cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ತ್ರೀಯವಾದಿ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕೆ 😂😂😂😂😂😂😂😂👏ಅಂಚನೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ.ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕೆರ್ ಬಹುಶಃ ಭಾರತೊದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೊರಂಬಾಟದ ಚಳುವಳಿದ ಸುರುತ ಪುದರಾತಿನ ನಾಯಕ. ಭಾರತೀಯರೆ ಗೇಣೊಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಉರಿ ಲಕ್ಕಾಯಿನ ತಿಲಕೆರ್ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ತ್ರೀಯತಾವಾದದ ಪಿತಾಮಹ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ಡ್ ಪೊಲಬಾತೆರ್. ಸ್ವರಾಜ್ಯ ನಮ್ಮ ಜನ್ಮಸಿಧ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಅವೆನ್ ಎಂಕುಲು ಪಡೆದೇ ತೀರೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಅರೆನ ದಟ್ಟಿಪು ಆನಿ  ಮಾತ್ರತ್ತ್ ಇನಿಕ್‌ಲ ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರೆ ನೆಂಪುಡು ಮಾಜಂದೆ ಒರಿದುಂಡು."ಲೋಕಮಾನ್ಯ" (ಜನೊಕುಲೆ ಅರ್ತಿ ಪಿರ್ತಿದಾರ್  / ಮಾನಾದಿಗೆದಾರ್) ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‌ದ ತಿಲಕೆರ್ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ, ಗಣಿತ ಹಾಗೂ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನಾರ್
ಬಾಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ
ತಿಲಕೆರ್ ಪುಟ್‌ದಿನಿ ೧೮೫೬ನ ಜುಲೈ ೨೩ನಾನಿ ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರದ ರತ್ನಗಿರತ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬವೊಂಜೆಡ್. ಚತುರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದಿತ್ತಿನ ತಿಲಕೆರ್ ಗಣಿತೊಡು ವಿಶೇಷ ಪ್ರತಿಭೆಯಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಲೇಜ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಿನ ಪೊಸ ಪೀಳಿಗೆದ ಜವ್ವನೆರೆಡ್ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕೆರ್‌ಲ ಒರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪೂಣಾಡ್ ಖಾಸಗೀ ಶಾಲೆ ಒಂಜೆಡ್ ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕರಾದ್ ಸೇರ್ದ್ ಅವೆನ್ ಬುಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಯೆರ್. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಧ್ಧತಿ ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆನ್ ಅವಹೇಳನ ಮನ್ಪುನಂಚಿನ ಅಂಚನೆ ಭಾರತದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನ್ ಕೀಳು ಮಟ್ಟಡ್ ತೂಪಿನಂಚಿನವು ಪನ್ಪಿ ನಿರ್ಧಾರೊಗು ಬತ್ತಿನ ಆರ್ ಈ ಪಧ್ಧತಿನ್ ಟೀಕೆ ಮಲ್ಪುನಾರಾಯೆರ್. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಿಕ್ಕೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಪುಣೆಡ್ ಡೆಕ್ಕನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿನ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ತಿಲಕೆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ "ಕೇಸರಿ" ಮರಾಠಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಬೇಗನೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರೆ ಬಾಯಿಡ್ ಯಾಪಲ ಒರಿಪಿಲೆಕ್ಕಾಂಡ್. ಭಾರತದ ನಾಗರೀಕೆರೆನ್, ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್, ಪರಂಪರೆನ್ ತೆಗಳುನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರೊದ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆನ್ ಕೇಸರಿ ಪತ್ರಿಕೆದ ಮುಖಾಂತರ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಭಾರತೊದಕುಲೆಗ್ ಸ್ವರಾಜ್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ ಬುಡ್ದು ಕೊರೊಡುಂದು ಅರೆನ ವಾದನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದೆರ್. ೧೮೯೦ ತ ದಶಕಕೊಡು ತಿಲಕೆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರ್ದೆರ್, ಮಸ್ತ್ ಬೇಗ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೊರಂಬಾಟೊಡು ಅಯಿತ ಉದಾರೀ-ಸೌಮ್ಯವಾದೀ ಧೋರಣೆದ ವಿರೋಧಕೆರಾಯೆರ್. ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಗೋಖಲೆನ ಸೌಮ್ಯವಾದೀ ನೀತಿದ ಕಟು ಟೀಕಾಕಾ್ರೆರಾಯೆರ ಉಂದೆಟ್ ತಿಲಕೆರೆಗ್ ಬಂಗಾಳದ ಬಿಪಿನ ಚಂದ್ರ ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಲಾಲ್ ಲಜಪತ ರಾಯ್‌ರ್ ಬೆರಿಸಹಯೊ ಕೊರಿಯೆರ್.೧೯೦೭ಡ್ ಸೂರತ್ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತಿಲಕ,ಪಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಯ್ ನೇತ್ಳತ್ವೊಡು "ಗರಂ ದಳ" ("ಬಿಸಿ ಗುಂಪು") ಬೊಕ್ಕ ಗೋಖಲೆನ ನೇತ್ಳತ್ವಡು "ನರಂ ದಳ" ("ಮೆದು ಗುಂಪು") ಪಂದ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗವಾಂಡ್. ರಾಜದ್ರೋಹದ ಆರೋಪದ ಮಿತ್ತ್ ೧೯೦‍೬ಡ್ ಬಂಧನ ಆಯಿನ ತಿಲಕೆರ್ ತಮ್ಮ ಪರವಾದ್ ವಕಾಲತ್ತು ವಹಿಸೊನಿಯೆರೆ ಯುವ ವಕೀಲ ಮಹಮದ್ ಆಲಿ ಜಿನ್ನೆರೆಡ ಕೇಡೊಂನಿಯೆರ್. ಆಂಡಲ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆರೆಡ್ದ್ ಅಪರಾಧಿ ಪನ್ಪಿನ ತಿರ್ಮನೊಡು, ೧೯೦೮ ರಿಂದ ೧೯೧೪ರಮುಟ್ಟ ಬರ್ಮಾ ದೇಶದ ಮಂಡಾಲೆಡ್ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸದೆರ್. ಬುಡುಕಟ್ಟ್ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಹ- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸೇರೊಂದು ತಿಲಕೆರ್, ೧೯೧೬ಡ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸನ್ನು ಪಿರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದೆರ್. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೋಂ ರೂಲ್ ಲೀಗನ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆನಿ ಬೆಸೆಂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಮದ್ ಆಲಿ ಜಿನ್ನೆರೆಗ್ ಸಹಕಾರ ಕೊರಿಯೆರ್. ಉಂದೆತ ಮುಖಾಂತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಹೋರಾಟ ಶುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ತಿಲಕೆರೆನ ಕೊಡುಗೆ
ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗೋಸ್ಕರ ಪೊರಂಬಾಟೊನು ಜನೊಕುಲೆನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಕೋನಯಿನ ತಿಲಕೆರೆನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿದ ಜನಕೆ ಪಂದ್ ಜನೊಕುಲು ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್. ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ ಬೊಕ್ಕ ಧರ್ಮದ ಬಗೆತ ಲೇಖನೊಲೆಡ್ದ್ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಾರತೀಯೆರೆಗ್ ನಮ್ಮ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆತ ಅಂಚನೆ ನಾಗರೀಕತೆತ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮಲ್ತ್  ಕೊರಿಯೆರ್ ಅಂಚನೆ ಅಕುಲೆಗ್ ನಮ್ಮ ನಾಡ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಮೋಕೆ ಪುಟ್ಟುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕೆರೆನ್ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಅಂಚನೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕೆರಾದ್‌ಲ, ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿನ್ ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಂದ್ ಮಸ್ತ್ ಜನೊಕುಲು ಎನ್ನಿದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ತಿಲಕರು ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆತಿನ ೨೦೦,೦೦೦ ಜನೊಕುಲೆಡ್ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಮಾತ್ರ ತಿಲಕೆರೆನ್ "ಭಾರತೊಡು ಚಳುವಳಿ್ದ ಜನಕ" (Father of Unrest in India) ಪಂದ್ ವರ್ಣನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಇನಿಕ್‌ಲ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದೊಗು ಮೂಲ ಪಂಡ ತಿಲಕೆರ್ಂದೇ ಪನೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಗ್ರಂಥೊಲು
೧೯೦೩ಡ್ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕೆರ್ Arctic Home in the Vedas ಪನ್ಪಿ ಗ್ರಂರ್ಥೊನು ಬರೆತ್, ಅವೆಟ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ವೇದಲೆನ್ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಲ್ತ್‌ದುಪ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಪಂದ್ ವಾದಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆತ ಮಂಜಿನ ಯುಗ ಶುರುವಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ ಬತ್ತಿನ ಆರ್ಯರೆ ಮುಖಾಂತರ ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಮುಟ್ಟ್ಂಡ್ಂದ್ ಆರ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸದೆರ್. The Orion, ಅತ್ತ್ಂಡ ವೇದೊಲೆನ ಪ್ರಾಚೀನತೆದ ಸಂಶೋಧನೆಲು ಪನ್ಪಿ ಬೂಕುಡು ವೇದ ಕಾಲದ ಜನೊಕುಲು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೪ನೆತ ಸಹಸ್ರಮಾನದಾತ ದುಂಬೆ ಭಾರತೊಡು ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸದೆರ್ ತಿಲಕೆರೆನ "ಗೀತಾರಹಸ್ಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜೀವನಧರ್ಮ ಯೋಗ" ಪನ್ಪಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿಧ್ಧಿ ಆಯಿನ ಕೃತಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ಕಜಂಬು
ಕಜಂಬು ದಕ್ಷಿನ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕೇಪು ಪನ್ಪಿನಲ್ಪ ನಡಪಿನ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿನ ಜಾತ್ರೆನ್ ಕಜಂಬುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಕೇಪು ಗ್ರಾಮೊದ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ. ಈ ದೇವೆರೆಗ್ ದನು ಸಂಕ್ರಾಂದಿದಾನಿ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ನಡಪಿ ಜಾತ್ರೆನೇ ಕೇಪು ಕಜಂಬು. ಈ ಜಾತ್ರೆದಾನಿ ದೇವೆರೆಗ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆನ್ ಒಪ್ಪಿಸಾದ್ ಬುಕೊ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪೊಡು ಪಡೆವೊನುನವು ಈ ಜಾತ್ರೆದ ವಿಧಿ. ಬಾಲೆದ ಬುಲಿಪುಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಕುಸಿಟ್ ಕಜಂಬುನ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಪಡೆವೊಂದು ಜೊಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು ಕೊರ್ಪಲ್ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ವಿಟ್ಲ ಸೀಮೆದ ಡೊಂಬ ಹೆಗಡೆ ಅರಸುನ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಡ್ 16 ಗ್ರಾಮದ 16 ದೈವ ದೇಬೆರ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೇಪುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ಅಪ್ಪೆನ ಸಾನ 800 ವರ್ಷ ಪಿರಾಕ್‌ದವು. ವಿಟ್ಲ ಅರಮನೆತ ಅರಸುನ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆಡ್ ಉಂದು ನಡತೊಂದುಂಡು.
ಐತಿಹ್ಯ
ಸುಮಾರ್ ವೊರ್ಸೊಗು ಪಿರಪ ಇಟ್ಟೇಲ್ದ ಅರಮನೆಡ್ ಎಲ್ಯಕ್ಕೆ ನೇಲ್ಯಕ್ಕೆ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ದ ಅಬ್ಬೆರ್ಲು ಇತ್ತೆರ್ಗೆ. ಕೇಪುದ ಇತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊ ಉಪ್ಪಿ ಜಾಗೆ ಈ ಅರಮನೆದ ಆಡಳಿತೊಡು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಈ ಜಾಗೆಡ್ ನಿಧಿ ಉಂಡುಂದು ತೆರಿನ ಅಬ್ಬೆರ್ಲು ತನ್ಕುಲೆನ ನಲ್ಪಮಂದಿ ಆಳುಲೆನ್ ಕಡಪುಡ್ದು ಈ ನಿಧಿನ್ ಒಕ್ಕಾಯೆರ್ಗೆ. ಅಪಗ ಆ ನಿಧಿನ್ ಕಾತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ವನದುರ್ಗೆನ್ಪಿ ದಯಿವೊದ ಕಾರಣಿಕೊಡು ಅಕುಲು ಮಾಯಕ ಆಯೆರ್ಗೆ. ಇಂದೆನ್ ತೆರಿದ್ ಅಬ್ಬೆರ್ಲೇ ಸ್ವತಃ ಆಡೆಗ್ ಬನ್ನಗ ಅಕುಲುಲಾ ದಯಿವೊದ ಕಾರಣಿಕೊಡು ಮಾಯಕ ಆಯೆರ್ಂದ್ ಕತೆ ತೆರಿಪಾವುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ತಪ್ಪು ಮಂತಿ ಕೆಲಸೊಗು ಇಟ್ಟೆಲ್ದ ಅರಮನೆಡ್ ಪುಟ್ಟಿ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಬಾಲೆಲೆನ್ಲಾ ಈ ದೇವೆರೆಗ್ ಒಪ್ಪಿತ್ತ್ದ್ ಪಿರ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪೊಡು ಪಡೆವೊನುಡು ಪನ್ಪಿನ ಕಟ್ಟ್ನ್ ಆಕಾಲೊದ ಅರಸೆರ್ ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ಮಂತ್ದಿತ್ತೆರ್ಗೆ. ಆಂಚ ಸುರುಟು ಇಟ್ಟೆಲ್ ಅರಮನೆದ ಬಾಲೆಲೆಗ್ ಮಾತ್ರೆ ಇತ್ತಿನ ಈ ಕಜಂಬುದ ವಿಧಿ ಬುಳೆದ್ ಸಮಾಜೊದ ಮಾತ ವರ್ಗದಕ್ಲೆಗಲಾ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿ ಬಾಲೆಲೆನ ಆರೋಗ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ದ ಆಶಯೊಡು ಉಂದು ನಡಪುಂಡು.
ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಜಾಗೆಲು
ಐನ್(ಪಂಚ)ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ತಂಗಡಿಲೂ ದೈವಸಾನ-ಬಂಟ್ವಾಳದ ಮಾಣಿ,ಕೆಲಿಂಜ,ಅನಂತಾಡಿ,ಪುತ್ತೂರುದ ಬಲ್ನಾಡ್ ಜಾಗೆಡ್ ಅಪ್ಪೆನ ಸಾನ ಉಂಡು.ಕೇಪುದ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ರಡ್ಡನೆ ತಂಗಡಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬೊಳಿಗೆ.ಮುಲ್ಪ ಉಳ್ಳಾಲ್ದಿ ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಲರಾಯೆ ಅಂಚೆನೆ ಪಿಲಿಚಂಡಿ ದೈವೊಲ್ಲಾ ಬಾರಿ ಕಾರ್ನಿಕಡ್ ಮೆರೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು
ಮೊಘಲೆರ್
ಮೊಘಲೆರು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ರಾಜವಂಶಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದೆಟು ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆತಿನ ರಾಜೊಡು ಒಂಜಿ ಬಾಬರ್, ಜಲಾಲ-ಉದ್-ದಿನ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಕ್ಬರ್. ಬಾಬರ್ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಆತಿನಾ ಕವಿ ಬೊಕ್ಕ ಗದ್ಯೆಬರೆಪಿನಾಯ ಆತೆ. 'ಬಾಬರ್ ನಾಮ'ಪನಗ ಅಯನ ಆತ್ಮ ಚರಿತೆ ಆತುಂಡ್. ಹುಮಾಯಾನ್ ಅಯೆನ ಮಗ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆತೆ. ಬೊಕ್ಕ ೧೫ ವರ್ಷದ ಬೊಕ್ಕ ಆಯೆ ಅಧಿಕಾರೆಗ್ ಬತ್ತ. ಉಂಬೆ ಸಾ.ಶ. ೧೫೫೬ಡ್ ಹಠಾತ್ ಮರಣ ಆಂಡ್. ಉಂಬೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಆಯೆನ ಮಗ ಅಕ್ಬರ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರೆಗ್ ಬತ್ತೆ.
ಬಾರೆದ ಪೂಂಬೆ
ಬಾರೆ ಕೈಲ್ ಪಾಡ್‌ನಗ ಬರುಪುನಾವು ಪೂಂಬೆ. ಉಂದು ಬಾರೆದ ಪೂ.
ವಿಸೇಸ ಪೂ
ಮಲ್ಲ ಪೂಂಬೆ ದ ದಿನೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಪಾಲೆ ಲಕ್ಕೊಂದು ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕೊನೆ ಅವು ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್‌ಯ ಆವೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು. ಪೂಂಬೆ ತಿರ್ತ್ ಜತ್ತೊಂದು ಬತ್ತಿಲೆಕ್ಕೊನೆ ಪಿರಾವುಡ್ದದು ಕಾಯಿನ್ ದೀವೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು.
ಪೂಂಬೆ ಸುಮಾರ್ ಸಮಯ ಮುಟ್ಟ ದೈಟ್ಟೇ ಇಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ದಾಯೆನ್ನಗ ಸುಮರ್‍ ತಿರ್ತ್ ಬನ್ನಟ ಕಯಿ ಆವೊಂದು ಇಪ್ಪುಮಡು. ಬೊಕ್ಕ ಖಾಲಿ ಪೂ ಮಾತ್ರ. ಪಾಲೆ ಲಕ್ಕೊಂದು ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕೊನೆ ಪಿರದ ಕಾಯಿ ಬುಳೆವೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಪೂಂಬೆದ ಕಜಿಪು
ಪೂಂಬೆದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಬಾರೀ ರುಚಿತ ಕೈಪು. ಉಂದೆನ್ ಸನ್ನ ಮೂರ್ದ್ ಒಗ್ಗರನೆ ಪಾಡ್ದ್ ಆಜಾವೊಡು. ಉಪ್ಪಕರಿ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಉಣರೆ ಬಾರೀ ರುಚಿಯಾಪುಂಡು.
ಕಜಿಪು ಮನ್ಪುನೆ
ಪೂಂಬೆನ್ ಕಣತ್ತ್‌ದ್ ಐತ್ತ ಮೃಏಲ್ದ ದಪ್ಪೊದ ಪಾಲೆಲೆನ್ ಪೂರಾ ದೆಪ್ಪೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಕಡೇಕ್ಕ್ ತಿಕ್ಕುನ ಐತ್ತ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣೊದ ಪೂಂಬೆನ್ ಸನ್ನ ಮೂರೊಡು. ಮೂರುನೈಡ್ದ್ ದುಂಬು ಒಂಜಿ ಬೋಗೊಣಿಡ್ ಚಪ್ಪೆ ನೀರ್‍ ದೀದ್ ಐಕ್ಕ್‌ ಲಿಂಬೆಪುಲಿನ್ ಪುಂಟುದು ಅ ನೀರ್‌ಡ್ ಈ ಪೂಂಬೆನ್ ಒಂಜಿ ಪತ್ತ್ ನಿಮಿಷ ಮುರ್ಕಾದೀವೊಡು. ಉಂದು ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡಾ ಪೂಂಬೆ ಮೂರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇಗ ಕಪ್ಪಾಪುಂಡು. ಇಂಚ ನನೆತ್ತ್ ದೀಂಡ ಕಪ್ಪಾಪುಜಿ. ನಮ ಕಣತ್ತಿನ ಪೂಂಬೆನ್ ಇನಿಡ್ದ್ ಇನಿಕ್ಕೇ ಕೈಪು ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಯಿಜಿಂದಾಂಡ ಆ ಪೂಂಬೆನ್ ತೆಲೂಪುದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಡ್ ಸುತ್ತುದೀವೊಡು.
ಪೂಂಬೆದ ಚೀಪೆ
ನೆನ್ನ ಪೂ ತ ನಡುಟ್ಟು ಚೀಪೆ ಇಪ್ಪುಂಡು ನೆಕ್ಕ್ ಚಣಿಲ್, ಗಿಳಿ, ಬಾವೊಲಿಲು ಒಲ್ತಾಂತಿನವುಲಾ ಬರ್ಪ.
ಉಗುರು
ಉಗುರು ಕೆಲವು ಜ್ಯೂವರಾಸಿಲೆಡ್ ಕೈ-ಕಾರ್ದ ಕೊಡಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಅರೆ ಮೆದು ಇಪ್ಪುನ ಬುಲೆವೊಂದೇ ಇಪ್ಪುನ ಪಾಲ್. ಬಿರೆಲ್ದ ದುಂಬುಡು ಚರ್ಮ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪಿರಾವುಡು ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ ಕಡಮೆ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಜಾಗನೇ ಉಗುರು. ಇಂದೆನ್ ನರಮಾನಿಲ್ ಅಪಗಪಗ ತುಂಡು ಮಲ್ತು ಗೆತ್ತೊಂದಿಪ್ಪುವೆರ್. 'ಉಗುರುದ ಇಡೆಟ್ ಕುರೆ ಕುಲ್ಲರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಅವು ಬಂಜಿಗ್ ಪೋಪುಂಡು' ಪನ್ಪಿನ ಗ್ಯಾನ ನರಮಾನಿಲೆರ್ಗ್ ಉಂಡು.
ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ
ಕೈತ ಬಿರೆಲ್ ಡ್ ಉಗುರು ತಿಂಗೊಲುಗು ೨.೫ ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಗುರುನು ಅಂಚನೇ ಬುಂಡ ಅಂಚನೆ ಬುಲಿಯೋಂದೆ ಪೋಪುಂಡು. ಕಾರ್ ದ ಉಗುರುಡ್ ದ್ಲಾ ಕೈತ ಉಗುರು ಜಾಸ್ತಿ ಬುಲೆವೋಂಡು. ಕೈತ ಬಿರೆಲ್ ದ ಉಗುರು, ತಿಂಗೊಲುಗು ೨.೫ ಮಿ.ಮೀಟರ್ ಬುಲೆಂಡ ಕಾರ್ದ ಉಗುರು ೨ ಮಿಲಿ ಮೀಟರ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಬಾರಿ ಬೇಗೊನೆ ಬುಲೆಪುನ ಉಗುರು ಪಂಡ ಅವ್ ಉಂಗಿಲದ ಇಜ್ಜಿಂಡ ನಡುತ ಬಿರೆಲ್ ದ ಉಗುರು. ಮೆಲ್ಲ ಬುಲೆಪುನಿ ಕೊಂಬೆರಲ್ ದ ಉಗುರು. ಓವ್ ಕೈ ನಮ ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವನಾ ಆ ಕೈತ ಉಗುರು ಬೇಗ ಬುಲೆವುಂಡು. ಪ್ರಾಯ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿಲೆಕ್ಕನೆ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಮ್ಮಿ ಆವೋಂದು ಪೋಪುಂಡು. ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೋವುಲ್ನೆಟ್ ಉಗುರು ಬೇಗನೆ ಬುಲೆಯುಂಡು. ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದ ಮಿತ್ ವಾತಾವರಣದ ಪ್ರಭಾವ ಲಾ ಬೂರುಂಡು. ಅರೆಗಾಲದ ಸಮಯಡ್ ಉಗುರು ಬೇಗನೆ ಬುಲೆವುಂಡು. ತೆಮ್ಮ ಬನ್ನಾಗ ಹಾರ್ಮೊನ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ತತ್ತಂಡ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆಲ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ರಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಪಗೆಲ್ ಸಮಯೊಡು ಉಗುರು ಬೇಗನೇ ಬುಲೆವುಂಡು. ಕೈತ ಉಗುರುಡ್ದ್ ಲ ಕಾರ್ ದ ಉಗುರು ಬಾರೀ ಗಟ್ಟಿ.
ಉಗುರುದ ಆರೋಗ್ಯ
ಉಗುರುದ ಮಿತ್ ಬೊಲ್ದು ಚುಕ್ಕಿ ಇತ್ತಂಡ ಕ್ಯಾಲ್ಶಿಯಂ ಕೊರತೆ ಉಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಕ್ಕ. ಉಗುರುದ ತಿರ್ತ್ ಇಪ್ಪುನ ರಕ್ತನಾಳ ಉಗುರುದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಉಗುರುದ ಬಣ್ಣಲ ಐಡ್ದೇ ತೆರಿಯುಂಡು. ರಕ್ತನಾಳಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಗುರುದ ಬಣ್ಣಡ್ದ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸೂಚನೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತಿನ್ಪಿನ ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ಉಗುರುದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಿಣಾಮ ಬೂರುಂಡು. ಉಗುರುದ ಮಿತ್ ಬೊಲ್ದು ಗೆರೆ ಇತ್ತಂಡ ಲಿವರ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಸೂಚನೆ
ನಂಬಿಕೆ
ಉಗುರು ಚುಚ್ಚುನ ದರಿದ್ರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚೆನೇ ಉಗುರು ಚುಚ್ಚಿನಗ ಆಪಿನ ಗಾಯೊಲು ಕೆಲವೊರ ಬೇತೆ ಸೀಕ್‌ಗ್ ಕಾರಣ ಆವು.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕತೆಲು
ಉಗುರುದ ಇಡೆಟ್ಟ್ ಇತ್ತಿನ ಕುರೆ, ಧೂಳು ಪೂರ ಬಂಜಿಗ್ ಪೋದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೀಕುಲು ಬರು. ಅಂಚೆನೆ ಬಂಜಿಗ್ ಉಗುರು ಪೋಂಡ ಅವು ಜಠರಗ್ ಪೋದು ಉಲಾಯಿ ಇಪ್ಪುನ ನರಕುಲೆಗ ಪೆಟ್ಟಾಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇಪ್ಪು.
ವೈಚಾರಿಕತೆಲು
ಉಗುರು ಚುಚ್ಚಿಂಡ ಇಲ್ಲಗ್ ದರಿದ್ರ ಪತ್ತುಂಡು.ಅಂಚೆನೆ ಆರೋಗ್ಯಗ್‌ಲ ಎಡ್ಡೆ ಅತ್ತ್.
ಕಜಂಬುದ ಮದಿಮೆ
ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯೋ ಪ್ರಕಾರವಾದ್ ಸುರುಟು ದೆಪ್ಪುನೆಕ್ ಕಜಂಬುಂದು ಮದಿಮ್ಮೆಂದ್ ಪುದರ್.
ಮೂ‍ರ್ತೋ
ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಆಣ್ ಜೋಕುಲೆನ ಸುರುಟು ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪೊಡಾಂಡ ಅವೆಕ್ಕ್ ಕೆಲವು ವಿಧಿಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಸುರುಟು ಜೋಕುಲೆನ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬಲ್ಯಾಯಡ ಮೂರ್ತ ಕೇನೊಡು. ಆಯೆ ಕೊರ್ದಿನೊ ಮೂರ್ತೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಕೆಲೆಸಿಗ್ ತೆರಿಪ್ಪಾವೊಡು. ಆ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ಊರುಗು ಹೇಲಿಕೆ ಕೊರೊಡು.
ಕ್ರಮೋ
ಸುರೂಟು ದೇವೆರೆಗ್ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾದ್, ಸುತ್ಯೆ ದೀದ್ ಪಣವುಲ್ಲ ಕಾನಿಗೆ ದೀವೊಡು. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಜಾಲ್ಡ್ ಮಣೆ ದೀದ್ ಬಾಲೆನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಕೆಲೆಸಿ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಬುಕ ಊರುದಕ್ಲೆಡ ಬಾಲೆಗ್ ಕಜಂಬು ಮನ್ಪುವೆಂದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೇಣೊಂದು ಬಾಲ್ನ್ ಮುಟ್ಟಾವೆ. ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುವೆ. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಬಾಲೆನ್ ಮೀಪಾದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ಪಾಡ್ದ್ ಜಾಲ್ಡ್ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ದೇಸೆ ಪಾಡ್ದ್ ದುಡ್ಡು ದೀಪೆರ್.ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಕೋರಿಮೀನ್ದ ಒನಸ್ ಉಂಡು. ಕೆಲೆಸಿಗ್ ಅರಿತಾರಾಯಿ ಒಂತೆ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ಪೆರ್.ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ಆನಿಯೇ ಬಾಲೆದ ಕೆಬಿ ಕುತ್ತುನ ಕೆಲಸೊಲಾ ಆಚಾರಿಡ್ದ್ ನಡಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕುಜಲ್ ದೆಪ್ಪುನ ಬುಕ ಕೆಬಿ ಕುತ್ತುನ ರಡ್ಡೆನ್ ಒಟ್ಟಾದ್ ಕಜಂಬುದ ಮದಿಮೆಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್
ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್‍ಡ್ ತಾಗೊಂದುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಶೊ. ದುಂಬು ದೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಮಾ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಉಂಬುರು
ಉಂಬುರು ಒಂಜಿ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರಪಿನ ಜುವ. ಉಂದು ಕಾಡ್‌ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ಉಂದು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ನರಮಾನಿಲೆನ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರ್‌ದೇ ಬದುಕುನವು.
ಉಂಬುರುನು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಡ್ ಜಿಗಣೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಉಂಬಳ ಪಂಡ್ಂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಾಸೆಡ್ (ಲೀಚ್) leech ಪಂಡ್‌ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಅನೆಲಿಡ ವಿಭಾಗೊದ ಹಿರುಡೀನಿಯ ವರ್ಗೊಗು ಸೇರ್‌ನ ಅಕಶೇರುಕ (ಲೀಚ್). ಭಾರತ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶ್ರೀಲಂಕಾಇಂಚಿತ್ತಿ ದೇಸೊದ ಉಷ್ಣಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಪ್ರಭೇದೊಲು
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಕೇಡ್ ಮನ್ಪುನ ಉಂಬುರು ಹಿರುಡಿನೇರಿಯ ಜಾತಿದವು. ಭಾರತೊಡು ನಾಲ್ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಉಂಡು. ೧. ಹಿ. ವಿರಿಡಿಸ್, ೨. ಹಿ. ಜಾವನ್ಷಿಯ, ೩. ಹಿ. ಮ್ಯಾನಿಲೆನ್ಸಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ೪. ಹಿ. ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲೆನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಿಕ್ಕುನ ಪ್ರಭೇದೊ ಪಂಡ ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ.
ಶಾರೀರಿಕ ಲಕ್ಷಣೊಲು
ಅನೆಲಿಡ ವಿಭಾಗೊದ ಇತರ ಜೀವಿಲೆಡ ಉಪ್ಪುನಂಚನೆ ಉಂಬುರುದ ಮಾಂಸಲ ದೇಹ ಮಸ್ತ್ ಖಂಡೊಲಾದ್ ವಿಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಗ್ರ್ಯಾನುಲೋಸ ಪ್ರಭೇದ ವಿಸ್ತಂತಾವಸ್ಥೆಡ್ 12" ಉದ್ದ ಉಂಡು. ದೇಹ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ್ ತೋಜಿಂಡಲಾ, ಬೆರತ್ತ ಬಾಗೊ ಕಮಾನ್‌ದಂಚ ಉಬ್ಬುದುಂಡು. ಮಿತ್ತ್ ಗಾಢವಾಯಿನ ಪಚ್ಚೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಡಿತ್ತ ಭಾಗೊ ಮಂಜಲ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣದವು ಬೆರಿತ್ತ ಭಾಗದ ಮಿತ್ತ್ ಮಂಜಲ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಿತ್ತಲೆ ಬಣ್ಣದ ಬೊಕ್ಕ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಲು ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಟ್ಟ್‌‍ಲಾ ಹೀರು ಬಟ್ಟಲ್‍ಲ್ ಉಂಡು. ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಹೀರು ಬಟ್ಟಲ್‌ದ ತಗ್ಗ್‌ದ ನಡುಟ್ಟು ಬಾಯಿದ ಒಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಪಿರವುದ ಪುಡೆಟ್ಟ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್ ಬಟ್ಟಲ್‍ದ ಆಕಾರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್‌ರ್ದ್‌ಲಾ ಎಚ್ಚ ಅಗೆಲವಾದ್ ಉಂಡು. ದೇಹೊಡು ಒಟ್ಟು 33 ಖಂಡೊಲು ಉಂಡು. ಒಂಜೊಂಜಿ ಖಂಡಲಾ ಆನ್ಯುಲೈ ಪನ್ಪುನ ಉಪಖಂಡೊಲಾದ್ ವಿಭಾಗ ಆದ್ ಉಂಡು. ಆನ್ಯುಲೈಲು ದೇಹದ ಪಿದಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಅಡ್ಡಜಾಡುಲೆದಂಚ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ದೇಹದ ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಗೋಚರ ಅಪುಜಿ. ಒಂಜೊಂಜಿ ಖಂಡೊಡುಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ 5 ಆನ್ಯುಲೈಲು ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸುರುತ 5 ಬೊಕ್ಕ ಕಡೆತ 9 ಖಂಡೊಲೆಡ್‌ ಭಿನ್ನ ಸಂಖ್ಯೆದ ಆನ್ಯುಲೈಲು ಉಂಡು. ಸುರುತ 5 ಖಂಡೊಲೆಡ್‍ ಪ್ರತಿಖಂಡೊದ ಸುರುತ ಆನ್ಯುಲಸಿನ ಊಧ್ರ್ವಭಾಗೊಡು ಒಂಜೊಂಜಿ ಜೊತೆ ಅರೆಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ಣ ರೂಪ ಆಯಿನ  ಕಣ್ಣುಲು ಉಂಡು. ಮಾತ ಆನ್ಯುಲಸುಲೆನ ಊಧ್ರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಅಧೋಭಾಗೊಲು ರಡ್ಡೆಟ್‌ಲಾ ಆನ್ಯುಲರ್ ಗ್ರಾಹಕಾಂಗಲು ಉಂಡು. 6 ರ್ದ್ 22 ನೆತ ಖಂಡೊ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಖಂಡದ ಕಡೆತ ಆನ್ಯುಲಸ್‍ದ (ಪಂಡ್‍ಂಡ 5ನೆತ ಆನ್ಯುಲಸ್‍ದ) ಅಧೋಭಾಗೊಡು ಒಂಜೊಂಜಿ ಜೊತೆ ನೆಫ್ರೀಡಿಯ ತೆರಪುಲು ಉಂಡು. ಒಂದೆತ್ತ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಾಂಗಲಾಯಿನ ನೆಫ್ರೀಡಿಯಲು ಪಿದಯಿ ದೆಪ್ಪುಂಡು. ಖಂಡಗ್ರಾಹಕಾಂಗ ಬೊಕ್ಕ ಆನ್ಯುಲರ್ ಗ್ರಾಹಕಾಂಗೊಲೆನ ಉಂಬುರುದ ಸಂವೇದನಾಂಗೊಲು. ಸುರುತ ಖಂಡೊದ ಎದುರುದ ಬಾಗೊಡು ಪ್ರೋಸ್ಟೋಮಿಯಮ್ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಚನೆ ಉಂಡು. ದೇಹೊದ ಎದುರುದ ಪುಡೆಟ್ಟ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್ ಸುರುತ 3 ಖಂಡೊಲೆನ ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಿಸುಂಡು. ಉಂಬುರು ಉಭಯ ಲಿಂಗಿ. ಆಂಡ ಆಣ್ ಬೊಕ್ಮ ಪೊಣ್ಣು ಜನನೇಂದ್ರಿಯ ತೆರಪುಲು 10 ಬೊಕ್ಕ 11ನೆತ ಖಂಡೊಲೆಡ್ 5 ಆನ್ಯುಲಸುಲೆನ ಅಂತರೊಡು ಆಯಾ ಖಂಡೊಲೆನ 2 ಬೊಕ್ಕ 3ನೆತ ಆನ್ಯುಲಸಿನ ನಡುತ್ತ ಜಾಡುಡು ಪಿದಯಿಗ್ ದೆಪ್ಪುಂಡು. ಉಂಬುರು ಬಾಹ್ಯ ಪರಾವಲಂಬಿ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದ್‌‍ದಾವರ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಲೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸವುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ನಗ ಆತಿಥೇಯ ಪ್ರಾಣಿನ ದೇಹೊಗು ಬಿಗಿಯಾದ್ ಅಂಟೊಂದು ಹೀರುಬಟ್ಟಲ್‌ದ ಸಹಾಕಯೊಡು. ಬಾಯಿದ ಒಟ್ಟಡ ಬೆರಿಟ್ಟ್ ಮಾಂಸಲವಾಯಿನ ಮೂಜಿ ದವಡೆಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ್ತ ಸಹಾಯೊಡು ಆತಿಥೇಯ ಜೀವಿದ ದೇಹೊಡು ಗಾಯ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್‌ ಆತಿಥೇಯೆ ತಿಕ್ಕುನೆ ಅಪರೂಪವಾಯಿನೆರ್ದ್ ತಿಕ್ಕ್‌ನಪಗ ಆಯಿನಾತ್‍ ಎಚ್ಚ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರೊಂದು ಶೇಖರ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದಿವೊಂದು ಬುಡುಪುಂಡು. ಇಂಚ ಎಚ್ಚ ಆಹಾರೊನು ಕೂಡ್‌ದ್ ದಿವೊನುನ ಸಲುವಾದ್ ಅನ್ನನಾಳೊಡು ಎಲೆಸಂಚಿ ಪನ್ಪುನ ರಚನೆಲು ಉಂಡು. ಉಂದೆರ್ದ್ ಆದ್ ಒರ ನೆತ್ತೆರ್‌‍ನ್ ಹೀರೊಂಡ 6 ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ಪಿರ ಆಹಾರೊನು ಸೇವಿಸವಂದೆ ಬದುಕ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಎಚ್ಚ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ದಾನಗ ದೇಹೊ ದಪ್ಪ ಅಪೊಡಾಯಿನೆರ್ದ್‌ ದೇಹಭಿತ್ತಿಡ್ ಅಡ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಲಂಬ ಸ್ನಾಯುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಉದಗ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಓರೆ ಸ್ನಾಯುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್ ದಿಂಜಿನ ಅನ್ನನಾಳದ ಭಾಗೊನು ರಕ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನೆಹಾದ್‍ ಉಂದೆತ್ತ ಇದರ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಟ್ರಾಯಿಡಲ್ ಪನ್ಪುನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಗಾಂಶ ಉಂಡು. ಆತಿಥೇಯ ಪ್ರಾಣಿರ್ದ್ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರ್‌ನಪಗ ಪೆರ್ಪು ಕಟ್ಟುನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಒಂಬುರುಲು ಜೊಲ್ಲು ಗ್ರಂಥಿಲೆನ ಹಿರುಡಿನ್ ಪನ್ಪುನ ಪದಾರ್ಥೊನು ಸ್ರವಿಸವುಂಡು. ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಹೀರಿಯೆರೆ ನೆರವು ಅಪುನಂಚ ಫ್ಯಾರಿಂಕ್ಸ್ ಭಾಗೊ ಮಾಂಸಲವಾದ್ ಉಂಡು. ಉಂಬುರುದ ವಾಸಸ್ಥಳೊಕುಲುಲಾ ಆಹಾರಾರ್ಜನೆಗ್ ಅನುಕೂಲವಾದ್ ಉಂಡು. ಚೀಪೆನೀರ್‌ದ ಪಳ್ಳಕೊಳ್ಳೊಲೆಡ್ ಉಂದು ಬದುಕುನೆರ್ದ್ ನೀರ್ ಪರಿಯೆರೆ ಬತ್ತ್‌‍ನ ಕಶೇರುಕಲು ಸುಲಭವಾದ್ ಉಂದೆಕ್ಕದ ಆಹಾರೊನು ಒದಗಿಸವುಂಡು.
ಉಂಬುರುದ ದೇಹೊಡು ನಕೃದ ದೇಹೊದಲೆಕೊ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿನ ಕ್ಲೈಟೆಲಮ್ ಭಾಗ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಪ್ರಜನನ ಕಾಲೊಡು 10, 11, 12ನೆತ ಖಂಡೊಲು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಕ್ಲೈಟೆಲಮ್ ಭಾಗೊದಂಚ ವರ್ತಿಸಾದ್ ಪ್ರಜನನೊಡು ನೆರವು ಅಪುಂಡು.
ವೈದ್ಯಕೀಯೊಡು ಉಪಯೋಗ
ಉಂಬುರುದ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದೊಲು ನರಮಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಕುನಪ್ರಾಣಿಲೆನ ನೆತ್ತೆರ್ ಒಯ್ತ್‌ದ್ ಉಪದ್ರ ಮಲ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವು ನರಮಾನಿಗ್ ಉಪಕಾರಿಲ್ ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿರುಡೊ ಮೆಡಿಸಿನ್ಯಾಲಿಸ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಭೇದದ ಉಂಬುರುಲೆನ್ ಹುಣ್ಣು/ಗಾಯ, ಕುರಿ ಇಂಚಿತ್ತ್ ನೆರ್ದ್ ಬೊಡ್ಚಂದಿನ ನೆತ್ತೆರ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಡಾಕ್ಟರ್ ನಕುಲು ಗಲಸುವೆರ್. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ನೆತ್ತೆರ್‌ನ್ ಒಯಿಪ್ಪುನಗ ನರಮಾನಿಗ್ ಬೇನೆ ಅವಾಂದಿನೆರ್ದ್ ಈ ವಿಧಾನೊನು ಅನುಸರಿಸಾವೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಉಂಬುರುಲೆರ್ದ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಲ್ತ್‌ನ ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕೊಲೆನ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಗಟ್ಟಿ ಅಪುನೆನ್ ಉಂತಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್. (ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ) ಪಿಡುಗುಲಾದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಹಾನಿಕಾರಕವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೀಟೊಲು ಡಿಂಬೊಲು, ಹುಳುಕುಲು, ಮೃದ್ವಂಗಿಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಉಂಬುರುಲು ಆಹಾರವಾದ್ ಬಳಸುನೆರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಪೂರ ನಾಶ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನರಮಾನಿಗ್ ಉಪಕಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ತುಳುನಾಡ್ದ ದೇವಸ್ತಾನೊಲು
ಪುರಾತನೊ ಕಾಲಡ್ದಿಂಚಿ ಜನೊಕುಲು ನಂಬೊಂದಿತ್ತಿನಾ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ತುಳುವೆರೆನ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡದ್ ಎನ್ನುವೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಮನುಷ್ಯೆರೆನ ದೇವೆರೆನ್ ಕೈತಲ್ ಬರೋಡು. ದೇವೆರ್ ಮಾನವೇರನಾ ನಡುತಾ ಸಂಬಂಧ ಭಕ್ತಿ,ಶ್ರದ್ಥೆಡ್ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ತಿಕ್ಕೊಡು ಪನ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶ. ತುಳುವೆರೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತಿನಾ ಜಾರ್ಜ ಮೈಕೆಲನಾ ವಾಕ್ಯ ಪಂಡ ತುಳುವೆರೆನ್ ಸತ್ಯದ ಧರ್ಮದ ಜಗತ್ತನ್ ತೋಜಾಪಾವುನ್ಂಚಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮನ್ನು ನಡಾಪಾವೊಡ್. ವೇದೊದ ಅರ್ಥೊಡ್ ಪನ್ಪುನಾ ೫ ಪದೋಲಾ ತುಳುವೆರ್ ಅಕಲ್ನ ನೀಜ ಜೀವನ್ಡ ಅಳವಡಿಸೊಂಡೆರಡ್.
ವೇದೊತ ೫ ಪದೊಳ್
ನಮ್ಮ ಭಾರತ ದೇಶೊಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೋಡ್ ನೇಪಾಳ ದೇಶೊಡ್ ನಂಕ್ ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುನ್ ಕಲೆ ಪಂಡ್ ನಾನಾ ತರಹದ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಲದಿನ ಚಮತ್ಕಾರದ ಕಲೆಕುಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡ್ ನಂಕ್ ನಮ್ಮ ತುಳುವೆರನ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿದಾ ನೆನೆಪುನ ಕೊರಪುಂಡು ಅಂಚಿಂದಾ ಪುಣ್ಯ ಭೂಮಿಡ್ ಜನ್ಮಗೆತೊನಿನ ನಮ್ಮ ಮಾತೆರಲ್ಲ ಭಾಗ್ಯವಂತೆರ್ ನಮ್ಮ ಈ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ ವರಪಾವುನ್ ನಮ್ಮ ತುಳುವೆರನ್ ಕರ್ತವ್ಯ ನಮ್ಮ ತುಳವನಾಡ ನಮ್ಮ ತುಳು ಅಪ್ಪೆನ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೋಡ್ ನಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಅಪಅರ ಮಹಿಮೆನ್ ವಿದುರ್ ಬರ್ಪಿನ ಪೀಡಿಳೆಗ್ ನಮ್ಮ ಸಾರ್ ಸಾರ್ದ್ ಪನಪಿನ ಮಾತ್ರ ತುಳುವೆರನ್ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯ.
ಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ಕೃಷ್ಣ ಮಠ - ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾಯಿನ ಉಡುಪಿಡ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ದೇವಾಲಯನ್ ಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಮೆನ್ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಕುಲು ಉಂಡು. thumb|ಉಡುಪಿದ ಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ಪೊಲಬು
ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜೆನ್ ಉಡುಪಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು ತೂವೊನುನು. ಪ್ರತಿ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ಒಂಜಿ ಮಠರ್ದ್ ನನೊಂಜಿ ಮಠಕ್ಕ್ ಕೃಷ್ಣ ಮಠತ್ತ ಪೂಜೆನ್ ಕೈ ದೆರ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್(ಹಸ್ತಾಂತರ ಅಪುಂಡು). ಈ ಸಂದರ್ಭೊನು ಪರ್ಯಾಯ ಮಹೋತ್ಸವ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬಾರಿ ವೈಭವೊಡು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜನವರಿ ೧೮ತ ಬೊಲ್ಪುಗು ನಡಪುನ ಈ ಉತ್ಸವನ್ ಮೈಸೂರುದ ದಸರ ಪರ್ಬದ ಮಾದರಿಡ್ ವಿಜ್ರಂಭಣೆಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒರ ಪರ್ಯಾಯ ಪೂರೈಸಯಿನ ಮಠೊಕ್ಕು, ನನೊರ ಕೃಷ್ಣ ಮಠತ್ತ ಪೂಜೆದ ಅಧಿಕಾರ ತಿಕ್ಕಿಯೆರೆ ಪದಿನಾಲ್ (೧೪) ವರ್ಸೊಲು ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ ನ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಚಾಚೂ ತಪ್ಪಂದೆ ದುಂಬುವರಿಯೊಂದು ಪೊವೊಂದು ಉಂಡು.
ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಪ್ರಾಂಗಣೊಡು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣೆ, ಗರುಡೆ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ನವಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಗುಡಿಕುಲು ಉಂಡು.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಉಡುಪಿದ ಕೃಷ್ಣಮಠಟ್ ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ, ದ್ವಾಪರಯುಗೊಟ್ಟು ರುಕ್ಮಿಣಿನ ಕೈಟ್ ಪೂಜೆ ಕೈಕೊನೊಂದು ಇತ್ತಿನವುಗೆ. ಈ ಮೂರ್ತಿನ್ ದೇವಶಿಲ್ಪಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೆರ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬುಗೆ ಉಂಡು.
ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಠನ್ ವೈಷ್ಣವೆರೆ ಸಂತೆ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ ಶಾಲೆದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಲಾ ಅಂದ್. ಮಧ್ವರೆಗ್ ಗೋಪಿಚಂದನೊಡು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅರೆನ ತಂತ್ರಸಾರ ಸಂಗ್ರಹೊಡು ಮಧ್ವೆರೇ ಪಂಡಿಲೆಕೊ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿ ಪಶ್ಚಿಮಭಿಮುಕವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲೆಡ್‍ಲಾ ದೇವೆರನರ ಮೂರ್ತಿಲ್ ಪಶ್ಚಿಮೊಗೇ ಮೋನೆ ಪಾಡ್‍ದೇ ಉಂಡು. ಭಕ್ತೆರ್ ದೇವೆರೆನ ದರ್ಶನೊನು ಉಲಯಿದ ನವಗ್ರಹ ಕಿಂಡಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಿದಯಿದ ಕನಕನ ಕಿಂಡಿದ ಮೂಲಕಲ ಪಡೆವೊಲಿ. ಮಠ ಬೊಲ್ಪುಗು ೫:೩೦ಕ್ ಬಾಕ್‍ಲ್ ದೆಪುಂಡು. ದೇವರೆಗ್ ೯ ಒಟ್ಟೆಲುಪ್ಪುನ ಬೊಳ್ಳಿದ ಕಿಂಡಿರ್ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನವು ಮುಲ್ಪದ ವಿಸೇಸ. ಪ್ರತಿದಿನ ಬರ್ಪುನ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಒಣಸ್‍ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲುಂಡು.
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರ್
ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಶಿಷ್ಯೆರ್ ಇತ್ತೆರ್. ಅಕ್‍ಲೆಡ್ ಸುರುತಾರ್ ಶ್ರೀ ಸತ್ಯ ತೀರ್ಥೆರ್. ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲೆನ್ ಬುಡ್‍ದ್ ಒರಿನ ಮಾತ ಮಠೊಕುಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾಯಿನೆ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ತೀರ್ಥೆರ್. ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲೆನ ಆಡಳಿತೊಗು ಒಳಪಡ್‍ಸೆರ್ದ್ ಅರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರೆಗ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಓವ್ವೇ ಅಧಿಕಾರ ಇಜ್ಜಂಡ್.
ಕೃಷ್ಣ ಮಠ
ಮಠತ್ತ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರೊಲೆನ್ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು ತೂವೊಂದು ಬರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ಮಠೊಕ್ಕುಲ ೨ ವರ್ಸೊಗೊರ ಆವರ್ತಿಕ ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೃಷ್ಣ ಮಠೊ ತನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ದತಿ, ಆಚಾರ ವಿಚಾರ, ದ್ವೈತ ಬೊಕ್ಕ ತತ್ವವಾದ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಜಾಗೆ. ಉಡುಪಿರ್ದ್ ಪುಟ್ಟ್ ನ ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲೆ ಉಂಡು. ಮಠೊತ್ತ ಕರ್ಚಿವೆಚ್ಚೊಲೆನ್ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಭಕ್ತರೇ ಸ್ವತಃ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತೆರಾದ್ ತೂವೊನುವೆರ್. ೧೯೭೫ತ ಭೂ ಸುಧಾರಣಾ ಕಾಯಿದೆದ ಅನುಷ್ಠಾನೊರ್ದು ಮಠ ತನ್ನ ಮಸ್ತ್ ಭೂಮಿಲೆನ್ ಕಳೆವೊಂಡು. ಕೃಷ್ಣ ಮಠೊತ್ತ ಪೌಳಿನ್ ನವೀಕರಿಸಾದ್ ಮೇ ೧೮, ೨೦೧೭ಟ್ ಅಯಿತ್ತ ಬ್ರಹ್ಮಕಲಶೋತ್ಸವನ್ ವಿಜೃಂಭಣೆಡ್ ಮಲ್ತೆರ್.
ಮಠತ್ತ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಗತ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲು
ಮುಖ್ಯ ದೇವೆರ್- ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ
ಭೇಟಿ ಕೊರಿಯೆರೆ ಸರಿ ಅಯನ ಪೊರ್ತು - ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ, ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲುಡು.
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೊರ್ತು - 4pm.
ಸುರುತ ಸೇವೆ -ಉದಯಸ್ಥಮಾನ ಸೇವೆ - 5am.
ಕಡೆತ ಸೇವೆ - ಏಕಾಂತ ಸೇವೆ - 9.30pm.
ವಿಳಾಸ- ಕಾರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ತೆಂಕಪೇಟೆ, ಮಾರುತಿ ವೀಥಿಕ, ಉಡುಪಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಪಿನ್-576101
ಪರ್ಬೊಲು
೨ ವರ್ಷಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಪರ್ಯಾಯ ಮಹೋತ್ಸವದಂದು ಮಠದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಠಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಇರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪರ್ಯಾಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯವು ೨೦೦೮,೨೦೧೦,೨೦೧೩ ರಂತೆ ಸಹ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ರಥಸಪ್ತಮಿ, ಮಧ್ವ ನವಮಿ,ಹನುಮಾನ ಜಯಂತಿ, ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ, ನವರಾತ್ರಿ ಮಹೋತ್ಸವ, ವಿಜಯ ದಶಮಿ, ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ಗೀತಾ ಜಯಂತಿ ಅಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಮಠವು ಬಹಳ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
ರುಹಾನಿ ಶರ್ಮಾ (ನಟಿ)
ರುಹಾನಿ ಶರ್ಮಾ (ಪುಟ್ಟು: ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೪) ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಬುಕ್ಕ ಪಂಜಾಬಿ ಮಾಡೆಲ್. ಮೇರ್ ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳ್, ತೆಲುಗು ಬುಕ್ಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮೊಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್. ಚಿ ಲಾ ಸೌ (೨೦೧೮) ಸಿನಿಮೊಡ್ ಮಲ್ದಿನ ಅಬಿನಯೊಗ್ ಮೇರ್ ಪುಗಾರ್ಮೆನ್ ಪಡೆತೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊವುಲು
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆ
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆಗ್ ಅಣ್(ಗಂಡು) ಕಲೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಅಂಡ ಡೊಲ್ಲುನು ಪೊಂಜೆವುನಕ್‍ಲಾ ಬೊಟ್ಟುವೆರ್. ಡೊಲ್ಲು ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ವಾದ್ಯೊ ಇಸೇಸೊದೊಟ್ಟುಗು ನಡಪುನ ನಲಿಕೆ.
ಡೊಲ್ಲು
ಡೊಲ್ಲು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮಲ್ಲ ಚರ್ಮೊ ವಾದ್ಯೊ. ಡೊಲ್ಲುನು ಹಗುರೊದ ಮರಕುಲಾಯಿನ ಕೈಬೇವುದ ಮರ, ಪೊನ್ನೆದ ಮರಟ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಲಪುವೆರ್. ಆಡ್ ಪತ್ತುನಾತ್ ದಪ್ಪೊದ ರಡ್ಡರೆ ಪೀಟ್ರೋಲುದಾತ್ ಉದ್ದೊದ ಮರತ ದಿಮ್ಮಿದ ನಡು ಬಾಗೊನು ತುಂಡು ಮಲ್ಪಾದ್ ಉಲಯಿದ ಬಾಗೊನು ಕೆತ್ತುವೆರ್. ಅಂಚ ಕೆತ್ತಿನ ಮತರ ದಿಮ್ಮಿದ ರಡ್ಡ್ ಬಾಯಿಗ್ ಕಾಜಿದಂಚ ರೂಪೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಬಾಯಿಗ್ ಚರ್ಮೊನು ಒಯಿತ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಬಲತ್ತ ಬಾಗೊಗು ಕುರಿತ ಚರ್ಮೊನು, ಬುಕ್ಕೊ ಎಡತ್ತ ಬಾಗೊಗು ಏಡ್ದ ಚರ್ಮೊನು ಪೊದಿದ್ ಮುಚ್ಚುವೆರ್. ಚರ್ಮೊನು ದಪ್ಪೊದ ನೂಲುಡು ಅತ್ತಂಡ ಗೋಣಿದ ಬಲ್ಲ್್ಡ್ ಪಿದಯಿದ ಮೆಯಿನ್ ಒಯ್ತ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಇಂಚ ಒಯ್ತ್ ಕಟ್ಟಿನ ಮಲ್ಲ ಡೊಲ್ಲುಗು ದಿಲ್ಲಿಗ್ ಪೋಂಡಲಾ ಒಂಜೆ ಪೆಟ್ಟ್ ಒಂಜೆ ಕಟ್ಟ್.
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆ
ಉಂದು ಅಂಜೊವುನಕು ಮಾಂತ್ರೊ ನಲಿಪುನ ನಲಿಕೆ ಅಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆನ್ ಅಂಜೊವುನಕುಲು ನಲಿಪುನ ಕಲೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದ ವರಸೆಲು
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದ ಉಲಯಿಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಲಿಕೆದ ಇದೊಕುಲು ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವರಸೆಲುಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಕಸರತ್ತ್.
ಮುಮ್ಮೆಲೊ ಬುಕ್ಕೊ ಹಿಮ್ಮೇಲೊ
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆಗ್ ಮುಮ್ಮೆಲೊಂದು ಪನ್ಪುನ ಇಸೇಸೊ ಇಜ್ಜಿ. ಆಂಡ ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದೊಟ್ಟು ರಡ್ಡ್ ಮಲ್ಲ ತಾಲೊ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿತ್ತಲೆದ ಜಾಗಟೆ ವಾದಕೆರ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಹಿಮ್ಮೇಲೊ ಪಂಡ ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಪುನಕುಲು. ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಪುನಕ್ಲೆಡ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಚರ್ಮೊ ವಾದ್ಯೊ ಪಂಡ ಡೊಲ್ಲು ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಡೊಲ್ಲುದ ಮೇಲೊ
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಡೊಲ್ಲು ಮೇಲೊ ಪನ್ಪುನ ನಾನೊಂಜಿ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂಡು. ಈ ಡೊಲ್ಲು ಮೇಲೊಲೆನ್ ಒಡ್ಡಿವಾಲಗ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಡೊಲ್ಲು ಮೇಲೊಡು ಮುಮ್ಮೇಲೊದಕುಲು ತಾಲೊ ಜಾಗಟೆ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಡೊಲ್ಲು ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಪನ್ಪುನಕುಲು ಬೀರಪ್ಪ ದೇವೆರೆ ಪದೊಕ್ಲೆನ್ ಪಂಡೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಎಡ್ಡೆ ಸಾಹಿತ್ಯೊ ಇಪ್ಪುನ ಡೊಲ್ಲುದ ಪದೊತ ದಾಟಿ ಒಂಜೆ ಏಕತಾನತೆಡ್ ಕೂಡುದಿಪ್ಪುಂಡು.
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದ ಚರಿತ್ರೆ
ತರೆ ತರಾಂತರೊಡು ದೇವಿನ ಆರಾದನೆದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ್ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬೀರಪ್ಪನ ಡೊಲ್ಲುಂದೇ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತಿನ ಈ ಪ್ರದರ್ಸನೊ ಕಲೆ ಇಂಚಿಪೊ ದಾರ್ಮಿಕತೆದ ಬೇಲಿಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಡೊಲ್ಲು ನಲಿಕೆದ ಪುರಾನೊ
ಡೊಲ್ಲುಗು ಸಂಬಂದಿಸದ್ ಕುರುಬ ಜನಾಂಗೊತಕ್ಕೆಡ ಒಂಜಾತ್ ಪುರಾನೊಲು ಉಲ್ಲೊ.
ಪುರಾನೊ 1
ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಪನ್ಪುನ ಒರಿ ರಕ್ಕಸೆ ಇತ್ತೆ. ಆಯೆ ಶಿವ ದೇವೆರೆನ್ ಒಪ್ಪಾಯೆರೆ ಸೂಜಿದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುದು ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ತೆ. ಒಂಜಿ ದಿನೊ ದೇವೆರ್ ಆಯಗ್ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸೊ ಆದ್ ಎಂಚಿನ ಬೋಡುಂದು ಕೇಂಡೆರ್. ಅಪಗ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ನಿನನೇ ನಿಂಗುನ ವರೊ ಕೊರ್ಲಂದ್ ಕೇಂಡೆ. ಶಿವೆ ಆವು ಪಂಡಿಲಕೊನೆ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ದೇವೆರೆನ್ ನಿಂಗಿಯೆ. ಅಪಗ ಮೂಜಿ ಲೋಕೊ ಪ್ರಲಯೊ ಆಂಡ್. ದೇವಾದಿ ದೇವತೆಲು ಬಾಯಿ ಬೊಟ್ಟೊಂಡೆರ್. ದೇವೆರ್ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿಡ್ ಬುಲೆಯರ ಸುರು ಆಯೆರ್. ಬಂಜಿದ ದಿನ್ನೊ ತಡೆಯರಾವಂದೆ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ದೇವೆರೆನ್ ಪಿದಯಿ ಬಲಾಂದ್ ಲೆಪ್ಪುನಗ ಶಿವೆ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿನ್ ಚಿಗಿತ್ತೊಂದು ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪೆ. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಡಿಂಬೊನು ಡೊಲ್ಲು ಮಲ್ತೆ, ಆಯನ ಚೋಲಿನ್ ಒಯ್ತ್್ದ್ ಆ ಡಿಂಬೊದ ರಡ್ಡ್ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಬಿಗಿತ್ತ್ ಕಟ್ಯೆ, ಕರ್ಲ್್ನ್ ಬಲ್ಲ್್ದಂಚ ಮಲ್ತ್್ದ್ ಕಟ್ಯೆ. ಕೈಕ್ಲೆನ್ ಗುಣಿ ಮಲ್ತ್್ದ್ ಕುರುಬಗ್ ದಾನೊ ಮಲ್ತೆ.
ಪುರಾನೊ 2
ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಪನ್ಪುನ ಒರಿ ರಕ್ಕಸೆ ಇತ್ತೆ. ಆಯೆ ಲೋಕೊಡು ಯಾನೊರಿಯೆ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್್ದಾಯೆ ಪನ್ಪುನ ಇಚ್ಚೆಡ್ ಇಸ್ವರನ್ ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಇಸ್ವರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸೊ ಆದ್ ವರ ಕೇನ್ಲಾಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ನಿನನೆ ನಿಂಗುನಂಚ ವರೊ ಕೊರುಂದು ಕೇನುವೆ. ಅಯಿಕ್ ಸಿವೆ ಒಪ್ಪುವೆ. ಎನನ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಯಿ ಏಪೊ ಬುಡ್ಪುನೆಂದ್ ಕೇನುವೆ. ಅಪಗ ರಕ್ಕಸೆ ನಿನನ್ ಐನ್ ರಾತ್ರೆಲು ಒಂಜಾಪುನಾನಿ ಬುಡ್ಪೆಂದ್ ಪನ್ಪೆ. ಈ ಪಾತೆರೊದ ಮಿತ್ತ್ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಇಸ್ವರನ್ ನಿಂಗುವೆ. ಇಂಚಿಡ್ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿಡಿತ್ತಿನ ಸಿವೆ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ಐನ್ ರಾತ್ರಿಲು ಒಂಜಾಪುನಂಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಂಡ ಡೊಲ್ಲಾಸುರೆ ಸಿವನ್ ಬುಡ್ಪುನೆನೆ ಇದ್ಯೆ. ಅಂಚಿಡ್ ಪಾರ್ವತಿಗ್ ಪೋಡಿಗೆ ಆದ್ ಗಣಪತಿನ್ ಸಿವನ್ ನಾಡ್ಯೆರ ಕಡಪುಡುವಲ್. ಆಂಡ ಗಣಪತಿಗ್ ಸಿವನ ಬಯಂಕರೊ ರೂಪೊನು ತೂದು ಪೋಡಿಯಾದ್ ಸಿವನ್ ದ್ಯಾನೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಪಗ ಸಿವೆ ಡೊಲ್ಲಾಸುರನ ಬಂಜಿಡೇ ಬುಲೆಪೆ. ಇಂಚ ಬುಲೆನಗ ಡೊಲ್ಲಾಸುರ ಬಂಜಿ ಚಿಗಿದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಸಿವೆ ಆ ರಕ್ಕಸನ್ ಡೊಕ್ಕೆಡ್ದ್ ಪಗಡ(ಡೊಲ್ಲುದ ಕಾಯಿ) ಮಲ್ಪುವೆ. ಚೋಲಿನ್ ದೆತ್ತ್್ದ್ ಪಗಡೊಗು ಮುಚ್ಚಿಬೆ. ಕರ್ಲ್್ನ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ರಕ್ಕಸನ ಕೋರೆನ್ ಪೊಲಿತ್ತ್ ಡೊಲ್ಲುದ ಗುಣಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆ. ಆಯನ ಅಂಗೈನ್ ಕಡ್ತ್್ದ್ ತಾಲೊ ಮಲ್ಪುವೆ. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂದೆಟ್ ಬರ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ಸೊರೊಕು ಸಿವೆನೆ ಬೆರಗಾಯೆ. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೂಮಿಡ್ ಕುರುಬೆರೆ ಕುಲೊನು ಸಿವೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತ್್ದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಡೊಲ್ಲುನು ಕೊರಿಯೆ. ಡೊಲ್ಲುನು ಅಕ್ಲೆನ ಕೈಕ್ ಕೊರ್ನಗ ಸಿವೆ ಇಂಚ ಪನ್ಪೆ, ‘ಹಾಲ್ ಕಾರ್ಯೊಗು ಡೊಲ್ಲುನು ಬೊಟ್ಟುಂಡ ಸರ್ವನಾಸೊ ಆಪರ್, ಎಡ್ಡೆ ಕಾರ್ಯೊಗು ಮಾಂತ್ರೊ ಡೊಲ್ಲುನು ಬೊಟ್ಟುಲೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಮಾಯೊ ಆಯೆ.
ಪುರಾನೊ 3
ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ದಿನೊ ಪಾರ್ವತಿ ಬುಕ್ಕೊ ಪರಸಿವೆರ್ ಜೂಜು ಗೊಬ್ಬೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸೋತಿನಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಸರ್ವಸೊತ್ತುನುಲಾ ಬುಡುತ್ ಕೊರ್ದ್ ಕೈಲಾಸೊಡ್ದ್ ಬುಡ್ದು ಏರೆಗ್ಲಾ ತೋಜಂದಿನಂಚನೆ ಬದುಕೊಡುಂದು ಪಂತೊ ಕಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅಂಚನೆ ಸಿವೆ ಸೋತೆ. ಪಂತೊದಂಚನೆ ಬೂಲೋಕೊಕು ಬತ್ತಿನ್ ಸಿವೆ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲಮಾಟೆಡ್ ಕಲ್ಲಾದ್ ಬೂರ್ದಿಪ್ಪುವೆ. ಇಂಚಿಡ್ ಸಿವೆ ಕಲ್ಲಾದ್ ಬೂರ್್ನ ಜಾಗೆಡ್ ಮಾಯಾಮೂರ್ತಿ ಆದ್ ಮಾಯೊ ರೂಪೊಡು ಕಾತೊಂದಿತ್ತೆ. ಇಂಚ ಬಾರಿ ಸಮಯೊ ಕರಿಂಡ್. ಸಿವೆ ಇದ್ಯಾಂದೆ ಜಗತ್ತ್್ಗೆ ಜಗತ್ತ್ ಗೋಲಾಡ್ಂಡ್. ಪಾರ್ವತಿಗ್ ಲೋಕೊಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುನವು ಸಾಕಾದ್ ಪೋಂಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಾರದೆ ಸಿವನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್್ದ್ ಮಾಯಾಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆರಿಯೆ. ಅಪಗ ಎಂಕ್ ಕಾಪುನ ಮಾಯಾಮೂರ್ತಿನ್ ಬುಡ್ದ್ ಬರಾಂದಿನ ಸಿವೆ ಆಯನ ಪುನಡ್ದ್ ಡೊಲ್ಲುನು ಮಲ್ತೆ. ನಾರದೆ ಈ ಡೊಲ್ಲುನು ಬೊಟ್ಟೊಂದು ‘ದೇವಿಯೆ ಇರೆನ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬಲೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಲೆಪ್ಪುವೆ. ಅಪಗ ಪಾರ್ವತಿಲಾ ‘ಸ್ವಾಮಿ ಎಂಕ್ಲೆನ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬಲೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಜೋಸ್ತಿ ಪೊನ್ನುಲೊಟ್ಟುಗೆ ಕುಸಿಟ್ ಕಂಡನಿಯನ್ ಎದ್ಕೊನುವಲ್. ‘ದೇವಿ ನಿಕ್ಲೆನ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬಲೆ, ಸ್ವಾಮಿ ನಮೊನ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತೆರ್ ಬಲೆ’ ಇಂಚ ಡೊಲ್ಲುದ ಪದೊಕುಲು ಇನಿಲಾ ನಡತೊಂದು ಉಂಡುಂದು ನಂಬುವೆರ್.
ಬಾರೆಬೈಲ್ ದಾಸಣ್ಣಾಚಾರ್ಯೆರ್
ಬಾರಬೈಲ್ ದಾಸಣ್ಣಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಕರಿನ ಶತಮಾನದ ಒರಿ ವಿದ್ವಾಂಸೆ.
ಆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಬಾರೆಬೈಲ್ ಡ್ ಪುಟ್ಟ್ ದ್ ಕೆನರಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿ.ಎ. (ಆನರ್ಸ್) ಮಲ್ಪೆರೆ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿದ ಸೈಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸೇರಿಯೆರ್. ಆ ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಸುರುತ್ತ ಸ್ಥಾನಲಾ, ಐಕ್ ಬಂಗಾರ್ ದ ಪದಕನ್ಲಾ ಪಡೆಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಬೆಂಗಳೂರುದ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಡ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದೆಟ್ಟೆ ಮುಂದರಿದ್ ೧೯೨೨ಟ್ಟ್ ಜರ್ಮನಿದ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಲ್ಯಂ ವೀನ್ (ನೊಬೆಲ್ ಪಡೆಯಿನಾರ್) ರೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೨೫ಡ್ ಭಾರತದ ಹೈಕಮಿಶನರ್ ಸರ್ ಅತುಲ್ ಚಟರ್ಜಿ ದಾಸಣ್ಣಾಚಾರ್ಯೆರೆಗ್ ೧೫೦ ಪವನ್ ವಿದ್ಯಾವೇತನ ಕೊರಿಯೆರ್. ಆ ಮೂಲಕ ದಾಸಣ್ಣಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಲ್ತೆರ್.
ದಾಸಣ್ಣಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದ ಲಂಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಎಕ್ಸ್ ರೇ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕೊಗು ಪೋದುಲಾ ಅವ್ವೇ ವಿಚಾರವಾದ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮುಂದರಿತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಜಪಾನ್, ಚೀನಾ ದೇಶೊಲೆಗ್ ಲಾ ಪೋದು ಅವುಲು ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತೆರ್. ಲಾಹೋರ್ ದ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆದ್ ವಿಜ್ಞಾನಾಚಾರ್ಯ ಪದವಿ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ತುಡ್ದು ಬನಾರಸ್ ದ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆದ್ ಎಂಎಸ್ ಸಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಗ್ ಕಲ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.
ತಂಬಿಲ
ತಂಬಿಲ ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ದೇವಕ್ರಿಯೆದ ತಂಬಿಲ. ಅಯಿಟ್ ತಂಬಿಲೊ ಪಂಡ ಪನಿವಾರ ಬಲಸ್‍ದ್ ಭೂತೊಲೆನ್ ಸರಲವಾದ್ ಸಮಧಾನ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ. thumb|[[ದೇವಕ್ರಿಯೆದ ತಂಬಿಲ]]
ತಂಬಿಲ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
ತಂಬಿಲ ಪದೊನು ಸಂಬಿಲ ಪನ್ಪೆರ್. ತಂಬಿಲ ಪಂಡ ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಬೂತೊಗು ಸಾತ್ವಿಕ ರೂಪೊಡು ಕೊರ್ಪುನ ನೈವೇದ್ಯೊ. ಇಂದೆಕ್ ವೈದಿಕ ಕ್ರಮೊದ ಪೂಜೆ ಆಪುಜಿ. ತಂಬಿಲ ಪಂಡ ತಮ್ಮನೊ. ಬೂತೊಲೆಗ್ ತಮ್ಮನೊ ಆಯಾ ಊರುದ ವಾಡಿಕೆದ ಲೆಕೊ ನಡಪ್ಪುಂಡು. ಚೌತಿ, ಪರ್ಬೊ, ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ ತಂಬಿಲೊ ಆಪುಂಡು.
ಆನೆಮುಂಗು
ಆನೆಮುಂಗು ಓರೊಕ್ಸಿಲಮ್ ಕುಟುಂಬೊದ ಬಿಗ್ನೊನೇಸಿಯೆ ಪನ್ಪುನ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ನ ಒಂಜಿ, ಪೂ ಕೊರ್ಪಿನ ದಯಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ನಡುರಾತ್ರೆ(ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ) ಭಯಾನಕ, ಓರೊಕ್ಸಿಲಮ್, ಕಹಳೆ ಪೂ, ಕ್ಯಾಪರ್, ಬೊಕ್ಕ ಡ್ಯಾಮೊಕ್ಲಿಸ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ ಒರೊಕ್ಸಿಲಮ್ ಇಂಡಿಕಮ್. ಆನೆಮುಂಗು ದೈ ೧೮ ಮೀಟರ್(೫೯ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊಗ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಮರ್ದ್‌ಡ್ ಗಲಸುವೆರ್.
ತಂಬಿಲ
ತಂಬಿಲೊದ ಬಗೆ
ಪಾಕದೆಕ್‍ ಕೊರಿ ಕುದುಪುನಿ, ಪಾಕದೆಕ್‍ ತಾರಾಯಿ ದರ್ಪುನಿ, ಪಾಕದೆಕ್‍ ಗಜ್ಜೆಯಿ ಇರೆಟ್‍ ದೀದ್‍ ಭೂತೊಗು ಬಲಸುನಿ
ಆನೆಮುಂಗು
ದಯಿತ ಪೊಲಬು
ಇಂದೆತ ಇರೆ ಸುಮಾರ್ ೧ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ದ್ವಿದಳೊ ದಯಿತ ಇರೆಡ್ದ್ ಮಲ್ಲ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ದಯಿತ ಪೂ ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು ಅರಳುನೆ. ಉಂದೆತ ಪಂರ್ದ್ ೧.೫ಮೀ ದಾತ್ ಉದ್ದ ಬುಲೆಪುಂಡು.
ತಂಬಿಲ
ಕ್ರಮೊ
ಸಾಧಾರಣವಾದ್‍ ಬೇಷಡ್‍ ಪತ್ತ್‍ ಪೋಪಿನಾನಿ ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಆರಿ, ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ, ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್‍ ದೀತಿ ಗಂಧ, ಕೇಪುಲ ಪೂ ಕೊರ್ಪಿನಿ, ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಭೂತೊಗು ದೀಪ ತೋಜಾದ್‍ ಬಾರೆದ ಇರೆ ಎದ್‍ರ್‍ ದೀದ್‍ ಪೊದ್ದೊಲು, ನೆಯಿ, ಪಂರ್ದ್, ಬೆಲ್ಲ, ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಕೇಪುಲಪೂ, ಬೊಂಡ ದೀಪಿನಿ. ಗ್ರಾಮದ ಸಾನೊಡು ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಮಂಚವುದ ಮಿತ್ತ್‍ ಒಂಜಿ ಸುತ್ರೆ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್‍ ಪಣಿಯಾರ, ಮಂಚವುದ ತಿರ್ತ್‍ ಒಂಜಿ ಇರೆಟ್‍ ಮುದ್ರೆ ಬಳಸ್‍ದ್‍ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕೋಲು ನಿನೆ ಐಕ್‍ ಊರೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಕುರಿ ನೀರ್‍ ಐಕ್‍ ತಲಿತ್‍ದ್‍ ಹೋಮ ದೀದ್‍ ಜುಮಾದಿಗ್‍ ಒರಿ, ಬಂಟಗ್‍ ಒರಿ ಕುಂಬರಿಯೆರೆ ಉಂತೊಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಆನೆಮುಂಗು
ಬುಳೆಪುನ ಪ್ರದೇಸೊಲು
ಈ ದಯಿ ಭೂತಾನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ, ಇಂಡೋಚೈನಾ, ಮಲೇಶಿಯಾ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಡ್ ವಿಸ್ತರಿಸ್ನ ಹಿಮಾಲಯೊಡು ಬುಲೆಪುಂಡು. ವಿಯೆಟ್ನಾಂಡ್ ಈ ಮರೊನು ನೂಕ್ ನಾಕ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ದಯಿತ ಮಾದರಿ ಕ್ಯಾಟ್ ಟೈನ್ ರಾಷ್ಠ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊಡು ಉಂಡು. ಭಾರತೊದ ಅಸ್ಸಾಂದ ಮನಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನೊದ ಕಾಡಾಯಿನ ಬಯೋಮ್ನಡ್ ಉಂದು ತೋಜುದು ಬರ್ಪುಂಡ್. ಉಂದೆನ್ ಭಾರತೊದ ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಬನ್ಸ್ವಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಬುಲೆಪಾವೆರ್.
ಉಪಯೋಗೊ
ಈ ದಯಿನ್ ಪೊರ್ಲುಗು (ಅಲಂಕಾರಿಕ)ಬೋಡಾದ್ ನಡ್ಪೆರ್. ಈ ದಯಿನ್ ಕಿರಾತ್, ಸುನವಾರ್, ರಾಯ್, ಲಿಂಬು, ನೇಪಾಳ, ಯಖಾ, ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್, ಥಾಯ್ ಬೊಕ್ಕ ಲಾವೊಸ್ನನ ಮದಿಮೆಡ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಆನೆಮುಂಗುದ ಬೀಜೊಲೆನ್ ಭಾರತೀಯ ಆಯುರ್ವೇದ ಬೊಕ್ಕ ಚೀನೀ ಔಷಧಿಡ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೈಯಿ ವರ್ಗೊ:ದಯಿಕುಲು ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಮೊಂದೆಲ್ ದೇಸೆ
ಮದಿಮೆದಾನಿ ಬೊಲ್ಪು ಬೊಲ್ಪುಗು ಮದಿಮಾಯ ಮದಿಮಾಲೆಗ್ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸ ಪಾಡುನವು ಕ್ರಮೋ. ಮೋನೆಗ್ ಪೊರ್ಲು ಕೊರ್ಪಿನ, ಮೋನೆನ್ ಪೊರ್ಲುಮಲ್ಪುನ ಬೇಲೆ. ಆನನ ಗಡ್ಡ ದೆತ್ದ್ ಕೆನ್ನಿದರುತ ಕುಜಾಲ್ಗ್ ಬಾಲ್ ದೀದ್ ಮೋನೆ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಲೆಕ್ಕ ಈ ಬೇಲೆನ್ ಮಡ್ಡೆಲೆ ಮಲ್ಪುವೆ (ಆನಿದ ಕಾಲೊಡು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆಡ ಇನಿ ಈ ಬೇಲೆನ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಪಾರ್ಲರ್ಡ್ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್) ಕೆನ್ನಿಗ್ ಬಾಲ್ ದೀಪಿನವು ಪುರ್ಬುನು ಸರಿ ಮಲ್ಪು ಶಾಸ್ತ್ರೊನು ಪೊನ್ನ ಇಲ್ಲಲ್ಲಾ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಇನಿ ಬ್ಯೂಟಿ ಪಾರ್ಲರ್ಗ್ ಪೋಪಿನ ಪೊನ್ನುಲು ಮಡ್ಡೆಲನ ಬಡ್ಡ್ ಬಾಲ್ಗ್ ಕೆನ್ನಿ ಒಡ್ಡಾದ್ ಕೊರಯೆರ್.
ಪದೊತ ಅರ್ಥ
ಮೋಂದೆಲ್ ಪನ್ನಗ (ಮೂದಲೆ) (ಮುಂಡ, ಕೆನ್ನಿ, ಪುರ್ಬು)
ಮೋಂದೆಲ್ ಗ್ ಸಿದ್ದತೆ
ಈ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆರ್ದ್ ದುಂಬು ಮಡ್ಯೆಲೆ ಸುರುಕ್ಕು ತೊಲಸಿಕಟ್ಟೆದ ಬಲಲತಬರಿಟ್ ಕೇನ್ಡಿ ಮೂರ್ತೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಒಂಜಿ ಕಬೆ ಕೌಂಪುವೆ.ಉಂದೆನ್ ಮೂರ್ತ ಕಬೆ ಪನ್ಪೆರ್.ಈ ಕಬೆನ್ ಪಾಲದ ಮರತ ತುಂಡುಡು ಆಚಾರಿ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪೆ. ಒಂಜಿ 1/2 ಕೋಲು ಉದ್ದದ ಪಾಲೆದ ಮರತ ಗೆಲ್ಲ್ದ ಕೊಡಿನ್ ಮುಗುಳಿದ ಆಕಾರೊಡು ಕೆತ್ದುಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕಬೆನ್ ಅರ್ಧವಾಸಿ ತೋಜುಲೆಕ ಕೌಂಪುವೆರ್.ಅಯಿಕ್ಕ್ ಬೊಲ್ದು ಪೊಸ ಕುಂಟು ಪೊದ್ದಿದ್ ಸುತ್ತಲಾ ಪಿಂಗಾರದ ಎಸಳ್ಡ್ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಈ ಕಬೆ ಕೌಂತುದಾದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮುದೆಲ್ಗ್ ಮದಿಮಾಯೆ ಆನ್ ಪೇರ್ ಮೈಪುವೆ.ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಈ ಕಬೆ ತೆಗ್ಲ್ದ್ ಜೀವ ಪತ್ತುನಲ ಉಂಡುಗೆ.ಇಂಚ ಜೀವ ಪತ್ತ್ಂಡ ಆ ಇಲ್ಲಡೆ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಈ ಜನಮಾನಿಲೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಕ್ರಮೋ
ತೊಲಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ (ಬಾರೆದ ಇರೆ) ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ದೀದ್ ಸುತ್ತ ದೀದ್ ಗಣಪತಿ ದೀಪೆ. ಒಂಜಿ ಸಾನಾದಿಗೆ ತುಡರ್ ಅರ್ಲಾವೆ. ಸೇರ್ದಿನ ಮಾತೆರೆ ಕೈಕ್ ರಡ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ಅರಿ ಕೊರ್ದು, ಇನಿ ನಡಪುನ ಮದಿಮೆದ ಕಾರ್ಯ ಅಂಚನೆ ಆನನ- ಪೊನ್ನನ ಮೋನೆದ ಕಲಿಕಲೆದ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪು ಈ ಕಾರ್ಯೊಡ್ಲಾ ವಾ ಒಂಜಿ ತರತ ದೋಸ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವೆನ್ ಗರುಡಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅಮುರ್ತ ಗಳಿಗೆ ಎಂಕ್ಲೆಗ್ ಒದಗಾದ್ ಕೊರ್ದು ಎಂಕ್ಲು ನಡಪುನ ಕಾರ್ಯ ಕಜ್ಜೊಲೆನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಿ ಆರಬಾರ ಮಾತಲ ಎಂಕ್ಲೆ ಹಿರಿಯಕುಲು ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿ ದೈವ ದೇವೆರೆಗ್, ಅಂಚೆನೇ ಗ್ರಾಮ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಂಚೆನೇ ಎಂಕ್ಲೆ ಕುಲದೇವೆರೆಗ್ ಈ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆಗ್ಲ ಸೇರ್ದಿನವು ಪಂಡ್ದ್ ಮಾತೆರ್ಲ ಕೈಟಿತ್ತಿ ಅರಿನ್ ಗಣಪತಿ ದೀತಿ ಇರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕೈಮುಗಿಪೆರ್. ಮೂಲು ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯ ಮಲ್ಲುನಾಂಡಲ ಈ ಜನಮಾನಿಲು ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ ,ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ದೀದ್ ಅಯಿಟ್ ಗಣಪತಿನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅವೆನೆ ಗಣಪತಿಂದ್ ನಂಬೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಊರ್ದ ಮಡ್ಯೆಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆಡ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲದ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಬೇಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಇನಿ ಈ ಕಟ್ಟ್ ರೀತಿ ರಿವಾಜಿ ಮಾತಲ ಬರಿಕ್ ಪೋದು ಇನಿ ಮಾತೆಕ್ಕ್ಲ ಭಟ್ರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದೇ, ಭಟ್ರೆನೇ ಕಾತ್ದ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನವು ರೂಢಿಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್.ಈ ಗಣಪತಿ, ಬ್ರಹ್ಮೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಲೆಕ್ಕೆಸಿರಿ ಪನ್ಪಿನವು ವಾ ವೇದೊಡ್ಲಾ ಇಜ್ಜಿ.ಉಂದು ಮೂಜಲ ಈ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕ್ಲೆ, ಈ ಜನಪದೆರೆ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನ.ಅಕುಲಕುಲು ಅಕ್ಲೆ ಕಷ್ಟ ಕಾಲೊಡು ನಂಬೊಂದು ಬೈದಿನ ಒಂಜಿ ಸಕ್ತಿಲು ಪಂಡ್ದ್ ಒರಿ ತಂತ್ರಿದಾರೇ ಪಂತೆರ್.ಒಂಜಿ ಕೊಡಿ ಇರೆಟ್, ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿಡ್ ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿಟ್ ಈ ದೇವೆರೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ತಿನಕುಲು ಈ ನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು.
ಬದಲಾಯಿನ ಕ್ರಮೋ
ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಒವ್ವೆ ಭೂತಸಾನಾವಡ್, ಇಲ್ಲಲಿತ್ತಿ ಮಣೆಮಂಚಾವುಡು ನಂಬುದಿ ದೈವದೇವೆರಾವಡ್ ಉಂದೆತ್ತ ಅಗೆಲ್ ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ ಬಲಿಕ್ಕ್ ಬೆರಣೆರ್ ಬರ್ಪಿನವು ರೂಡಿಡಿಜ್ಜಾಂಡ್.ಈ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಆ ಕುಟುಮದ ಹಿರಿಯಾಯೆ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಾತೆರೆಗ್ ತೆರಿದಿನವೆ.ಆಂಡ ಇನಿ ಕಾಲ ಬದಲಾತ್ಂಡ್ ಕುಟುಮದ ದೈವ ದೇವೆರೆ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯೊಲೆಗ್ ಬೆರಣೆರೆನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಅಕ್ಲೆ ಕೈಟೇ ಮಾತ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪಾವುನವು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡ್.ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ದೈವೊಲೆಗ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಲಸ ಅಪಿನವು ರೂಡಿಡಿಜ್ಜಾಂಡ್. ಅವು ಇಂಚಿಪೊಗು ಸುರು ಆಯಿನ ಪೊಸ ಕಟ್ಟ್ಂದ್ ತೆರಿದಿನಕುಕಲು ಪನ್ಪೆರ್.ಒಟ್ಟಾರೆ ಪನ್ಪಿನಾಂಡ ಉಂದು ಕಾಸ್ದ ಕಾರ್ಬಾರ್ಂದೇ ಪನೊಲಿ.ಮೂಲು ಬೆರಣೆರೆನ, ಸೆಟ್ರ್ನಗಲ್ನ ಕುಜಾಲ್ ದೆಪ್ಪುನಿ ಬಂಡಾರಿಲು.ಬಾಕಿದಕಲ್ನ ಪರೇಲ್ ಮಡ್ಡೆಲೆರ್.ಕೆಲವೆರ್ ಈ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ಪೊರ್ತುಡೇ ದೃಷ್ಟಿ ದೆಪ್ಪುನ ಸೋಂಕು ಕಲೆಪಿನ, ಕಲಸ ಮೀಪಾವುನ ಕಟ್ಟ್ಲೆನ್ ನಡಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಸೇರ್ದಿನ ಮಾತೆರ್ಲ ದೇಸೆ ಪಾಡುವೆರ್.ಬೊಕ್ಕ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ಗಂಜಿದ ವನಸಾಪುಂಡು.
ಆಧುನೀಕರಣ
ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಮದಿಮೆದಾನಿ ಕಾಂಡೆನೆ ಮದಿಮಾಯನ ತರೆಕುಜಾಲ್ ಗಡ್ಡ, ದೆತ್ದ್ ಮದಿಮಾಯನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುನ ರೀತಿ ರಿವಾಜಿಲು ನಡತ್ದುಪ್ಪೊಡು.ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ರೀತಿರಿವಾಜಿಲು ಬದಲಾದ್ ಮದಿಮೆದ ದುಂಬುದ ದಿನ ಜುಜಾಲ್ ಗಡ್ಡ ದೆತ್ದ್, ಮದಿಮೆದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಬಜೀ ಶಾಸ್ತ್ರೊಗಾದ್ ಮೋನೆಗ್ ಬಾಲ್ ದೀಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ನಡಪಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ಕಟ್ಟ್ ನಡಪಾವೊಂದು ಬತ್ತೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೋಜುಂಡು.ಮದಿಮಲೆ ಬಗೆಟ್ಲಾ ಕೆನ್ನಿದ, ಮುಂಡದ ಕುಜಾಲ್ ಕತ್ತೆರ್ದ್, ಕಣ್ಣ್ದ ಪುರ್ಬು ಸರಿಮಲ್ತ್ದ್ ಮದಿಮಾಲೆ ಮೋನೆನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುನ ಉಂತುದು ಕಾಲಿ ದೇಸೆ ಪಾಡುನ ರೀತಿ ನಡತ್ ಬತ್ದುಪ್ಪೊಡು.ಇತ್ತಿತ್ತೆ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಮದಿಮಾಲೆನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುನವು ರೂಡಿಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಇನಿ ಮೋಂದೆಲ್ ದೇಸೆದ ರೀತಿರಿವಾಜಿ ಉಂತುದು ಉಂತುದುಂಡ¯ ಪೊನ್ನನ ಕುಜಾಲ್, ಪುರ್ಬುನು ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪೆರೆ, ಪೊನ್ನನ್ ಐತ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ಪೆರೆಂದ್ ಪೊರ್ಲುಕೊಟ್ಯಗ್(ಬ್ಯೂಟಿಪಾರ್ಲರ್) ಲೆತೊಂದು ಪೋದು ಮದಿಮಾಲ್ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪಾವೊಂದು ಬರ್ಪಿನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಮೂಲೊಂಜಿ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆ ಪಾತೆರ ನೆನೆಪಾಪುಂಡು. ದಾನೆ ಪನ್ನಗ “ಪೋದು ಪೋದು ಬರ್ಪಿನಡೆಗೆ”. ಉಂದು ನಿಜವಾಯಿನ ಪಾತೆರ. ನಮ ಪಾಡುನ ಅಂಗಿ ಕುಂಟುದ ದೇಕಿ (ರೂಪ) ಆದುಪ್ಪು, ನಮ ಗಲಸುನ ಬಾಜನ ಆದುಪ್ಪು ಒವ್ವೇ ಆಂಡಲಾ ಅವು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ನಂಕ್ ಅವು ಓಬಿರಾಯನ ಕಾಲದ ಅವು ನಂಕ್ ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ಅವೆನ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಬರಿಕ್ಕ್ ದೀಪ. ಆಂಡ ಅವ್ವಾ ಸೊತ್ತು ಒಂತೆ ಕಾಲ ಕರಿನಗ ಬೇತೆ ಒರುಟು ಬರ್ಪುಂಡು.ಒಂಜಿಪಾತೆರ ಪನ್ಪುಂಡ ಅಜ್ಜೆರ್ ಅಂಗಿದ ಬದಲ್ಗ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತಿನ ಬನಿಯನ್ದಂಚಿನ ಕೈತ ಅಂಗಿ ಒರ ಮಾಯಾಂಡ್.ಒಂತೆಕಾಲ ಕರಿನಗ ಅವ್ವೆ ಪರಬೆರ್ ಪಾಡೊಂದಿತ್ತಿ ಬನಿಯನ್ದಂಚಿನ ಅಂಗಿನ್ ಜವನೆರ್ ಪೊಸ(ಪ್ಯಾಶನ್) ಪೊರ್ಲುಂದು ಪಾಡೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.ಇಂಚಿನೆನ್ ನಮ ಇನಿಗ್ಲಾ ತೂಪ.ಒರ ಪೋಪುಂಡು, ಒಂತೆ ಸಮಯ ಕರಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರ ಬರ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಒರಿ ಊರು ಬುಡ್ದು ಪರವೂರುಗು ಪೋಯಿಲೆಕ.ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಎಂಕ್ ಇಲ್ಲ್ ಬೊಡ್ಚಿ, ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಬೊಡ್ಚಿ, ಎನ್ನ ಊರು ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ಪರವೂರುಗು ಪೋಯೆಡಲ, ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಕಾಲೊಗು ಆಯೆ ಸೋತುದಾ ಅತ್ತ್ಡ ಪರವೂರುಡ್ದು ಏಪಲ ಎನ್ನ ಊರೇ ಎಂಕ್ ಆವು ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕೊಡಾ ಆಯೆ ಆಯನ ಊರುಗೇ ಪಿರ ಬರ್ಪೆ.ಈ ಕಾರಣೊಲೆನ್ ದೆತ್ ತೂನಗ “ಒಡೆ ಪೋಂಡಲ ಬರ್ಪಿನಿ ಅಡಗೆ” ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ಸರಿಂದ್ ತೋಜುಂಡು.
ಕಟ್ಟೆ ಅಮ್ಮ
ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಓಂಜಿ ಊರು ಕಕ್ಕುಂಜೆ. ಆ ಊರುದ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕಟ್ಟೆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ತಾನ. ಕಕ್ಕುಂಜೆ ಊರುದ ಭೂತೊಲೆನ ದೇವಸ್ತಾನ ಉಂದು. ಈಂದೆಟ್ ಪಂಚ ದೂಮಾವತಿ, ಬಂಟೆ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ದೈವೊಲೆನ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕೋಲೋತ್ಸವ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಆ ಸಮಯೊಡು ಊರುದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಕೈಕ್ ಕೈ ಕೊರ್ದು ಅಗಲ್ನ ಅಗಲ್ನ ಜಾತಿನ್ ಮದತ್ ದ್ ಕಜ್ಜೆಡ್ ಒಂಜಾಪೆರ್. ಕೋಲದ ದಿನ ಕುದುರು ಚಾವಡಿಡ್ ಮೆರವಣಿಗೆ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಭಂಡಾರ ಕೋಲ ನಡಪುನ ಬಲ ಭಾಗೊಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆ ದಿನ ಬಯ್ಯಗ್ ಕೋಲೋತ್ಸವ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ಕಾರ್ಣೀಕದ ಜಾಗ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರುದ ಜನೊಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಅಕುಲು ಪಂತಿನ ಪರಕೆನ್ ದೇವೆರೆಗ್ ಸಂದಾವೆರ್. ಕೋಲದ ಮನತಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಬಾಲ್ ಭಂಡಾರೊನ್ ಮೆರವಣಿಗೆದೊಟ್ಟು ಚಾವಡಿಗ್ ಕಡಪವೆರ್. ಪ್ರತಿವಾರದ ಶುಕ್ರವಾರ ನೆಟೆ ಪೂಜೆ ನಡೆಪುಂಡು. ನವರಾತ್ರಿದ ಸಂದರ್ಭಡ್ ಪತ್ತ್ ದಿನತ ಪೂಜೆ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಡಪುಂಡು.
ಕಡೀರ
ಕಡೀರ ಪಂಡ ಸುರೂತಂದ್ ಅರ್ಥೊ. ಕಡೀರೊದ ಮಗೆ, ಕಡೀರೊದ ಕಂಜಿ ಇಂಚ ಬೇತೆಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು.
ಕಡಲ್‍
ಸಮುದ್ರೊ ಪನ್ಪುನೆಗ್ ತುಳುತಕುಲು ಕಡಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಡಲ್ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಒಂಜಿ ನಾಮಪದೊ. ಕಡಲ್ (kaḍal). ಪದೊಕ್ಕು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ sea, ocean ಪನ್ಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಕೆತ್ತಿ ಕಲುವೆ
ಕನ್ನಡೊಡು ಈ ಪಕ್ಕಿನ್ ಕಂದು ಮಟಪಕ್ಷಿ ಸಾ೦ಬಾರ್ ಕಾಗೆ ಪ೦ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಕ್ಕೆದ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಈ ಪಕ್ಕಿ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕು೦ಡು. ಉಂದೆತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Dendrocitta vagabunda ಪ೦ಡ್‌ದ್.
ತೂಯರ
ಬ೦ಜಿದ ಅಡಿ ಕ೦ದು ಮ೦ಜಲ್, ತರೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ರೆ೦ಕೆದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊ, ಬಿಲೊದ ಅಡಿ ಬೊಲ್ದು - ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣೊದ ಈ ಪಕ್ಕಿದ ಬೀಲೊ ಕೈಲ್ದ ಕಡೆತ್ತ ಅ೦ಚನೆ ಉದ್ದ ಉ೦ಡು. ಅ೦ಚಾದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ಟ್ ಕೈಲ೦ಗಾನೆ ಪ೦ಡ್‌ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ಇಪ್ಪುನೊ
ಕೆತ್ತಿಕಲುವ ಪಕ್ಕಿದ ಮೂಲೊ ಭಾರತೊದ ಉಪಖಂಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಈಶಾನ್ಯ ಏಷ್ಯೊದ ಪ್ರದೇಸೊ. ಈ ಪಕ್ಕಿ ಬೂಲ್ಪುನವು ಇಂಪಾದ್ ಕೇನುನಕ್ಲೆನ ಗಮನೊ ಒಯ್ಪುಂಡು. ಈ ಪಕ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕುರುಚಲ್ ಕಾಡ್, ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡ್, ಕೃಷಿಭೂಮಿ, ನಗರೊದ ಉದ್ಯಾನವನೊ ಪ್ರದೇಸೊಲೆಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಕ್ಕೆಲೆ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಕಾರ್ವಿಡೇದಂಚನೆ ಹೊಂದೊಂದಿಪ್ಪುನ ಪಕ್ಕಿ.
ತೆನಸ್
ಈ ಪಕ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಪರ್ಂದ್‌ಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಒರೋರೊ ಪಾತೆ, ಕಪ್ಪೆ, ಪಲ್ಲಿ ಇಂಚಿತಿನ ಮಾಸೊದ ತೆನಸ್‍ನ್ಲಾ ತಿನ್ಪುಂಡು.
ತಂಬ್ಲಿ
ಬೆಙಣೊಡು ಇಜ್ಯಡ ಅಲೆಟ್ ಮಲ್ಪಿ ಒಂಜಿ ತುಲುನಾಡ್ ದೊ ಪದಾರ್ ಥೊ
ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಸೆಕೆಗಾಲೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಶೀತ, ಜ್ಡರ, ಬಾಯಿಪುಡಿ ಪುರ ಕಮ್ಮಿ ಆವರೆಗ್ ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ನುಪ್ಪುದೊಡ್ಡ್ ತಿನೊಲಿ. ತಂಬ್ಲಿನ್ ಸೌತೆದೊ ಬೊಂಡ್ ಡ್, ಮೆಂತೆಡ‍್, ಸಂಬರಬಳ್ಳಿಡ್, ಎಲಸಿರಿ ಸೊಪ್ಪ್ ಡ್, ತಿಮರೆಡ್, ಎಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪರೆ ಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಉಪ್ಪು, ಪಜಿಮುನ್ಚಿ, ಬೆಙಣ,ಸಾಸ್ಮಿ, ಗಾಟಿಮುನ್ಚಿ, ಉರ್ದಬೇಳೆ ಈತ್ ಸಾಮಾನುಲು ಬೋಡಾಪುಂಡ್.
ದುಂಬತ ಕಾಯಿನ್ಲಾ ಜೀರಿಗೆನ್ಲಾ ಬೊಕ ಬೆಙಣ, ಉಪ್ಪು, ಪಜಿಮುನ್ಚಿ ಬೊಕ ವೈಟ್ ತಂಬ್ಲಿ ಮಲ್ಪೊಡುಂದ್ ಉಲ್ಲರ ಅವೆನ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಿಕ್ಸಿಡ್ ಗ್ರಾಯಿಂಡ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಬೊಕ ಒಂತೆ ಅಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಸರಿಟ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಕಡೆಕ್ ಒಗ್ಗರ್ಣೆ ಕೊರೊಡು.
ಸೌತೆ ಬೊಂಡ್ ದ ತಂಬ್ಲಿ ಸೆಕೆಗಾಲೊಗ್ ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಸಂಬರಬಲ್ಲಿ ತಂಬ್ಲಿ ಶೀತ, ಜ್ಡರೊಕು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಮೆಂತೆದೊ ತಂಬ್ಲಿ ಬಾಯಿಪುಡಿ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಎಲಸಿರಿ ಸೊಪ್ಪುದೊ ಬೊಕ ತಿಮರೆ ತಂಬ್ಲಿ ತಂಪುಗ್ ಎಡ್ಡೆ.
ಸೊಪ್ದ ತಂಬ್ಲ ಮಲಪನಗ ಅವೆನ್ ಸ್ ರ್ ಕ್ ಬಾಡವಒ.
ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊ
ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಗೌರಿ ದೇವೆರೆನ್ ದಿಂಜ ಭಕ್ತಿಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗೌರಿ ದೇವೆರ್ ಶಕ್ತಿ ದೇವತೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಆದಿ ಶಕ್ತಿನ ಅವತಾರೊಂದು ನಂಬುವೆರ್. ಗೌರಿ ದೇವರೆನ್ ನಂಬಿಕೆ ಬುಕ್ಕೊ ಭಕ್ತಿಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ ಆಳ್ ದೈರ್ಯೊ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪಲ್ಂದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊದಾನಿ ಗೌರಿ ದೇವೆರೆ ಆರ್ಶೀವಾದೊ ಪಡೆಯರ ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ವ್ರತೊನು ಆಚರಿಸವೆರ್.
ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊದ ಇಸೇಸೊ
ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿದ ಸ್ತಾಪನೆ ಬುಕ್ಕ ಪೂಜೆದ ಕ್ರಮ. ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊ ಪಂಡ ಪೊಂಜೋವುನಕ್ಲೆ ಪರ್ಬೊಂದೆ ಪುದರಾತ್ಂಡ್.ಉಂದು ಮುತ್ತೈದೆ ಪೊಂಜೊವುನಕ್ಲೆಗ್ ಸೌಬಾಗ್ಯೊ ಕೊರ್ಪುನ ಪರ್ಬೊ.
ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ
ಘಾಟಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಗಾರಾಧನೆದ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಮುಲ್ಲು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವೆರೆನು ನಾಗ ರೂಪೊಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುಲ್ಲು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ದೀಪಾರಾಧನೆ ನಡಪು೦ಡು. ಸುರುತ ಮ೦ಗಲಾರತಿ ಕಾ೦ಡೆ ೬.೩೦ ನಡಪು೦ಡು. ನಾಗರ ಪ೦ಚಮಿದಾನಿ ಮುಲ್ತ ನಾಗರ ಕಲ್ಲುಗ್ ವಿಸೇಸ ಪೂಜೆ ನಡಪು೦ಡು. ಬೆಂಗಳೂರಿನುಂಡು ೬೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ.
ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊ
ಬಾಗಿನ ತಯಾರಿ
ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ವ್ರತೊಡು ಕೊರ್ಪುನ ಬಾಗಿನದ ತಯಾರಿ ಮಲ್ಪುನನೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಕೆಲಸ.ಅವೆನ್ ಕ್ರಮ ಪ್ರಕಾರ ತಯಾರಿ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ ಪರ್ಬದ ಬಾಗಿನೊಗು ಕೊರ್ಪುನ ಪೊಸ ಮೊರ(ಕಿನ್ಯ ತಡ್ಪೆ)ಕುಲೆನ್ ಪರ್ಬೊದ ದುಂಬುದ ಅಮವಾಸ್ಯೆಗ್ ದುಂಬೆ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಲುಂಗಾದ್  ಮೊರಕ್‌ಲೆಗ್ ಮಂಜಲ್ (ಅರಿಶಿನ)ಪೂಜೊಡು. ಮಲ್ಲಕುಲೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಜೊತೆ ಮಲ್ಲ ಮೊರ, ಎಲ್ಯಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಜೊತೆ ಎಲ್ಯಮೊರ ಅವೆಕ್ ಮಧ್ಯೊಡು ಕುಂಕುಮ ದೀದ್ ತಿರ್ತ್ ಚಂದ್ರ(ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣ) ಬೊಕ್ಕ ಮಯಿತ ಚುಕ್ಕೆಲೆನ್ ದೀವೊಡು್. ಐನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಮಂಜಲ್ ನೂಲುಗು ಮಂಜಲ್ ತುಂಡು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಮುಚ್ಚುನ ಮೊರಕ್ಕ್ ಕಟ್ಟೊಡು.ಬಾಗಿನೊಡು ಬೇತೆಬೇತೆ ವಿದೊತ ವಸ್ತುಲಾಯಿನ ಮಂಜಲ್, ಕುಂಕುಮೊ, ಕಪ್ಪು ಕಾಜಿ, ಕಪ್ಪು ಮಣಿಕುಲು, ಬಾರ್ಪಾನೆ, ಎಲ್ಯ ಕನ್ನಡಿ, ಸೀರೆ ,ರವಿಕೆ ತಾರಾಯಿ, ದಾನ್ಯೊಲು, ಅರಿ, ಗೋದಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಲ್ಲೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. 16 ಮೊರಟ್ ಬಾಗಿನೊನು ತಯಾರಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಗೌರಿನ ಎದುರು ಮಾತ ಬಾಗಿನೊಲೆನ್ ದೀದ್  ಅವೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ 15 ಮುತ್ತೈದೆಯೆರೆಗ್ ಬಾಗಿನೊಲೆನ್  ಕೊರ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಬಾಗಿನೊನು ಇಲ್ಲಡ್ ದೀವೊನುವೆರ್. ಗೌರಿ ಪೂಜೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುತ್ತೈದೆಯೆರೆನ್ ಮುಡಾಯಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪಡ್ಡೆಯಿ ಮೈಕ್ ಮೋನೆ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಅಕುಲೆನ ಅಂಗೈ, ಕಾರ್‌ಲೆಗ್ ಕುರ್ದಿ ನೀರ್ ತಲಿತ್‌‍ದ್, ಕುಂಕುಮ ‍ಪೂ ಕೊರ್ದು ಬಾಗಿನೊನು ಮುಚ್ಚಿದ್ ಒಂಜಿ ಉದ್ದರಣೆ ನೀರ್, ಅಕ್ಷತೆ ಪಾಡ್ದ್ ನಮ್ಮ ಸೆರಗ್‌ನ್ ಅವೆತ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಕೊರೊಡು .ಸೀರೆದ ಸೆರಗ್‌ಡ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸೌಭಾಗ್ಯ ರೂಪೊಡುಪ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಸೆರಗ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಬಾಗಿನ ಕೊರೊಡು .ಬಾಗಿನ ದೆತೊನೊನ ಮುತ್ತೈದೆಲ ತನ್ನ ಸೀರೆದ ಸೆರಗ್‌ನ್ ಪುಗೆಲ್‌ದ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ದ್ ಎದುರು ಕೊನತ್‌ದ್ ರಡ್ಡ್ ಕೈ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಬಾಗಿನೊನು ದೆತೊಂದು ಅಡ್ಡಡ್ಡ ಉದ್ದುದ್ದೊ ತೂಂಕೊಡು.ಮೊರದಬಾಗಿನೊಡು ನಾರಾಯಣನ ಅಂಶ ಉಪ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. ಮೊರ(ಕಿನ್ಯತಡ್ಪೆ) ಪನ್ಪಿ ನಾರಾಯಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಉಲಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಲಕ್ಷ್ಮಿನ ತರ ಜೊತೆಟ್, ದಂಪತಿಲು ಲಕ್ಷ್ಮೀ-ನಾರಾಯಣೆರೆ ಲೆಕ್ಕೊ ಉಪ್ಪಡ್ ಪನ್ಪಿ ಕಾರಣೊಗು,ಅಂಚನೆ ಸುಮಂಗಲಿತನ ಯಾಪಲ ಒರಿಯಡ್ ಪಂದ್ ೧೬ ಸುಮಂಗಲೀ ದೇವತೆಲೆನ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ್, ಬಾಗಿನ ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಷೋಡಶಲಕ್ಷ್ಮೀನಕುಲು
ಮುತ್ತ್ತೈದೆ ದೇವತೆಲು ೧೬(ಷೋಡಶಲಕ್ಷ್ಮೀನಕುಲು).
ಗೌರಿ ಪರ್ಬೊದ ಪುರಾಣೊ
ಪಾರ್ವತೀದೇವಿ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋಪುನ ಸಂಬ್ರಮೊ ಈ ಪರ್ಬೊಡು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ಬಾರ್
ತುಲುಟ್ಟುಬಾರ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು 'ಭತ್ತ' ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ತೊ ಅತ್ತಂದೆ, 'ಆಳುವಿಕೆ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊಲಾ ಉಂಡು. ಆ ನಿಲೆಟ್ಟೇ 'ಬಾರಗ' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ (ಜಾಗೆನ್ ಆಳೊಂದಿತ್ತಿನಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಅರ್ತೊಡ್)ಗಲಸುವೆರ್. ಬಾರ್‌ದ ಕನ್ನಡ ಸಬ್ದ 'ಭತ್ತ' ಪನ್ಪಿನ ಸಬ್ದನ್ ತುಳುಟು 'ದಿನತ್ತ ಪಡಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊಡು ಗಲಸುವೆರ್. 'ನಟ್ಟಿದ ಬತ್ತ' ಪಂಡ ನಟ್ಟಿ ಮಲ್ತಿನೆತ್ತ ಸಂಬಲಂದ್ ಅರ್ತೊ ಮಲ್ತೊನೊಡಾಪುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಬೆನ್ನಿಡ್ ಬಾರ್‌ದ ಬೆನ್ನಿಯೇ ಊರ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಬಂಜಿ ದಿಂಜಾವುನವು. ಅಂಚಾದ್ ಬೆನ್ನಿಂದ್ಂಡ 'ಬಾರ್ ದ ಬೆನ್ನಿಂದ್' ತುಳುವೆರ್ ತೆರಿವೆರ್.
ಬಾರ್‌ದ ನಮೂನೆ
ಊರುದ ಬಾರ್ದ ಬಿದೆಕುಲು ಪಂಡ ನೇಜಿ ಮಲ್ಪಪರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಬಾರ್ ಇಂಚ ಉಂಡು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಬೆನ್ನಿ
ಬೊಂದೆಲ್
ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು) ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಶಾಂತ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪುದರ್ ಬೊಂದೆಲ್. ಕುಡ್ಲದ ಹೃದಯ ಬಾಗೊಡುದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮಾರ್ಗೊಡೆ ಪೋಯಂರ್ಡ ಕದ್ರಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜ್ ಕರಿನ ಬೊಕ್ಕ ಯೆಯ್ಯಾಡಿ ಆದ್ ಪದಂಗಡಿ ಕರಿಂಡ ತಿಕ್ಕುನ ಜಾಗೆನೇ ಬೊಂದೆಲ್. ಕುಂಟಿಕಾನ ದೇರೆಬೈಲ್ದ ಮಾರ್ಗೊಡು ಪೋಂಡಲಾ ಕಾವೂರುರ್ದು ಬೊಂದೆಲುಗು ಪೋವೊಲಿ. ಇಂಚಿ ಕೂಳೂರು-ಕಾವೂರು ಮಾರ್ಗೊಡೆ ಪೊಂಡಲಾ ಬೊಂದೆಲ್ ಸೇರೊಲಿ.
ಬೊಂದೆಲ್ ಕೂಡುತಾಣ (ಜಂಕ್ಷನ್)ದ ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕೊಲು ಬಡಕಾಯಿ: 12.9258 (ಉತ್ತರ) ಬೊಕ ಮೂಡಾಯಿ: 74.8770 (ಪೂರ್ವ) ಆದುಂಡು.
ಬೊಂದೆಲ್ ಒಂಜಿ  ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು ಬೊಕ್ಕ ವಸತಿ ಸಮೂಹೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರಶಾಂತವಾಯಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶ. ಕುಡಲ ಮಹಾನಗರೊಡು ಸೇರೊಂದಿನ ಪಚ್ಚನಾಡಿ. ಮರಕಡ, ಕಾವೂರು, ಪದಂಗಡಿ ಅಂಚನೆ (ಮಹಾನಗರೊಗು ನನಲಾ ಸೇರಂದಿನ) ಪಡುಶೆಡ್ಡೆ ಗ್ರಾಮೊಲು ಕೂಡುನ ಪ್ರದೇಶ ಬೊಂದೆಲು. ನಿವಾಸಿಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರವಾಸಿಲೆಗ್ ಕುಡಲರ್ದು ನಗರಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಉಂಡು. ನಗರ ಸಾರಿಗೆದ 3ಇ, 13ಸಿ, 13ಡಿ, 14, 14ಎ, 14ಬಿ, 14ಸಿ, 14ಡಿ, 14ಇ, 19, 19ಎ, 19ಬಿ, 44 ಟಿ ನಗರ ಬಸ್ಸುಲು ಪಚನಾಡಿ, ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ, ಕಾವೂರು, ಕೂಳೂರು, ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ, ಮಂಗಳಾದೇವಿ, ಉಳ್ಳಾಲ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಾವಾ. ಸರ್ವೀಸು ಬಸ್ಸುಲು – ಬಜಪೆ, ಕಟೀಲು, ಕಿನ್ನಿಗೋಳಿ, ಪಲಿಮಾರು, ಮುಂಡ್ಕೂರು, ಬೆಳ್ಮಣ್  ಉಡುಪಿ ಊರುಲೆಗ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮಲ್ಪಾವಾ.
ನಿರ್ದೇಶಾಂಕೊಲು
ಬೊಂದೆಲ್ದ ಕೂಡುತಾಣದ (ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಸ್ತೆ) ನಿರ್ದೇಶಾಂಕೊಲು (Coordinates) ಡಿಗ್ರಿ-ಮಿನಿಟ್-ಸೆಕೆಂಡುಲೆಡ್ ಇಂಚ ಉಂಡು:
ಪರಿಸರ ಯಾನ
ಬೊಂದೆಲ್ ದ ಕೈತಲ್ದ ಊರುಪ್ರದೇಶೊಲೆಗು ಕಿಲೊಮೀಟರು ಲೆಡು ಉಪ್ಪುನ ದೂರೊಲೆನು ಈ ತಿರ್ತು ಕೊರುತುಂಡು:
ಸ್ಥಳಪುರಾಣ
ಬೊಂದೆಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ಧ ಒಲ್ತು, ವಾ ಮೂಲೊಡುದು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಚರ್ಚೆ ಉಂಡು. ಬೊಂದೆಲ್ ಚರ್ಚ್ದ ಜಾಲತಾನೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ಮಾಹಿತಿದ ಪ್ರಕಾರ ೧೮೭೩ ಇಸವಿಡ್ ಮಿಲಾಗ್ರಿಸ್ ಚರ್ಚಿದ ಫಾದರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಫ್ರಾಡ್ ಸಾಹೇಬ್‍ ಇಂದ್ ಪುದರಾದಿತ್ತಿನ ಮೂಲ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶೊದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‍ ಡುಬೋಯ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಈ ಪರಿಸರೊಗು ಬತ್ತ್ ದ್ ಮುಲ್ತ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ತೂದು ಬೊನ್ ವಲ್ಲೆ (ಫ್ರೆಂಚ್ ಬಾಸೆಡು: "ಪೊರುಲುದ ಪಲ್ಕೆ") ಪಂದ್ ಪಂಡೆರು, ಅವೇ ಪದೊ ಕ್ರಮೇಣ ಬೊಂದೆಲ್ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ತೋಜುಂಡು. ಕೆಲೆವೆರೆನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪರಿಸರೊಗು ಪರಂಗಿದಕುಲು “ಬೊನ್ ಡೇಲ್” (ಪೊರುಲುದ ಪಲ್ಕೆ) ಇಂದ್ ಪಣ್ ದಿತ್ತೆರ್. “ಬೊನ್ ವಲೆ” ಬದಲ್ “ಬೊನ್ ಡೇಲ್” ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೊಂದೆಲುಗು ಕೈತಲ್ ತೋಜುಂಡು. ಆಂಡಾ ಉಂದೆಟು “ಬೊನ್” ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ಧ ಫ್ರೆಂಚ್ – “ಡೇಲ್” ಪನ್ಪಿನವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್!
ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಬಾಲವಾಡಿ (ನರ್ಸರಿ)ಡುದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಡ, ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು,‍ ತಾಂತ್ರಿಕ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿದ ಮುಟ್ಟ ಬಗೆಬಗೆತ ಮಟ್ಟುದ ವಿದ್ಯೆ ಕೊರುಪಿನ ಕಲ್ಪಾವುನ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲು ದಿಂಜಿದಿನ ನಗರ ಭಾಗ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
1.http://bondelchurch.in/history/
2.http://www.schoolsworld.in/schools/showschool.php?school_id=29240300803
3.http://bondelchurch.in/st-lawrence-eng-med-high-school/
4 https://web.archive.org/web/20170917182959/http://dkpucpa.com/college/m-g-c-p-u-college-bondel/
5.http://www.karavalisociety.com/branches.html
ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ ವರ್ಗೊ:ಕುಡಲದ ಊರುಲು ವರ್ಗೊ:ಮಂಗಳೂರು
ತಡಮೆ
ಬೇಲಿದ ನಡೂಟೆ ಕಡತ್ ಪೋಯರೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾದಿ
ಪದೊತ್ಪತಿ
ತಡಮೆ/ಹಡಮ್ಮೆ/ಚಡಮ್ಮೆ/ತೊಡಮೆಂದ್ ಊರುಗನುಸಾರೊ ಪನ್ಪೆರ್.
ಯಕ್ಷಗಾನ
ಕರ್ನಾಟಕ ಕರಾವಳಿದ ರಂಗ ಕಲೆ. ಪನ್ಪಿನ ನ ಕಲೆ ಇನಿಕ್ ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ ಅತುಂಡು. ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಉಡುಪಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಅಂಚನೆ ಮಲೆನಾಡುದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದುಂಡ್ವೂ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಉಗಮ ಆಯಿನಿ ಉಡುಪಿಡ್. ಮದ್ವಚಾರ್ಯರ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾಯಿನ ನರಹರಿ ತೀರ್ಥ ಪನ್ಪೂನಾರ್ ಇಂದೇತ ಕರ್ತೃ. ನರಹರಿ ತೀರ್ಥರ್ ಕಾಳಿಂಗನ ಆಸ್ಥಾನಡ್ ಮಂತ್ರಿಯಾದಿತೆರ್. ಕುಚುಪುಡಿತಲ ಕರ್ತೃ ನರಹರಿ ತೀರ್ಥರ್. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಟ್ ಬರೆತಿನ ದುಂಬುದ ಲಿಪಿ ತಿಕ್ದಿನಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ದೇವಾಸ್ತಾನೋ ಕೂರುಗೋಡು, ಸೋಮಸಮುದ್ರಡ್. ಯಕ್ಷಗಾನಡ್ ಪಿರವ್ ಕುಳ್ದ್ ಪನ್ಪುನ ಭಾಗವತಿಕೆನ್ ವಾದ್ಯಲೆನ್ ಹಿಮೇಲನಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಹಿಮೇಲನಡ್ ಮದ್ದಳೆ, ಪುಂಗಿ, ಚಂಡೆ, ತಾಳನ್ ಬಾರ್ಸವೆರ್. ರಂಗೋಡ್ ಮನ್ಪುನ ನೃತ್ಯನ್ ಅಭಿನಯನ್ ಮುಮೆಲಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಭಾಗವತೆರ್ ಕತೆನ್ ಪದೊಟ್ ಪನ್ನಗ ಮುಮೆಲಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲವಿದೆರ್ ಅಭಿನಯಿಸುವೆರ್.
ಯಕ್ಷಗಾನೋದ ಬಗೆಕುಲು
ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಟ್ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು,ಬಡಗತಿಟ್ಟು ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ವಿಧ ಉಂಡು. ಕರಾವಳಿದಕುಲು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟುದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಕುಲು ಬಡಗುತಿಟ್ಟುಡ್ ನಲ್ಪುವೆರು.
ಯಕ್ಷಗಾನತ ಸಿದ್ದತೆ
ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಕ್ ಕತೆನು ಅರ್ಥವತ್ತಾದ್ ಪದ್ಯದ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಭಾಗವತೆರ್ ಅರ್ನ ಜೊತೆಟ್ ಹಾರ್ಮೊನಿಯಂ, ಮೃಂದಗ, ಚಂಡೆದಗುಲು ಪಾತ್ರ ಪಡೆವೆರ್. ರಾತ್ರಿ ೮ ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಕಾಂಡೆ ಮುಟ ನಡೆಪುನ ಈ ಕಲೆನ್ ತೂವೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್ ಬರ್ಪೆರು.
ಯಕ್ಷಗಾನೋ ವೆಸೋಲು
ಬಗೆಬಗೆತ ರಕ್ಷೆಸೆರೆನ, ರಾಜೆರ್ನ, ಮಂತ್ರಿರ್ಲೆನ, ರಾಣಿಯೆರ್ನ, ಹಾಸ್ಯದ ವೇಷ ಪಾಡೊಂದು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಲೈಟುದ ನಡುಟ್ ಉಪ್ಪುನಾ ರಂಗಮಂದಿರೊಡು ನಲ್ಪುನ ತುವೆರೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಖುಷಿ ಆಪುಂಡು.
ಅತ್ತಾವರ ಎಲ್ಲಪ್ಪ
ಕುಡ್ಲಟ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಎಲ್ಲಪ್ಪ. ಇಂಬೆರ್ ಕೃಷಿ ಸಮಾಜಟ್ ಪುಟ್ಟಿನಾರ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೇನಾನಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನಲ್ ಅರ್ಮಿಸೇನಾನಿ ಅತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್.ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಭೋಸ್ ರೆನಾ ಅನುಯಾಯಿ ಅತ್ ಇತ್ತೇರ್.
ಪುಟ್ಟು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತಾ ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕ್‍ತಾ ಅತ್ತಾವರಟ್ 1912 ಪುಟ್ಟುತೇರ್. ಮದ್ಮೆಯಾಯಿನ 17 ದಿನಕ್ ಕುಟುಂಬೊನ್ ಬುಡುತೇರ್.
ವಿದ್ಯಾಬ್ಯಾಸ
ಅತ್ತಾವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಟ್ ಪಡೆತ್ತೇರ್, ಮಿಲಾಗ್ರೀಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸೈಂಟ್ ಅಲೋಷಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಟ್ ಬಿ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆತ್ತೇರ್.ಬುಕ್ಕ ಲಂಡನ್ ಗ್ ಪೋತ್ ಕಾನೂನು ಪದವಿ(ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್)ಟ್ ಪಸ್ಟ್ ರ್ಯಾಂಕ್  ಪಡೆತ್ತೇರ್.
ಸಂಘಟನೆ
ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್ ಲೀಗ್ತಾ ಸಿಂಗಾಪೂರ ಘಟಕೊತಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾತೇರ್. ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೋತಾ ಸದಸ್ಯರಾತ್ ಇತ್ತೇರ್.
ಸೇವೆಲು
1943 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21 ದಾನಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೊತ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲೊ ಮಾಲ್ಪುನಗ ಸಿಂಗಾಪುರಟ್ ಪ್ರಮೂಖ ಸದಸ್ಯರಾತ್ ಇತ್ತೇರ್. ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರಕಾರೊ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವಿಶ್ವತ ಮಲ್ಲಬ್ಯಾಂಕ್ಟ್ ಎಲ್ಲಪ್ಪ ಅರ್ಥಿಕ ಕ್ರೋಡಿಕರಣ ಕಾರರ್ ಆತ್ ಗುರುಸುತ್ತೇರ್. ಐಎನ್‍ಎ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗ್ ಹಣಕಾಸ್ ಸಲಹೆಗಾರ ಅತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಐಎನ್‍ಎತಾ ಸಲಹೆಗಾರ ಅತ್ ಇತ್ತೆರ್ 1945ಟ್ ಎಲ್ಲಪ್ಪ ಇಂಬೆರ್ ನಿಗೂಢ ಕಣ್ಮರೆ ಅತೆರ್. ಸ್ವತಂತ್ರ ಬತ್ತ್ ನೆಟ್ ಬುಕ್ಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆನಾ ಪಟ್ಟಿಟ್ ಅರೆನಾ ಪುದಾರ್ ಇಜ್ಜಿಯಾಂಡ್.
ವಿಶೇಷತೆಲು
2012ಗ್ ಜನ್ಮ ಶತಾಬ್ಧಿ ವರ್ಷಂದ್ ಆಚರಣೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಅಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರೂವಾರಿ. ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನಲ್ ಅರ್ಮಿತಾ ಸೇನಾ ನಾಯಕ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಡು
ಕಡು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಒಂಜಿ ವಿಧಾನೊ. ಸುದೆಕ್ಕ ಕಡುಪಾಡ್ದೆರ್ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊ ಕೇನ್‍ದಿಪ್ಪರ್. ಮೀನ್‍ದ ಆಸೆಡ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತಿಯರೊಗಾತ್ ನೀರ್‍ಗ್ ವಿಷೊ ಬೆರಕ್ಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಇಂದೆಡ್ದಾವರ ಇಡೀ ಸುದೆತ ಮೀನ್ ಸೈಪುಂಡು. ಕಡು ಪಾಡುನ ವಿಧಾನೊ ಬಾರಿ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್‍ದೇ ಉಂಡು. ಅರೆಗ್ಗಾಲೊಡು ಸುದೆತ ನೀರ್ ಆಜಂದಿ ಜಾಗೆಡ್ ಮಿತ್ತಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಕಟ್ಟುವೆರ್. ತಿರ್ತಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಕಡು ಪಾಡುವೆರ್.
ಕಡು ಮಾನ್ಪುನ
ಕಡುಕ್ಕು ಕಾರೆದ ಕಾಯಿ, ನರುವೊಲ್ದ ಕಾಯಿ ಇಂಚ ಕಾರೊ ಆಪುನ ಕಾಯಿಲೆನ್ ಗುದ್ದುದು ನೀರ್‍ದ ಪಲ್ಲಲೆಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಈ ಕಾಯಿಗ್‍ಲೆನ ಖಾರೊಗು ಮೀನುಲು ಕುಡೆತ್ತ ಉಲಾಯಿಡ್ದ್ ಪಾರ್‍ಬರ್ಪೊ. ಅಂಚ ಬನ್ನಗ ಕತ್ತಿ ಪತ್ತ್‌ದ್ ತಯಾರಾದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಮೀನ್‍ದ ಮುಟ್ಟೆಗ್ ಕಡ್ಪುವೆರ್. ಇಂಚ ಕಡು ಪಾಡ್‍ದ್ ಗೋಣಿಗಟ್ಟಲೆ ಮೀನ್ ಪತ್ತುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಬೆನೆಟ್ ಅಮ್ಮನ್ನ
thumb
ಪುಟ್ಟು
ಮೇರ್ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ೧೫, ಮಾರ್ಚಿ ೧೯೬೧ಟ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References /> ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಗುಲಾಬಿ ಗ್ಯಾಂಗ್
ಗುಲಾಬಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಪನ್ಪಿನವು ಪೊಂಜೊವುಲೆನ್ ಜಾಗರೂಕ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಗುಂಪು. ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆ ತುತ್ತೊಂದು, ಕೈಟ್ಟ್ ಲಾಠಿ ಪತ್ತೊಂದು ಹೋರಾಟೊಗು ಪಿದಾಡುನ ಉಂದು ಸುರುಕ್ಕ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಾಂದ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ವಿರುದ್ದ ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಆಪಿನ ನಿಂದನೆ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂಸೆದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡರೆ ಸುರು ಆಯಿನ ಗುಂಪು. ಉಂದೆನ್ ಸುರುಕು ನಡಪಾವೊಂದು ಇತ್ತಿನಾರ್ ಸಂಪತ್ ಪಾಲ್ ದೇವಿ.
ಈ ಗುಂಪುಡ್ ೧೮ ಬೊಕ್ಕ ೬೦ ವರ್ಷದ ನಡುತ್ತ ಪೊಂಜೊವುಲು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ೨೦೧೦ ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರಭಾರತೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಉಂದು ಸುರು ಆಂಡ್
ದುಂಬುದ ವಿವರ
ಗುಲಾಬಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸುರು ಆಯಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಾಂದಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ೨೦೦೩ ನೆ ಇಸವಿಡ್ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗದ  ಪಿರ ಒರಿದಿನ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಡ್ ೧೫೪ ನೇ ಸ್ಥಾನೊಡ್ ಇತ್ತ್ ಂಡ್ ದಲಿತ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಮಸ್ಯೆನ್ ಎದುರಿಸಾವೊಂದು ಇತ್ತ್ ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಘಟನೆಲು
ತುಳುನಾಡು ರಾಜೋಗಾತ್ರ ಹೋರಾಟೋ
thumb|ತುಳುನಾಡು ಮಂಜೊಲ್ದು ತೋಜುನಾ ಜಾಗೆ ತುಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯೋದ ಪೊರ್ಂಬಾಟೊ, ತುಳು ಪಾತೆರ್ನ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ರಾಜಕೀಯವಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋಡ್ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೋ ಬೋಡು. ತುಳುನಾಡು ಉಂದು ಭಾರತ ದೇಶದ ಮೂಡಾಯಿದ ಕರ್ನಾಟಕೊದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಕಡಲ ಬರೀತಾ ನಾಡ್. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಹಾಸನ ದ ಕೆಲವು ಬಾಗೋ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಕೊಡಗುದ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಜಾಗೆಲ್ ಕೇರಳ ತುಳುರಾಜ್ಯೊಡು ಸೇರ್ ದ್ ಉಂಡು. ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಪನ್ಪಿ ಸುದೆ ಕೇರಳ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಗಡಿ ಆದ್ ಉಂಡು. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು, ತುಳುರಾಜ್ಯೊ ಬೋಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಒತ್ತಾಯಾ ಸುರು ಆಂಡ್. ಬ್ರಿಟೀಷೆರೆನ್ ಭಾರತ ಬುಡುದು ಪೋಲೆ ಪನ್ಪುನಾ ಚಳವಳಿದ ಸಮಯೊಡು ೧೯೪೨ನೇ ಇಸವಿದಪಗ, ನೆನ್ನ ಗುರ್ಕಾರ್ಮೆನ್ ವಯಿಸೊನ್ನಾರ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಪಣಿಯಾಡಿ ಇಂಬೆರ್. ಇಂಬೆರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ದಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೇಪರ್ ದಾರ್. ಕುಡ್ಲ ಪನ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ, ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಪು, ಪುತ್ತೂರು ಪೂರಾ ಬರ್ಪೊ. ತುಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೋಗಾತ್ರ ಬಯಕ್ಕುವ ಅಸೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಯಿನ ೧೯೯೦ ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ತಾ ಬಾಸೆ, ಆಚರಣೆ, ಪದ್ದತಿಲು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿಸೇಸ ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ.
ತುಳುನಾಡ್‌ನ್ ಮಸ್ತ್ ರಾಜ ಮನೆತನೊಲು ಆಡಳಿತ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಕದಂಬೆರ್, ಅಲುಪೆರ್, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಳದಿ ಸಂಸ್ಥಾನೊದಕುಲು. ಸ್ವಾತಂತ್ರೋ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಸೆದ ಆಧಾರೊಡು ೧೯೫೬ ಟ್ ತುಳು ಬಾಸೆದಕುಲೆನ್ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋದಕುಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದುಂಬು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸುಮಾರ್ ಬಾಸೆದಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್, ಅಂಡ ಮೂಲು ತುಳು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಬಾಸೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಅರ್ಥ ಆಪುನಂಚಿನ ಬಾಸೆ ಆದುಂಡು  .
ಕಾರನೋ
ರಾಜ್ಯೊ ಪಿರ ಸೇರ್ಸಾವುನ ಕಾಯಿದೆ (೧೯೫೬ದಾವರ, ತುಳುನಾಡ್(ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯೊ ಬ್ರಿಟಿಸೆರ್ನಾ ಕಾಲೊಡು) ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯೊಗು ಸೇರ್ಂಡ್ (ಇತ್ತೇ ಕರ್ನಾಟಕೊ). ತುಳುವ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್ ತುಳುನಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಬಗೆಟ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಸಯೊಲೆನ್ ಚರ್ಚೆಗಾದ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪಾಡ್ಯೆರ್. ಅಯಿಟ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊ ಬೆಂಗಳೂರುನೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ಪುನೆನಾ? ಅತ್ತ್ ಉಡುಪಿ, ಕುಡ್ಲದಂಚಿನ ದೂರದ ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ್‍ಲಾ ಉಂಡ? ಅತ್ತ್ ಬರಿಕ್ ಪಾಡುವರ? ಇಂಚನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ವಿಸಯೊಡುಲಾ ಪಿರ ಜಾರುಂಡು. ಉಂದು ಮಾಂತಾ ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್ ಸೆರ್ ನ ಜಾಗೆಲು. ತುಳು ರಾಜ್ಯೊ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿ ಇತ್ತೇ ಕುಡ್ಲ, ಒಡಿಪು, ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಸುರು ಅತ್ ಜನೊಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ಸಾವೊಂದು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ನೀತಿಲೆನ್ ವಿರೋಧಿಸವೊದುಂಡು. ನೆನ್ನ ವಿಶಯ ಅದ್ ಇಂಚಿಪೋ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ Mangalore ಸ್ಪೆಲ್ಲಿಂಗ್‍ನ್  Mangaluru ಮನ್ಪುನಾಗ ವಿರೋಧ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಸಮಿತಿದ ಪ್ರಾಕಾರೋ ಅವ್ವು ಕುಡ್ಲ ಆವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ತುಳುನಾಡು ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ, ಅಬ್ಬಕ್ಕ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಆವೊಡುಂದುಲಾ ಕೇನೊಂಡು.  ೨೧ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್, ತುಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಅಸೆ ಪುಟ್ಟಯಿನಾರ್ ಗಡಿ ನಾಡ್‍ದ ಕನ್ನಡ, ತುಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿ ಆಯಿನಾ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಬೊಕ್ಕ ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯೆ ಆಯಿನಾ ರಾಮಣ್ಣ ರೈ. ಇಂಚಿಪೊ ಒಂತೆ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಪುನಾರ್ ಕರಿ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಗುರ್ಕಾರೆರ್ ಅದ್ ಇತ್ತ್ ನ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಪುನರೂರ್."
ಉಲ್ಲೇಕೋ
<div class="reflist columns references-column-count references-column-count-2" style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; list-style-type: decimal;"> ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಬಾರ್ಕೂರು
ಇತಿಹಾಸೊ
ಬಾರ್ಕೂರು ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್ ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ಕಾರವಾರೊಗು ಪೋಪಿನ ಮಾರ್ಗೊಡು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್ದ ರಾಜದಾನಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಅಲ್ಪ ಪಿರಾಕ್ ದ ಕೋಟೆ ಇತ್ತಿ ಗುರ್ತೊಲು ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊಡು ೩೬೦ ಹೆಚ್ಚ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಇತ್ತ್ಗಂಡ್ ಗೆ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಐತ ಗುರ್ತೊಲು ಅಲ್ಪಲಲ್ಪ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಇಂಚಿಪ್ಪ ಮುಲ್ಪ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಉಂದು ವಿಜಯ ನಗರ ಕಾಲದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬಂದರ್ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಚರಿತರೆ ಪನ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References/>
ತುಳುನಾಡ್ದ ಮೀನ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕಡಲ್ದ ಜೀವಿ ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್
ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್ಭಾರತೊಗು ಬೋಡಾದ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣೊನು  ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ತಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ ಅಂಚನೆ ಎಡ್ಡೆ ಬರಹಗಾರೆ ಆದ್ ಭಾರತದ  ಇತಿಹಾಸೊಡು ಪೊಲಬಾತಿನಾರ್. ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯೆರ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಳಾಯಿನ ‘ಲಾಲ್ – ಬಾಲ್ – ಪಾಲ್’ ಮುಕುಲೆಡ್ ಒರಿಯಾದುಲ್ಲೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಬಾಲ ಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿಪಿನ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಲೆರ್.
ರಾಜಕೀಯ ಪೊರಂಬಾಟ ಬೊಕ್ಕ ಬರವಣಿಗೆ
ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ಮನುಸ್ಮೃತಿಡ್ದ್ ಪ್ರಭಾವಿತೆರಾಯಿನ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯೆರೆಗ್  ರಾಜಕೀಯ ಪೊರಂಬಾಟ ಬೊಕ್ಕ  ಬರವಣಿಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಮೇದ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ ಕಡೆಕ್ ಮನಸ್ಸಾಪುಂಡು. ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಭಾದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದಿತ್ತಿನ ಆರ್  ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊಡು ಶಾಂತಿಯುತವಾಯಿನ ಪೊರಂಬಾಟೊಗು ಎಡ್ಡೆ ಬಿಲೆ ಉಂಡು ಪಂದ್ ನಂಬುದಿತ್ತೆರ್. ಉಂದುವೆ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಆರ್ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊಗು ಬೋಡಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಶಾಂತಿಯುತ ಚಳುವಳಿಲೆನ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೊರಂಬಾಟೊಡು
ಆರ್ಯ ಸಮಾಜೋಡು ನಿಷ್ಠೆ ಇತ್ತಿನ ಆರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದಿತ್ತಿನ ‘ಆರ್ಯ ಗೆಜೆಟ್’ದ ಸಂಪಾಕೆರಾದಿತ್ತೆರ್. ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೇರಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಂಜಾಬ್‌ಡ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೊರಂಬಾಟೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿಕ್ ಆರೆನ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿ ಬರ್ಮಾದ ಮಂಡಾಲೈ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಗ್ ಗಡೀಪಾರು ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಕೆಲವು ತಿಂಗೊಳು ಕರಿ ಬೊಕ್ಕ ಲಾರ್ಡ್ ಮಿಂಟೋಗು ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಉಪ್ಪುನ ಆರೋಪೊಲೆಗ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರೊಲು ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪುನ ಗೊತ್ತಾದ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬರಿಯೆರ್ ಪರವಾನಗಿ ಕೊರಿಯೆರ್.