cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ತಾಜ್ ಮಹಲ್
ನಂಬಿಕೆಲು
ಸಮಾಧಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕುಶಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಷಹ ಜಹಾನ್ ಅಂಗವಿಚ್ಛೇದನಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಊನಗೊಳಿಸಿ ಪೀಡಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮರಣಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಾನಕ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ತೆರನಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಇನ್ನಾವುದೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮಾಧಿ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದೂ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ. ಇತರೆ ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇದೇ ತೆರನಾದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿವೆ. 1830ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗವರ್ನರ್‌ ಜನರಲ್‌ ಆಗಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್‌ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ರವರು ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ಕೆಡವಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಮೃತಶಿಲೆಯನ್ನು ಹರಾಜು ಹಾಕಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಆಗ್ರಾ ಕೋಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ವೇಳೆ ತ್ಯಜಿಸಲಾದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಮಾರಾಟದಿಂದ ನಿಧಿ-ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬೆಂಟೆಂಕ್‌ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದೇ ಮೇಲಿನ ಕಥೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎಂದು ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಕಾರ ಜಾನ್‌ ರೊಸ್ಸೆಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ನ್ ಕಟ್ಟಯಿನೆ ಹಿಂದೂ ರಾಜೆ ಪಂದ್ ತೆರಿಪಾದ್ ಪಿ.ಎನ್‌. ಓಕ್‌ಆರ್ ಸಲ್ಲಿಸಯಿನ ಅರ್ಜಿನ್ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ 2000ಟ್ ತಿರಸ್ಕಾರ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಭಾರತೊಗು ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್ ಆಕ್ರಮಣ ನಡಪಾವುನೆಕ್ ದುಂಬು ಇತ್ತ್‌ನ, ಇತ್ತೆ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸುಲ್ತಾನೆರೆಗ್ ಸೇರ್‌ನವು ಪನೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ದೇಶದ ಒರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ತಾಜ್‌ ಗುರುತಿಸವೊಂದಿನ ಕಾರಣ, ಅವು ಹಿಂದೂ ಶಿವ ದೇವಾಲಯ ಮೂಲೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಓಕ್‌ ಮೇರೆನ ವಾದ. ರವೀಂದ್ರನಾಥ್‌ ಟಾಗೋರ್‌ರವರು ಈ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು "ವನ್‌ ಟಿಯರ್‌‌-ಡ್ರಾಪ್‌...ಅಪಾನ್‌ ದಿ ಚಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಟೈಮ್‌" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಾಧಿಯ ಮೇಲೆ ನೀರಿನ ಹನಿ ಬಿದ್ದಂತೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿಖರಾಗ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಛಾಯಾರೇಖಾಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಡೆದಲ್ಲಿ, ಅದು ನೀರನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಈವೆರೆಗೂ, ಛಾಯಾರೇಖಾಕೃತಿಯು ಬಳೆಗಳ ತುಂಡುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿರುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.
ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿಲು
ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಸ್ಮಾರಕೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಮರಣಿಕೆಲು ವರ್ಗೊ:ಮೊಘಲ್‌‌ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವರ್ಗೊ:ಮುಸ್ಲಿಂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾ ವರ್ಗೊ:ಗುಮ್ಮಟೊಲು ವರ್ಗೊ:ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌ ವರ್ಗೊ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವರ್ಗೊ:ಆಗ್ರಾಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ಮಾಣೊಲು ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣೊಲು ವರ್ಗೊ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ವರ್ಗೊ:ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟೊಣೊಲು
ಕಪ್ಪಲ್
ಕಪ್ಪಲ್ ಉ೦ದು ಒ೦ಜಿ ನೀರುಡು ಪೋಪಿನ ಬಂಡಿ. ಉ೦ದು ಮಸ್ತು ಪಿರವುದ, ಮುಖ್ಯವಾದು ಬೊಡಾಯಿನಾ ಅ೦ಚಿನವು. ದಿನನಿತ್ಯ ಸಾವಿರ ಕಪ್ಪಲ್ ಸಾಗರಡೂ, ಸಮುದ್ರೊಡ್ ಚಲಿಸೊ೦ದಿಪ್ಪು೦ಡ್. ಜನಕುಲು ಸ೦ಚಾರಗು, ವಸ್ತು ಸಾಗಾವರೆಗ್, ಮೀನ್ ಪತ್ತರೆಗ್, ತಿರುಗಾಡ್ರೆಗ್, ಯುದ್ದೊಗ್ ಉ೦ದೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್.
ಚೇವು
ಚೇವು ನೀರುತಾ ಪಸೆ ಇತ್ತಿ ಮಣ್ಣು ಟ್ ಅಪುನಾ ದೈ, ಮಾರ್ಯಲ್ ಸಮಯೋಡು ಮಸ್ತ್ ತಿಕುಂಡು, ಉಂದು ದಕ್ಷ್ಶಿಣ ಏಷಿಯಾದ್ ಬತ್ತುನವು.
ದೈತ ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲು
ಅಗೆಲ್ ಆಯಿನಾ ಇರೆ ಉಪುಂಡು, ನಿನ್ನ ದಂಡ್ ಮೆತ್ತನೆ ಆಥ್ ನೀರ್ ದಿಂಜಿತೂಪುಂಡು, ಉಂದು ಸುಮಾರ್ ರಡ್ದು ಮೂಜಿ ಫಿಟ್ ಎತ್ತರ ಆಪುಂಡು.
ತೇವುದ್ ಬಗೆಕುಲು
ಗೊವೆ ತೇವು ಇಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡ್. ಕಪ್ಪು ತೇವು ತೊಡ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಬೊಲ್ದ್ ತೇವು ಗುಡ್ಡೆದ ಬರಿಟ್ ಪುಟ್ಟುಂಡು.
ಪತ್ರೋಡೆ
ಪತ್ರೋಡೆ ಮರ ಚೇವುದು ಮಾನ್ಪಿ ತೆನಸ್, ಮರ ಚೇವುದ ಇರೆ ಕೋನತುತು ಶೋಕು ದೆಕ್ಕುದ್, ಚನ್ನೋ ಮುರುದು, ಕಡೆಯಿನ ಅರಿತ ಬಂದೊಡೊಟ್ಟುಗು ಮೊರೆಪೊಡು. ಪತ್ರಡ್ಡೆ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅರಿ, ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆನ್ ಇರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಇರೆ ದೀದ್ ಪೂಜಿದ್ ಪಜೆ ಮಡ್ದಿಲೆಕ್ಕ ಮಡ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ನೆಯಿ ಪಾಡ್ದಿ ಕಾವಲಿಡ್ ಕಾಯಾದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ. ಅರಿತ್ತ ಪುಂಡಿ ಕಡೆವುಲೆಕ್ಕ ಕಡೆದ್ ಐಕ್ ತೇವುದ ಇರೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂಡೆ ಮಲ್ತ್ದ್ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾವುನು. ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ತುಂಡು ಮಲ್ತ್ ತಾರಾಯಿ, ಸಂಬರ, ಪಾಡ್ದ್ ಕಡೆಯಿ ಮಸಾಲೆಡ್ ಕೊದ್ಯಾದ್ ಬೊಳ್ಳೊಳ್ಳಿದ ಒಗರ್ನೆ ಪಾಡ್ದ್ ತಿನ್ಪಿನವು. ಪೂರ ತೇವುಡ್ಲ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಆಪುಜಿ.ಕೆಲವೈಟ್ ಪತ್ರಡ್ಡೆ ಮಲ್ತುಂಡ ಬಾಯಿ ಕಿರ್ಮುಂಡು ಆಯಿಕೊಸ್ಕರ ಪತ್ರಡ್ದೆ ಮಲ್ಪನಗ ಪುಲಿ ಪಡ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪ್ವೆರ್ ತೇವುದ ಕೊದ್ದೆಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು ವರ್ಗೊ:ತರಕಾರಿಲು
ಪೊಂಜೊ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ಯಕ್ಷೆರೆನ ಪಟ್ಟಿ
ಉಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪಟ್ಟೊಗು ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಪೊಂಜೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿ. ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ದೇಸೊಲೆನ್ ಆಳ್‍ನ ರಾಣಿನಕುಲು ಅತ್ತ್ಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪೊಂಜೊ ಪ್ರಧಾನಿಲು ಸೇರ್ದ್‌ಜೆರ್.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊ ರಾಜಕಾರಣಿಲು ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ಯಕ್ಷೆರ್ ವರ್ಗೊ:ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ್ ವರ್ಗೊ:ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಋಷಿ ಪ್ರಭಾಕರ
ಯೋಗಬ್ರಹ್ಮ ಶ್ರೀ ಋಷಿ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮೇರ್ 'ಋಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವಿದ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರ'ನೆತ್ತ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆ. ಮೇರ್ 'ಸಿದ್ಧ ಸಮಾಧಿ ಯೋಗ', 'ಕಾಯಕಲ್ಪಕ್ರಿಯಾ', ನೂದು ಪ್ರತಿಶತ ನೆನೆಪು ಪನ್ಪಿ ಸುಮಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಸುರುಮಲ್ತ್ ದೆ‍ರ್.
ಓದು ಬರವು
ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿನ ಮೇರ್, ಕೆನಡಾದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಒನ್ಟೇರಿಯೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದು M.B.A ಪದವಿ ಪಡೆತೆರ್.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ
ಮೇರ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆನ್ ಆರ್ನ ಗುರು ಭಗವಾನ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಹರ್ಷಿ ಮಹೇಶ್ ಯೋಗಿ ಮೇರ್ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ಮಲ್ತೆರ್.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ಪ್ರಭಾಕರೆರ್ ಅರುಂಧತಿ ಮಾ ಮೇರೆನ್ ಮದ್ಮೆ ಆದ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಪುದರ್ದ ಮಗೆ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಮೃತ್ಯು
ಪ್ರಭಾಕರೆರ್ 16 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ತಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರುಡು ನಿಧನರಾಯೆರ್.
ರಾತ್ರೆ
[[ಫೈಲ್:Earth's_City_Lights_by_DMSP,_1994-1995_(large).jpg|right|thumb|350x350px|ರಾತ್ರೆ ಪೊರ್ತು ಭೂಮಿ ತೋಜುನಬಗೆ. ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರೊನ್ ಸಂಯೋಜಿಸತ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ತಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ]] thumb|Waning moon right|thumb|Nótt, the personification of night in Norse mythology, rides her horse in this 19th-century painting by Peter Nicolai Arbo. ರಾತ್ರೆ ಅತ್ತಂದೆ ರಾತ್ರೆತ ಸಮಯೊ ಸೂರ್ಯ ಕ್ಷಿತಿಜಟ್ ತಿರ್ತ್‌ಇಪ್ಪುನಗ ಆ ಸಮಯ. ಗುಣಲಕ್ಷಣಟ್ ರಾತ್ರೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾತ್ ಪಗೆಲ್ . ರಾತ್ರೆತ ಸಮಯ ಋತು, ಕಾಲಮಾನಟ್, ಅಕ್ಷಾಂಶ, ರೇಖಾಂಶಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾತ್ ಬದಲಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ರಾತ್ರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು ಸೂರ್ಯೆ ಕ್ಷಿತಿಜದ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತು. ಗುಣಲಕ್ಷಣೊಲೆಡ್ ರಾತ್ರೆಗ್ ವಿರುದ್ಧವಾಯಿನವು ಪಗೆಲ್. ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು ಋತು, ಕಾಲಮಾನೊಡು, ಅಕ್ಷಾಂಶ, ರೇಖಾಂಶಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. ನಿಶಾಚರಿಲು ಪಂದ್ ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಪಂಡ ರಾತ್ರೆಡ್ ಸಂಚಾರ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಪಂದ್ ಅರ್ತೊ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ
ನೆಲ ಸಂಪಿಗೆ
ನೆಲ ಸಂಪಿಗೆ ಒಂಜಿ ನಸು ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪಿನ ದಯಿ. ಈ ದಯಿತ  ವಿಶೇಷ ಪಂಡ ಪೂ ಅಪುನ ಸಮಯೊಡು ಇರೆ ತೋಜುಜ್ಜಿ. ಭೂಮಿದ ಅಡಿರ್ದ್ ಪೂ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ದಯಿ ಭಾರತ, ಚೀನಾ, ನೇಪಾಳ, ಆಸ್ಸಾಂ, ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಈ ಕುಲಕ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸುಮಾರ್ ೫೦ ಜಾತಿದ ತಳಿಕುಲು ಉಲ್ಲ.
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಸಂಸ್ಕೃತ - ಭೂಮಿ ಚಂಪಕ.
ಇಂಗ್ಲೀಷ್ - ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ರೋಕಸ್  ಬೊಕ್ಕ ಪಿಕಾಕ್ ಜಿಂಜರ್
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್- kaempferia  Rotunda.
ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್
ನೆಲ ಸಂಪಿಗೆದ ದಯಿ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ದಯಿ .ನೆಟ್ ಪೂ ಆಪಿನ ಸಮಯೊಡು ಇರೆ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಜ್ಜಿ ಪೂ ಆದ್ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ ನೆಲತ ಅಡಿಡ್ದ್ ಕಡ್ಡಿದ ಲೆಕ್ಕ ಮುಗ್ಗಾದ್ ಇರೆ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುಂಡು ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ದಿನೊರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಳ್ಡ್ ಇರೆ ಆಪುಂಡು .ನೆಲ ಸಂಪಿಗೆದ ದಯಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಶುಂಠಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಂಜಲ್ದ್ ದಯಿತ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಈ ದಯಿ ನೀರ್ದ್ ಆಶ್ರಯ ಉಪ್ಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ಇತ್ತ್ ದ್ ದೊಂಬುಗು ಲುಂಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಕಂಡೆ ಮಾತ್ರ ಭೂಮಿದ ಅಡಿಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೀರ್‍ದ ಆಶ್ರಯ ತಿಕ್ಕಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಂಡ ಬರ್ಸ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸುರುಕು ಪೂ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಅರಳುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೂ ವರ್ಗೊ:ಎಲ್ಯ ಲೇಕೊನೊಲು
ಅರಸಾಯ
ಅರಸಾಯ ಪಂಡ್ಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು ಹರಿಸೇವೆ. ಉಂದು ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವೆರೆಗ ಕಟ್ಟುನ ಮುಡಿಪುದ ಸಮಯೊಡು ದಾಸಯ್ಯೆರ್ ಮಲ್ಪುನ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆಗ್ ಅರಸಾಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪೂಜೆದ ಕ್ರಮೊ
ಎಣ್ಮ ದಿನೊಕ್ಕು ದುಂಬು ಕೈಲ್ ಕಡ್ತ್‌ದ್ ದೀಪೆರ್. ಪೂಜೆದಾನಿ ಬೊಲ್ಪುಗು ದಾಸಯ್ಯನಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಬಾರೆದ ಬಂಬೆದ ಮಂಟಪೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು
ಜಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್
[http://skfelixer.in/md-profile.htm ಜಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್] ಮೇರ್ ಗಂಗೊಳ್ಳಿ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮ, ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕುಡ್ ಫುಟ್ಟಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಎಸ್. ಕೆ. ಎಫ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕೊನು ಕಟ್ಟುದ್ ಬುಲೆಪಯಿನಾರ್. ೧೮೮೭ಡ್ ಮೇರ್ ಕೇವಲ ೨೫೦೦೦ ಸಾವಿರ ದುಡ್ಡ್ ಡು ಸುರುಮಲ್ಥಿನ ಈ ಕೈಗಾರಿಕ ಈತ್ತೆ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್ದ ಪುದರ್ ಮಲ್ದಿನ ಮೂಡುಬಿದ್ರೆದದ ಒಂಜಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ. ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮಟ್ಟ್ ಡ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಈ ಎಸ್. ಕೆ. ಎಫ್ ಇತ್ತೆ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಸುರುಕು ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಲಿ ಒಂಜಿ ಧಾನ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣ ಪಂಡ ಅರಿತ್ತ ಮಿಲ್ಲ್ ಪಂಡ್ದ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನವು ಇತ್ತೆದ ಧನಿ ಜಿ. ರಾ. ಆ. ಮೇರ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆನ್ಬಾ ರಿ ಸುದಾರಣೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಇತ್ತೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ವರ್ಷೊಗು ೩೫ ಕೋಟಿ ದ ವೈವಾಟ್ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈತೆ ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಸಾವಿರ ಜನಕುಲೆಗ್ ಬೇಲೆದ ಅವಕಾಶಲಾ ಆತ್ಂಡ್. ಎಲ್ಲಡ್ ಸುರು ಆಯಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಇತ್ತೆ ಬಾರ್ ಬೆಯ್ಪಾವುನ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ನುಂಗಾವುನ ಯಂತ್ರೊಡು ೨೦/ಟನ್ ಇತ್ತಿನ ಇತ್ತೆ ೧೦೦/ಟನ್ ಪತ್ತುನ ಒಂಜಿ ಯಂತ್ರದ ಮುಖಾಂತರ ಈಡಿ ದೇಶೊಡೇ ಒಂಜನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಈಡಿ ದೇಶೊಡೆ ೩೦೦೦೦ ಬಾರ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ ಅಂದು ಪುದರ್ಲ ಮಲ್ದುಂಡು.
ಇನಾಮುಲು
ಎಸ್. ಕೆ. ಎಫ್. ಕೈಗರಿಕಗ್ ಜಿ. ರ. ಆ. ಮಸ್ತ್ ಇನಾಮುನ್ಲ ಕನತ್ ಕೊರ್ಥೆರ್. ನೆಟ್ ದೇಶ ಬೊಕ್ಕ ವೀದೇಶದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂಚೆನೆ ಸೇವೆದ ಕೈಗರಿಕೆ, ಕಮ್ಮಿ ಹಾಲ್ ಮಲ್ಪುನ ಕೈಗರಿಕೆ, ದೇಶದ ಉನ್ನತ ಇನಾಮು, ರಾಷ್ಟ್ರ ಏಕ್ತ ಇನಾಮು, ಬೊಕ್ಕ ಮೇರೆನ ಸಾಮಾಜ ಸೇವೆಗ್ ಅಂಚೆನೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೇವೇಗ್ ಮಸ್ತು ಇನಾಮುಲು ತಿಕುದ್ಂಡು.
ವರ್ದನ
ಜಿ. ರಾ. ಆ. ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ಎಸ್. ಕೆ. ಎಫ್. ಕೈಗರಿಕೆಗ್ ಪೊಸತ್ ಯಂತ್ರೊನ್ ಕನತೆರ್, ಐತ ಪುದರ್ ವರ್ದನ ಪಂಡ್ದ್. ಉಂದು ಇಡೀ ಏಷಿಯಾ ಖಂಡೊಡು ಸುರುತ್ತ ಯಂತ್ರ. ಉಂದು ಸ್ಟೇನ್ಲೆಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಬಾಯ್ಲರ್ಸ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಯಂ ನಿಯಂತ್ರಣ ಯೋಜನೆ ತಯಾರಿಸವುನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕ. ಈ ವರ್ದನ ಕೈಗರಿಕದ ಮಸ್ತ್ ಸಮಸ್ಯೆನ್ ನಿವರಣೆ ಮಲ್ದುಂಡು. ಅರಿತ್ತ ಮಿಲ್ಲ್ ದ ಬೇಲೆದಕುಲೆನ, ಬೇಲೆದ ವಿಷಯೊಡು ಅಂಚೆನೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯೊಡು ಮಾತ. ಅಂಚೆನೆ ಉಂದು ಬೇತೆ ಹೂಡಿಕೆದ ಬೊಕ್ಕ ಖರ್ಚಿದ ಸಮಸ್ಯೆನ್ಲ ನಿವರಣೆ ಮಲ್ದುಂಡು. ಉಂದು ಕಾಲಿ ೩೫% ಇಂಧನನ್ ಉಪಯೊಗಿಸವುಂಡು.
ಎಲಿಕ್ಸರ್
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಯೋಜನೆ ಜಿ. ರಾ. ಆ. ಮೆರೆನ. ಒಂದು ದಾದಾ ಪಂಡ ಬೆಚ್ಚ, ಚಪ್ಪೆ, ಬೊಕ್ಕ ಮಮುಲಿ ನೀರ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಯಂತ್ರ. ಉಂದು ಬಾರಿ ಕಮ್ಮಿಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಎಡ್ಡೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಂದ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ದ್ಂಡ್. ಒಂದು ಇತ್ತೆ ಮಾತ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ದೆತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಆರೆನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ
ಜಿ. ರಾ. ಆ ಮೆರೆನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಪಂಡ ಜೈನ ಕಾಶಿ ಆತುನ ಬೆದ್ರ ನ್ ತಂತ್ರಜ್ನಾನ ಕಾಶಿ ಆದ್ ಮಲ್ಪೊನು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಚೌತಿ ಪೂಜೆ
ಚೌತಿ ಸಕಲ ವಿಘ್ನನಿವಾರಕೆ ಆಯಿಂಚಿ ಗಣಪತಿಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಪೂಜೆ.
ಮೂಲ ಇಲ್ಲದ ಚೌತಿ
ಗಣೇಶಚೌತಿದ ದಿನೊ ಈ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದಾತ್ರ ಚೌತಿಪೂಜೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ದೈವೊನು ನಂಬಿನ ಮೂಲ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ ಚೌತಿಪೂಜೆ ನಡಪಾವೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಗ್ರಾಮ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಲಾ ಚೌತಿಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಚೌತಿಪೂಜೆದಾನಿ ಗಣಪತಿನ ಒಟ್ಟುಗು ದೈವೊಲೆಗ್‌ಲ 'ಪಸರ್ನೆ'(ಪನಿಯಾರ) ಸೇವೆ ನಡಪುನವು ವಿಶೇಷೊ.
ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು
ದೈವಸ್ಥಾನೊಡು ಕರ್ಂಬುದ ರೂಪೊಡು ಗಣಪತಿನ್ ದೀದ್ ಚೌತಿಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ ಆದುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಕರ್ಂಬು, ಪದೆಂಜಿ, ಕಡ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಎಳ್ಳು ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಪದೆಂಜಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡ್ಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆಯಾದ್ ಕಾಯ್ಪೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ತರಿತರಿಯಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ದೀವೊನೊಡು.ಎಳ್ಳ್‍ನ್ ಲಾ ಕಾಯ್ತ್‍ದ್ ಬೇತೆ ದೀವೊನೊಡು.
ಪೊರಿ
ಪೊದ್ದೊಲು ಈ ಪೂಜೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಅಗತ್ಯೊದ ನನೊಂಜಿ ವಸ್ತು. ಕಾರ್ತಿದ ಬುಳೆಡ್ದ್ ಚೌತಿಪೂಜೆಗೆಂದೇ ೫ ಅತ್ತ್ಂಡ ೯ ಸೇರ್ ಬಾರ್ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ದೀಪೆರ್. ಚೌತಿಗ್ ರಡ್ಡ್ ದಿನ ಉಪ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ಪೊದ್ದೊಲು (ಹೊದಳು ಅತ್ತಂಡ ಪೊರಿ) ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವೆರೆಗ್ ಅರ್ಪಣೆ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ದುಂಬು ಉಂದೆನ್ ಏರ್ ಲಾ ಮಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪಂಡ ತಿನಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.
ಕೊಲ್ಲಪೂ
ಒಂತೆ 'ಕೊಲ್ಲಪೂ' ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಕೊಲ್ಲಪೂ ಪಂಡ ಕುಡು ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಕೊಡಿತ್ತ್‍ದ್ ಬತ್ತಿನ ಪೂ.
ನೈವೇದ್ಯೊ
ನೈವೇದ್ಯೊಗು ಉರ್ದುದ ದೋಸೆ, ಬಜಿಲ್, ಏಲಕ್ಕಿ, ಬಾರೆದ ಪರ್ಂದ್, ತಾರಾಯಿ, ಬೆಲ್ಲ, ನೆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಪೂಜೆಗ್ ಒಂತೆ ಪಿಂಗಾರಲಾ ಬೇತೆ ಪೂಲಾ ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಕರಂಬು
ಕರ್ಂಬುನು ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರ್ಂದ್ ಎಣ್ಣೊಣುವೆರ್. ಆರತಿ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ದುಂಬು ಹಣ್ಣುಕಾಯಿ ಸೇವೆ ನಡಪುಂಡು. ಚೌತಿಪೂಜೆದಾನಿ ಕೆಲವು ಮೈಟ್ಟ್ ಹೋಮ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಲಾ ಉಂಡು. ಗಣಪತಿ ದೇವೆರೆಗ್ ಧೂಪಾರತಿ ಮಲ್ತಿಬೊಕ್ಕ ದೈವೊಲು ಉಪ್ಪುನ ಮಣೆಮಂಚೊಗುಲಾ ಆರತಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
ಕೊಡಗೆರೆ ಇಲ್ಲ್‌ಡಿಪ್ಪುನ ಪೂಜೆದ ಕೋಣೆ. ಇಂದೆಕ್ 'ಮೀದಿ ಕೋಂಬರೆ' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. 'ದೇವಡ ಕೋಂಬರೆ' (ದೇವರೆ ಕೋಣೆ) ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್‍ಲಾ ಉಂಡು. 'ಕನ್ನಿ' ಪಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಪೂಜ್ಯ, ಇಂಚಿತಿ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಐನ್ ಮನೆ ಪನ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್ ಸುಳ್ಯೊಡ್ದು ಮಡಿಕೇರಿಗ್ ಪೋನಗ ಗ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ಐನ್ ಇಲ್ಲದ ಕೈಸಾಲೆಡ್ ಪೊಗ್ಗುನಲ್ಪ ಇಪ್ಪುನ ಕಂಬೊಗು ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊಂದ್ ಪುದರ್. ಒಂಜಿ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಯಜಮಾನ್ರೆಗ್ ಇಪ್ಪುನಾತೆ ಮರ್ಯಾದಿ ಈ ಕಂಬೊಗು ಉಂಡು. ಕೊಡಗೆರೆ ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್ಡ್ 'ಮೀದಿ' ಪಂಡ ನೆವೇದ್ಯೊಂದು ಅರ್ತೊ. ದಿನೋಲ ದೇವೆರೆಗ್ ಈ ಕೋಣೆಡ್ ಮೀದಿನ್ ದೀಡುನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆಕ್ 'ಮೀದಿ ಕೋಂಬರೆ' ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ತುಲುತಕುಲು ಇಂದೆನ್ ಡೆಂಗಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ರಚನೆ
thumb|ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ಬುಡೊಟು ನಡಪುನ ಪವಿತ್ರೊ ಕೆರ್ಮೊ-ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆ ಕನ್ನಿಕಂಬೊ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸುಳ್ಯೊದ ಕಡೆತ ತುಳುವೆರೆನ ಮಾಂತ ಇಲ್ಲಡೆಡ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಕೊಡಗೆರೆ ಐನ್ ಮನೆಲೆಡ್ ಮಾಂತ್ರೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಕೋಣೆದುಲಾಯಿ ಮೂಡಾಯಿ ಎದುರ್ಪುದ ಗೋಡೆಡ್ ಒಂಜಿ ನೇಲುನ ದೀಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಸರಪ್ಪೊಲಿದ ಕೊಂಡಿಡ್ ಅಟ್ಟೊದ ಅಡ್ಡೊಗು ನೇಲ್ಪಾವೆರ್. ಕೊಡಗೆರ್ ಇಂದೆಕ್ ತೂಕ್೦ಬೊಳ್‌ಚ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಗೋಡೆದ ಮಿತ್ತಮೆಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗೂಡಿಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಬೊಲ್ಲಿದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಬಟ್ಟಲ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ಲಿದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗಿಂಡ್ಯೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಲಟ್ ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದಲ್ಪ ಕುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ಬಲಸುನ ಕೆರ್ಮೊ
ನಿತ್ಯೊ ಬೊಲ್ಪೊಲ್ಪುಗು ಬುಕ್ಕೊ ಬಯ್ಯಗ್ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಅಡಿತ್ತ್‌ದ್ ತೂಂಕು ದೀಪೊನು ಪೊತ್ತಾದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಮನೆತನೊದ ಕಾರ್ನೆರೆನ್ ನೆನೆತೊಂದು ಪ್ರಾರ್ತನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೊಡಗೆರ್ ನಿತ್ಯೊ ರಾತ್ರಿ ಒನಸ್‍ದ ಸುರುಟು ಆನಿದ ಅಟಿಲ್‍ನ್ ಈ ಬೊಲ್ಲಿದ ಬಟಲ್‍ಡ್ ನೆವೇದ್ಯೊಂದು ದೀಡ್‍ವೆರ್. ಗಿಂಡ್ಯೆಡ್ ಪೇರ್ ಅತ್ತಂಡ ನೀರ್ ದೀಡುವೆರ್. ಇಸೇಸೊ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್‌ಂಡ ನೆವೇದ್ಯೊ ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗಿಂಡ್ಯೆಡ್ ಒಂತೆ ಗಂಗಸರೊನು ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ. ಕೊರ್‌ನ ಪೊನ್ನುಲು ಅಪ್ಪೆಲ್ಲ್‌ಗ್ ಬನ್ನಗ ಕುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ದೀಡುನ ಕೆರ್ಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಕನ್ನಿ ಕಂಬೊದ ಬಗೆಟ್ ನಂಬಿಕೆಲು
thumb|ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನೆ ಕನ್ನಿಕಂಬೊಗು ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ಕೊರ್ಪುನಾತ ಗೌರವೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇಂದೆತ ಉಲಾಯಿ ಬಜಿ ಕಾರ್‌ಡ್ ಪೋವೊಡು. ತರೆಕ್ ಮುಂಡಾಸ್, ಟೊಪ್ಪಿ ಕಟ್ಟೊಂದು ಪೋವೆರ ಬಲ್ಲಿ. ಕನ್ನಿಕಂಬೊನು ದಿನೊಲಾ ಸುದ್ದೊಡು ದೀಡೊಡು. ಸೂತಕೊದಕುಲು ಈ ಕೋಣೆದುಲಯಿಗ್ ಪೊಗ್ಯರ ಇದ್ದಿ.
ಮದರಂಗಿ(ಮಾದ್ರಂಗಿ,ಮರ್ದ್)
ಉಂದೊಂಜಿ ಮರ್ದ್ ದ ದೈ. ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತಿನ ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಮರ ಪಂದ್ಲಾ ಪನೊಲಿ. ತುಲುನಾಡ್ಡ್ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್ ದ ಇರೆ ಪಂಡ್ ದೇ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮದ್ರೆಂಗಿದ ಬಗೆಕುಲು
ಕೈಕ್ ತರೆಕ್ಕ್ ಪಾಡುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆ ಆಂಡ. ತುದೆ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಪಂಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ವಿದ ಉಂಡು. ಉಂದು ತುದೆ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಒಯಿಕ್ಲಾ ಉಪಯೊಗೊಗು ಆಪುಜಿ.
ಮರ್ದ್ ಡ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಬಳಕೆ
ನೆತ್ತ ಇರೆಕ್ಲೆನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಬಜ್ಜೈ, ನಾಲ್ ಮರಟ್ ಪರಪುನ ತಬುರುಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಗಂಧದ ಲೆಕ್ಕ ಅರೆತ್ ದ್ ಅಂಗೈ ಅಂಗಾರ್ ಲೆಗ್ ತಾಗದ್ ಒಂಜಿ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದು ದೆಕ್ಕೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಮರ್ದ್ ದ ಸಾರ ಇಡೀ ಜೀವದ ನರನಾಡಿಗ್ ಸೇರುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮದ್ಮೆದ ದ್ಂಬಿನಾನಿ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮದ್ಮಲೆನ ಕೈಕ್ ಕಾರ್ ಲೆಗ್ ಬಲ್ಲಿ ಬುಡ್ಪಾವೆರ್. ನೇಡ್ದಾತ್ರ ಅಕಲೆನ ರಡ್ದ್ ಜೀವೊಲು ಒಂಜಾನಗ ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ನಂಜಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ (elergy) ತಡೆ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತುಲುವೆರೆಗ್ ತೆರಿದಂಡ್. ಸಿಡುಬು ರೋಗ ಬತ್ತಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ಲಾ ನೀರ್ ಮೀಪಾವುನಗ ನೆತ್ತ ಇರೆತ ಕಸಾಯ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಐಟೇ ಮೀಪಾವೆರ್. ಉಂದು ಅಂಟು ರೋಗೊನು ಪಂರ್ಬಂದಿಲೆಕ್ಕ ಸಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡ್. ಬಂಜಿಗ್ಲಾ ರಡ್ಡ್ ಚಮಚ ನೆತ್ತ ಕಸಾಯ ಪರಂಡ ಜೀರ್ಣಸಕ್ತಿಲಾ ಹೆಚ್ಚಾಪುಂಡು.
ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್ ಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಮರ್ದ್
ಮಂಜಲ್ ಸೀಕ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ಸೊಪ್ಪು ರಡ್ಡ್ ಪುಂಡಿ ಜೀರ್ದರಿ ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಸೇರಾದ್ ಸನ್ನ ಕಡೆದ್ ಗಾಳಿದ್ ಮೂಜಿ ದಿನ ಮಸ್ತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ೬ ದಿನ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರೊಡು ಒಂಜಿ ಗಂಟೆ ಕರಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಂಡೆದ ತಿಂಡಿ ತಿನೊಲಿ. ಮೀನ್, ಮಾಸ, ಪುಳಿ  ಕಾರ,ಪೆಲಕಾಯಿ  ಒಂತೆ ತಿನ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿ.
ಕೊಡಪಾನ
ನೀರ್ ದಿಂಜಾದ್ ಕೊಂಡೊಯರ ಇಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ಪಾತ್ರೆನ್ ಕೊಡಪಾನ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಬಜಿ ನೀರ್ ಕನರೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೆಲಸೊಲೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಪೂಜೆಗ್ ನೀರ್ ಕೊಂಡರ್‍ಯರ, ದೈಕ್ ನೀರ್ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೆಲಸೊಗು ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಬೋಡು. ಸುತ್ತ ಉರುಂಟಾದ್ ಇತ್ತದ್, ಒಂಜಿ ಮರ್ಗಿಲ್ಡ್ ಬಾಯಿ ಉಪ್ಪುಂಡ್. ಕೊಡಪಾನೊನು ಎದುರು ದೀಡೊಂದು ಇಂಚಿಪ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಚಳುವಳಿಲಾ ಆಂಡ್.
ಕುದ್ಪೆ
ಮಣ್ಣ್ಡ್ ಮಲ್ತ್‌ನ ಚೆಂಬುದಂಚಿತ್ತಿನ ಪಾತ್ರೊ. ಕಲಿ ಪರ್ಪುನಕ್ಲ್ ಕುದ್ಪೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆತ ಬಾಯಿ ಎಲ್ಯೆ.
ಕುಜಿಲಿ
ಕುಜಿಲಿನ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮೂರ್ತೆದಕುಲು ತಾರಿಡ್ ಕಲಿ ಬೂರೂನ ಕೊಂಬುಗು ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕುಜಿಲ್‍ನ ಕಟ್ಟುನೆ ಕ್ರಮೊ. ಉಂದು ಕಡ್ಯಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯೆ. ಬಾಯಿ ಮಲ್ಲೆ.
ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯೊ
ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮಣ್ಣ್‌ದ್ ಕಡ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕಡ್ಯೊನೆ ಕೊಡ. ಕಡ್ಯ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್‍ಲಾ ಆಪುಂಡು.
ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ತಾಮ್ರೊ ಒಂಜಿ ಲೋಹೊ. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯನ್ ಬಡವೆರ್ ಪತ್ಯೆರ್ಂಡ ಮಲ್ಲಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ತಾಮ್ರೊದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ, ತಾಮ್ರೊದ ಮಂಡೆ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್.
ಚೊಂಬು/ಪಿತ್ತಾಲೆದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ಚೆಂಬು ಅತ್ತಂಡ ಪಿತ್ತಾಲೆ ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೆ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಾನೆರೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್, ಮಲ್ಲಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೊಡ್ಪಾನೊ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್. ದೇವೆರೆ ಬೇಲೆಗ್ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೊಡ್ಪಾನೊಡು ನೀರ್ ಕೊಂಡರ್ಪೆರ್.
ಎಲ್ಮೀನ್‍ದ ಕೊಡ್ಪಾನೊ
ಕಾಲೊ ಬದಲಾಯಿನಂಚನೆ ಪೊಸತ್ತ್ ಕೊಡ್ಪಾನುಲು ಪರಿಚಯೊ ಆಂಡ್. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಅಲ್ಯೂಮೀನಿಯಂ ಕೊಡ್ಪಾನೊಲಾ ಒಂಜಿ. ತುಳುತಕ್ಲು ಇಂದೆನ್ ಎಲ್ಮೀನ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಸಿಮ್ಮ
ಸಿಮ್ಮ ದುಂಬು ಉತ್ತರ ಭಾರತ, ಮಧ್ಯ ಭಾರತೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತ್‌ದ್, ಇತ್ತೆ ಗುಜರಾತ್‌ದ ಗಿರ್ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು. ಸಿಂಹೊಲು ಪುಚ್ಚೆದ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಸಿಂಹೊಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಆಫ್ರೀಕಾದ ಮೂಡಯಿ ಅಂಚೆನೆ ತೆಂಕಯಿ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಏಷಿಯಾದ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಮಾತ್ರ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ಮದರಂಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರೊ
ಮದಿಮೆದ ದುಂಬುದಾನಿ ಮದ್ಯಾನೋ ಅತ್ತಂಡ ರಾತ್ರೆ ಇಲ್ಲಲ್ ಒಣಸಾಯಿನೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮದ್ಮಲೆನ ಕೈಕ್ ಕಾರ್ ಲೆಗ್ ಬಲ್ಲಿ ಬುಡ್ಪಾವೆರ್. ನೇಡ್ದಾತ್ರ ಅಕಲೆನ ರಡ್ದ್ ಜೀವೊಲು ಒಂಜಾನಗ ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ನಂಜಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ (allergy) ತಡೆ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್ದ್ ತುಲುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆ. ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಸೇರ್ಸಾಪಿನೆಡ್ದಾವರ ಉಂದೊಂಜಿ ಗೌಜಿ ಗಮ್ಮತ್ತ್‍ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಪುಂಡು.
ಮದರಂಗಿ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಬೊಕ್ಕ ದೇವೆರೆಗ್ ಅಡ್ಡ ಬೂರುದು ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಗ್ ಸುತ್ತು ಬರೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಚಾವಡಿಡ್ ಪಜೆ ಪಾಡ್‍ದ್ ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಮಣೆ ದೀದ್ ಅಯಿಟ್ಟ್ ಮದಿಮಾಯೆ ಅಥವಾ ಮದಿಮಾಳ್‍ನ್ ಕುಳ್ಳಾವೊಡು. ಮದಿಮಾಳೆನ ಸೋದರಮಾಮಿ ಅಥವಾ ನಾದಿನಿ (ಮೊಕುಲು ಮುತ್ತೇಸಿನಕುಲು ಆದುಪ್ಪೊಡು) ಮದರಂಗಿ ದೀಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊ. ಮದಿಮಾಯೆಗ್ ಸುರು ಮದರಂಗಿ ದೀಪಿನಿ ಆಯನ ಭಾವನೆಂಟ (ತಗೆ ಅಥವಾ ತಂಗಡಿನ ಕಂಡನಿ).
ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನೆ
ಮದಿಮ್ಮೆಗ್ ದುಂಬುನಾನಿ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನ ಕ್ರಮ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಆನಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡುನವು ತುಳುವೆರನ ಕ್ರಮೊ. ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡಿಯರ ದುಂಬು ಪೊಣ್ಣಗ್ ಅತ್ತಂಡ ಆನಗ್ ಎಣ್ಣೆ ಅರಸಿನ ಕ್ರಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕ್ಲೆನ್ ಮೀಪದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ತುತ್ತಾದ್ ದಿಬ್ಬನೊಡು ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗುವೆರ್. ಗರ್ನಾಲ್, ಕದಿನೊ, ವಾದ್ಯೊದ ಮೇಳೊಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬತ್ತಿನ ದಿಬ್ಬನೊನು ಐನ್ ಜನೊ ಮುತೈದೆಯೆರ್ ಮಂಟಪೊಡು ಆರತಿ ಮಲ್ತ್ ಎದ್ಕೊನುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮ್ಮಾಲೆನ್ ಮದ್ರೆಂಗಿಗ್ ಕುಲ್ಪಾವೆರ್. ಆನಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡ್ನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಸೋದರೊದಕ್ಲು ದುಂಬು ಬರ್ಪೆರ್. ಸೋದರ ಸಮ್ಮಲೆನ/ಮಾಮಿನ ಜೋಕ್ಲೆನ್ ಮದ್ರೆಂಗಿ ದೀಡಿಯರ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬಲತ್ತ ಕೈಕ್ ಸೂರ್ಯನ ಚಿತ್ರೊ, ಎಡತ ಕೈಕ್ ಚಂದ್ರನ ಚಿತ್ರೊ ದೀಡುವೆರ್.
ಮದುರಂಗಿ ದೈಯಿ
ಮದುರಂಗಿ ದೈಯಿ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಇರೆಕುಲು ಇತ್ತಿನ ಮಸ್ತ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಲ್ ಇಪ್ಪುನ ಮರ ಪಂದ್ಲಾ ಪನೊಲಿ. ತುಲುನಾಡ್ಡ್ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಮರ್ದ್ ದ ಇರೆ ಪಂಡ್ ದೇ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮರ್ದ್
ತರೆತ ಕೂಜಲ್ ತಾಲಂದಿಲೆಕ್ಕ, ಬೊಲ್ದಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ನೆತ್ತ ಇರೆನ್ ಅರೆತ್ ದ್, ಗಸಿಮಲ್ತ್ ದ್ ತರೆ ಕೂಜಲ್ದ ಮುದೆಲ್ ಗ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಬುಡ್ದ್ ತರೆನ್ ದೆಕ್ಕ್ಂಡಾ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ ಪರಿಣಾಮ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಗುರು ಸುತ್ತು, ಮರಿಯಾಲದ ನಂಜಿ ತಿನ್ಪುನೆಕ್ಲಾ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
ಮದುರಂಗಿಟ್ಟ್ ಅಧುನಿಕಕರಣ
ಇತ್ತೆ ಮಾತೆರ್ಲ ಎಚ್ಚ ಆದ್ ಮದರಂಗಿ ಕೋನ್ ನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣುಲೆಗ್ ಮದರಂಗಿ ಪನ್ಪಿನವು ಬಾರಿ ಮೋಕೆದ ವಸ್ತ್.
ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ
ಇತಿಹಾಸೊ
ತುಳು ಭಾಷೆನ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಬರೆಪಿನ ರೂಡಿ ಪಿರಾಕ್‍ದವು. ಕಲ್ಲ್‌‍ದ ಶಾಸೊನೆಲೆಡ್, ಕಡತೊಲೆಡ್, ತಾಳೆ ಗರಿಕ್ಕುಲೆಡ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ತುಳು ಬರೆತಿನ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್‍ ದಾಖಲೆಲು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತುಳುನಾಡ್‍ಗ್‍ ಕಾಕಜಿ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬರವಣಿಗೆಲು ಮಸ್ತ್ ತಿಕ್ಕುವ. ಇಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವು ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತ್‌ಜಿ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆತ್‍ನೆಟ್ಟ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಮುದ್ರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್‌ಜಿ. 1834ನೇ ಇಸವಿಡ್ದಿಂಚಿ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡ್ದ ಬಾಸೆಲ್ ಪನ್ಪಿ ಊರೂಡ್ದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಭಾರತ ದೇಶೊಗು ಬತ್ತಿ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ವ್ಯವಹಾರ ಮಲ್ಪೆರೆ ತುಳು ಭಾಷೆ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬೋಡು ಪಂಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುಭಾಷೆ, ತುಳು ಸಂಸ್ಕತಿಲೆನ್ ಅಕುಲು ಕಲ್ಪೊಡಾಂಡ್. ದೇಶೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸೆರೆ ಸಹಾಯೊಡ್ದು ಬೇಗನೇ ತುಳು ಭಾಷೆ ಕಲ್ತೆರ್, ಅತ್ತಂದೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಬೇಲೆಗ್‍ಲಾ ಜತ್ತೆರ್. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ 1841 ಮುಟ್ಟ ಮುದ್ರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಜ್ಜಾಂದಿನೆಡ್ದ್ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಬೋಡಾಯಿ ಕರಪತ್ರೊಲೆನ್ ಅತ್ತಂದೆ ತನ್ಕುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮದ್ರಾಸ್‍ಡ್ದ್‍ ಕಲ್ಲಚ್ಚಿಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕನವೊಂದಿತ್ತೆರ್. 1841 ಟ್ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಮಿಶನರಿ ಆದ್ ಬತ್ತಿ ಜಿ. ಎಚ್ ವೇಗಲ್ (G. H. Wiegle) ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ದ್ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣದ ಒಂಜಿ ಯಂತ್ರೊನು ಪತ್ತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ ಆಯಿನ ತುಳುಭಾಷೆಗ್ ಮಿಶನರಿನಕುಕಲು ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಶಸ್ಯ ಕೊರಿಯೆರ್. ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಿಪಿ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವು ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆಡ್ ಇಜ್ಜಾಂದಿನೆಡ್ದ್ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬರೆಪುನ, ಓದುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಅವು ಹೆಚ್ಚ ಬೊಳ್ಪುಗು ಬರಂದೆ, ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ದಾಂತೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಿಶನರಿಲೆನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹೊಡು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೇಲೆ ತರ್ಜುಮೆಡ್ದ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರೊಗು ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಮಸ್ತ್ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಸುರುಟ್ಟು ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ಭಾಗೊಳೆನ್ ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ತರ್ಜುಮೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಮುದ್ರಣ
ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಗ್ರೇನರ್ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ತರ್ಜುಮೆ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ರಡ್ಡನೇ ಭಾಗ ಆಯಿ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಮತ್ತಾಯೆ ಬರೆತಿ ಸುವಾರ್ತಮಾನ ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಬೂಕು 1841ಟ್ಟ್ ಸುರುಟ್ಟು ಮುದ್ರಣ ಆದ್, ತುಳು ಮುದ್ರಣ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಸುರು ಆಂಡ್. 1854 ಮುಟ್ಟ ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡೇ ಶಾಲೆಲೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಬೂಕುಲು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರೊಗು ಬೋಡಾಯಿ `ಕರಪತ್ರೊಲು, ಬೂಕುಲು, ಕನ್ನಡ ಗಾದೆಲು, ಚೆನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣ, ಬಸವ ಪುರಾಣ, ರಾವಣ ದಿಗ್ವಿಜಯ, ತುಳು ಸತ್ಯವೇದ, ಕನ್ನಡ ಸತ್ಯವೇದ, ದಾಸರ ಪದಗಳು, ಯಾತ್ರಿಕನ ಸಂಚಾರವು' ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್. ಅತ್ತಂದೆ ಕನ್ನಡದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಆಯಿ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರಲಾ (1843) ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡೇ ಅಚ್ಚಿ ಆತ್ಂಡ್.
ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ತುಳುಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರೊ ಉಂಡು.ಅಯಿಕ್ಕು ತುಳು ತಿಟ್ಟುಂದ್ದು ಪಣುವೇರ್‍ ಕೆಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ, ಸತ್ಯಾನ ಪುರತ್ತಾ ಸಿರಿ, ಕೊರ್ದಬ್ಬು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪ್ರಸಂಗೊಲು ಉಲ್ಲ.
ಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲು
ಸತ್ಯವೇದದ ಕಥೆಕ್ಕುಳೆನ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಪರ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆದ ಕಥೆಲು(1962),ದೇವೆರೆ ವಾಕ್ಯದ ಕಥೆಳು(1876), ಯೇಸು ಮಲ್ತಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರಸಂಗ (1900), ದೇವೆರೆ ರಾಜ್ಯದ ಮುತ್ತುಳು(1934)ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಳು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂದಡ್.ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಸ್ಕಾರೊಳು ವಿಭಾಗೊಡು ದಿನದಿನತ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಳು(1869, ದೇವೆರೆ ವಾಕ್ಯದ ಬೋಧನೆದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ(1885) ದೃಡೀಕರಣದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ(1885)ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಜೋಕುಳು ಕಲ್ಟೊಡಾಯಿ ವಚನಲಾ ಗೀತಲಾ (1901)ದೇವಾರಾಧನೆದ ಕ್ರಮ (1859) ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೂಕುಲು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಳಡ್. ನೀತಿ ಬೋದನೆದ ವಿಭಾಗೊಡು ಕಳುವೆ ವೀರಪ್ಪನ ಮಾನಸಾಂತರ (1909) ಯಾನ್ ಅಳೆಗ್ ಪಗೆ ಬೂಟಂದೆ ಕುಳ್ಳಯೆ (1909) ದೆತೊಣುನೆಡ್ದ್ ಕೊರ್ಪಿನವೇ ಎಡ್ಡೆ (1909) ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಕಲಿ ಗಂಗಸರ ಮಳ್ತ್ದ್ ಮಾರುನವು ಸಮಾದುಂಡಾ (1878), ಸ್ವರ್ಗಯಾತ್ರೆ (1901) ಪ್ಲಟಿಕ್ ದೊರೆ ಬರೆದ್ ಕೊರಿ ಸಂಸಾರದ ಕ್ರಮೊಳು(1902)ಬೂಕುಲು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂುಡ್. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ತುಳು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬೇಲೆಲಾ ಮಲ್ಲದವು ಆದುಂಡು.ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆಗ್ ಎಂಚ ಸತ್ಯವೇದ ಗ್ರಂಥ ಮುಖ್ಯನಾ ಅಂಚೆನೇ ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕಲಾಮಲ್ಲ ಸ್ಥಾನೊಡು ಪಡೆದುಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಸತ್ಯವೇದ ಎಂಚ ಉಂಡಾ ಅಂಚೆನೇ ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕಲಾ ಉಂಡು. ದೇವಾಲಯೊಳೆಡ್ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಮಳ್ಪುನತ್ತಂದೆ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ಲಾ್ ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕೊನು ಉಪಯೋಗ ಮಳ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆಬಳಕೆಡುಪ್ಪು ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಸುರುಟದ್ಟು ಪ್ರಕಟ ಆತಿನಿ 1874ಡ್. ಅವು ಪರಿಸ್ಕøತ ಆದ್ ಇತ್ತೆ 216 ಪುಟತ್ತ ಮಲ್ಲ ಪುಸ್ತಕ ಆದ್ ಐಟ್ 251 ತುಳು ಸಂಗೀತೊಳು ಇತ್ತ್ದ್ತ ಸತ್ಯವೇದದ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಎಂಚ ಮಲ್ಲ ತುಳುಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥನಾ ಅಂಚನೇ ಉಂದು ರಡ್ಡನೇ ಮಲ್ಲ ತುಳು ಸಂಗೀತ ಪುಸ್ತಕ ಆದುಂಡು. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಅತ್ತಂದೆ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಜೋಕುಳೆ ಗೀತೊಳು (1878) ನಮ ರಾಗೊಳು (1858) ಸುವಾರ್ತಾ ಸೇವಾ ಸಂಗೀತಗಳು ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ(1953) ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಗೀತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ರಾಗಗಳು(1865) ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂತಡ್.
ತುಳು ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಭಾಷಾ ಪ್ರಕಾರೊಡು ನಿಘಂಟ್ ಬೊಕ್ಕ ವ್ಯಾಕರಣ, ಪಠ್ಯ, ಇಂಚ ಮೂಜಿ ವಿಭಾಗಮಳ್ಪೊಲಿ.ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ನವ ತುಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟ್(1886) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತುಳುನಿಘಂಟ್(1888) ಆರ್. ಟಿ. ಮಾಬೆನ್ರೆಅನ ಕನ್ನಡ ತುಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಮಂಜರಿ(1905) ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರಿಗೆಲ್ನ ತುಳು ವ್ಯಾಕರಣ (1872)ತುಳುನಾಡ್ಡ್ಿ ತುಳು ಪಠ್ಯೊನು ಜಾರಿಗ್ ಕನವೊಡು ಪಂಡ್ದ್ ಮಿಶನರಿನಗುಳು ತಯಾರ್ ಮಳ್ತಿನ ತುಳು ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆ (1890)ತುಳು ಪಾಠೊಳೆ ದುಂಬುದ ಪುಸ್ತಕ (1862) ತುಳು ಪಾಠೊಳೆ ರಡ್ಡನೇ ಪುಸ್ತಕ (1962) ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂ9ಡ್.
ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಸಂಸ್ಕøತಿ ವಿಭಾಗೊಡು ಪಾಡ್ಡನ, ಭೂತಾರಾಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಗಾದೆಳು ಇಂಚ ಮೂಜಿ ವಿಭಾಗೊಲು. ತುಳು ಸಂಸ್ಕತಿದ ಪುಸ್ತಕೊಳೆಡ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿಗಲ್ನ ನಾಯಕತ್ವೊಡು ತಯಾರ್ ಆಯಿನ ಕೆಲವು ಬೂಕುಲು ಸಂಶೋಧನೆದ ಮಹತ್ವೊನು ಪಡೆದ್ ಚರಿತ್ರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಳ್ತಿನ ಬೂಕುಲು ಆದುಂಡು. ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ನಸ ಪಾಡ್ದನೊಳು (1886) ಪನ್ಪಿ ತುಳು ಪಾಡ್ದನ ಸಂಗ್ರಹ ಸುರುತ್ತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಜುಮಾದಿ, ಸಾರಾಳ ಜುಮಾದಿ, ಜಾರಂತಾಯ, ಕಾಂತುನೆಕ್ರಿ ಭೂತ, ಮಗ್ರಂದಾಯ, ಕಲ್ಕುಡೆ, ಕಲ್ಲುರ್ಟಿ, ಪೊಸ ಭೂತ, ಪೊಸ ಮಹಾರಾಯೆ, ಅತ್ತಾವರ ದೈಯೊಂಗುಳು, ಮುಡದೇರ್ ಕಾಳ ಬೈರವೆ, ತೊಡಕಿನಾರ್,ದೇಯಿಬೈದೆದಿ, ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯೆ, ಧೂಮಾವಿ ಭೂತ, ಪಂಜುರ್ಲಿ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ ಇಂಚ 21 ಭೂತೊಳೆ ಪಾಡ್ದೊನೊಳು ಉಂಡು ನೆಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ಉಂಡು.ಅಗಸ್ಟ್ ಮೆನ್ನರ್ನಭ ತುಳುವೆರೆಡ್ ನಡಪು ಭೂತ ಸೇವೆ (1891) ಪನ್ಪಿ ಬೂಕು ಭೂತಾರಾಧನೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಡೆಯಿ ಮಾತಾ ವಿಷಯೊಳೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಳ್ತ್ದ್ೂ ತಯಾರ್ ಮಳ್ತಿನ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಕೃತಿ ಆದುಂಡು.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಪ್ರಕಟ ಅತಿನ ಎ. ಸಿ. ಬರ್ನೆಲ್ ನ “ಡೆವಿಲ್ ವರ್ಷಿಪ್ ಆಫ್ ತುಳುವಾಸ್” ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಪುಸ್ತಕ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಟಿಕ್ವೇರಿ ಪನ್ಪಿ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ 1894–1897 ಮುಟ್ಟ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂನಡ್. ಮ್ಯಾನರ್ನಫ ಪಾಡ್ದನ ಸಂಗ್ರಹದ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕಟವಾಯಿನಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಬಗೆಟ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್- ಪ್ರಕಟ ಆಯಿನ ಮಲ್ಲ ಪುಸ್ತಕ ಅದುಂಡು. ನೆಟ್ಟ್ 26 ಭೂತೊಲೆ ಪಾಡ್ದನೊನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಪಾಡ್ಡನೊಳೆ ತುಳು ಮೂಲೊನು ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಟ್ಟ್ ಬರೆದ್ ಐತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದೊಳೆನ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಮ್ಯಾನರ್ ಮಳ್ತಿನ ಭೂತಾರಧಾನೆದ ಸಂಗ್ರಹ ಅತ್ತಂದೆ ಮಸ್ತ್ ವಿಚಾರೊಳು ಉಂಡು.
ಜಗಲಿ
ನಿಘಂಟ್‍ದ ವಿವರಣೆ
ತುಳುವೆರ್ ಜಗಲಿನ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಚಿಟ್ಯೆ, ಸಿನೆಂದ್ ಪಂಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಡ್ an open veranda ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಕೈಸಾಲೆ, ಜಗುಲಿ, ಕಟ್ಟೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನಿಘಂಟ್‍ಕಾರೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ ಜಗಲಿ ಪಂಡ ಪೊಸ್ತಿಲ್, ವೇದಿಕೆ, ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪಿರವುದ ಕಟ್ಟೆ, ಪಡಶಾಲೆ, ಚಾವಡಿ, ಸಭಾಮಂದಿರ, ಓಲಗೆಶಾಲೆ ಇಂಚಿತ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು.
ರಜನೀಕಾಂತ್
ಜೀವನ
ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೨,೧೯೪೯ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ಪುಟ್ಟುತೆರ್. ಆ ಅಣ್ಗ್ ಶಿವಾಜಿ ರಾವ್ಂದ್ ಪುದಾರ್ ದಿತೆರ್. ಮಗೆ ಅಯೈ ವಯಸ್ಸಿಗ್ ಅಪ್ಪೆನ‍ ಪ್ರೀತಿಡ್ತ್ ವಂಚಿತವಾತ್ ಇತ್ತಂಡ್. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಆಚಾರ್ಯ ಪಾಠಶಾಲೆಡ್, ಅಯಿಡ್ಡತ್ತ್ ಬುಕ್ಕ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆ, ಅಣ್ ಬುಕ್ಕ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಲ್ತ್ ಬದುಕನ್ನು ಬಂದಕ್ತೆರ್.೧೯೬೮ ಯಂದ್೧೯೭೩ ರ ಅವಧಿಡ್ ಚೆನ್ನೈ ಬುಕ್ಕ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಲ್ಲೋ ಒಂಜಿ ಕಡೆ ಇತ್ತಜ್ಜಿ. ಕೊನೆಗ್ ಬೆಂಗಳೂರಡ್ ಬಸ್ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಆತ್ ಒಂಜಿ ನೆಲೆ ಸಿಕ್ಕಿತುಂಡ್. ಸಿನಿಮಾ ಮರ್ಲ್ ತೂಯಿನಾ ರಾಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಎಂಬ ಗೆಳೆಯ ಈ ಮದ್ರಾಸು ಫಿಲಂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತರಬೇತಿ ಪಡಿತ್ ಹುರುದುಂಬಿಸಾತ್ ಅಯೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಷ ಬೆಂಗಾವಲಾತ್ ಉಂತೆರ್."ನಮನ". ರಜನೀಕಾಂತ್ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ನಡೆಪಾತೆರ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ. ಇಂಬೆರಾ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಶಿವಾಜಿ ರಾವ್ ಗಾಯಕ್‍ವಾಡ್. ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಡ್ ನಾಯಕರಾತ್ ಅಭಿನಯಿಸಾತೆರ್, ರಜನಿಕಾಂತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿನ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗೊಡ್. ಚಿತ್ರರಂಗ ದುಂಬುಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಆತ್ಯಿತ್ತೆರ್. ಚಿತ್ರರಂಗೊಗ್ ಸೇರಿನ ಬುಕ್ಕ ಶಿವಾಜಿ ರಾವ್ ಗಾಯಕ್‍ವಾಡ್ ಅರ್ ರಜನೀಕಾಂತ್ ಆತೆರ್......
ಕನ್ನಡೊಡ್ ಬುಕುಲು
ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅರೆನಾ ಮಿತ್ತ್ ಬರೆಯಿನಾ ಲೇಖಕೆ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅರೆನಾ `ನನ್ನ ದಾರಿ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿ: ರಜನಿಕಾಂತ್` ಬುಕೆಲೆನ್ ಬರೆತ್ತೆರ್. `ನನ್ನ ದಾರಿ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿ-ರಜನಿಕಾಂತ್` ಕೃತಿಟ್ ಮೇರ್ ನಟ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅರೆನಾ ಜೀವನ-ಸಾಧನೆನ್ ಕನ್ನಡೊ ನೆಲತ್ತಾ ಸಂಬಂಧೊಲೆನ್ ಆಧರಿತ್ ಬರೆತ್ತೆರ್. ಬೆಂಗಳೂರಿತ್ತಾ ಬಳೇಪೇಟೆ `ನವಭಾರತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್` ಸಂಸ್ಥೆತ್ತಾರ್ ಈ ಬುಕುಲೆನ್ ಪ್ರಕಟಮಾಲ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕುತ್ತಾ ಮುನ್ನುಡಿಟ್ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ವೈ.ಜಿ.ಗಿರಿಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ್ ಇಂಚ ಬರೆತ್ತೆರ್: `ರಜನಿಕಾಂತ್ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣೊನೆನ್ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್  ಈ ಕೃತಿಟ್ ಮನೋಜ್ಞವಾತ್ ಕಟ್ಟುತ್ಕೊಕೊರ್ಟ್ಟಿತೆರ್. ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾತ ಶ್ರೀಯುತರ ಬರವಣಿಗೆಟ್ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಸುಂದರವಾತ್ ಮೂಡ್ತ್ತು ಬಂತ್ಂಡ್. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾಯರೆನಾ ಬರವಣಿಗೆ.
ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅಭಿನಯತ್ತಾ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಲು
೧. ಕಥಾಸಂಗಮ
೨. ಬಾಳು ಜೇನು
೩. ಒಂದು ಪ್ರೇಮದ ಕಥೆ
೫. ಕುಂಕುಮ ರಕ್ಷೆ
೬. ಗಲಾಟೆ ಸಂಸಾರ
೭. ಕಿಲಾಡಿ ಕಿಟ್ಟು
೮. ಮಾತು ತಪ್ಪದ ಮಗ
೯. ಸವಾಲಿಗೆ ಸವಾಲ್
೧೦. ತಪ್ಪಿದ ತಾಳ (ಇಂದೆಟ್ಟ್ ಕಮಲಹಾಸನ್ ನಟನೆ ವಿಶೇಷೊ, ಕೆ.ಬಾಲಚಂದರ್ ನಿರ್ದೇಶನ)
೧೧. ಪ್ರಿಯ
೧೨. ಘರ್ಜನೆ
ಮದಿಮೆ
ಮದಿಮೆಗ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮದುವೆ ಪನ್ಪೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲು ಉಪ್ಪುನಗ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಜೋಕುಲೆ ಮದಿಮೆದ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸರಕಾರ ಇತ್ತೆ ಮದಿಮೆಗ್ ಪ್ರಾಯೊನು ನಿಘಂಟ್ ಮಲ್ದ್ಂಡ್. ಆನಗ್ ೨೧ ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯ, ಆಣಗ್ ೧೮ ವರ್ಷ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮದಿಮೆ ಆವೊಲಿ. ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿ ಪೊಣ್ಣು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಆಣ್ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಕುಟುಂಬದ ಆಣ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪೊಣ್ಣನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಪೊಸ ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬೊನು ಸುರು ಮಲ್ಪುನೆಕ್ಕ್ ಮದಿಮೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಧರ್ಮೊಲೆಡ್ ಮದಿಮೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕ್ರಮೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಮದಿಮೆಡ್ ಕೈದಾರೆ ಮದಿಮೆ, ಬುಡು ದಾರೆ ಮದಿಮೆ, ಕಾಂಟ್ರೆಂಕ್ಟ್ ಮದಿಮೆ, ರಿಜಿಸ್ಟ್ರರ್ಡ್ ಮದಿಮೆ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಮದಿಮೆಲು ಉಂಡು.
ರನ್ನ
ರನ್ನನ ಪರಿಚಯೊ
ಹಳೆಗನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ರನ್ನೆ ಕ್ರಿ.ಶಕೊ ೯೪೯ ಡ್ ಬೆಳಗಲಿ (ಇತ್ತೆದ ರನ್ನ ಬೆಳಗಲಿ)ಪನ್ಪಿನ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೇರ್. ಮೆರ್ನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಜಿನವಲ್ಲಭ, ಅಪ್ಪೆ ಅಬ್ಬಲಬ್ಬೆ. ಮೇರ್ ಜೈನ ಮನೆತನೊದ ಬಳೆಗಾರ ಕುಲೊಕ್ಕು ಸೇರ್ದಿನಾರ್. ಚಾಲುಕ್ಯೇರ್ನ ರಡ್ಡನೇ ತೈಲಪ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಹವಮಲ್ಲನ ಆಸ್ಥಾನಕವಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುಗರ್ತೆನ್ ಪಡೆಯಿನಾರ್. ಆ ಕಾಲೊದ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ಗುರುವಾದಿತ್ತಿನ ಅಜಿತಸೇನಾಚಾರ್ಯರೆನ ಕೈತಲ್ ಮೇರ್ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊನು ಪಡೆವೊಂಡೇರ್. ಮೇರ್ ೫ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಐಟ್ ೩ ಕೃತಿಕುಲು ನಂಕ್ ತಿಕುಂಡು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕವಿ ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ ವರ್ಗೊ:ಹಳೆಗನ್ನಡ ಕವಿ
ಕಪ್ಪೆ
ಕಪ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಉಭಯವಾಸಿ ಜೀವಿ.ಭೂಗೋಲಡು ಮಾತಾ ಕಡೆಟುಲ ವಾಸವಾದುಪ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿ ಪಂಡ ಕಪ್ಪೆ. ಈ ಜಗತ್ತುಡು ಸುಮಾರು ೫,೨೫೦ ಜಾತಿದ ಕಪ್ಪೆಲುಲ್ಲ. ಜಾಸ್ತಿ ಕಪ್ಪೆಲು ಉಷ್ಣವಲಯಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ದ್ವೀಪೊಡು ಕಪ್ಪೆಲು ಉಪ್ಪುಜಿ. ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡು ಮಾತೆಡುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ದೂರಗು ಲೈಪುನ ಶಕ್ತಿ ಇಪ್ಪುನು ಕಪ್ಪೆಗು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಪುಟಾಣಿ ಕಪ್ಪೆಗು ಅಯ್ತ ದೇಹದ ೫೦ ಪಾಲು ಜಾಸ್ತಿ ದೂರಗು ಲೈಪುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು. ಕಪ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಮಾಂಸಹಾರಿ ಪ್ರಾಣಿ. ಪಾಂತೆ, ಪುರಿಕುಲು ಮಾತ ನೆತ್ತ ಆಹಾರ ಕಪ್ಪೆದ ನಾಲೈ ಉದ್ದ ಇತ್ತದು ಅಂಟಂಟಾದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಎದುರು ಪಾಂತೆಲು ಬತ್ತಂಡ ಸರಕ್ಕನೆ ನಾಲೈ ಪಿದೈ ಪಾಡ್ದ್ ಪಾಂತೆನು ಬಾಯಿ ದುಲಾಯಿ ಒಯಿಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಚರ್ಮಡು ಆಮ್ಲಜನಕನು ಹೀರುನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡು. ನೀರುಡು ಉಪ್ಪನಗ ಕಪ್ಪೆ ಉಸಿರಾಡುನು ಚರ್ಮದ ಸಹಾಯಡು. ಎಚ್ಚಿನ ಕಪ್ಪೆದ ಮೈಟು ವಿಷ ಇಪ್ಪುಂಡು. ವೈರಿಲೆನು ದೂರ ದೀವೆರೆ ಉಂದು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.
ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ (ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ)
ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ (ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ) ಅಪ್ಪೆನ್ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ, ಷೋಡಶಿ, ಕಾಮಾಕ್ಷಿ, ಬೊಕ್ಕ ಲಲಿತಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಹಾದೇವಿನ ಪ್ರಮುಕ ಅಂಶೊದ ರೂಪೊಡು ಅಪ್ಪೆ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿನ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವಿನ ಪುದರ್ ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿಡ್ ತ್ರಿಪುರ ಪಂಡ್ಂಡ ಮೂಜಿ ಊರು ಅಂಚನೆ ಸುಂದರಿ ಪಂಡ್ಂಡ ಪೊರ್ಲುದ ಸ್ತ್ರೀ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ಥ. ಅವೆತ್ತ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ತ ಮೂಜಿ ಲೋಕೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಸ್ತ್ ಪೊರ್ಲುದ ಸ್ತ್ರೀ ಪಂಡ್‍ದ್ ಅರ್ತ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್ ವರ್ಗೊ:ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಅವತಾರೊಲು
ತುಳುವೆರ್ ಮೊಡೆಪಿನ ಸೊತ್ತೊಲು
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜನಮಾನ್ಯೆರ್ ದಿನೊನಿಚ್ಚೊಗು ಬೇಲೆ ಬೆನ್ನಗ ಒಂಜಾತ್ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಅಕ್ಲೆ ಮೊಡೆದ್ ದೀಡೊನುಬೆರ್. ಅಂಚಿತ್ತ್‌ನ ಸೊತ್ತುಲೆನ ಬಗೆಟ್ ಒಂತೆ ಮಾಹಿತಿ ಇಂಚ ಉಂಡು.
ಸೊತ್ತುಲು
ಕೈಟ್ ಮೊಡೆದ್ ಮಲ್ಲಪುನವು ಈ ಸೊತ್ತುಲು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕನಪಡಿತ್ತಾಯೆ
ಕನಪಾಡಿತ್ತಾಯೆ - ಈ ದೈವದ ನಿಲೆ ತಾಣ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಕಳ್ಳಿಗೆ ಗ್ರಾಮ. ದೈವದ ನುಡಿಗಟ್ಟ್ ಡ್ ಪನ್ಪಿಲೆಕ್ಕ "ಅರ್ಕುಲದ ತಾರ್ರ್ದ್ ಕಂಚಿಕಾರ ಕೂಟೆಲ್ ಮುಟ್ಟ ...ನಾಲ್ ಗ್ರಾಮ ಒಂಜಿ ಮಾಗಣೆದ ಅರಸಾಯಿ ದೈವ" ಈ ಕನಪಾಡಿತ್ತಾಯ ದೈವ. ಕಳ್ಳಿಗೆ, ತುಂಬೆ, ಮೂಡ, ನಡು
ಪಿಸ್ತೂಲ್
ಪಿಸ್ತೂಲ್ ಒಂಜಿ ನಮೂನೆದ ಕೈ ಬೆಡಿ. ಪಿಸ್ತೂಲ್ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಪುಟ್ಟುಂಡ್. ಸುರುಟ್ ಕೈಬೆಡಿಲೆನ್ ಯೂರೋಪ್‍ಟ್ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಗೆತ್ತ ಪಿಸ್ತೂಲ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಒರ ಗುಂಡು ಪಾಡುನೆ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪಿಸ್ತೂಲ್. ಕಾನೂನ್‍ಡ್ತಾದ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಪಿಸ್ತೂಲ್‍ಲ್ ಕಡಿಮೆ ಆತಂಡ್.
ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು
ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಂದೆನು ಗರಡಿಮಜಲ್ ಪಂದುಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆದ ನಾಡ್. ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡ ಮುಲ್ಪ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗೆಲ್ ಗುಡ್ಡೆದ ಲೆಕನೆ ಉಂಡು. ಮೂಲು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲ ಉಂಡು.
ಪಿಸ್ತೂಲ್
ಒರ ಗುಂಡು ಪಾಡುನೆ
ಒರ ಗುಂಡು ಪಾಡುನ ಕೈಬೆಡಿಲೆನ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಮಸ್ಕಿಟ್ ಆಯುಧೊಲೆನ ಕಾಲೊಟ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡ್. ಆ ಕಾಲೊಟ್ ಪಿಸ್ತೂಲೆಗ್ ಸೀಸದೊ ಗುಂಡುನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಅಯಿನ್ ಪೊತ್ತಾವೊಂದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಎಡ್ಡೆ ಆವೊಂದಿತ್ತಿ ಲೆಕ್ಕೊ, ಒರ ಗುಂಡು ಪಾಡುನೆ ಪಿಸ್ತೂಲ್‍ಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಆಂಡ್. ಪೊಸ ಪೊಸ ನಮೂನೆದ ಪಿಸ್ತೂಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಇನಿಲಾ ಪಿಸ್ತೂಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೆರ್.
ತೆಂಕನಿಡಿಯೂರು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಪಿಸ್ತೂಲ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸೊತ್ತುಲು
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯೊಡು ಎಚ್ಚಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಸಸ್ಯೊ. ಟರ್ಮಿನಾಲಿಯಾ ಚೆಬುಲಾ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಈ ಸಸ್ಯೊ ಪ್ರಬೇದೊ ಕಾಂಬ್ರೆಟೇಸಿಪನ್ಪಿ ಸಸ್ಯೊ ಕುಟುಮೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಅಡಿಗೆದಿಲ್ಲದ ಮರ್ದ್(ಅಜ್ಜಿಮರ್ದ್) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರಾಯಿನ ಮಾಂತ ರೋಗೊಗುಲಾ ಗಳಸುನ, ಉಪದ್ರೊ ಇದ್ಯಾಂತಿನ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಮೊನ ಅಡ್ಪಿ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಮರ್ದಾದ್ ದಿಂಜ ಶತಮಾನೊಡ್ದಿಂಚ ಗಳಸೊಂದು ಬತ್ತೊ. ತೊಟ್ಟಿಲ್‍ಡ್ ಜೆತ್ತಿನ ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಪ್ರಾಯೊದ ಮಾಂತ ಸದಸ್ಯೆರೆಗ್‌ಲಾ ಪೂರಾ ಇದೊತ ಕಾಯಿಲೆಗ್ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಮರ್ದ್. ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಮರ್ದ್‌ದ ರಾಜೆಂದೇ ಪುದರಾಯಿನ ಸಸ್ಯೊ. ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಇಲ್ಲ್‌ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಪುದರಾಯಿನ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕೊಡು, ಭಾರತೊ ದೇಸೊದ ಪೂರ ಕಡೆಟ್‍ಲಾ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಾಂತಾ ಕಡೆಟ್‌ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬುಲೆಪುನ ಮರ ಉಂದು. ಮುಪ್ಪನು ಗೆಂದುನ, ಜವ್ವನೊನು ಕಾತೊನುನ, ದಿಂಜ ಕಾಯಿಲೆಲೆನ್ ಗುಣಮಲ್ಪುನ, ತ್ರಿದೋಸೊಲೆನ್ ಪರಿಹಾರೊ ಮಲ್ಪುನ ಅಂಚನೇ ಎದೆಕ್ಕ್‌ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪುನ ದಿಂಜ ಗುನೊಲೆಡ್ದ್ ಕೂಡ್ದುಂಡು. ಉಂದು ಮಲೆನಾಡ್‌ಡ್ ಮಲ್ಲ ಮರಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಬಯಲ್ ಸೀಮೆಡ್ ಉಂದು ಕೊಡೆತ್ತ ಅಕಾರೊಡು ಮರಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಉಂದು 10ಡ್ದ್ 15 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಇರೆತ ಕಬರುಲು ಮೆತ್ತೆನೊಡು ಮೆನ್ಕುನ ಮಾಸ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪೂವು ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ತಡೆವೆರಾವಂದಿ ಗಾಟ್ ಪರಿಮಲೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಬೊಲ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ತೆಲಿ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಲತ್ತ್‌ಕಾಯಿ ಪಚ್ಚೆ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಲ್ಂಗ್‍ನಗ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣೊಗು ಬರ್ಪುಂಡು. ಕಾಯಿದ ಮಿತ್ತ್ ಉದ್ದೊದ ಎತ್ತರೊ ತಗ್ಗ್‌ಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಯಿದ ಉಲಯಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಯಿನ ಅಂಚನೆ ಉದ್ದೊದ ಬಿತ್ತ್‌ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಸಕಾಯೊ ಅಪುಂಡು.
ಲಕ್ಷಣೊಲು
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಮರ ೨೫-೩೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಗು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಕಬೆ ಗೆಲ್ಲ್‌ದೊಟ್ಟುಗೆ ಮೆನ್ಕುನ ಈ ಮರ ಮಂಜೊಲು ಮಿಸ್ರೊದ ಬೊಲ್ದು ಪೂವುಲು ಕ್ರಮೇನೊ ಪಚ್ಚೆ ಕಾಯಾದ್ ಮಾರ್ಪಾಟಾಪುಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಪರ್ಂದ್‍ನ ಕಾಯಿಲು ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಗು ತಿರ್ಗುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಕಾಯಿದ ಮೈ ಗಟ್ಟಿಯಾಪುಂಡು. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಾಯಿನ್ ಕೊಯ್ದ್ ಉಲ್ಂಗಾದ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಳಸುವೆರ್.
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಮರ್ದ್
ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ದಿಂಜ ಚರ್ಚೆ ಆಯಿನ ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫೊ ಸಮಸ್ಯೆನ್ ನಿವಾರಿಸವುನ ಪರಮ ಮರ್ದ್‌ ಗಳಸೆಡ್ ಉಂಡು. ನಿಗಡಿ, ಚೆಮ್ಮೊ, ಜ್ವರ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಬೇನೆಲೆಡ್ದ್ ಕಾಮಾಲೆ, ಅಸ್ತಮಾ, ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ, ಬುಕ್ಕೊ ಎದೆಬೇನೆದಂಚಿತ್ತಿ ಗಂಬೀರೊ ಬೇನೆಲೆಗ್ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮರ್ದ್‍ಂದ್ ಗಳಸೆಡುಂಡು. ಸರ್ರೊದ ಒವ್ವೇ ಬಾಗೊಗು ಗಡಿಕುಲು ಅಂಡ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿದ ರಸೊ ಲೇಪನೊಡ್ದು ಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮಾಂತ ಚರ್ಮರೋಗೊಲಾಯಿನ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬುಕ್ಕೊ ಫಂಗಸ್‌ಲೆಂಚಿನ ರೋಗಾಣುಲೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಿಸಯೆರೆ ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಮಲ್ತಿನ ವೈದ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.
ತುಲುನಾಡ್ದ ಜನಪದ
ತುಲುನಾಡ್ದ ಒಡಿಪುದ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ದಿಸ್ಟಿಡ್ ಲೋಕಮಾನಾದಿಗೆನ್ ಪಡೆತೊಂದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಜಾನಪದ ಲೋಕೊನ್ ಪರ ಊರುಗು ತೋಜವುನ ನಿಟ್ಟ್ ಡ್ ತುಲುನಾಡ್ದ ಜನೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲ್ ರ್. ಬಾಸೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಆಚಾರ-ವಿಚಾರ,ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ,ಸಾಹಿತ್ಯ,ಸಂಗೀತ,ನಲಿಕೆ ಮಾತಲಾ ಈ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ದೈವದತ್ತವಾದ್ ಬೈದ್ಂಡ್.
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಪುಟ್‌ದ್ ಬುಲೆಪುನ ಜಾಗೆ
ಟರ್ಮಿನಲಿಯಾ ಚೆಬುಲಾ ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಭೂತಾನ್, ನೇಪಾಳ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ಲಾವೋಸ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬುಕ್ಕೊ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಸೇರ್‌ನಂಚ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯೊಡು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಚೀನಾಡ್ ಉಂದು ಯು ಯುನ್ನನ್‍ಡ್ ಉಂಡು ಬುಕ್ಕೊ ಫುಜಿಯನ್, ಗುವಾಂಗ್ಡಾಂಗ್, ಗುವಾಂಗ್ಕ್ಸಿ(ನನ್ನಿಂಗ್), ಅಂಚನೆ ತೈವಾನ್(ನಾಂಟೌ)ಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು
ತುಲುನಾಡ್ದ ಜನಪದ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ನ್ಂಬುಗೆದ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿತವಾದುಪ್ಪುನ
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿ ಪುಟ್‌ದ್ ಬುಲೆಪುನ ಜಾಗೆ
ಭಾರತೊಡು ಉಂದು ಹಿಮಾಲಯೊದ ಮೂಡಾಯಿಡ್ 1,500 m (4,900 ft) ಎತ್ತರೊಡು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಸೊಡು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಅಸ್ಸಾಂಡ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲುಗಳು ಬುಕ್ಕೊ ಬಂಗಾಳದ ಕಾಡ್‍ಲೆಡ್ ಅತ್ತಂದೆ, ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮಲೆನಾಡ್ ಪ್ರದೇಸೊಲಾಯಿನ ಮಡಿಕೇರಿ, ಕುಡ್ಲ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಮದ್ರಾಸ್, ಬಡೆಕಾಯಿದ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬುಲೆಪುಂಡು.
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿಡುಪ್ಪುನ ರಸಾಯನಿಕೊಲು
ಅಣಿಲೆಕಾಯಿಡ್ ಚೆಬುಲ್ಯಾಜಿಕ್, ಆಯಾಸಿಡ್, ಚೆಬುಲಿನಿಕ್ ಆಯ್ಯಾಸಿಡ್ ಬುಕ್ಕೊ 'ಕಾರಿಲೇಜಿನ್' ಇಂಚಿತ್ತಿ ರಸಾಯನಿಕೊಲೆನ್ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತೆರ್. ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ವೈವಿದ್ಯೊಪೂರ್ಣ ಗುಣೊಕುಲೆ ಬಗೆಟ್ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಅಗತ್ಯೊ ಉಂಡುಂದು ತಜ್ಞೆರೆ ಅಬಿಪ್ರಾಯೊ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು ವರ್ಗೊ:ಜನಪದ ಮರ್ದ್ ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು ವರ್ಗೊ:ಆಯುರ್ವೇದ
ಸುಧೀರ್ ಅತ್ತಾವರ್
ಮೇರ್ ಮಂಗಳೂರುದ ಅತ್ತಾವರ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ಪುಟ್ಟುದಿನಾರ್.
ಪೂವಪ್ಪ ಕಣಿಯೂರು
ಇಂಬೆರ್ ತುಳು ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ವೃತ್ತಿಟ್ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ದೈವಾರಾಧನೆದ ವಿಚಾರೊಡು ಆಸಕ್ತಿ ಇಪ್ಪುನಾರ್. ಇತ್ತೆ ಸುಳ್ಯತ ನೆಹರು ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜಿಟ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಇತ್ತೆ ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರಾದುಲ್ಲೆರ್.
ಪುಟ್ಟ್‌ನ ಊರು
ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುತಕಣಿಯೂರುಟ್.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಸರಕಾರಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕಣಿಯೂರು, ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರೌಡ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಸರಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಡ್, ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಎಸ್. ಡಿ. ಎಂ ಕಾಲೇಜು ಉಜಿರೆ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣೊನ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಡಾಕ್ಟರೆಟ್ ಪದವಿನ್ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ತ್‌ ಪಡೆತ್ತೆರ್‍.
ಸಂಶೋಧನೆ
ಉಲ್ಲಾಕುಳು- ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕತೆ ಬುಕ್ಕ ಆರಾಧನಾ ಸ್ವರೂಪ ಇದೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್  ಪಿ.ಎಚ್‌ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆತೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕ್ರಿಸ್ತ ವಂದನ ದೇವಾಲಯ, ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆ
ಕ್ರಿಸ್ತ ವಂದನ ದೇವಾಲಯ ಉಂದು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತರೆ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರ. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾಪು ತಾಲೂಕುದ ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಉಂಡು.
ಮದಿಮೆದ ಕಜ್ಜ
ಮದಿಮೆಂದ್ ಪನ್ನಗ ಸುರು ನೆನಪಾಪುನ್ ಸೋಕುಡ್ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ದಿನ ಮಂಟಪ, ಪೂತ ರಾಸಿಲು, ಮಂಟಪಡ್ ಕುಲ್ದಿನ ಮದ್ಮಾಲ್ ಮದ್ಮಾಯೆ, ಮಂತ್ರ ಪನ್ಪುನ ಬಟ್ರ್, ಮಂಟಪದ ಸುತ್ತಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಎಡ್ಡೆ ಸೀರೆ ಪಾಕ ಬಂಗಾರ್ ಪಾರ್ದ್ ತರೆ ನಿಲೀಕೆ ಪೂ ದೀದ್ ಆಮೆಕ್ ಈಮೆಕ್ ಪೋಪುನ ಪೊಂಜೊವುಲ್ ಸುದಾರಿಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಆಂಜೊವುಲ್, ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡೊಂದು, ಗೊಬ್ಬೊಂದು ಬಲಿ ಬರ್ಪುನ ಜೋಕುಲ್ ದೊಂಪದಡಿಟ್ ಸೇರ್ದಿನ ಜನಕುಲ್, ಪದ್ಯ, ಅಟಿಲ್ದ ಗಮ್ಮತ್ ಮಾತಾ, ಆಂಡ ಈ ಮದ್ಮೆ ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿಡ್ ಆವೊಡಾಂಡ ಅವೆತ ಪಿರವು ಪಾಕ ಕಜ್ಜ ಉಂಡು. ಪರಿಣಯ ಅತ್ತ್ಂಡ ದಾಂಪತ್ಯ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನವು ಮದಿಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾದ್ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾದ್ ಗುರುತಿಸಾಯಿನ ಸಂಗಾತಿಲೆನ ನಡುತ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಯಿನ ಒಪ್ಪಂದ.
ಕ್ರಿಸ್ತ ವಂದನ ದೇವಾಲಯ, ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆ
=ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣ= ಪಾಂಗಾಳ ಪನ್ಪಿ ಊರುಡು ಗುಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಈ ಪರಿಸರೊಡು ಹೆಚ್ಚ ಬೆನ್ನಿ ಉಂಡು. ಮೂಡಾಯಿಡ್ದ್ ಪಡ್ಡಯಿ ಪರಪು ಒಂಜಿ ಸುದೆ ಉಂಡು. ಉಂದು ಮುಡಯಿಡ್ದ್ ಪಾಂಗಾಳ ಆದ್ ಪಡ್ಡಾಯಿಗ್ ಪರಪುಡು. ನೆಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುನವೇ ಗುಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿ ಪ್ರದೇಶ. ಸುತ್ತಲಾ ಕಂಡ ಇತ್ತ್ ದ್ ಒಂಜಿ ಬರಿಟ್ಟ್ ಎತ್ತರದ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಐಕ್ ಜಿಡ್ಡೆ, ಬಂಗ್ಲೆ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್, ಬಂಗ್ಲೆ ಜಿಡ್ಡೆ, ಬಂಗ್ಲೆ ಗುಡ್ಡೆ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅವು ಗುಡ್ಡೆ. ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ಬೆನ್ನಿದ ಜಾಗೆಡ್ ಇಲ್ಲ್ ಲು ಇತ್ತ. ಅಲ್ಪ ಬೆನ್ನಿಲಾ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದುಂಬು ಬಾರಿ ಬೊಲ್ಲದ ಕಾಲ. ಅಪಗ ಬೊಲ್ಲ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್ ಗ್ ಬನ್ನಗ ಉಂತೆರೆಗಾದ್ ಈ ಎತ್ತರೊ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಬರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚ. ಜಿಡ್ಡೆ, ಗುಡ್ಡೆ ಆದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಬೆನ್ನಿ ಹೆಚ್ಚ ದಾಯೆ ಪಂಡ. ಈ ಗ್ರಾಮೊಗು ದುಂಬು ಆರ್ಯಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆರ್ಯಾಡಿ ಪಂಡ ಆರಿದ +ಅಡಿ= ಆರ್ಯಾಡಿ. ತುದೆ ಎಲ್ಯೆ ಆದ್ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಬೆನ್ನಿ ಮಲ್ಪರೆ ಸುರು ಆಯಿ ಜಾಗೆ. ಮುಲ್ತ ಕಂಡೊಡು ಓಲು ಗರ್ತ್ಂಡಲಾ ತುದೆತ್ತ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಗರ್ತ್ಂಡ ಎಂಚ ಕೇದ್ (ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣ್) ತಿಕ್ಕುಂಡ ಅಂಚಿನವೇ ಮಣ್ಣ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಮದಿಮೆದ ಕಜ್ಜ
ಉಂದು ಅಕುಲು ರಡ್ಡ್ ಜನತ್ತ ನಡುತ್ತ ಒಪ್ಪಂದ, ಅಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಜೋಕುಲೆನ ನಡುತ್ತ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಬೊಕ್ಕ ಅಕುಲೆನ ಸಂಬಂಧಿಕೆರೆನ ನಡುತ್ತ ಹಕ್ಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ತವ್ಯಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸವುಂಡು. ಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಮದಿಮೆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬದಲಾವುಂಡು, ಆಂಡ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಅವು ಅಂತರವ್ಯಕ್ತೀಯ ಸಂಬಂಧೊಲು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧೊಲೆನ್ ಅಂಗೀಕರಿಸುನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ್ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತಿಲೆಡ್, ಒವ್ವೇ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆಡ್ ತೊಡನೆಕ್ ದುಂಬು ಮದಿಮೆನ್ ಶಿಫಾರಸು ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಡ್ಡಾಯಂದ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್. ವಿಶಾಲವಾದ್ ವಿವರಿಸಾದಾನಗ, ಮದುಮೆನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್.
ಕ್ರಿಸ್ತ ವಂದನ ದೇವಾಲಯ, ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆ
ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ
ಈ ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆತಿನಿ ೧೮೫೧ನೇ ಇಸವಿಡ್. ಉಂದೆನ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತಿನಾರ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ದ ಮಿಶನರಿ ಆಯಿ ರೆವೆ. ಸಿ. ಎಲ್. ಗ್ರೇನರ್. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕಾಪು, ಪೊಲಿಪು, ಕೈಪುಂಜಾಲ್, ಮಟ್ಟು, ಉಳಿಯಾರಗೋಳಿ, ಶಂಕರಪುರ, ಮೂಡಬೆಟ್ಟು, ಸುಭಾಶ್ ನಗರ, ಪಾಂಗಾಳ, ಸೀಲಾಪುರ. ಈ ದೇವಾಲಯೊಡು ಇತ್ತೆ ೧೪೫ ಕುಟುಂಬೊಲು ಉಂಡು. ಮುಲ್ತ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ದುಂಬು ನೇಯಿಗೆ, ಕಲಿ ಮೂರುನವು, ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೋಳಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮುಲ್ತ ಧರ್ಮಗುರು ರೆವೆ. ಬುಕಾರ್ಟ್ ಬರ್ಟಿ ಅಮ್ಮನ್ನ.
ಮದಿಮೆದ ಕಜ್ಜ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕ್ರಿಸ್ತ ವಂದನ ದೇವಾಲಯ, ಪಾಂಗಾಳ ಗುಡ್ಡೆ
ದೇವಾಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತಿ ಶಾಲೆ
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಆಡಳಿತೊಡು ಒಂಜಿ ಶಾಲೆ ನಡತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಐತ ಪುದರ್ ಯು.ಬಿ.ಎಂ. ಸಿ. ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ. ಉಂದು ೧೮೭೦ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಆದ್ ೧೯೮೦ ಮುಟ್ಟ ನಡತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಳಿಯಾರಗೋಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಸುರುತ್ತ ಶಾಲೆ ಉಂದು. ಕಾಪುಡು ಒಂಜಿ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ ಬುಡುಂಡ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ಶಾಲೆಲಾ ಈ ಪರಿಸರೊಟ್ಟು ಇತ್ತ್ ಜಿ. ಇತ್ತೆ ದಂಡತೀರ್ಥ ಶಾಲೆ, ಕೈಪುಂಜಾಲ್ ಡ್ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ, ಪೊಲಿಪುಡು ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆ, ಪಾಂಗಾಳಡ್ ರಡ್ಡ್ ಶಾಲೆ ಉಂಡು.
ವರ್ಗೊ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ
ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ
ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಲೋಕ ಕೃತಿ ಸಿರಿ ಆರಾಧನೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ೬೦ ವರ್ಷ ದರ್ಶನ ಪಾತ್ರಿಯಾದ್ ಚಾಕಿರಿ ಮಲ್ದಿನ ಶ್ರೀಮತಿ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ದಿ ಮೇರ್ ಪಂಡಿನ ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯದ ತುಳು ಪಠ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡಾನುವಾದ ಸಹಿತವಾಯಿನ ಮಲ್ಲ ಕೃತಿ. ಈ ಕೃತಿಟ್ಟ್ ವಿವರವಾಯಿನ ಮುನ್ನುಡಿದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸುಮಾರ್ ಐನ್ ಸಿರಿನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಠ್ಯೊಲೆನ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅದ್ಯಯನ ಉಂಡು. ಕೃತಿತ್ತ ಅಕೇರಿಗ್ ಸಿರಿ ಕಾವ್ಯ ಪಂಡಿನ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ದಿಯೆರೆ ವಿವರವಾಯಿನ ಸಂದರ್ಶನ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಮಂಡಗದ್ದೆ
ಮಂಡಗದ್ದೆ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆದ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ತಾಲೂಕುಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿರ್ದ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ೨೮ ಕೀ. ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಸ್ಥಾನೊ ಬೆಂಗಳೂರು‌ರ್ದು ೨೮೭ ಕೀ.ಮೀ.ದೂರಡ್ ಆಪುಂಡು. ಮಂಡಗದ್ದೆ ಟಪ್ಪಾಲ್‌ ಕೇಂದ್ರೊದ ಪಿನ್‌ಕೋಡ್ ೫೭೭೨೨೦.
ಭಾಷೆ
ಕನ್ನಡ ಊರುದ ಭಾಷೆ ಆದುಂಡು.
ರೈಲ್
ಶಿಮೊಗ್ಗ ಪೇಂಟೆದ ರೈಲ್‌ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್‌ರ್ದ್ ೧೦ ಕಿ. ಮೀ. ಮಾಲೂರ್ ರೈಲ್‌ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್ ೧೧ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು.
ಮಾರ್ಗ
ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ, ಶೃಂಗೇರಿ, ಶಿಮೊಗ್ಗರ್ದ್ ಈ ಊರುಗು ಪೋಪುನ ಮಾರ್ಗೊಲು ಉಂಡು. ಖಾಸಗಿಯಾದ್ ಕ್ಯಾಬ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬಂಡಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಬೊಕ್ಕ ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿರ್ಡ್ದ್ ಉಂಡು.
ವಿಮಾನ ಮಾರ್ಗವಾದ್
ಕುಡ್ಲದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮಂಡಗದ್ದೆಗ್ ಕೈತಲ್.
ಮಂಡಗದ್ದೆ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ
ತುಂಗಾ ಸುಧೆತ ಮಧ್ಯೋಡು ಒಂಜಿ ಕುದುರು (ದ್ವೀಪ) ಉಂಡು. ಇಂದು ೧.೧೪ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಪಕ್ಕಿಲು, ಪರ ಊರೂರ್ದು ವಲಸೆ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕುದುರು (ದ್ವೀಪ). ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಇರ್ವನೇ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಪಕ್ಕಿಲು ಈ ಕುದ್ರುಡು ತೆತ್ತಿ ದೀಪ, ಅಧಿಕವಾದ್ ಆಗಸ್ಟ್‌ಡ್. ಮಂಡಗದ್ದೆಗ್ ಪೋಪುನ ಸಾದಿಡ್ ಸಕ್ರೆಬೈಲ್ ಆನೆಶಿಬಿರ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಜನೂರು ಡ್ಯಾಂ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಪಕ್ಷಿಧಾಮೊದ ಉಲಾಯಿಡು ಉಪ್ಪುನ ಗೋಪುರೊರ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಕ್ಷಿಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆರ್ದ್ ದೋಣಿ ವಿಹಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಉಂಡು. ದೋಣಿಡ್ ಕುದ್ರುದ ಕೈತಲ್ ಪೋದ್ ತೂಪುನ ಅವಕಾಶೊಲಾ ಉಂಡು. ಪಕ್ಕಿಲು ವಲಸೆ ಬರ್ಪುನ ಸಮಯೊ ಜುಲೈರ್ಡ್ದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲುಡ್. ಬರ್ಸದಪಗ ಈ ಸುಧೆ ಭಾರಿ ದಪ್ಪೊಡು ಪರಪುಂಡು, ಅಪಗ ಈ ಕುದ್ರುದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗೊ ಮುರ್ಕುಂಡು. ಈ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಪಕ್ಕಿಲು ಮರತ ಕೊಡಿತ ಗೆಲ್ಲ್‌ಲೆಡ್ ಗೂಡು ಕಟ್ಟೊಂದು ಉಪ್ಪುವ. ಪಕ್ಕಿಲು ಬರ್ಪುನ ಸಮಯೊಡು ಸುಮಾರು ೫ ಸಾವಿರ ಪಕ್ಕಿಲು ಬರ್ಪ. ಕೆಲವು ಜಾತಿದ ಪಕ್ಕಿಲು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರೊದ ಕೊಕ್ಕರೆ (Maiden Egret), ನೀರ್‌ಡ್ ಮುರ್ಕುನ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ (Pied Kingfisher), ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಡ್ ಹೆಚ್ಚ ರೋಮ ಇತ್ತಿನ ಕೊಕ್ಕರೆ (Wooly Neck Stalk), ನೈಟ್ ಹೆರಾನ್ (Night Herons), ಮಲ್ಲ ಕೊಕ್ಕುದ ಕೊಕ್ಕರೆ (Open-billed storks) ಇತ್ಯಾದಿಲು. ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ (ಎಲ್ಯ ಜಾತಿದ ಕೊಕ್ಕರೆ)ಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಮುಟ್ಟಲಾ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨
ಸಾವು
ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಜೀವಿಲೆಡಲಾ ಜುವೊ ಪನ್ಪಿನವು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಗಾಲಿ, ಉಸುಲು ಜುವ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಒವ್ವೆ  ಒಂಜಿ  ಜೀವೊದ  ಉಲಾಯಿ ನಡತೊಂದು  ಇತ್ತಿನ ಜೈವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಕುಲು ಉಂತುದು ಪೋದ್, ಜೀವೊ ಪೋಪಿನೆನ್ ಸೈಪುನೆ ಸಾವು  ಪಂದ್ ಪೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪುಟುದಿನ ಮಾತ ಜೀವೊಲೆಗ್ ಅವು ಪ್ರಾಣಿಲು  ಒಂಜತ್ತ್ ಒಂಜಿ ದಿನ ಸಾವು ನಿಶ್ಚಿತ. ಉಂದು ಪ್ರಕೃತಿದ ನಿಯಮ.
ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಲೆಡು ಮಾನವಗ್ ಪೆರ್ಮೆದ   ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉಂಡು. ಮಾನವ ಸಮಾಜೊಲೆಡು ಬಾಂಧವ್ಯ, ಭಾವನೆಲೆಗು ಅಂಚನೆ ಮೋಕೆಗು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇತ್ತಿನ ಕಾರಣ, ಕೈತಲ್ದಕಲೆನ, ಸಂಬಂದಿಲೆನ   ಸಾವು ದುಕ್ಕೊದ ಸಂಗತಿ ಆಪುಂಡು. ಮಾತಾ ಮಾನವ ಸಮಾಜೊಲು ಸೈತಿನಕಲೆನು  ಕಡಪುಡುದು ಕೊರ್‍ಪಿನ  ಅತ್ತಾಂಡ  ಬುಡುದು   ಕೊರುಪಿನ  ರಿವಾಜಿಲೆನು ಮಲ್ತೊಂದು ಬೈದಾ.
ತುಳುನಾಡುಡು ನಡತೊಂದು ಬೈದಿನ  ಸೈತಿನಕುಲೆಗ್,  ಸೈತಿ ಬುಕ್ಕ  ಮಂಪಿ ಕ್ರಮೊ ಕುಲೆನು ತೆರಿಪಾಗ.
ಪುಣ ಮೀಪಾವುನು
ತುಳುವೆರ್ನ ಇಲ್ಲದ ಎದುರು ತುಳಸಿ ದೈಯಿತ ರುಂದನ ಕಟ್ಟೆಲಾ ಬತ್ತುಂಡು.ಇಲ್ಲಡ್ ಮರಣ ಅಂಡ ಸುರುಕ್ಕ್ ನೀರು ಕೈಟ್ ಬುಡ್ಯೆರುಂಡ,ಬೊಕ್ಕ ಪುನನ್ ತೆಂಕಾಯಿಗ್ ತರೆ, ಬಡಕಾಯಿಗ್ ಕಾರ್ ಮಲ್ತುದ್ ಪಜೆಟ್ಟ್ ಜೆಪುಡವೆರ್. ತರೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಕಾರ ತೀರ್ತ್ ಒಂಜಿ ತಾರಯಿ ದರ್ತುದ್ ಅಯಿಕ್ ಬತ್ತಿ ಪೊತ್ತದ್ ಎಣ್ಣೆ ಮೈತುದ್ ಪೊತ್ತದ್ ದೀಪೆರ್, ಬಾರೆದ ದೈಯಿತ ಕಿನ್ಯ ದಂಡ್ ಕಡ್ತುದ್ ಉದುಬತ್ತಿ ಪೊತ್ತದ್ ದೀಪೆರ್. ತಾರೆರ್ದ್ ಒಂಜಿ ಬೊಂಡ ದೆತ್ತುದ್, (ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಅಯಿತ ನೀರುನ್ ಬಟ್ಟಲುಗ್ ಪಾಡುದ್ ದೀಪೆರ್) ಅಯಿಕ್ ಮೂಜಿ ತುಳಸಿ ಕೊಡಿ ಪಾಡುದ್ ಎಡತ್ತ ಕೈಯಿಟ್ ನೀರು ಬುಡುಪುನಿ. ಇಂಚನೆ ಮೂಜಿಸರ್ತಿ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಬುಡುಪೆರ್. ಈ ಕಾರ್ಯ ಅವೊಂದು ಇತ್ತಿಲೆಕನೆ ಪಿದಾಯಿ ಕಾಟ ವೊಯಿಪುನ ಕಾರ್ಯಲಾ ದೂಪೆದೊಟ್ಟುಡ್ ಅವೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು.
ದೂಪೆ
ದುಂಬು ಪ್ರತಿ ಕುಟುಂಬದ ಇಲ್ಲಡ್ ಒಂಜೆ ಕಡೆಟ್ ದೂಪೆದೊಟ್ಟು ಪಂಡುದ್ ಸೈತಿನಕ್ಲೆನ್ ಮಣ್ಣುಡ್ ಪಾಡ್ಯರ, ಪೊತ್ತಯರ,ಅಕ್ಲೆಗು ದೂಪೆ ಕಟ್ಯರ ಒಂಜಿ ಜಾಗ್ ಇಪ್ಪೆದುಂಡು.ಇತ್ತೆ ಕೂಡುಕುಟುಂಬ ಇಜ್ಜನೆರ್ದತ್ರ, ಜಾಗೆದ ಅಭಾವ ಅಯಿನೆತತ್ರ ದೂಪೆದೊಟ್ಟು ಇಜ್ಜಿ. (ಸಾಮೂಯಿಕ ದುಂಬು ಕಾಯಿಲೆ ಕಾಸಲೆ ಬತ್ತುದ್ ಮರಣ ಅಂಡ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಉಡ್ಕಿರಿ ಇಪ್ಪೆದುಂಡು ಅಲ್ಲ್ ಕೊನದುಲಾ ಮಣ್ಣುಡು ಪಾಡೆದೆರುಗೆ.). "ದೂಪೆ" ಇನ್ಪಿನ ಪದ ತುಳುಕು ಬೈದಿನಿ ಪಾಲಿ/ ಪ್ರಾಕೃತ ಬಾಸೆಲೆಡ್ದು  (ಸಂಸ್ಕೃತ: "ಸ್ತೂಪ ").
ಅಹ ದೂಪೆದೊಟ್ಟುಡು ತೆಂಕಾಯಿ ಬಡಕಾಯಿಗಾದ್ ಕಾಟ ವೊಯಿಪುನ ಕ್ರಮ ಬಿರುವೆರೆಗ್ ಕಾಟಗ್ ದೀಪುನ, ಮರಕ್ಕ್ ಗಡಿದೀಪುನಕ್ಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಡಿಮರ ವೊಯಿಪುನಕ್ಲ್ ಬೊಟ್ಟಿಯತನಕ್ಲ್ (ಹರಿಜನ ಮನ್ಸ ಜನಾಂಗ,ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಬಿನ್ನತೆಲಾ ಇಪ್ಪು) ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬದಕ್ಲ್ ಪೂರ ಸೆರ್ದ್  ಕಾಟ ವೊಯಿಪುವೆರ್.ಇಲ್ಲಡ್ ಪುನತ ತರೆತಲ್ಪ ವೊರ್ಲಾ ಅರಿ,ಕಾರುದಲ್ಪ ವೊರ್ಲಾ ಬಾರ್ ಕಟ್ಟುದ್ ದೀಪೆರ್. ಉಂದು ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪಡಿಗೆ.ಇಂಚನೆ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ಎಡತ್ತ ಕೈಯಿಟ್ ಬೆದಂಗ್(ಉಲ್ಟ ಎಡತ್ತ ಕೈಯಿಟ್) ಬೆಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಮರಣಡು ತೂವೊಲಿ.ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಟ್ಟ ಕಟ್ಟುನ,ಸೂಕರ ಕಟ್ಟುನಿ ಪುನ ಮೀಪವುನ, ಐತ ಮಲ್ಪುನಿ, ಇಂಚಿನ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕ್ರಮೊಕುಲ್ ಉಲ್ಲ. ಕಡೆಕ್ ದೂಪೆದೊಟ್ಟುಗು ಕೊನತುದ್ ಬೆದಂಗ್ ಸೂ ಕೊರ್ದೆ ಪುನ ಪೊತ್ತವುನಿ. (ಚುಟುಕು ಅದ್ ತೆರಿಪದೆ ಮಾಪು ಇಪ್ಪಡ್) ಈ ಕಾರ್ಯ ಅದ್ ಐನ್ ದೀನ ಕರಿದ್ "ಬೂದಿ ಮುಚ್ಚುನ" ಕಾರ್ಯ ಪಂಡ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಷೆದ ದೂಲಪ್ಪ ಮಲ್ಪುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಐನೆಟ್ ಶುದ್ದ ಕಾರ್ಯ ಪೂರ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಇಂಚ ದೂಪೆ ಮಲ್ತುದ್ ಸುತ್ತುಗ್ ಸರೊಳಿದ ದೈಯಿತ ಕನೆ ಕುತ್ತುವೆರ್. ಎದುರು ಚಿಟ್ಟೆ ಮಲ್ತುದ್ ತಿಬಿಲೆ ಪೊತ್ತದು ಬೊಂಡ ದೀದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತುದ್ ಪೆದಂಬು ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಪಗನೆ ಈ ಕಾರ್ಯಮಲ್ತಿನಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಬಂಧದ ರಡ್ಡ್ ಮೂಜಿ ಜನ ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆ ಕುಜಲ್ ಗಿಸದ್ ಮೀದ್ ಪೊಸ ಕುಂಟು ತುತ್ತುವೆರ್. ಉಂದುಲಾ ಮಡ್ಯೆಲ್ಲಣ್ಣನ ಸಮ್ಮುಖಡು ಅಪುನಿ. ಇಂಚನೆ ಸೈತಿನೆರ್ದ್ ಬೊಜ್ಜದಡೆಮುಟ್ಟ ಸೈತಿನಯನ ಇಲ್ಲುಡ್ ಪುನ ದೀಡಿನಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಮಣೆಟ್ಟ್ ನೀರು ದೀದ್ ರಾತ್ರೆಗ್ ಮುರಿಯೊ ಲೆಪ್ಪೊಡು. ಈ ರೀತಿ ಬೊಜ್ಜದನಿ ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಬೊಜ್ಜ ಮಲ್ಪುನ ಪಂಡ "ಉಡಲುಗ್ ಅರಿ ಬಿರ್ಕುನ " ಪನೊಲಿ. ಬೊಜ್ಜಗ್ ಉಂತಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಪಂಡ ಮಗೆ ಇತ್ತುಂಡ ಮಗೆ ಇಲ್ಲದ ಮೊಟ್ಟುದ ತಡ್ಯಡ್ ಕುಂಬುಡ ಬೊಕ್ಕ ಬಾರೆದ ಕಾಯಿನ್ ಕಡ್ಪುನ.ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಉಲಾಯಿ ಬುರೊಡು ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಪಿದಾಯಿಗ್ ಬುರೊಡು.ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಟಿಲುದಕ್ಲ್ ಅಟಿಲುದ ಬೆಲೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಸೈತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಬೊಜ್ಜ
ತುಳುವೆರ ಬೊಜ್ಜಡ್ "ನೀರ ನೆರೆಳ್" ಕಟ್ಟುನ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಕ್ರಮ.ಒಂಜಿ ವೊಂತೆ ತೊರದ ಕೊಡಿ ಬೆದುರುನ್ ಕಡ್ತುದ್ ಅವು ಇಲ್ಲದ ಅಟ್ಟೊಗ್ ಸರಿಯಾದ್ ಐನ್ ಯಾನ್ ಏಳ್ ಕೊಲ್ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪೊಡು.ಅಯಿನ್ ಮೂಜಿ ಸಿಗಿತೆ ಮಲ್ತುದ್ ತ್ರಿಕೊಣಕಾರ ಪಿರಾಮಿಡಲೆಕ ಮಲ್ತುದ್ ಅಯಿತ ಕೊಡಿಕ್ ಪಿಂಗಾರ ಪೂ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ತುದ್, ಬೊಲ್ದು ಮಡಿ  ಕುಂಟು ಕೊಡಿರ್ದೆ ಸುತ್ತೊಂದು ಬರ್ಪಿನ.ಅವು ತೂನಗ ಪಿರಾಮಿಡುದಲೆಕ ತೊಜುಂಡು. ಅಯಿತ ಉಲಾಯಿಡು ನೆಲಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲುಡು ಕುರ್ದಿ ನೀರು ದೀಪೆರ್.
ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಉಲಾಯಿ ಮೈಯಿರ್ದ್ ಕೊಡಿರ್ದ್ ಒಂಜಿ ನೂಲು ಸರಿಯಾದ್ ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲುಗ್ ಜಪುಡದ್, ಅಯಿತ ನಡುಕ್ ಸೈತಿನಕ್ಲೆನ ಯಾ ಇತ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಒಂಜಿ ಬಂಗಾರುನ್, ಮಂಜಲುದ ತುಂಡುನ್ ನಡುಕ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಉಂದು ಪೂರ ಊರುದ ಮಡ್ಡೆಲೆರ್ ಮನ್ಪುನಿ.(ಅಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಮಡ್ಯೆಲೆರ್ ಬತ್ತುಜಿಂಡ ಊರುದ ಗುರ್ಕಾರೆನೆ ಮಲ್ಪೆದೆಗೆ) ಪೊಂಜೊನಕ್ಲ್ ಒಂಜಿ ಮೆಯಿರ್ದ್ ಬೊಳ್ದ್ ಕುಂಟು ತುತ್ತುದ್,ತರೆಕುಜಲ್ ಬಿರ್ಕುರುದ್ ಪಾಡುದ್ ಸಾಲ್ ಉಂತೊಡು‌,ಅಂಜೊನಕ್ಲ್ ಒಂಜಿ ಮೈಯಿರ್ದ್ ಉಂತುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಊರ ಗುರ್ಕಾರೆ ಪ್ರತಿಯೊರಿರ್ಯಗುಲಾ ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಕುಂಬುಡ, ಒಂಜಿ ತುಂಡು ಬಾರೆ ಕಾಯಿ ಕೊರ್ಪೆರ್.ಪಿರಾತನೆ ಮಲ್ತುದ್ ಅಯಿತ(ನೀರ ನೆರೆಳುದ) ಸುತ್ತು ಮಾತೆರ್ಲಾ ದೀವೊಡು.ದೀಡುದ್ ಅಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಮುರಿಯೊ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪಿದಾಯಿಡು ಕೊರಗ ಕೊಲ,ಕುದುರೆ ಕೊಲ ಪೂರ ತಯಾರು ಅದಿಪ್ಪುಂಡು.ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಲ್ಪವುನಕುಲಾ ಉಲ್ಲೆರುಗೆ.
ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿನ್ ಒಂಜಿ ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲುಗ್ ಪಾಡುವೆರ್.ಅಯಿತ ಸುತ್ತ ಕುಲ್ಲುದ್ ಅಯಿಕ್ ಮಂಜಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಸುಣ್ಣ ಪಾಡುದ್,ನನೊಂಜಿ ಕಂಚುದ ಬಟ್ಟಲುಗ್ ಯೆಡ್ಡೆ ಅರಿ ಪಾಡುಡ್ ಮುರಿಯೊ ಲೆತ್ತೊಂದು ಮುರೆಪುವೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಕ್ಲ್ ಯೆತ್ ಜನ ಉಂತುದಿಪ್ಪುವೆರ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಮಾತ ಗ್ರಾಮೊದಕ್ಲ್ ಕುಂಬುಡದ ತುಂಡುಲಾ, ಒಂಜೊಂಜಿ ಬಾರೆದ ಕಾಯಿಲಾ ಕೊರ್ಪೆರ್. (ಅನುಲೆಗ್ ಮಾತ್ರ ಪೊಂಜೊನಕ್ಲೆಗ್ ಇಜ್ಜಿ)ಅಯಿನ್ ಪತೊಂದು ದೂಪೆದೊಟ್ಟುಗು ಶುರುಕ್ಕ್ ಅನು ಅಂಜೊನಕ್ಲ್ ಪಿದಾಡುವೆರ್. ಜಾಲುಡ್ ಕುದುರೆ ಕೊಲ,ಕೊರಗ ಕೊಲ ನಲಿತೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಅಕ್ಲೆನ ಪಿರಾವು ಮಲ್ಲ ಮಗೆ,ಯೆಲ್ಯಾ ಮಗೆ ಮಂಜಲ್ ಅರಿತ್ತ ಬಟ್ಟಲುನುಲಾ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಅರಿತ್ತ ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲುನು ಪತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್.ಜೊಕ್ಲ್ ಮಲ್ಲಕುಲ್ ಕುಂಬುಡದ ತುಂಡುನು,ಬಾರೆದ ಕಾಯಿನ್ ದೂಪೆದ ಸುತ್ತುಲಾ ದೀಪೆರ್.ಇತ್ತಿನತ್ ಬೊಂಡ ದೀಪೆರ್.ಒಂಜಿ,ಮೂಜಿ, ಐನ್ ಇಂಚ.( ಅಯಿಕ್ ದುಂಬೆ ಮೂಲು ದೂಪೆದಲ್ಪಲಾ ಮಡ್ಯೆಲಾಣ್ಣೆ ಕಂಗುದ ನಾಲ್ ಗುರ್ಜಿ ಪಾಡುದ್,(ದೂಪೆನು ಪೊರ್ಲು ಅಲಂಕಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್). ನೆಕ್ಕ್ ಪುದರ್ ಕೆಲವು ಉಂಡು ದೆಲಗೂಡು,ನಿಲೆಗೂಡು ಇಂಚ ಮಾತ.ಅಯಿನ್ ಪಾಡುದ್ ಅಯಿಕ್ ಪೊರ್ಲ್ ಕುಂಟು ಸುತ್ತು ಸುಂದುದು,ಅಯಿಕ್ ಮಿತ್ತ್ ಬೊಲ್ದ್ ಕುಂಟು ತಿರ್ತ್ ದಾರೆ ಸೀರೆ ಪೂರ ಸುತ್ತುನಗೆ. ಇಂಚ ಮಲ್ತುದ್ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಪೂಕರೆ ಮಲ್ಪುವೆರುಗೆ. ನೆಕ್ಕ್ ಪೂರ ಮಸ್ತ್ ಕ್ರಮ ಉಂಡುಗೆ). ಅಲ್ಪ ಅರಿ ಬಿರ್ಕುನಗ ಕುದುರೆ ಕೊಲ, ಕೊರಗ ಕೊಲ, (ಕಾಲೆ ಕೊಲ) ನಲಿಪುವೆರುಗೆ. ಇಂಚ ಅಕ್ಲ್ ಉಡಲೆಗ್(ದೂಪೆ ಪಂಡ ಸೈತಿನಕ್ಲೆನ ಉಡಲ್) ಅರಿ ಬಿರ್ಕುದ್ ಬನ್ನಗ ಅಕ್ಲೆನ ಕೊಲಲಾ ಅಲ್ಪನೆ ಬಿರಿಯುಂಡುಗೆ. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಇಲ್ಲಗ್ ಬರ್ಪೆರ್.
ಕುಟುಂಬದಕ್ಲ್ ಪಿದಾಯಿ ಜಾಲುಡು ಮೀದು ಉಂತೊಡು.ಗ್ರಾಮೊದಕ್ಲ್ ಚೀತ್ ಬಾರೆದ ಇರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್.ಇರೆನ್ ಪಿಂಕಾದಡಿಟ್ಟು ದೀದ್ ಕುಲ್ಲೊಡು.(ಅಯಿಕ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಪನ್ಪೆರ್ ಪಿಂಕಾದಡಿಟ್ಟ್ ಇರೆ ಪಾಡುದ್ ಕುಲ್ಯರ ಬಲ್ಲಿಂದು,ಅವು ಬೊಜ್ಜದಾನಿ ಮಾತ್ರ ಕುಲ್ಲುನಿ) ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಚೀತ್ ಇರೆ ಕೊರ್ಪೆರ್ ಅಯಿನ್ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಕುಲ್ಲುವೆರ್.ಅತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಮಡ್ಯೆಲಣ್ಣೆರ್ ಶುದ್ದ ನೀರು ತಲಿಪು ಮಲ್ತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್.ಒರ ಅಲಿಪು(ತಲಿಪು) ದೆತೊನಗ ಪಿಜಿರುದ್ ತಿರ್ಗೊಡು,ಒರ ಎದುರು ತಿರ್ಗೊಡು.ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೈಟ್ ಇತ್ತಿನ ಚೀತ್ ಇರೆಕ್ಕ್ ಕುಂಬುಡದ ಕಜಿಪು,ಬಾರೆದ ಕಾಯಿದ ಕಜಿಪ್ ಚೂರು ಚೂರು ಪಾಡೊಂದು ಪೊಪೆರ್.ಅಯಿನ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ "ಮಿಯಗಂಜಿ ಉನ್ಪ"(ಬೊಜ್ಜದ ಗಂಜಿ) ಪಂಡುದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಪಂಡುದ್ ಉಂಡುದ್,ಮೀದ್ ಬತ್ತುದ್ ಉಲಾಯಿ ಪೊಗ್ಗುನಿ.ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ವೊರಿನ ಕ್ರಮ ಪೂರ ಮಡಪಜೆ ಬಳಸುನಿ. (ಮಡಪಜೆ ಕ್ರಮ ಪೂರ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂಡು. ಅಯಿನ್ ವಿವರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ ತೊಜುಂಡು). ಅಂಚನೆ ಪದಿನಾಜನೆ ದಿನ ಪದಿನಾಜಿ ಪಾಡುನಿ. ಒಟ್ಟುಡ್ ಅಗೆಲುಗ್ ಪುಂಡಿ ಕೊರಿದ ಕಜಿಪು ಪ್ರಧಾನ ತೊಜುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಆಚರಣೆಲು
ತೆನ್ಕಾಯಿ
ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ ಪ್ರಧಾನೊ ದಿಕ್ಕ್‌ಲೆಡ್ ತೆನ್ಕಾಯಿಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು. ತೆನ್ಕಾಯಿ (ತೆಂಕಾಯಿ, ದಕ್ಷಿಣ, South, S) ತೆನ್ಕಾಯಿದಂಚನೆ ಪಡ್ಡಾಯಿ, ಮೂಡಾಯಿ, ಬಡಕ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ಲ ಉಂಡು.
ದರ್ಮೊದ ವಿಚಾರೊ
ಹಿಂದೂ ದರ್ಮೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಯಮೆ ತೆನ್ಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್‌ದ ಅದಿಪತಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಬಗೆಟ್ ಗಾದೆ
ತೆನ್ಕಾಯಿ ಬಡಕಾಯಿ ಪೋಪರ ಮಾಮಿ ಬಯ್ಯಗೇತರಿ ಕಾಂಡೆಗೇತರಿ
ಬದಿಯಡ್ಕ
ದುಂಬುದ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಒಂಜಿ ಊರು ಬದಿಯಡ್ಕ. ಇತ್ತೆ ಅವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ, ಕಾಸರಗೋಡು ಜಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಊರು ಆದ್ ಉಂಡು.
ಬದಿಯಡ್ಕ ಪಂಡ ಬಂಡಿ ಇತ್ತಿನ ಅಡ್ಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದುಂಬು ಮೂಲು ಉಳ್ಳಾಕ್ಲೆನ ಬಂಡಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರತಿತಿ ಉಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಡಿ ಪೈಕ್ಕಗ್ ಪೊಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಬದಿಯಡ್ಕನ್ ತೆನ್ಕಾಯಿ ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಂದ್ ಪುದರ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಸಾಕ್ಷಿ ಪಂಡ, ತುಳುವೆರೆ ಆಯನೊ, ವಿಶ್ವ ತುಳುವೆರೆ ಆಯನೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮಲ್ಲ ಕಜ್ಜೊಲು ನಡತ್ದ್ಂಡ್.
ಎ.ವಿ.ನಾವಡ
ಎ.ವಿ.ನಾವಡ ಪೂರ್ತಿ ಪುದರ್ ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ವಾಸುದೇವ ನಾವಡ. ಪುಟ್ಟಿನ ಊರು ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೋಟೆಕಾರ್. ಇಸವಿ ೧೯೪೬,ವಿದ್ವಾಂಸೆರು, ಸಂಶೋದಕೆರ್.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ
೧೯೬೮ರಡು ಮಂಗಳೂರುಡು ಉಪ್ಪುನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕೊಣಾಜೆ ದುಂಬು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರ ಪಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಚ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅತು ಇತ್ತೆರು.೨೩ ವರ್ಸ ಕುಂದಾಪುರ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಸೇವೆ ಸಂದಾತೆರ್, ೧೯೯೩ಡ್ದ್ ೨೦೦೬ಗ್ ಮುಟ್ಟ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡು ಪ್ರವಾಚಕೆರ್ ಆತ್ ಬೇಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್, ಬುಕ್ಕ ಪ್ರಸಾರಾಂಗೊದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರು ಅತ್ ೫ ವರ್ಸೊ ಅವದಿಡ್ ೫೯೧ ಬುಕುಲೆನು ಪ್ರಕಟೊ ಮಾಲ್ತೆರ್.
ಹಂಪಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್‍ ಪ್ರಕಟ ಅವೊಂದ್‍ ಇತ್ತಿನ ವಿಜ್ಞಾನಸಂಗಾತಿ, ಪುಸ್ತಕ ಮಾಹಿತಿ, ಚೆಲುವ ಕನ್ನಡ, ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪತ್ರಿಕೆತ ಸಂಪಾದೆಕೆರ್ ಆತೆರ್. ೨೦೦೬ಗ್ ನಿವೃತ್ತಿ ಆತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಕುಡ್ಲ ಬಲ್ಮಠಟ್ ಇಪ್ಪುನೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರಡ್‍ ಪ್ರವಚೇರ್ ಆತ್‍ ಬೇಲೆ ಮಾಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್.
ಜಾನಪದ
ರಾಮಕ್ಕ ಮುಗೇರ್‍ತ್ತಿ ಪಂಡಿನ ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದನ ಸಂಗ್ರಹ ಮಾಲ್ತ್ ದೆರ್ .ಕಾಡ್ಯನಾಟ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.
ನೀರ್
ನೀರ್ ಭೂಮಿದ ಒಂಜಿ ಜೀವಜಲ. ನೀರ್ ಪನ್ಪಿನವು ಪಂಚಭೂತೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಭೂಮಿಡ್ ಮುಕ್ಕಾಲ್ವಾಸಿಲಾ(೭೨%)ನೀರೆ ಉಲ್ಲಯಿನಿ. ಮಾತ ಜೀವಿಲೆಗ್ ನೀರ್ ಬೋಡಾಯಿನಂಚಿನ ವಸ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಜೀವರಾಶಿಗುಲು ಪುರಾ ನೀರ್ನ ಒತ್ತಾಸೆರೆ ಆತ. ನರಮಾನಿ ಬೊಕ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿಲು ಅವ್ವೆಲೆಕ ಅವ್ವೇತೋ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಜೀವರಾಶಿಲೆ ಪುಟ್ಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಯಿಪಿನ ಮುಟ್ಟ ನೀರ್ ಭಾರೀ ಅಗತ್ಯ.
ನೀರ್‌ದ ಬಗೆಕುಲು
ನೀರ್ ಬರ್ಪಿನ ಮೂಲೊಲೆಡ್ದ್, ಅವೆಕ್ಲೆ ನಮುನೆಡ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ಡ್ ಗುರ್ತೆ ಮಲ್ಪ್ಪೊಲಿ ಉಪ್ಪು ನೀರ್ ಪಂಡ ಕಡಲ್ದ ನೀರ್, ಚಪ್ಪೆ ನೀರ್, ಚೀಪೆ ನೀರ್, ದಪ್ಪ ನೀರ್, ಒಗರ್ ನೀರ್, ಕಾಡ ನೀರ್, ತೋಡ ನೀರ್, ಮಲೆ ನೀರ್, ಗುವೆಲ್ದ ನೀರ್, ಕೆದುತ್ತ ನೀರ್, ಪಾಯದ ನೀರ್, ಪಲ್ಲದ ನೀರ್, ತಾರ್ದ ನೀರ್, ಕಡಲ ನೀರ್, ಸುದೆತ್ತ ನೀರ್, ಒಸರ್ ನೀರ್.
ಉಪಯೋಗೊಲು
ಕೃಷಿಟ್ಟ್ ನೀರ್ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುಂಡು. ಕೃಷಿಗ್ಲ ನೀರ್‍ಗ್‍ಲ ಒಂಜೆಗೊಂಜಿ ಸಂಬಂಧ ಉಂಡು. ಪಂಡ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಂದೆ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾದ್ಯನೆ ಇಜ್ಜಿ. ಕೆಲವು ಕೃಷಿಕುಲೆಗ್ ಆರಂಭಡ್ದ್ ಬುಳೆ ಕೊಯ್ಪಿನ ಮುಟ್ಟ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಸರಿಯಾಯಿನ ನೀರ್‍ದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತ್ತ್ಂಡ ಕೃಷಿಕೆರೆಗ್ ವಾ ಸಮಸ್ಯೆಲಾ ಇಜ್ಜಂದೆ ಕೃಷಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ನೀರ್ ಮಾತಾ ಜಾಗೆಡ್ಲ ಒಂಜೇಲೆಕ ಇಜ್ಜಿ. ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಭಾರತೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಡ್ ಇತ್ತನಾತ್ ಪ್ರಮಾಣ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊದಡು ಇಪ್ಪುಜಿ ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೃಷಿಗ್ ಸಾದ್ಯಾಪುಂಡು.
ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಗ್
ಅಂಚೆನೇ ಕಾರ್ಖಾನೆಗುಲೆಗ್ ನೀರ್ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ. ಕೆಲವು ಕಾರ್ಖಾನೆಗುಲೆಗ್ ಅತೀ ಆಯಿನ ಪ್ರಮಾಣಡ್ ನೀರ್ ಬೋಡಾವುಂಡು.ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಂಪೆನಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ತಯಾರಿದ ಕಂಪೆನಿ, ಗೊಬ್ಬರ, ಸಿಮೆಂಟ್, ಕರೆಂಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗ್, ಅಂಚೆನೆ ಬಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಲೆಗ್ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಕಾರ್ಖಾನೆಲು ತಿರ್ತ್ ಕೊರ್ನ ಕಾರಣೊಲೆಗ್ ನೀರ್ನ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಪುರ ಕಾರ್ಖಾನೆಲು ನೀರ್ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್
ಜಲ ಸಂಚಾರ
ನೀರ್ನ್ ಒಂಜಿ ಜಾಗಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಜಾಗಗ್ ಸಂಚಾರೋಗುಲಾ ಉಪಯೋಗಿಸವೆರ್.ಅಂಚಾದ್ ನೀರ್ ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ದೇಶದ ಮದ್ಯಸ್ತೆಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ನೀಂದೆರೆ, ದೋಣಿ ಸಂಚಾರ, ಮೀನ್ ಸಾಂಕೆರನೆ ಪುರ ನೀರ್ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಸಾದ್ಯನೆ ಇಜ್ಜಿ.
ಚಟ್ಟಂಬಡೆ
ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಪನ್ಪಿನವು ತರೊ ತರೊತ್ತ‌ ಬೇಳೆದ ಮಿಶ್ರಣ ಗಲಸ್ ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ್ತ ಚಾತ್ತ ಬಾಯಿಗ್ ತಿನ್ಪಿನ ತಿಂಡಿ. ಆಕಾರೊಡು ಚಟ್ಟೆ ಆಯ್ನರ್ದಾವರ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಉಂದು ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ತಿನರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಕುಡ್ಲ ,ಉಡುಪಿದ ಅಂಗಡಿಲೆಡ್ ಉಂದೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಭರಣಿಡ್  ಪಾರ್ದ್ ದೀದಿಪ್ಪುವೆರ್. ೪-೫ ದಿನೊ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಹಾಲಾಪುಜಿ.
ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಪುದರ್ ಬರಿಯರೆ ಕಾರಣೊ
ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಕಡ್ಲೆಸಲಾಯಿ, ಉರ್ದು, ತೊಗರಿಸಲಾಯಿ ಅಂಚನೆ ಒಗ್ಗರಣೆದ ಮಿಶ್ರಣನ್ ಉಂಡೆ ಆಕಾರೊಗ್ ಕನತ್‍ದ್ ಅಂಗೈಟ್ ತಟ್ಟ್ಂಡ ಅವೆಕ್ಕ್ ಚಟ್ಟೆ ಆಕಾರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಚಟ್ಟೆ ಇತ್ತಿನೈರ್ದಾವರ ಅವೆಕ್ಕ್ ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಚಟ್ಟೆ ಪಂಡ ಆಕಾರೊಗು, ಅಂಬಡೆ ಪಂಡ್ಂಡ ಮಲ್ತಿನ ಮಿಶ್ರಣಗ್ ಪನ್ಪೆರ್(ಚಟ್ಟೆ+ಅಂಬಡೆ=ಚಟ್ಟಂಬಡೆ).
ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಮಾತ ಬೇಳೆನ್ಲಾ ಅರ್ದ ಗಂಟೆ ಬೊದುಲ್ಪಾಯ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೊದುಲ್ಪಾದಿನ ಬೇಳೆ, ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ, ತಾರಾಯಿ, ಉಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಚೂರು ನೀರ್ ಪಾರ್ದ್ ಹದ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆಯಿನ ಮಿಶ್ರಣನ್ ಚಟ್ನಿದಲೆಕ ಮಲ್ಪಂದೆ ತುಂಡು ತುಂಡು ಇಪ್ಪೊಡು. ಅವೆಕ್ಕ್ ಕೀಸ್ದಿನ ಶುಂಠಿ, ಸನ್ನ ಮೂರ್ದಿನ ಮುಂಚಿ, ಬೇವಿರೆ, ಕೊತ್ತಂಬರಿ ತಪ್ಪು ಪಾರ್ದ್ ಕಲತ್ತ್ ದ್ ದೀವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ವಡೆತ್ತ ಆಕಾರೊಡು ಕೈಟ್ ತಟ್ಟ್ ದ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಕೈಪೊಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ತೆಯ್ಯಂ
ತೆಯ್ಯಂ ಅತ್ತ್’ನ್ಡ ತೆಯ್ಯಾಟ್ಟಂ ಉಂದು ಉತ್ತರ ಕೇರಳೊದ ಒಂಜಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಕಲೆ. ಉಂದು ಕೊಲತನಾಡು (ಇತ್ತೆದ ಕಾಸರ್ಗೋಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಣ್ಣೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಪ್ರದೇಶೊಡು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ತೆಯ್ಯಂ ದೈವಂ ಪನ್ಪುನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ಧೊದ ಅಪಭ್ರಂಶ. ನೃತ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತೊದ ಅಪರೂಪ ಸಂಯೋಜನೆಯಾದುಪ್ಪುನ ಉಂದು ಮುಲ್ಪದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಕ್ಲೆನ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಲೆನ್ ತೊಜ್ಪಾವುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ದ್ರೋಣ
ಮಹಾಭಾರತಡ್ ದ್ರೋಣ (ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ: द्रोण) ಅಥವಾ ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ (ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ: द्रोणाचार्य) ಒಂಜಿ ಮುಕ್ಯೊ ಪಾತ್ರೊ. ದ್ರೋಣೆ ಪುಟ್‍ದಿನ ಕರಟಾಂಡಲಾ ಅಯಿತ ಬಗೆಟ್ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದಿ. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ದ್ರೋಣಗ್ ಕುಂಬೋದ್ಭವ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.