cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಕುದುರೆಮುಖ
ಕುದುರೆಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ
ಸುಮಾರ್ ೬೦೦ ಚ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ಪರಡ್‍ನ ಈ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ', 'ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡ್' ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಜಾಗೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲೆ ಪಚ್ಚೆ ಪಜಿರ್‍ದ ಪಂತಿದ ಇಳಿಜಾರ್‍ಡ್ ಅಂಚನೆ ಮೈಲ್‍ಗಟ್ಲೆ ದೂರೊ ಪರಡ್‍ದಿಪ್ಪುನ ಗಿರಿ ಶಿಖರೊಲು, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣೊದ ಕಾಡ್‍ಲೆಗ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನವು. ಒರೋರೊ ಮುಲ್ಪದ ಹವೆ ದಿಂಜ ಬೆಚ್ಚ ಆಪುನವುಲಾ ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಉಂದುಲಾ ಒಂಜಿ. ಈ ತಾಣೊಡು ಪಿಲಿಕ್ಲೆನ್ ಸಂರಕ್ಷಿಸವುನ ಅಭಿಯಾನೊ (Global Tiger Conservation Priority-I,)ನ್ ತೂವೊಲಿ. ಈ 'ಅಭಯಾರಣ್ಯೊ'ನು ರಕ್ಷಣೆದ ಪಟ್ಟಿಡ್ ದಾಖಲ್ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ೧೯೮೭ಡ್ ರಚನೆ ಆಯಿನ ಈ ಅರಣ್ಯೊ, ಬಗಬಗೆತ ಸಸ್ತನಿಗ್‌ಲೆಗ್,  ಕಾಡ್‌ಪ್ರಾಣಿಲೆಗ್, ಕಾಡ್‍ನಾಯಿಲೆಗ್,  ಚಿಟ್ಟೆಪಿಲಿ (ಚಿರತೆ)ಲು  ಬುಕ್ಕೊ ಪಿಲಿಕ್‍ಲೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆದ ವಿಧೇಯಕೊನು ಹೊಂದ್‌ನ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಅರಣ್ಯ ಧಾಮೊಂದು  ಪರಿಗಣಿಸದೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಈ ಅರಣ್ಯೊಡು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ್ ಜೀವಿಪುನ 'ಲಂಗೂರ್ ವಾನರ'ರೆಗ್, 'ಕಾಡಪಂಜಿ'ಲೆಗ್, 'ಸಾಂಬಾರ್' ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಮ್ಮೊದ ಬೀಲೊ ಇಪ್ಪುನ ಮಕಾವು ಮಂಗ (macaque)ನಕುಲೆಗ್ ಇಲ್ಲಾತುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಅದುರುಲು ವರ್ಗೊ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ಮೂತ್ರಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಮಾತ ಅಂಗೊಲೆಡ್ ಅಪಿನಂಚನೆ ಮೂತ್ರ ಕೋಸೊಡು ಅಪಿನ ಕಂಡೆ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕ  ಆದುಪ್ಪೆರೆಲ ಸಾದ್ಯ ಉಂಡು  ಅತ್ತಂದೆ ಉಪ್ಪೆರೆಲ ಸಾದ್ಯ ಉಂಡು.ಆಂಡ ಮೂತ್ರ ಕೋಶೊಡಿತ್ತಿನ ಕಂಡೆ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅತ್ತ, ಅಂದಾ ತೆರಿಯುನವು ಮುಖ್ಯ.ಕಂಡೆಲು ಮೂತ್ರ ಕೋಶದ ಉಲಯಿದ ಪದರಡ್ದ್ ಮೂಡ್‌ದ್ ಕ್ರಮೇಣ ಮೂತ್ರ ಕೋಶದ ಸ್ನಾಯುಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಯಿತ ಸುತ್ತಲ್‌ಡ್ ಮಾತ ಪರಡುಂಡು.ಕ್ರಮೇಣ ನೆತ್ತೆರ್‌ದ ಮುಖಾಂತರ,ಪುಪ್ಪಸ,ಈಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಎಲುಕ್ಕುಲೆಗ್ ಪಗರುಂಡು.ಉಲಯಿದ ಪದರಡ್ ಮೂಡುನ ಕಂಡೆಲು ಕಿನ್ಯ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮಸ್ತ್ ಸಮಯ ಮುಟ್ಟ ಅಲ್ಪನೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ನಿಧಾನೊಗು ಉಲಯಿದ ಮೈಕ್ ಬಳತೊಂದು ಪೋಪುನಂಚಿನ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಬೇಗನೆ ಬಗ್ಗುನಂಚಿನ ರೋಗೊ ಉಂದೆನ್ ಪಾಪಿಲೋಮ ಮನ್ಪೆರ್.ನನ ಕೆಲವು ಪಿದಯಿದ ಮೈಕ್ ಬಳತೊಂದು ಸ್ನಾಯುಲೆಗ್ ಪಗರ್‌ದ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸ್ನಾಯುಲೆಡೆ ಮೂಡ್‌ದ್ ಬೇಗ ಬೇಗ ಪರಡ್‌ದ್ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಬಗ್ಗಂದಿನ ಕಂಡೆಲು ಉಪ್ಪುವ. ಈರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆದ ಕಂಡೆಲು ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ತರತ ಕಂಡೆಲು ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಂಡೆಲು ಒವ್ವು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಪರೀಕ್ಶೆದ ಮುಖಾಂತರ ತೆರಿಯೊಡಾಂಪುಂಡು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು
thumb|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ
ಅಮೇರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನೊಲು – (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊಡು: 'ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ' ಅತ್ತ್ಂಡ 'ಯು.ಎಸ್.ಎ') - ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಇಂದೆತ ರಾಜಧಾನಿ. ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಬೊಕ್ಕ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇಸೊಲೆಗ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್(Americas) ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮೇರಿಕ ದೇಸೊ 50 ಸಂಸ್ಥಾನೊಲ್ನ (ರಾಜ್ಯೊಲ್ನ) ಒಕ್ಕೂಟವಾದುಂಡು. ಈ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ USA-ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಗ್ರಹ
ಗ್ರಹ ಒವ್ವೇನಕ್ಷತ್ರೊದ ಗುರುತ್ವಕ್ಶೇತ್ರದುಲಾಯಿ ಆ ನಕ್ಷತ್ವೊನು ಸುತ್ತುರುಪಾಡುನ ಒಂಜಿ ಒಂದು ಘನಕಾಯೊ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಗ್ರಹೊಲಾ ಮಾತೃ ನಕ್ಷತ್ರೊಡ್ದ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರುನ ವಿಕಿರಣೊನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸದ್ ತನ್ನೊ ಇರವುನು ಪ್ರಕಟಿಸವುಂಡು. ಸೂರ್ಯಗ್ ಎನ್ಮೊ ಗ್ರಹೊಲುಂಡು. ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ ಅವೆಕ್ಕುಲು ಇಪ್ಪುನ ದೂರೊದ ಅನುಸಾರೊ ಉಂದು: ಬುಧ,ಶುಕ್ರ,ಭೂಮಿ,ಮಂಗಳ,ಗುರು,ಶನಿ,ಯುರೇನಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ನೆಪ್ಚೂನ್ ಪ್ಲುಟೋ ಸೇರ್ದ್ ಒರುಂಬೊ ಗ್ರಹೊಕುಲಾಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪಟ್ಯೊ ಲೇಕನೊಲು
ಬಂಗಾರ್
ಬಂಗಾರ್(Gold) ಒಂಜಿ ಮೂಲಧಾತು. ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಉಂದೆತ ಚಿಹ್ನೆ Au (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಡ್ ಮೆನ್ಕುನ ಪ್ರಭಾತ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ ಕೊರ್ಪುನ ಆರಮ್ (Aurum) ಪನ್ಪಿ ಪದೊರ್ದ್ ಆರಿಸಾವೊಂದೆರ್. ಪಿರಾಕ್ದ ತುಳುಟು ಬಂಗಾರ್ಗ್ ಸೊನ್ನೆ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದ ನೊಡು  ಸೊನ್ನೆ ಇನ್ಪಿನ ಪಾತ್ರ ಬರ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಾಕೃತ ಬೊಕ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಬಂಗಾರ್ಗ್ "ಸೋನ" ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಂಡು. ಕನ್ನಡೊಡು ಚಿನ್ನ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಎಚ್ಚ ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಉಂಡು. ಬಂಗಾರ್ದ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 79. ಪೊರ್ಲುದ ಪದ್ವೆಯಿಲೆನ ತಯಾರಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ರಾಜಲೋಹ ಪಂಡ ಬಂಗಾರ್. ಉಂದು ಮಾತೆರೆಗ್‌ಲಾ ಭಾರಿ ಇಷ್ಟದ ಲೋಹ. ಬಂಗಾರ್‌ನ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊರ್ದೆ ದುಡ್ಡು, ಆಭರಣೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುವಾದ್ ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಂಗಾರ್ ನಾಣ್ಯದ ತಯಾರಿಕೆಡ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪಿನ ಒಂದು ಲೋಹ. ಬಂಗಾರ್ ಮೆದುವಾದ್ ಮೆನ್ಕುನ  ಲೋಹ.  ಉಂದೆನ್ ತಗಡ್ ಅಂಚನೆ  ತಂತಿಯಾದ್  ರೂಪಿಸಾವುನ ಭಾರಿ ಸುಲಭ. ಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರ್ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು .ಪವನ್ ಬಂಗಾರ್ ಅಪರಂಜಿ ಬಂಗಾರೊಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಕೆಂಪೊತ್ತಿನ  ಮಂಜಲ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಬಂಗಾರ್ದ ಕ್ಯಾರೆಟ್
ಕಶ್ಮಲ ದಾಂತಿನ  100% ಪರಿಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರ್ಗ್, 24 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಮೌಲ್ಯ ಕೊರ್ತೆರ್. ಆಂಡ, ಪರಿಶುದ್ಧ ಬಂಗಾರ್ ದಿಂಜ ಮೆದು ಲೋಹ ಆಯಿನ ಕಾರಣ ಬಾಳಿಕೆ ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಬಂಗಾರೊನು ತಾಮ್ರ ಇಜಿಂಡ ಬೊಳ್ಳಿದ  ಒಟ್ಟುಗು ಮಿಶ್ರ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಬಂಗಾರ್ ಆದಿಪ್ಪುನ 22 ಕ್ಯಾರೆಟ್  ಬಂಗಾರ್ ಇನ್ನಗ ಅಯಿಟ್ 2 ಪಾಲು ತಾಮ್ರ, 22 ಪಾಲು ಬಂಗಾರ್ ಸೇರ್ದುಪ್ಪುಂಡು. 'ಕ್ಯಾರೆಟ್' ಪನ್ಪಿನ ಬಂಗಾರ್ದ ಪರಿಶುದ್ದತೆನ್ ತೆರಿಯೊನುನ ಪ್ರಮಾಣ ಸೂಚಕ. 24 ಕ್ಯಾರೆಟ್ ಬಂಗಾರ್ ಶುದ್ದ ಬಂಗಾರ ಆಂಡಾಲ ಅಯಿಕ್ ಒಂತೆ ತಾಮ್ರ ಒಂತೆ ಬೊಳ್ಳಿ ಸೇರಾಂಡ ಮಾತ್ರ ಬೋಡಾಯಿನ ಆಕಾರದ ಆಭರಣ ಮಲ್ಪರೆ ಸಾಧ್ಯ.
ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ಬಂಗಾರ್ ಭೂಮಿಡ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಕಣಕುಲೆನ ರೂಪೊಡು ಶಿಲೆಕಲ್ಲ್ ದ ಒಟ್ಟುಗು ಉಪ್ಪುಂಡು.ನಿಸರ್ಗೊಡು ಬಂಗಾರ್ದ ಅದುರಲುಲೆಡ್ ಬಂಗಾರ್  ಆದೇ ಸಹಜ ರೂಪೊಡು (ಇನ್ನಗ ಆಕ್ಸೈಡು, ಸಲ್ಫೈಡು ಇತ್ಯಾದಿ ಆವಂದೆ) ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಟನ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಅದುರು ಶಿಲೆನು ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಶುದ್ಧಿಕರಣ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮ ದಾತ್ ಬಂಗಾರ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಆಭರಣಾ ತಯಾರಿ
ಆಭರಣ ತಯಾರಿ ಮನ್ಪುನಗ ಮಯಣದ ಆಕಾರ ಮನ್ತ್ ದ್ ಅಯಿಕ್  ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಬೊಕ್ಕ ಅಂಬಿದ ತೇಪೆ ಪಾಡ್ದ್ ದೊಂಬುಗ್ ಲುಂಗದ್ ದಿವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ.ಬಂಗಾರ್ನ್ ೧೦೬೩೦ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್ ಉಷ್ಣತೆ ಕರಪದ್.ಆ ದ್ರವರೂಪದ ಮಿಶ್ರಣೊನ್ ಮಾದರಿಯಾದ್ ದೀನ ಆಕಾರೊಡು ಮಯಿತ್ ದ್ ಆಜೆರ್ ಬುಡೊಡು.ಆಜಿ ಬೊಕ್ಕ ದೆತ್ತ್ ತೂನಗ ಮಾದರಿದ ಲೆಕ್ಕೊಂದಿನ ರೂಪ ಆದುಪ್ಪುಂಡು.
ಬಂಗಾರ್ದ ಬೆಲೆ
1930 ನೆ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬಂಗಾರ್ದ ಬೆಲೆ ಒಂಜೆ ಸಮಾ ಏರೊಂದುಂಡು ಅಯಿತ - ಒಂಜಿ ಪಕ್ಕಿನೋಟ : (1 ತೊಲಕ್ಕ್ -11.423 ಗ್ರಾಂ)
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಅದುರುಲು ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ
ಡಾ.ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ತುಳು ಸಾಹಿತಿಲು, ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕರ್ತುಲು , ವಿಮರ್ಶಕೆರ್, ನಿವೃತ್ತ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ , ತುಳು-ಕನ್ನಡ ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಡ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನಾರ್. ಅಮೃತೆರೆನ ಅಪ್ಪೆಬಾಸೆ ಮೋಯ ಮಲಯಾಳ. ಬರವು ಕನ್ನಡೊಡು. ಆಂಡ ತುಳುತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಎಚ್ಚಮೋಕೆ. ಒಂತೆ ಸಮಯ ಮುಂಬಯಿಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡೊಡು ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದ್ ಕುಡ್ಲದ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪುತ್ತೂರುದ ವಿವೇಕಾನಂದ ಕಾಲೇಜ್‍ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್ ಕೆಲಸೊಗು ಸೇರಿಯೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಮುಪ್ಪ ವರ್ಸೊ ಕಾಲ ವಿಭಾಗೊದ ಮುಕ್ಯಸ್ತೆರಾದ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್ ಕನ್ನಡದ ಬೇಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ತುಳುತ್ತ ಬೇಲೆಲಾ ಮಲ್ತ್ ನಾರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರಾದ್,ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ‍ದ ನಿರ್ದೇಶಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದ್‍ನಾರ್.
ಕನ್ನಡ ಸಂಘ,ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಘ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕೂಟೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್ ದ್,ತುಳು ಬಾಸೆಗಾತ್ರೊ ಎಡ್ಡೆ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೆನಾರ್.
ಆರ್ ಬರೆತಿನ ಬೂಕುಲು:
ಪಿದಾಯಿತ ಕೊಂಡಿ
ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ಲೇಖಕರು ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ
ಮುಟ್ಟಾಲೆ
ಮುಟ್ಟಾಲೆ (cap) ಪಂಡ ಕಂಗ್‌ದ ಪಾಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಟೊಪ್ಪಿ. ನೆನ್ನ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ, ಮುಟ್ಟಪಾಲೆ, ಮುಟ್ಟಂಬಾಲೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕೃಷಿಕೆರ್ ದೊಂಬು ಬೊಕ್ಕ ಬರ್ಸೊಗು ತರೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ನೆನ್ನ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ದಿನ್ನೊದ ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ತುಂಬೊಂದು ಪೋಯೆರೆಲಾ ಮುಟ್ಟಾಲೆನ್ ತರೆಕ್ಕ್ ದಿಪೇರ್. ಮುಟ್ಟಾಲೆ ತುಳುಟು ತರೆಕ್ ಕಟ್ಟುನ ಮುಂಡಾಸ್‍ ಅಯಿನೆತ್ತವರ ತರೆತ್ರ ಪಂಡ್‍ದ್‌ಲ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಉಂದ್ ಬೇಲೆಮಾನ್ಪುನಗ ತರೆತ ರಕ್ಷಣೆಗತ್ರ ಉಪ್ಪಿ ಕಮ್ಮಿ ಕರ್ಚಿದ ಸಾಮಾನ್. ನೆನ್ನ್ ಮಲೆನಾಡ್‌ಡ್ ಹಾಳೆಕೊಟ್ಟೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೊಟ್ಪಾಲೆಂದ್ ಅರೆಬಾಸೆಟ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಪದೊತ ಅರ್ಥೊ
ಮುಟ್ಟಾಲೆ - ಮುಟ್ಟೆ+ಪಾಲೆ, ಮುಟ್ಟೆ ಪಂಡ ತರೆ, ತರೆಕ್ಕ್ ದೀಪುನ ಅತ್ತಂಡ ತರೆನ್ ರಕ್ಷನೆ ಮಾನ್ಪುನ ಪಾಲೆ
ಮಾನ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ನೆನ್ ಕಂಗ್ಬಜ್ಜೆಯಿದ ಪಾಲೆಡ್ ಮಾನ್ಪುವೆರ್ ನೆನ್ನ್ ಮಾನ್ಪೆರೆ ವಿಸೇಸ ಅಯಿನ ಗೇನ ಬೋಡು
ಮುಂಡಾಸ್
ಮುಂಡಾಸ್ ಪನ್ನಗ ಯಜಮಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಒರು. ಎಡ್ಡೆ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನಗ ತರೆಕ್ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟೊನುನು ಒಂಜಿ ರಿವಾಜಿ. ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟೇರೆ ಗೊತ್ತಾಜಿಡ ಬೇತೆಕ್ಲೆಡ ಕಟ್ಟಾವೊಲಿ, ಬೈರಾಸಾಂಡಲ ತರೆಕ್ ಪಾಡೊನೊಡು. ದಾಲ ಇಜ್ಜಿಡ ಟುವಾಲ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಸುದಾರ್ಪುನಲ ಉಂಡು. ಮಂಡೆಗ್ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುನ ಕಿರ್ಮ ತುಳುಟೇ ಅತ್ತ್ ನಮ್ಮ ದೇಸೊದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜನಾಂಗೊಲೆಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ ವಿದ್ಯೆ.
ನಿಷೇದೊಲು
ದೈವೊತ ಚಾಕರಿ ಮಾನ್ಪುನಕುಲಾಯಿನ ಪೂಜಾರಿ, ಬೂತ ಕಟ್ಟುನಾಯೆ, ಮಡ್ಯೊಲೆ, ಕಾಪಾಡೆ ಮುಟ್ಟಾಲೆ ದೀಯರ ಬಲ್ಲಿ.
ಪಾತೆರೊ
ಮುಟ್ಟಾಳೆ ದೀಡಿಯರ ಮನಸ್ಸಿದ್ದಿ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಯರ ಎತ್ತುಜ್ಜಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿ
ಕುಪ್ಪಳಿ – ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ. ಕನ್ನಡೊದ ರಡ್ಡನೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯೆರಾಯಿನ ಕುವೆಂಪು ಇಂಬೆರೆನ ಊರು ಕುಪ್ಪಳಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪ್ರಸಿದ್ದೊ ಆತ್ಂಡ್. ಕುಪ್ಪಳಿಡ್ ತೂವೊಡಾಯಿನ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗೆಲು ಉಂಡು.
ದೇಸಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯೊ
ಈ ದೄಶ್ಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ https://web.archive.org/web/20120313200028/http://www.weedioh.com/Video.aspx?VideoId=2479
ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ
ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಬರ್ಪಿ ಆಮಾಸೆ. ಉಂದು ತುಳುವ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ದಿನ ಆದ್‍ ಉಂಡು. ಈ ದಿನತ್ತಾನಿ ತುಳುವೆರ್ ಪಾಲೆ ಮರ ಪನ್ಪಿ ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತೆ ಕೆತ್ತ್‌ದ್ ಕಷಾಯ/ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪರ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಆಟಿ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಪುದರ್. ಆಟಿನ್ ಒಂಜಿ ಅನಿಸ್ಟೊ ತಿಂಗೊಲುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಕ್ರಿಮಿಕೀಟೊಲೆದ ಕಾಟ ಜಾಸ್ತಿ. ಅತ್ತಂದೆ ಕೀರಿ ಕುಟುದು ಬರ್ಸ. ಅಯಿರ್ದ್ ಅದ್ ಇಲ್ಲ್ ಬುಡುದು ಪಿದಯಿ ಪೋಯೆರೆ ಆಪುಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿನ್ ಅಂಚ ಪನ್ಪೆರ್. ಅನಿಸ್ಟೊನು ಕಲೆಯರೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ಬರ್ಪೆ. ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅಮಾಸೆ ಇಡೀ ತುಳುವೆರೆಗ್ ವಿಸೇಸೊವಾಯಿನ ದಿನೊ.
ಪಾಲೆ ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತೆದ ಮರ್ದ್
ಪಾಲೆ ಮರ ಉಂದು ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಪೇರ್ ಬರ್ಪಿನ ಮರ, ನೆನ್ನ್ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ಮರ ಪಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಟಿ ಅಮಾಸೆ ದಿನತ್ತಾನಿ ಪಾಲೆಮರಕ್ಕ್ ಮರ್ದಾಯಿನ ಮರ್ದ್ ಸೇರುಂಡುಂದು ಪಂದ್ ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಮಾತ ಪಕ್ಕಿಲುಲಾ ಈ ಮರಕ್ಕ್ ಸೇರುವ. ಅಂಚನೆ ಉಚ್ಚುಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ ತನ್ನ ವಿಸೊನು ಮರತ್ತ ಬೇರ್‌ಗ್ ಬುಡುಪ್ಪ ಅಂಚಾದ್ ಮರಕ್ಕ್ ವಿಸೇಸೊ ಶಕ್ತಿ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನವು ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಈ ಮರ್ದ್ ಕೈಪೆದ ಕಾಲೆ. ಆಂಡ ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಈ ಮರ್ದ್ ಪರ್ಂಡ ಇಡೀ ಒರ್ಸೊಗು ಬೇತೆ ಮರ್ದ್ ಬೊಡ್ಚಿಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಮರ್ದ್ ಜೀವೊಗು ಉಷ್ಣ ಅವೆಕ್ಕಾದ್ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉನ್ಪೆರ್.
ಪಾಲೆಮರಡ್ದ್ ಕೆತ್ತೆ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆ ಅಮಾಸೆದ ದುಂಬುನಾನಿ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪೋದು ಪಾಲೆಮರನ್ ನಾಡ್‍ಪತ್ತ್‌ದ್ ಮರತ್ತ ಗುರ್ತೊ ದೀದ್ ಬರ್ಪೆ. ಮನದಾನಿ ಪುಲ್ಯಕ್ಕೆಲ್‍ಗ್ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಮರತ್ತ‍ ಮುದೆಲ್‍ಗ್ ಪೋಪೆ. ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರೊಡು ಆಯೆ ಅತ್ತಂಡ ಆಳ್ ಉರ್ಬುಲಿ(ಮೆಯಿಟ್ ಕುಂಟುದಾಂತೆ) ಪೋವೊಡುಂದು ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಕೈಟೊಂಜಿ ಮಯ್ಪುಸೂಡಿ ಪತೊಂದು ಮರಕ್ಕ್ ಸುತ್ತ್‌ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮಯ್ಪುಡು ಮೂಜಿ ಪೆಟ್ಟ್ ಕೊರ್ಪುನೆಗೆ. ಬೊಕ್ಕ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಕನವೊಡು. ಪಾಲೆಮರಟ ಪೇರ್ ಬರ್ಪುನ ಮರ. ಮರನ್ ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಗುದ್ದುದು ಪಾಲೆ ಲಕ್ಕಾನಗ ಪೇರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅಯಿನ್ ಗುದ್ದುನಗ ಮೈ ಇಡೀಕ ಮರತ್ತ ಮರೆಪೇರ್ ರಟ್ಟ್‌ದ್ ಅಂಗಿಕುಂಟು ಹಾಳಾಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಉರ್ಬುಲಿ ಪೋಪುನ ಆದಿಪ್ಪು. ಮರತ್ತ ಬುಡೊಕ್ಕು ಪೋದು ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಮೈಟ್ಟ್ ಮರತ್ತ ಬುಡೊಟ್ಟು ಉಂತುದು ಕಲ್ಲ್‌ಡ್ ಮರನ್ ಗುದ್ದುವೆರ್. ಅಂಚ ಗುದ್ದುನಗ ಮೈಕೈ ನಿಲೀಕೆ ಮರೆಪೇರ್ ಅರಿಪ್ಪುಂಡು. ಗುದ್ದುನಗ ಮರತ್ತ ಚೋಲಿ ಪಾಲೆಪಾಲೆ ಲಕ್ಕುಂಡು. ಪಾಲೆ ಲಕ್ಕಾವುನಯ್ಡ್ ದಾವರ ಈ ಮರನ್ ಪಾಲೆಮರಂದ್ ಪನ್ಪೆರಾದಿಪ್ಪು.
ಪಾಲೆಮರಡ್ದ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಪುಲ್ಯ ಸೂರ್ಯೆ ಮೂಡೊಡ್ ದುಂಬು ಮೈ ಟ್ ಕುಂಟು ದಾಂತೆ ಬೊರ್ಗಲ್ಲ್ ಡ್ ಪಾಲೆ ಮರತ್ತ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕೆತ್ತ್ ದ್ ಪತೊಂದು ಬರೊಡು. ಅಂಚೆನೆ ಕೆತ್ತುನ ಪೊರ್ತುಡು ಕರ್ಬೊನು ತಾಗಾವರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಕಂತಿ ಪಾಲೆದ ಮೈ ಭಾಗೊನು ಪೊರ್ಲುಡು ಪೆರೆಸ್ ದ್ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇತರೆ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಓಮ, ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ, ಉಳ್ಳಿದರಿದ ಒಟ್ಟುಗು ಸನ್ನ ಗುದ್ದೊಡು, ಗುದ್ದುದು ಬತ್ತಿನ ಪೇರ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಜನೊಗು ಪಾಡ್ದ್ ದೀವೊಡು, ಬೊಕ್ಕ ಬೊರ್ಗಲ್ಲ್ ನ್ ಕೆಂಡೊಗು ಪಾಡ್ಡ್ ಅವ್ವು ಬೆಚ್ಚ ಆನಗ ಸೌಟುಡು ಒಂತೆ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡೊಂದು ಕಲ್ಲ್ ನ್ ಪಾಲೆದ ಪೇರ್ ಗ್ ಪಾಡ್ ದ್ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಳ ದೀವೊಡು, ಪರಿಯರೆ ಕೈಪೆ ಆಂಡಲಾ ಕಾಂಡೆ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪಾಲೆದ ಮರ್ದ್ ಪರ್ಂಡ ಜೀವೊಗು ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ, ಒಟ್ಟುಗು ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ತಿನ್ಪೆರ್ ಉಂದು ತಂಪು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆಡ್.
ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ದಾನೊ ಬುಡ್ಪುನೆ
ಬೊಲ್ಪೊಲ್ಪುಗು ಮರ್ದ್ ಕೊನತ್ತ್ ದ್ ದಾನೊ ಬುಡಿಯರ ಪೋಪುನೆ. ೫ ಬಗೆತ ಪೂ, ೩ ಬಗೆತ ದಾನ್ಯೊ, ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿ, ೫ ಪೈಸೆ, ಒಂಜಿ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಗಂಧೊ, ಊದುಬತ್ತಿ ಉಂದೆನ್ ಪೂರ ಜೋಡಿತ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿನ್ ಕದೊಲಿ ಬಾರೆದ ಇರೆಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ತೋಡುಬರಿಕ್ಕ್, ಅತ್ತಂಡ ಸುದೆತ ಬರಿಕ್ಕ್ ಪತೊಂದ್ ಪೋಪೆರ್. ಅಲ್ಪ ಪೋಯಿನಕುಲು ಮಾತೆರ್‍ಲಾ ಮೀಪೆರ್. ಕೊನೊಯ್ನ ಮಾತ ಸಾಮಾನ್‍ನ್‍ಲಾ ಮಾತೆರ್ ನ ತರೆಕ್ಕ್ ೩ ಸುತ್ತು ಕೊನತ್ತ್ ದ್ ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರ್ಗ್ ಕೈಮುಗಿದ್ದ್ ದಾನೊ ಬುಡ್ಪೆರ್. ದಾನೊ ಬುಡ್‍ದ್ ಸೀದ ಇಲ್ಲಡೆ ಬರ್ಪೆರ್. ಬನ್ನಗ ಪಿರ ತಿರ್ಗ್‌ದ್ ತೂಯರ ಆವಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಆಟಿ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಕಂಡೊಗು ಕಳ್ಳಿ ನಡ್ಪುನ
ಪ್ರತಿಯೊರಿ ಬೆನ್ನಿಬೆನ್ಪುನಾಯೆಲಾ ಕಂಡೊಗು ಕಳ್ಳಿ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಗೂಂಟೊದ ಕೊಡಿಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಕಳ್ಳಿದ ಗೆಲ್ಲ್‌ನ್ ಮುಳಿ ಅತ್ತಂಡ ಬಯಿಟ್ಟ್ ಸುತ್ತ್‌ದ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಎನೆಲ್‌ದ ಬೆನ್ನಿದ ಕಂಡೊ ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಪಜ್ಜಿಪಜ್ಜಿ ತೋಜುಂಡು. ಆ ಕಂಡೊಗು ಕಣ್ಣ್ ಮುಟ್ಟುದು ಬೇಸಾಯಗಾರಗ್ ಪೋಡಿಗೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಬೇತೆಕ್ಲೆ ನ ಕಣ್ಣ್ ಬೂರ್ಯರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಕಳ್ಳಿ ನಡ್ಪುನ. ಕಳ್ಳಿ ಪೇರ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಬೇಲಿಡ್ ನಡ್ಪುನ ದೈ. ಅಯಿತ ಪೇರ್ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ರಟ್ಟ್ಂಡ ಕಣ್ಣ್ ಪುಡಾವುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಕ್ಕ್ ಕಳ್ಳಿದ ದೈ ನಡ್ಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಬರೆಯಿನ ಲೇಕನೊ
ಅಯಸ್ಕಾಂತ
ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತ ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಸ್ತು. ನೇನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷಡ್ ಮೆಗ್‍ನೆಟ್, ಕನ್ನಡೊಡು ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್‌ ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿನ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಾಯೆರೆ ಆಪುಂಡು. ಈ ಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ತೋಜುಜಿ ಆಂಡ ನೆಕ್ ನೆತ್ತನೆ ಆಯಿನ ಸೊತ್ತು ಉಂಡು. ಈ ಶಕ್ತಿ ಕರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಆಯಿಸ್ಸ್ಕಾಂತೀಯ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಅಯಿತ್ತ ಕಯಿತ್ತಲ್ ವೊಯಿತ್ತೊನುಂಡ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಪರೂಪದ ವಸ್ತು. ಈ ವಸ್ತು ದಾಯೆ ಇಂಚ ವರ್ತಿಸಾವುಂಡ್ ಪಂದ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾದ ಮಸ್ತು ಕಾರಣೊಲು ಉಂಡು.
ಒಂಜಿ ಶಾಶ್ವತವಾಯಿನ ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಆಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯವಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿಕ್ ಅಯಿತ್ತನೆ ಆಯಿನ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸೊತ್ತು ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ ಉದಾಹರಣೆ ನಮ್ಮ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಜೀವನೊಡು ಬರ್ಪಿನ ರೆಫ್ರಿಜರೇಟರ್ ಆಯಿಸ್ಕಾಂತ ಪಂದ್.ಉಂದು ತಂಪು ಡಬ್ಬೆ(ಫ್ರಿಜ್)ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ತಂಪು ಡಬ್ಬೆದ ಬಾಕಿಲ್‍ನ್ ವೊಯಿತ್ತ್ ಪತ್ತೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ವಸ್ತುಲೆಡ್ ಅಯಿಸ್‍ಕಾಂತೀಯ ಗುಣ ಇತ್ತಂಡ ಅಯಿನ್ ಫೆರೊಮ್ಯಗ್‍ನೆಟ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಫೆರೊಮೆ
ಜೈನ ಧರ್ಮ
ಜೈನ ಧರ್ಮಭಾರತಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಧರ್ಮ. ಈ ಧರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದು ವಿಶ್ವದ ಮಾತಾ ಸತ್ಯೊಲೆ ಮಿತ್ತ್ ಆಧಾರವಾಯಿನ ಧರ್ಮ. ಪಾರಂಪರಿಕ ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರ ಋಷಭದೇವ ಈ ಸತ್ಯೊನು ಸುರುಟ್ಟು ತೆರಿವೊಂಡಿನಾಯೆ. ಉಂದೆನ್ ತೆರಿಯೊಂಡಿನಕಲೆಗ್ ತೀರ್ಥಂಕರೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್ ಋಷಭದೇವಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬತ್ತಿ ೨೩ ತೀರ್ಥಂಕರೆರೆಡ್ದ್ ಕಡೆತ್ತಾಯೆ ಮಹಾವೀರೆ. ಮಹಾವೀರಗ್ ವರ್ಧಮಾನ, ಸನ್ಮತಿ ಪುದರ್ಲಾ ಉಂಡು.
ಶಬ್ದದೊ ಪುಟ್ಟು
ಜೈನ ಪಂಡ್ಂಡ ಜಿನ ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದು ಉಂಡಾಯಿ ಶಬ್ದ. ಜಿನ ಪಂಡ್ಂಡ ಇಂದ್ರಿಯೊಲೆನ್ ಗೆಂದಿನಾಯೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನೊಲಿ. ಕರ್ಮದ ಕಟ್ಟ್‌ನ್ ಪೊಲ್ತುದು ಸಂಸಾರೊನು ದಾಂಟ್‌ದ್ ಮುಕ್ತಿನ್ ಪಡೆದಿನ ಜೀವೊ ಜಿನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್. ಜಿನೆರೆರ್ದ್ ಉಪದೇಶ ಪಡೆಯಿನ ಧರ್ಮೊನೇ ಜೈನಧರ್ಮ. ಜಿನನ ಉಪದೇಸೊಲೆನ್ ಅನುಸರಣೆ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಾಯೆ ಜೈನೆ.
ಜೈನ ಧರ್ಮದ ತತ್ವೊಲು
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯ
ಪ್ರಮಾಣ ಬೊಕ್ಕ ನಯ
ಶ್ಲೋಕ:ಏಕ ದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಠಾರ್ಥೋ ನಯಸ್ಯ ವಿಷಯೋ ಮತಃ.
ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ
ಕರ್ಮ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಕರ್ಮನಾಶ ಸಂವರ (ತಡೆಪುನೆ), ನಿರ್ಜರ(ನಾಶಮಲ್ಪುನೆ), ಈ ಅನೇಕ ಹಂತೊಲು ನಡತ್‍ದ್, ಮೋಕ್ಷೊನು ಪಡೆದ್, - ಅನಂತ ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತ ವೀರ್ಯ, ಅನಂತ ಶ್ರದ್ಧಾ, ಅನಂತ ಶಾಂತಿ ಪನ್ಪುನ ಅನಂತ ಚತುಷ್ಟಯೊಲೆನ್ ಪಡೆದ್. ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣೊಗು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಜೈನ ಧರ್ಮ ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಮುಡಿ
ಮುಡಿ ಅರಿ ಬಾರ್‌ನ್ ಅಲಪುನ ಮಲ್ಲ ಲಾಪು. ನಲ್ಪತ್ತ ರಡ್ಡ್ ಸೇರ್ ಇಪ್ಪುನಾ ಬೈಟ್ ಕಟ್ಟಿನ ಉರುಂಟು ಉಪ್ಪಿ ಕಟ್ಟ್‌ನ್ ಮುಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಲತೆತ ಮಾಪು ಸುಮಾರ್ ೩೯ ಕೆಜಿ ತೂಕುಂಡು.
ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊ
ಮುಡಿ ಪದಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅರ್ಥೊಲು ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಸೊತ್ತುಲು
ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆ
ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆ ಕಿನ್ಯ ಕಿನ್ಯ ಜೋಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ಕುಸಲ್‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍‍ಲೆನ್ ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಪ್ರಾಯದಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ಅಬತರಲೆಗ್ ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಡ್ ಮಲ್ತ್‌ನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನಲಾ ಉಂಡು. ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಮಕ್ಕಳಾಟಿಕೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತೆರಿಯಂದೆ ಜೋಕುಲು ಮಲ್ಪುನ ತಪ್ಪುನು ಜೋಕುಲಾಟಿಕೆಡ್ ಗೊತ್ತಿಜ್ಜಂದೆ ಆಂಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ (ಜನನ: ನವೆಂಬರ್ ೧, ೧೯೭೩) ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ನಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಡೆಲ್. ೧೯೯೪ ಟ್ ಭಾರತಸುಂದರಿ ಪಂಥೊನ್ ಗೆಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಅವ್ವೇ ವರ್ಷ ವಿಶ್ವಸುಂದರಿ ಪಂಥೊನ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್.
ಪುಟ್ಟು ಬುಕ್ಕ ಕುಟುಂಬ
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ತುಳುನಾಡ್ದ ಕುಡ್ಲಡ್. ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೃಷ್ಣರಾಜ್ ರೈ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಬೃಂದಾ ರೈ. ಮುಂಬೈ ನಗರಡ್ ಡಿ ಜಿ ರೂಪಾರೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ಯ ವಿದ್ಯಾ ಕಾಲೇಜ್ ಡ್ ಓದಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಒರ್ಮ್ಬನೆ ತರಗತಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಗನೆ ಕ್ಯಾಮೆಲಿನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಜಾಹೀರಾತುಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ಪ್ರಪಂಚಸುಂದರಿ ಇನಾಮುನು ಗೆಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಆಯೆರ್. ಉಂದೆತ ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಜಾಹಿರಾತುಲೆಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್
ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಒಂಜಿ ತಂಪು ತಿನಿಸ್. ನೆಕ್ಕ್ "frozen custard", "frozen yogurt", "sorbet", "gelato" ಪಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮಲ್ಪರೆಗ್ ಬಗೆ ಬಗೆದ ಪರ್ಂದುಲು, ಫ್ಲೇವರ್ಲೆನ್, ಪೇರ್ನ್ ಉಪಯೋಗ ಪಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಕ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪಧಾರ್ಥ ಅತ್ತಾಂದೆ ಕ್ರೀಮ್, ಸಕ್ಕರೆ ಪದಾರ್ಥ ಬೊಕ್ಕ ಬಣ್ಣೆನ್ಲಾ ಪಾಡ್ವೆರ್. ಈ ಪದಾರ್ಥಲು ತಂಪು ಆವೊಂದಿತ್ನಕನೆ ಅವ್ವೆನ್ ಐಸ್ದ ಗಡ್ಡೆ ಆವರೆ ಬುಡಂದೆ ಮೆಲ್ಲೊಡು ಮಗತೊಂತು ಇಪ್ಪೋಡು. ಅಪಾಗ ಇರೆಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ ಸವಿಯರೆ ಸಿದ್ದ.
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ
ಪಿಚ್ಚರ್
ಮೆರೆನ ಸುರುತ ಚಿತ್ರ ಮಣಿರತ್ನಂ-ನಿರ್ದೇಶಿತ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ "ಇರುವರ್" (೧೯೯೭). ಈ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿ ಆಯಿಜಿ. ೨೦೦೦ಡ್ ಬುಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ "ಕಂಡುಕೊಂಡೇನ್ ಕಂಡುಕೊಂಡೇನ್" ಯಶಸ್ವಿ ಅಂಡ್. ಐಶ್ವರ್ಯಾ ನಟನೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಹುಪಾಲು ಚಿತ್ರೊಲು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆದವು. ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಿತ್ರೋಡುಲ ನಟನೆ ಮಲ್ತುದೆರ್. (ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರೆರ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯಾಧಾರಿತ "ಚೋಕೆರ್ ಬಾಲಿ"). ಹಾಲಿವುಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'ಡ್ ನಿರ್ಮಾಪಣೆ ನಡತಿನ "ಬ್ರೈಡ್ ಎ೦ಡ್ ಪ್ರೆಜುಡೀಸ್" (೨೦೦೪) ಪನ್ಪಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಿತ್ರೋಡುಲ ನಟನೆ ಮಲ್ತುದೆರ್. ಇಂಬೇರ್ನ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್ ಕೆಲವ್ ಪಂಡ "ದೇವದಾಸ್" ಬೊಕ್ಕ "ಹಮ್ ದಿಲ್ ದೇ ಚುಕೇ ಸನಮ್".
ಸಾಧನೆ
ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ ಡ್ ಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸಮಿತಿಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತುದಿನ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ನಟಿ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ಜೋಕಾಲಿ
ಜೋಕಾಲಿನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಜೋಕುಲು ಗೊಬ್ಬರೆ ಗಲಸುವೆರ್. ಅವತ್ತಂದೇ ಜೋಕಾಲಿನ್ ಪಿರಿಯಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್, ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್, ರಾಜೆರೆನ ಅರಮನೆಟ್ಟ್, ಗಾರ್ಡನ್, ಪಾರ್ಕ್ ಲೆಡ್ ತುವರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಾಯಿ ಅಂಚನೆ ಪಿದಾಯಿಲಾ ದೀಪೆರ್. ಉಲಾಯಿ ಆಂಡ ಕೊಕ್ಕೆಗ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್ ಪಿದಯಿ ಆಂಡ ಮರಕ್ಕ್ ಜೋಕಾಲಿನ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಸುಮಾರ್ ನಮುನೆ ಉಂಡು. ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಗಲಸುನ ಜೋಕಾಲಿ ಅಂಚನೆ ಪಿದಯಿ ಗಲಸುನ ಜೋಕಾಲಿಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು.
ಜೋಕಾಲಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಜೋಕುಲು ಪನ್ಪಿ ಪದೊತ್ತ್ ಬತ್ತಿಪ್ಪು. ದುಂಬು ಸೀರೆಡ್ ಮಂತಿನ ಜೋಕಾಲಿ ಇತ್ಂಡ್ ಇತ್ತೆ ಜೋಕಾಲಿದ ಬದಲ್ಗ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಕರ್ಬದ ಬತ್ತ್‌ತ್‌ಂಡ್.
ಏಷ್ಯಾ
ವಸಂತ ಋತುಟ್ಟು ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊದ ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ಸುರೂಕು ಜೋಕಾಲಿಡ್ ಗೊಬ್ಬರೆ ಸುರು ಮಲ್ತ್ದೆರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್(771-476 BC). ಹಾನ್ ರಾಜವಂಶೊಡು ಜೋಕಾಲಿ ತೂಂಗುನು ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಅಂಚನೆ ಕ್ವಿಂಗ್ಮಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಡುವಾನ್ವು ಉತ್ಸವೊಡು ಉಂದೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶೊದ ಸಮಯೊಡು ಜೋಕಾಲಿನ್ ನೀರ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ದೋಣಿದ ನಡುಟ್ಟ್ ತೂಂಗುನ ಗೊಬ್ಬುಲಾ ಇಪ್ಪೆದ್ಂಡ್‍ಗೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಗೊಬ್ಬುಲು ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ
ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಡು ಮಸ್ತು ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಅಂಗ ಪಂಡ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ. ಉಂದೆನ್ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ದ ಕಾರ್ಯಲಯ ಪಂದುದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಋ
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ಏಳನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಇಂದೆತ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿದ ಸ್ವರೂಪೊ ತಿಕಿಜಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತುಳುಟು ಋ ಅಕ್ಷರೊನು ಗಳಸುನೆ ಕಡಮೆ. ಕನ್ನಡೊ, ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು ಗಳಸುನ ಋಷಿ, ಋಣ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪದೊಕುಲೆನ್ ರುಸಿ, ರುನೊ ಇಂಚ. ಸಂಸ್ಕೃತೊದ ತದ್ಬವೊ ರೂಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ವ್ಯಂಜನದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಬನ್ನಗ ಮಾತೃ, ಪಿತೃ, ಗೃಹೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಬ್ದೊಲೆಡ್ ಇಂದೆತ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆಡ್ ಋಕಾರಒನು ಗಳಸುನವು ತುಳುಟು ಇದ್ದಿ. ಸಂಸ್ಕೃತೊಡುಲಾ ಋ ಅಕ್ಷರೊಡ್ದು ಸುರಾಪುನ ಪದೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ. ಕ್ರಿ.ಶ. ಆಜನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕದಂಬರಾಜೆ ಇಮ್ಮಡಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಶಾಸನೊಡು ತಿಕಿನ ಋ ಕಾರೊದ ರೂಪೊನೇ ದಿಂಜ ಪ್ರಾಚೀನವಾಯಿನವುಂದು ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕದಂಬ ಕಾಲೊದ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ಸ್ವರೂಪೊ, ಅವ್ವೇ ಕಾಲೊದ ಮ ಅಕ್ಷರೊನು ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು. ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದ್ರಾಡನೆ ಶತಮಾನೊದ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರೆ ಶಾಸನಲೆಡ್, ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಭು ದಂಚ ದಿಂಜ ಹೋಲುಂಡು. ಉಂದುವೇ ರೂಪೊ ದುಂಬರಿದ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ಪದಿನೆನ್ಮನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಇತ್ತೆ ಇಪ್ಪುನ ರೂಪೊಗು ದಿಂಜ ಕೈತಲಾದ ತೋಜಿಂಡಲಾ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡಿ ಎಚ್ಚಾಯಿನೆನ್ ಗುಮನೊಗು ದೆತೊನೊಡು.
ಭಾಷಾವಿಜ್ಞಾನೊದ ವಿವರೊ
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಏಳ್ ಎನ್ಮೊನೆ ಅಕ್ಷರೊಲಾಯಿ ಹ್ರಸ್ವ ದೀರ್ಘ ಋ,Iೂ, ವ್ಯಂಜನೊ ಅಂಚನೆ ಅರ್ದೊ ಸ್ವರೊತ  ಲಕ್ಷನೊಡು ತೋಜುನ ಒಂಜಿಇ ಮೃದು ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಮೇಜಿ
ಮೇಜಿ ಪಂಡ್ಂಡ ಎತ್ತರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಮರತ್ತ, ಕರ್ಬದ ಅಂತ್ಂಡ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‍ದ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್. ಉಂದೆನ್ ಓದಿಯೆರೆ, ಬರೆಯೆರೆ, ಉಣಿಯೆರೆ, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸ್ತ್ ಲೆನ್ ದೀಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಓದ್‍ನಗ ಕುಲ್ಯೆರೆ ಕುರ್ಸುನು ಗಲಸುವೆರ್.
ಗಾದೆಲು
ಗಾದೆ ಪಂಡ ಜೀವನೊದ ಅನುಭವೊನು ಎಲ್ಯೆಡ್ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊ. ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಅನ್ಬೋಗೊದ ಒಟ್ಟು ವಿವೇಕೊ. ಗಾದೆ ಪತ್ತ್ ನಾಲಾಯಿದ ಪರಿಪ್ಪುದ ನಾಣ್ಯೊ. ಬಾಯಿಡ್ ಪಾತೆರಾದ ಗಾಳಿಡ್ ರಾದ್ ಪೋಪುನವೇ ಗಾದೆ ಪಂಡ. ಗಾದೆನ್ ಓದುನೆ ಅತ್ತ್; ಪನ್ಪುನೆ. ಅಂಚಾದ್ ಗಾದೆ ಒಂಜಿ ಚಣೊದ ಎದುರುತ್ತರೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಪದೊಲಾ ಗಾದೆ ಆಪುಂಡು. ಹೋಲಿಕೆ ಇಪ್ಪುನ, ನೀತಿಪರವಾಯಿನ ಪಾತೆರೊಲು ಗಾದೆ. ಗಾದೆಡ್ ಪಾತೆರೊದ ರಸವತ್ತಾಯಿನ ರೂಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬದ್ಕ್ ದ ಸಂಕೇತೊಲೆನ ಜೂವೊದ ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ದ್ ಬಲ ಮನ್ಪುಂಡು.
ಮೇಜಿ
ಮೇಜಿ
ನಾಲ್ ಕಾರ್ ಉಪ್ಪುನ ಎತ್ತರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಸ್ತ್.
ಗಾದೆಲು
'ಗಾಥಾ' ಪನ್ಪಿ ಪ್ರಾಕ್ರತ ಪದೊತ ಕುಡೊಂಜಿ ರೂಪೊ. ಗಾದೆಲು ಒಂಜಿ ಊರುತ ಜನೊಕುಲೆನ ದಿನೊ ನಿತ್ಯೊತ ಪೊರ್ಲ ಪಾತೆರೊಲು. ಅವು ಏರೆತ್ ಎಪೊ ಪುಟ್ಟುಂಡು ಪಂಡ್‌ತ್ ಪನಿಯರಗ್ ಅಪುಜಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತ ದಾಸೆರ್
ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳುಟು ಹರಿಕಥೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ದಾರ್. ಆರ್ ತನ್ನ ಪದಿನೆನ್ಮನೇ ವರ್ಸ ಪ್ರಾಯೊಡು, ಬರೊಡಾಯಿನ ಹರಿದಾಸೆರ್ ಬರಂದಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಊರುದಕ್ಲೆನ ಒತ್ತಾಯೊಡು ತಾಳ ಚಿಟಿಕೆಲೆನ್ ಪತ್ತ್ ದ್ ಹರಿಕಥೆ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರುಮಲ್ತಿನಾರ್. ಆರೆನ ಪಲಯೆ ಸಂಗೀತ ಕಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಅವೆನ್ ಕೇನ್ದೇ ಕಲ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಹರಿಕತೆಟ್ ಗಲಸಿಯೆರ್. ಆರೆನ ಪಲಯೆ ಕೇಶವದಾಸೆರ್ ಲಾ ಹರಿಕಥೆ ಪಂಡೊಂದಿತ್ತಿನಾರ್. ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ತನ್ನ ಹರಿಕತೆಕ್ಲೆಡ್ ತುಳು, ಕೊಂಕಣಿ, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಭಾಷೆಲೆನ್ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಭದ್ರಗಿರಿ ಅಚ್ಯುತದಾಸೆರ್ ಬಜೀ ಹರಿಕತೆದಾಸೆರಾದ್ ಒರಿಯಂದೆ, ಕೀರ್ತನೆಲೆನ್ ಲಾ ಬರೆಯೆರ್. ತನ್ನ ಕುಲಗುರುಕುಲಾಯಿನ ಕಾಶೀಮಠ ಸ್ವಾಮಿಲೆನ ಅಪ್ಪಣೆ ಪ್ರಕಾರ 'ಮೂಲನಾರಾಯಣ' ಪನ್ಪಿನ ಅಂಕಿತೊಡು ಕೀರ್ತನೆಲೆನ್ ಬರೆಯೆರ್. ಉಂದತ್ತಂದೆ 'ಹರಿಕಥಾ ಪೂರ್ವರಂಗ' ಬೊಕ್ಕ 'ಹರಿಕಥಾಮೃತಸಿಂಧು'ದಂಚಿನ ಬೂಕುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಅಜ್ಪ ವರ್ಸ ಹರಿಕಥೆ ಮಲ್ತಿನ ಅಚ್ಯುತ ದಾಸೆರ್ ೨೦೧೩ದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೨ತ್ತಾನಿ ತೀರ್ ಪೋಯೆರ್.
ಗಾದೆಲು
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್
thumb|right|A rare historical photograph of students and staff of National College, Lahore, which was started by [[Lala Lajpat Rai. Singh can be seen standing fourth from the right.]] thumb|200px|Wall painting of Shaheed Bhagat Singh. [[Rewalsar, India. 2010]] thumb|210px|Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev at the India–Pakistan Border, near [[Hussainiwala]] thumb|Pamphlet by HSRA after Saunder's murder, signed by Balraj, a pseudonym of Chandrashekhar Azad right|180px|Death Certificate of Bhagat Singh
ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್(೧೯೦೭–೧೯೩೧) ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆ
ಪುಟ್ಟು
ಮೇರ್ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೭, ೧೯೦೭ ಪಂಜಾಬ್‌ದ ಲಾಯಲ್ ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾಂಗಾ ಪನ್ಪಿನ ಸಿಖ್ ಹಳ್ಳಿಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಪೊಪ್ಪ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ದಾರ್ ರಶನ್ ಸಿಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ವಿದ್ಯಾವತಿ
ಮೇರ್ ದೇವೆರೆನ್ ನಂಬುಜೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾತಿ ವಿರೋಧಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.
ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿನ ಸಾವುದ ಘಳಿಗೆಲು
ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ರು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳಂದು ಅವರ ತಾಯಿಯ ದಿಟ್ಟತನದ ನುಡಿಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನ: "ನಿನ್ನ ನಿಲುಮೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಿಸಬೇಡ. ಪ್ರಪಂಚವೇ ಮರೆಯಲಾಗದ ಸಾವು ಎಂದಿಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದ್ದು. 'ಇಂಕ್ವಿಲಾಬ್ ಜಿಂದಾಬಾದ್' ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಕೂಗುತ್ತಿರು. ಯಾವ ತಾಯಿಗೂ ಲಭಿಸದ ಹೆಮ್ಮೆ ನನಗುಂಟಾಗಿದೆ".
ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೊದ ಗಣ್ಯೆರ್ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖೆರ್ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ
ಅರಿತ ಮಣ್ಣಿ ಮಾನ್ಪುನಾ ಇದಾನೊ
ಅರಿನ್ ದೆಕ್ಕ್ದ್ ನೆನೆತ್ ದೀದ್ ಅಯ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ತಾರಾಯಿಲಾ ಪಾಡುದು ಕಡೆಪುನು. ಅಯಿಟ್ದ್ ಬೊಕ್ಕಾ ಮಲ್ಲ ಬಾಜೊನೊಡು ಈ ಬಂದೊನು ಮಸ್ತ್ ತೆಲ್ಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕೊದಿಪಾವೊಡು. ಅಡಿ ಪತ್ತಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಗೊತೊಂದೇ ಇತ್ತ್‌ದ್ ದಪ್ಪ ಪಾಯೊಸೊದ ಲೆಕ್ಕ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ಡ್ ಕೈ ಮುರ್ಕಾದ್ ಐನ್ ಮುಟ್ಟುನಾಗ ಬೆರೆಲ್ಗ್ ಬಂದ ತಾಗಜಿಂದಾಂಡ ಬೆಯ್ತಂಡ್ಂದ್ ಅರ್ತ. ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ತಡ್ಪೆದ ಉಲಾಯಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಮರ್ಸಣದ ಇರೆನ್(ಬಾರೆತ ಇರೆಲಾ ಅಪುಂಡು) ಅಡಿ ಮಿತ್ತ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮಣ್ಣಿದ ಗಸಿನ್ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ತಮೆತ್ದ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಒಂಜೆ ಲೆಕ್ಕ ಬುಡ್ಪಾವೊಡು. ರಾತ್ರೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಉಂದೆನ್ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತುಂಡ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತಿನೊಲಿ. ತೀಪೆ ಮಣ್ಣಿ ಬೋಡಾಯಿನಕುಲು ಕೊದಿಪಾವೊನಗ ಬೆಲ್ಲೊನು ಬೊಡಾಯಿನಾತ್ ಪಾಡೊಲಿ. ಉಪ್ಪುನಲ್ಲಾ ರುಚಿಗ್ ತಕ್ಕೊ ಸೇರಾವೊಡು. ಬಡವುದ ಪೊರ್ತುಡು ಉಡಲು ತಂಪು ಮಲ್ಪುನ ತುಳುವೆರೆನ ತಿನಸು ಉಂದು.
ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ನಲಿಕೆ ಜನಾಂಗ ಬೊಕ್ಕ ಮೇರ ಜನಾಂಗದಕುಲು ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ದೈವಸಾನೊ, ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್, ಗ್ರಾಮೊದ ಇಲ್ಲ್‌ಲೆಗ್ ಪೋದ್ ನಲಿಪುನ ನಲಿಕೆನ್ ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ ಅತ್ತಂಡ ಆಟಿಕಳೆಂಜನ ನಲಿಕೆ ಪಂಡ್ದ್ ಜನ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಆಟಿ ಪಂಡ ತುಳುಟು ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಪುದರ್. ಕಳೆಂಜೆ ಪಂಡ (ಕಳೆ ದೆಪ್ಪುನಾಯೆ) ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಪಂಡ ಕರ್ಕಟಕ ಮಾಸ. ದುಂಬು ಬಾರಿ ಬಂಗದ ದಿನೊಕುಲು ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಇತ್ತ. ಕೀರಿಕುಟುದು ಬರ್ಪಿ ಬರ್ಸ. ಇಲ್ಲ್ ಪಿದಡೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಬರ್ಪಿ ಕಷ್ಟ ದುಃಖ ರೋಗ ರುಜಿನೊನು ದೂರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಗ್ರಾಮೊದ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡೆ ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ನಲಿತೊಂದ್ ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮಾಂತ್ರಿಕ ನಲಿಕೆನೇ ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜೆ ನಲಿಕೆ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಊರುದ ಮಾರಿ ಕಳೆಯೆರೆ ನಲಿಕೆ/ಮೇರ ಸಮುದಾಯದಕುಲು ನಡಪಾವುನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ. ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಆಣಗ್ ಮೋನೆಗ್ ಬಣ್ಣ ಪಾಡ್‍ದ್ ಸೊಂಟೊಗ್ ತಿರಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕೈಟೊಂಜಿ ತತ್ರ ಕೊರ್ ದ್ ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟ್ ದ್ ಪಂಡಿ ಪಾಡ್ದನ್‍ಗ್ ಸರಿಯಾದ್ ನಲಿಪಾವುನೆ. ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಪಗೆಲ್‍ದ ಪೊರ್ತುಗು ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ನಲಿತೊಂದು ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ಬರ್ಪುನವು ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ನರಮಾನ್ಯಗ್, ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ತೊಂದರೆನ್ ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ತನ್ನ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿಡ್ ಕೊಂಡೊದು ಪೋಪುನ ತಾಕತ್ತ್‌ನ್ ಪಡೆವೊಂದೆ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ತುಳುವೆರಡ ಉಂಡು.
ನಲಿಕೆ
thumb|right|ನಲಿಕೆಗ್ ತಯಾರ್ ಆವೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಆಟಿಕಳೆಂಜನ ವೇಷಗಾರೆ ಕಳೆಂಜನೊಟ್ಟಿಗೆ ಒರಿ ತೆಂಬೆರೆ ಬೊಟ್ಟು ನಾಯೆಲಾ ಉಪ್ಪುವೆ. ಪುಗೆಲ್‌ಗ್ ಜೋಳಿಗೆ ಪಾಡೊಂದು ತುಂಡು ಕುಂಟು ತುತ್ತೊಂದು ಬರ್ಪಿನ ಆಯೆ ಸಾಲ್ ಪೊದೆತ್ತೊಂದು, ತರೆಕ್ಕೊಂಜಿ ಮುಂಡಾಸ್ ಕಟ್ಟ್‌ದುಪ್ಪುವೆ. ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲ ಜಾಲ್‌ಗ್ ಪೋದು ಕಳೆಂಜೆ ನಲಿಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುನಗ ತೆಂಬೆರೆದಾಯೆ ಪದ ಪನಿಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ. ಕಳೆಂಜೆ ಕಳೆಂಜೆನೋ ಕಳೆಂಜೆ ಏರೆನ ಮಗೆನೋ ಕಳೆಂಜೆ ಮಾಯಾಂತರಸು ಮಗೆ ಕಳೆಂಜೆ ಅಮ್ಮೆ ಬೆರ್ಮೆರೋ ಕಳೆಂಜಗ್ ಅಪ್ಪೆ ಮಾಂಕಾಳಿ.. ಇಂಚ ಪದ ಪನ್ನಗ ಕಳೆಂಜೆ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪಜ್ಜ ದೀವೊಂದು ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಪನೆ ತತ್ರೊನು ತಿರ್ಗಾವೊಂದು ಕುಡೊಂಜಿ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಬೆದ್‌ರ್‌ದ ದಂಟೆನ್ ನೆಲಕ್ ಕುಟ್ಟೊಂದು ಕೂ ಕೂ ಕಲ್ಕೊಂದು ನಲಿಕೆಗ್ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆ. ತೆಂಬೆರೆದಾಯೆ ಪದ ಪನೊಂದು ಪೋಪೆ. ಅಯಿಟ್ ಕಳೆಂಜನ ಪುಟ್ಟು, ಬಳಕೆ, ಮಲ್ತಿನ ಕಾರ್‌ಬಾರ್, ಮಾರಿ ಕಳೆಯೆರೆಗಾದ್ ಕೈಕೊನ್ನ ಅಪ್ಪಣೆದ ವಿವರಣೆ ಕೊರ್ಪೆ. ನಲಿಕೆ ಮುಗಿಯೊಂದು ಬನ್ನಗ 'ಆ ಮಾರಿ ಈ ಮಾರಿ ನರಮಾನಿ ಕುತ್ತೊ, ನಾಯಿದ ಕುತ್ತೊ, ಪುಚ್ಚೆದ ಕುತ್ತೊ, ಕೋರಿದ ಕುತ್ತೊ, ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿದ ಕುತ್ತೊ ಮಾತಾ ಕುತ್ತೊಲೆನ್‌ಲಾ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ್‌ಗ್ ಕೊನೊದ್ ಪಾಡ್ ಕಳೆಂಜಾ.' ಪಂಡ್‌ದ್ ತೆಂಬೆರೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ಪೆಟ್ಟ್ ಹಾಕ್‌ದ್ ಪದೊ ಉಂತಾವೆ. ಅಪಗ ಕಳೆಂಜನ ನಲಿಕೆಲಾ ಉಂತುಂಡು.
ಇಲ್ಲಲ್ ಕೊರ್ಪಿ ಸಾಮಾನ್
ಗುರಿಕಾರ್ತಿ ತಡ್ಪೆಡ್ ಅರಿ, ಬಾರ್, ತೌತೆ, ತಾರಾಯಿ, ಪುಳಿ, ಮುಂಚಿ, ಪೆಲತ್ತರಿ, ಮಜಿ- ಮಂಜಲ್, ಕುರ್ದಿ ನೀರ್, ಭಸ್ಮದ ಉಂಡೆ ದೀವೊಂದು ಜಾಲ್‌ಗ್ ಬರ್ಪಲ್. ತೆಂಬೆರೆದಾಯೆ ಅಯಿಟಿತ್ತಿ ಪೂರ ಸೊತ್ತುಲೆನ್ ಜೋಳಿಗೆಗ್ ಪಾಡೊನುವೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ: ನಲಿಕೆಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆರಾಯಿನ ಕನ್ನಡಿಗೆರ್
ಈತ್‍ನೆಟ ಕನ್ನಡೊದ ಎನ್ಮೊ ಸಾಹಿತಿನಕ್‌ಲೆಗ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿದ ಸಮ್ಮಾನೊ ತಿಕ್‌ದ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್‍ನ ಪುಗರ್ತೆದ ಬಾಸೆ ಕನ್ನಡೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆವೊಂಡಿನ ಕನ್ನಡೊದ ಸಾಹಿತಿನಕುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಇಂಚ ಉಂಡು :
ತುಳುನಾಡುದ ಬೆನ್ನಿ
ಬೆನ್ನಿ ಪಂಡ ಕಂಡದ ಸಾಗೋಲಿದ ಬೇಲೆ, ಏನೆಲ್, ಸುಗ್ಗಿ ಸುಗ್ಗಿ, ಇಡೆಕೊಳಕೆ, ಕೊಳಕೆ, ಪಟ್ಲ, ಪಂಡ್‍ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೆನ್ನಿ (ಬೇಸಾಯ) ಮನ್ಪೆರ್.
ನೇಜಿ ಪಾಡುನಿ
ಕಂಡೊಡು ಏನೆಲ್ದ್ ನೇಜಿ ಪಡುನ. ನಂಬಿನ ದೈವ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತ್ತೊಂದು ಏನೆಲ್ದ ಬುಲೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಎರ್ಲೆಗ್ ನುಗಾ ನಾಯೆರ್ ಕಟ್ಟುದು ನೇಜಿ ಪಾಡ್ಯೆರೆ ದಪ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದತ್ತ್ ದಾದ್ ಪಲಯಿ ಮುಟ್ಟಾದು ಕಂಜಿ ಒಯಿಪುವೆರ್. ಅಟ್ಟೊಡು ದೀತಿನ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ದೆತ್ತ್ ದು ಒಂಜಿ ದಿನ ನೀರ್‍ಡ್ ದೀದ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅಂಬಿಡ್ ಮೊರೆಂಕಾದ್ ಈಟ್‍ದ ತಪ್ಪು ಪಾಡ್‍ದ್ ಮುಂಗೆ ಬರ್ಯೆರೆ ದೀಪೆರ್. ಮುಂಗೆ ಬತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್ ನ್ ದಿನ ಕಂಡಡ್ ಬಿತ್ತುವೆರ್ ನೆಕ್ ನೇಜಿ ಪಾಡುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಾಡಿನ ನೇಜಿಗ್ ಯೆರ್ನಲ ಕಣ್ಣ ದ್ರಸ್ಟಿ ಬೂರುನ ಬೊರ್ಚಿ ಪನ್ತ್ದ್ ಕಂಡದ ನಡುಕ್ ಕಾಯರ್ದ ತಪ್ಪು ಕುತ್ತುವೆರ್.
ಕಂಡದ ಕೋರಿ
ನೇಜಿಗ್ ೨೦ ರ್ದ್ ೨೫ ದಿನ ಕಡಪುನಗ ನೇಜಿ ದೆತ್ತ್ ದು ನಡ್ಪುನ ಬೇಲೆ ಸುರುವಾಪುಂಡು ಮಾತಾ ಕಂಡಲೆನ್ ದತ್ತುದು ಅದ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೇಜಿ ದೆತ್ತುದು ನಡ್ಪೆರ್. ನೇಜಿ ನಡ್ಪುನ ಅಕೇರಿದಾನಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತುದು ಗಮ್ಮತ್ತ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೆಕ್ ಕಂಡದ ಕೋರಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವು
ನಿಚ್ತಿ ಅತುಂಡಾ ಮಾರ್ನೆಮಿದ ಪೊರ್ತುಗು ಕೈ ಬಲತ್ ಪಾಯಾದ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಕುರಲ್ ದ ರೂಪೂಡು ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ನ್ ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿ ಕೊನೊಪುನ ಕ್ರಮಕ್ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಆನಿದ ದಿನ ಪುಲ್ಯ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನ್ಯೆ ತರೆಕ್ ಮೈಕ್ ಮೀದ್ ಕಂಡದಡೆ ಪೋದು ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಮೋನೆ ಪಾಡುದು ನಂಬಿ ದೈವ ದೇವೆರೆನ್ ನೆನೆತೊನ್ದು ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಕುರಲ್ ಕೈಟ್ ಎಗ್-ತ್-ದ್ ಕನತ್. ತುಲಸಿ ಕಟ್ಟೆದ ಎದುರು ಅರೆತಿನ ಗಂಧಡ್ ಗೆರೆ ಪಾಡಿನ ಮನೆ ದೀದ್ ಐತ ಮಿತ್ ಕೊಡಿ ಇರೆ ಪಾಡುದು ಕುರಲ್ ನ್ ದೀಪೆರ್. ಐತ ಮಿತ್ ಕುಕ್ಕು ತಪ್ಪು, ಪೆಲತ ತಪ್ಪು, ಬೆದುರುದ ತಪ್ಪು, ಹಿಟ್ಟೆವುದ ತಪ್ಪು, ಪೊಲಿಬಲ್ಲುದ ತಪ್ಪು, ದಡ್ಡಲ್ ದ ನಾರ್, ತೆಕ್ಕರೆ, ಪದ್ಪೆ, ಪುದ್ದಾರ್ ತೇವು, ಅನ್ಚೆನೆ ಇಲ್ಲಡಾಪುನ ಕಾಯಿಕಜಿಪುಲೆನ್ ಕೋಡಿ ಎದುರಾದ್ ದೀದ್ ಒಂಜಿ ತಾರಾಯಿನ್ ಗಡಿ ಮಲ್ತುದು ಕುರಲ್ ದ ದತ್ತ್ ಬಲತ್ತ್ ಗ್ ದೀದ್ ಐಟ್ ನಿನೆ ದೀದ್ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾವೆರ್.ಇಲ್ಲಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಳಸೆ, ಸೇರ್, ಕೊದಂಟಿಲೆನ್ ಬರಿಟ್ ದೀಪೆರ್. ಈತಾಯಿನೆ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನ್ಯೆ ಮನೆ ಸಮೇತ ಕುರಲ್ನ್ ಪತೊಂದು ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗುವೆರ್. ಅಪಗಾ ಬಾಕಿಲ್ದಲ್ಪ ಉಂತಿನ ಯಜಮಾನ್ದಿ ಕುರಲ್ಗ್ ಪೇರ್, ಅರಿ ಪಾಡುದು ಎದುಕೊನುವಲ್. ದೇವೆರೆನ ಎದುರುಡು ದೀನ ಕುರಲ್ಗ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಮೂಜಿ ಸಲ ಅರಿ ಪಾಡುದು ಕೈಮುಗಿವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕುರಲ್ ದೆತ್ತುದು ಕ್ರಮವಾದ್ ಹಿಟ್ಟೆವು, ಕುಕ್ಕು, ಪೆಲ, ಕುರಲ್, ಬೆದುರು, ಪೊಲಿಬಲ್ಲುದ ಇರೆ ದೀದ್ ದಡ್ಡಲ್ದ ನಾರ್ ಡ್ ಸುತ್ತುದು ದೈವ, ದೇವೆರ್, ಇಲ್ಲು, ಬೆನ್ನಿದ ಆಯುದೊಲು, ಕುಕ್ಕು ಪೆಲ ತಾರೆ ಕಂಗು ದ ಮರಕ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ಪೊಗ್ಗಿನ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಿದಾಯಿ ಪೊಪುನ ಬೊರ್ಚಿನ್ದ್ ಆನಿದ ದಿನ ಇಲ್ಲರ್ದ್ "ಧನ ದಾನ್ಯ" ಪಿದಾಯಿ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್.
ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪು
ಪೊಲಿ ಪಂಡಾ ಸಮ್ರದ್ದಿ. ಬುಲೆಯಿನ ಕೈನ್ ಕೋಯ್ದ್ ಜಾಲ್ಗ್ ಕನತ್ ನೋತುದು ಬಾರ್ ನ್ ರಾಸಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಒಂತೆ ಬೊನ್ಯ ಪತೂನ್ದು ಬಾರ್ ದ ರಾಸಿದ ಮಿತ್ತ್ ೩-೫ ನಾಮದಲೆಕ ಗೆರೆ ಪಾಡುವೆರ್ ನೆಕ್ ಪೊಲಿ ಪಾಡುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅನ್ಚೆನೆ ಬೈತ ಮುಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟುನಗ ಮುಟ್ಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತುದು ಕದಿಕೆ ದಿಂಜಡುಂದು ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. "ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ಆ ಜಾಲ ಪೊಲಿ ಈ ಜಾಲ ಪೊಲಿ ಎಲ್ಪತ್ತೇಳ್ ಜಾಲ ಪೊಲಿ, ಪಂಚ ಪಾಂಡೇರ್ಕೆಲೆ ಪೊಲಿ, ನಿತ್ಯ ದೇವೇರ್ಕೆಲೆ ಪೊಲಿ. ಅಪ್ಪೆ ಬೆರಿಯೆ ಬಾಲೆಲು ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಪೆರಡೆದ ಬೆರಿಯೆ ಕಿನ್ನಿಲು ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಪೇರ್ ಉರ್ಕರಿನೆಂಗೆ ಉರ್ಕರೊಡು ಕಡಲಸೆರೆ ಮಗುರುನೆಂಗೆ ಮಗುರೂಡು ಬಲಿಪ ಬೀಲೋಡು ಬರೋಡು ಕುದುಕ ಕೂಲಿಡ್ ಬರೊಡು ಮದ್ಮಲ್ ಪೊಣ್ಣಗ್ ತರೆ ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರ್‍ಒಡು ಕೆರ್ಮೆಲ್ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಮಿರೆ ಬನ್ನೆಂಗೆ ಬರೊಡು ಎಂಕಲ್ನ ಜಾಲ್ಗೇ ಪೊಲಿ ಬರೊಡು ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ"
ಪುದ್ದಾರ್
ಕದಿಕೆ ಸೇರಿನ ಬಾರ್ ನ್ ಬೈಪಾದ್ ನುಂಗಾದ್ ಕುಟ್ಟುದು ಅರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಪೊಸ ಅರಿ ಉನ್ಪುನೆಕ್ ಪುದ್ದಾರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕರಕ್ ಗಂದ ಪೂಜಿದ್ ಪೊಲಿಬಲ್ಲ್ ಸುತ್ತುದು ನೀರ್ ಪಾಡುದು ದಿಕ್ಕೆಲ್ಗ್ ದೀಪೆರ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಅರು ಬುಡ್ಪಿಲೆಕ ಕುಡುಪು ಕೈಸಟ್ಟಿ ದೀಪೆರ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ೩ ಸಲ ಅರಿ ಪಾಡುದು ಕೈ ಮುಗಿದು ಬೈಯೆರೆ ದೀಪೆರ್, ನಾನಾ ಬಗೆತ ಕಾಯಿಕಜಿಪು ಅಡ್ದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒನಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್
ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ
ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ – ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯೆರೆ ಜನ್ಮೊ ದಿನಾಚರಣೆ. ಉಂದು ರಾಷ್ಟೀಯ ಪರ್ಬ, ಪ್ರತಿ ಒರ್ಸೊ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೦೨ ದಾನಿ ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ ಆಚರಿಸವುನೆ. ಭಾರತೊದ ಸ್ವಸಂತ್ರೊ ಹೋರಾಟಗಾರೆರೆಡ್ ಒರಿಯಾಯಿನ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯೆರೆನ ಜನ್ಮೊ ದಿನಾಚರಣೆನ್‍ಲಾ ಇಂದುವೇ ದಿನೊ ಆಚರಿಸವುನೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದಿನಾಚರಣೆಲು
ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ
ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ ಆಕಾಶವಾಣಿದ ಹಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿದ ಉದ್ಘೋಷಕೆರಾದ್ ತುಳು ಭಾಷೆದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್‍ಗಾದ್ ಬೇಲೆ ಬೆಂದಿನಾರ್. ಮೇರ್ ತನ್ನ ಬೇಲೆದ ಪೊರ್ತುಡು ೧೫೦ದಾತ್ ನಾಟಕ, ರೂಪಕಲೆನ್ ಬರೆದ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ ಪ್ರಸಾರೊ ಆತ್ಂಡ್. ೨೦೦೯ಡುಲಾ ಮೇರೆನ ನಾಟಕೊಗು ಆಕಾಶವಾಣಿ ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಬಾನುಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಡ್ ಸುರುತ್ತ ಬಹುಮಾನ ತಿಕ್‍ದ್ಂಡ್. ಆರೆನ ೨೦೧೩ಟ್ ಪದಪಾಡ್ದನ ಪಣ್ಪನಾ ತುಳು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ರೂಪಕ ರಾಷ್ಟ್ರೊಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕನತ್ಂಡ್.
ಪುಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲ್ಯ
ಉಡುಪಿ ತಾಲೂಕುದ ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆದ ಕಪ್ಪಂದ ಕರಿಯಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್‍ನಾರ್, ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆದ ಸಂತ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ದ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಲೆಡ್ ಓದಿಯೆರ್.
ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುಸಾಹಿತ್ಯ
ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿ
ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿನ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ (ಸಿಟ್ರಲಸ್ ಲನಾಟಸ್ (ಟೂನ್‍ಬಾರಿಯ) ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬಚ್ಚಂಗಾಯಿದ ಮೂಲೊನು ತೂಂಡ ಉಂದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೋದ. ಉಂದು ಬಲ್ಲ್ (ಬೂರು)ಡ್ ಪೂ ಕಾಯಿ ಬುಡುಪುನ ದಯಿ. ಇಂದೆತ ಪರ್ಂದ್‍ನ್ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆರ್ (ದಪ್ಪೋತ ಚೋಲಿ (ಬೀಜಕೋಶ) ಬುಕ್ಕ ತಿರುಳು ನಡುಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ ಪರಂದು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತ ಮಲ್ದೆರ್. ಉಂದ್ ಕುಕುರ್ಬೆಟೀಸೀ ಕುಟುಮೊಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಬುಲೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ಕುಪ್ಪುಲು
ಕುಪ್ಪುಲು ಪಂಡ ಕಕ್ಕೆಡ್ದ್ ಒಂತೆ ಮಲ್ಲೆ ಆದ್ ತೂಯೆರೆ ಕಕ್ಕೆದ ಲೆಕೊನೆ ಒರುತ್ತ, ಒಂತೆ ಉದ್ದ ಮುಲ್ಲೆದ ಪಕ್ಕಿ.
ಬದ್ಕುನ ಕ್ರಮೊ
ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣ್ ಪಕ್ಕಿಲು ರಡ್ಡ್‌ಲಾ ಒಂಜೇ ಲೆಕೊ ತೋಜುವ. ಸಾದಾರ್ನೊ ಉಂದು ರಡ್ಡ್‌ಲ ಒಟ್ಟುಗೆ ಉಪ್ಪುವ.
ಕುಪ್ಪುಲ್ದ ತೆನಸ್
ರಾಯೆರೆ ಉದಾಸೀನ ತೋಜಾವುನ ಕುಪ್ಪುಲು ಬೋಂಟೆ ನಾಡ್ಯೆರೆ ನಡತೊಂದೆ ಪೋಪುನವೇ ಎಚ್ಚ. ದಿಂಜ ದೂರ ರಾಪುಜಿ. ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಗ್ ಲಾಗ್ಯೊಂದು ಪೋಪುನೆಟ್ ಬಾರೀ ಉಸಾರ್. ಓಂತಿ, ಅರಣೆ, ಪಲ್ಲಿ, ಎಲಿ, ಮೊಂಟೆ, ಕೇರಿಲೆನ್ ತಿನ್ಪುನ ಕುಪ್ಪುಲು ಎಲ್ಯ ಪಕ್ಕಿಲೆನ ಕಾರಿಗ್ (ಗೂಡು)ಪೊಗ್ಗ ದ್ ತೆತ್ತಿ,ಕಿನ್ನಿಲೆನ್ ತಿನ್ಪುಂಡು.
ಕುಪ್ಪುಲ್ದ ಕಾರಿ
ಬೆದುರ್ದ ಪುಂಡೆಲ್,ಮುಳ್ಳ್ ದ ಬಲ್ಲೆ, ಮುಂಡೊವುದೊಲಿತ್ತ ಬಲ್ಲೆದ ನಡುಟ್ಟು ಕಡ್ಡಿ ಅಡರ್ ಲೆನ್ ಸೇರ್ಸಾದ್ ಕುಪ್ಪುಲು ಕಾರಿ ಕಟ್ಟುಂಡು. ಫೆಬ್ರುವರಿಡ್ದ್ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ಮುಟ್ಟದ ಪೊರ್ತುಡು ಕಾರಿ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಮೂಜೆಡ್ದ್ ನಾಲ್ ಬೊಲ್ದುದ ತೆತ್ತಿ ದೀದ್,ಆಣ್‍ಲ, ಪೊನ್ನುಲ ಪಗರ್ ಪಗರ್ತ್‍ದ್ ಕಾಪುಗು ಕುಲ್ಲುಂಡು. ಕುಪ್ಪುಲು ದ ಕಾರಿ ಡ್ ನಿಧಿ ತಿಕ್ಕು೦ಡು ಪನ್ಪಿನ ಮೂಢ ನ೦ಬಿಕೆ ಉ೦ಡು.
ಕುಪ್ಪುಲತ ಬಗೆಟ್ ಅಜ್ಜಿ ಕತೆ
ಕುಪುಲ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು ಮಗಲ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಕೂಕುರ್ ಶೆಟ್ರು ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಅಲೆಡ 2 ಮುಡಿ ಬಾರ್ ಬಿತ್ತುಗು ಪಗತೆಗ್ ದೆತೊಂಡೆರ್ಗೆ. ಬರ್ಪಿ ಕಾರ್ತಿ ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರ ಕೊರ್ಪೆ ಪಂಡೆರ್ಗೆ, ಕಾರ್ತಿ ಬೆನ್ನಿ ಮುಗಿದ್ ಸುಗ್ಗಿ, ಕೊಳಕೆ ಕರೀಂಡ ಲಾ ಪಿರ ಕೊರ್ಪಿನ ತೋಜುಜಿ. ಕೇಂಡಲಾ ಸುದ್ದಿ ಇಜ್ಜಿ ಕುಪುಲ್ ಉಂದೇ ಬೇಜಾರ್ಡ್ ಸೈತು ಪೋಯಲ್ಗೆ. ಕುಪುಲ್ ' ಪಕ್ಕಿ' ಆದ್ ಪುಟುದು ಕೂಕುರ್ ಶೆಟ್ರೆನ ಬೆರಿ ಪತ್ತುದು ಇತ್ತೆಲಾ ಕೇನೊಂದೆ ಉಲ್ಲಾಲ್ಗೆ.
ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್
ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪಿತಾಮಹೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್. ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಜ್ನಾನಿಕವಾದ್ ಅದ್ಯಾಯನ ಮಲ್ದಿನಾರ್ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್. ಮೇರ್ 158 ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನಲೆನ್ ಅರ್ಥ ಮಲ್ತೊನ್ದ್ the politics ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಮೇರ್ ಕ್ರಿ.ಪೂ 387 ಗ್ರೀಕ್ ಸ್ಟಾಗಿರಡ್ ಜನಿಸಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಮೆಸೆದೊನಿಯ ಅರಸೆರ್ನ ರಾಜವೈದ್ಯರ್ ಅದುದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಎಲ್ಳಡೆ ಮೆರ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ,ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ,ಸಂಗೀತ,ವಿಜ್ನಾನ,ಪೌರನೀತಿ,ಗಣಿತ ನೆಟ್ಟ್ ಪರಂಗತೆರ್ ಅದುದ್ ಇತ್ತೆರ್. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ಲೇಟೋ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಜ್ನಾನಿನೊಟ್ ಸೆರೊಂಡೆರ್. ಪ್ಲೇಟೋನ ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ವರ್ಷ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕಾಡೆಮಿಡ್ ನಿರ್ದೆಶೆಕೆರ್ನ ಹುದ್ದೆ ತಿಕ್ಕಂದೆ ಬೆಜರ್ ಅದುದ್ ಲೈಸಿಯಮ್ ಪನ್ಪಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬಿಕ್ಕ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗ್ ಗುರುವಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಬರೆತಿನ ಪುಸ್ತಕ the politics,history of animals,metaphysics ಇತ್ಯಾದಿ.
ಒಡಿಪುದ ಅಷ್ಟಮಠ
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಊರು ಉಡುಪಿಡು ಕ್ರಷ್ಣ ಮಠ ದೊಟ್ಟುಗ್ ಅಷ್ಟ ಮಠಕುಲುಲ ಪುದರ್ ಪೊತ. ಒಡಿಪುದ ಅಷ್ಟ ಮಠೊಕುಲು ಪ೦ಡ ಪೇಜಾವರ ಮಠ, ಕಾಣಿಯೂರ್ ಮಠ, ಸೋದೆ ಮಠ, ಶೀರೂರು ಮಠ, ಪಲಿಮಾರು ಮಠ, ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠ ಬೊಕ್ಕ ಕೃಷ್ಣಪುರ ಮಠ. ಈ ಮಠತ ಸ್ಥಾಪನೆನ್ ಮಧ್ವಾಚಾಯೆ೯ರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಎಡ್ಮ ಮಠೊಕುಲು ರಥಬೀದಿಡ್ ಕೃಷ್ಣಾ ಮಠತ ಸುತ್ತೊನೆ ಉ೦ಡು. ಪರ್ಯಾಯ ಆನಗ ಒ೦ಜಿ ಮಠದ ಗುರ್ಕಕೆ೯ ಕುಡೊ೦ಜಿ ಮಠತ ಸ್ವಾಮಿಯೆರೆ ಪೋಪು೦ಡು. ಮಠತ ಗುರ್ಕಾರಿಕೆಡ್ ಆಯಾಯ ಮಠತ ಸ್ವಾಮಿಯೆರ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಉ೦ದೆನ್ ಪರ್ಯಾಯ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತೆ ಗುರ್ಕರ್ಮೆಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಮಠ ಪ೦ಡ ಪೇಜಾವರ ಮಠ.
ಆಡ್ ಸೊಗೆ
ಆಡ್ ಸೊಗೆ ಒಂಜಿ ದೈಯಿ, ಉಂದೆತ ಇರೆ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇರೆಟ್ ಒಂತೆ ಅಯಿತನೆ ಘಾಟ್ ಇಪ್ಪು೦ಡ್. ಉ೦ದ್ 5ಅಡಿ ಮುಟ ಬುಲೆವು೦ಡು.ಅಯಿತ್ ಎಲ್ಯ ಪೂಲಾ ಆಪು೦ಡು. ಆಡ್ ಸೋಗೆದ ದೈತ ಕಾ೦ಡ ಕವಲಾದ್ ಬುಲೆವು೦ಡು. ಅ೦ಚಾದ್ ಈ ದೈ ಪುದೆತಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪು೦ಡು. ಕಾ೦ಡ ಬೂದು ಬಣ್ಣಡ್ ಉಪ್ಪು೦ಡು.ಉಂದೆನ್ ಏಡ್ ಮುಟ್ಟಂದಿ ಸೊಪ್ಪು ಪಂಡ್ದ್ ಲಅ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಬೇಲಿ ಬರಿಟ್ಟ್ ಮಾತಾ ಬುಲೆವುಂಡು.
ಒಡಿಪುದ ಅಷ್ಟಮಠ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ಅರಿತ ಮುಡಿ
ಮುಡಿತ ಒಂಜಿ ಇದೊ ಅರಿತ ಮುಡಿ. ಅರಿನ್ ಬಂದೊಬಸ್ತ್‌ಡ್ ದೀಯೆರೆ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ತುಲುವೆರ್ ಅರಿನ್ ಹಾಲಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀವರೆಗಾತ್ರೊ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಅರಿನ್ ಬೆಚ್ಚೊಡ್ ದೀದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಅರಿ ಮುಡಿ ಕಟ್ಯೆರೆ ಬೋಡಾಯಿ ಸಾಮಾನ್‍ಲು
ಬಜೀ ಬೈತ ಬಲ್ಲ್, ಬಾರೆದಅಗೆಲದ ಬಲ್ಲ್, ಬೈತ ಸೂಡಿ, ತೆಲ್ಪುದ ಬೈ, ಕೊದಂಟಿ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟೊಲಿ. ಮುಡಿ ಪಂಡಾ ಮೂಜಿ ಕಲಸೆ ಅರಿ.
ಮುಡಿ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೊ
ಸುರುಟು ಮುಡಿತ ಗಾತ್ರೊಗು ಸರಿ ಆಪಿನ ಮೂಜಿ ಬೈತ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ದುಂಬು ಆಯಿನಾತ್ ಉದ್ದ ಇತ್ತಿನ ಬೈತ ಸೂಡಿನು ಜತ್ತುದ್ ನೀರ್ ತಲ್ತುದು ಕಡೆ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ಲೆನ್ ದೀದ್ ಮದ್ಯೊಡೊ ಬೈತ ಸೂಡಿದ ಕಟ್ಟ ಮದ್ಯೊಡು ಬರ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಸೂಡಿದ ತರೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಪುಡೆಕ್ಕ್ ದೀಪೆರ್. ಐತ ಕೊಡಿನ್ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದ್ ತಿರ್ತ್‌ಡ್ ಇತ್ತಿನ ಕಟ್ಟದ ಸುತ್ತ ಬೈತ ಕಡೆನ್ ಸುತ್ತಲಾ ಪಸೆದ್ ಕಾರ್‌ಡ್ ದೊಂಕುದ್ ದೀವೊನ್ವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಉದ್ದದ ಬೈನ್ ಸುತ್ತಲಾ ಬಾರೀ ಜಾಗ್ರತೆಡ್ ಸುತ್ತ ಪಸೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತೆಲ್ಪುದ ಬೈನ್ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜೆ ಲೆಕ್ಕ ಬಿರ್ಕ್‌ದ್ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಬೈತ ಪದರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಲ್ಲೆದಾ ಒಂಜೊಂಜೇ ಬಲ್ಲೆನ್ ಮಿತ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಒಯ್ಪುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮುಡಿತ ಕಲ್ಲೆ ತಯಾರಾಂಡ್. ನನ ಒಂತೊಂತೆ ಅರಿನ್ ಕಲ್ಲೆದ ಉಲಾಯ್ ದೊರ್ಪುವೆರ್. ಕಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತ ಇತ್ತಿನ ಬೈ ಒಂದಂದಿಲೆಕ್ಕ ಎಚ್ಚರಿಗೆಡ್ ಪತೊಂದು ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಅರಿನ್ ದೊರ್ತ್‌ದ್ ಉರುಂಟು ಆಕಾರೊಗು ಬರ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಕಲ್ಲೆದ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಗಟ್ಟಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅರಿನ್ ಕಲಸೆದ ಕೋಲುಡು ಕುತ್ತ್‌ದ್ ಇಡೆದಾಂತಿ ಲೆಕ್ಕ ಗೈಪುವೆರ್. ನನ ಒರಿದಿನ ಬೈತ ಕೊಡಿನ್ ಒಟ್ಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉಲಾಯಿದ ಮೈಕ್ ದಿಂಜದ್ ಈಸ್‍ದ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮುಡಿತ ಅಡ್ಡ ಸುತ್ತು ಸುಂದುದು ಮುಗಿಯೆರೆಗಾವನಗ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಮುಡಿತ ಮಿತ್ತ್‌ರ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಅಡಿಕ್ಕ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬಿಗಿತ್ತ್‌ದ್ ಸುಂದ್‍ನಗ ಪುಣ್ಕೆದ ಮರೊಟು ಮಲ್ದಿನ ಕೊದಂಟಿಡ್ ಕಾಯಿತ್ತ್‌ದ್ ಕುಟ್ಟ್‌ದ್ ತಟ್ಟ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಪೊರ್ಲುದ ರೂಪೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಉದ್ದೊಗು ಪೀಜಿತ್‌ದ್ ಮಲ್ತ್‌ದಿನ ಬೈತ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಕಲ್ಲೆದ ಸುತ್ತ ನೀಟೊಗು ಪೊರ್ಲುಡೆ ಸುತ್ತುದ್ ಈ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಮಿತ್ತ್ ಮರತ್ತ ಕೊದಂಟಿಡ್ ಹಾಕೊಂದು ಬಿಗಿತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಸುತ್ತ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಲ್ಲ್‌ದ ಕೊಡಿನ್ ಮುಡಿತ ಅಡಿತ್ತ ಭಾಗೊಗ್ ತಿಕ್ಕಾದ್ ಗಂಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕೊದಂಟಿಡ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ಮುಡಿನ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪುರೆಡ್ಪಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಇಡೆಗ್ ಅರಿತ ಮುಡಿ ಕಟ್ಟ್‌ದಾಂಡ್.
ಆರಿತ್ತ ಮುಡಿ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆಡ್‍ ಗಲಸುನೆ
ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‍ದ ದಿನ ಒಕ್ಕೆಲ್ ಆನಗ ಎದುರುದ ದಾರಂದೊದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್‍ ಐತ ಮಿತ್ತ್ ಇಲ್ಲದ ಮರತ್ತ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತಿನಾಯೆ ಉಂತುದು ತನ್ನ ಉಲಿಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಗೆರೆ ಒಯ್ಪುವೆ. ಬೊಕ್ಕ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಮುಡಿನ್‍ ಉಲಯಿ ಒಯ್ಪುವೆ. ಬೊಕ್ಕ ಆ ಮುಡಿ ಅಯಗ್‍ ಸೇರುಂಡು. ಇತ್ತೆ ಆ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಡ ಇಲ್ಲ್ ಒಕ್ಕೆಲ್‍ ಅನಗ ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವೆರೆ ತಾರಾಯಿ, ಫಲವಸ್ತುಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಆರಿತ್ತ ಮುಡಿನ್‍ಲಾ ಉಲಯಿ ಕೊನೊಪೆರ್.
ದೀಪುನ ಕ್ರಮೊ
ಈ ಮುಡಿಕ್ಲೆನ್ ಉಮಿತ ರಾಶಿಡ್ ನುಗಿತ್ ದೀಂಡ ಅರಿ ಹಾಲಾವಂದೆ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ
ಕುಮಾರಧಾರ ಸುದೆ ಭಾರತೊದ ಸುದೆಕ್ಕುಲೆಡ್ ಒಂಜಾದುಂಡು. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಸುಳ್ಯ ತಾಲೋಕುದ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊದ ಕುಮಾರಪರ್ವತೊಡು ಪುಟ್ಟುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಕುಮಾರಧಾರೆ ಸುದೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೊಗು ಬತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಈ ಸುದೆ ಪುಣ್ಯ ಕೊರ್ಪುನ ತೀರ್ಥದ ಸುದೆ ಆದುಂಡು. ದುಂಬುಗು ಉಬಾರ್/ ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿಡ್ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತೊಟ್ಟುಗೆ ಸೇರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆಕ್ಕುಲು ಅರಬ್ಬೀ ಕಡಲ್‍ಗ್ ಸೇರುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುದೆಕ್‍ಲು
ಆಟಿದ ಪೊರ್ಲು
ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲು ಕೈತಲ್ ಬತ್ತಂದ್ ಪಂಡ ಓವೆ ಎಡ್ದೆ ಬೇಲೆಗ್ ಕೈ ಪಾಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ. ಅವೆನ್ ಬರಿಕ್ ದೀಂಡ ನಮಕ್ ಖುಷಿಯೆ. ಆಟಿಡ್ ಪೊಸ ಮದಿಮಾಲೆಗ್ ಗೌಜಿ ತಮ್ಮನ ಉಂಡು. ಪೆಲತರಿ, ತೇವು, ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿಲ್, ನೀರ್ಡ್ ಪಾರ್ದಿನ ಕುಕ್ಕುಬೊಕ್ಕ ಬಗೆಬಗೆತ ತಪ್ಪುದ ಕಜೀಪುಲುಲ್ಲ. ಸೀಕುಲು ಬರಂದಿನಲೆಕ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆದ ಪೇರ್ ಪರ್ಪ. ಮಾತ ಭಂಗೊನು ದೂರ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಆಟಿಕಳೆಂಜ ಬರ್ಪೆ. ಅಯೆನ ನಲಿಕೆ, ಪದ ಮಾತಲ ಖುಷಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಯಿಕಾತ್ರ ಆಟಿ ಪಂಡ ಬೇಜಾರ್ ಮಲ್ಪೊರ್ಚಿ. ಆಟಿನ್ ತೆಲಿಕೆಡ್ ಎದುಕೊನುಲೆ.
ಕಾಲ
ಸಾದಾರನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ತಿಂಗೊಲು ಜುಲೈ ೧೪ - ಅಗೋಸ್ತು ೧೫ ತಾರೀಕ್ದ ಸಮಯ ತುಲುವೆರೆನ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲ್ ಆದುಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಸೌರಮಾನ ಪದ್ಧತಿದ ನಾಲನೇ ತಿಂಗೊಲು. ಚಾಂದ್ರಮಾನ ಪದ್ಧತಿದಕ್ಲು ಉಂದೆನ್ 'ಆಷಾಢ ಮಾಸ' ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಸಮಯೊಡು ಹವೆ ಬದಲಾಪಿನೆರ್ದ್ ತುಲುವೆರ್ನ ಬದ್ ಕ್ ಡ್ ಉಂದೊಂಜಿ ಬದಲಾವಣೆದ ಕಾಲ.
ಚಟುವಟಿಕೆ
ಅವು ಮರಿಯಾಲದ ಪೊರ್ತು. ಕೀರಿಕಟ್ಟ್ದ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನ ಪೊರ್ತು. ತುಳುವೆರ್ ಮೂಲೊರ್ದ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪಿನಕುಲು. ಬೆನ್ನಿಗ್ ನೀರ್ ಅಗತ್ಯ. ಬರ್ಸ ಸರಿಯಾಯಿನ ಪೊರ್ತುಡ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಈತ್ ಪೊರ್ತುಗ್ ಬಿತ್ತಿನ ಬಿತ್ತ್ ಕೊಡಿದ್ ನೇಜಿ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತು. ಇತ್ತೆ ನೇಜಿ ಕೊಯ್ದ್ ನಟ್ಟಿ ನಡ್ಪಿನ ಒರ್ತು. ಬೆನ್ನಿದಕ್ಲು ಇತ್ತೆ ಅಕ್ಲೆ ಕಂಡೊದ ಬೇಲೆಡ್ ಮುರ್ಕುದುಪ್ಪುವೆರ್.
ನಂಬಿಕೆ,ಆಚರಣೆಲು
ಕೀರಿಕಟ್ಟ್ ದ್ ಬರ್ಪಿನ ಬರ್ಸ, ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ, ಇತ್ತೆ ಬುಲೆಪಿನ ಪೊರ್ತು ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ಬಡಪತ್ತ್ ಲ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಹವೆ ಬದಲಾನಗ ಪಿದಯಿ ಕ್ರಿಮಿಕ್ಲೆನ ಕಾಟ. ಸೀಕ್ ಪಗರುನ ಕಾಲ. ಬರ್ಸೊಗ್ ನೆನೆದ್ ಸೀತ, ಚಲಿ ಜ್ವರೊ ಬರ್ಪುಂಡ್. ಈ ಪರಿಸ್ತಿತಿಟ್ ಜೂವದ ಸಗ್ತಿನ್ ಹೆಚ್ಚಾಯೆರೆ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆದ ಕಸಯ ಪರ್ಪೆರ್. ಆಟಿದ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ಪಾಲೆದ ಕೆತ್ತೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್ ದ ಸತ್ವೊಲು ಉಪ್ಪುವ ಪಂಡ್ದ್ ಜನಕ್ಲೆನ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಆನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೊಲ್ಪು ಮೂಡೆರೆ ದುಂಬು ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಪಾಲೆಮರತ ಕೆತ್ತೆನ್ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಗುದ್ದ್ ದ್ ಲಕ್ಕಾದ್ ಕನಪೆರ್. ಐಕ್ ಬೊಲ್ಲುಲ್ಲಿ, ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ರಸ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಾಲದ ಸೀತ ಒಯ್ಪೆರೆ ಬೊಲ್ಲುಕಲ್ಲ್ ಸೂಟ್ ಪಾಡ್ದ್ ಅವು ಕೆಂಪು ಆನಗ ಕಸಯಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಅಪಗ ಕಸಯ ಒಂತೆ ಬೆಪ್ಪು ಆಪುಂಡ್. ಅವೆನ್ ಬಜಿ ಬಂಜಿಗ್ ಪರ್ಪೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ ಮಲ್ತ್ ಉನ್ಪೆರ್. ಆನಿ ಕಡಲ್ ಮೀಪುನ ಕ್ರಮಲ ಉಂಡು. ಐಕ್ 'ಅಮಾಸೆ ಮೀಪಿನಿ' ಪನ್ಪೆರ್. ತುಲುವೆರೆಗ್ ಕಡಲ್ದ ಉಪ್ಪುನೀರ್ ಪಂಡ ತೀರ್ತದ ಲೆಕ್ಕ. ಬೇಸ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೇ ದಿನೊನ್ 'ಪತ್ತನಾಜೆ' ಪನ್ಪೆರ್. ಆನಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ದೈವೊಲೆನ ಸಾನೊಗ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡುವೆರ್. ದೈವೊಲು ಆಟಿಡ್ ಗಟ್ಟ ಮಿತರುವ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬಿಕೆ. ಅಂಚಾದ್ ಜನಪದೆರೆಗ್ ತನ್ಕುಲೆನ್ ಕಾಪೆರೆ ದೈವೊಲು ಇಜ್ಜೆರ್ ಪಂದ್ ಪೋಡಿಗೆ ಈ ಪೋಡಿಗೆರ್ದಾತ್ರ ಕೆಲವು ವರ್ಗೊದ ಜನೊಕುಲು 'ಆಟಿ ಕಳಂಜ' ನ ವೇಷ ಪಾಡ್ದ್ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲಡೆ ನಲ್ತೊಂದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಆಟಿ ಕಳಂಜ ಊರ್ದ ಮಾರಿನ್ ಗಿಡಪೆರೆ ಬರ್ಪಿನಿ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬೊಲಿಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಜನೊಕುಲು ಆಟಿಕಳಂಜನ್ ಬಗ್ತಿಡ್ ಎದ್ಕೊನುವೆರ್. ಆಯಗ್ ಒನಸ್ಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಅರಿ, ತಾರಯಿ, ಪೆಲತರಿ ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಆಟಿದ ತಿನಿಸುಲು
ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪಿನೆರ್ದಾತ್ರ ಊರೊರ್ಮೆ ಪಚ್ಚೆ ಜಿಂಜಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಜನಕುಲು ತೇವು, ತಜಂಕ್, ತಿಮರೆ ಬೇತೆ - ಬೇತೆ ನಮುನೆದ ಸೊಪ್ಪುಲೆನ್ ಅಟಿಲ್ಡ್ ಗಲಸೊನುವೆರ್. ಕುಕ್ಕು ಪೆಲಕಾಯಿದ ಕಾಲ ಆದುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿದ ಒನಸ್ಡ್ ತೇಟ್ಲ, ಪದೆಂಗಿ, ಪೆಲತರಿ, ಅಂಬಡೆ, ತಜಂಕ್, ನೀರುಪ್ಪಡ್, ಉಪ್ಪಡ್ ಪಚ್ಚಿರ್, ನೀರ್ ಡ್ ಪಾಡ್ದಿನ ರಚ್ಚೆದ ಚಟ್ನಿ, ಕಣಿಲೆ ಪದೆಂಗಿ ಆಜಾದಿನ ಇಂಚಿನ ಪೂರ ತೆನಸುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಮುಧೋಳ ನಾಯಿ
ನಾಯಿಲ್ ನರಮಾನ್ಯನ ವಿಶ್ವಾಸೊದ ಪ್ರಾಣಿಲು. ಅಂಚಾದ್ ನಾಯಿಲೆನ್ ಜನಕುಲು ತನ್ನ ಇಲ್ಲನ್ ಕಾಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಸಾಂಉವೆರ್. ಕರ್ಣಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಮುಧೋಳದ ಬೊಂಟೇದ ನಾಯಿ ಪ್ರಪಂಚೊಡೆ ಭಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಜಾತಿ ನಾಯಿ. ತನ್ನ ಚರ್ಬಿದಾಂತಿನ ಬಿರುತ ಲೆಕಂತಿನ ಶರೀರ. ಭಾರಿ ಸೂಕ್ಸ್ಮ ಕಣ್ಣ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಬಿ, ಬಿರುಡ್ದ್ ಬುಡ್ನ ಪಗರಿತ ಲೆಕೊಂತಿ ಬಲಿಪು ಈ ನಾಯಿಲೆನ ವಿಶೇಷ. ಸೊಂಡೂರುದ ರಾಜ ಮನೆತನ ಈ ನಾಯಿಲೆನ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೀತಿಡ್ ಬುಲೆಪಾದ್ ಈ ತಳಿನ್ ಒರಿಪಾಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ
ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡದ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ [//kn.wikipedia.orgಕವಿ ಕವಿ]. ಮೇರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗದಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೋಳಿವಾಡದಾರ್. ಮೆರೆನ ಸುರುತ ಪುದರ್ ಗದುಗಿನ ನಾರಣಪ್ಪ. ಮೆರೆನ ಅಂಕಿತನಾಮ 'ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ'. ಮೇರ್ ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಡು 'ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ', 'ಐರಾವತ' ಪನ್ಪಿನ ಕೃತಿನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಮೆರೆಗ್ 'ರೂಪಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ'ಪನ್ಪಿನ ಬಿರುದು ಉಂಡು.
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ
ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಇತ್ತೆದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಲು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಯಿನಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನತ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ಆದ್ ಉಲ್ಲೇರ್. ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗ್ ಇಂಬೆರ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆವೊಂದೆರ್.
ಪೊಲಬು
ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೧೯೪೮ ರಂದು ಪುಟ್ಟುಯೆರ್. ಅರೆಗ್ ೨೦ ವರ್ಷ ಆನಾಗ ಆರ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಯಾಯೆರ್. ಸ್ವತಃ ಜೈನರಾದ್ ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನತ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಯಾದ್ ಜವಾಬ್ದಾರಿನ್ ಪಡೆಯೆರ್. ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆರ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಂದ್ ಪುದಾರ್ ಪಡೆಯೆರೆ ಕಾರಣರಾಯೆರ್.ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಮೂರ್ತಿನ್ ಕೆತ್ತ್ ದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಅಯೆರೆ ಇಂಬೆರ್ ಕಾರಣ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗ್ ಬರ್ಪುನ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ ಧರ್ಮದ ಓಣಸ್‍ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (ಅನ್ನದಾನ). ಪ್ರತಿ ದಿನಲೊ ಸುಮಾರು ಮೂಜಿ ಸಾರ ಜನಕ್‍ಲೆಗ್ ಓಣಸ್‍ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ
ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ್ ಪಾಡೊಂತೆರ್. ೧೯೮೨ಡ್ ಆರಂಭವಾಯಿನ ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯ ೮೧ ಗ್ರಾಮೊಡ್ ೧೮,೦೦೦ ಇಲ್ಲ್ಹ್ ಸಹಾಯವಾಯಿನ ಕಜ್ಜ. ೧೯೭೨ಡ್ ಆರಂಭವಾಯಿನ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ "ಸಾಮೂಹಿಕ ವಿವಾಹ" ಕಜ್ಜನ್ ಆರಂಭ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ವರಸೊಗ್ ೫೦೦ ಮಿತ್ತ್ ದಂಪತಿಲು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ಮೆ ಅಪೆರ್. ಪ್ರತಿಯೊರಿಯೆಗ್ ಅರೆನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯನುಸಾರವಾತ್ ಮದ್ಮೆ ಅಪುಂಡು. ಇತ್ತೆ 28 ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಯೋಜನೆ ಉಂಡು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಕಿಟ್ಟ ರಾಜ್ಯ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂಲ ಯೋಜನೆ ವಿಸ್ತಾರಣೆ ಯಾತ್‍ಂಡು.
ಆರೋಗ್ಯ
ಆರೋಗ್ಯ ವಿಕಾಸಕ್ಕಾತ್ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆರ್ ಮಸ್ತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಸಂಚಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಲು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆತಾರ್ ನಡಪ್ಪುನ ಕ್ಷಯರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ (ಮಂಗಳೂರು), ಉಡುಪಿ ಬುಕ್ಕ ಹಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಮಂಗಳೂರುತ ಎಸ್ ಡಿ ಎಮ್ ಕಣ್ಣಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಬುಕ್ಕ ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ, ಯೋಗ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಲು ಇಂಚ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಸಂಸ್ಥೆ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊನ್ ನಡುಪ್ಪುವೆರ್.
ಶಿಕ್ಷಣ
ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಆರ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಲ್ತತೆರ್ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಧರ್ಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಕಲೆ ಅಯಿನಾ ಬಗೆಟ್ ಸಂಶೋಧನೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್. ಬೇತ್ ಸಮಕಾಲೀನ ಬುಕ್ಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ - ಬೇತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊನ್ ಹೆಗ್ಗಡೆ ನಡೆಪುವೆರ್. ಉಚಿತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲು ಬುಕ್ಕ ಕಾಲೇಜುಲು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಲ್ತೆರ್....
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕರ್ನಾಟಕತ ವಿಶಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯ ಪದ್ಧತಿ ಯಕ್ಷಗಾನತ ಬೆಳವಣಿಗಾಗತ್ ಮಸ್ತ್ ಬೆಲೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಅಂಚನೆ ಬೆತೆ ಕುಶಲ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಗೆಗ್ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊನ್ ನಡೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಚಿನ್
ಕಚಿನ್ : ಮಯನ್ಮಾರ್ ದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ರಾಜ್ಯೊ. 1947ಡ್ ಸಂವಿಧಾನೊಗು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಏರ್ಪಾಡ್ ಅಂಡ್. ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕ್‌ಗ್ ಭಾರತ, ಉತ್ತರೊಗು ಟಿಬೆಟ್, ಪೂರ್ವಗ್ ಚೀನಾ ಇಂದೆತ ಗಢಿಕುಲು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬರ್ಮದ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ ಲಾದಿಪ್ಪುನ ಭಾಮೊ ಬೊಕ್ಕ ಮ್ಯಿಚೀನಾಲು ಉತ್ತರದ ಪುಟಾ-ಒ ಜಿಲ್ಲೆಲು ಈ ರಾಜ್ಯೊಗು ಸೇರ್‍ದ. ಇರಾವಾಡಿ ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಮ್ಯಿಚೀನಾ ಇಂದೆತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ರೈಲ್ ನಿಲ್ದಾಣ. ಭಾಮೊ ಬೊಕ್ಕ ಮೋಗೌಂಗ್ ಒರಿನ ಪೆಂಟೆಲು. ಮುಲ್ಪದ ಪರ್ವತಸೀಮೆಡ್ ಬದುಕೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಜನಕುಲು ಕಚಿನೆರ್. ರೈಲ್ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರದೇಶೊಡುಲಾ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಣಿವೆಡ್ ಲಾ ಉಪ್ಪುನಕ್ ಲ್ ಷಾನ್ ಬೊಕ್ಕ ಬರ್ಮೀಯೆರ್. ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಉತ್ತರ ಗಡಿಸೀಮೆದ ವಿಚಾರೊಡು ಮಯನ್ಮಾರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚೀನಾದ ನಡುಟ್ಟು 1960ನೇ ದಶಕೊದ ಸುರು ಮುಟ್ಟ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರೊಡು ಒರಿ ಮಂತ್ರಿಯಾದುಲ್ಲೆ ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಸು. 7,00,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಆಫ್ರಿಕಾ
ಆಫ್ರಿಕಾ - ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಳ್ ಖಂಡೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಬೊಕ್ಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ವಿಶ್ವೊದ ರಡ್ಡ್’ನೇ ಮಲ್ಲ ಖಂಡವಾದುಂಡು.
ಗಾಂಧೀಜಿ
thumb|ಗಾಂಧೀಜಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾರತೊದಕುಲೆನ ಪಾಲ್‌ಗ್ ರಾಷ್ಟ್ರಪಿತೆರ್. ಆರ್ ಭಾರತದ ಜನಕುಲೆನ ಸುಖೊಕಾದ್ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆನ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಅರೆನ ಇಡೀ ಪುದರ್ ಮೋಹನದಾಸ ಕರಮಚಂದ ಗಾಂಧೀಜಿ. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆನ ಪುದರ್ ಮೋಹನದಾಸ, ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ಪುತಲೀಬಾಯಿ.
ಶಿಕ್ಷಣ
https://web.archive.org/web/20211003054849/http://lnmuacin.in/studentnotice/ddelnmu/2020/C%208%20EDUCATIONAL%20PHILOSOPHY%20OF%20MAHATMA%20GANDHI-A%20K%20Milan.pdf https://www.google.com/search?q=gandhi+books&rlz=1C1CHBF_enIN969IN969&oq=gadhi+books&aqs=chrome.1.69i57j0i13l9.16056j1j4&sourceid=chrome&ie=UTF-8
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಗಿನ್ನಿ
ಉಂದೊಂಜಿ ಮಾಪು. ಕುಟ್ಟಿದೊನ್ನೆದ ಗೊಬ್ಬುಡು ಕುಟ್ಟಿದ ಎಲ್ಯ ಮಾಪುನೇ ಗಿನ್ನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಗಿನ್ನಿ ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಪಂಡ್ದ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಲೆಕ್ಕ. ಕುಟ್ಟಿನ್ ರಾಪಾದ್ ತಿರ್ತ್ ಬೂರುನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ರಡ್ಡ್ ಸರ್ತಿ ಹಾಕ್ಂಡ ಅವು ಗಿನ್ನಿದ ಲೆಕ್ಕೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಅಂಕೊಡು ನಕ್ಕಿಯಾಯಿನ ಅಕೇರಿದ ಲೆಕ್ಕ ಮುಟ್ಟರೆಗ್ ಗಿನ್ನಿದ ಸಾಯೋ ಇತ್ತ್ಂಡ ಬೇಗ ಮುಟ್ಟೊಲಿ. ಕಿನ್ನಿ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ದ್ ಬೈದಿನ ಶಬ್ದ ಗಿನ್ನಿ.
ಗೋಳಿ ಬಜೆ
ಗೋಳಿ ಬಜೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ತಿಂಡಿದ ಪುದರ್. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗೋಳಿದ ಲೆಕ್ಕ ಉಪುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಗೋಳಿಬಜೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್ದ ಮಾತಾ ಹೋಟೇಲ್ ಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲಲೆಡ್ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆಂಗಳೂರುಡು ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮಂಗಳೂರು ಬಜೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ಗೋಳಿಬಜೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿದ
ಗೋಳಿಬಜೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಪಿ ಸಾಮಾನುಲು-- ಮೈದ ಪೊಡಿ, ಕಾಯಿಮುಂಚಿ, ಜೀರಿಗೆ, ಉಪ್ಪು, ಒಂತೆ ನೀರ್, ಒಂತೆ ಸೋಡಾಪೊಡಿ, ಕೈಪೆರೆ ಎಣ್ಣೆ.
ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಮೈದಪುಡಿ, ಉಪ್ಪು, ಕಾಯಿಮುಂಚಿದ ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ತುಂಡು, ಸೋಡಾಪೊಡಿ ಪಾಡ್ದ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನಾತ್ ನೀರ್ ಡ್ ಕಲಪೊಡು, ಸರೀ ಗಟ್ಟಿ ಗಟ್ಟಿ ಕಲತಿಬೊಕ್ಕ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ದೀವೊವು. ಬನಲೆಡ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನಾತ್ ಎಣ್ಣೆ ಪಾಡ್ದ್ ಅವು ಕಾಯಿಬೊಕ್ಕ ಕಲತಿ ಹಿಟ್ಟ್ ನ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಆಕಾರದ ಗೋಳಿ ಗೋಳಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಬುಡೊಡು. ಕೆಂಪಾದ್ ಕಾಯಿಬೊಕ್ಕ ಗೋಳಿ ಬಜೆನ್ ಎಣ್ಣೆಡ್ದ್ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಬೇತೆ ಬಾಜನೊಗು ಪಾಡ್ಂಡ ತಿನಿಯೆರೆ ಗೋಳಿಬಜೆ ತಯಾರ್ ಆಂಡ್. ಗೋಳಿಬಜೆ ತಿನಿಯೆರೆ ತಾರಾಯಿದ ಚಟ್ನಿ ಇತ್ತ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್
ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್
ನಾಟಕೊಡು ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊಲು
ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ - ಬೋರುಮಂಡೆ ನಾಯ್ಕೆರ್
ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ - ಕಾರ್ಪರೇಟರ್ ಕಾಂತಪಣ್ಣೆ
ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ - ದೊಂಬಯಣ್ಣೆ
ಅಕ್ಕ - ಗಿಬ್ಬಣ್ಣೆ
ಬಚ್ಚಿರೆ
ಬಚ್ಚಿರೆ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಮುಖ್ಯವಾದುಂಡು. ಮದಿಮೆ, ಬೂತಾರಾಧನೆ, ಇಂಚ ತುಳುವೆರೆ ಒವ್ವೇ ಲೇಸ್‍ಡ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ದುಂಬು ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯೊಲು
ಆನೆ
ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರೊದ ಪ್ರಕಾರ ಆನೆ ಸಸ್ತನಿಲೆ ವರ್ಗೊಡು ಪ್ರೊಬೊಸಿಡಿಯ ಉಪವರ್ಗದ ಒಂಜಿ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ದುಂಬು ಇಂದೆನ್ ಪಾಚಿಡರ್ಮಾಟಾ ಪನ್ಪಿನ ದಪ್ಪಚರ್ಮದ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಉಪವರ್ಗೊಡು ಸೇರಾದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮೂಜಿ ನಮೂನೆದ ಆನೆಲು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂಡು. ಅವು: ಆಫ್ರಿಕದ ಪೊದೆಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಆನೆ, ಆಫ್ರಿಕದ ಕಾಡ್ ಆನೆ ಬೊಕ್ಕ ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆ. ಏಷ್ಯಾದ ಆನೆನ್ ಭಾರತದ ಆನೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೧೦,೦೦೦ ವರ್ಷದ ದುಂಬು ಕೈದಾಯಿನ ಹಿಮಯುಗಡ್ ಒರಿನ ತಳಿತ ಆನೆಲು ಭೂಮಿಡ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಮರೆಯಾಂಡ್. ಮರೆ ಆಯಿನ ತಳಿಲೆಟ್ ಮ್ಯಾಮತ್ (ದೈತ್ಯ ಆನೆ) ಬಾರಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಆನೆ ಜಗತ್ತ್ಡ್ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ ವಾಸ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ. ಪುಟ್ಟುನಗ ಒಂಜಿ ಆನೆದ ಕಿನ್ನಿ ೧೨೦ ಕಿ.ಗ್ರಾಂ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಭಾರತಡ್ ಆನೆಲೆನ್ ೨೦೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦ಗ್ ಭಾರತ ಸರಕಾರ ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪೀಳಿಗೆದ ಪ್ರಾಣಿಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
ಆನೆದ ಬಳಕೆ
ಇತ್ತೆ ಜೆ.ಸಿ.ಬಿ. ಚೈನ್ ಪುಲ್ಲಿ ಮಲ್ಪು ಬೇಲೆನ್ ಪಿರಾಕ್ ಡ್ ಆನೆಲು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ. ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಮರೊಕ್ಲೆನ್ ಸಾಗಾವರೆಗ್ ಮರತ್ತ ಡಿಪೊಲೆಡ್ ಆನೆನ್್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬು ಜೈನ ಬಸದಿ, ದೇವಾಸ್ಥಾನೊಲೆನ್ ಕಟ್ಟನಗ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪಾದೆಕಲ್ಲ್ಲೆನ್ ದೆರ್ಪರೆ ಆನೆನ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಮೆರವಣಿಗೆ, ರಾಜೆರೆ ಕಾಲದ ಲಡಾಯಿ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಸಂದರ್ಬೊಲೆಡ್ ಆನೆ ಬಳಕೆ ಆವೊಂದಿತ್ರ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೆನ್
ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ  ( "ಕಿಟಾ ಗಾಜ್ಜಾ'", ರೆತ್ಜುಅತ್ ಆಜ್ಜಾ)ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮೆಡಿಟೆರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರತ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಟ್ ಸ್ಥಿತವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶ. ಅವು ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಅಂಚ ಉತ್ತರ ಬುಕ್ಕ ಪೂರ್ವಗ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಉಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೪೧ ಕಿ.ಮಿ. ಉದ್ದ, ೬ಡ್‌ತ್ ೧೨ ಕಿ.ಮಿ. ಅಗೆಲ, ಒಟ್ಟು ೩೬೦ ಚದುರ ಕಿ.ಮಿ. ಅತ್ ವಿಸ್ತಾರ ವಾತ್ಂಡ್. ಅಧಿಕೃತವಾತ್ ಒವೆ ದೇಶಕ್ಕ್ ಸೇರುಜ್ಜಿ ಈ ಪ್ರದೇಶೊನ್ ಪ್ಯಾಲಸ್ತೀನತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪ್ಯಾಲಸ್ತೀನದ ಪ್ರದೇಶಲು ಭಾಗ ಉಂದು ಪನಪ್ಪೆರ್. ಜೂನ್ ೨೦೦೭ಟ್ ಹಮಾಸ್ ಈ ಪ್ರದೇಶಗ್ ಆಡಳಿತೊನ್ ಮಾಲ್ಪುಂಡು.
ಊ
ಊ ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ.
ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಡ್ ಆಜನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆಯಿನ ಊ ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ್ ಪಿರಾಕ್ದ ಶಾಸನೊಲೆಡ್ ತಿಕುನವು ಅಪೂರ್ಪೊ. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಅಕ್ಷರೊದ ವಿಕಾಸೊನು ಗುಮನೊಗು ದೆತುನವು ಕಸ್ಟೊ. ವ್ಯಂಜನೊಲೆ ಜತೆಟ್ ಸೇರೊನುನಗ ರಡ್ಡ್ ಕಿನ್ಯ ರೇಕೆಲೆನ್ ವ್ಯಂಜನೊದ ತಿರ್ತ್ ಅತ್ತಂಡ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಉಂದು ಅಕ್ಷರೊ ಆದ್ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಶೋಕನ ಕಾಲಒದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡ್ ಇಂದೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಕಾಲಾದಿ ಕ್ರಮೊಟು ರಡ್ಡ್ ಕೊಲಿಕೆಲೆನ್ ಅಕ್ಷರೊದ ಪಕ್ಕೊಡು ಬರೆಪುನಂಚ ರೂಡಿಸವೊಂಡೆರ್.
ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರೊ
ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಪಶ್ಚಸಂವೃತ ಗೋಲ ದೀರ್ಘಸ್ವರಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.
ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ ಪಂಡ ಎಂಚಿನ?
ಸಂಸ್ಕೃತೊಡು (ದೇವನಾಗರಿ) ಸ್ವರಾಕ್ಷರಒಲು ‘’’ಅ’’’ ಕಾರಡ್ದ್ ‘’’ಔ’’’ ಕಾರೊ ಮುಟ್ಟೊ ೧೪ ಅಕ್ಷರೊಲು ಉಂಡು. ಅವೆಕುಲು,
ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸಯೆರೆ ಆಪುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ : ಆ, ಈ, ಊ, ಋೂ, ಲೂೃ. ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಛಂದಸ್ಸ್ದ ಪ್ರಕಾರೊ ಗುರು ಪಂಡ್ದ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಊ ಅಕ್ಷರಒಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.
ತುಳುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ ವರ್ಗೊ:ಭಾಷೆ
ವೀಳ್ಯೊ
thumb|ವೀಳ್ಯೊ
ವೀಳ್ಯ ಪಂಡ ಬಚ್ಚಿರೆ. ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ ಪಂಡ ಮದಿಮ್ಮೆದಾನಿ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪಗರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮದಿಮ್ಮೆಗ್ ದುಂಬು ಆನ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ತಿನಿಯರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ತುಲುವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊದಾನಿ ಪೊಣ್ಣನ ಇಲ್ಲಲ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪಗರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಐನ್ ಬಜ್ಜಿರೆದೊಟ್ಟುಗೆ ಸುಣ್ಣೊ ಸೇರಾದ್ ವೀಳ್ಯೊ ತಿನ್ಪುನವು ಜನಪದೊ ಕ್ರಮೊ. ಆನಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅಕುಲು ಹಿರಿಯೆರೆನ ಎದುರು ಬಜ್ಜಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ತಿನಿಯರೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಬಜ್ಜಿರೆ ತಿನ್ನಗ ಬಾಯಿ ಜಾಸ್ತಿ ಕೆಂಪಾಂಡ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಡುಂದು ಜನಪದೆರ್ ಪನ್ಪರ್.
ಬಚ್ಚಿರೆದ ಉಪಯೋಗ
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಇಜ್ಜಂದಿ ಪೂಜೆ, ನೇಮ, ತಂಬಿಲ, ಮದಿಮೆ ಎಂಚಿನಲಾ ಇಜ್ಜಿ. ಬಚ್ಚಿರೆಗ್ ಆತ್ ಮಹತ್ವ, ಗೌರವ ಉಂಡು.
ವೀಳ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ರಮ
ನಿಶ್ಚಯ ಮಲ್ತ್‌ನ ಪೊರ್ತುಗು ಸರಿಯಾದ್ ಕನ್ಯೆನ ಭಾಗೊದ ಮುಖ್ಯಸ್ತೆರ್ ಇಲ್ಲದ ದೇವೆರೆನ ದೀಪ ಪೊತ್ತವುನ(ನೆಲ್ಲಕ್ಕಿ) ಕೋಣೆದ ಎದುರು ಭಾಗೊಡು ನಾಲ್ ಪಜೆ ಪಡ್‌ದ್, ಅಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಮಣೆ ದೀದ್, ಒಂಜಿ ಮಣೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ನಂದಾ ದೀಪ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀದ್ ಅಯಿತ್ತ ಕೈತಲ್‌ಡ್ ಕಂಚಿದ ಬಟ್ಟಲ್‌ಡ್ ಐನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಒಂತೆ ಅರಿ ಪಾಡ್‌ದ್ ದೀಪೆರ್. ದೀಪದ ನನೊಂಜಿ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ಕಂಚಿದ ಚೆಂಬುಡು ನೀರ್ ಬೊಕ್ಕ ಹರಿವಾಣೊಡು ಐನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಒಂತೆ ಬೊಳಂತೆ ಅರಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಊದುಬತ್ತಿ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀಪೆರ್. ಆಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಸಭೆಕ್ಕ್ ಕೊರ್ದ್, ವೀಳ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ರಮಕ್ಕ್ ತಯಾರಾಪೆರ್. ಊರುದಕುಲು, ಬಿನ್ನೆರ್, ಸಂಬಂಧದಕುಲು ಸರ್ವೆರ್‌ಲಾ ಶುಭ ಕಾರ್ಯೊನು ಸಾಂಗವಾದ್ ನೆರವೇರಿಸಾದ್ ಕೊರೊಡು ಪಂದ್ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನೆರ್ ಕೇನ್‌ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ವೀಳ್ಯನ್ ಏಳೆರ್ದ್ ಒರ್ಂಭ ಸರ್ತಿ ಬಳಸು ಕ್ರಮ ಉಂಡು.(ವೀಳ್ಯ ಬಳಸ್‌ನಗ ಮೂಜಿ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಚ್ಚಿರೆನ್ ಬಳಸುವೆರ್). ಪ್ರತಿ ವೀಳ್ಯ ಕಟ್ಟ್‌ನಗಲಾ ಪತ್ತ್ ಕುಟುಂಬ ಹದಿನೆಣ್ಮ ಗೋತ್ರದ ಒಕ್ಕಣೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ವೀಳ್ಯ ಕಟ್ಟುನವು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಕ್ರಮದಂತೆ ವೀಳ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೊನು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮುಗಿಪುವೆರ್. ವೀಳ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೊರ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಐನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ, ಒಂಜಿ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಆಣಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ್ಣಗ್ ಕೊರೊಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಬಲ್ಲ್
ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡ
ಸಿರಿಜಾತ್ರೆಡ್ ಮಾತ ಸಿರಿನಕುಲು ಪಿಂಗಾರದ ಪುರ್ಪೊ ಬುಡಿಯೆರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ್ ಮಡಲ್ ಕಟ್ದ್ ರಚನೆ ಮಂತಿನ ಒಂಜಿ ಗುಂಡೊ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊ. ಸಿರಿನ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಪುರ್ಪೊ ಪತ್ತುನೆಡ್ದ್ ಪುರ್ಪೊ ಬುಡ್ಪುನಾಡೆ ಮುಟ್ಟ ಇಡೀ ರಾತ್ರೆ ಪೊಣ್ಜೆನಕ್ಲೆಗ್ ಆಲಡೆಡ್ ದರ್ಶನೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ದರ್ಶನೊದ ಅಕೇರಿಗ್ ಮೂಲೊ ಕುಮಾರನ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ಮಾತ ಸಿರಿನಕುಲು ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊದಾಡೆ ಬತ್ದ್ ಪಿಂಗಾರೊನು ಬುಡ್ಪೆರ್. ಈ ಒಲಿಮದೆ ಗುಂಡೊನು ಅಜ್ಜೆರೆನ ಸುಡಲೆದ ಕಂಡೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಸಿರಿಜಾತ್ರೆ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಅಜ್ಜೆರೆನ ಸಾವುದ ಆಚರಣೆದ ಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುವೋ?
ಕುರಲ್ ದಿಂಜಾವುನಿ
ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಜನಪದ ಆಚರಣೆಲೆಡ್ ಕುರಲ್ ದಿಂಜಾವುನಿ (ಕದಿರು ಕಟ್ಟುವುದು) ಅಥವಾ ಬುಲೆತ್ತ ಐಸಿರೊನು ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನವು ದಿಂಜ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯಿನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ. ಬಾರ್‌ದ ಬುಳೆ ತುಳುವೆರೆನ ಬದ್ಕ್‌ಗ್ ಒದಗ್‌ದ್ ಬತ್ತಿಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಆಸರೆ. ಉಂದು ಐಸಿರೊದ ಒಂಜಿ ಮೂಲೊಲಾ ಅಂದ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಬಾರ್‌ಗ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್‌ಂಡ್. ಸೋಣ (ಶ್ರಾವಣ) ತಿಂಗೊಲುಡ್ ಕಾರ್ತೆಲ್‌ದ ಬುಲೆ ಬರ್ಪಿನೆಕ್ಕ್ ವೊಂತೆ ದುಂಬು ಈ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಇಲ್ಲ್ ಅಡಿಪ್ಪುನೆ
ಆಚರಣೆದ ದುಂಬುದಾನಿ ಇಲ್ಲ್‌ನ್ ಅಡಿತ್ತ್‌ದ್ ಕರಿ-ಕಜವು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಚೊಕ್ಕ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು 'ಆಟಿದ ಕರಿ ಕಜವು ಕಲೆದ್ ಸಿರಿ ಪೊದ್ದವುನು‌' ಇಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿ ಪಿದಾಯಿ ಅಂಬಿ ಅಡಿತ್ತ್‌ದ್ ಶುದ್ಧ ಮಲ್ತೊನುವೆರ್.
ಕುರಲ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆ
ಕುರಲ್ ಕಟ್ಟುನವು ಜೋಕ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಮಲ್ಲಕ್‌ಲೆಗ್‌ಲಾ ಒಂಜಿ ಸಂಭ್ರಮೊದ ಪೊರ್ತು. ಪೆಲ ಬೊಕ್ಕ ಕುಕ್ಕುದ ತಪ್ಪುಡು ಇಲ್ಲ್‌ದಿಂಜ ತೋರಣ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಗೋಳಿ ಮರೊತ್ತ ನಾರ್, ರುಕ್ಕಿ, ಗರಿಕೆ, ತಾರೆ ಸೋಗೆದ್ ಪಾಂದಾಳ್, ತೆಕ್ಕರೆ (ಮುಳ್ಳುತೌತೆ), ಚೇವುದಾ ದಂಟ್, ಪದ್ಪೆದ ದಂಟ್, ಬೆದ್‌ರ್‌ದ ಇರೆ- ಉಂದು ಈತ್ ವಸ್ತುಲು ಕುರಲ್ ಕಟ್ಟಿಯರ ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಕುರಲ್ದ ಬಗೆಟ್ ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಮುಕ್ಕಲಿಗೆ, ಮಣೆ, ಗಂಟಾಮಣಿ, ಸೇಡಿ- ದುಂಬಾಯಿ ವಸ್ತುಲುಲಾ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಕುರಲ್ ದಿಂಜಾವುನಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಆಣ್‌ಮಗೆ ಮೀದ್ ಶುದ್ಧೊಡು ಐನ್ 'ಬರಿ'ಕ್ಕ್ (ಮನೆತನೊಗು) ಸೇರಿನ ಕಂಡೊಡ್ದು ಕುರಲ್ ಕೊಯಿದ್ ತುಂಬೊಂದು ಕನಬರೊಡು. ಒರಿ ಪಾಸಡಿ ಒಟ್ಟುಗುಪ್ಪುವೆ. ಕಟ್ಟೊನ್ ಓಲ್ಲಾ ನೆಲೊಟ್ಟು ಮಿನಿ ದೀವರ ಬಲ್ಲಿ.
ಕುರಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆತ ಗಮ್ಮತ್ತ್
ಪೂಜೆ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಪುರ್ಸಾದ ದೆತೊಂದು ಕುರಲ್‌ನ್ ಜೊಂಕೆಲ್ ಜೊಂಕೆಲಾದ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮೈಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಧಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿನ್ ಈ ಕ್ರಮೊಟ್ಟು ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವೊನುವೆರ್. ಕಾಂಡೆ ಸುದ್ದೊಡು ಮಲ್ತಿನ 'ಪೇರ್‌ಗಂಜಿ', ಮದ್ಯಾನ್ನೊಗು ಪಾಯಸೊದ ವನಸ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಂಭ್ರಮ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್
ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್ 2011 ಇಸವಿ ಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿನ ತುಳು ಚಲನಚಿತ್ರ. ಉ೦ದುವೇ ಪುದರ್ದ ನಾಟಕದ ಸಿನಿಮಾ ಅವತರಣಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ನಾಟಕದ ನಿರ್ದೆಶಕೆರ್ ವಿಜಯಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್. ಈ ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಗು ಬೋದಾಯಿಲೆಕ್ಕ ನಾಟಕಡ್ ಬದಲಾವಣೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ತೆರೆಗ್ ಬತ್ತ್೦ಡ್. ನೆಕ್ಕ್ ಜನಕುಲ್ನ ಎದ್ದೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಲಾ ತಿಕ್ಕ್೦ಡ್. ಕುಡ್ಲ, ಉಡುಪಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕಾಸರಗೋಡು, ಮುಂಬೈ, ಪುಣೆ ಮೂಲಪ ಮಾತಾ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಂಡ್.
ಭೂತಾನ್
ಹೆಸರು
ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಭೂ-ಉತ್ಥಾನ' (ಉನ್ನತ ನಾಡು) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಭೂತಾನಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬಹುದೆಂಬ ಶಂಕೆಯಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ 'ಭೊತ್ಸ್-ಅಂತ' ಅಂದರೆ ಟಿಬೆಟ್ಟಿನ ಅಂತ್ಯ ಎಂದೂ ಇದೆ. ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಭೂತಾನನ್ನು ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮೊ
ಟರ್ಕಿ
(ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಟರ್ಕಿ ಗಣರಾಜ್ಯ) ಯುರೋಪ್ ಬೊಕ್ಕ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಲೆನ ಸಂಧಿಸ್ಥಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೊ.
ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ
ವೀಳ್ಯೊ ಪದೊಕು ತುಳುಟು ಬಚ್ಚಿರೆ ಪನ್ಪುನೆ. ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪಂಡ ಬಜ್ಜಿರೆನ್ ಹರಿವಾಣೊಡು ಕವುಲೆ ಕವುಲೆಯಾದ್ ಕಟ್ಟುನೆ
ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್
ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಇಂದೆನ್ ಕೆರೀಬಿಯನ್ ಪಂಡ್‍ದ್‍ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡೊಲೆ ನಡುಟೆ ಉಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆರೆಬ್ಬಿಯನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊನು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕೊದ ಖಂಡೊದ ಉಪಪ್ರಾಂತ್ಯೊಂದೇ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್.
ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರ
ವೀಳ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೊ ಪದೊ ಅರ್ತೊ
ತುಳುನಾಡುತಾ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ಮದಿಮ್ಮೆಡ್ ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಹೆಚ್ಚಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೊ. ಮದಿಮ್ಮೆ ತಪ್ಪಿಯರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ Engagement ಪಂಡ ದಿನೊ ಗೊತ್ತು ಮಲ್ಪುನೆನ್ ತುಳುವೆರ್ ವೀಳ್ಯೊಶಾಸ್ತ್ರೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಮದಿಮ್ಮೆದ ನಿಗಾಂಟ್ಂದ್ (Engage) ಪನ್ಪೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮದಿಮ್ಮೆಗ್ ಒಂಜಿ ವಾರೊ ದುಂಬ ಪೊಣ್ಣನ ಇಲ್ಲಡೆ ಆನ ಕಡೆತಕುಲು ದಿಬ್ಬಣೊ ಬರ್ಪೆರ್. ಬನ್ನಗ ಬೋಡಾಯಿನಾತ್ ಬಜ್ಜಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಪತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ನಿಗಾಂಟ್ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮದಿಮ್ಮೆದ ಬೇಲೆಗ್ ಸುರು ಮಲ್ಪೊಲಿ.
ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್
ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಡ್ ಸುಮಾರ್ ೭೦೦೦ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದ್ವೀಪೊಲು ಉಂಡು.