದಿನಾಚರಣೆನ್ ರಾಜಪಥೊಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯೆರೆನ ನೇತೃತ್ವೊಡು ಆಚರಿಸವೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಪ್ರಧಾನಿಯೆರೆ ಜೊತೆಟ್ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವೆರ್ ರಾಜನಾಥ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ವಿಶ್ವ ಯೋಗದಿನೊನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಪುನ ನಿಲೆಟ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮಸ್ತ್ ಗಣ್ಯೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದೆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ರಾಹುಲ್‌ ಗಾಂಧಿ ಅಂಚನೆ ದೆಹಲಿದ ಸಿಎಂ ಅರವಿಂದ್​ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅಕ್ಲೆನ್ ಲೆತ್ತ್‌ದೆರ್. ಈ ಲೇಸ್‍ಡ್ ಜೋಕ್ಲು, ಸೈನಿಕೆರ್, ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಲೀಸೆರ್ ಇಂಚ ೧ ಲಕ್ಷೊಗು ಹೆಚ್ಚ ಜನೊ ಭಾಗವಹಿಸವೆರ್. ದೇಸೊದ ಪೂರ ರಾಜ್ಯೊಡುಲಾ ಎಲ್ಲೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಗ ದಿನಾಚರಣೆನ್ ಮಲ್ರೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಯೋಗತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ನಡಪಿಯರ ಉಂಡು.
ಹಠ ಯೋಗೊ
thumb|upright|ಚಕ್ರೊ ಕುಂಡಲಿನಿ ಯೋಗೊದ ರೇಕೆಲು
ಯೋಗದಾ ಸತ್ಸಂಗ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ
ಯೋಗದಾ ಸತ್ಸಂಗ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಅಂತರ್‍ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಸೆಲ್ಫ್ ರಿಯಲೈಝೇಶನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್) ಉಂದು ಪರಮಹಂಸ ಯೋಗಾನಂದೆರೆಡ್ದ್ 1917ಟ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ಆಯಿನ ಸಂಸ್ಥೆ. ಉಂದೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿ ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ದಕ್ಷಿಣೇಶ್ವರೊಡು ಉಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದು ರಾಂಚಿದ ಶಾಖ ಮಟೊಡ್ದು ಭಕ್ತೆರೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಡುಪ್ಪುಂಡು.
ಮದಕ
ಮದಕ ಪಂಡ ನೀರ್ ಉಂತುನ ಜಾಗೆ. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮಸ್ತ್ ನೀರ್ ಉಂತುನ ಜಾಗೆ. ದುಂಬು ಹಳ್ಳಿಲೆಡ್ ಕುಂಟು ದೆಕ್ಕಿಯೆರೆ, ಪಾತ್ರೊಲೆನ್ ದೆಕ್ಕಿಯೆರೆ ಮದಕಗ್ ಪೋವೊಂದಿತತೆರ್.
ತುಳುವೆರೆನ ಅಟಿಲ್ ದ ಸೊತ್ತುಲು
ನಮ ತುಳುವೆರ್ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲುವೆರ್. ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಪರಿಚಯ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೈವೊಲು
ದೈವರಾದನೆ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಸಾವಿರೊಡ್ದುಲಾ ಮಿತ್ತ್ ದೈವೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೂತೊಲು ಉಳ್ಳ. ಆ ದೈವೊಲೆನ್ ಇಲ್ಲದ ದೈವೊಲು, ಊರುದ ದೈವೊಲು, ಗ್ರಾಮದ ದೈವೊಲು, ರಾಜ್ಯದ ದೈವೊಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದೈವೊಲೆನ ಆರಾದನೆದ ಕ್ರಮ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೂಪೊಡು ಉಂಡು. ದೈವೊಲೆನ ಪುದರ್‍ದ ಪಟ್ಟಿನ್ ಇಂಚ ಕೊರೊಲಿ.
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ
ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ ದೈವೊದ ವಿಷಯೊಡ್ ಲೇಕನ ಮೂಲುಂಡು
ಪಂಜುರ್ಲಿ
ಪಂಜುರ್ಲಿ ದೈವ ದ ವಿಷಯಡ್ ಲೇಕನ ಮುಲುಂದು
ಕೋರ್ದಬ್ಬು
ತುಳುನಾಡತ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ಕೊಡಿ ಕೊನ್ಡಲ ಬೂಡು ಇತ್ತಿಂಡಿಗೆ. ಆ ಬೂಡುಡು ಕೊಡನ್ಗೆ ಭನ್ನರ್ ಅನ್ಚೆನೆ ಆಪ್ಪೆ ಸಿರಿ ಗಿಂಡೆ ಉಲ್ಲಾಲ್ತಿ. ಬೂಡುನು ಅನ್ಚೆನೆ ವೊಕ್ಕೆಲ್ ಸಕ್ಕೆಲ್'ನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ನದಪಾವೊಂದು ಬರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆ ಒಕ್ಕೆಲ್ಡಿತ್ತಿ ತಿರ್ತ ಜಾತಿಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಕಚ್ಚೂರ ಮಾಲ್ಡಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ದ ಸತ್ಯವನ್ತೆದಿ ಪೊನ್ನು. ಅ ಮಾಲ್ಡಿ ವಿಸ್ಮಯೊಡು ಮಾಯಕೊಡ ಬನ್ಜಿನಲ್ ಆಪಲ್. ತಿನ್ಗೊಲು ಬರ್ತಿ ಆಂಡ್ ಆನ್ ಬಾಲೆಗ್ ಜನ್ಮ ಕೊರ್ದು ಪರ ಲೋಕೊಗು ಸಂದುವೊಲು.
ಆನ್ಚ ಗತಿ ದಾಂತಿನ ಆ ಬಾಲೆನ್ ಕಾವನ್ಡೆರ್ ಕೊಡನ್ಗೆ ಬನ್ನಾರ್ ಬೂಡುಗು ಕೊನೊದು ,ಬಬ್ಬು ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ದೀದ್, ತಿರ್ತ ಜಾತಿದಾಯೆ ಪನ್ಪಿ ಭೇದ ಮಲ್ಪಂದೆ ಪೊರ್ಲುಡೆ ತಾಂಕುದು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಈ ಬಬ್ಬು ಬಾರಿ ಬಿರ್ಸಾದಿಗೆದ ಜವನ್ಯೆ ಆದ್ ಪೂರಾ ವಿಸಯೊಡ್ಲ ಬುದ್ಧಿವಂತೆ ಆದ್ ಬುಲೆಯೆ. ಸೀಕ್ ಸಂಕಟದಕ್ಲೆಗ್ ಗಿಡ ಮೂಲಿಕೆಡ ಮರ್ದ್ ಕೊರ್ಪಿನ್ಚಿ ಕೈ ಗುನ ಆಯಡ ಇತ್ತಿನೆನ್ ತೂದು.. ಆಯನ್ ಮಾತೆರ್ಲ ವೈದ್ಯನಾತೆ ಪನ್ಡ್'ಡ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ಇಂಚೆನೆ ದಿನ ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿಲೆಕ್ಕನೆ ಕಟಪಾಡಿದ ಆರಸುಗು ಬಬ್ಬುನ ಬಿರ್ಸಾದಿಗೆದ ವಿಸಯ ಪೂರಾ ತೆರಿಯುಂಡು.
ಕಟಪಾಡಿದ ಆರಸು ಬಬ್ಬುನ ಮಿತ್ತ್ ನಂಜಿ ಕಾರೊಂದು ಉಪಾಯೊಡು, ಎಂಕ್ಲೆನ ಗೂವೆಲ್ಡ್ ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೊಜಾರೆಗ್ ಬಬ್ಬುನು ಬರ್ಪಾರೆಗ್ ಕೊಡನ್ಗೆ ಬನ್ನಾರೆಗ್ ಓಲೆ ಕಡಪುಡ್ ದ್ ಬಬ್ಬುನ್ ಕಟಪಾಡಿಗ್ ಬರಿಯೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಟಪಾಡಿಗ್ ಪೊಯಿನ ಬಬ್ಬು'ಡ ಆರಸು ಪನ್ಪೆರ್, ಪೊಸ ಗೂವೆಲ್ ತೊಡಿನೆಟ್ಟ್ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಿ. ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ಒಲ್ಪ ಉಂಡು ಪಂಡುದು ತೂವೊಲಿಯಾ ಕೇನುವೆರ್. ಬಬ್ಬು ನೀರ್'ದ ದಂಡ್ ತೂಯರೆ ಬಲ್ಮೆದ ಮುಕಾಂತರ ಪನ್ಪೆ. ಅದಗ ಅರಸುಲು ಉಂದು ಇಂಚ ಬಲ್ಮೆಡ್ ಪಂಡ ಯಾವಂದ್ ಈ ಗೂವೆಲ್ಗು ಜತ್ತುದು ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೊಜಾವೋಡು ಪನ್ಪೆರ್, ಬಬ್ಬು ಲೆಂಚಿದ ಸಾಯೊಡು ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಜತ್ತ್ 'ದ್ ಮಾಯೋಡೆ ನೀರ್ದ ದಂಡ್ ತೋಜಾವೆ ,ಬಬ್ಬುನ ಮಿತ್ತ್ ನಂಜಿ ಕಾರೊಂದಿತ್ತಿ ಕಟಪಾದಿದರಸು ತನ್ನ ಜನೋಕ್ಲೇನ್ ಕೂಡಾದ್ ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಜಪುಡಾಯಿ ಲೆಂಚಿನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೆಪ್ಪಾದ್, ಹಾಸ್ ಕಲ್ಲ್'ಡ್ ಗೂವೆಲ್'ನ್ ಮುಚ್ಚಾವೆ. ಬಬ್ಬು ಗೂವೆಲ್'ದ ಉಲೈ ಆಪೆ .. ದಾಲ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಆವಂದೆ ಗುವೆಲ್'ದ ಉಲೈ ಬಬ್ಬು ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡುವೆ, ಏನನ್ ಮಿತ್ತ್ ಒಯಿಪುಲೆ ಪಂಡೊಂದು ಕೋರಿದ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಕೆಲೆಪುವೆ.. ಕೈಕನ್ಜಿ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಅರೆದುವೆ..ಪುಚ್ಚೆದ ಸ್ವರೊಟ್ಟು ಬುಲಿಪುವೆ. ಅಪಗ ಕಾರ್ನಿಕೊಡ ದೈವೊಲಾಯಿನ ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಕೊಡಮಂದಾಯ.. ಡೈವೊಲೆಗ್'ಲ ಆಸಿ ಕಲ್ಲ್'ನ್ ಪನ್ಡಾಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ಕಾರ್ನಿಕೊದ ಕೊಟಿ ಚೆನ್ನಾಯೆರೆಗ್'ಲಾ ಆ ಹಾಸ್ ಕಲ್ಲ್ ನ್ ಪಂದಾಯರೆ ಆಪುಜಿ.
ಆ ಪೊರ್ತುಡು ತನ್ನಿ ಮಾನಿಗ ಆ ಸಾದಿ ಬರಿಯೆ ಪೋವೊಂದಿಪ್ಪುನಗ ಗೋವೆಲ್ದುಲೈರ್ದ್ ಕೋರಿ ಕಿಲೆಪುನ ,ಪುಚ್ಚೆ ಬುಲಿಪುನ ಸ್ವರ ಕೇನ್ನಗ ಈ ಏರ್ ಪಂದ್ ಕೇನುವಲ್. ಆಪಗ ಬಬ್ಬು ಪನ್ಪೆ,ಎನನ್ ಮೋಸೊಡು ಗೂವೆಲ್ದ ಉಲೈ ಜಪುಡಾದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬರನ್ಡಿಲೆಕ್ಕ ಹಾಸ್ ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡ್ ದ್ ಮುಚ್ಚಿಯೆರ್ ..ಏನನ್ ಮಿತ್ತ್ ದೆಪ್ಪುಲೆ ಪನ್ಪೆ. ಪೊನ್ನು ಪೊನ್ಜೊವು ಆದಿತ್ತುಂಡ ತಂಗಡಿ ಪಲಿ ಪಂಡುದ್ ಎನ್ನುವೆ. ಆನ್ ಆನ್ಜೊವು ಆದಿತ್ತುಂಡ ಮೆಗ್ಯೆ ಪಲಯೆ ಪನ್ಡ್'ಡ್ ಎನ್ನುವೆ .ಎನನ್ ಮಿತ್ತ್ ಪಾಡ್ಲೆ ಪಂಡೊಂದು ನಟ್ಟೊನುವೆ. ಆಪಗ ಆಪ್ಪೆ ಮಾನಿಗ ಅಲೆಡ ಇತ್ತಿ ಗೆಜ್ಜೆ ಕತ್ತಿಡ್ ಹಾಸಿ ಕಲ್ಲುಗ್ ಪದಿನಾಜಿ ಗೆರೆ ಗೀರ್ವಲ್. ಆ ಕಲ್ಲ್ ಸೆಲೆ ಬುಡ್ಪುಂಡು ಗೂವೆಲ್ಗ್ ಮುಚ್ಚಿ ಕಲ್ಲ್ ದರಿದ್ ಬಬ್ಬುಗು ಬೊಲ್ಪು ತೋಜುಂಡು. ಅಪಗಾನಗ ಆ ಪೊರ್ತುಗು ಮಾನಿಗ ಪನ್ಪಲ್ ಬಬ್ಬುಡ ನಿನನ್ ಯಾನ್ ಎನ್ನ ಒಪ್ಪ ಪುಟ್ಟಿನ ತಗೆ ಪನ್ಡ್'ದ್ ಎನ್ನಿದ್ ಯಾನ್ ಎನ್ನ ತುತ್ತಿ ಸೀರೆನ್ ಜಪುಡಾವೆ. ಅವೆನೆ ಅಧಾರ ಮಲ್ತೊಂದು ಮಿತ್ತ್ ಬಲ .. ಆಂಡ ಮಿತ್ತ್ ಬನ್ನಗ ಎನನ್ ತೂವಡ, ಈ ತೂಯಾನ್ದಾಂಡ ದೋಷ ಬರು ಬಬ್ಬು ಪಂಡುದು ಮಾನಿಗ ಪನ್ಪಲ್. ಆವು ಪಂಡುದು ಬಬ್ಬು ಮಾನಿಗೊ ಜಪುಡಾಯಿ ಸೀರೆನ್ ಪತೊಂದೆ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪೆ. ಮಿತ್ತ್ ಬರೊಂದಿತ್ತಿ ಬಬ್ಬು ಮಾನಿಗನ್ ತುಡ್ರುವ ಅಪಗ ಮಾನಿಗ ಕೋಪೊಡು..ನಿನಡ ಯಾನ್ ಪನ್ಡಿನ ಪಾತೆರೊನು ಮೀರ್'ದ್ ಪೋಯ..ಈ ಮಲ್ತಿ ತಪ್ಪುಗು ಶಿಕ್ಷೆ ಆವೊಡು ಪನ್ಪೊಲು. ಆಪಗ ಬಬ್ಬು ಮಲ್ತಿ ತಪ್ಪುಗೊಸ್ಕರ ಮುನ್ಡೊನು ಕೊಚ್ಚೊಂದು ನೆತ್ತೆರ್ದ ಓಕುಲಿನೆ ಜಪುಡಾವೆ. ಉಂದೆನ್ ನಮ (ಕೊರ್ಡಬ್ಬು'ನ ಕೊಲೊಡು'ಲಾ ಆಯೆ ಮಲ್ತಿ ತಪ್ಪುಗು ಕಡ್ಸಲೆಡ್ ಕಟ್ಟಿ ಮಾನಿ ಮುನ್ಡ ಕೊcಚೊನ್ನ ಕಟ್ಟ್ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು ) ಅಲ್ಪೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ತಗೆ ತಂಗಡಿ ಕಾಯೊನು ಬುಡ್'ದು ಮಾಯೊನ್ ಸೇರೊಂದು ಕಾರ್ನಿಕದ ದೈವೊಲಾದ್ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ಮೆರೆಯೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್.
ತನ್ನಿಮಾನಿಗ ದೈವ
ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿಯ ಮಂತ್ರ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅರಿತ ಕೆಲವು ದುಷ್ಟ ಜನರು ಪಡುಬಿದ್ರೆ ಕಂಚಿನಡ್ಕದಲ್ಲಿ  ಕುತಂತ್ರದಿಂದ ಬಬ್ಬು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ನೀರಿನ ಸೆಳೆ ನೋಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಾವಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ಹಾಸು ಕಲ್ಲು ಮುಚ್ಚಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಜನರು ಏನು ಮಾಡಲಾಗದೆ ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಹೆದರಿ ಸುಮ್ಮನೆ ಇರುತ್ತಾರೆ ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವ ಯಾವ ದೈವಗಳಿಗೂ ಬಬ್ಬುವನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅದೇ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನಿಮಾನಿಗ ಎಂಬ ದೈವಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳು  ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಕಾಪಾಡಿ ಎಂದು ಕೂಗುವ ಧ್ವನಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ  ಯಾರು ಎಂದು ಕೇಳುವಾಗ ಬಬ್ಬು ನನ್ನನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ  ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಆಗ ತನ್ನಿಮಾನಿಗ ತನ್ನ ಗೆಜ್ಜೆ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಸು ಕಲ್ಲು ಪುಡಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ..ಮೇಲೆ ಬರಲು ಆಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸೀರೆಯನ್ನು ಬಾವಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಮೇಲೆ ಬಾ ನಾನು ಅರೆನಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವೆ ಎನ್ನುತ್ತಾಳೆ.ಸರಿ ಎಂದು ಬಬ್ಬು ಮೇಲೆ ಬರುವಾಗ ನನ್ನನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿದವರು  ಯಾರೆಂದು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಅದರಿಂದ ತನ್ನಿಮಾನಿಗ ಕೋಪ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಬಬ್ಬು ತನ್ನ ತಪ್ಪಿನ ಅರಿವಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ತಲೆಯನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿ  ನೆತ್ತರನ್ನು ಬರಿಸುತನೆ (ಆದರೂ ಬಬ್ಬುವಿಗೆ ಮೇಲೆ ನೋಡುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು ಈ ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಒಳ್ಳೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ನೋಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ )ತನ್ನಿಮಾನಿಗನನ್ನು ತಂಗಿಯೆಂದು ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡಿ ಇಬ್ಬರು ಕೊಡಂಕೂರು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗಿ ಲಿಂಗ ಸ್ವರೂಪಿ ಆಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಬಬ್ಬುವಿನ ನೇಮೋತ್ಸವ ಆಗುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಲೆಗೆ 16 ಗಡಿ ಹಾಕಿ ನೆತ್ತರವನ್ನು ಸಭೆಗೆ ತೋರಿಸುವ ಕ್ರಮ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ  ಇದು ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿಯು  ತನ್ನಿಮನಿಗ ದೇವಿಯನ್ನು  ಅರೆನಗ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ನೋಡಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ.Giridhar Brahmavara 9880783038
ಜುಮಾದಿ
ಜುಮಾದಿ
ಜಾರಂದಯ
ಕುಡ್ಲ(ಮಂಗಳೂರು) ತಾಲೂಕುದ ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆಡ್‍ ಜಾರ ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಜಾರೊಡು ಬತ್ತ್‍ ನಿಲೆ ಅಯಿ ಒಂಜಿ ಬೂತೊಗು ಜಾರಂದಾಯೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಜಾರಂದಾಯ ಬೂತದ ಮೂಲ ಪುದರ್‍ ಮಣಿಯಲ್ತಾಯ ದೈವ. ಪ್ರತಿ ಭೂತದ ಕತೆಕ್ಕುಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಿನ್ನತೆನೆಡ್‍ ಕೂಡ್ದುಮಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ
ಕೊರಗಜ್ಜ
ಈ ದ್ವೆವ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಉದಿಪಾನ ಆದ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವೊಂದು ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕುಡ್ಲ, ಕಂಕನಾಡಿ, ಮರವೂರು, ಬಜ್ಪೆ, ಬೈಕಂಪಾಡಿ, ಹಳೆಯಂಗಡಿ, ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರೊ ಈ ಕಡೆಟ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಬುಡಕಟ್ಟ್‌ದ ಮಸ್ತ್ ಜನೊಕ್ಳು ಕೊರಗ ಜಾತಿದಕುಲು. ಅಕ್ಲೆನ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವೊ ಕೊರಗತನಿಯೆ. ಕೊರಗೆರ್ ಕೊರಗತನಿಯನ್ ನೀಚೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಇತಿಹಾಸ
ಕೊರಗ ತನಿಯೆ ಕೊರಗ ತನಿಯೆ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಆರಾಧನೆ ದೆತೊನುನ ಒಂಜಿ ದೈವ. ಈ ದೈವೊನು ಕೊರಗಜ್ಜೆಂದೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತೊಟ್ಟಿಲ್ದ ಬಾಲೆಲು, ಕಿದೆತ್ತ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು ಬೆನ್ಪಿನ ದೈವ ಕೊರಗಜ್ಜೆ. ಕೈತಪ್ಪಾದ್ ಪೋಯಿನ ದಾದ ವಸ್ತ್ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡಲಾ ಕೊರಗಜ್ಜಂಗ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಆಂಡ್. ಅವು ಬೀಡ (ಬೀಡೊಡು ಪುಗೆರೆ ಬಲ್ಲಿ/ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಸುಣ್ಣ) ಆದುಪ್ಪು, ಕಲಿ-ಗಂಗಸರಲ ಆದುಪ್ಪು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಡು ಬಸಲೆ, ಮೀನ್, ಉಪ್ಪಡ್ ಇತ್ಯಾದಿಲೆನ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ‘ಬಲಸುನ’ಲಾ ಉಂಡು. ಕೊರಗಜ್ಜನವು ಕತ್ತಲೆದ ಕೋಲ. ಬೊಲ್ಪು, ಅವ್ವುಲಾ ಕರೆಂಟ್ದ ಬೊಲ್ಪು ಪಾಡೆರೆನೇ ಬಲ್ಲಿ. ಕೊರಗ ತನಿಯ ಬೂತೊಗು ಕಟ್ಟುನಾಯಗ್ ಅಣಿ ಕಟ್ಟೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ತರೆಕ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ, ಮೋನೆಡ್ ಗಡ್ಡ, ಸೊಂಟೊಗು ಗೆಜ್ಜೆದ ಪಟ್ಟಿ, ಕೈಟ್ ಬೆತ್ತ ಉಂದು ಈತ್ ಮಾತ್ರ ಕಟ್ಟುನಾಯನ ಏಸ. ಕುತ್ತಾರ್, ದೇರ್ಲಕಟ್ಟೆ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಈ ದೈವ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆವುಂಡು.
ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ
ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ ದೈವ ತುಳುವೆರೆ ಆದಿಮೂಲದ ದೈವ. ಈ ದೈವ ಒಲ್ಪ ನೀರ್‌ದ ಒಸರ್ (ಪರಪು) ಎಚ್ಚಾದ್ ಉಪ್ಪುಂಡೋ, ಓಲು ಪಚ್ಚೆ ಪಜಿರ್ ಕೃಷಿ, ಬೇಸಾಯ ದಿಂಜಿದ್ ತುಳುಕೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡೋ ಅವುಲು ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ ಪನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ತಾನಾದ್ ಉದ್ಬವ ಅಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆ.
ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನ
ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಬಾಜನೋಗ್ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನೋ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಅವೆ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನೊದ ಬಗೆಕುಲು
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಬಟ್ಟಲ್ ದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಕಪ್ಪರೊಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಬರ ಪೊದಿಪೆರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಬಿಸಲೆದ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಬಾಜನೋ ಮಾನ್ಪುನಕುಲು
ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಾಜನ ಮಲ್ಪುನನೇ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಉಂಡು. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಕುಲಾಲೆರ್, ಒಡಾರಿಲು, ದುಂಬು ಅಂಚ ಪಂಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮೊಕ್ಲೆನ ಕುಲ ಕಸುಬೇ ಕರ, ಬಿಸಲೆ ಮನ್ಪುನ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು ವರ್ಗೊ:ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸೊತ್ತುಲು
ದೀಪಾ ಮಲಿಕ್‌
ದೀಪಾ ಮಲಿಕ್ (ಪುಟ್ಟಿದಿನಿ 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1970ಟ್) ಸೋನಿಪತ್ ಹಿಂದೂ ಜಾಟ್ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿನ ಮೆರ್ ಭಾರತೀಯ ಪೊಂಜೊ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾದುಲ್ಲೆರ್.
ಪ್ರಶಸ್ತಿ
೨೦೧೭ಡ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಮಾನಾದಿಗೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕ್ರೀಡಾ ರಂಗೊಡು ಪೊಂಜೊವುಲು ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ಸೌತ್ ಏಶಿಯಾ ೨೦೨೧
ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿತ ಪಕ್ಕಿ, ನೆನ್ನ್ ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ ತರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕೊಟ್ಟು‌ ಇಪ್ಪುಂಡ್ ಅಂಚತಾರ ನೆನ್ನ್ ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆದ ಸೊರ್ಪೊ
ನಾಲ್ ಇಂಚ್ (ನೂದು ಮಿ. ಮೀ.) ಉದ್ದೊ ಉಪ್ಪುನ ನೆಕ್ಕ್ ತರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಪ್ಪುದ ಜುಟ್ಟು ಇತ್ತದ್, ಕೆಪ್ಪೆದ ಮಿತ್ತ್ ಕೆಂಪುದ ಮೀಸೆ, ಬೀಲೊದಡಿಟ್ಟ್ ಕೆಂಪುದ ಸೂಯಿ ಉಂಡು. ಬೆರಿಡ್ದ್ ಮುಳ್ಳೆ ಮಟ್ಟ ಕಂದುರಂಗ್, ಕೆಕ್ಕ್‌ಲ್, ತಿಗಲೆ, ಬೊಕ್ಕ ಬಂಜಿದಡಿ ಬೊಲ್ದು.ತಿಗಲೆದ ಮಿತ್ತ್ ತುಂಡಾಯಿನ ಮಾಲೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಪ್ಪುದ ಪಟ್ಟಿ ಉಪ್ಪುನ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲೆಡ್ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣ್ ತೂಯೆರೆ ಒಂಜೇ ಲೆಕ್ಕೊ ತೋಜುಓಡು. ಮುಳ್ಳೆದ ಸಙೂಯಿ ಸರುತ್ತ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಸಾದಾರ್ನೊ ಆದ್ ಆಣ್, ಪೊಣ್ಣ್ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಟ್ಟಿಕಾಯೆದ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಕೊಡಿನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಸುಬಾವು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿ ಆಣ್.
ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಬದುಕುನ ದೇಸೊ
ಉಂದು ದಿಂಜ ಎತ್ತರೊಡು ರಾಪುನಂಚ ಬಲವಾಯಿನ ಕಾರ್, ರೆಂಕೆನ್ ಪಡೆತ್ತ್‌‍ಜಿ. ಆಂಡ್ ತಿರ್ತಡೇ ಬಲ್ಲೆಡ್ದ್ ಬಲ್ಲೆಗ್ ರಬಸ್ಸೊಡೆ ಬಲಿಪುನಯಿಟ್ಟ್ ಉಸಾರ್. ಅರೇಬಿಯ, ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶೊದ ಸಾಹಿತ್ಯೋಡು ಈ ಪಕ್ಕಿದ ಪುದರ್ ಬರೆದಿತ್ತ್‌ನೆಡ್ದಾದ್ ಉಂದು ಬಾರೀ ಪಿರಾಕ್‌‍ಡ್ದೇ ನರಮಾನ್ಯಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಆದಿತ್ತ್‌‍ನ ಗುರ್ತೊದ ಪಕ್ಕಿಂದ್ ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ್‌ದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ನಮ್ಮ ದೆಸೋದ ಬಡೆಕಾಯಿ ಬಾಗೊಡು ಕೊಟ್ಟು ಕೊಡ್ತಲೆ ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ಪಾವುನ ಗೊಬ್ಬು ನಡಪುಂಡು.
ತೆನಸ್ ಲು
ಕೊಟ್ಟು ಕಡ್ತಲೆ ಪಾಂತೆ, ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಪರ್ಂದ್ ಬುಕ್ಕ ಪೂತ ಮಕರಂದೊ ತಿನ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ಕನ್ನರ್ಪಾಡಿ ಶ್ರೀ ಜಯದುರ್ಗ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ತಾನ
ಉಡುಪಿದ ಶ್ರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಉಪ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕನ್ನರ್ಪಾಡಿ ಜಯದುರ್ಗ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಬಕ್ತೆರೆನ ದು:ಖ ನಿವಾರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ದೇವಿನು ತೂವರೆಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಜ್ಯದ ಬಕ್ತಾದಿಲು ಇಡೆಗು ಬರ್ಪೆರು. ಅಂಗಾರೆ ಬೊಕ್ಕ ಶುಕ್ರವಾರ ಮುಲ್ಪ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅನ್ನದಾನ ಉಂಡು ನವರಾತ್ರಿಡು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಚಂಡಿಕಾಹೋಮ ಉಂಡು. ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಯಕ್ಶಗಾನ ಕರ್ಯಕ್ರಮೊಲು ಮುಲ್ಪ ನಡಪುಂಡು. ಕಲ್ಕುರ್ಟೀ ದೈವದ ಅಭಯ ಉಂಡು ದೇವಲಯದ ಪರಿಸರ ಸ್ವಚ್ಛ ಉಂಡು ಬಕ್ತೆರೆನು ಅಕರ್ಶಣೆ ಮಲ್ಥೊಂದುಂಡು.
ರಂಗ್
ರಂಗ್ ಇಂಚಪ ಬತ್ತಿ ತುಳುತ ಸಿನೆಮೊ.
ಈ ಸಿನೆಮೊಡು ಹಿಂದಿ ನಟೆ ಜಾನಿ ಲೀವರ್ ಅಭಿನಯೊ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ಕೆ.ಪರಶರನ್ (ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೭) ಮೇರ್ ಭಾರತದ ವಕೀಲೆರ್. ಮೇರ್ ೧೯೭೬ ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ತಮಿಳುನಾಡುದ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೧೯೮೩ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೮೯ ದ ನಡುಟ್ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿನ ಅಡಿಟ್ ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಮೆರೆಗ್ ೨೦೦೩ ಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಬೊಕ್ಕ ೨೦೧೧ ಡ್ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ತೆರ್. ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ಡ್ ಮೇರ್ ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ದ ಮೇಲ್ಮನೆತ ರಾಜ್ಯಸಭೆದ ಆಜಿ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನನ್ ಪಡೆಯೆರ್.
ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ
ಸ್ವಯಂ ರಂಜತೇ ಇತಿಃ ಸ್ವರಃ - ಸ್ವಸಂತ್ರವಾದ್ ಉಚ್ಚಾರಿಸಯೆರೆ ಬರ್ಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲೆಗ್ ಸ್ವರೊ ಪನ್ಪುನೆ.
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ದುಂಬುದ ಜೀವನ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ
ತಮಿಳುನಾಡು ದ ಶ್ರೀರಂಗಮ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟುದಿನ ಪರಶರನ್, ಮೇರ್ ವಕೀಲ ಕೇಶವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಮೆರ್ನ ಮಗೆ. ಮೇರ್ ಬಿ.ಎಲ್ ( ಬಿಎ. ಎಲ್ ಎಲ್ ಬಿ ) ನ್ ಕಲ್ತೊಂದಿಪ್ಪುನಗ, ಮೆರೆಗ್ ಶ್ರೀ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿ.ವಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಕ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂ ಕಾನೂನ್ ಡ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ವಿ.ಭಶ್ಯಂ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಬಂಗಾರ್ ದ ಪದಕ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಬಾರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆದ ಸಮಯಡ್ ಮೇರ್ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶ್ರೀ ಕೆ.ಎಸ್. ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪದಕ ಪಡೆಯೆರ್.
ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ
ಅ ತುಳುತ ಸುರುತ ಅಕ್ಷರ ಆತ್ಂಡ್. ಅ ತುಳುತ ಸ್ವರಾಕ್ಷರ. ಕನ್ನಡೊದ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆಡ್ ಅ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಸೇರುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿಡ್ ಅ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಾತ್ರೊಲಾ ಉಂಡು. ಸಂಧಿಕಾರ್ಯದ ಲೋಪಸಂಧಿಡ್ ಅಕಾರೊದ ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಅಯನ+ಊರು=ಅಯನೂರು ಆಪುಂಡು. ಪಂಡ ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯೊಡು ಅ+ಊ=ಊ ಆಪುಂಡು.
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ಬೇಲೆ
ಮೇರ್ ೨೦೧೪ ಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನೇಮಕಾತಿ ಆಯೋಗನ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆತ ಸದಸ್ಯರಾದ್ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡೆರ್.
ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ
ಅಕಾರಂ ಮೊದಲಾಗಿರೆ ಪದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ವರಂಗಳ್. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು(ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊಲು ‘ಅ’ ಕಾರೊಡ್ದು ‘ಔ’ ಕಾರೊಗ್ ಮುಟ್ಟ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕುಲು,
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ಬೇಲೆ
ಆಜಿ ದಶಕಮುಟ್ಟ ವೃತ್ತಿಜೀವನಡ್, ಪರಶರನ್ ಈ ತಿರ್ತ್ ದ ಪ್ರಕರಣಡ್ ನೀಡಿನ ಕೊಡುಗೆಗ್ ಪುದರ್ ಪಡೆದೆರ್:
ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ
ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ
ತುಳು ವರ್ಣಮಾಲೆದ ಸುರೂತ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಅಕಾರೊದ ಪಿರಾಕ್‌ದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ. ಶ.ಪೂ. 3 ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕಾರೊ ವಿಕಾಸೊ ಆದ್ ಇನಿತ ರೂಪೊನು ತಾಲ್ದ್‌ಂಡ್ಂದ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು. ಅಶೋಕನ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಉಂದು ಮೂಜಿ ರೇಖೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದ್, ಈಗಿನ ರೂಪೊಡ್ದ್ ಬೇತೆನೆ ತೋಜುಂಡು. ಪ್ರ. ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಸಾತವಾಹನೆಎರ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಲು ಗಮನಾರ್ಹೊ. ಅಕ್ಷರೊದ ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ ಕೊಡಿಕುಲು ಬಗ್ಗುಂಡು. ಮಿತ್ತ ಮೆಯಿಟ್ ಕದಂಬ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರೊದ ಕೊಡಿಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನೊ ಪ್ರ. ಶ. 5ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬೆರೆ ಲಿಪಿಡ್ ಚೌಕಾಕಾರೊದ ತರೆಕಟ್ಟೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆಪ್ಪೊಲಿ. ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊದ ಬಾದಾಮಿಚಾಳುಕ್ಯೆರ 6ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಂದು ಅಗೆಲೊ ಆದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಸಾದಿ ಮಲ್ತ್‌ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರ. ಶ.9ನೆದ ಶತಮಾನೊದ ರಾಷ್ರ್ಟಕೂಟೆರ ಶಾಸನೊಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕೊ ರೇಕೆಲು ಮಾಯಕ್ಕಾದ್ ತೊಡಿಡ್ದ್ ಅಕೇರಿ ಮುಟ್ಟೊ ಚಕ್ರಾಕಾರೊಡು ಒಂಜೇ ರೇಕೆ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಉಂದು ಇತ್ತದೆ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ್ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆದ್ದೆ ದುಂಬುದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ನಾನಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊನು ಪ್ರ.ಶ. 18ನೆದ ಶತಮಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.
ಕೆ.ಪರಶರನ್
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
೧೯೪೯ ಡ್, ಮೇರ್ ಸರೋಜಾ ಅರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೆರೆಗ್ ಮೋಹನ್ ಪರಶರನ್, ಬಾಲಾಜಿ ಪರಶರನ್ ಬೊಕ್ಕ ಸತೀಶ್ ಪರಶರನ್ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಪೊಂಜೋಕುಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಖೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ತುಳು ಸ್ವರಾಕ್ಷರ
ಇತಿಹಾಸೊ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಷರೊ ರಚನೆ
ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕ್ಷರ ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ
ಒಂಜಿ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುನಂಚಿನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಲುೃ. ಎ, ಒ - ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರೆರ್ ಲಘು ಅಕ್ಷರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಇ ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.
ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ತುಲುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಭಾಷೆ ವರ್ಗೊ:ಅಕ್ಷರೊಲು
ಊಟಿ
ಊಟಿ ಉ೦ದು ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಕರ್ನಾಟಕರಾಜ್ಯೊದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲೂಕುಡು ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು. ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ೨೨ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಈ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಶೀನಪ್ಪ ಮಲ್ಯ) ಮೇರ್ ಆಧುನಿಕ ಕೆನರಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ೧೮ ವರ್ಷ ಸಂಸತ್‌ದ ಸದಸ್ಯೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಕುಡ್ಲ ಒಟ್ಟಾರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗ್ ಪುಣೆಯಿನಾರ್ ಮೇರ್.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಜನ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಚಿನ್ನೆಮಣೆಟ್ ಎಣ್ಮ (ಎಂಟು) ಗುಂಡಿಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಶ್ಟವಾಯಿನ ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಚೆನ್ನೆದ ಕಾಯಿನ್ ಆ ಗುಂಡಿಲೆಡ್ ಪಾಡುವೆರ್. ದುಂಬು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪೊಂಗರೆದ ಮರತ್ತ ಕಾಯಿನ್ ಗಳಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಪೊಂಗರೆದ ಮರ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದು ಇತ್ತಿನೆಟ್ಟ್ ಗುರುಗುಂಜಿ, ಮಂಜೊಟ್ಟಿ, ಪುಲ್ಕಟ್ಟೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಜೋಡುಪೆರ್ಗೆ, ಅರಸು ಪೆರದಾನಿ ಗೊಬ್ಬುಲು ಪಂಥೊಡು ಗೊಬ್ಬುನಕ್ ಲೆನ್ ಕಣಕ್ ಜಪ್ಪಾವ. ಉಂದು ಚದುರಂಗ ಗೊಬ್ಬುನು ನೆನಪುಗು ಬರ್ಪಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ
ಬಾಲ್ಯ
೨೧ ನವೆ೦ಬರ್ ೧೯೦೨ ಟ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರ್ : ಶ್ರೀ ಮ೦ಜುನಾಥ ಮಲ್ಯ ಅಪ್ಪೆ: ಶ್ರೀಮತಿ ಸರಸ್ವತಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ರುಕ್ಮಾ ಬಾಯಿ. ಮೇರ್ನ ಪಲಯೆ ದಿವ೦ಗತ ಡಾ|ಯು. ಪದ್ಮನಾಭ ಮಲ್ಯ. ಎನ್ಮನೇ ತರಗತಿ ಮುಟ್ಟ ಸೈ೦ಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಡ್ ಕಲ್ತಿನ ಮೇರ್ ಬುಕದ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಕೆನರಾ ಶಾಲೆಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್. ನೆರ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಮೇರ್ ಗವರ್ನಮೆ೦ಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತೆರ್.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ
ಗೊಬ್ಬುದ ಬಗ್ಗೆ
ಜನಪದೊ ಗೊಬ್ಬುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ಲಾ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಇಂಚಿನ ಸುಮಾರ್ ಗೊಬ್ಬುಲುಲ್ಲ. ನೆಟ್ಟ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಲಾ ಒಂಜಿ. ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿನ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೇ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಮುಟ್ಟ ಈ ಗೊಬ್ಬು ಏಷ್ಯಾಖಂಡೊಡು ಜನಪ್ರಿಯವಾತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊದ ಉಲಗೊಬ್ಬು ಆತ್ಂಡ್. ತುಳುವನಾಡ್‍ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನೊದ ವಿವರೊ ಈ ಗೊಬ್ಬುಡುಂಡು. ಚೆನ್ನೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಶಬ್ದೊ. ಕನ್ನಡಡೊಡು ಚೆನ್ನೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಸುಂದರ, ಮನೋಹರ ಪಂಡ್ದ್ ಅರ್ಥೊ.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆತ್ತ ರಚನೆ
ಚೆನ್ನೆಮಣೆನ್ ಮರತ ಪಲಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರತ್ತ ಪಲಾಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಫೀಟ್‍ ಉದ್ದೊ ಬೊಕ್ಕ ಅರ್ದೊ ಫೀಟ್ ಅಗೆಲೊ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಅರ್ದೊ ಫೀಟ್ ಎತ್ತರೊದ ಕಾರ್ ದೀಪೆರ್. ಇಂಚ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಮನೆತ ಮೇಲ್ ಮೈಟ್ ರಡ್ಡ್ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಏಳ್ ಏಳ್ ಗುರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ತಯಾರ್ ಆಪುಂಡು. ಸುಮಾರು ಪದಿನೈನ್ ಅಂಗುಲ ಉದ್ದ, ಐನ್ ಅಂಗುಲ ಅಗೆಲದ, ತಿರ್ತ್ ಗ್ ಅಧಾರ ಇಪ್ಪುನ ದಪ್ಪೊದ ಪೆಲ ಅಥವಾ ಸಾಗುವಾನಿ ಮರತ್ತ ತುಂಡುಡ್ತ್ ಚೆನ್ನೆಮಣೆಗ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುಬೆರ್. ಈ ಮಣೆತ್ತ ರಡ್ಡ್ ಸಾಲ್ ಡ್ ಸಮನಾಂತರ ದೂರೊಡು ಉರುಂಟುದ ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಏಳೇಳ್ ಗುಂಡಿಲು. ರಡ್ಡ್ ಬರಿಟ್ಟ್ ಲಾ ಚೆನ್ನೆಕಾಯಿನ್ ಶೇಖರಣ್ ಮಲ್ಪರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ
೧೮ ನೇ ವರ್ಷೊಗು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟೊಗ್ ಸೇರ್ನ ಮೇರ್ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹಿಯಾದ್ ಸುಮಾರ್ ಸರ್ತಿ ಜೈಲ್ ವಾಸ ಅನುಭವಿಸಯೆರ್. ಹೋರಾಟೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ದೇಶದ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ನಾಯಕೆರ್ನ ಪರಿಚಯ ಮೆರೆಗ್ ಅಂಡ್. ಮೇರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷ ಗ್ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ಮೇರ್ನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಒಂಜಿ ಕೆಲಸನ್ ಪತ್ತ್ಂಡ ಬುಡಂದೆ ಪನ್ಪುನ ಛಲ ಮೇರೆನ್ ಪಕ್ಷೊಡ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನೊಗ್ ದೆತೊಂದು ಪೋಂಡು.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ
ಚೆನ್ನೆಗೊಬ್ಬುನ ಸಮಯೊ
ಈ ಗೊಬ್ಬುನ್ ವರ್ಸಿಡೀ ಗೊಬ್ಬುಲೆಕ ಇಜ್ಜಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ್ಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ಕೆಲವು ನಂಬೊಲಿಗೆಲು ಉಲ್ಲ. ಉಂದೆನ್ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನೆ ಕ್ರಮೊ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೀರಿ ಕುಟುದು ಬರ್ಪಿ ಬರ್ಸ. ಇಲ್ಲ್ ಪಿದಡಿಯೆರೆ ಆವಂದಿನ ಪೊರ್ತು. ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಕಾಲ ಕಳೆಪುನವುನ ಕ್ರಮೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಿರಿಯಕ್ಲ್ ಪಂಡಿ ಲೆಕೊ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಮುಗ್ಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಚೆನ್ನೆಮಣೆನ್ ಅಟ್ಟೊಡ್ ದೀವೊಡುಗೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬು ಇತ್ತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಂಚನೆ ಉಡುಪಿಡ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಸಿರಿಕ್ಲೆನ ಪಾಡ್ದನೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗೊವಾಯಿನ 'ಅಬ್ಬಗ-ದಾರಗ'ನ ಪಾಡ್ಡನೊಡು ಚೆನ್ನೆದ ಗೊಬ್ಬುದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಉಂಡು. ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಬರ್ಸ ಕಮ್ಮಿ ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ ಬೋಡಾಪುನಾತ್ ಬೇಲೆ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್ ಚೆನ್ನೆದ ಮಣೆ ಅಟ್ಟ ಸೇರ್‌ದ್ಂಡ್.
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ಸುರುಕು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ಕಮಿಟಿದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದಿತ್ತಿನ ಮೇರ್ ಬುಕ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ಕಮಿಟಿದ(ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ) ಸದಸ್ಯೆರಾಯೆರ್. ಮೇರ್ ದೇಶೊದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಯಿನ ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರುಗ್ ಆಪ್ತೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೫೧ ಡ್ ನೆಹರು ಕಾ೦ಗ್ರೆಸ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆರಾಯಿನಿಗ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೇರೆನ್ಲ ಎ.ಐ.ಸಿ.ಸಿ ದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೪೭ ಟ್ ಸ್ವಾತ೦ತ್ರ್ಯ ಬತ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಸ೦ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಕ್ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಮೇರ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಬಾಬು ರಾಜೇ೦ದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್, ನೆಹರು, ವಲ್ಲಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್, ಮೌಲಾನ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಮ್ ಅಝಾದ್ ಬುಕ ಅ೦ಬೇಡ್ಕರ್ ಮೆಕುಲ್ನೊಟ್ಟುಗು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ
ನಂಬೊಲಿಗೆ
ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬುನೆಕ್ ಕೆಲವು ನಂಬೊಲಿಗೆ ಅಂಚನೆ ಕೆಲವು ರೀತಿದ ನಿಶೇದಲು ಉಂಡು. ಚೆನ್ನೆಮನೆ ಗೊಬ್ಬುನಗ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿಯರ್ಲು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು. ತುಳು ಜಾನಪದೊಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿನ "ತುಳುನಾಡ ಸಿರಿ" ಪಾರ್ದನೊಡು ಬರ್ಪಿನ ಘಟನೆದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಯಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ನೆಕ್ಕ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಮೂಲೊ 'ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗೆ'ರ್ನ ಕತೆ. ಅಬ್ಬಗೆ ದಾರಗೆನಕ್ಲು 'ಸಿರಿನ' ಮಗಲ್ 'ಸೊನ್ನೆ'ನ ಅಮರ್ ಜೋಕುಲು. ಬೆರ್ಮೆರೆಗ್ ಪರಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಕ್ಲು. ಸೊನ್ನೆ ಪಂತಿನ ಪರಕೆನ್ ಸಂದಯೆರೆ ಮರತಿನೆಟ್ ಬೆರ್ಮೆರ್ ಬೆರಣನ ಏಸೊಡ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿನ್ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬಾದ್ ಲಡಾಯಿ ಅಪುನಂಚ ಮಲ್ಪಾದ್ ಪಲಿನ ಕೈಟ್ ಮೆಗ್ದಿನ್ ಕೆರ್ಪಾವೆರ್(ಗೊಬ್ಬುದ ಉತ್ಸಾಹೊಡ್ ಮರ್ಲ್ ಡ್ ಸೋಲು-ಗೆಲ್ಪುದ ಲಡಾಯಿಡ್ ಪಲಿ - ಸಂಗಡಿನ್ ಹಾಕ್ ದ್ ಕೆರ್ಪಲ್). ಮೆಗ್ದಿ ಸೈತಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಲಿ ಅಬ್ಬಗೆ ಅಲೆನ ಪುಣನ್ ಗುಮ್ಮೆಲೆಗ್ ದಕ್ಕ್ ದ್ ಗುವೆಲ್‍ಗ್ ಲಾಗಿದ್ ಸೈಪಲ್. ಪಂಡ್‍ದ್ ಪಾಡ್ದನದ ಕತೆಟ್ಟ್ ಪನ್ಪುಂಡ್. ಈ ಸಂಗತಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತುಲುವೆರ್‌ನ ನಂಬೊಲಿಗೆದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮೆಗ್ದಿ ಪಲಿ ಚೆನ್ನೆ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಉಂಡಾಂಡ್.
ಪಿದಾಯಿತ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮಲ್ಯ
ನೆನಪು
ಮಲ್ಯೆರ್ ಆರ್ನ ತನು ಮನ ಧನ ನ್ ದೇಶೊಗ್ ಅರ್ಪಿಸಾಯೆರ್. ನಿಜವಾಯಿನ ದೇಶ ನಾಯಕೆರ್ ಆರ್. ಆರ್ನ ನೆನಪು ಕುಡ್ಲದಕ್ಲೆ ಮನಸ್ಸ್ ಡ್ ನನಲಾ ಉ೦ಡು. ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುಮಾರ್ ದಿಕ್ ಡ್ ಆರ್ನ ಪುತ್ಥಳಿಲು ಉ೦ಡು - ಕುಡ್ಲದ ಪುರಭವನದ ಎದುರು, ಕದ್ರಿಡ್, ನವಮ೦ಗಳೂರು ಬ೦ದರ್ ದ ಎದುರು ಬುಕ ಕೆ.ಆರ್.ಇ.ಸಿ ದ ಎದುರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜನಕುಲು ಮೇರೆಗ್ ಸದಾ ಋಣಿಕುಲು.
ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮೇರ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಮಾಯಿ ತಿಂಗೊಳ್‌ದ ಪುಣ್ಣಮೆ ಕರಿದ್ ಸುಗ್ಗಿದ ಪುಣ್ಣಮೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ಐನ್, ಏಳ್ ಅತ್ತಂಡ ಒರ್ಂಬೊ ದಿನೊ ನಲಿಪುನ ನಲಿಕೆನೇ ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆ. ಚನ್ನು/ಚೆನ್ನು ಮೇರೆರೆಡ್ ಪೊಣ್‌ಜೋವ್‌‌ನಕುಳೆನ ಪುದರ್. ಚನ್ನು ಪುದರ್ ಚೆನ್ನು ಆದಿಪ್ಪು.
ಚೆನ್ನು ವೇಸೊ
ಚೆನ್ನು ಒರ್ತಿ ಪೊಣ್ಣು, ಈ ನಲಿಕೆಡ್ ಪೊನ್ಜೋವುನಕುಲು ಆನ್ಜೋವುನಕುಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ನಲಿಕೆಡ್ ಸೇರೊನುಬೆರ್. ಚೆನ್ನು ವೇಸೊನು ಆನ್ಜೋವುನಕ್ಲೆ ಪಾಡುನೆ. ಪೊಣ್ಣವೇಸೊ ಪಾಡ್‌ನಕುಲು ಸೀರೆ ಸುತ್ತ್‌ದ್, ರವಕೆ ಪಾಡ್ದ್, ತರೆಬಾರ್ ದ್, ಸೂಡಿಕಟ್ಟೊಂದು, ಕೈಕ್ ಕಾಜಿ, ಕಾರ್ ಗ್ ಗೆಜ್ಜೆ, ತರೆಕ್ಕ್ ಕೇದಗೆ ಪೂವು ದೀಡೊನುವೆರ್.
ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮೊ
ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆದ ಬೊಂಬೆನ್ ಪತೊಂದು ಅಯಿನ್ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಮಾನಾವೊಂದು ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆದಕುಲೆನ ನಡುಟು ನಲಿಪುವಲ್. ಚೆನ್ನು ವೇಸೊದ ಸುತ್ತುಡು ಆನ್ಜೋವುನಕುಲು/ಪೊನ್ಜೋವುನಕುಲು ನಿಚ್ಚೊದ ಬೇಲೆದ ಕುಂಟು ಸುತ್ತುದು ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಚೆನ್ನು ಪದೊ ಪಂಡೊಂದು ನಲಿಪುವೆರ್.
ನಲಿಕೆದ ಹಿನ್ನಲೆ
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಸಂಬಂಧಿತ್‌ನ ಜನಪದ ನಲಿಕೆ. ಧರಣೆ ಪಾಡ್ದನೊಲ ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆದ ಪದೊಲ ಸಾಧಾರಣ ಒಂಜೆ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಧರಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಚೆನ್ನು ಪಂಡ ಒಂಜೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಧರಣೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬುಂದು ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆದ ಪದೊತ ಪ್ರಕಾರ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಧರಣೆಗ್ ಏರ್ಲ ಇಜ್ಜಾಂದೆಯಾದ್ ಆಳ್ ಅನಾಥೆಯಾಪಳ್, ಆಲೆಗ್ ಊರುದ ಮಾಮಲ್ಲ ಜನೊ, ಬಂಟ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರಿನ ಮೋಂಟ ಕಡ್ಪನ ದೆಕ್ಕುಲು ಆಶ್ರಯ ಕೊರ್ದು ತಾಂಕೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಲ್ಪ ಆಳ್ ಪೊಣ್ಣು ಪೋದು ಪೊಂಜೊವಾಪಳ್. (ಪೊಣ್ಣು ಮಲ್ಲಾಪಿನಿ)ಒಂಜಿ ದಿನೊ(ತಿಂಗೊಳ್ದ ಕುದಿ) ಪಿದಾಯಿ ಆಯಿನಾಳ್ ತುದೆಕ್ ಮೀಯೆರೆ ಪೋಪಲ್ ಮೀದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾಲ್ ಆಲೌಕಿಕ ಬಂಜಿನಾಳ್ ಆಪಲ್ .ಮದಿಮೆ ಆವಂದೆ ಬಂಜಿನಾಳ್ ಆಯಿನ ಧರಣೆನ್ ತೂದ್ ಊರುದಕುಲು ಆಶ್ರಯ ಕೊರ್ನ ಮೋಂಟ ಕಡ್ಪನ ದೆಕ್ಕುಲು ಮಿತ್ತ್ ಸಂಶಯ ನೆನೆಪುವೆರ್. ಧರಣೆನ ಸತ್ಯಪರೀಕ್ಷೆ ನಡಪುಂಡು.ಯಾನ್ ಸತ್ಯವಂತೆದಿ ಎನನ್ ತಾಂಕಿನ ದೆಕ್ಕುಲು ನಿರಪರಾಧಿ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಸಾಬೀತ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೊದಿಪುನ ಎಣ್ಣೆಗ್ ಧರಣೆ ಕೈಬಿರೆಳ್ ಪಾಡುವಳ್ ಬಿರೆಲ್‌ಗ್ ಪೊತ್ತುಜಿ ಬಿರೆಲ್‌ದ ಎಣ್ಣೆನ್ ಪಿಸ್‌ರ್‌ಡ್ ಅಂಚಿ ಸೆಡಿನಗ ಕೋಟೆ ಜರಿದ್ ಬೂರುಂಡು. ಧರಣೆ ಸತ್ಯವಂತೆ ಅಲೌಕಿಕ ಅಪ್ಪೆಂದ್ ಸಾಬೀತ್ ಆಪುಂಡು. ಧರಣೆ ಮಾಯ ಆಪಳ್ ಆಳೆನ ನೆಂಪುಗು ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ಸುರುವಾದಿಪ್ಪು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆಡ್ ಪೊಣ್ಣು ವೇಷ ಪಾಡ್ದ್ ನಲಿಪುನಾಯನ ಕೈಟ್ ಬಾಳೆದ ರೂಪು ಉಪ್ಪುಂಡು ಅವೆನ್ ಗೊಬ್ಬಾವೊಂದು ನೆಲಿಪುವೆ.
ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆದ ಪದೊ
ಒರ್ತಿ ದುಡಿ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಪದೊ ಪನ್ನಗ ಒರಿನಕುಲು ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆದ ಪದೊಕು ಸೊರೊ ಸೇರಾವೆರ್. ಒಟ್ಟೂಗೆ ನಲಿವಪುವೆರ್. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್ ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ ಅಪ್ಪೆಲಮ್ಮೆಲ ದೆತ್ತಿ ಅಪ್ಪೆಲಮ್ಮೇಲ.. ಓ ಲಮ್ಮನ ಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಅಪೆನ ಪುದರ್ ಪನ್.. ಓ ಲಮ್ಮನ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬುಂದ್.. ಓ ಅಪ್ಪೆ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪೊವಂಬಲಕ್ಕಂಬಲೆ.. ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ.. ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್.. ಓ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಲದ್ದಿಂದ್ ಚೆನ್ನು ಬೈತ್ತಡಿಯೊಕ್ಕುಬಲ್.. ಒರ ತೂನಗಸ ದೆತ್ತಿ ಕೈತ್ತಡಿ ಒಕ್ಕುಬಲ್.. ಓ ಗಂಜಿಗ್‌ ದಾಲದ್ದಿಂದ್‌ ಚೆನ್ನು ಬಂಜಿಗ್ ನೋತೋಂಡಲ್‌.. ಓ ಗಂಜಿಗ್‌ ದಾಲದ್ದಿಂದ್‌ ಚೆನ್ನು ಬಂಜಿಗ್ ನೋತೋಂಡಲ್‌.. ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ.. ಓ ಬಾಲೆ ಬುಲಿಪುಂಡುಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪಕ್ಕಿದಲೆಕ್ಕೊನೇ.. ಓ ಉಲಯಿ ಪೋಲಯ ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆನೊಚ್ಚಿಲೇ.. ಓ ಲೇಲೆಲೇ.. ಪಿದಯಿ ಬಲೆಯೇ ದೆತ್ತಿ ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ತೊಲೆ.. ಓ ಬಾಲೆದ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೈಲ ಕಾನೆಂದೋ.. ಓ ಪುಚ್ಚೆದ ಕುತ್ತಾಂಡ ದೆತ್ತಿ ಪೇರ‍್ಡೆ ಪೋವಡ್.. ಓ ನಾಯಿದ ಕುತ್ತಾಂಡ ದೆತ್ತಿ ಕಡಲ್ ಪಾಯಡ್.. ಓ ಮಾಯಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಚೆನ್ನು ಮಾಯೊನು ಪೋಪಳ್.. ಓ ಸುಗ್ಗಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಚೆನ್ನು ನಟ್ಟ್‌ಬರ್ಪಳ್‌ಯಾ.. ದೂರ ಒಚ್ಚೊನು ಚೆನ್ನು ಗಿಟ್ಟ ಮಾನವೊನು.. ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು.. ಓ ಕಂಟ ಪುಚ್ಚೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಲುಂಡು.. ಓ ನಾಯಿಲ ತುಚ್ಚಿಡಂದೋಸ ಚೆನ್ನು ಪುಚ್ಚೆ ಪರಂಕ್ದಂದೋ.. ಓ ಪುಚ್ಚೇಗ್ ಬಾಸೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ನಾಯಿಗ್ ಬುದ್ದಿಲುಂಡು.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ.. ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ತಂದೆ ತಾಯಂದಿರು ಒಡತಿ ತಂದೆ ತಾಯಂದಿರು ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಚೆನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬು ಅಂತ ಓ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಪೊವಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಮ್ಮಲೆ ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ.. ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಓ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಬೈಹುಲ್ಲು ಕೆದಕುವಳು ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುವಾಗ ಒಡತಿ ಕೈ ಕೆದಕುವಳು ಓ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊಡಕೊಂಡಳು ಓ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆ ಹಡಕೊಂಡಳು ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ.. ಓ ಮಗು ಅಳುತ್ತದೆ ಒಡತಿ ಹಕ್ಕಿಯ ಹಾಗೇನೇ.. ಓ ಒಳಗೆ ಹೋಗು ಚೆನ್ನು ಮಗುವನ್ನು ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು ಓ ಲೇಲೇಲೆ.. ಹೊರಗೆ ಬನ್ನಿ ಒಡತಿ ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ ನೋಡಿ ಓ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೈಲ ಕಾನೆ ಅಂತ ಓ ಬೆಕ್ಕಿನ ಕುತ್ತಾದರೆ ಒಡತಿ ಹಾಲಲ್ಲಿ ಹೋಗಲಿ ನಾಯಿಯ ಕುತ್ತಾದರೆ ಒಡತಿ ಕಡಲು ಸೇರಲಿ ಓ ಮಾಯಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ ಓ ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನು ಬೇಡಿ ಬರುವಳು ದೂರಕ್ಕೆ ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು ಚೆನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಬಾಮಿಸು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಚೆನು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ. ಓ ಗಡವ ಬೆಕ್ಕು ಇದೆ ಒಡತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿ ಇದೆ ಓ ನಾಯಿ ಕಚ್ಚದೇ ಚೆನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಪರಚದೇ? ಓ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಭಾಷೆಯಿದೆ ಒಡತಿ ನಾಯಿಗೆ ಬುದ್ದಿಯಿದೆ ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೆ.
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ.. ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್.. ಓ ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೇ.. ಓ ಅಪ್ಪೆಲ ಬೈದಿಂಡ್ ದೆತ್ತಿ ಅಮ್ಮೆಲ ಬೈದ್‌ಂಡ್‌.. ಓ ಬಾಲೆ ಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆ ಪುದರ್ ಪನ್. ಓ ಬಾಲೆದ ಪುದರ್‌ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪೂವಮ್ಮ ಲಕ್ಕಮ್ಮಲೆ.. ಓ ದೂರಗೊಚ್ಚೊನು ಚೆನ್ನು ಗಿಟ್ಟಗ್ ಮಾನವೊನು.. ಓ ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು.. ಓ ಕಂಟ ಪುಚ್ಚೆಲುಂಡು ದತ್ತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಲುಂಡು.. ಓ ಚಣ್ಣನ ನೋತಂಡಲ್ ಚೆನ್ನು ಚಂಞಣ ನಟ್ಟೊಂಡಲ್. ಓ ಚರೆಕ್ಕ್ ನೋತಂಡಲ್ ಚೆನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ನಟ್ಟೊಂಡಲೇ.. ಓ ಪುಚ್ಚೆ ಪರಂಕ್ಡಂದೋ ಚೆನ್ನು ನಾಯಿ ತುಚ್ಚಂದೋ.. ಓ ಪುಚ್ಚೆಗ್ ಬಾಸೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ನಾಯಿಗ್ ಬುದ್ದಿಲುಂಡು.. ಓ ಲಮ್ಮಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಅಪ್ಪೆ ಪುದರ್ ಪನ್.. ಓ ಅಪ್ಪೆನ್ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಅರಂಬೋಲಿರಂಬೋಲು.. ಓ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್ ಯೇ.. ಓ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್‌ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬುಂದ್.. ಓ ಎಡತ್ತರಿಪ್ಪಂಡ ಚೆನ್ನು ಎಡತ್ತ ಮಿರೆಕೊರು.. ಓ ಬಲತ್ತರಿಪುಂಡ ಚೆನ್ನು ಎಡತ್ತ ಮಿರೆಕೊಡು.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ.. ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್..
ಕೊರಗನ ಪ್ರವೇಸೊ
ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆಡ್ ಕೊರಗನ ಪ್ರವೇಸೊ ಆಪುಂಡು. ಮೈಕ್ ಮಾಂತಾ ಮಜಿ ಪೂಜೊಂದು, ತರೆಕ್ಕ್ ಮುಟ್ಟಾಳೆ ದೀಡೊಂದು, ಕೈಟ್ ಒಂಜಿ ದೊಣ್ಣೆ ಪತ್ತೊಂದು ಕೊರಗೆ ಬರ್ಪೆ. ಕೊರಗನ ಪದೊ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕೊರಗೆರ್ ಮೇರೆರೆಡ್ದ್ ತಿರ್ತ ಜಾತಿಂದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೊರಗೆರೆನ ಪದೊ ಬೇತೆನೆ ಅಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆಲು
ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಆಭಯಾರಣ್ಯ
ಮೂಕಾ೦ಬಿಕ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, ಕಾಡ್‍ಮೃಗೊಕುಲೆನ್ ಕಾಪುನ೦ಚಿನ ಜಾಗೆ, ಉ೦ದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಡಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್ ಡು೦ಡು. ಮೂಕಾ೦ಬಿಕೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕೊಲ್ಲೂರು ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ತ್ ಬೈದ್೦ಡ್. ಉ೦ದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಘಟ್ಟಡ್ಡುಪ್ಪುನ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡು೦ಡು. ಈ ಸ೦ರಕ್ಷನಾಲಯ 274 km2 (106 sq mi)ಅಗೆಲ ಜಾಗೆಡು೦ಡು ,ಉ೦ದು 17 June 1974 ದಾನಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಕ್ ಬೈದ್೦ಡ್.
ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಾಹಿತಿಲು
ಅಬ್ಬಿಗುಡ್ಡೆ, ಬಾರೆಗು೦ಡಿ, ಚಕ್ರ, ಚಿಟ್ಟೊರ್, ಗುನ್ಡುಬೆರು, ಹರ್ಮನ್ನುಪರೆ, ಹುಲಿಕಲ್, ಹುಲಿಮುರ್ಡಿಬರೆ, ಜನ್ನಲನೆ, ಕಿಲನ್ದುರ್, ಕೊಡಚಾದ್ರಿ, ಕೊರಕೊಪ್ಪಡಹೊಲ, ಕೊರತಿಕಲ್ಬರೆ, ಮಡಿಬರೆ, ಉ೦ದು ಪೂರ ಇತ್ತೆ ಮೂಕಾ೦ಬಿಕ ಕಾಡುಮೃಗ ಸ೦ರಕ್ಷನಾಲಯದ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಬರ್ಪುನ್ಡು. ಪೆರೆನ್ಯ್ನಿಲ್ ಚಕ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಸೌಪರ್ನಿಕ ತುದೆ ಈ ಸ೦ರಕ್ಷನಾಲಯದ ಉಲಯಿಡ್ತ್ ಪರಿಪ್ಪು೦ಡು. ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಬೊಕ್ಕ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾ೦ಬಿಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಈ ಸ೦ರಕ್ಷನಾಲಯದ ಉಲಯಿ ಬರ್ಪುನ್ಡು.
ಮಾರ್ಗೊಲು
ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಕುನ್ದಾಪುರಡ್ದ್(೩೫ ಕಿಮೀ), ಬೈನ್ದೂರ್ ಡ್ದ್(೨೫ ಕಿಮೀ), ಶಿವಮೊಗ್ಗಡ್ದ್(೧೩೦ ಕಿಮೀ), ಮಾರ್ಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉ೦ಡು.ಅನ್ಚನೆ ಇಡೆ ಉಪ್ಪುನ ಕೈತಲ್ದ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್ ಮೂಕಾ೦ಬಿಕ ರೈಲ್ವೆ ಸ್ಟೇಶನ್, ಉನ್ದು ಬೈ೦ದೂರ್ ಡ್ ಉನ್ಡು.ಅನ್ಚನೆ ವಿಮಾನಡ್ ಬರ್ಪುನ್ದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾನ ಮ೦ಗಳೂರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾನ.
ಅಂಚನೆ ಮೂಲು ಪಿಲಿ,ಚಿರತೆ,ಕಾಡ್ ನಾಯಿ,ಮುಳ್ಳು ಪನ್ಜಿ ,ಜಿನ್ಕೆ ಅನ್ಛನೆ ಮಸ್ತ್ ಕಾಡ್ ಪ್ರಾಣಿಲ್ ತೂಯರ ತಿಕುನ್ಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ಪರಿಸರ
ಕೊಡಗು
ಕೊಡಗು ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಲು ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಕೊಡಗ್‌ದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಮಡಿಕೇರಿಡ್ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತಾಜ್ ಮಹಲ್
ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಪದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ (pronounced /tɑdʒ məˈhɑl/; ಹಿಂದಿ: ताज महल ; ಪರ್ಷಿಯನ್‌/ಉರ್ದು: تاج محل ) ಭಾರತದ ಆಗ್ರಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಭವ್ಯ ಸಮಾಧಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮೊಘಲ್‌‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಯಿನ ಷಹಜಹಾನ್‌‌ ಆಯಾನ ಮೋಕೆದ ಬುಡದಿಯಾಯಿನ ಮಮ್ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ಲೆನ ನೆಂಪುಗಾದ್ ಕಟ್ಟಾದೆ. ಪನ್ಪಿ ಮಾಹಿತಿ ಇತಿಹಾಸರ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಸಮಾಧಿ
ಸಮಾಧಿ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಕೇಂದ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಈ ಮಲ್ಲ ಬೊಲ್ದು ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಕಟ್ಟೊಣ ಚೌಕಾಕಾರದ ಪೀಠದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಮಲ್ಲ ಗುಮ್ಮಟ ಬೊಕ್ಕ ಚಾವಣಿದ ಶಿಖರೊರ್ದು ಚಾವಣಿನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಐವಾನ್‌‌ದೊಟ್ಟುಗು (ಕಮಾನು-ಆಕಾರೊದ ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಸಾದಿ) ಸುಸಂಗತವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಟ್ಟೊಣೊರ್ದು ಸೇತೊಂದು ಉಂಡು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಘಲ್‌‌ ಸಮಾಧಿಲೆನಂಚ, ಉಂದೆತ್ತ ಮೂಲ ಅಂಶೊಲುಲಾ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಶೈಲಿದವು. thumb|ಯಮುನಾ ಸುದೆತ್ತ ದಡೊರ್ದು ತೂನಗ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌
ಉಂದೆತ್ತ ಅಡಿಪಾಯದ ರಚನೆ ಮೂಲಭೂತವಾದ್ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಲ್ಲ, ಮಸ್ತ್-ಕೋಣೆ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಘನವಾದ್ ಉಂಡು. ನಾಲ್ ಕಡೆಕುಲೆಡ್‍ಲಾ ಸರಿಸುಮಾರು 55 ಮೀಟರ್‌ಲೆನ ಅಸಮ ಅಷ್ಟಭುಜೊಲೆರ್ದ್ ರಚಿತವಾದ್ ಉಂಡು. ಪ್ರತಿ ಕಡೆಟ್‍ಲಾ ಭಾರಿ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಮಾನ್ ಸಾದಿ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಬಣವೆದಂಚ ಉಪ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನ ಆಕಾರೊದ, ಕಮಾನ್‍ದ ಮೊಗಸಾಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಐವಾನ್‌ನ್ ರಚಿಸಾದ್ಂಡ್. ಬಣವೆದಂಚ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ಲೆನ ಈ ಕಲಾಕೃತಿ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಪ್ರತಿಕೃತಿಸವುಂಡು, ಕಟ್ಟಣೊದ ಮಾತ ಕಡೆಕುಲೆಡ್‌ಲಾ ಹೊಂದೊನುನಂಚ ಪೂರ್ಣವಾದ್ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ನಾಲ್ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆರ್ದ್ ಸಮಾಧಿನ್ ರಚಿಸದ್ಂಡ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ನಯಗೊಳಿಸಾಯಿನ ಮೂಲೆಲೆಗ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪೀಠದ ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಮಹಲ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಕೋಣೆಡ್ ನಕಲಿ ಶಿಲೆಕುಲೆರ್ಡ್ ಅಲಂಕೃತವಾಯಿನ ಮಮ್ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಬೊಕ್ಕ ಷಹ ಜಹಾನೆರೆನ ಶಿಲಾಶವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಉಂಡು. ನೈಜ ಸಮಾಧಿಲು ತಿರ್ತ ಮಟ್ಟೊಡು ಉಂಡು.
ಸಮಾಧಿನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಮೃತಶಿಲೆತ್ತ ಈ ಮಹಲ್‌ ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ್ ಉಂಡು.ಮಹಲ್‌ ಸುಮಾರ್ 35 ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಎತ್ತರವಾದ್ ಉಂಡು.ಉಂದು ಸರಿಸುಮಾರ್ ಅಡಿಪಾಯದ ಉದ್ದದಾತೇ ಉಂಡು. ಸುಮಾರು 7 ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಎತ್ತರೊದ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಆಕಾರದ "ಡ್ರಮ್‌"ನ ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲ್‌ನಂಚ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಆಕಾರೊದ ಕಾರಣೊರ್ದು, ಈ ಗುಮ್ಮಟೊನು ಈರುಳ್ಳಿ ಗುಮ್ಮಟ ಅತ್ಂಡ ಅಮೃದ್‌ (ಪೇರಳೆದ ಆಕಾರದ ಗುಮ್ಮಟ) ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಕೊಡಿನ್ ಕಮಲದ ಆಕಾರೊಡು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಉಂದುಲಾ ಮಹಲ್‌ದ ಎತ್ತರೊನು ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಧಾನ ಗುಮ್ಮಟದ ನೀರುಳ್ಳಿ ಆಕಾರೊನು ಪ್ರತಿಕೃತಿಸುನ, ಪ್ರತಿ ಮೂಲೆಡ್‍ಲಾ ನಾಲ್ ಎಲ್ಯ ಗುಮ್ಮಟಾಕಾರದ ಛತ್ರಿಲೆನ್ (ಕಿಯೊಸ್ಕ್‌ಲು) ಮುಖ್ಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರೊಡೇ ಕಟ್ಟ್‌ದೆರ್. ಅಯಿತ್ತ ದುಂಡುಕಂಬೊಲೆನ ಪೀಠೊದ ಕಂಬೊಗುಲ ನಡುತ್ತ ಭಾಗ ಸಮಾಧಿದ ಚಾವಣಿದ ಸುತ್ತು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದು ಒಳಾಂಗಣೊಗು ಬೊಲ್ಪುನು ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಎತ್ತರದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಶೃಂಗೊಲು (ಗುಲ್ಡಾಸ್ತಾಲು) ಮೂಲ ಗೋಡೆಲೆನ ಅಂಚುಲೆಡ್ ವ್ಯಾಪಿಸಾದ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಗುಮ್ಮಟದ ಎತ್ತರೊನು ತೂಯೆರೆ ದೆರ್ತ್ ತೋಜುನಂಚ ಮನ್ಪುಂಡು. ಕಮಲ ಕಲಾಕೃತಿ ಛತ್ರಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಗುಲ್ಡಸ್ತಾಲೆಡ್ ರಡ್ಡೆಟ್‌ಲಾ ಪುರಾವರ್ತನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಬಂಗಾರ್‌ದ ಲೇಪನೊನು ಹೊಂದ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಗುಮ್ಮಟ ಬೊಕ್ಕ ಛತ್ರಿಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ ಮಿಶ್ರಣವಾದ್ ಉಂಡು.
ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರ ಮೂಲತಃ ಬಂಗಾರ್‌ರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ನವು, ಆಂಡ 19ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕಂಚಿದ ಲೇಪಿತ ಗೋಪುರದೊಟ್ಟುಗು ಬದಲ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗೊಲೆನ ಸಂಮಿಶ್ರಣದ ಒಂಜಿ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಚಂದ್ರನ ಆಕೃತಿ ಉಂಡು. ಅಯಿತ ಸ್ವರ್ಗಾಭಿಮುಖವಾದ್ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ನ ಈ ಶೃಂಗ ಅಪ್ಪಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಕಲಾಕೃತಿದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶ. ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಚಂದ್ರೆ ಉಪ್ಪುನ ಕಾರಣ, ಚಂದ್ರನ ಶೃಂಗೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿ ಸೇರ್ದ್ ಶಿವನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಿಂದೂ ಚಿಹ್ನೆ ಆಯಿನ ತ್ರಿಶೂಲ ಆಕಾರದಂಚ ತೋಜುಂಡು.
ಸುಮಾರ್ 40 ಮೀಟರ್‌ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರತಿ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲು ವಿನ್ಯಾಸಕಾರನ ಭವ್ಯತೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವುಂಡು. ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾದ್ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಘೋಷಕೆರ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರೆನ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಕಾರ್ಯೊಗಾದ್ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಮಸೀದಿಲೆನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶೊದಂಚ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಾದ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮೊಗಸಾಲೆರ್ದ್ ಮೂಜಿ ಸಮ ಭಾಗೊಲಾದ್ ವಿಗಂಡಿಸಾದ್ ಉಂದು ಗೋಪುರನ್ ಸುತ್ತುವರಿದುಂಡು. ಗೋಪುರದ ಮಿತ್ತ್ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಮೊಗಸಾಲೆಯಿತ್ತ್‌ದ್, ಉಂದು ಸಮಾಧಿದ ವಿನ್ಯಾಸೊನು ಹೋಲುನ ಛತ್ರಿರ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಂಡು. ಗೋಪುರದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಾತ ಛತ್ರಿಲು ಕಮಲದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಮಿನರೆಟ್ಟುಲೆನ್ ಪೀಠೊರ್ದು ಒಂತೆ ಪಿದಯಿಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಆಯಿರ್ದ್ ಆದ್, ಒಂಜಿ ವೇಳೆ ಕುಸಿತದ ಸಮಯೊಡು, (ಆ ಕಾಲೊಡು ಮಲ್ಲ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ ಆದ್ ಉಂಡು) ಗೋಪುರದ ವಸ್ತುಲು ಸಮಾಧಿರ್ದ್ ದೂರ ಬೂರಡ್ ಪಂಡ್‌ದೇ ಇಂಚ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.
ಹೊರಾಂಗಣದ ಅಲಂಕಾರ/ಪಿದಯಿದ ಅಂಗನೊದ ಅಲಂಕಾರೊ
thumb|100px|ಮಲ್ಲ ಪಿಸ್ತಾಕ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹಗಾರಿಕೆಲು ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣದ ಅಲಂಕಾರ ಮೊಘಲ್‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಉತ್ತಮ ಅಂಶೊಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ದ್‌ ಉಂಡು. ಆ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಲಂಕಾರೊಲೆನ ಬದಲಾವಣೆಲು ಪ್ರಮಾಣಾಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ನಾಜೂಕು ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಕಟ್ಟೊನದ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಬಣ್ಣ ಕೊರುಪುನೆ (ಬಳಿಯುವುದು), ಗಾರೆ ಮಲ್ಪುನೆ, ಕಲ್ಲ್‌ದ ಕೆತ್ತನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕೆತ್ತನೆರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಮಾನವ ವರ್ಗೀಕರಣೊಲೆನ ವಿರುದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಂ ಧರ್ಮದ ನಿಷೇಧೊನು ಈ ಸಾಲ್‌ಲೆಡ್ ಬರೆದ್‌ ಇತ್ತ್‌ದ್‌, ಮುಲ್ಪ ಚಿತ್ರಿಸಾಯಿನ ಅಂಶೊಲೆನ್ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲು ಪೊರ್ಲುದ ಬರವು ಸುಂದರ ಬರಹಗಾರಿಕೆ, ಅಮೂರ್ತ ಪ್ರಕಾರೊಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಸ್ಯಕ ಕಲಾಕೃತಿಲಾದ್ ವಿಂಗಡಿಸದ್ ಉಂಡು.
ಸಂಕೀರ್ಣದಾದ್ಯಂತ ಖುರಾನ್‌ದ ಪಠ್ಯಭಾಗೊನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶೊಲಾದ್ ಬಳಸೊಂದೆರ್. ಈ ಪಠ್ಯಭಾಗೊಲೆನ್ ಅಮಾನತ್‌ ಖಾನ್‌‌ ಆರಿಸದೆರ್ ಪಂದ್ ಇಂಚಿಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆನ್ ಪಠ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಿಸವುಂಡು. ಅವು ಈ ತಿರ್ತ್‌ದಯಿನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು: ಸುರಾ 91 – ಸೂರ್ಯೆ
ಸುರಾ 112 – ನಂಬಿಕೆದ ಶುದ್ಧತೆ
ಸುರಾ 89 – ಬೆಳಗು
ಸುರಾ 93 – ಮುಂಜಾನೆದ ಬೊಲ್ಪು
ಸುರಾ 95 – ಅಂಜೂರ
ಸುರಾ 94 – ಸಮಾಧಾನ
ಸುರಾ 36 – ಯಾ ಸಿನ್‌
ಸುರಾ 81 – ಅಂತ್ಯ
ಸುರಾ 82 – ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸವುನೆ
ಸುರಾ 84 – ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆದ್ ಭೇದಿಸವುನೆ
ಸುರಾ 98 – ಪುರಾವೆ
ಸುರಾ 67 – ಒಡೆತನ
ಸುರಾ 48 – ಜಯ
ಸುರಾ 39 – ಸಮುದಾಯೊಲು ಮಹಾದ್ವಾರಡ್ ಪೊರ್ಲುದ ಬರವಣಿಗೆಡ್ ಇಂಚ ಬರೆತೆರ್ ''"ಓ ಆತ್ಮನೇ, ಈರೆನ ಕಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಡ್ ಉಂಡು. ಈರ್ ದೇವೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಶಾಂತಿನ್ ಹೊಂದುದ್ ಉಪ್ಪುವರ್, ಬೊಕ್ಕ ದೇವೆರ್ ಈರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಶಾಂತಿನ್ ಹೊಂದುವೆರ್."'
1609ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಇರಾನ್‌ನ ಸಿರಾಜ್‌ರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಪರ್ಷಿಯನ್‌ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹಗಾರೆ ಅಬ್ದ್‌ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ ಮೆರೆರ್ದ್ ಈ ಪೊರ್ಲುದ ಲಿಪಿಗಾರಿಕೆ ಆತ್ಂಡ್. ಷಹ ಜಹಾನ್‌‌ ಅಬ್ದ್‌ ಉಲ್‌-ಹಕ್‌ರೆನೆನ "ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುನ ಕಲಾರಸಿಕತೆ"ಗಾಗದ್ ಕೊಡುಗೆಯಾದ್ "ಅಮನಾತ್‌ ಖಾನ್‌" ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ನ್ ಕೊರಿಯೆ. ಉಳಯಿದ ಗುಮ್ಮಟದ ತಳ ಭಾಗೊಡು ಖುರಾನ್‌ದ ಸಾಲ್‍ಲೆನ ಕೈತಲ್‍ಡ್ "ಅಲ್ಪ ಜೀವಿ ಅಮನಾತ್‌ ಖಾನ್‌ ಸಿರಾಜಿರೆರ್ದ್ ಬರೆಪಾದ್ಂಡ್" ಒಂದ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಪೊರ್ಲುದ ಬರವುಡುಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚಿನವುಲೆನ್ ಪುಷ್ಪಿತ ಥುಲುತ್‌ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆಪಾದ್ಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ಕೆಂಪು ಅತ್ಂಡ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೊಲ್ದು ಅಮೃತಶಿಲೆ ಫಲಕಲೆಡ್ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಮಿತ್ತ್‌ದ ಫಲಕೊಲೆನ್ ತಿರ್ತ್‌ದ್ ತೂನಗ ಒರೆಯಾದ್ ತೋಜುನೆನ್ ಕಡಿಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಅಕ್ಷರೊಡು ಬರೆತೆರ್. ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿಲೆಡ್ ಅಮೃತಶಿಲೆಟ್ಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಪೊರ್ಲುದ ಬರಹೊಲು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ವಿವರವಾದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಉಂಡು.
ಸಮಾಧಿದ ತಿರ್ತಗೋಡೆಲೆಡ್ ಪೂಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ದ್ರಾಕ್ಷೆದ ಬಳ್ಳ್‌ಲೆನ ಚಿತ್ರಣೊಲೆನ್‌ ನೈಜ ಲೋಹದ ಉಬ್ಬುದೊಟ್ಟುಗು ಶ್ವೇತ ಅಮೃತಶಿಲೆ ನಡುದಿಂಡುಲೆನ್ ಕೆತ್ತ್‌ದೆರ್‌. ಕೆತ್ತನೆಲೆನ ಅಂದವಾದ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿ ಮತ್ತು ನಡುದಿಂಡುಗಳ ಅಂಚುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಲು ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕಮಾನುದಾರಿಯ ಮೂಲೆಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸೊಗಸಾದ ಪಿಯೆತ್ರಾ ದುರಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಮಂಜಲ್ ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಜ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ಬೊಕ್ಕ ಜೇಡ್‌ ಕಲ್ಲುಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ನಯಗೊಳಿಸಾದೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವುಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಮಟ್ಟ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರತಿಕೃತಿಕುಲು
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಔರಂಗಬಾದ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೀಬಿ ಕಾ ಮಕ್ಬಾರಬೊಕ್ಕ ವಿಸ್ಕೊನ್ಸಿನ್‌ದ ಮಿಲ್ವೌಕಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ತ್ರಿಪೊಲಿ ಶ್ರಿನ್‌ ದೇವಾಲಯ ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಮಾದರಿದ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು.