cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ
ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶ ನಮನ ದೇಶದ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್‌ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ದೇಶ. ದುಂಬು ಉಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ದೇಶೊದೊಟ್ಟುಗು ನಮ್ಮ ದೇಸೊರ್ದು ಬೇತೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೭೧ನೆಯ ಇಸವಿಡ್ ಉಂದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಸಹಾಯ ಪಡೆದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ದೇಸೊ ಆಂಡ್. ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶ. ವಿಶ್ವೊಡು ಮಸ್ತ್ ಎಚ್ಚ ಜನಮಾನಿ ಉಪ್ಪುನ ಎಣ್ಮಣೇ ದೇಶ ಆದ್ ಉಂಡು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಭಾರತ ದೇಶ, ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ ಕಡಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರಾ ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ದೇಶ ಸುತ್ತುಲ ಉಂಡು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪಂಡ ದಾದ?
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪಂಡ ನರಮಾನಿಯನ ಸರೀರೊಡು ಉಂಡಾಪಿನ ಜೀವಕೋಶಲೆನ ಅಸಹಜ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್.ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನರಮಾನಿಯನ  ಸರೀರೊಡೆ ಸುರುವಾದ್ ಅಂತ್ಯ ಆಪಿನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ಸೀಕ್ .ಈ ರೋಗು ಒಂಜಾ ಪೂರಾ ಗುಣ ಆವು ಇಜ್ಜಿಂಡ ನರಮಾನಿಯನ್ ಬಲಿ ದೆತೊನುನಂಚಿನ ಸೀಕ್.ಒವ್ವೆ ಅಂಗದ ಜೀವಕೋಶೊಲು,ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಂಗಾಂಶೊಲು ಲೆಕ್ಕೊಡ್ದು ಜಾಸ್ತಿದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವು ಖಂಡೆಯಾದ್ ಕಡೆಕ್ ಆ ಅಂಗಾಂಶದ ಕಾನ್ಸರ್‌ಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ಮಿರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್,ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್,ಕರ್ಲ್‌ದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್,ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಮಾತ.ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಚರ್ಬಿದ ಖಂಡೆದ(ಗಡ್ಡೆ) ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ಅವೆಡ್ದ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆ ಆಪುಜಿ ಆಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಖಂಡೆ(ಗಡ್ಡೆ)ಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡುಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒರಿಯಡ್ದ್ ಕುಡೊರಿಯಗ್ ಪಗರುಜಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಿದಯಿಡ್ದ್ ನರಮಾನಿಯನ ಸರೀರೊಗು ಅಂಟೊನುಂಜಿ.
ಗರ್ಭಕೋಶ ಪಂಡ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸರೀರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಅಂಗಾಂಶ. ಅಂಡಾಶಯೊಡ್ದು ಅಂಡಾಣು(ತೆತ್ತಿ)ಬುಡುಗಡೆಯಾದ್ ವೀರ್ಯಣುದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ದ್ ಭ್ರೂಣವಾದ್ ಆವು ಮಲ್ಲೆಯಾದ್ ಪಿದಯಿ ಬನ್ನೆ ಮುಟ್ಟ ಗರ್ಭಕೋಶ ಪೋಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮೂತ್ರಕೋಶ ಬೊಕ್ಕ ಗುದನಾಳದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ್ ಅಂಗಾಂಶ. ಗರ್ಭಕೋಶ ಮೂಜಿ ಪದರೊಡ್ದು ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್.ಉಲಯಿದ ಪದರೊನು ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್ ಪನ್ಪೆರೆ ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಡುತ ಪದರೊನು ಮ್ಯೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್ ಅಂಚನೆ ಪಿದಯಿದ ಪದರೊನು ಪ್ರಿರಿಮೆಟ್ರಿಯಮ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಳ್(ಗರ್ಭವತಿ)ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಭ್ರೂಣದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಗ್ ಬೊಡಾದ್ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿದ ಗೋಡೆ(ಪದರ) ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್ ದಪ್ಪ ಅಪುಂಡು.ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಳ್ ಆಯಿಜ್ಜಿಂಡ ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್‌ದ ದಪ್ಪ ಆಯಿನ ಅಂಗಾಂಶ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಕುದಿತ ಋತುಸ್ರಾವದೊಟ್ಟಿಗೆ ಪಿದಯಿ ಪೊಪುಂಡು.ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್‌ದ ದಪ್ಪ ಆಯಿನ ಅಂಗಾಂಶ ಅಲ್ಪನೆ ಒರಿದ್ ಕಂಡೆಯಾದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಪುಂಡು
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿದ ಭಾಗೊಡು ಪಂಡ ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಮ್‌‌ದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ನ್ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಗರ್ಭಕೋಶೊಗು ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಸ್ರವಿಕೆಯಾದ್ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿದ ಪದರ ದಪ್ಪ ಆಪುಂಡು.ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ದಪ್ಪ ಆಯಿನ ಅಂಗಾಂಶ ಅಲ್ಪನೆ ಒರಿದ್ ಕಂಡೆಯಾದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಪುಂಡು.
ಹಾರ್ಮೊನು ಅಸಮತೋಲನ
ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟರಾನ್ ಅಂಚನೆ ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಗರ್ಭಕೋಶೊದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ದಿಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಹಾರ್ಮೊನುಲು.ಅಂಡಾಶಯೊಡ್ದು ಬುಡುಗಡೆಯಾಯಿನ ಅಂಡಾಣು(ತೆತ್ತಿ)ಗರ್ಭಾಶಯೊಡು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆವೊಡಾಂಡ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಅಂಗಾಂಶ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಉಪ್ಪೊಡು. ತೆತ್ತಿದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗ್ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ಈ ಹಾರ್ಮೊನುಲು ಭಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾದುಂಡು.ಪೊಂಜೊಲೆಗ್ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟರಾನ್ ಸ್ರವಿಕೆ ಕಡಿಮೆ ಆಪುಂಡು.ಅಪಗ ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಸ್ರವಿಕೆ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಆಂಡಾ ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿದ ಪದರೊನು ದಪ್ಪ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಆ ಅಂಗಾಂಶ ಬುಳೆದ್ ಕಂಡೆ ಆ‍ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.
ಸರೀರೊದ ತೂಕ
ಪೊಂಜೊಲು ಸರೀರೊದ ತೂಕ ಜಾಸ್ತಿಯಾಂಡ ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್‌ದ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು .ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್‌ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ಗ್ ಕಾರಣ ಆಪುಂಡು.
ಜೋಕುಲಾವಂದೆ ಉಪ್ಪುನ
ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಳ್ ಆಪಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟರಾನ್ ಸ್ರವಿಕೆ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಆಪುಂಡು.ಪೊಣ್ಣು ಬಂಜಿನಾಳ್ ಆವಂದೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಈಸ್ಟ್ರೋಜನ್ ಸ್ರವಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಜಾಸ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣೊಡು ಆದ್ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ ಆಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.
ಶ್ರೀಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಉಂದು ಉಡುಪಿದ ರಥಬೀದಿದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊ. ಪಾಂಡವೆರೆನ ಕಾಲೊಡು ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊನ್ ಕಟ್ಟುನ ಕೆಲಸ ನಡತುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ದೇವಸ್ತಾನದ ಎದುರುಡು ಮಾನ ಸ್ತಂಭ, ಕೆತ್ತನೆ ಮಲ್ದಿನ ಬಲಿ ಕಲ್ಲ್ ಉಂಡು. ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಯಾರ (ನೈರುತ್ಯ) ಭಾಗೊಡು ಶ್ರಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಸೊಮೇಶ್ವರ, ನಾಗ ದೇವೆರೆನ ಬೊಕ್ಕ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತಾರನ ಗುಡಿಕುಲು ಉಂಡು.
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಟೊಮೊಕ್ಸಿಫೆನ್
ಟೊಮೊಕ್ಸಿಫೆನ್ ಪಂಡ ಮಿರೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ಗ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮರ್ದ್ ಈ ಮರ್ದ್ ದೆತೊನೊಂದಿತ್ತಿನ ಪೊಂಜೊಲು ಗರ್ಭಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ಗ್ ಬಲಿಯಾಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು.
ಶ್ರೀಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸ
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಂಶಪರಂಪರೆಯಾದ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು.ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮಗಳೆಗ್ ಬರ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು.
ಪರೀಕ್ಷೆಲು
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬಜಿ ಕಣ್ಣ್‌ಡ್ ತೂದೂ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪುಜಿ ಅಯಿಕ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮೂನೆದ ಪರೀಕ್ಷೆಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು
ಎನ್‍ಡೊಮೆಟ್ರಿಯಲ್ ಬಯಾಪ್ಸಿ
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿ ಟ್ಯೂಬ್ ಪಾಡ್ದ್ ಗರ್ಭಾಶಯದ ಉಲಯಿದ ಪದರದ ಅಂಗಾಂಶೊನು ಚೂರು ದೆತೊಂದು ಅವೆನ್ ಮೈಕ್ರೊಸ್ಕೋಪ್‌ದ ಮುಖಾಂತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು. ಬೇತೆ ವಿಧಾನೊದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮುಖಾಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊನಿಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು ಆಂಡ ಬಯಾಪ್ಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶ ಮಸ್ತ್ ನಿಖರವಾದುಪ್ಪುಂಡು.
ಡಿ ಅಂಡ್ ಸಿ
ಈ ವಿಧಾನೊಡು ಗರ್ಭಕಂಠದ ದ್ವಾರೊನು ಹಿಗ್ಗಿಸದ್ ಚಮಚದ ಆಕಾರದ ಉಪಕರಣೊನು ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಅಲ್ಪದ ಅಂಗಾಂಶೊನು ಚೂರು ಕೆರೆತ್ ದೆತ್ತೊಂದು ಅವೆನ್ ಮೈಕ್ರೊಸ್ಕೋಪ್‌ದ ಮುಖಾಂತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಗೆಡ್ಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು.ಈ ವಿಧಾನೊದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪುನಗ ರೋಗಿನ ಮತಿ ತಪ್ಪಾವೊಡಾಪುಂಡು.
ಫಿಸಿಕಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಮ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ
ರೋಗಿನ ಸರೀರೊದ ಜನರಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅತ್ತಂದಿನ ಗಂಟ್‍, ಆರೋಗ್ಯದ ಹಿನ್ನಲೆ ದುಂಬುದ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣ ಅವೆಕ್ ಕೊರೊಂದಿತ್ತಿನ ಮರ್ದ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು.
ಸಿ.ಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನ್
ಕಂಪ್ಯೂಟರೈಸ್‌ಡ್ ಟೊಮೊಗ್ರಫಿ ಪಂಡ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಳವಡಿಸಯಿನ ಎಕ್ಸ್‌ರೆ ಮಿಷನ್‌‌ದಂಚಿನ ಉಪಕರಣೊನು ಗರ್ಭಕೋಶದ ಉಲಯಿ ಪಾಡ್‌‌‍‌‍‍‌‌ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬರಿ‌ಡ್‍‌‌‍‌‍‌ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಚಿತ್ರ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು.
ಸರ್ಜರಿ
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಸರೀರೊದ ಭಾಗೊನು ಕೊಯಿದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಮುಖಾಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಡಿಮೆ ಮನ್ಪೊಲಿ ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಸರ್ಜರಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಸರ್ಜರಿದ ಮುಖಾಂತರ ಗರ್ಭಕಂಠ ಬೊಕ್ಕ ಗರ್ಭಾಶಯೊನು ಕೊಯಿದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಹಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಸರ್ಜರಿ ಮನ್ಪುನಗ ಗರ್ಭಕಂಠ ಬೊಕ್ಕ ಗರ್ಭಾಶಯೊನು ಯೋನಿದ ಮುಖಾಂತರ ಪಿದಯಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ವಜೈನಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಮಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಸರ್ಜರಿ ಮನ್ಪುನಗ ಬಂಜಿನ್ ಉದ್ದೊಗು ಕೊಯಿದ್ ಗರ್ಭಕಂಠ ಬೊಕ್ಕ ಗರ್ಭಾಶಯೊನು ಪಿದಯಿ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಅಬ್ಡೊಮಿನಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಮಿ ಪನ್ಪೆರ್.ಅಂಚನೆ ಬಂಜಿನ್ ಕಿನ್ಯ ಕೊಯಿದ್ ಲೆಪ್ರಸ್ಕೋಪ್‌ದ ಮುಖಾಂತರ ಗರ್ಭಕಂಠ ಬೊಕ್ಕ ಗರ್ಭಾಶಯೊನು ಕೊಯಿದ್ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ಲೆಪ್ರಸ್ಕೋಪಿಕ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಮಿ ಪನ್ಪೆರ್.ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ಸರ್ಜರಿ ಮನ್ಪುನಗ ಗರ್ಭಕಂಠ ಗರ್ಭಾಶಯ,ಯೋನಿದ ಭಾಗ,ಅಂಡಾಶಯ ,ಡಿಂಬನಾಳ ಪೂರಲ ಕೊಯಿದ್ ದೆಪ್ಪುಡಾಂಪುಂಡು ಈ ಕ್ರಮೊಕ್ ರೇಡಿಕಲ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಮಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಸರೀರೊದ ಭಾಗೊಗು ಕ್ಷ-ಕಿರಣೊ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊನು ಬುಳೆಯೆರೆ ಬುಡಂದೆ ಅವೆನ್ ಅಲ್ಪನೆ ಕೆರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ಕು ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟರ್‌ನಲ್ ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್‌ನಲ್ ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ ಪಂದ್ ರಡ್ಡ್ ವಿದೊಕುಲುಂಡು. ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಉಪಕರಣೊ ಸರೀರೊದ ಪಿದಯಿಡ್ದ್ ಕ್ಷ-ಕಿರಣೊ ಮಾತ್ರ ಸರೀರೊದ ಉಲಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊನು ಕೆರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟರ್‌ನಲ್ ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ ಪನ್ಪೆರ್.ಕಿನ್ಯ ವಯರ್‍ನ್ ಸರೀರೊದ ಉಲಯಿ ಪಾಡ್ದ್ ನೇರವಾದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊದ ಮಿತ್ತ್ ಕ್ಷ-ಕಿರಣೊದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊನು ಕೆರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊಕ್ ಇಂಟರ್‌ನಲ್ ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ಸ್ಟೆಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ದ ವಿದೊನು ಅವಲಂಬಿಸದ್ ರೆಡಿಯೇಷನ್ ಥೆರಫಿದ ಪ್ರಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು.
ಕಿಮೊಥೆರಫಿ
ಕಿಮೊಥೆರಫಿ ಟ್ರಿಟ್‍ಮೆಂಟ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊನು ಕೆರ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊ ವಿಭಜನೆ ಆವಂದಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಕಿಮೊಥೆರಫಿ ಟ್ರಿಟ್‍ಮೆಂಟ್ ಬಾಯಿಡೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ಮುಖಾಂತರ ದೆತೊನೊಡಾಪುಂಡು.
ಹಾರ್ಮೊನ್‌ಥೆರಫಿ
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೋಶೊನು ವೃದ್ದಿ ಮನ್ಪುನ ಹಾರ್ಮೊನ್‌ನ್ ದೆಪ್ಪುನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಯಿತ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಉಂತಾಪಿನ ಟ್ರಿಟ್‍ಮೆಂಟ್‌ಗ್ ಹಾರ್ಮೊನ್‌ಥೆರಫಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬಯೊಲೋಜಿಕ್ ಥೆರಫಿ
ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ ರೋಗಿನ ಸರೀರೊದ ಶಕ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಮನ್ತ್‌ದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ನ್ ಎದುರಿಸವುನ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಮನ್ಪುನ ಟ್ರಿಟ್‍ಮೆಂಟ್‌ಗ್ ಬಯೊಲೋಜಿಕ್ ಥೆರಫಿ ಅತ್ತಂಡ ಇಮ್ಯೂನೊ ಥೆರಫಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆ
ಕಾನ್ಸರ್ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ದ್ ದೆತೊಂದು ಗುಣ ಮಲ್ಪಿನವು ಮಸ್ತ್ ಬಂಙದ ಕೆಲಸ ಆಂಚಾದ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬರ್ಪುನೆಗ್ ದುಂಬೆ ಬರಂದಿನಂಚನೆ ಮಲ್ಪುರೆ ಪ್ರಯತ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ ಎಂಚ ಪಂಡ ಸರೀರೊಡು ಆಂಟಿ ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ಪುನಂಚಿನ ಫಲ ಪರ್ಂದ್ ತರಕಾರಿಲೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ತಿನೊಡು.ಸರೀರೊಡು ಅನಗತ್ಯ ಚರ್ಬಿ(ಬೊಜ್ಜು) ಸೇರಂದಿಲೆಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ಪೊಡು.ದಿನನಿತ್ಯ ವ್ಯಾಯಾಮ ಮಲ್ಪೊಡು.ತಂಬಾಕು,ಮದ್ಯಪಾನ ,ಧೂಮಪಾನೊದಂಚಿನ ಹಾಳ್ ಅಭ್ಯಾಸೊನು ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.ಜಾಸ್ತಿ ಜನೊತೊಟ್ಟುಗು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.ಸರೀರೊದ ಒವ್ವೆ ಅಂಗ ಬಾತ್‌ದಿತ್ತ್ಂಡ ಆ ಬಾಪು ೪ ದಿನೊಡ್ದು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವೆನ್ ಕೂಡ್ಲೆ ವೈದ್ಯೆರೆಡ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪಾವುನ ಎಡ್ಡೆ ದಾಯೆಪಂಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೀಕ್‌ನ್ ಆಯಿನಾತ್ ಬೇಗ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುರುತ ಹಂತೊಡೆ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಗುಣ ಆಪಿನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ.
ಈಶ್ವರ
ನಮ್ಮ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರೋ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಲೆಡ್ ಒರಿಯೆ ಶಿವೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಜನಕ್ಕುಲ್ ನಂಬುವೆರ್. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಡ್ ಶಿವೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಬೆವೆರ್. ಬ್ರಹ್ಮೆ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರೆ ಪನ್ಪಿ ಮೂಜಿ ದೇವೆರೆಡ್ ಶಿವನ ಬೇಲೆ ಲಯ. ಸೃಷ್ಟಿದ ಬೇಲೆನ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರ್ ಮಲ್ತೆರ್ಂಡ, ಪಾಲವುನ ಬೇಲೆ ವಿಷ್ಣುನ. ಮೂಲದ ಭಾಷೆಡ್ ಶಿವೆನ ಶೆನ್, ಶಿನ್ ಪನ್ಪುನ ಬೀಜ ಶಬ್ಭದ ಅರ್ಥದ ಉಲ್ಲೇಕೊ. ಕಂಪು ರೂಪಡ್ ತೋಜುನ ದೇವರ್. ಶಿವನ ಬುಡೆದಿ ಪಾರ್ವತಿ. ಪಾರ್ವತಿಗ್ ರಡ್ಡ್ ಜೋಕುಲು ಗಣಪತಿ ಬೊಕ್ಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೆ. ಶಿವನ್ ನಮ ಪರಶಿವೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವ. ದೇವತೆಲೆಲ್ ಬೊಕ್ಕ ರಕ್ಕಸೆರ್ ಸಮುದ್ರನ್ ಕಡೆನಗ(ಸಮುದ್ರ ಮಥನ) ಆಯಿಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಹಾಲಹಲ ವಿಷನ್ ಶಿವೆ ಪರ್‌ಪೆ ಅಪಗ ಪಾರ್ವತಿ ಶಿವನ ಕಂಠೆಲ್‌ಡ್ ಪತ್ತುವಲ್ ಅಪಗ ವಿಷ ಕಂಠೆಲದ‍ಡೇ ಉಂತುಂಡು. ಅಂಚದ್ ಶಿವೆ ನೀಲಕಂಟೆ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ದೆತೊನುವೆ. ಅಮ್ಬತನ್ ದೇವತೆ ನಕುಲ ಪರ್‌ಪೆರ್. ಶಿವಗ್ ರಡ್ ಕಣ್ಣ್ ಅತ್ತಂದೆ ನನೊಂಜಿ ಕಣ್ಣ್ ಮುಂಡಾಡ್ ಉಂಡು. ಶಿವೆ ಮೋಜಿನೆ ಕಣ್ಣ್ ಬುಡ್ಂಡ ಉರೂಡು ಪ್ರಲಯ ಅಪುಂಡು. ಶಿವ ದೇವೆರ್ ಭಕ್ತರೆಗ್ ಬೇಗ ದರ್ಶನೊ ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಶಿವನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವ. ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆನ ಇಲ್ಲ್ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತೊಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತೊಗು ಅರೆನ (ಶಿವ) ಲಿಂಗದ ದರ್ಸೊನೊಗು ಪೋಪೆರ್.
ಭಾರತಡ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಇಡೀ ವಿಶ್ವೊಡೇ ಶಿವನ ಭಕ್ತೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಈಶ್ವರನ ತರೆಟ್ ಗಂಗೆ ಕುಲ್ಲ್‌ದಲ್. ದಾಯೆಗ್ ಪಂಡ ಗಂಗೆ ಪರಪುನಗ ಇಡೀ ದೇಸೊನೇ ನೀರಡ್ ಪೂರಾ ಪೋಪಂದೆ ಉಪ್ಪಡ್ ಪಂದ್ ಶಿವೆ ಗಂಗೆನ್ ತರೆಟ್ ಕಟ್ಟೊಂದ್‍ನಿ ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್
ಪಿಲಿಕುಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮೊ
ಕುಡ್ಲ ಮಂಗಳೂರು ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಮಾರ್ಗೊಡು ೦೧-೧೨ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಪೋನಗ ವಾಮಂಜೂರು ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಅಲ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಎಡಕ್ಕ್ ಪೊಂಡ ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ ಪ್ರದೇಶ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಇತ್ತಿನ ಶ್ರೀ ಭರತ್‍‍‍‍‍‍‍‍ಲಾಲ್ ಮೀನ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಶಾಸಕರಾದ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಜೆ.ಆರ್.ಲೋಬೊ, ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನತ್ತಾ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಶ್ರೀ ಎಚ್ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಭಂಡಾರಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಯಿನ ಡಾ.ಕೆ.ವಿ ರಾವ್ ಇಂಬೆರೆನಾ ಮುತ್ತಾಲಿಕೆಡ್ ಪಿಲಿಕುಲ ನಿಸರ್ಗಧಾಮ ಆತ್ಂಡ್. ,
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗ್ರಾಮೊಡು ಪೊರ್ಲುದ ಗುತ್ತು ಇಲ್ಲ್ ಉಂಡು
ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗದಾಮೊ
ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ ಉರಿಪ್ಪಾಯೆರೆ ಈ ನೆಲೆಟ್ ಮಂಗಳೂರು ನಗರೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿದ ವಲಯಡ್ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಪ್ರದೇಶೊ ವಾಮಂಜೂರುಡು ಡಾ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗದಾಮ ಉಂತ್‍ದ್ ಉಂಡು.
ಸ್ಥಳನಾಮೊ
ಪಿಲಿಕುಳಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಪುದರ್ ತುಳುತ್ತ ಪದ (ಪಿಲಿ+ಕುಳ).ಪಿಲಿ ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊಡು ಹುಲಿ,"ಕುಳ" ಪಂಡ ಕೆದು(ಕೆರೆ,ಕೊಳ) ಪನ್ಪುನ ಅರ್ತೊ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪಿಲಿಕುಳ ಪಂಡ "ಹುಲಿಗಳ ಕೊಳ". ಪನ್ಪುನೆರ್ದ್ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಕಾಲೊಡ್ 'ಪಿಲಿಕುಳ' ಜಾಗ್‍ಗ್ ಪುದರ್ ಬರಿಯೆರೆ ಕಾರಣ ಅತ್ಂಡ್, ಅವುಲು ದುಂಬು ಮಲ್ಲ ಕಾಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಪಿಲಿಕುಲಟ್ಟ್ ಯತೇಚ್ಚವಾದ್ ಕಾಡ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಕಾಡ್‍ಡ್ ಪಿಲಿಕುಲು ಅಯಾಸೊನು ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ತೊನೆರೆ, ನೀರ್ ಡ್ ನೀಂದೆರೆ ಆ ಕೆರೆಕ್ಕ್ ಬರೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ಪಿಲಿಕುಳ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನೊಲಿ.
ಜೈವಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ
ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮೊಡು ೮೨ ಎಕರೆದಾತ್ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಈ ಜಾಗೆ ಉಂಡು. ಮಲೆನಾಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಇಂದೆತ್ತಾ ಸಂದರ್ಶನ ಸಮಯ:ಬೊಲ್ಪುಗು ೯:೩೦ರ್ದು ಬಯ್ಯಗ್ ೫:೩೦ ಮುಟ್ಟ. ವಾರೊದ ರಜೆ:ಸೋಮವಾರ.
ಸಸ್ಯ ಕಾಶಿ
ಮಸ್ತ್ ಪೂ ಬೊಕ್ಕ ಮರ್ದ್‌ಧ ದಯಿಕುಲೆನ ಸಂಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಇಂಡೊ-ಸ್ಪೇನ್ ಸರಕಾರೊದ ಜಂಟಿ ಅಶ್ರಯೊಡು ಉಂದೆನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಡು ಅಳಿದ್ ಪೋಪುನಂಚಿನ ದಯಿಕುಲೆನ್ ಮೂಲು ನಡ್‍ದ್ ಬುಲೆಪ್ಪದೆರ್. ಹೆಬ್ಬಲಸು, ರಾಮಪತ್ರೆ, ಜಾಯಿಕಾಯಿ, ಪುರ್ನಪುಳಿ, ಕುಕ್ಕುದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಕುಲು, ಬಾಗೆ, ಪೊನ್ನೆಹೊನ್ನೆ, ಅಂಟುವಾಳ, ಕಾಡ್‍ಮಡ್ಡಿ(ದೂಪ), ಕಿಲಾರ್ ಬೋಗಿ, ದರ್ಬೆ, ಕಾಡುಬಾಳೆ, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಮಸ್ತ್ ದಯಿಕುಲು ಮೂಲು ಉಂಡು.
ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿ ಗ್ರಾಮ
ಕುಶಲ ಕರ್ಮಿ ಗ್ರಾಮ ಪಿಲಿಕುಳ ನಿಸರ್ಗಧಾಮದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗ. ಮೂಲು ವಿನಾಶೊಡು ಉಪ್ಪುನ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಕೃಷಿ ಪರಂಪರೆ ಮೂಲ ಬುಲೆಕುಲೆನ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ರೂಪೊಡು ತುಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮೊಡ್ ಕರ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್(ಕುಂಬಾರಿಕೆ), ಬಜಿಲ್ ಕುಟ್ಟುನ ಇಲ್ಲ್, ಮರದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಇಲ್ಲ್ (ಬಡಗಿ ಮನೆ,ಆಚಾರಿಕೆ), ಗಾಣದ ಇಲ್ಲ್(ಗಾಣಿಗ), ಬೆತ್ತೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಮೊಡೆವುನ ಇಲ್ಲ್, ಕುಂಟುಬಟ್ಟೆ ನೈಪುನ ಇಲ್ಲ್ (ನೇಕಾರರ ಮನೆ), ಕರ್ಬೊಕಬ್ಬಿಣದ ಆಚಾರಿಲೆನ ಇಲ್ಲ್(ಕಮ್ಮಾರ), ಕಲ್ಲುಕುಟ್ಟಿಲೆನ ಇಲ್ಲ್ - ಇಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಇಲ್ಲ್‌ಲ್ ಮೂಲು ಉಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಇಲ್ಲಲ್ ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತ ಉಲ್ಲೇರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್
ನಾಕುತಂತಿ
ನಾಕುತಂತಿ - ವರಕವಿ ದ.ರಾ.ಬೇಂದ್ರೆನ ಕವನ ಸಂಕಲನೊ. ಇಂದೆಕಾತ್ರೊ ಬೇಂದ್ರೆಗ್ ೧೯೭೩ಡ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ’ನಾಕು ತಂತಿ’ ಕವನೊಡು ನಾಲ್ ಭಾಗೊಲುಂಡು. ಆರೇ ಪನ್ಪುನಂಚನೆ ಉಂದು ಒಂಜೇ ಗಾಗೊದ ನಾಲ್ ಮರ್ಗಿಲ್. ಸುರುತ ಬಾಗೊಡು ಧ್ವನಿ ಬಲವಾದ್ ಉಂಡು. ರಡನೆದ ಬಾಗೊಡು ಪ್ರತಿಮೆಲ್ ಸಾಲುಂಡು. ಮೂಜನೆ ಬಾಗೊಡು ಒಂಜಿ ಸವಾಲ್ ಜವಾಬ್ ಉಂಡು. ನಾಲನೆ ಬಾಗೊಡು ಒಂಜನೆ ಬಾಗೊದ ಧ್ವನಿನ್ ಬುಡಂದೆ ಪನ್ಪುಂಡು.
ಬಸಲೆ
ಬಸಲೆ ಪಂಡ ಕಜಿಪ್ಪು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಸಪ್ಪು. (ಸಪ್ಪು, ತೊಪ್ಪು, ಸೊಪ್ಪು, ತಪ್ಪು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಡ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ಲ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡುಪ್ಪುಂಡು). ಬಸಲೆನ್ ನಡ್‍ದ್ ಬುಲೆಪಾದ್ ದೊಂಪ ಪಾಡ್‍ದ್ ಬಲ್ಲ್‌ನ್ ದೊಂಪೊಗು ಬುಡುದು ಬುಲೆಪವುನ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ಸಪ್ಪು. ಬಸಲೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಲ್‍ಲಾ ಉಂಡು. ಕೆಲವು ಬಸಲೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದವುಲಾ ಉಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ನೆಲ ಬಸಲೆ, ಕಾಡ್‍ ಬಸೆಲೆ ಪನ್ಪಿ ವಿದೊ ಉಂಡು.
ದಯಿತ ಲಕ್ಷಣೊಲು
ಉಂದು ನಸೆತ ಬೂರು ಆದಿತ್ತ್‌ದ್ ಸುಮಾರ್ 10 ಮೀಟರ್‌ಡ್ದ್‌ಲಾ ಉದ್ದೊಗ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ ಪಚ್ಚೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಂಪು ರಡ್ಡ್ ನಮೂನ್ಲು ಉಲ್ಲ. ರಡ್ಡ್ ನಮುನೆದ ಬೂರುದಲ ಸಪ್ಪುದ ಬಣ್ಣೊ ಪಚ್ಚೆ. ಇಂದೆತ ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ದಂಟ್‍ಡ್ ಒಂತೆ ಞೋಲಿ ಗುಣೊ ಉಂಡು. ಬೆಯಿನಗ ಈ ಞೋಲಿ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಇಂದೆತ ಬೂರು ಉದ್ದ ಪೋನಗ ದೊಂಪ ಪಾಡ್ದ್ ದೊಂಪೊಗ್ ಬುಡ್ಂಡ ನೆಲತ ಮಣ್ಣ್ ಒರೆಂಕಂದಿಲೆಕ್ಕ ನಿರ್ಮಲೊಡ್ ಬುಲೆವೊಲಿ.
ಬಸಲೆಡ್ ಮಲ್ಪುನ ಕಜಿಪು ಬೊಕ್ಕ ತಿನಸ್‍ಲ್
ಬಸಲೆನ್ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಅಯಿತ್ತ ಇರೆ ಮಾತ ದೆತ್ತದ್ ಅಜಾವೆರ್. ಬಸಲೆದ ದಂಡ್‍ದೊಟ್ಟುಗುಲಾ ಅಜಾವೆರ್. ರೇಸೊ ಮಲ್ಪುನಗ ಅಯಿಕ್ಕ್ ಕುಡು ಪಾಡ್‍ದ್ ಕಜಿಪ್ಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಸಲೆದ ತಪ್ಪುನು ಬೆಯ್ಪಾದ್ ಕಡೆದ್ ಚಟ್ನಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಸಲೆನ್ ಕಜಿಪ್ಪು ಮಲ್ಪುಲೆಕನೇ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಆಯಿಕ್ಕ್ ಎಲ್ಯ ಎಲ್ಯ ಪುಂಡಿ ಮಲ್ತ್ ಪಾಡುವೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಬಸಲೆ ಪುಂಡಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬೇಳೆ ಕಾಳು ಅತ್ತಂದೆ ಮರ್ವಯಿ, ಎಟ್ಟಿದೊಟ್ಟಿಗೆ ಬಸಲೆ ನನಾತ್ ರುಚಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ಪೋಸಕಾಂಸೊಲು
ಬಸಲೆಡ್ 'ಎ' ಬೊಕ್ಕ 'ಬಿ'ಜೀವಸತ್ವೊಲು, ಕರ್ಬಸತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಜಿಂಜ ಉಂಡು. ರಂಜಕದ ಅಂಸೊಲ ಉಂಡು.
ಆಮ್ಲಜನಕ
ಆಮ್ಲಜನಕ (ಆಕ್ಸಿಜನ್) ಅನಿಲ ರೂಪೊದ ಒಂಜಿ ಮೂಲಧಾತು. ಇಂದೆತ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ೮. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಮಾತ ಜೀವಿಲೆನ ಪ್ರಾಣವಾಯು. ಉಂದು ಭೂಮಿಡ್ ದಿಂಜಿದಿಪ್ಪುನ ಮೂಲದಾತುಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ವಾತಾವರನೊದ ೧/೫ ದಾತ್,ಭೂಪದರ(Earth's crust)ದ ತೂಕೊಡು ಶೇಕಡಾ ೪೯ ದಾತ್,ಖನಿಜ ಬುಕ್ಕೊ ಸಿಲೆಕ‍ಲೆ ತೂಕೊದ ಅರ್ದೊದಾತ್, ಬೂಮಿಡುಪ್ಪುನ ನೀರ್‍ದ ತೂಕೊದ ಶೇಕಡಾ ೮೯ ದಾತ್ ಆಮ್ಲಜನಕ ಉಂಡು. ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯೊ ರೂಪೊಡು ಬನ್ನೊದಾಂತಿನ ರುಚಿದಾಂತಿನ ವಾಸನೆದಾಂತಿನ ಅನಿಲ. ನೀರ್‍ ಆಮ್ಲಜನಕ ತೆಲಿ ನೀಲಿ ಬನ್ನೊನು ಹೊಂದ್‍ದುಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೨ ಪರಮಾಣು ಸೇರೊಂದು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಮೂಜಿ ಪರಮಾಣುಲು ಸೇರ್ದ್ ಇಪ್ಪುನಗ ಓಜೋನ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಸೂರ್ಯನ ನೇರೊಲು ಬನ್ನೊದ ವಿಕಿರನೊಡ್ದು ಬೂಮಿನ್ ಕಾಪುಂಡು. ಈ ಅನಿಲೊ ತೂ ಪೊತ್ತವುನ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಬೆಂಬಲಿಸವುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಾಡ್ ಪತ್ತಿನ ವಿಜ್ಞಾನಿನ ಪುದರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ಲಿ.
ಬಸಲೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್ ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಗೋ ಸಂಪಗೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪೂವು
ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ
ಗೋಂದೊಲು ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ. ಗೋವಾ ಕಡೆಡ್ದ್ ಕರ್ನಾಟಕೊಗು ಮರಾಠಿ ನಾಯ್ಕೆ ಬತ್ತಿನಕುಲು. ಮೆಕ್ಲ್ ಶಕ್ತಿದ ಆರಾಧಕೆರ್. ಮೆಕ್ಲೆನ ಕುಲದೇವೆರ್ ಮಹಾಮ್ಮಾಯಿ. ಅಂಚಾದ್ ಮಹಾಮ್ಮಾಯಿನ ಪ್ರೀತಿಗಾತ್ರೊ ಮರಾಠಿ ನಾಯ್ಕೆರ್‍ನಕುಲು ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆಡ್ ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆ ನಲಿಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪೂಜೆ ನಾಯ್ಕೆರ್‍ನಕ್ಲೆಗ್ ಅಕ್ಲೆನ ಪಿರಾಕ್‍ದಕ್ಲೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದ ಇತಿಹಾಸೊ
ತುಳುನಾಡುದ ಪೂರಾ ಸಮಾಜೊನು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ, ಮಾತಾ ಜಾತಿ ಪಂಗಡೊದ ಸರ್ವೆರೆನ್ಲಾ ಒಂಜೇ ಕೊಡಿಯಡಿಟ್ಟ್ ಕೊನಪಿನ “ದೈವಾರಾಧನೆ” ನಮನ ಸಾಮರಸ್ಯೊದ ಬದ್ಕುಗ್ ಉದಾರ್ನೆ. ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿಡ್, ಗೋವಾ, ಮಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗಡಿಡ್ದ್ ತುಳುನಾಡುಗು ಬತ್ತಿನ ಮರಾಟಿಗೆರೆಗ್ ಮಣೆ ಪಾಡ್ದು, ಮಾನಾದಿಗೆಡ್ ಅಕುಲೆನ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ, ಆಚರಣೆ, ಆರಾಧನೆನ್ ಸಿಕಾರ ಮಲ್ದಿನೆಡಾವ್ರ ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ ಪನ್ಪಿನಂಚಿನ ಆಚರಣೆಲು ತುಳುವೆರ್ನ ಆರಾಧನೆದೊಟ್ಟು ಸೇರ್ದುಪೊತುಂಡು.ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ ತುಳುನಾಡ್ದ ಮರಾಟಿ ಜನಾಂಗೊದಕ್ಲ್ ನಡಪುಡಾವುನ ಅಮ್ಮನವರ ಪೂಜೆನ್ ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಮರಾಟಿ ಜನಾಂಗೊದಕ್ಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೊಕುಲೆನ್ ನಾಯ್ಕ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುನಿಂದ್ ಉಂಡು. ಮೊಕುಲು ಪಾತೆರು ಬಾಸೆ ಮರಾಟಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರೊಡ್ದು ಇಂಚಿ ವಲಸೆ ಬತ್ತಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಅಲ್ತ ಬಾಸೆ, ಸಂಸ್ಕ್ಥತಿ ನನಲಾ ಅಕ್ಲೆಡ ಒರಿದ್ಂಡ್. ಮೊಕುಲೆನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬುಡಕಟ್ಟ್ ಜನಾಂಗೊಂದು ಗುರುತಿಸಾಬೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಗುಡ್ಡೆದ ಕೊಡಿಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲ್ ಮಂತ್ದ್ ಕುಲ್ಲುದು ಕಷ್ಟೊ ಬತ್ತ್ದ್ ಗುಡ್ಡೆ ಗರಿತ್ತ್ದ್ ಕಂಡೊ ಮಂತ್ದ್ ಕುಮೆರಿ ಬುಳೆ ಬುಳೆದ್ ಬದ್ಕುನಕುಲು ಮೊಕುಲು. ಒಂಜಿ ಅರ್ತೊಡು ಶ್ರಮಜೀವಿಲು ಪಂಡ ತಪ್ಪಾವಂದ್. ಮೊಕುಲು ಆಚರಿಸಾವುನ ದೇವಿ ಅಥವಾ ಅಮ್ಮನ ಪೂಜೆನ್ ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪೂಜೆಡ್ ಪಂಜಿನ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಪಂಜಿದ ಪೂಜೆಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪಿ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಅಂಗಾರೆನೇ ಈ ಪೂಜೆ ನಡಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಅಂಗಾರೆಪೂಜೆಂದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಪೂಜೆಡ್ ಸುರುಡು ಅಮ್ಮನವರ ಗದ್ದಿಗೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗದ್ದಿಗೆ ಉಪ್ಪಿ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಮರಾಟಿಲೆಡ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಅಮ್ಮನ ಗದ್ದಿಗೆಗ್ ಎದುರಾದ್ ಒಂತೆ ತಿರ್ತ್ ಬಯಿರವನ ಗದ್ದಿಗೆನ್ ರಚನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಮಂಡಲೊ ಬರೆಪೆರ್. ಪೂಜಾರಿನಕುಲು ಮೀದ್ ಬತ್ದ್ ಅಮ್ಮನ ಗದ್ದಿಗೆಗ್ ಪೂಜೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಬಯಿರವಗ್ ಪಂಜಿದ ಬಲಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ತರೆನ್ ಗದ್ದಿಗೆದ ಎದುರು ದೀದ್ ತಾರಯಿದ ಗಡಿಟ್ಟ್ ದೀಪೊ ಪೊತ್ತಾದ್ ದೀಪೆರ್. ದರ್ಶನೊದ ಪೂಜಾರಿ ಉಪ್ಪುವೆ. ಆಯನ್ ಪರಶುರಾಮೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂಬ್ಯೆ ಪೊತ್ತಾಯಿನ ದೊಂದಿನ್ ಪತೊಂದು ದರ್ಶನೊ ಸೇವೆ ನಡಪಾಬೆ.ಗೋಂದೊಲು ಪೂಜೆ ನಡಪಾಯಿ ಕಾರಣೊ ಕೇಂಡ್ದ್ ತನ್ನ ಸಂತೋಸು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಾಬೆ. ಬುಕ ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದಕುಲು ದೊಂದಿ ಪತೊಂದು ವೃತ್ತಾಕಾರೊಡು ಉಂತುಡು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬುಕೊ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಇಂಚ ನಲಿಪುಬೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಲಾಗೆಲ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆಕ್ ಸರಿಯಾದ್ ಗೋಂದೊಲು ಸಂದಿಲಾ ಉಂಡು. ಅವೆನ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಬುಕೊ ದೇವಿನ ಗದ್ದಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಂತ್ದ್ ಪ್ರಸಾದೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಬುಕೊ ಪಂಜಿದ ಕಜಿಪು ಮಂತ್ದ್ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೋಜನೊ ನಡಪುಂಡು. ಪರಕೆಗಾದ್ಲಾ ಗಂದೊಲು ಪೂಜೆ ನಡಪಾವಿ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.ಅತ್ತಂದೆ ಕಾಲಾದಿ ಆದ್ಲಾ ಈ ಪೂಜೆನ್ ನಡಪಾಬೆರ್. ಒಟ್ಟುಗು ಇಡೀ ಸಮಾಜೊದ ಉನ್ನತಿ, ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ,ಮನುಷ್ಯೆರೆನ ಉನ್ನತಿಗಾದ್ ಈ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು.
ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮೊ
ಗೋಂದೊಲುದ ಗದ್ದಿಗೆ ಯಜಮಾನನ ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ದೇವಿನ ಮುಗೊ, ಬಂಗಾರ್, ತಿರ್ಸೂಲೊ, ಗುಮ್ಮಿ, ಚಿತ್ತೊ, ಚೌಂಡಿಕೊ, ಮಲ್ಲ ಐನ್ ಅತ್ತಂಡ ಏಳ್ ದೊಂದಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಮ್ನೂರ ಗದ್ದಿಗೆನ್ ಪಟ್ಟೆಕುಂಟು ಪಾಡ್ದು ಮಂಡೆಡ್ ತುಂಬೊಂದು ಕಟ್ಟ ಪುಣಿಟ್ಟ್ ಪೊವನಗ ಬೆನ್ನಿದ ಬಂಧುಲು ತನ್ಕುಲೆನ ಬೇಲೆ ಉಂತಾದ್ ಭಯ ಭಕ್ತಿಡ್ ಸೊಲ್ಮೆ ಸಂದಾಯ ಮಲ್ಪುನ ಪೊರ್ಲು ನಮಕ್ ತೂವೆರೆ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತುಂಡ್. ಇಂಚ ಸೇವೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಇಲ್ಲಾಗ್ ಬತ್ತಿನ ಗದ್ದಿಗೆಗ್ ಮುತ್ತೈದೆರ್ ಎದ್ಕೊಂದು ಗದ್ದಿಗೆ ತುಂಬೊಂದಿನಾರೆನ ಕಾರುಗು ನೀರ್ ಪಾಡ್ದು, ಗದ್ದಿಗೆಗ್ ಪೂವರಿ ಬಿರ್ಕುದು ತುಡರ್ ತೊಜಾವೆರ್. ಸುದ್ದ ಮಲ್ದಿನ ಸರಿತ ಜಾಗೆಡ್ ಅರಿತ್ತ ಮುಡಿ ಅತ್ತುಂಡ ಪಡಿಮಂಚೊದ ಮಿತ್ತು ಗದ್ದಿಗೆ ದೀಪೆರ್. ಆಯಿತ ದುಂಬು ಕಲಸ ದೀದ್, ಮೂರ್ತಿನ್ಲಾ ಕಲಸೊನ್ಲಾ ಪಿಂಗಾರ, ಮಲ್ಲಿಗೆ, ಅಬ್ಬಲಿಗೆ ಪುರ್ಪೊಡು, ಬಾರೆದ ದಂಡುಡ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಐತ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಡಡ್ಡ್ ಸಾನಾಧಿಗೆನ್ ಗದ್ದಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಲಸೊದ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತಾದು ದೀಪೆರ್. ಪಸರ್ನೆ, ಪೂಪರುಂದು, ಬೊಂಡೊಲೆನ್ ಎದುರು ದೀಪೆರ್. ಗೋಂದೊಲು ವೇಷ ಕಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಪೂಜೆಗ್ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಮಾಪೂಜೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದಕುಲು ಗದ್ದಿಗೆದೆದುರು ಗುಮ್ಟೆ ಬೊಟೊಂದು ದೇವಿನು ಪುಗರ್ತೆದ ಸಂದಿನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅವೆಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದಕುಲು ವಾದ್ಯ ತಾಸೆದೊ ಸ್ವರೊಕು ಸುತ್ತು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ರೀತಿಡ್ ಕೊನ್ಕೆ ನಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡೆಕ್ಕ್ ಕುಮ್ಚಟ್ಟ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಲಾಗೆಲ್ ಪಂಡುದು ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಚೆನೇ ಐನ್ ಆಜಿ ಸರ್ತಿ ಕೊನ್ಕೆ ನಲ್ಪುವೆರ್. ಕುಡೊರೊ ನಡಪುನ ಪೂಜೆಡ್ ಪಂಚ ಜೀಟಿಗೆ ಪೊತ್ತಾದು ಆರತಿ ಮಲ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೀಟಿಗೆನ್ ಇಲ್ಲಾದೊ ಗುರ್ಕಾರ್ಲೆನ ಕೈಟ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ದೇವಿಗ್ ಆರತಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ತುಳಸಿಕಟ್ಟೆಗ್ ಸುತ್ತು ಬತ್ತುದು ಪೂಜೆ ಮಲ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಗದ್ದಿಗೆದೆದುರು ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದಕುಲೆನೊಟ್ಟು ಸ್ವಜಾತಿ ಭಾಂದವೆರ್, ಇಲ್ಲದಕುಲು, ಊರ್ದಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದು ದೇವಿನ್ ಸ್ತುತಿಸಾವೊಂದು ವಾದ್ಯೊದ ಸ್ವರೊಕು ಸುತ್ತು ನಲಿಪುವೆರ್. ಉಂದೇ ಪೊರ್ತುಗು ಬೈರವನ ಪೂಜೆಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದಾಯಿಬೊಕ್ಕ ದರ್ಶನೊ ಸೇವೆ ನಡಪುಂಡ್. ದರ್ಶನೊಡು ಪೂಜೆ ನಡಪಾಯಿನ ಕಾರಣೊ ಕೇನ್ದು, ಸೇರ್ದಿ ಭಕ್ತೆರೆಗ್ಲಾ, ಕುಟುಮದಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ಅಭಯೊನು ಕೊರ್ಪೆರ್. ಗಂಧ ಪ್ರಸಾದೊ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ದೇವಿ ಗದ್ದಿಗೆ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿಟುಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ಗಣೊಕುಲೆಗ್ ರಕ್ತಾರೊ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಕಜಿಪು ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಸಾಮೂಯಿಕ ಉಣಸ್ ನಡಪುಂಡ್
ಗೋಂದೊಲು ನಲಿಕೆದ ಪ್ರಸಾರೊ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಉಡುಪಿ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ, ಸುಳ್ಯೊ, ಪುತ್ತೂರುಡು ವಾಸೊ ಮಲ್ಪುನ ಮರಾಠಿ ನಾಯ್ಕೆರ್‍ನಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ನಲಿಕೆಲು
ಮೇಲುಕೋಟೆ
ಮೇಲುಕೋಟೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪಾಂಡವಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳ. ಮುಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಕಟ್ಟಯಿನ ಚೆಲುವರಾಯಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೆಂದ್ರ ಆದ್ ಉಂಡು. ಮೇಲು ಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳ. ಮಂಡ್ಯೊರ್ದು ಸುಮಾರು ೩೭ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ಒಂಜಿ ಕೇಂದ್ರ. ಮುಲ್ಪ ಬೆಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಈ ಹಳ್ಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾಠ ಶಾಲೆಗ್‌ಲಾ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು ವರ್ಗೊ:ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ
ಬೂಕುನು ಅರ್ಪಣೆ
ಬೂಕುದ ಆರಂಭೊಡೆ, ಕವಿ ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚ್‌ದ ಗುರುಕುಲಾಯಿನ ಶ್ರೀ ವೆಂಕಣ್ಣಯ್ಯೆರೆಗ್ ಕಾವ್ಯೊನು ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಲ್ಪುನ ಬುಕ್ಕೊ ಆ ಮೂಲಕೊ ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯೊನು ಸಾರುನ ಕಾವ್ಯೋದ್ದೇಸೊನು ಇಂಚ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಾದೆರ್.
ಕರುಣಿಸಿಂ ನಿಮ್ಮ ಹರಕೆಯ ಬಲದ ಶಿಷ್ಯನಂ, ಕಾವ್ಯಮಂ ಕೇಳ್ವೊಂದು ಕೃಪೆಗೆ ಕೃತ ಕೃತ್ಯನಂ ಧನ್ಯನಂ ಮಾಡಿ. ನೀಮುದಯರವಿಗೈತಂದು ಕೇಳಲೆಳಸಿದಿರಂದು. ಕಿರುಗವನಗಳನೋದಿ ಮೆಚ್ಚಿಸಿದೆನನಿತರೊಳೆ ಬೈಗಾಯ್ತು. “ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ
ಸಂಪುಟೊಲು
ನಾಲ್ ಸಂಪುಟೊ ಅಡಿಟ್ ವಿಸ್ತರಿಸಾದಿಪ್ಪುನ ಐವೊ ಸಂಚಿಕೆಡ್ ಒಟ್ಟು ೨೨೨೯೧ ಸಾಲುಲು ದಿಂಜಿದುಂಡು.
ಕಂಬುಲ
ಗೋಣೆರ್ನಾ ವಿದೊ
ಮುಟ್ಟ ಮುಟ್ಟ ಕೊಂಬು ಇತ್ತಿನ ಎರುನು ಮೋಡೆ ಪಂದ್, ಮೈ ಕಪ್ಪು ಇತ್ತಿನೆನ್ ಕಾಳೆ, ಬೊಲ್ದು ಇತ್ತಿನೆನ್ ಬೊಳ್ಳೆ, ಕಾಡೆರುತ್ತಲಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಕೊಂಬು ಇತ್ತಿನೆನ್ ಕಾಟಿ, ಮುಂಡೊಡು ದಾಸೆ (ಬೊಲ್ದುನಾಮ) ಇತ್ತಿನೆನ್ ಕೊಡ್ಡೈ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಗೊಬ್ಬುದ ನಮೂನೆಳು
ಎರ್ಲೆನ್ ದೇರುನೆಟ್ಟ್ ಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನಮುನೆಲು ಉಂಡು, ಕನೆ ಪಲಯಿ, ಬಲ್ಲ್ ಡ್ ಮಲ್ಲ, ಬಲ್ಲ್ ಡ್ ಎಲ್ಯ, ಅಡ್ಡ ಪಲಯಿ, ನಾಯರ್‌ಡ್ ಮಲ್ಲ, ನಾಯರ್ ಡ್ ಎಲ್ಯ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಅಜತ್‌ದ್ ಎರ್ಲೆನ್ ಗಿಡಾಪುವೆರ್. ಮೊಲು ಕನೆ ಪಲಾಯಿದ ವಿಶೇಷ ದಾದ ಪನ್ನಗ ಕರೆತ್ತ ನಡೂಟು ಆಜರೆ ಕೋಲು ಬೊಕ್ಕ ಏಲರೆ ಕೋಲು ಎತ್ತರೊಗು ನಿಶಾನೆ (ಪಟ್ಟಿ) ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್ ಆ ನಿಶಾನೆಡ್ ಆಜರೆ ಕೋಲು ಏಲರೆ ಕೋಲು ಪಂದ್ ಬರೆದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಕನೆ ಪಲಾಯಿ‌ಡ್ ಇತ್ತಿ ಎಲ್ಯ ಮುಂಡೊನು ಗಿಡಾಪುನಾಯೆ ಕಾರ್ ಡ್ ದೊಂಕುದು ಪತ್ತ್ ದ್ ಗಿಡಾಪುನಗ ಎರುತ್ತ ರೇಸ್‌ದ ಬರಸ್‌ಗ್ ನೀರ್ ಮಿತ್ತ್ ರಟ್ಟುಂಡು ಆ ನೀರ್ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿ ನಿಶಾನೆಗ್ ತಾಗ್ಂಡ್ ಪಂದಾಂಡ ಆ ಎರ್ಲು ಆನಿದ ದಿನೊಟ್ಟು ವಿಶೇಷ ಇನಾಮುನು ಪಡೆಪ. ಆಜರೆ ಕೋಲು ಎತ್ತರೊಗು ಸುಮಾರ್ ಎರ್ಲುಲು ನೀರ್ ತಾಗಾದಂಡಲಾ ಏಲರೆ ಕೋಲುಗು ನೀರ್ ತಾಗಾದಿನವು ಕೇವಲ ಲೆಕ್ಕದ ಮಾತ್ರ
ಜೋಡುಕರೆ ಕಂಬಳತಾ ಪುದರ್‌ಲು
ಕಂಬುಲ ಉಂದು ತುಳುನಾಡ್ದ ಒಂಜಿ ಜನಪದ ಕ್ರೀಡೆ. ಗೋಣೆರೆನ್ ಜೋಜಾದ್ ನುಗ ದೀದ್ ಪಣೆ ಬಳ್ಳ್ಟ್ ಡ್ ಗಿಡರುನ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬು. ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ಪೊಸಕಾಲೊಡು ವರ್ಸೊಡು ಒಂಜೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ನಡಪುನಂಚಿನ ಕಂಬುಲೊಲೆನ ಪುದರ್ ಊರುಲೆನ ಕ್ರಮವಾರು ಪಟ್ಟಿ ಮೂಲುಂಡು. ಸುರುಕ್ಕು ಶಿರ್ವ ನಡಿಬೊಟ್ಟುದ ಕಂಬುಲ ನಡತಿಬೊಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕದ ಕಂಬುಲೊಲು ನಡಪುವ. ಕಡೆತ್ತ ಕಂಬುಲ ಕಕ್ಕೆಪದವುದವು. ಈ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಇಂಚಪ್ಪ ಉಂತಿನ ಕದ್ರದ ದೇವೆರೆ ಕಂಬುಲದ ಪುದರ್ ಇಜ್ಜಿ.
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಕಂಬಳತಾ ಕಂಡೋಲ್ಲೂಂಡು.
ಪನಿಕುಲ್ಲುನು
ತುಳುಟು ಪನಿ ಪಂಡ ಕನ್ನಡಡ್ ಇಬ್ಬನಿ ಅತಂಡಾ ಹನಿ ಪನ್ಪಿನವು. ಕುಲ್ಲುನು ಪಂಡ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದುಂದು ಅರ್ಥ. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಕಂಬುಲ ನಡಪಿನಿ ನವಂಬರ್ ತಿಂಗೊಳುಡ್ದು ಮಾರ್ಚಿ ಮುಟ್ಟ. ಈ ಕಂಬುಲ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆಲಾ ಅಂದ್ ಒಂಜಿ ಗೊಬ್ಬುಲಾ ಅಂದ್. ಕಂಬುಲದ ದುಂಬುನಾನಿ ರಾತ್ರೆಡ್ ಕಂಬುಲದ ಕಂಡೊನು ಮುಲ್ತ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುನ ಕೊರಗ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಈ ಪನಿ ಕುಲ್ಲುನ ಕೆಲಸೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಪಡುಪಣಂಬೂರು ಅರಸು ಕಂಬುಲ, ಕಟಪಾಡಿ ಕಂಬುಲಡ್ ಈ ಪನಿ ಕಾಪುನ ವಿಧಿನ್ ನಮ ತೂವೊಲಿ. ರಾತ್ರೆ ಆನಗನೇ ಕೊರಗ ಜನಾಂಗೊದಕುಲು ಆಣ್ಜೆನಕುಲು ಮಾತ್ರ ಕಂಬುಲದ ಕಂಡೊದ ಬರಿಟ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಸೇರ್‌ಬೆರ್. ಮೊಕುಲೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಂದೆಲ್ದಡ್ಯೆದ ಅಗೆಲ್‌ನ್ ಕಲಿ ಸಮೇತವಾದ್ ಅಕುಲೆನ ಕುಲದೈವವಾಯಿನ ನೀಚ ದೈವೊಗು ಬಳಸ್‌ದ್ ಕೈ ಮುಗಿದ್ ದೋಲು ಬೊಟ್ಟುದು ನಲಿಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಡೀರಾತ್ರೆ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟುನ, ನಲಿಪುನ ಈ ಆಚರಣೆದ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶೊ ರಾತ್ರೆದ ಪೊರ್ತು ಕಂಬುಲಗ್ ಎರುಳೆನ್ ಕೊನಪ್ಪುನಕುಳೆಗ್ ಜಾಗೆದ ಗೊತ್ತುನ್ ತೆರಿಪಾವುನಲಾ ಅಂದ್ ಅಯಿನ ಒಟ್ಟುಗು ಮನತ್ತಾನಿ ನಡಪಿ ಕಂಬುಲದ ಕಂಡೊಗು ಏರ್ಲಾ ದಾಲಾ ತೊಂದರೆ ಮಲ್ಪಂದಿಲೆಕ ಈ ಕಂಡೊನು ಕಾಪುನ ಕ್ರಿಯೆಲಾ ಅಂದ್. ಕೊರಗ ಜವಣೆರ್ ಗಮ್ಮತ್‌ಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಉರಲ್‌ಲೆನ್ ಪಂಡೊಂದು ನಲಿಪುನಗ ಅಶ್ಲೀಲವಾಯಿನ ಉರಲ್‌ಲುಲಾ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉದಾಹರಣೆಗ್ ಕೊರಗ ಜನಾಂಗೊದ ಜನೊ ರಾತ್ರಿ ಪೂರ್ತಿ ಡೋಲುಬೊಟ್ಟೊಂದು ನಲಿತೊಂದು ಪನಿಕಾಪುನಗ ಇಡೀ ಊರೇ ಗಮ್ಮತ್ತ‌ಡ್ ಜೆತ್ತ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಒಟ್ಟುಗು ಕಂಬುಲ ನಡಪ್ಪಾವುನ ಯಜಮಾನೆರ್‍ಲಾ ಜೆತ್ತ್‌‍ದಿಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಪನಿಕುಲ್ಲುನಕುಲು ವ್ಯಂಗೊಡು ಎಂಚ ಪನ್ಪೆರ್ ಪಂಡ ಕಂಡೊಡು ಕಾಲೆಲಾ ಬೊಲ್ಲೆಲಾ ತಾಡೋಂದು ಬೂರ್ದೆರ್, ಇಲ್ಲಲ್ ದೆಕ್ಕುಲು ದೆತ್ತಿ ಗಮ್ಮತ್‍ಡ್ ಬೂರ್ದೆರ್ಂದ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಉರಲ್ ಪಂಡೊಂದು ನಲಿಪುವೆರ್. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಇಡೀ ರಾತ್ರೆ ನಡತ್ಂಡ ಕಾಂಡೆ ಆವೊಂದು ಬನ್ನಗ ಮೊಕುಲು ಕಂಬುಲ ನಡಪುನ ಕಂಡೊಡು ಎರ್ಲಾದ್ ಬಲಿಪುವೆರ್. ಒಂಜಿ ರೀತಿದ ಅಣಕು ಕಂಬುಲ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮೊಕುಲು ತೋಜಾಬೆರ್. ಈ ಇಡೀ ಕ್ರಿಯೆಕ್ಕ್ ಪನಿಕುಲ್ಲುನುಂದು ಪುದರ್.
ಪಣೆ
ನಮ ಇನಿ ಪೊಸ ಜಗತ್ತ್‌ಗ್ ಕಾರ್‌ದೀತ. ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಾಕುಲು ಬದ್‌ಕ್ ದಿನ ಎತೋ ಸಂಗತಿಲು ಇನಿ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯೊ ಬದ್‌ಕ್‌ಡ್ ತೋಜಿದು ಬಪುಜಿ. ಅವು ಮಾತಾ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗೋಲು. ಆ ಇಸಯೊ ತೆರೆಯೊನ್ನ ಅಗತ್ಯ ಉಂಡು. ದುಂಬು ಕ್ರಷಿಯೇ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಾಕ್ಲೇನ ಪ್ರಧಾನ ಕಸುಬು. ಇಲ್ಲದ ಎದುರುದ "ಸಿರಿತುಪೆ" ಏತ್ ಮಲೆ" ಉಂಡು.ಪನಿನೆಟ್ಟ ಆ ಇಲ್ಲದ ಮಲಾದಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಮಾನಾದಿಗೆ ತೋಜಿದ್ ಬರು. ಈ ಕ್ರಷಿಕ್ ನೀರ್ ಪ್ರಧಾನೊ. ಅದಗ ನೀರ್ ಮಿತ್ ಬರ್ರೆ ಇತೆ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ ಪಂಪುಲಾವಡ್ ಎಲೆಕ್ಥೃ ಇತ್ತಿಜಿ. ಆ ಕಾಲೊಡು ನೀರ್ ಒಯಿಪೊಡ್ಡ "ಪಣೆ" ಪಾಡೊಡು. ಈ ಪಣೆಕು ದಾದಾ ಮಾತಾ ಭೋಡು - ತೆರಿಯೊಣ್ಲೆ. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ನೀರ್‌ದ ಆಸ್ರಯೋಗು ಗುವ್ವೆಲ್ ಇಜಿಂಡ ಕಿರೆ ಬೋಡು. ಕೆದು, ತೋಡುಲೆಡಿತ್ತಿ ನೀರ್ ಅರೆಗಾಲ ಮಟ್ಟ ಒರಿಯಂದ್ . ಗುವ್ವೆಲ್ ಇಜಿಂಡ ಕಿರೆಕ್ ಒಂಜಿ ಅಡ್ಡ ಮರ ಪಾಡ್ (ಗುವ್ವೆಲ್ದ ಬರಿಟ್, ಇಜಿಂಡ ನದುಟು) ಐಕೊಂಜಿ ಪುಡೆಮುಟ್ಟು - ಪನ್ನಗ ರಡ್ ಕಾರ್ ದೀದ್ ಮರಯಿಡ್ ನೀರ್ ಮುಕಾದ್ ಮಾಪರೆ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಪುಡೆಮುಟ್ಟು ಕಟ್ಟೊಡು. ಗುವ್ವೆಲ್ದ ದಂಡೆಡ್ ಪಣೆ ಪಾಡರೆ ಸರಿಯಾಪಿಲೆಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಕತ್ತಿ (ಮರ) ಉಪ್ಪೋಡು. ಅವು ಪರ್ತಿದಅ ಇಜಿಂಡ ಪೊಂಗಾರ್‍ದ, ಕಡೆಕ್ ಗೋಳಿದ ಮರಲಾ ಅವೋಲಿ. ಗಟ್ಟಿದ ಒಂಜೇ ಮರಟ್ ಗೆಲ್ಲ್ ಪುಡಾದ್ ರಡ್ಡ್ ಕಬಕೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಒಂಜೇ ಮರಲಾ ಇಯ್ಯಾವು. ಈ ಮರೊಕುಲೆಗ್ (ರಡ್ಡ್ ಕಯಿತಲ್ ಕಯಿತಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಇಜಿಂಡ ಒಂಜೇ ಮರೊತ ಗೆಲ್ಲಗ್) ಅಂಚಿಡ್ದ್ಂಚಿಡ್ಡ್ ಒಟ್ಟೆ ಗೆತ್ತ್‌ದ್ ಒಂಜಿ ಅಡ್ಡ ಮರ ದೀವ್ವೇರೆ ಉಂಡು.
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಭಾರತ ದೇಶದ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕಾಫಿನಾಡು ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೭೦ಟ್ ದೇಸೊಡೇ ಸುರುತ ಕಾಫಿನ್ ದತ್ತಗಿರಿ/ಬಾಬಾ ಬುಡನ್‌ಗಿರಿಟ್ಟ್ ಬುಲೆಯೆರ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುದ ಗಿರಿಶ್ರೇಣಿಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲೆನ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ತುಂಗಾ ಬೊಕ್ಕ ಭದ್ರಾ ಸುದೆಕುಲೆನ ಮೂಲಸ್ಥಾನವಾದ್ ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರ ಶಿಖರವಾಯಿನ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುಡು ಉಂಡು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಮಲೆನಾಡು, ಅರೆಮಲೆನಾಡು ಬೊಕ್ಕ ಬಯಲುಸೀಮೆಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು, ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಎಚ್ಚ ಪ್ರದೇಶ ಮಲೆನಾಡು'. ವಿವಿಧ ಜಾತಿದ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ನ ಅಭಯಾರಣ್ಯೊಲು, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡ್‌ಲೆರ್ದ್ ಕೂಡ್‌ನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್ ಜಲಪಾತೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಕಾಫಿ, ಟೀ, ಏಲಕ್ಕಿ, ಮುಣ್ಚಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಬಾರೆ, ತಾರೆಲೆನ್ ಬುಲೆಪುನ ನಾಡಾದ್ ಉಂಡು. ನೀರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂಪತ್ತ್‌ಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ಜಿಲ್ಲೆ ಆದ್‍ ಉಂಡು. thumb|ಚಿಕ್ಕ ಮಗಳೂರು thumb|ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು
ಉಗಮ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಅಯಿತ್ತ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವಾಯಿನ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪಟ್ಟಣೊರ್ದು ತನ್ನ ಪುದರ್‌ನ್ ಪಡೆವೊಂದ್ಂಡ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪಂಡ್ಂಡ “ಚಿಕ್ಕ(ಎಲ್ಯ) ಮಗಳೆನ ಊರು” ಪಂಡ್‌ದ್ ಅರ್ತೊ. ಈ ಪಟ್ಟಣೊನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಖರಾಯ ಪಟ್ಟಣದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಆಯಿನ ರುಕ್ಮಾಂಗದೆ, ಎಲ್ಯ ಮಗಳೆಗಾದ್ ವರದಕ್ಷಿಣೆಯಾದ್ ಕೊರಿಯೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಆದ್ ಈ ನಗರೊಗು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಅಂಚನೇ “ಮಲ್ಲ ಮಗಳೆನ ಊರು” ಹಿರೇಮಗಳೂರು ಪನ್ಪುನ ಊರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುರ್ದು ೫ ಕಿ.ಮೀ.ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಅಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಹುತೇಕೆರ್ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುನು ಚಿಕ್ಕಮಂಗಳೂರು ಪಂಡ್‌ದ್ ತಪ್ಪಾದ್ ಉಚ್ಛಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆನ್ ೧೯೪೭ ಮುಟ್ಟ ಕಡೂರು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕೆಲವು ಪಿರಾಕ್‌ದ ಶಾಸನೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಬೊಕ್ಕ ಹಿರೇಮಗಳೂರುಲೆನ್ ಕ್ರಮವಾದ್ ಕಿರಿಯ ಮುಗುಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಿರಿಯ ಮುಗುಲಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಬುಲೆ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುಡು ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಬುಲೆಪುನ ಬುಲೆ ಪಂಡ ಕಾಫಿ. ಮುಲ್ಪುದ ರೈತೆರ್ ಕಾಫಿ ಬುಲೆತ್ತ ಮಿತ್ತೇ ಅವಲಂಬಿತರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಬರ್ಸ ಬೂರುಂಡು. ಕಾಫಿದ ತವರುರು ಪಂಡ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಪನ್ಪುನ ಅರೇಬಿಯನ್ ಫಕೀರೆ ಕರ್ನಾಟಕೊಗು ಕಾಫಿನ್ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಬುಲೆಪುನ ಕಾಫಿದ ತಳಿಕುಲು ಪಂಡ ಅರೇಬಿಕ್ ಬೊಕ್ಕ ರೋಬಸ್ಟ ಅರೇಬಿಕ್ ತಳಿನ್ ಮುಲ್ಪ ಎಚ್ಚ ಬುಲೆಪ್ಪೆರ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
thumb|216x216px|right|ಶ್ರೀ ಆದಿಶಕ್ತಿ ವಸಂತ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅಂಗಡಿ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಉಗಮವಾಯಿನೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೊಯ್ಸಳೆರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಕುಲೆನ ಸುರುತ ದಿನೊಕುಲೆನ್ ಕಳೆಯಿನ ಸೊಸೆಯೂರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಸೊಸೆಯೂರು ಕಾಲ ಕರಿನಂಚನೆ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆನ ಪ್ರಥಮ ರಾಜಧಾನಿ ಶಶಕಪುರವಾದ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಆಂಡ್. ಸೊಸೆಯೂರು ಇತ್ತೆ ಅಂಗಾಡಿ ಗ್ರಾಮಪಂಡ್‌ದ್ ಗುರುತಿಸವೊಂದು ಉಂಡು. ಉಂದು ಮೂಡಿಗೆರೆ ತಾಲ್ಲೂಕುಡು ಉಂಡು. ದುಂಬು ಒರ ದಟ್ಟವಾಯಿನ ಗೊಂಡಾರಣ್ಯೊಡು ಜೈನ ಮುನಿಕುಲೆನ ಜ್ಞಾನ ತಪಸ್ಸ್‌ಗ್ ಯೋಗ್ಯವಾಯಿನ ಜಾಗೆ ಉಂದು ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್, ಚಾಳುಕ್ಯ ನಾಡ್‌ರ್ದ್ ಮಲ್ಲಚಂದ್ರದೇವ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಇಡೆಗ್ ಬತ್ತೆ ಪನ್ಪುನ ವಿಷಯ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಶಾಸನೊಡು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ದಂತಕಥೆತ್ತ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಇತ್ತೆದ ಅಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮದ ವಾಸಂತಿಕಾದೇವಿನ ಗುಡಿತ್ತ ದುಂಬು ಸುದತ್ತಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಅರೆನ ಶಿಷ್ಯೆರೆಗ್ ಪಾಠ-ಪ್ರವಚನ ಕಲ್ಪವೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಸಂದರ್ಭೊಡು, ಪಿಲಿಯೊಂಜಿ ದಿಢೀರ್ ಆದ್ ಗುಡಿತ್ತ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಶಿಷ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಲಗಿಯೆರೆ ಬನ್ನಗ ಸುದತ್ತಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಕೂಡ್ಲೆ ಅಯಿನ್ ಹಾಕಿಯೆರೆ, ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯೆ ಸಳಡ "ಹೊಯ್ ಸಳ" ಪಂಡ್‌‍ದ್ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಯೆರ್. ಉಂದುವೇ ಹೊಯ್ಸಳ ಶಬ್ದದ ಮೂಲ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೂಡ್ಲೆ ಆ ಜಾಗೆಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಸಳೆ ತನ್ನ ಗುರುಕುಲೆನ ಆಜ್ಞೆದಂಚನೆ ಪಿಲಿತ್ತ ಒಟ್ಟುಗೆ ವೀರಾವೇಶೊಡು ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತ್‌‍ದ್ ಪಿಲಿನ್ ಕೆರಿಯೆಗೆ. ೧೧೧೭ತ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಶಾಸನೊಡು ಈ ಕಥೆ ಸುರುಕು ತುಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದೆತ್ತ ತಥ್ಯ ಅನುಮಾನಾಸ್ಪದ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌‍ದ್ ನನಲಾ ಉಂದು ದಂತಕಥೆತ್ತ ರೂಪೊಡೇ ಒರಿದ್ ಉಂಡು. ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನೆ ತಲಕಾಡ್‍ದ ಚೋಳೆರೆನ್ ಸೊಲ್ಪಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಹುಶಃ ಈ ಕಥೆ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು ಅತ್ತ್ಂಡ ಎಚ್ಚ ಪ್ರಚಲಿತ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪೆರೆ ಯಾವು. ಹೊಯ್ಸಳೆರೆನ ಲಾಂಛನಲಾ ಸಳೆ ಪಿಲಿನ್ ಕೆರೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಚಿತ್ರ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಚೋಳೆರೆನ ಲಾಂಛನಲಾ ಪಿಲಿ ಆದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಅಂಶೊಲು, ಈ ಊಹೆಗ್ ಕಾರಣ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೦೬೨ ಟ್ ವಿನಯಾದಿತ್ಯೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿನ್ ಸೊಸೆಯೂರುರ್ದು (ಶಶಕಪುರ-ಅಂಗಡಿ) ಬೇಲೂರುಗು ವರ್ಗಾಯಿಸಯೆ. ಅಂಗಡಿ ಗ್ರಾಮೊದ ಹೊಯ್ಸಳೆರೆ ಕಾಲದ ವಾಸಂತಿಕ ದೇವಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಕರ ಜಿನಾಲಯ, ನೇಮೀನಾಥ ಬಸದಿ, ಶಾಂತಿನಾಥ ಬಸದಿ, ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ಕೇಶವ ದೇವಾಲಯ, ಶೈವ ಪಂಥದ ಪಾತಾಳ ರುದ್ರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯೊಲು ಈ ಜಾಗೆದ ಮಹಿಮೆನ್ ಸಾರುಂಡು. ತರೀಕೆರೆ ತಾಲೊಕುದ ಅಮೃತಪುರೊಟ್ಟು ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ದೊರೆ ರಡ್ಡನೇ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳೆ (೧೧೭೩-೧೨೨೦ ಸಿ.ಇ.) ನಿರ್ಮಿಸಾಯಿನ ಅಮೃತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಉಂಡು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೬೭೦ ಟ್ ದೇಶೊಡೇ ಸುರುತ ಕಾಫಿನ್ ಬಾಬಾ ಬುಡನ್‌ಗಿರಿಟ್ಟ್ ಬುಲೆಪಾಯೆರ್. ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ ಆರ್ ಮೆಕ್ಕಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಲ್ತ್‌‍ತೊಂದು ಯೆಮೆನ್ದ ಮೋಕಾ ಬಂದರ್‌ಡ್ ಕಾಫಿದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಅರೆಗ್ ತೆರಿಂಡ್. ಆರ್ ಏಳ್ ಕಾಫಿದ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆನ್ ಪೊಕ್ಕುಲುದ ಸುತ್ತ ದೆಂಗಾದ್ ದೀವೊಂದು ಅರೇಬಿಯೊರ್ದು ಪಿದಯಿ ಕನತೆರ್. ಆರ್ ಇಲ್ಲಗ್ ಪಿರ ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ಬಾಬಾ ಬುಡನಗಿರಿ/ದತ್ತ ಪೀಠದ ಬೆಟ್ಟೊಡು ಕೆಲವು ಬಿತ್ತ್‌ಲೆನ್ ನಡ್‌ಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಾಫಿ ಸಂಶೋಧನ ಸಂಸ್ಥೆ ಇತ್ತ್‌‍ದ್. ಉಂದೆನ್ ದುಂಬು ೧೯೨೫ ಟ್ ಲೇ. ಡಾ. ಲೆಸ್ಲಿ. ಸಿ. ಕೊಲ್‌ಮನ್ ನೇತೃತ್ವಡು ಸುರು ಆಯಿನ ಕಾಫಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ೧೧೯.೮೬ ಎಕರೆಲೆನಾತ್ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಹರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾಫಿದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಯೆರೆ ಸಂಶೋಧನೆನ್ ನಡಪಾವುಂಡು.
ಭೌಗೋಳಿಕ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿರ್ದ್ ೨೫೧ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ೧೨° ೫೪' ೪೨“-೧೩° ೫೩' ೫೩“ ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಬೊಕ್ಕ ೭೫° ೦೪' ೪೫“'-೭೬° ೨೧' ೫೦'” ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶೊಡು ಉಂಡು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೂರ್ವೊರ್ದು ಪಶ್ಚಿಮೊಗು ೧೩೮.೪ ಕಿ.ಮೀ. ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರೊರ್ದು ದಕ್ಷಿಣೊಗುಕ ೮೮.೫ ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದ ಉಂಡು. ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ವರ್ಸೊಗು ಸರಾಸರಿ ೧೯೨೫ ಮಿ.ಮೀ. ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಾರಿ ಎತ್ತರ ಆಯಿನ ಜಾಗೆ ಪಂಡ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನ ಗಿರಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊರ್ದು ೧೯೫೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಾರಿ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಜಾಗೆಲಾ ಅಂದ್. ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೨೧೦೮.೬೨ ಕಿ.ಮೀ೨. ಅಯಿಟ್ಟ್ ಶೇಕಡ ೩೦ದಾತ್ ಕಾಡ್‌ಲೆರ್ದ್ ಆವರಿಸಾದ್‍ ಉಂಡು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಪೂರ್ವೊಗು ತುಮಕೂರು ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ, ದಕ್ಷಿಣೊಗು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪಶ್ಚಿಮೊಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರುನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ಒಡಿಪುರ್ದು ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರೊಡು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಬೊಕ್ಕ ದಾವಣಗೆರೆದ ಒಟ್ಟುಗು ತನ್ನ ಗಡಿನ್ ಪಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು.
ಹವಾಮಾನ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಭಾರತದ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶವಾದ್ ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಎತ್ತರದ ಕೊಡಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟವಾದ್ ಉಂಡು.(ಎತ್ತರ ೧೯೨೯ ಮೀ. ೬೩೨೯ ಅಡಿಕುಲು) ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು ತೂಯೆರೆ ಪೊರ್ಲು ಇತ್ತ್‌ದ್, ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಊರುಲೆರ್ದ್ ಇಡೆಗ್ ಜನಕುಲು ಬರ್ಪೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಬೆಟ್ಟೊಲು ಇತ್ತ್‌‍ದ್ ತೂಯೆರೆ ಪೊರ್ಲು ಪೊರ್ಲು ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುನೆರ್ದ್ ಮುಲ್ಪ ಬುಲೆಪುನ ಪುದೆಲೆಲು, ದಯಿಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಮರಕುಲು ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಆದ್ ತೂನಗ ಮನಸ್ಸ್‌ಗ್ ಕುಸಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೧,೩೭,೯೬೧ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ ಸೈಪ್ರಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ್ ಉಂಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಅಮೆರಿಕದ ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್ ರಾಜ್ಯೊಗು ಸಮನಾದ್ ಉಂಡು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೪೦೮ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ರಲ್ಲಿ). ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಗೆ(೪೧೦/ಚದರ ಮೈಲಿ) ೧೫೮.೧೯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು ೨೦೦೧-೨೦೧೧ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೦.೨೮ ಆಗಿತ್ತು. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೧೦೦೮ ಸ್ತ್ರೀ ಯ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ ೭೯.೨೪ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ ೮೧ ಜನರು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ ೧೯ ಜನರು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೃಂಗೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಬಹುತೇಕರು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜತೆಗೆ ತುಳು ,ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ    ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನೂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಆಡಳಿತ
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗೊಗು ಸೇರುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಉಪ ವಿಭಾಗೊಲಾದ್ ಮಲ್ತ್‌‍ದೆರ್. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಉಪ ವಿಭಾಗ ಬೊಕ್ಕ ತರೀಕೆರೆ ಉಪ ವಿಭಾಗ. ತರೀಕೆರೆ ಉಪ ವಿಭಾಗ, ತರೀಕೆರೆ ಕಡೂರು ಬೊಕ್ಕ ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಉಪ ವಿಭಾಗ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಕೊಪ್ಪ, ಮೂಡಿಗೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಶೃಂಗೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಲೆನ್ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ (ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಸಹ) ಜಿಲ್ಲೆದ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರಾದ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಪ್ರತಿ ಉಪ ವಿಭಾಗಲು ಸಹಾಯಕ ಆಯುಕ್ತೆರೆನ್ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗು ಒರಿ ತಹಸೀಲ್ದಾರರೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಮೊಕುಲು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಡ್ ಬೇಲೆಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಆರ್ಥಿಕತೆ
216x216px|thumb|right|ರೊಬಸ್ಟಾ ತಳಿ ಕಾಫಿ ಕೃಷಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಆರ್ಥಿಕತೆತ ಬೆರಿಮುಳ್ಳು ಬೊಕ್ಕ ಕಾಫಿ ಬುಲೆ ಕೃಷಿತ್ತ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವಾದ್ ಉಂಡು. ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮೂಜಿ ಋತುಕುಲೆಡ್ ಹರಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ಅವು ಪಂಡ ಮುಂಗಾರು, ಹಿಂಗಾರು ಬೊಕ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ. ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಬುಲೆಕುಲು ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯೊಲಾಯಿನ ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಜೋಳ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಬಿತ್ತ್‌ಲ್, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯೊಲಾಯಿನ, ತೊಗರಿ, ಹುರುಳಿಕಾಳು, ಹೆಸರು ಕಾಳು, ಅವರೆಕಾಯಿ (ಹಯಸಿಂತ್ ಬೀನ್ಸ್) ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಕಾಳು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ. ತೈಲ ಬೀಜಗಳಾದ ಶೇಂಗಾ, ಎಳ್ಳು,, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಕಬ್ಬು, ಹತ್ತಿ, ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಫಿ ಬೋರ್ಡ್, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಫಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೮೫.೪೬೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅರೇಬಿಕಾ ಎಂಬ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟೆದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೊಬಸ್ಟಾ ಎಂಬ ತಳಿಯನ್ನು ಬೆಟ್ಟೆದ ತಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫೦೦೦ ಕಾಫಿ ಬೆಳೆಗಾರರಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೯೬ ಬೆಳೆಗಾರರು ೪ ಚದರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಅಥವ ಅದಕ್ಕಿಂತಲು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಉಳುಮೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಣ್ಣ ಬೆಳೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ ಕಾಫಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅರೇಬಿಕಾ ೫೫,೦೦೦:೩೫,೦೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಮತ್ತು ರೊಬಸ್ಟಾ ೨೦,೦೦೦ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಆಗಿದೆ. ಹೆಕ್ಟೇರಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಉತ್ಪಾದಕತೆ ಅರೇಬಿಕಾ ೮೧೦ ಕೆ.ಜಿ. ಮತ್ತು ರೊಬಸ್ಟಾ ಆಫ್ ೧೧೧೦ ಕೆ.ಜಿ. ಆಗಿದೆ, ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.
ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ
೨೦೦೧ ಮುಟ್ಟ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ೪೬ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲು (೪೭೧೧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆಗ್ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣೊನು ಕೊರೊಂದು ಉಂಡು. ಕಡೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ೧೨ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು (೧೩೨೪ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಲ್ಲೂಕು ಆದ್ ಉಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಶೃಂಗೇರಿ ೨ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆನೊಟ್ಟುಗು(೧೬೦ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು) ಅತಿ ಕಮ್ಮಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಲೆನ್ ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನ ತಾಲ್ಲೂಕು ಆದ್ ಉಂಡು.
ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊಲು
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸ್ಥಳಗಳು ಮುಳ್ಳಯ್ಯನಗಿರಿ, ಹೆಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತ, ಬಾಬಾ ಬುಡನ್ಗರಿ, ಕೆಮ್ಮಣ್ಗುಂಡಿ, ಕುದುರೆಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ, ಕಲ್ಹತ್ತಿ ಜಲಪಾತ, ಭದ್ರಾ ವನ್ಯಜೀವಿ ಧಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನೋಡಬಹುದಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊಲೆನ ಒಳಗೊಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟೊಲೆಡ್ ವಿಸ್ತಾರವಾಯಿನ ಜಾಗೆ ದಟ್ಟವಾಯಿನ ಶೋಲಾ ಕಾಡುಲು ಮನೋಹರವಾಯಿನ ನೋಟೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ದಟ್ಟವಾಯಿನ ಪಚ್ಚೆ ಪಚ್ಚೆ ಪುದೆಲೆಲು ಸಾದಿಲೆಡ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು, ಉಂದು ಮನಸ್ಸ್‌‍ಗ್ ಬಾರಿ ಕುಸಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಬೆಟ್ಟಗಳು ಅದ್ಭುತ ವಾತಾವರಣದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟವನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಹೊರಹೋಗುವ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಚಿಕ್ಮಗಳೂರು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸ್ಥಳಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಹಸ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಬಹು ಸಾಹಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಪೈಕಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಬಿಂಡಿಗ ದೀಪೋತ್ಸವ
ಕರ್ತಿಕೆರೆ ಗ್ರಾಮವು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಿಂದ  4 k m  ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಕರ್ತಿಕೆರೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ದಿ ಬಿ ಹೈವ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟಿದೆ ಈ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟೀಗೆ ಬೇರೇ ಬೇರೇ ಊರಿನಿಂದ ಬಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಈ  ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ತುಂಬಾ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿದರೆ ಇನ್ನೋಮ್ಮೆನೋಡಬೇಕು ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬಂದು ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ                                ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ 4 ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ಈ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮದುವೆಗಳು ನೆಡೆಯುತ್ತವೆ                                        ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಅತ್ಯಂತ ವಿಜ್ರುಂಭಣೆಯಿಂದ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು  ದುರ್ಗಮ್ಮ ನವರ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ   ಅಪಾರ  ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆಗಮಿಸಿ ದೇವರ  ದರ್ಶನ  ಪಡೆದು ಧನ್ಯ ರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ದೇವರಿಗೆ ಹರಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ದೇವರ ಕೃಪೇಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಆನಂದ.ದೇವರನ್ನು ನೋಡಲು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು  ಕಾದುಕುಳಿತಿ ರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಊರಿನಿಂದ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು  ಆಗಮಿಸಿ  ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡಯತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಪ್ರಸ್ಸಿದ್ದವಾದ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. .ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಯ ರಥೋತ್ಸವ ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ರಥದಲ್ಲಿ ರಂಗನಾಥ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಕೂರಿಸಿ ರಥವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ.ಸಂಜೆ ಈ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಶನಿ ದೇವರ  ನಾಟಕ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ  ನೆಡೆಯುತ್ತದೆ.
ರಾ ಎಗುತ್ತಾರೆ.ವ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ತಿಕೆರೆ ಯಲ್ಲಿ ಾಸಿಗರು ಈ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟಿಗೆ ಬಂದು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.ಪ್ರವಾಸಿಗ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ರೆಸ್ಟೊರದೆ
ಗಿರಿಧಾಮಗಳು
thumb|213x213px|right|[[ಕೆಮ್ಮಣ್ಣುಗುಂಡಿ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೃಶ್ಯ.]] thumb|right|[[ಮಾಣಿಕ್ಯಧಾರಾ ಜಲಪಾತ|ಮಾಣಿಕ್ಯಧಾರಾ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪೀಠ ಅಥವಾ ಬಾಬಾಬುಡನ್‌ಗಿರಿಯ ಹತ್ತಿರ.]]
ವನ್ಯಜೀವನ
ಸಿರಿಮನೆ ಫಾಲ್ಸ್ ಸಿರಿಮನೆ ಫಾಲ್ಸ್
ಸಿರಿಮಾನೆ ಫಾಲ್ಸ್ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 300 ಕಿ.ಮೀ ಮತ್ತು ಕಿಗ್ಗಾ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಿಂದ 5 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಂದರ ನೋಟದಿಂದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ನೀರು ಕಾಫಿ ಎಸ್ಟೇಟುಗಳು ಕೆಳಗಿಳಿಯುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ಭೇಟಿ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದ್ದರಿಂದ, ಶೃಂಗೇರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆಗುಂಬೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.
ಇದು 40 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತದ ರಸ್ತೆ ಇದೆ, ಅದು ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಲುಸಾಧ್ಯವಿರದಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಕೆಳಗಡೆ ಹೋಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಜಲಪಾತವನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು.
ಕಿಗ್ಗಾ: ಇದು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಜಲಪಾತದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದು. ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.
ಹರಿ ದೇವಾಲಯ: ಈ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವು ಹರಿಹರಪುರದಲ್ಲಿದೆ. ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಶರದಾ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಉಂದು 14 ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ನಿರ್ಮಿಸಯಿನ ದೇವಾಲಯ ಆದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್, ಶಾರದಾಂಬ ದೇವತೆಗ್ ಅರ್ಪಿತ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಲವು ಭವ್ಯವಾಯಿನ ಕಂಬೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾ ಮಂಟಪೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು.
ಒರಿನ ಪಟ್ಟಣೊಲು
ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೆಲವು ಒರಿನ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣೊಲು ಪಂಡ್‍ಂಡ ಬೀರೂರು, ಕಡೂರು, ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ, ಕೊಪ್ಪ, ಮೂಡಿಗೆರೆ, ತರೀಕೆರೆ.
ಉಂದೆನ್ ತೂಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲು ವರ್ಗೊ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗೊ:ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ತಾಲೂಕುಲು ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಗೆಲು
ಬಾಕಿಲ್
ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡಿಬೊಕ್ಕ ಐಕೊಂಜಿ ರೀತಿ ನೀತಿ ಉಪ್ಪುಂಡು.ಇಲ್ಲದ ಬಂದೋಬಸ್ತ್ ಗಾದ್ ಬರಿಯೆರೆ ಪೋಯರೆ ಇಪ್ಪುನ ಕಡಿನ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬಾಕಿಲ್ ದ ಲಕ್ಷಣ
ಒಂಜಿ ಜನ ಪೋದು ಬರ್ಪಿನಾತ್ ಜಾಗೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಂದ್ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಂಡ ಈ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡೊಲಿ.
ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಬಗೆಕುಲು
ಬಾಕಿಲ್ ಡ್ ನಾ ನಾ ಬಗೆತ ಬಾಕಿಲ್ ಉಂಡು.ಒಂಜೆ ಪಲಾಯಿಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಬಾಕಿಲ್. ರಡ್ಡ್ ಮರ್ಗಿಲ್ ಡ್ ಪಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಬಾಕಿಲ್.ಸಾಗುವಾನಿ,ಪೆಲ,ಕುಕ್ಕುದ ಮರೊ ಇಂಚೆನೆ ಬೇತೆ ಬೆತೆ ಜಾತಿದ ಮರೊಟ್ಟು ಬಾಕಿಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಬಾಕಿಮಾರ್
ಪದೊತ ಅರ್ಥ
ಮುಲ್ಪ ರಡ್ಡ್ ಶಬ್ದ ಉಂಡು. ಬಾಕಿ ಬೊಕ್ಕ ತಿಮಾರ್. ಪಿರಾಕ್‌ದ ತುಳುಟು ಮಾರ್ ಪಂಡ ಕಂಡ. ತಿರ್ತ ಮಾರ್ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊನೇ ಕ್ರಮೇಣ ‘ತಿಮಾರ್’ ಆದುಂಡು. ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಎದುರು ಉಪ್ಪುನ ತಿರ್ತ್‌ದ ಕಂಡೊ-ಬಾಕಿತಿಮಾರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾಕಿಮಾರ್ ಕಂಡ ಇಲ್‌ಲ್ದ ಎದುರೇ ತಿರ್ತ ಬಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಇಲ್ಲತಾ ಬಾಕಿಲ್ ತ್ ಉಂತುದ್ ತೂನಗ ಎದುರುತ್ ಪುಡೆ ಜೇರ ಇಪ್ಪುನ ಕಂಡೋಲ ಅತುಂಡು.
ವಿಶೇಷತೆ
ಬಾಕಿತಿಮಾರ್, ಬಾಕ್ಯಾರ್ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪುದರ್‌ಡ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಒಟ್ಟಾರೆ ಪನ್ಪುಂಡ ಇಲ್ಲದ ಎದುರುದ ಪ್ರಧಾನ ಕಂಡೊನೇ ಈ ಬಾಕಿಮಾರ್. ಕಲ್ಲಿಮಾರ್, ಮಾಲೆಮಾರ್, ಮೂಲೆಮಾರ್, ಮಿತ್ತಮಾರ್, ತಿರ್ತಮಾರ್, ಕಟ್ಟೆಮಾರ್, ಕಡೆಮಾರ್, ಕೊಡಿಮಾರ್ ಈ ರೀತಿದ ಪುದರ್‌ದ ಊರುಲು ಉಲ್ಲ. ಮುಲ್ಪ ಬರ್ಪಿನ ಮಾರ್ ಪಂಡ ಕಂಡ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಕಂಡೊಲೆನ್ ಇಂಚ ಲೆತ್ತೆರ್. ಅವ್ವೇ ಪುದರ್ ಕ್ರಮೇಣ ಆ ಭಾಗೊಗೇ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್.
ಕಂಡತ ಬಗೆಕುಲು
ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ಕಂಡೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ಮಾತಾ ಕಂಡೊಲೆಡ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಂಡ ಪಂಡ ಬಾಕಿಮಾರ್.
ಆರಾಧನೆಟ್
ಬಾಕಿತಿಮಾರ್ ಪನ್ಪುನವು ಸುಮಾರ್ ಪಾಡ್ದನೊಲೆಟ್ ಬರುಪುಂಡು ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದನೊ, ರಾಜನ್ ದೈವತಾ, ಹೊನ್ನಮ್ಮ ಜೇವು ಪಾಡ್ದನೊಲೆಟ್ ಮಾಂತಾ ಬರ್ಪುನಬರ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ಮಹಾಸ್ಫೋಟೊ
ಇತಿಹಾಸ ಬುಕ್ಕ ಹಿಗ್ಸ್ ಬೋಸನ್ ಕಣ (4-7-2012ತ ಪ್ರಯೋಗ)
right|thumb|ಯೂರೋಪ್ತಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಟ್ 4-7-2012ಬುಕ್ಕ ಮಾರ್ಚ್ 2013ಟ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲೆಂಡ್ ಬುಕ್ಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಗಡಿಟ್ ಭೂಮಿಯ ಉಳಾಯಿ, 100 ಮೀಟರ್ ಆಳಟ್, 27 ಕಿಮೀ ಉದ್ದೊ ಇಪ್ಪುನ ಸುರಂಗಟ್ ಮಾಲ್ತನಾ ಪ್ರಯೋಗ thumb|241x241px|According to the Big Bang model, the Universe expanded from an extremely dense and hot state and continues to expand today. A common analogy explains that space itself is expanding, carrying galaxies with it, like spots on an inflating balloon. The graphic scheme above is an artist's concept illustrating the expansion of a portion of a flat universe.
ಪ್ರೋಟಾನ್ ಉಪ-ಅಣು
right|thumb|250x250px| ಫ್ರೋಟಾನ್ ಉಪ-ಅಣುತಾ ಉಳಾಯಿತಾ ಉಪಕರಣೊ -ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಗ್ ಕಾರಣವಾತ್ ಹಿಗ್ಸ್-ಬೋಸಾನ್ ಕಣ. (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂಕೆಟ್: (ಒಂಜಿ ಪ್ರೋಟಾನ್ ಭಾರ 1.6726x*10(ಋಣ ಘಾತ-27 =10-27) ಕಿ.ಗ್ರಾಂ (ಪಂಡ 1.6726ನ್ನು ಒಂಜಿಡ್ತ್ ದುಂಬು 27 ಸೊನ್ನೆ ಇತ್ತ್ಂಡಾ ಆ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ತ್ ಭಾಗ ಮಾಲ್ಪೊಡು)(ಆವರಣಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಂಕೆನ್ ಪವರ್ ಆಫ್ ಉಂದು ಓದೊಲಿ).; ಅಂಚನೆ ಅಣು-ಮಾನ ತೂಕ 5.489 x 10(ಋಣ ಘಾತ-4 =10-4) ; ಅದಯಿಡತ್ತ್ ತೀರಾ ಎಲ್ಯ ಫೋಟಾನ್ ಅವೊಂಜಿ ಮೂಲ ಕಣ - ( ಫೋಟಾನ್ ಅಣುಮಾನ ತೂಕ 1.0734258810(ಋಣ ಘಾತ-30) ಅಯಿಕ್ಕ್ ತೂಕೊನ್ ಇಜ್ಜಿಂದು ಪಣುವೇರ್. ಅವು ನಿರ್ವಾತ ಪ್ರದೇಶಟ್ 10(ಋಣ ಘಾತ-43=10-43) ಸೆಕೆಂಡ್ಟ್ ಕನಿಷ್ಟ-ದೂರ ( 73.2+3.1 ವಿಲ್ಕಿನ್ ಸನ್ ನಿಯಮ)) ಕ್ರಮಿಸುನ ಬೊಳ್ಪುಮ್ ಕಿಡಿ. ಅಯಿನ್ ಪ್ಲಾಂಕ್ ಸಮಯ (ಕನಿಷ್ಟ ಸಮಯ)ಉಂದು ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಆ ಕನಿಷ್ಟ ದೂರೊನ್ 1.616252 X 10(ಋಣ ಘಾತ-35=1.616252*10-35) ಉಂದು ದೂರತ ಮೂಲಮಾನ ಆತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರಟ್ ಫೋಟಾನ್ ವಿದ್ಯತ್ ಕಾಂತೀತ ರೇಡಿಯೇಶನ್ ಬುಕ್ಕ ವಿದ್ಯತ್ ಕಾಂತೀ ಶಕ್ತಿಯಾತ್ಂಡು. ಆಂಚನೆ ಅವು ಊಹೆಗ್ ತಿಕ್ಕುಜ್ಜಿ ಆ ಎಲ್ಯ ಕಣ ಅತ್ತಂಧೇ ಕಿಡಿ (ಫೋಟಾನ್ - ಕ್ವಾರ್ಕ್‌ನ ಮಿತ್ತ್ ರಡ್ಡ್ ಕಣಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ) ಉಲಾಯಿ ಶಾಖ ಜಾಸ್ತಿ ಇತ್ತ್ ಉಬ್ಬಿ ಬುಕ್ಕೊ ತೂಕೊನ್ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಒಂಜಿ ಸೆಕೆಂಡಿನ 10ರ(ಋಣ ಘಾತ-40) ಡ್ತ್ 40(ಋಣ ಘಾತ-38) ಕಾಲೊಟ್ ಎಲ್ಯ ಉಬ್ಬಿ ಆ ಛೇದಾಂಶ ಸೆಕೆಂಡ್ಟ್ ಒಂಜಿ ನೆಲ್ಲಿಕಾಯಿ ಅತ್ತಂದೆ ಒಂಜಿ ಲಿಂಬೆ ಪರ್ಂದ್ ಗಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನ ದಪ್ಪವಾತ್ ಉಂದು, ವಿಶ್ವ ವಿಕಾಸೊತ ಕೆಲ ಗಣಿತಜ್ಞರೆನಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಅಫಗ ಅಯೊಡ್ತ್ ಅಂಚಿಗ್ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಳ ಆತ್ತಂದೆ ಆಕಾಸೊ ಇಜ್ಜಿಯಾಂಡ್. ಸಮಯೊಲಾ ಇಜ್ಜಿಯಾಂಡ್. ಆಕಾಶ ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ಪೇಸ್ ಬುಕ್ಕ ಸಮಯ ಅಯಿತೊಟ್ಟಿಗ್ ಇದ್ದು, ಅಯಿನ್ ರಡ್ಡೆನ್ನೂ ಅವು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಲ್ತಂಡ್. ಆಪಗ ಅವು ಅಸಾಧಾರಣ ಊಹೆಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ತೂಕೊನ್ ಹೊಂದಿ, 1000 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿತಾ ಶಾಖಡ್ತ್ ಒಲಾಯಿ ಕುದಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆಪಗ ಒವೊ ಕಣವೂ ಎಂಚಿನ ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಸ್ಥಿತಿಟ್. 10(ಋಣ ಘಾತ-40) ಸೆಕೆಂಡು ಅಂಚಾಂಟ, 1 ಸೆಕೆಂಡನ್, 1 ರ ದುಂಬು 40 ಸೊನ್ನೆಲು ಅಂಕೆಟ್ ಪಾಲುಪಡೆಂಟಾ ಬರ್ಪುನ ಕಾಲ, ಅಂಚ ಉಳಿದ ಲೆಕ್ಕ. ಆಂಚನೆ ಅವು ಊಹೆಗ್ ಸಮಯ ತಿಕ್ಕುಜ್ಜಿ; ಕೆಲ ಗಣಿತ ಸಾಧಿತ ಸಂಖ್ಯೆ.) (ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕಲ್ ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ಆಫ್ ಬಿಗ್ ಬ್ಯಾಂಗ್)
ಪುನರ್ ಸಂಯೋಜನೆಲು
ರೇಡಿಯೇಶನ್ ವಿಶ್ವ ಬುಕ್ಕೊಲಾ ತಣ್ಣಗಾತ್, -270 ಸೆಂ.ವರೆಗ್ ಬತ್ತಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ರೇಡಿಯೋ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ ಮೂಲಕ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮಾಲ್ಪೊಲಿ. ಈ ವಿಶ್ವದ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆ ಇತ್ತೆಲಾ ಉಂತುಜ್ಜಿ. ಅವು ಅಗಾಧ ವೇಗಟ್ ಹೆಚ್ಚಾತ್ಡು.
ಕತ್ತಲೆ ವಸ್ತು - ಕೃಷ್ಣ ದ್ರವ್ಯ :
ಕೃಷ್ಣ  ದ್ರವ್ಯ.. ಈ ಕೃಷ್ಣ  ದ್ರವ್ಯ  ನಮಕ್ ತೊಜುನ ವಸ್ತು ರೂಪಟ್ ಇಜ್ಜಿ ; ಆಂಚನೆ ಅಯಿನ ಕಾಂತೀಯ ಶಕ್ತಿ  (ಗ್ರಾವಿಟೇಶನಲ್ ಫೋರ್ಸ್) ಮಾತ್ರೊ ಇಪ್ಪುನವು ತೊಜುಂಡು..ಒವೇ ವಿಕಿರಣ ಸೂಸುತ್ತಿಲ್ಲ.)  ಅಯಿನ್ ವಿ ಐ ಎಮ್‌ ಪಿ ಉಂದು ಲೆಪ್ಪುವೇರ್.. ಈ ಕೃಷ್ಣ ದ್ರವ್ಯನ್
ಸೂರ್ಯ ಪರಿವಾರೊ:
right|thumb|300x300px| caption(ಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣ)          = ಸೂರ್ಯ ಬುಕ್ಕ ಗ್ರಹಗಳ ಗಾತ್ರ, ದೂರ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕ್ ಸುಮಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚಾಂಟ ಅವು ಕಾಂತಿಟ್. ಸೂರ್ಯ ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ ಆತ್ ಸಿಡಿದು ನಾಶವಾತ್ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಇಜ್ಜಿ. ಬದಲಾತ್ ಅವು 5 ಬಿಲಿಯನ್ (500 ಕೋಟಿ) ವರ್ಷತ ಬುಕ್ಕ ಕೆಂಪು-ಕುಬ್ಜ ದೈತ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರವಾಪುನ ಹಂತೊನ್ ಮುಟ್ಟು. ಒಳಭಾಗತ ಜಲಜನಕೊ ಉರಿಯೊಂದು ಪೊಪುನ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ಪಿದಾಯಿಭಾಗತ ಹಿಗ್ಗಿ ಕೇಂದ್ರತ ಸಂಕುಚಿಸಾತ್ ಅಯಿನ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಶಾಖ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಜಲಜನಕೊ ಹೀಲಿಯಂ ಒಟ್ಟಗ್ ಸಮ್ಮಿಲನ ಆತ್ ಮಸ್ತ್ ಹೀಲಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಪುಂಡು ಉಂದು ಹಿಗ್ಗಬಹುದು. ಸೂರ್ಯತ ಕೇಂದ್ರೊ 100 ಮಿಲಿಯನ್ (10 ಕೋಟಿ) ಕೆಲ್ವಿನ್ ಶಾಖ ಪಡೆನಗ ಇಂಗಾಲವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಪುಂಡು ಬುಕ್ಕ (ಕೆಂಪು) ದೈತ್ಯ ತಾರೆ ಹಂತ ಎತ್ತುಂಡು. ಹೊರ ಕವಚತ ದ್ರವ್ಯ ರಾಶಿ ಸಿಡಿತ್ ಗ್ರಹ ಸಮೂಹ ಆತ್ ನ್ಯಬೂಲಾ ಆಪುಂಡು. ಅತಿ ಶಾಖತ ಕೇಂದ್ರ ಬೀಜ ಮಾತ್ರೊ ಒರಿತ್ ಅವು ತಣ್ಣಗಾದಂತೆ ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ವರ್ಷತ ಬುಕ್ಕ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜವಾಪುಂಡುಂದು ಲೆಕ್ಕಪಾಡತ್ತೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾತ್ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗತ ತಾರೆಲು ಇಂಚನೆ ಅಂತ್ಯಟ್ ಶ್ವೇತಕುಬ್ಜ ತಾರೆಯಾಪುಂಡು.
ತೂಲೆ
PTI,London|Sep 25, 2016
*ಆಧಾರ :
ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪಟ್ಯೊ ಲೇಕನೊಲು ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ
ಕಕ್ಕುಂಜೆ
ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ ತಾಲೂಕು ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಒಂಜಿ ಊರು ಕಕ್ಕುಂಜೆ. ಈ ಊರುಡ್ ಸುಮಾರು ದೇವಸ್ತಾನೊಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ಊರುಡ್ ಜನವರಿ ಫೆಭ್ರವರಿ ತಿಂಗೊಲ್ಡು ನೇಮೋತ್ಸವ ಕೋಲೋತ್ಸವ ಪನ್ಪಿನ ಜಾತ್ರೆಲ್ ನಡೆಪುಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮದ ದೇವೆರ್ ವಿಶ್ನುಮೂರ್ತಿ ದೇವೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊಡು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲ್ದು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ದೀಪಾವಳಿತ ಸಮಯಡು ಯುವಕ ಮಂಡಲದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ನಾಟಕ ನಲ್ಕೆ ಪೂರ ನಡಪುಂಡು. ಕಕ್ಕುಂಜೆಡ್ ಭೂತೊಲೆನ ಕೆಲವು ದೈವಸ್ತಾನೊಲು ಉಲ್ಲ. ಕಟ್ಟೆ ಮಹಾದೇವಿ ಅಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ತಾನ, ಬ್ರಹ್ಮ ಬೈದರ್ಕಳ ಗರೋಡಿ ಕಕ್ಕ್ಂಜೆ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ ಕಟ್ಟೆ, ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ತಾನ ಕಕ್ಕುಂಜೆ. ಈ ಊರುಡ್ ನಾಗಬನೊಕುಲುಲ ಉಲ್ಲ. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿದ ದಿನ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಾಗಗ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಟೆ ಒಡಿಲ್ದ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಉಂಡು. ಆಯಿತ ಪುದರ್ ಭಾರತ್ ಒಡಿಲ್ದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಮುಲ್ಪ ಒಡಿಲ್, ಮಣ್ಣದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಪೂರ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಕಂಸಾಳೆ
ಕಂಸಾಳೆ ಮಲೆಮಹದೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತೆರಾಯಿನ ದೇವರೆಗುಡ್ಡೆರ್ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ಒಂಜಿ ಇಸೇಸ ಬಗೆತ ತಾಳೊ. ಇಂದೆನ್ ಮೈಸೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರೊ, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗ್ಳೂರು ಬುಕ್ಕೊ ಕೋಲಾರೊ ಜಿಲ್ಲೆಗ್ಲೆ ಕೆಲವು ಬಾಗೊಡು ಆಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು. ಮಹದೇಶ್ವರನ ಕಾವ್ಯೊನು ಈ ಕಲಾವಿದೆರ್ ಪದೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಮೈಸೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಬೆಂಗಳ್ಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ನಿಲೆ ಆತೆರ್. ಕತಾ ರೂಪೊಡು ಶಿವೆ ಬುಕ್ಕೊ ಶರಣೆರೆ ಮೈಮ್ಮೆನ್ ವಂಸ ಪರಂಪರ‍್ಯವಾದ್ ಪಂಡೊಂದು ಬತ್ತ್‌ದೆರ್.
ಕಂಸಾಳೆ ಪದೊತ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ
ಕಾಂಸ್ಯತಾಳ ಪನ್ಪುನ ಸಬ್ದೊಡ್ತು ಕಂಸಾಳೆ ಪದೊ ಪುಟ್ಂಡ್‍ಗೆ. ಕಂಚು+ತಾಳೊನೇ ಕಂಸಾಳೆ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ ಕೇಶಿರಾಜನ ಸಮರ್ಥನೆ ಎಂಚಿನ ಪಂಡ "ಪೂರ್ವ ಪದಾಂತೊಗು ದೀರ್ಘೊ ಉತ್ತರ ಪದಾದಿಗ್ ಲೋಪ ಆದ್ ಕಾಂಸ್ಯತಾಳೊಗು ಕಂಸಾಳಂ ಆಂಡ್" ಪನ್ಪಿ ಇವರೊನು ಕೊರಿಯೆರ್. ಪರಕನ್ನಡೊ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಕಂಸಾಳೆದ ಬಗೆಟ್ ತೋಜಿದ್ ಪರ್ಪುನ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ಪಂಡ ಹರಿಹರನ ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣೊ ಬುಕ್ಕೊ ವಿರೂಪಾಕ್ಷ ಪಂಡಿತನ ಚನ್ನಬಸವ ಪುರಾಣೊಡು ’ಕಂಸಾಳ’ ಪನ್ಪುನ ಪದೊ ಬಳಕೆಡ್ ಉಂಡು. ರಾಘವಾಂಕನ ಕಾವ್ಯೊಲೆಡ್ ಕಾಂಸ್ಯತಾಳೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು. ಕೈಸಾಲೆ, ಕೌಸಾಳೆ, ಕೈತಾಳ, ಬಟ್ಲು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಪದೊಕುಲುಲಾ ತಿಕುಂಡು. ಚಾಮರಾಜನಗರ ಬಾಗೊಡು ಕಂಸಾಳೆಗ್ ಬಿರುದು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಮಲೆ ಮಹದೇಶ್ವರ ಕಾವ್ಯೊ
ಕಂಸಾಳೆ ಬಾರಿಸವುನಕ್ಲೆನ್ ಮಲೆತ ಮಾದೇಸ್ವರನ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದಕುಲು ಪಂಡ್‍ದ್ ಗುರ್ತೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾದೇಸ್ವರನ ದೀಕ್ಸೆ ಪಡೆಯಿನ ಬಕ್ತೆರೆನ್ ಗುಡ್ಡೆರ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆರ್ ಶಿವನ ಅವತಾರೊಂದು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯೊದಕ್ಲೆಡ ಬಾವನೆ ಉಂಡು. ಮೆಕ್ಲ್ ಮಾದೇಸ್ವರನ ಕಾವ್ಯೊನು ಪಂಡೊಂದು ಪ್ರಚಾರೊ ಮಲ್ತೊಂದು ಪೋಪೆರ್. ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊನು ಏಳು ಸಾಲುಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆತ ಒಂಜೊಂಜಿ ಸಾಲ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಥನೊ ಕಾವ್ಯೊ.
ಸಿರಿತ ದೇವರೆ ಗುಡ್ಡೆರ್
ಕಂಚಿದ ತಟ್ಟೆಡ್ ಮೆಕ್ಲ್ ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. ಕಾರಣೊ ಮೆಕ್ಲ್ ಕಂಚಿನ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ಕಂಸಾಳೆಂದ್ ತೆರಿತೆರ್. ಮೆಕ್ಲ್ ಜೋಡು ಪಾಡುಜೆರ್. ಸೋಮಾರೊ, ಶುಕ್ರಾರೊ, ಅಮಾಸೆ ದಿನೊತಾನಿ ಕ್ವಾರಣ್ಯೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪರ್ಬೊ, ಉಚ್ಚಯೊದ ದಿನಕ್‍ಲೆಡ್ ಮಾದೇಶ್ವರನ ದರ್ಶನೊನು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಈ ಗುಡ್ಡೆರ್ ದೀಕ್ಷೆನ್ ದೆತೊಂಡಲಾ ಅಕ್ಲ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಲಿ.
ಅಲೆಮಾರಿ ಗುಡ್ಡೆರ್
ಮಾದೇಶ್ವರನ ಪೂರ್ತಿ ಕತೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಪರ್ಬೊ, ಉಚ್ಚಯೊದ ದಿನೊಟು ಮಾದೇಶ್ವನ ದರ್ಶನೊನು ದೆತೊಂದು ಸೇವೆನ್ ಸಂದಾವೆರ್.
ಕಂಸಾಳೆ ಪದತೋತ ಬಗೆ
ಈ ಕಾವ್ಯೊನು ಪೂರ್ತಿ ಪನೊಡಾಂಡ ಮಸ್ತ್ ರಾತ್ರೆಲು ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಮೇಲೊಡು ಪದೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಪದೊ ಪನ್ನಗ ಕಂಸಾಳೆ ದಮ್ಮಡಿನ್ ಬಳಕುವೆರ್. ಕಂಸಾಳೆ ಮೇಳೊಡು ಮೂಜೆಡ್ದ್ ಎನ್ಮೊ ಜನೊ ಸೇರ್‍ಬೆರ್.
ಏಳ್ಮಲೆ ಹೆತ್ತಯ್ಯ ನಮ್ಮಪ್ಪಾಜಿ ಮಾಯ್ಕಾರ ಮಾದೇವ ನಿನ್ನ ಪಾದವೇಗತಿ ಕಣಪ್ಪ ಶರಣು ಶರಣಾರ್ತಿ
ರೂಪೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ
ರೂಪೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟೆ. ಮೇರ್ ಕುಡ್ಲದ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿ‌ ಬೊಕ್ಕ ಮಾಡೆಲ್. ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕೊಂಕಣಿ ಮೂಜಿ ಬಾಸೆದ ಚಿತ್ರೊಲೆಡ್‍ಲಾ ಅಭಿನಯ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್.
ಪುಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಬೇಲೆ
ರೂಪೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಮೇರ್ ೧೯೯೧, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಕಾಸರಗೋಡುದ‌ ಉಪ್ಪಳಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೇರ್ ನಮ್ಮ ಟಿ.ವಿ.ಡ್ ಪ್ರಸಾರ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ ನ ಬಲೆ ತೆಲಿಪಾಲೆ ಪನ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಡ್ ನಿರೂಪಕೆ ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲದ ಆರ್.ಜೆ ಆದ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆಯೆರ್. ಅಂಚನೆ ಆರೆನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನೊನು ದಿಬ್ಬಣ ಚಲನಚಿತ್ರಡ್ ಎಲ್ಯ ಪಾತ್ರೊಡ್ ನಟನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೂಲಕ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು
ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟ
ಹಿಮವದ್ ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಬೊಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ತಾಲೂಕುಡು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪುದರ್ ಪೋತಿನ ಬೆಟ್ಟ. ಬೆಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ(ವೇಣುಗೋಪಾಲ)ನ ದೇವಸ್ತಾನೊ ಉಂಡು. ಬಂಡಿಪುರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗ್ ಬರ್ಪುನ ಈ ಬೊಟ್ಟ, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟೊಡ್ದು ಸುಮಾರ್ ೧೪೫೪ ಮೀಟರ್(೮೪೦೦ ಅಡಿ) ಎತ್ತರ ಉಂಡು. ಈ ಬೊಟ್ಟದ ಮಿತ್ ಉಪ್ಪುನ ದೇವಸ್ತಾನೊನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜೆ ಬಲ್ಲಾಳೆ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕಟ್ಟಾಯೆ.
ಸ್ಥಳ ಪುರಾಣೊ
ಶ್ರಿ ಕೃಷ್ಣೆ ತನ್ನ ಕಿನ್ನಿಬಿರೊಲುಡು ದೆರ್ತ್ ಪತ್ತಿನ ಬೊಟ್ಟ ಉಂದೆ. ದ್ವಾಪರಯುಗೊಟ್ಟು ನೆಕ್ ಗೋವರ್ಧನಗಿರಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ಂಡ್. ಕಮಲಾಚಲ ಪಂಡ್‌ದ್ಲಾ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ದ್ವಾಪರಯುಗೊಟ್ಟು ಪರ್ವತರಾಜೆ ಹಿಮವಂತೆ, ಮಗಲ್ ಪಾರ್ವತಿನ್ ಈಶ್ವರ ದೇವೆರೆಗ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ರೆ ನಿಶ್ಚಯ ಮಲ್ತೆ. ಮದ್ಮೆನ್ ಬಾರೀ ಗೌಜಿಡ್ ಮಲ್ಪರೆಗಾದ್ ಪರ್ವತರಾಜೆ ಹಿಮವಂತೆ, ಮುಪ್ಪತ್ತಮೂಜಿ ಕೋಟಿ ದೇವ ದೇವತೆನಕುಲೆನ್ ಕಾಶಿಗ್ ಆಮಂತ್ರಿಸಾಯೆ. ಆಂಡ, ಮುಪ್ಪತ್ತಮೂಜಿ ಕೋಟಿ ದೇವ ದೇವತೆನಕುಲು ಒಂಜೇ ಪೊರ್ತುಡು ಒಂಜೇ ಜಾಗೆಡ್ ಒಟ್ಟಾಯೆರ್ನಾಂಡ, ಅಕಲೆನ ಶಕ್ತಿದ ದಿನ್ನ, ಪ್ರಭಾವ ತಡೆವರೆ ಆವಂದೆ, ಭೂಮಿದ ಸಮತೋಲನ ತತ್‌ದ್ ಓರೆ ಆಪುಂಡು, ಅತ್ತಂದೆ ಭೂಮಿ ಕಂಡಿತ ಪಾತಾಳೊಗು ಜಾರುಂಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ದೇವೆರಾಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ದೇವೆರೆನಕುಲೆಗ್ ಮಂಡೆಬೆಚ್ಚ ಸುರುವಾಂಡ್.
ಈ ಅನಾಹುತನ್ ತಡೆವರ ಸಲಾದ್ ಅಕುಲು ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯೆರಡೆ ಪೋದು, ಮದ್ಮೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಈರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬರಿಕ್ ಪೋದು ಉಂತುದು ಭೂಮಿದ ತೂಕೊನು ಸಮತೋಲನ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೇಣೋಂದೆರ್. ಐತ ಒಟ್ಟಿಗೆನೆ ನನೊಂಜಿ ವಿಷಯಲಾ ಪಂಡೆರ್.
ವಿಂಧ್ಯಾ ಪರ್ವತ ಬುಕ್ಕ ಮಹಾಮೇರು ಪರ್ವತ ರಾಜೆರ್‌, ಶ್ರೇಷ್ಟತೆದ ವಿಷಯೊಡು ಏಪಗ್ಲಾ ಲಡಾಯಿ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಶ್ರೇಷ್ಟತೆನ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಾವರಗಾದ್ ವಿಂಧ್ಯಾ ಪರ್ವತರಾಜೆ ಆಕಾಶನ್‌ಲಾ ಕಡತ್‌ದ್ ಎತ್ತರ ಆದ್ ಬುಳೇದ್ ಉಂತುದೆ. ಇಂಚ ಎತ್ತರ ಉಂತಿನೆಡ್‌ದಾವರ ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರೆರ್‌ನ ಚಲನೆಗ್ ಅಡ್ಡಿ ಆತ್ಂಡ್. ಈ ಸಮಸ್ಯೆನ್ಲಾ ಪರಿಹರಿಸಾವೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ದೇವತೆನಕುಲು ಕೇಂಡೆರ್.
ಉಂದೆಕ್ ಒಪ್ಪಿನ ಅಗಸ್ತ್ಯೆರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಂಚಿ ಪಿದಾಡಿಯೆರ್. ಪೋನಗ ವಿಂಧ್ಯಾಪರ್ವತ ರಾಜನ್ ಭೇಟಿ ಆಯೆರ್. ಗುರುಕುಲೆನ್ ತೂಯಿನ ವಿಂಧ್ಯಾ ಪರ್ವತರಾಜೆ, ಗುರುಕುಲೆಗ್ ನಮಸ್ಕರಿಸಾಯೆ. ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗ್ ಪೋವರ ನಿನ್ನ ಎತ್ತರ ಅಡ್ಡಿ ಆವೊಂದುಂಡು ಪಂಡೆರ್ ಅಗಸ್ತ್ಯೆರ್. ಅಪಗ ವಿಂಧ್ಯೆ, ಈರೆನ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗ್ ಎನ್ನ ಎತ್ತರ ಅಡ್ಡಿ ಆಪುಜಿ ಪಂಡೆ ಬುಕ್ಕ ತನ್ನ ಗೂರುಕುಲೆನ ಕಾರ್‌ಗ್ ಬೂರಿಯೆ. ವಿಂಧ್ಯನ್ ಕಡತ್ತಿನ ಅಗಸ್ತ್ಯೆರ್, ಏನ್ ಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿತ್ ಬನ್ನೇಟ ಈ ಇಂಚನೆ ಉಪ್ಪೊಡು ಪಂಡೆರ್. ಆರೆನ ಆಜ್ಞೆನ್ ಒಪ್ಪಿನ ವಿಂಧ್ಯಾ ಪರ್ವತರಾಜೆ ಎಂಚ ಕಾರ್‌ಗ್ ಬೂರಿಯೆನಾ ಅಂಚನೇ ಬೂರೋಂಡೆ, ಮಿತ್ ಲಕ್ಕಿಜೆ.
ಯಾತ್ರೆ ದುಂಬರಿಪಾಯಿನ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯೆರ್ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತ ಸಾಲ್‌ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಕನಕಾಚಲ ಪರ್ವತೊಡು ಉಂತಿಯೆರ್. ಅಲ್ಪ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ್ ಎನ್ನಿದ್ ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ತೆರ್. ತಪಸ್ಸ್‌ಗ್ ಮೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮೆ ಅರೆನ ಎದುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಆಯೆ. ತಾನ್ ಕೈಕೊಂದಿನ ಮಾಮಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಾದ್ ನಿನ್ನ ಬೆರಿಸಾಯ ಬೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ನಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ, ಈ ಕನಕಾಚಲ ಪರ್ವತೊಡು ಬತ್ ನೆಲೆ ಆವೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಕೇನೊಂದೆರ್. ಆರೆನ ಬೇಡಿಕೆಗ್ ಒಪ್ಪಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮೆ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆನಕುಲೊಟ್ಟುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕನಕಾಚಲ ಪರ್ವತೊಡು ನೆಲೆ ಆಪೆ.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಇತಿಹಾಸೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಮಾಹಿತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊಗು ೭೦೦ ವರ್ಷೊಗುಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ಒಂಜೇ ಸುತ್ತು ಪೌಳಿ ಉಪ್ಪುನ ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊನ್ ಹೊಯ್ಸಳ ರಾಜೆ ಬಲ್ಲಾಳೆ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಕಟ್ಟಾಯೆ. ಐ‍ಡ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಸೂರುದ ಒಡೆಯರ್ ವಂಶೊದ ರಾಜೆರ್ ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊನ್ ನನಲಾತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಲ್ತೆರ್.
ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಉಲಾಯಿ ಉಪ್ಪುನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹೊಗು ಸಂತಾನ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪನ್ಪೆರ್. ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ಸಹಿತ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹೊನು ಅಗಸ್ತ್ಯ ಮುನಿಕುಲು ಪ್ರತಿಷ್ಟೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಪುದರ್‌ದ ಮೂಲ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರಿಯಾಲದ ಅಕೇರಿ ಬುಕ್ಕ ಚಳಿಗಾಲದ ಪೊರ್ತುಡು ಮೈಂದ್ ಬೂರುಂಡು. ಆಂಡ, ಮೂಲು ಈ ಬೊಟ್ಟಡು ವರ್ಷ ಇಡೀ ಮೈಂದ್ ಬೂರೊಂದೆ ಉಪ್ಪುನೆಡ್‌ದಾವರ, ಈ ಬೊಟ್ಟೊಗು ಹಿಮವದ್ ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಬೊಟ್ಟ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ದಿನ ಇಡೀ ಮೈಂದ್ ಬೂರೊಂದೆ ಉಪ್ಪುನೆಡ್‌ದಾವರ, ದೇವಸ್ತಾನೊದ ಗರ್ಭಗುಡಿತ್ತ ಬಾಕಿಲ್‌ದ ಉಲಾಯಿಡ್ ದೇವೆರೆನ ಬಿಂಬದ ಮಿತ್ ನೀರ್‌ದ ಪನಿ ಪನಿತೊಂದೆ ಉಪ್ಪುಂಡು!
ದೇವಸ್ತಾನದ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿಡ್
ಬೊಟ್ಟದ ಸುತ್ತ ತ್ರಯಂಬಕಾದ್ರಿ, ನೀಲಾದ್ರಿ, ಮಂಗಳಾದ್ರಿ, ಶಂಖರಾದ್ರಿಗಿರಿ, ಹಂಸಾದ್ರಿ, ಗರುಡಾದ್ರಿ, ಪಲ್ಲವಾದ್ರಿ, ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಗಿರಿ ಪುದರ್‌ದ ಬೊಟ್ಟೊಲು ಉಲ್ಲ. ಅತ್ತಂದೆ, ಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ಬೊಟ್ಟೊಡು ಹಂಸತೀರ್ಥ, ಪದ್ಮತೀರ್ಥ, ಶಂಖ ತೀರ್ಥ, ಚಕ್ರ ತೀರ್ಥ, ಗದಾ ತೀರ್ಥ, ಶಜ್ಞಾತೀರ್ಥ, ವನಮೂಲಿಕಾ ತೀರ್ಥ, ತೊಟ್ಲು ತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಅಷ್ಟ ತೀರ್ಥೊಲು ಉಲ್ಲ.
ಜೋಕುಲುದಾಂತಿನ ದಂಪತಿ ತೊಟ್ಲು ತೀರ್ಥೊಡು ಮೀಯೆರ್‌ಡ, ಅಕಲೆಗ್ ಜೋಕುಲಾಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಮೇಲುಕೋಟೆ, ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ದೇವಸ್ತಾನದೊಟ್ಟುಗು, ಈ ದೇವಸ್ತಾನೊಡುಲಾ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರ ನಡಪುಂಡು.
ಸಾದಿ
ಹಿಮವದ್ ಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ಬೊಟ್ಟ, ರಾಜ್ಯ ರಾಜ್ಯಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್‍ದು ೨೨೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್, ಮೈಸೂರುಡ್‍ದು ೮೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಚಾಮರಾಜನಗರದ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆಡ್‌ದ್ ಊಟಿಗ್ ಪೋಪಿನ ರಸ್ತೆಡ್ ೨೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದುಂಬು ಪೋನಗ ಹಂಗಳ ಪುದರ್‌ದ ಗ್ರಾಮ ಸಿಕ್ಕುಂಡು, ಅಲ್ಪಡ್‌ದ್ ಉಲಾಯಿ ಬೊಟ್ಟಮುಟ್ಟ ೧೧.೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಪೋವೊಡು. ಬೊಟ್ಟಡ್‌ದ್ ಮಿತ್ ಪೋವರ ಸ್ಥಳೀಯಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಲ್ತಿನ ಬಸ್‌ಡೇ ಪೊವೊಡು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನೊಲೆಗ್ ಬೊಟ್ಟದ ಮಿತ್ ಪ್ರವೇಶ ಇಜ್ಜಿ.
ಅಸೀಮಾ ಚಟರ್ಜಿ
ಭಾರತ ದೇಶಟ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಆತ್  ಡಾಕ್ಟರೇಟು ಪದವಿನ್ (ಡಾಕ್ಟರ್‍ ಆಫ್ ಸಾಯನ್ಸ - Doctor of Science)   ಪಡೆಯಿನ ಸುರುತ ಮಹಿಳೆ ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ ಡಾ| ಅಸೀಮಾ ಚಟರ್ಜಿ. ಉಂಬೆರ್‍ ನಮ್ಮ ದೇಶ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಆದಿಪತ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಲೊಡು ದಿನಾಂಕ ೨೩ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೭‍  ದಾನಿ   ಬಂಗಾಲದ  ಕೊಲ್ಕತ್ತೊಡು (ಇತ್ತೆದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಲ)  ಪುಟಿಯೆರ್. ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಅಂಚನೆ ಸಸ್ಯ ಮೂಲತ ಮರ್ದುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ದಿಂಜ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತಿನ ಮೇರ್‍ ಅಪಸ್ಮಾರ ಮಲೇರಿಯಾ ದಂಚಿನ ಸೀಕುಲೆಗು ಉಪಯೋಗವಾಪಿನ ಸಸ್ಯ ಮೂಲದ ಮರ್ದುಲೆನ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತು ಕೊರಿಯೆರು.‍ ಸದಾಪುಷ್ಪ (ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‍ ಪೆರಿವಿಂಕಲ್) ಇನ್ಪಿನ ಪೂಬುಡುಪಿನ ಸಸ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಕ್ಷಾರರೂಪಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಅಂಸೊಲೆನ ಮಿತ್ತು  ದಿಂಜ ಶೋಧನೆ ಮಲ್ತುದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ ರೋಗದ ಕಣಕುಲು ಬುಳೆಪಿನೆನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ಪುನ ಮರ್ದುಲೆನ ಮಿತ್ತು ದಿಂಜ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತುದೆರು. ಕಡೆಕ್ ಆರ್ ತನ್ನ ೮೯ನೆಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರೊಡು ದಿನಾಂಕ ೨೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ ದಾನಿ ತೀರುದು ಪೋಯೆರು.
ಅರೆನ ಜನ್ಮ ದಿನತ ಶತಾಬ್ಧಿ ಆಚರಣೆದ ದಿನೊ ೨೩ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭‍ ದಾನಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಾಲತಾನ ಗೂಗಲ್ ಅರೆನ ಗೌರವೊಗು ತನ್ನ ಆರಂಭಪುಟೊತ  ಡೂಡಲ್ ಚಿತ್ರೊಡು ಅರೆನ ಚಿತ್ರ ಛಾಪಿಸಾದ್ ನಂಕ್ ಮಾತೆರುಗುಲಾ ಅರೆನ ಸಾಧನೆಲೆನ ನೆಂಪು ಮಲ್ತು ಕೊರುಂಡು.