cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯ್
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೊರಂಬಾಟೊಡು
೧೯೦೭ಡ್ ಅಮೆರಿಕೊಗು ಪೋಯಿನ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ್ ರಾಯೆರ್ ೧೯೧೯ಡ್ ಭಾರತೊಗು ಪಿರ ಬತ್ತೆರ್. ಆರ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಕಥನೊಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರೆರಾಯಿನ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಇ. ಬಿ. ಡುಬೋಯಿಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮುಕುಲೆನ ಮಸ್ತ್ ಉಕ್ತಿಲೆನ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. ಲಜಪತ ರಾಯೆರ್ ಲಾಹೋರ್‌ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಲೆಗ್ ಪರ್ಯಾಯವಾದ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದಾನಗ್ ಅವೆಟ್ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ವಿದಾರ್ಥಿಯಾದ್ ಸೇರುವೆರ್. ೧೯೨೦ನೆ ವರ್ಷೊಡು ಕಲ್ಕತ್ತಾಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶೇಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿವೇನೊಡು ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್ ಆ ಸಮಾವೇಶದ ಗುರಿಕಾರ್ಮೆನ್ ವಹಿಸದಿತ್ತೆರ್. ಈ ಅಧಿವೇಶನೊಡು ಮಲ್ತಿನ ನಿರ್ಣಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿನ್ ಸುರು ಮಲ್ತ್‌ದಾನಗ್ ೧೯೨೧ಡ್ದ್ ೧೯೨೩ದ ಅವಧಿ ಮುಟ್ಟು ಆರ್ ಕಾರಾಗೃಹ ವಾಸ ಮಲ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಬುಡುಗಡೆಯಾಯಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಆರ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಓಟುಡು ಗೆಂದುವೆರ್. ಪಂಜಾಬ್‌ದ ವಿಭಜನೆದ ಪಾತೆರೊಕತೆನ್ ಆರ್ ಆಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಬಗ್ಗೆಟ್ ಆರ್ ೧೯೨೪ನೆ ವರ್ಶೊಡು ‘ದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಬರೆತಿನ ಲೇಖನೊಡು  ಸಿಖ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆನ್ ಆಧಾರ ದೀವೊಂದು  ಪಂಜಾಬ್‌ನ್ ಪೂರ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮ ಪಂಜಾಬು ಪಂದ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ವಾದೊನು ಮಂಡಿಸಿದೆರ್. ಅವ್ವೆ ರೀತಿಡ್ ವಾಯವ್ಯ ಸೀಮಾ ಪ್ರದೇಶ, ಸಿಂದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳೊಡು ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು  ಪ್ರತಿಪಾದಿಸದೆರ್.
ಸಮಾಜ ಸೇವೆ
ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್ ಅಪ್ಪೆ ೧೯೨೭ನೆ ವರ್ಸೊಡು ಸಯಿನಗ ಅರೆನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಗುಲಾಬಿ ದೇವಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ತಾಪನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಸ್ತ್ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯೊಲೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಲಾಠಿ ಪೆಟ್ಟು
೧೯೨೮ನೆ ವರ್ಸೊಡು ಭಾರತೊದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿನ್ ವರದಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ನೇಮಕ ಆಯಿನ ಸರ್ ಜಾನ್ ಸೈಮನ್‌ನ ನೇತೃತ್ವದ ಆಯೋಗೊಡು ಒರಿಯೆ ಒರಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಕುಲು ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ನಿಲೆಟ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಘಟನೆಲು  ಅವೆಕ್ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಪಾಡುನ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲೊಗು ಚಳುವಳಿನ್ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30, 1928ಕ್ ಸೈಮನ್ ಆಯೋಗ  ಲಾಹೋರ್‌ಗ್ ಬತ್ತಿನ ಪೊರ್ತುಗು ಲಾಲಾ ಲಜಪತರಾಯ್ ಶಾಂತಿಯುತ ಮೆರವಣಿಗೆ್ದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದಿತ್ತೆರ್. ಆ ಸಮಯೊಡು ಪೋಲಿಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಸ್ಕಾಟ್ ಪನ್ಪಿ ದುರಹಂಕಾರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಡ್ ಪೋವೊಂದಿತ್ತಿನಕುಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಲಾಠಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಆದೇಶ ಕೊರ್ಪುನೆದೊಟ್ಟುಗು ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯೆರೆ ಮಿತ್ತ್ ಸ್ವಯಂ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತ್‌ದ ಆರೆಗ್ ಗಾಯ ಆಪುಂಡು. ಈ ತೀವ್ರ ಗಾಯೊಡ್ದು ಗುಣ ಆವಂದಿನ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯೆರ್ ನವೆಂಬರ್ ೧೭, ೧೯೨೮ಡ್ ಹೃದಯಾಘಾತೊಡು ಸಯಿಪೆರ್. ಸ್ಕಾಟನ ಈ ದುರಹಂಕಾರೊಡು ಮಹಾನ್ ದೇಶಭಕ್ತೆ, ವಿದ್ವಾಂಸೆ, ಅಹಿಂಸಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿ್ದ ಶಾಂತಿದೂತೆರಾದಿತ್ತಿನ ಲಾಲಾ ಲಜಪತ ರಾಯ್  ಮರಣ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆಡ್ದ್ ಬೇಜಾರಾಯಿನ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಜ ಗುರು, ಸುಖದೇವ್ ಥಾಪರ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದೆರಂಚಿನ ವೀರೆರ್ ಪೊರಂಬಾಟೊಗು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರ್
ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ
ಬಿ ಎಸ್ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಮೇರ್ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ(25 ನೇ) ಬೊಕ್ಕ ಇತ್ತೆ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಆದುಲ್ಲೆರ್. ಈ ಸಾರಿ ನಡತಿನ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಡ್ ಶಿವಮೊಗ್ಗೊಡ್ದು 2 ಲಕ್ಷ ಮತೊತ ಅಂತೊರಡ್ ಗೆಂದ್ಯೆರ್.
ವೈಯ್ಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊ
ಜನನ : ಬೂಕನಕೆರೆ, ಕೆ.ಆರ್.ಪೇಟೆ ತಾಲೂಕು, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ. ಅಮ್ಮೆರ್ : ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಪ್ಪ. ಅಪ್ಪೆ : ಪುಟ್ಟಮ್ಮ. ಬೊಡೆದಿ : ಮೈತ್ರಾದೇವಿ. ಜೋಕುಲು:ರಾಘವೇಂದ್ರ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯೇಂದ್ರ,ಅರುಣಾದೇವಿ,ಪದ್ಮಾವತಿದೇವಿ,ಉಮಾದೇವಿ. ವಿದ್ಯಾರ್ಹತೆ: ಬಿ.ಎ. 2007 ಟ್ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪೆರ್ನ ಬೊಡೆದಿ 'ಮೈತ್ರಾದೇವಿ' ತೀರ್ಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕಡ್ಲೆ
ಉಂದು ಬರ್ಸಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಆಪುಂಡು.
ಕಡೂರು
ಕಡೂರು ಭಾರತ ದೇಸದ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಡ್ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜ ತಾಲ್ಲೂಕ್ಡ್ ಉಪ್ಪುನು. ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ದುಂಬು ಮೈಸೂರ್ ರಾಜ್ಯಡ್ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ತಿಂಡ್. ೧೯೪೭ ಮುಟ್ಟ ಕಡೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಲೆತೋಂದಿತೇರ್. ಕಡೂರ್ದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗೊಲು ಒವೂ ಪಂಡ ಕುಂತಿ ಸುದೆ, ಶಂಖತೀರ್ಥ, ಕನಕರಾಯೆನ ಗುಡ್ಡೆ, ನಿರ್ವಾಣ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡ್ಡೆ, ಅಯ್ಯನ ಕೆದು, ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ, ದೇವನೂರು, ಬಿಸಲೇಹಳ್ಲಿ. ಕಡೂರುಡ್ ಮುಖ್ಯ ಮಸೀದಿ ಬೊಕ ದೇವಸ್ಥಾನ ಒವೂ ಪಂಡ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಬಾರ್ಕೂರು ಸರಸ್ವತಿ ನಾರಾಯಣೀ ದೇವಾಲಯ
ಬಾರ್ಕೂರು ಪನಪುನ ಊರುಡು ಮೂಡಕೇರಿ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೇರಿಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಸರಸ್ವತಿ ನಾರಾಯಣೀ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊರ್ದು ಇಂಚಿ ಅಪ್ಪೆಗ್ ವಿಶೇಸವಾಯಿನ ಶಕ್ತಿ ಉಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಾರ್ಕೂರುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಉಂಡು. ಐಟ್ ಸರಸ್ವತಿ ಅಪ್ಪೆನಅ ಕೈತಲ್‍ಡ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲಕೃ‍‍‌ಷ್ಣ ದೇವೆರ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ವರ್ಷ ವರ್ಷಲಾ ದಸರಾ ಪರ್ಬೊದಪಗ ಅಪ್ಪೆಗ್ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಪೂಜೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಆನಿ ಸಮಾಜದಕಲು ಮಾತೆರ್ಲ ಸೆರ್‌ದ್ ಚಂಡಿಕಾಯಾಗ, ಪೂತ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಪ್ಪೆನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆಪೆರ್. ಆನಿ ಸಮಾಜದಕಲು ಸಭೆ ಸೆರ್ದ್ ಕಲ್ಪುನೆಟ್ ಬಿರ್ಸೆರಾಯೆನ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ ಬೊಕ್ಕ ಬಡವೆರೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮಾತೆರ್ಲ ಕುಸಿಟ್ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಕಾಣಿಕೆ ದೀದ್ ಪ್ರಸಾದ ಪತೊಂದು ಪೋಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು
ಜಲಪಾತ
ಪರಪುನ ನೀರು ಎತ್ತರೊಡುದು ತಗ್ಗುಗು ಬೂರುನೆನ್ ಜಲಪಾತ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.ಪರಪುನ ಸುದೆಕುಲೆನ ಸಾದಿಡು ಭೂಮಿಡು,ನೆಲೊಟು, ಸ್ತರಭಂಗ ಆಯಿನ ಪರಿಣಮವಾದ್ ಶಿಲಾಪದರೊಲು ತಿರ್ತ್ ಮಿತ್ತ್ ಅದ್ ಪರಪುನ ನೀರು ಎತ್ತರೊಡುದು ತಗ್ಗುಗು ಬೂರುನ ಪರಿಸಥಿತಿ ಆಪಿನೆನ್ ಜಲಪಾತ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರು.
ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಸಿಧ್ಧ ಜಲಪಾತೊಲು
alt=ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (ಕೆನಡಾಡುದು ತೋಜಿನವು)|thumb|ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ, ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ (ಕೆನಡಾಡುದು ತೋಜಿನವು)
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊಲು ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಳ
ಅಸ‍್ಥಿ ಪಂಜರ
thumb|Gray350 thumb|Human skeleton front en ಶರೀರದ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಎಲುಕುಲೆರ್ದ್ ಉಂಡಾಯಿನವು. ಅಯಿನ್ ಮೆತ್ತನೆದ ಮಾಸೊಲು ಮುಚ್ಚಿದ್ ಶರೀರದ ರೂಪನ್ ಕೊನತ್‍ದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಶರೀರದ ದಿನ್ನದ ಐನೆಟ್ ಒಂಜಿ ಭಾಗದಾತ್ ಉಂಡು. ಶರೀರೊಡು ೨೦೦ರ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಎಲುಕುಲು ಉಂಡು. ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ ಶರೀರೊಗು ಆಧಾರ ಬೊಕ್ಕ ಶಕ್ತಿನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಆಯಿತ್ತ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಜೀವಾಳದ ಅಂಗಭಾಗೊಲೆಗ್ ರಕ್ಷಣೆನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಎಲುಕ್ಕು ಅಂಟೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಸ್ನಾಯುಲು ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ್ತ ಚಲನೆಲೆನ್ ಪುಟ್ಟವ. ಎಲುಕುಲೆನ ತಿರ್ಲ್ ಖನಿಜ,ಲವಣ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಸ್ತುಲೆನ ಸಂಗ್ರಹದ ಗೂಡಾದ್ ಇತ್ತ್ ದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ದ ಕಣಕುಲೆನ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಪ್ರಾಣಿಲೆರ್ದ್ ಬೇತೆಆದ್ ನರಮಾನಿ ಸರ್ತ ಉಂತುನ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆವೊಂದೆ. ಇಡೀ ಶರೀರ ಬೆರಿಮುಳ್ಳುದ ಆಧಾರೊಡು ಉಂಡು. ಬೆರಿಮುಳ್ಳು ಪಂಡ್ಂಡ ಕೋಲುದಲೆಕೊದ ಒಂಜೇ ತುಂಡು ಅತ್ತ್. ಅವು ಒಂಜೆತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಅಟ್ಟಿ ದೀನಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುನ ಉಂಗಿಲದ ಆಕೃತಿದ ಲೆಕೊ ಉಪ್ಪುನ ಎಲುಕುಲೆರ್ದ್ ರಚನೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಅವು ಮೆದ್ಲ್ ರ್ದ್  ಪಿದಯಿ ಬರ್ಪುನ ಮೆದ್ ಲ್ ಬಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಎಲುತ್ತ ಒಟ್ಟೆದ ಉಲಯಿಡ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಅವು ಬೆರಿತ್ತ ಕಬೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಶೇರುಕ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಯಿನ ಉರುಂಟು ಚಪ್ಪಟೆ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಎಲುಕುಲೆರ್ದ್ ಬೆರಿಮುಳ್ಳು ಕೋಲುದಲೆಕೊ ಇಜ್ಜಿ. ಅವು ಬಗ್ಗುಂಡು. ಅಯಿರ್ದ್ ಆದ್ ನಮ ಶರೀರನ್, ಕೆಕ್ಕಿಲ್ ನ್ ದುಂಬು, ಪಿರ ಬೊಕ್ಕ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ತಿರ್ ಗಯೆರೆ ಅಪುಂಡು. ಕೆಕ್ಕಿಲ್‍ಡ್ ಏಲ್ ಎಲುಕುಲು ಇತ್ತ್ಂಡ ಬೆರಿಟ್ಟ್ ಪದ್ ರಾಡ್ ಎಲುಕುಲು ಉಂಡು. ಐನ್ ಬೆರಿಮುಳ್ಳುಲು ಸೊಂಟೊಡು ಉಂಡು. ಅಯಿತ್ತ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೆರಿಮುಳ್ಳುಲು ಕಿಳ್ಗುಳಿತ ಬಾಗೊಲಾದುಂಡು. ಈ ಬೆರಿಮುಳ್ಳುಲೆನ ನಡುಟ್ಟು ಮೃದ್ವಸ್ಥಿ ದ ಪಲ್ಲೆಲ್ ಉಪ್ಪುವ.
ಬೆರಿತ್ತ ಪದ್ರಾಡ್ ಬೆರಿಮುಳ್ಳುಲೆಗ್ ಪದ್ರಾಡ್ ಜೊತೆ ಪಕ್ಕೆಲುಕುಲು ಅಂಟೊಂದು ಉಪ್ಪುವ. ಪಕ್ಕೆಲುಕುಲು ಸುತ್ತೊಂದು ಎದೆತ್ತಗೂಡುನು ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಕೊರ್ತ. ದುಂಬುಗು ಅವು ಚಪ್ಪಟೆ ಅದ್ ಉಪ್ಪುನ ಎದೆಚಕ್ಕೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಪಡೆವೊಂದುಂಡು. ಎದೆಗೂಡು ತಿಗಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶಲೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುವ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಉಸುಲುದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಕಾಯೊ ಮಲ್ಪುವ.
ಕಡೆಕಾರು
ಕಡೇಕಾರು ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಗ್ರಾಮ. ಈ ಊರುಡು ವಿಶೇಷ ಪಂಡ ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿಲಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇಜ್ಜಿ. ನೆಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಕಥೆ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿನ ಕಾಲೊಡು, ಅಕುಲು ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಗ್ರಹನು ಕಂಡ್‌ದ್‍ ಈ ಊರುದ ಕೆದುಟ್ಟು ದೆಂಗದ್‍ ದೀತೆರ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಭಾರತೊನು ಬುಡುದು ಪೊಯಿಬೊಕ್ಕ ಉದ್ಯಾವರದ ಜನಕುಲು ಗಣಪತಿ ದೇವರೆನ್ ಕುತ್ಪಾಡಿಡ್, ಅಂಚೆನೆ ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ, ವನದುರ್ಗೆ ದೇವೆರೆನ್ ಕಿದಿಯೂರುದ ಜನಕುಲು ಅಗಲೆನ ಊರುಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಅಂಡಾ ಮುಲ್ಪ ದೈವದೇವೆರೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೈವ ದೇವೆರಾಯಿನ ಜುಮಾದಿಕಟ್ಟೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ವರ್ಸೊಲಾ ಕೋಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚನೆ ಮೂಜಿ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿನ ಗುಡಿ ಉಂಡು, ಅಲ್ಪ ಪ್ರತಿ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್ ದರ್ಶನ, ವರ್ಷಲಾ ನೇಮ ನಡಪಾವೆರು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಫಿನ್ನಿಶ್
ಫಿನ್ನಿಶ್ ಪನ್ಪನ ಪದ ಈ ತಿರ್ತ ವಿಷಯನು ಸೂಚಿಸವುಂಡು:
ಸುಲ್ಲಮಲೆ
ಇತಿಹಾಸ ತಾ ಕಥೆ
ಪಾಂಡವೆರು ಅಜ್ಞಾತವಾಸದ ಪೊರ್ತುಡು ಮುಲು ಇತ್ತೆರ್ಗೆ ಪನ್ಪಿನ ಇತಿಹಾಸ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಸುಲ್ಲಮಲೆ ತೀರ್ಥಸ್ನಾನದ ಜಾಗೆಗು ವರ್ಷಡು ಒರ ಪಂಡ ಚೌತಿ ಪರ್ಬದಾನಿ ಮಾತ್ರ ಪೋಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಇಪ್ಪುನಿ. ಅಲ್ಪದ ದೈವಲೆಗು ತಂಬಿಲ ಸೇವೆ ಮಲ್ತುದು ಕೇರ್ಪು ದೀಯಿ ಬುಕ್ಕನೆ ತೀರ್ಥ ಮೀಯೆರೆ ಜಪ್ಪರೆ. ಈ ತೀರ್ಥ ಗುಂಡಿ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಗುಹೆತ ರೂಪದು ಉಂಡು. 16 ಗಂಟುದ ಬೆದುರುದ ಕೆರ್ಪು ಜತ್ತುದು 10 ಪಜ್ಜೆ ಪಡುಂಡ ಗರ್ಗುಂಡಿ ಕತ್ತಲೆಡು 2 ಬಂಡೆದ ನಡುಟು ಅಡ್ಡ ಅಡ್ಡ ಪೋವೋಡು ಯೇತ್ ಸಪುರದಾಯ್ಲಾ ತೋರದಾಯಾಗುಲ ತಿಗಲೆ ಬಂಜಿ ಒರೆಸೊಂದು ಪೋವೊಡೆ ಅಂಚಿನ ಸಾದಿ ಅವು. ದುಂಬು ಪೋನಗ 20 ಜನ ಉಂತುನಚಿನ ಜಾಗ ಉಂಡು ..ಅಲ್ಪ ಮಿತುರ್ದು ನೀರ್ ಬುರೊಂದು ಇಪುಂಡು. ಈ ನೀರದ ಮೂಲ ತೇರಿನಕುಲು ಏರ್ಲ ಇಜ್ಜೆರ್. ಸಂಕಮಾಲೆ ಸರ್ಪ ಮೂಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪರ್. ಗೋವಿಂದ ಗೋವಿಂದ ಪನ್ಪಿ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಲ್ತೊನ್ದು ತೀರ್ಥ ಮೀಪುನವೇ ಮುಲ್ತಾ ವಿಶೇಷ. ಈ ತೀರ್ಥ ಮೀಯಿನಾಗ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ದಾನ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ದಾನ ಬುಡಿಪಿನ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಮೂಲು ಕಂತುದು ಸುಲ್ಲಮಲೆತ ಮುದೆಲುಡು ಪಂಡ ಸುಮಾರ್ 3 ಕಿಲೋಮೀಟರು ದೂರಡು ಲಕ್ಕುಂಡು, ತೀರ್ಥ ಸ್ನಾನದ ನೀರ್ ಬೇತೆ ಒಲುಲ ನಡುದು ತುಯರೇ ತಿಕ್ಕುಜಿ.
ನಂಬಿಕೆಳು
ತೀರ್ಥಸ್ನಾನ ಮಲ್ತುಂದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಬುಕ್ಕ ಚರ್ಮ ರೋಗ ಪೋಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೈವೊದ ಇಲ್ಲ್
ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋ
ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋ ಒಂಜಿ ಸೊಕುಗ್ ಬೋಡಾದ್ ನಡ್ಪುನ ಪೂವುತ ದೈಯಿ. ನೆನ್ನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Amaranthus caudatus, ನೆನ್ನ್ ಮಂಗನ ಬಿಲೊಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್.
ತೆನಸ್ ಅತ್
ಹನುಮಂತನ ಬಿಲೋನ್ ತೆನಸ್ ಅತ್ ಗಳಸುವೆರ್, ನೆನ್ನ ಇರೆ, ಬುಕ್ಕ ಬಿತ್ತ್ ತಿನ್ಪುನಂಚಿನವು ಅಯಿನ್ ಕಜಿಪು, ರಸಯಾನೊ ಮಾನ್ತುದ್ ಗಳಸುವೆರ್.
ಬಣ್ಣತ ಪೂ
ನೆನ್ನ ಪೂ ಮಂಗನ ಬಿಲೋತ ಲೆಕೊ ಉದ್ದ ಬುಕ್ಕ ಕೆಂಪು ಅತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಅಂಚತಾರೊ ಇ ಪುದರ್ ಬತ್ತುದುಪ್ಪು. ಈ ಕರ್ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗ್ ಅಯಿಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಕೊರ್ಪುನಾಂಚಿನ Betacyanins ಕಾರನೋ ಅದುಂಡು.
ನಡ್ಪುನಾ
ಉಂದ್ ಒಲೂಲಾ ಅಪುಂಡು. ಸುಮಾರ್ ೩ಪೀಟ್‌ತ್ ೮ ಪೀಟ್ ಏತ್ತರ ಅಪುಂಡು. ಬೊಲ್ಪುತ ದೇವೆರೆನ ಬೊಲ್ಪು ಬುರ್ನ ಜಾಗೆಡ್ ಬಾರಿ ಸೊಕು ಬೊಲೆಪುಂಡು. ನೆನ್ನ ಬಿತ್ ಪಡುಂಡಲ ಅಪುಂಡು, ಗೆಲ್ಲ್ ನಡ್ಂಡಲ ಅಪುಂಡು. ಮಾಂತ ದೊಂಬುಟ್ಲ, ತಂಪು ಇಪ್ಪಿ ಜಾಗೆಟ್ಲ ಬೋಲೆಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ಕಣ್ಣಿ
ಕಣ್ಣಿ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ನಾಯಿ. ಪೊಣ್ಣು ಮಗಲ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೋಡ್ ಇಲ್ಲದ ಪೊಣ್ಣನ್ ಮದ್ಮೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ನಗ ತಮಿಳ್ ನಾಡ್‌ಡ್ ಈ ಜಾತಿದ ಒಂಜಿ ನಾಯಿನ್‌ಲಾ ಕೊರ್ದು ಕಡಪುಡುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಕಪ್ಪುದ ಮೇಲ್‌ದ ಬಣ್ಣ (ಮೈ), ಮಣ್ಣ್‌ದ ಬಣ್ಣದ ಮೋನೆ ಬೊಕ್ಕ ತಿಗಲೆ. ಗಟ್ಟಿ ಮುಟ್ಟುದ ಮೈ ಕಟ್ಟ್ ಈ ನಾಯಿದ ಲಚ್ಚನೊ. ಈ ನಾಯಿಲೆನ್ ಬೋಂಟೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲ್ ಕಾಪಿಯರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಡ್ ಈ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಮುಲ್ಪ ಮದ್ಮಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಅಲೆ ಕುಟುಂಬದ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಪಾಸಡಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು ವರ್ಗೊ:ನಾಯಿ
ಮಹಾಕಾಳಿ
ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಿ ಮಹಾಕಾಳನ ಬೊಡೆದಿ. ಮಹಾಕಾಳಿ ಪನ್ಪಿನವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾಕಾಳಿ ಪದೊರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಸಂಸ್ಕ್ರತೊಡ್ ಮಹಕಾಳನ ಬೊಡೆದಿ ಮಹಾಕಾಳಿ. ಈ ಮಹಕಾಳಗ್ ಮಹಾಕಾಲ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಲಾ ಉಂಡು.
ಮಹಾಕಾಳಿ ಪುದರ್‍ದ ಅರ್ತೊ
ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುರಾನೊದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಹಿಂದೂ ದರ್ಮಗ್ರಂತೊಲೆಡ್ (ಶಾಸ್ತ್ರೊ) ಉಂಡು. ಉಂಡೆಟ್ಟ್ ಮಹಾಕಾಳಿನ್ ಆದಿ-ಶಕ್ತಿ-ದೇವತೆ ದುರ್ಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊದ ಪ್ರದಾನ ದೇವತೆ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಅರೆನ್ (ಸ್ತ್ರೀ) ಪ್ರಕೃತಿದ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಪಂದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ದೇವಿನ ಕೈಟುಪ್ಪುನ ಅಸ್ತ್ರೊಲು
ದೇವಿನ ಪತ್ತ್ ಕೈಟ್ ಅರ್ದ ಚಂದ್ರಾಕಾರೊದ ಕತ್ತಿ, ತ್ರಿಶೂಲ, ರಕ್ಕಸೆನ ರುಂಡ, ಕಪಾಲ, ಖಡ್ಗ, ಸಂಕ, ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಬಿರು - ಪಗರಿ ಈತ್ ಅಸ್ತ್ರೊಲು ಉಂಡು.
ಮಹಾಕಾಳಿನ ಪತ್ತ್ ಅವತಾರೊಲು
ಪುರಾನೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಮಹಾಕಾಳಿ ದೇವಿಗ್ ಪತ್ತ್ ಅವತಾರೊಲು ಇತ್ತ ಅಂಚನೆ ಈ ಪತ್ತ್ ಅವತಾರೊಲೆನ್ಲಾ ಬಕ್ತೆರ್ ಆರಾದನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ದಶ ಮಹಾವಿದ್ಯಾ ಕಾಳಿ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಹಾಕಾಳಿನ ಪ್ರತಿ ಒಂಜಿ ಅವತಾರೊಗ್ಲಾ ಅವೆತ್ತನೇ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಮಹತ್ವೊ ಉಂಡು. ಕಾಳಿನ್ ಆದಿಶಕ್ತಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಮಡಲಿನಿ ಶಕ್ತಿ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪಾರ್ವತಿ ದೇವಿ ಅವತಾರೊಲು ವರ್ಗೊ:ದೇವೆರ್
ಭೂಮಿ
ಬೂಮಿ (ಗುರ್ತ: ) - ಉಂದು ಸೌರಮಂಡಲಡ್ ೫ನೇ ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ. ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ ಏರುನ ಕ್ರಮೊಡು ೩ನೇ ಗ್ರಹ ಆದುಂಡು. ಸೌರಮಂಡಲತ ಗಟ್ಟಿರೂಪೊದ ಗ್ರಹಕ್ಲೆಡ್ ರಾಶಿ ಬುಕ್ಕೊ ಗಾತ್ರೊಡು ಮಲ್ಲ ಗ್ರಹ. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಮಾನ್ಯೆರೆಗ್ ಇತ್ತೆ ತೆರಿದಿಪ್ಪುನಂಚ ಇಡೀ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡು ಜೀವ ಸಮೂಹ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜೇ ಒಂಜಿ ಕಾಯ - ಭೂಮಿ. ಆತ್ತಂದೆ ಅಲ್ಪ ಇಂದತ ಸಾಂದ್ರತೆಲಾ ದಿಂಜ ಜಾಸ್ತಿ.
ಚರಿತ್ರೆ
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಭೂಮಿ ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಆದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಭೂಮಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಆಯಿನ ಚಂದ್ರ ಅಯಿತ ವಂತೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸುಮಾರ್ ೪೫೩ ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‌ಡೆ ರೂಪೊ ಪಡೆತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಪಟ್ಯೊಪುಸ್ತಕ ಲೇಕನೊಲು ವರ್ಗೊ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್
ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ
'''ಡಾ. ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ್ರ್''' ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗೊದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್ ಆದ್ ಇತ್ತೆ ವಿಶ್ರಾಂತ ಜೀವನ ನಡಪಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್. ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ಮೂಜಿ ಬಾಸೆಡ್‍ಲಾ ಬೇಲೆ ಬೆಂದೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಒರಿ ತುಳುತ್ತ ವಿದ್ವಾಂಸೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಅತ್ ಇತ್ತೆರ್.
ಪುಟ್ಟು
ಮೇರ್ ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ವಿಟ್ಲದ ಕೂಡೂರು ಪನ್ಪುನ ಊರುಡು ಪುಟ್ಟ್‌ನಾರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರ್ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್
ತಾಮರೆ
ತಾವರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕೆದು, ಉಗ್ಗೆಲ್‌‌‌‌‌(ಗುವೆಲ್)ಡ್ ಬಳಪಿನಂಚಿನ ದಯಿ(ಜಲಸಸ್ಯ). ಉಂದೆನ್ ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಅವೆಟ್‍ಲಾ ದೇವಿ ಪೂಜೆಗ್ ಉಂದು ಭಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ಪೂವಾದುಂಡು.
ದಯಿತ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ತಾವರೆ ನೀರ್‍ಡ್ ಪಂಡ ಕೆದು,ಉಗ್ಗೆಲ್‌‌‌‌‌ಡ್ ಬಳಪಿನಂಚಿನ ದಯಿ. ತಾವರೆದ ಕಂಡೆ ನೀರ್ದ ಅಡಿಟ್ ಕೆಸರ್‌ಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು ದಂಡ್ ಉದ್ದೊಗು ನೀರ್ರ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಇರೆ ಬಟ್ಟಲ್ದ ಲೆಕ್ಕ ನೀರ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂತ್‍ದುಪ್ಪುಂಡು.ತಾವರೆದ ಮುಕ್ಕೆ ಕಂಡೆಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ ನೀರ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಬರ್ಪುನೆ ಮುಟ್ಟ ದಂಡ್ ಉದ್ದ ಬಳತ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಪೂ ಅರಳುಂಡು
ಮರ್ದ್‍ದ ಉಪಯೋಗ
ತಾವರೆದ ಇರೆ, ಬೇರ್, ಕಂಡೆ, ದಂಡ್ ಪೂ ಬೊಕ್ಕ ಬಿತ್ತ್ ಮಾತಲ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಣ್ಣದ ತಾವರೆ ಉಪ್ಪುಂಡು ಆಂಡಾ ಮರ್ದ್‍ಗ್ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುನಗ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ್ ಪಂಡಿನ ಬಣ್ಣದ ತಾವರೆ ದಯಿನೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪೂ
ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ
''ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ''' ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡೊದ ಕಥೆಗಾರೆ, ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರೆ, ನಾಟಕಕಾರೆ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕೆರ್, ಕುಲಪತಿಲು, ಚಿಕಾಗೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಬರ್ಲಿನ್, ಮಾಸ್ಕೋ, ಜಪಾನ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಡೆತ ಕೆಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡು ಜಾನಪದೊ ಬುಕ್ಕೊ ರಂಗಭೂಮಿದ ಬಗೆಟ್ ಉಪನ್ಯಾಸೊಲೆನ್ ಕೊರ್‍ನ ಪೆರ್ಮೆ ಆರೆಗ್ ಉಂಡು.
ಬೂಕುಲು
ಕಂಬಾರೆರ್ ಬರೆಯಿನ ಬೂಕುಲು ಮಸ್ತ್. ೧೦ಕಾವ್ಯೊ ಬೂಕುಲು, ೨೫ ನಾಟಕೊ ಬೂಕುಲು, ೧ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊ, ೫ ಕಾದಂಬರ ಅತ್ತಂದೆ ೧೬ದಾತ್ ಬೇತೆಬೇತೆ ಗದ್ಯೊ ಸಂಪಾದನೆಲು, ಸಂಗ್ರಹೊಲು, ಪ್ರಬಂಧೊ ಸಂಕಲನೊಲು, ಸಂಶೋಧನ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ನಾಯಿ
ಸಾಂಕನದ ಪಿರಾನಿ
ನಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ನರಮಾನಿನ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಸಮ್ಮಂದ ಸಾಂಕುನ ಪ್ರಾಣಿಯಾಯಿನ ನಾಯಿಗ್ ತುಚ್ಚುನ ಬುದ್ಧಿಲಾ ಉಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನಾಯಿ ತೋಳ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಆಂಡ ನಾಯಿ ಅಯಿತ ದೊಸ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಯಜಮಾನಿ ಅಯಿನ ನರಮಾನ್ಯಗ್ ದಾಲ ಮಲ್ಪುಜ್ಜಿ. ದನಿ ಕೊರ್ಪಿನ ಮಾತ ಆಜ್ಞೆನ್ ನಾಯಿ ಕೇಂಡೊಂದು ಪರಿಪಾಲನೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.
ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ
ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆಗ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಕೈಪೆ ಇತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಎಣ್ಣೆ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪುಲಮರ್ದ್. ಉಂದೆನ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ತುಳುವೆರೆಗ್ ನೆತ್ತ ಪೊಲಬು ಉಂಡು. ಉಂದೆನಷ ಕೈಬೇವುದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಲಾ ಎನ್ಮೆದ ಎಣ್ಣೆಡ್ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ನೆಕ್ಷ್ ಪಿಟ್ಷ್ ದ ಎಣ್ಣೆ, ಕಣ್ಣ್ ದ ಎಣ್ಣೆ, ಮುಟ್ಟಾವುನ ಎಣ್ಣೆ ಪಂಡ್ದಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ನಾಯಿ
ಸಾಂಕನದ ಪಿರಾನಿ
ಇಲ್ಲದ ನಾಯಿಗ್‍ಲಾ ಕಾಟ್ ನಾಯಿಗ್‍ಲಾ ಮಸ್ತ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಡು. thumb|Swimming dog bgiu
ನಾಯಿದ ಜಾತಿಲು
thumb|ಜರ್ಮನ್ ಶೆಫರ್ಡ್ ನಾಯಿ
ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ
ಬಳಕೆ
ಪುರುಬಾಲೆಲೆಗ್‍ ಪಿಟ್ಟ್, ಬಾಲಗ್ರಹ ಪೀಡೆ ಇಂಚಿತ್ತಿ ತೊಂದರೆ ಬರಂದಿಲೆಕ್ಕ ಉಂದೆನ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಇಂಚಿತ್ತಿ ತೊಂದರೆಲೆಗ್‍ ಈ ತೈಲೊನು ದಾಯೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍ ಪಂಡ- ಕೈಬೇವುದ ಎಣ್ಣೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸೀಕ್‍ಲೆನ್‍ ತಡೆಪುನ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿನವು ಆದುಂಡು. ನೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ಬಾಲಗ್ರಹ ಪೀಡೆ ಆಜೀರ್ಣ, ಸೋಂಕು, ಫಿಟ್ಸ್ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸೀಕ್‍ಲೆಗ್‍ ಉಪಯೋಗ ಆಪಿನ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆದ ವಸ್ತುಲೆನ್‍ ಪೊಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್‍ ಎಣ್ಣೆ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಉಂದು ಜೋಕುಲೆಗ್‍ ಆಗತ್ಯದವು ಪಂಡ್ದ್‍ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಆಜ್ಜಿನಕಲ್ನ, ಆಪ್ಪೆನಕಲ್ನ ಆಭಿಪ್ರಾಯ. ಈ ತೈಲೊನು ಕಜ್ಜಿ,ಗಾಯಲೆಗ್‍ ಪೂಜೆರೆಲಾ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍. ಎಣ್ಣೆನ್ ಗಾಳ್ಯಾದಿನ ಕೊಜಂಟಿ ಎಲ್ಯ ಪುರುಬಾಲೆಲೆಗ್ ಪುಗೆ ಪಾಡ್ನಗ ಲೋಬಾನದ ಲೆಕ್ಕ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್
ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೇರ್ ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಸಿನೆಮಾ ನಟೆ. =ಜನನ= ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೇರ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨ ೧೯೯೦ ಗ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಪುಟ್ಯೆರ್.
ಬಾಲಗ್ರಹ ತೈಲ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು
ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್
=ಕುಟುಂಬ ಬೊಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷಣ= ಮೇರ್ನ ಅಮ್ಮೆರ್ ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ನಟೆ, ನಾಟಕಕಾರೆ, ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್, ಸಂಭಾಶನೆಕಾರೆರ್; ಬೊಕ್ಕ ಅಪ್ಪೆ ಶರ್ಮಿಳಾ ಕಾಪಿಕಾಡ್. ಅರ್ಜುನ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೇರ್ ಕುಡ್ಲದ ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಡ್ ಎಂಬಿಎ ಪದವಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಕಾವ್ಯ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೇರ್ನ ಬೊಡೆದಿ.
=ಸಿನೆಮೊ=
=ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು=
=ಉಲ್ಲೇಕೊಲು= ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್
ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನೆ
ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನೆ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮ. ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಣಿ ಅಯಿತ ಕಿನ್ನಿಗ್ ಮಿರೆ ತಿನ್ಪಾವುನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ. ಒಂಜಿ ಪೊಂಜೊವು ಪೆದ್ದ್‌ನ ಕೂಡ್ಲೆ ಬಾಲೆಗ್ ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರ್‍ಪಾಲ್ ಸುರುತ ಮಿರೆಪೇರ್ ಮಂದವಾದ್ ಮಂಜಳ್ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ಈ ಪೇರ್ ಬಾಲೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬೊಕ್ಕ ದುಂಬುದ ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಮಸ್ತ್ ಎಡ್ದೆ .ಸುರುತಪೇರ್‌ಗ್ ಕೊಲಸ್ಟ್ರಮ್ ಪನ್ಪೆರ್. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರಕಾರ ಬಾಲೆ ಪುಟ್ಟಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಅಪ್ಪೆನ ಎದೆತ ಮಿತ್ತ್ ಬಜಿ ಮೈಟ್ ಬಾಲೆನ್ ಜೆಪ್ಪಾದ್ ಮಿರೆ ತಿನ್ಪಾವೊಡು ಅಪ್ಪೆನ ಎದೆ ಬಡಿತ ಬಾಲೆ ಪೊಲಬು ಮಲ್ತೊಂಡು ಅವ್ವತ್ತಂದೆ ಬೇತೆದಕುಲೆನ ಸಹಾಯ ಇಜ್ಜಾಂದೆ ಬಾಲೆ ತಾನೆ ಮಿರೆ ತೊಟ್ಟುನು ಬಾಯಿಗ್ ಪಾಡಿಯೆರೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ಪುಂಡು.
ಏತ್ ಸರ್ತಿ ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರೊಡು
ಸುರುಕು ಪುಟ್ಟಿ ಪುರು ಬಾಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಳು ಮುಟ್ಟ ಒಂಜಿ ದಿನೊಕು ೮ಡ್ದ್ ೧೨ ಸರ್ತಿ ಮಿರೆಪೇರ್ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಕಿನ್ಯ ಬಾಲೆಗ್ ೪ ಗಂಟೆಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪೊರ್ತು ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಕೊರಂದೆ ಉಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ೯೦ ನಿಮಿಷೊಗೊರ ಮಿರೆ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು ದಾಯೆ ಪಂಡ ಮಿರೆಪೇರ್ ಬೇಗ ಜೀರ್ಣವಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಬಡವುದ ಒಟ್ಟಿಗೆ ದೊಂಡೆದ ಪಸೆ ಆಜುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾತ್ರ ಒಂಜರೆ ಗಂಟೆಡ್ದ್ ೩ಗಂಟೆದುಲಯಿಡ್ ಮಿರೆ ಕೊರೊಡಾಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ತಿಂಗೊಳುಡ್ದುಬೊಕ್ಕ ದಿನೊಕು ೭-೮ ಸರ್ತಿ ಕೊರ್ಂಡಲ ಯಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಬಂಜಿ ದಿಂಜಿನೆ ಮುಟ್ಟ ಪಂಡ ಸುಮಾರ್ ೧೫ಡ್ದ್ ೨೦ ನಿಮಿಷ ಪೊರ್ತು.
ತೊಂದರೆ
ಬಾಲೆಗ್ ಮಿರೆ ಕೊರ್ಪುನ ಅಪ್ಪೆಲ್ಲು ಕೆಲವೊಂಜಿ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸವೊಡಾಪುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಮಿರೆತ ತೊಟ್ಟು ಭಾರಿ ಮೆದು ಉಪ್ಪುವನೆಡ್ದಾತ್ರ ಸುರುತ ಪೇತ್‌ಡ್ ಬಾಲೆಗ್ ಮಿರೆ ಕೊರ್ನಗ ಮಿರೆತ ತೊಟ್ಟು ಪುಡದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಬರ್ಪುನೆದೊಟ್ಟುಗು ಬೇನೆಲ ಆಪುಂಡ ಅದಗ ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪುನ ಮಸ್ತ್ ಬಂಙ. ಸುರುತ ಪೇತ್‌ಡ್ ಬಾಲೆದ ಅಪ್ಪೆಗ್ ಮಿರೆ ಕೊರ್ಪುನ ರೀತಿ ಸರಿಯಾದ್ ತೆರಿದುಪ್ಪುಜಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪೊಂಜೊಳೆನ ಆರೋಗ್ಯೊದ ಬಗೆಟ್ ಲೇಕನೊಲು
ಆಕಾಸೊ
ಆಕಾಸೊನ್, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಗುಮ್ಮಟ ಪಂಡ್‍ದ್ ನಂಕ್ ಪರಿಚಯೊ ಉಪ್ಪುನ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್, ವಾತಾವರಣ ಬೊಕ್ಕ ಒರಿನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶನ್ ಸೇರೊನುನಂಚನೆ, ಭೂಮಿದ ಮೇಲ್ಮೈತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೂರೊಡು ಸ್ಥಿತವಾಯಿನ ಮಾತೆನ್‍ಲಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸುಂಡು. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು, ಆಕಾಸೊನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಗೋಳ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಸೂರ್ಯ, ನಕ್ಷತ್ರೊಲು, ಗ್ರಹೊಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರೆ ಪೋವೊಂದು ಇತ್ತಿಲೆಕ ತೋಜುನ ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಯಿನ ಗುಮ್ಮಟ.
ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು
ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಕಂಕನೆ ಪಾಡಿಲೆಕೊ ತೋಜುನ ನೀಲವರ್ಣದ ಅರ್ಧಗೋಳ; ಗಗನ, ಬಾನು, ವ್ಯೋಮ, ಖಗೋಳ- ಉಂದು ಪೂರ ಪರ್ಯಾಯವಾಯಿನ ಪದೊಕುಲು (ಸ್ಕೈ, ಹೆವೆನ್, ಫರ್ಮಮೆಂಟ್, ಸೆಲೆಸ್ಟಿಯಲ್ ಸ್ಪಿಯರ್). ಪ್ರತಿಯೊರಿ ನರಮಾನಿಲಾ ಓಲ್ಪನೇ ಓವ್ವೇ ಫೊರ್ತುಡು ಉಂತ್‍ದ್ ತೂಂಡಲಾ ಯಾನೇ ಈ ಗೋಳದ ಕೇಂದ್ರ ಪನ್ಪುನ ಭಾವನೆ ಮೂಡುಂಡು. ಆಕಾಸೊದ ಆಳ ಊಹೆಗ್ ತಿಕ್ಕಂದ್‍ವು. ವಸ್ತುಲೆನ ದೂರೊಲು ಒಂಜಿ ಮಿತಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನಡೆ ಮುಟ್ಟ ಅಂತರೊನು ಕಣ್ಣ್ ಗುರುತಿಸುನ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಲ್ಪರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತ ವಸ್ತುಲು ಅತಿ ದೂರದ ಒಂಜಿ ಪರದೆದ ಮಿತ್ತ್ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿತವಾಯಿನಂಚ ತೋಜುಂಡು. ಚಂದ್ರೆ, ಗ್ರಹೊಕುಲು, ಸೂರ್ಯೆ, ನಕ್ಷತ್ರೊಲು ಇತ್ಯಾದಿ (ಒಟ್ಟಾದ್ ಆಕಾಶಕಾಯೊಲು) ಆಕಾಸೊದ ಮೇಲ್‍ಗ್ ಅಂಟ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚ ತೋಜುನೆನೆ ಈ ಕಾರಣೊರ್ದು. ಸರಿಸುಮಾರ್ ಗೋಳಾಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಭೂಮಿನ್ ಆವರಿಸಾದ್ ವಾಯುಮಂಡಲ ಉಂಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಎತ್ತರೊಲೆಡ್ ಮುಗಲ್‍ಲ್ ತೇಲೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು; ಅಸಂಖ್ಯಾತವಾಯಿನ ದೂಳುದ ಕಣಕುಲು, ನೀರ್ ದ ತೇವ, ಗಾಳಿದ ಅಣುಕುಲು ಲೀನ ಆದ್ ನಿರಂತರ ಕ್ಷೋಭೆಡ್ ಉಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಆಕಾಸೊಕಾಯದ ಬೊಲ್ಪು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಕವಚೊನು ಕಡತ್‍ದ್ ವೀಕ್ಷಕನಡೆಗ್ ಬರೊಡಪುಂಡು. ಸೂರ್ಯಕಿರಣೊಲು ಇಂಚ ಬನ್ನಗ ಅಯಿಕ್‍ಲಾ ಗಾಳಿದಕಣಕ್‍ಲಾ ಭೌತಿಕದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಉಂಡಾದ್ ಕಣೊಕುಲು ನೀಲ ಬಣ್ಣನ್ ಚದರಿಸಾವುನೆರ್ದ್ ವಾಯುಮಂಡಲಗ್ (ಅಯಿರ್ದ್ ಆದ್ ಆಕಾಸೊಗು) ಈ ಬಣ್ಣ ಬತ್ತ್ ದ್ಂಡ್. ಗಾಳಿದಮಂಡಲದ ಮೂಲಕ ಆಕಾಸೊಕಾಯೊಲೆನ್ ನಮ ತೂಪುನೆರ್ದ್ ಅವು ಪೂರ ನೀಲಗೋಳದ ಮೆಲ್‍ಗ್ ಅಂಟೊಂದು ಉಪ್ಪುನಲೆಕೊ ಭಾಸ ಆಪುಂಡು. ಇಂಚ ಆಕಾಸೊ ಪನ್ಪುನ ವಸ್ತು ಅತ್ತ್ಂಡ ಪದಾರ್ಥ ಇಜ್ಜಿಂಡಲಾ ಭೂಮಿ ಗಾಳಿಮಂಡಲಲೊಲೆನ ಅಸ್ತಿತ್ವರ್ದ್ ಬೊಲ್ಲು ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ್ ಲೆನ ರಚನೆರ್ದ್ ಲಾ ಅವೊಂಜಿ ನೀಲ ಅರ್ಧಗೋಳವಾದ್ ನಂಕ್ ಭಾಸ ಅಪುಂಡು. ಆಕಾಸೊ, ಭೂಮಿ ಬಾರಿ ದೂರೊಡು ಒಂಜಿ ಮಹಾವೃತ್ತೊಡು ಸಂಧಿಸಿಯಿನಂಚ ಭಾಸ ಅಪುಂಡು. ಉಂದತ್ತ ಕೇಂದ್ರ ವೀಕ್ಷಕೆ. ಈ ವೃತ್ತೊರ್ದು ತಿರ್ತ್ ಅಯಗ್ ದಾಲಾ ತೋಜುಜಿ. ವೃತ್ತದ ಪುದರ್ ಕ್ಷಿತಿಜ (ದಿಗಂತ). ವೀಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನನ್ ಅನುಸರಿಸಾದ್ ಕ್ಷಿತಿಜ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಅಪುಂಡು. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಆಕಾಸೊಕಾಯೊ ಕ್ಷಿತಿಜದ ಪೂರ್ವವಲಯಡ್ ಮೂಡ್‍ದ್, ಮಿತ್ತ್ ಏರ್ ದ್, ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯೊಡು ಮುರುಂಗುನಂಚ ನಂಕ್ ಭಾಸ ಆಪುಂಡು. ಆಕಾಸೊಕಾಯಲು ಒಂಜೊಂಜಿ ಕಾಯದ ಸಾದಿ ಒಂಜೊಂಜಿ ವೃತ್ತ. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿದ ಕಡೆಕ್ಕ್ ಪೋಯಿನಂಚನೆ ಅಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನ ನಕ್ಷತ್ರ ಪಥೊಕುಲು ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಕೋಚ ಆದ್ ಒಂಜಿ ಸ್ಥಾನೊಡು ಉಪ್ಪುನ ನಕ್ಷತ್ರ ಪೂರ್ಣ ನಿಶ್ಚಲವಾದ್ ಉಪ್ಪುನಂಚ ತೋಜುಂಡು. ಉಂದು ಧ್ರುವನಕ್ಷತ್ರ. ಆಕಾಸೊಡು ಪ್ರತಿ ಕಾಯದ ದಿನೊತ್ತ ಪಥ ಧ್ರುವನಕ್ಷತ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಆಯಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ದೂರ ತ್ರಿಜ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ವೃತ್ತ. ಉತ್ತರೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚನೇ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಉಪ್ಪುನ (ಭೂಮಿದ ಉತ್ತರಾರ್ಧವಲಯಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಂಕ್ ತೋಜಂದಿನ) ಒಂಜಿ ನಿಶ್ಚಲ ಬಿಂದು ಉಂಡು. ಅವು ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ. ಆಕಾಶಗೋಳ ಈ ರಡ್ಡ್ ಧ್ರುವಬಿಂದುಲೆನ್ ಜೋಡಿಸುನ ವ್ಯಾಸದ (ಉಂದೆತ್ತ ಕೇಂದ್ರ ವೀಕ್ಷಕೆ) ಸುತ್ತು ದಿನಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪುನೆ. ಭೂಮಿ ಪಶ್ವಿಮೊರ್ದು ಪೂರ್ವಗ್ ದಿನಕ್ಕೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತ್ ನಂಚ ನಮಕ್ಕ್ ಬಾಸ ಅಪುಂಡು.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ನೈಸ್ ಶಿಲೆ
ರೂಪಾಂತರ ಶಿಲೆಕುಲೆಡು ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯೊ ಬಗೆತ ಶಿಲೆಕ್ ನೈಸ್ (gneiss) ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಎಚ್ಚ ಉಷ್ಣಮಾನ ಬೊಕ ಒತ್ತಡ ಪರಿಸ್ತಿತಿ ಉಂಡಾಯಿನ ಶಿಲಾವರ್ಗ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಚ್ಚಿನ ಬಾಗೊಲೆಡು ಈ ನೈಸ್ ಪಣ್ಪಿನ ಶಿಲೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆಕುಲೆಡು ತಿಕ್ಕುವಾ.
ಪೆನಿನ್ಸುಲಾರ್ ನೈಸ್
ಭಾರತದ ದಖ್ಖಣ ಪೀಠ ಭೂಮಿ ದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ತಿಕ್ಕುನ ನೈಸ್ ಶಿಲೆಗು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಪೆನಿನ್ಸುಲಾರ್ ನೈಸ್(Peninsular Gneiss) ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕೊರ್ತೆರು. ಈ ಬಗೆತ ನೈಸ್ ಶಿಲೆ ಅಂದಾಜಿ ೩೦೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (೩೦೦ ಕೋಟಿ) ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು ಉಂಡಾತಿನವು ಇಂದ್ ವಿಕಿರಣ-ಶೀಲ (ರೇಡಿಯೋಆಕ್ತಿವ್) ಕಾಲಗಣನೆ ವಿಧಾನೊಲೆಡು ತೋಜಿದ್ ಬೈದುಂಡು.
ಗೋರೂರು ನೈಸ್
ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆದ ಗೋರೂರು ಇನ್ಪಿನ ಊರುಡು ತಿಕ್ಕುನ ನೈಸ್ ಶಿಲೆನು ಕಾಲಮಾನ ಗಣನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಅವು ೩೩೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷದ ಪಿರವು ಉಂಡಾತಿನವು ಇಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬೈದಿಂಡ್.
ಅನ್ಮೋಡ್ ಘಾಟ್ ನೈಸ್
ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಆನ್ಮೋಡ್ ಘಾಟ್ ಇನ್ಪಿನ ಪ್ರದೇಶೊದ ನೈಸ್ ಶಿಲೆಕುಲು ಗೋರೂರು ನೈಸ್ ಶಿಲೆಕುಲೆಡುದಲಾ ಪಿರಾವುದ ಇನ್ನಗ ೩೪೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (೩೪೦ ಕೋಟಿ) ವರ್ಷದವು ಇಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬೈದಿಂಡು.
ಕುಡ್ಲದ ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಕುಡ್ಲ (ಮಂಗಳೂರು) ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿ ಬಾಗೊಲೆಡ್ ಮನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಧತ್ತೊ ಕೋರಿ ಕಜಿಪು. "ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ" ನ್ ಕನ್ನಡಡ್ ಕೋಳಿ ಸುಕ್ಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ‍್ ಢ್ "ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕ" ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಸುಕ್ಕ ಬೊಕ್ಕ ಸೆಮಿ ಗ್ರೇವಿ ಪನ್ಪುನ ರಡ್ಡ್ ಬಗೆಟ್‌ಲಾ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕಗ್ ಬೋಡಿತ್ತಿನ ಸಾಮಾನುಲು
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಾಮಾನುಲು:
ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊ
ಕೋರಿ ಸುಕ್ಕನ್ ಮಲ್ಪುನ್ ವಿಧಾನೊ
ತೂಲೆ
ಕೋರಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತೆನಸ್ ವರ್ಗೊ:ಕಜಿಪು ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರೆ ತೆನಸ್
ಬುಧಾನಂದ ಶಿವಳ್ಳಿ
thumb|"ತುಳು ಪಾತೆರೊ" ಬುಧಾನಂದ ಶಿವಳ್ಳ ಅರೆನ ಪುಸ್ತಕ ಅರಪುನ ಕೊಂಡಿ
ಬುಧಾನಂದ ಶಿವಳ್ಳಿ ಇನ್ಪಿನ ಕಾವ್ಯನಾಮೊಡು "ತುಳು ಪಾತೆರೊ : ತುಳು ಭಾಷೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಬೊಕ ವ್ಯಾಕರಣ" ಇನ್ಪಿನ ಪುಸ್ತಕ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ ದಿನ ಲೇಖಕೆರೆನ ಮೂಲ ಪುದರ್ ಸರಕಾರೀ ದಾಖಲೆಲೆಡ್ ಕೆ.ಬೂದಾ ಇಂದ್ ದ್. ಸ್ನೇಹಿತೆರೆನ ಅಂಚನೆ ಕುಟುಮ ವರ್ಗೊಡು ಬುಧಾನಂದೆರ್ ಇಂದ್ ದ್ ಪಣೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಪುಟುದಿನ ಊರು ಉಡುಪಿದ ಶಿವಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ. ಅಂಚಾದ್ ಕಾವ್ಯನಾಮ ಬುಧಾನಂದ ಶಿವಳ್ಳಿ ಇಂದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಂಡ್.ತುಳು ಪಾತೆರೊ (ಪುಸ್ತಕ) ಲೇಖನ ಪುಟೊನು ತೂಲೆ.
ಬುಧಾನಂದ ಶಿವಳ್ಳಿ (೧೯೨೩ - ೧೯೮೨)
ಬುಧಾನಂದೆರ್ ದಿನಾಂಕ ೧೬-೨-೧೯೨೩ ದಾನಿ ಉಡುಪಿ ಶಿವಳ್ಳಿದ ಕಲ್ಸಂಕದ ಕೈತಲ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮಠತ್ತಾ ವಠಾರದ ಪರಿಸರೊಡು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮರಕಲ ಕುಟುಮೊಡು ಪುಟುದಿನಾರ್.ಕಡಿಯಾಳಿದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲುಡು ಓದುದು ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷೆ ಪಾಸು ಮಲ್ತೆರ್. ಶಾಲೆಡ್ ಓದುನಗ ದಿ. ಡಾ.ಕು.ಶಿ.ಹರಿದಾಸ ಭಟ್ರು ಅರೆನ ಸಹಪಾಠಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಆಯಿನೆಡ್ದ್ ಬೊಕ ವಂತೆ ಸಮಯ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬೊಕ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಕೊಯಮುತ್ತೂರುಡು ಗುಮಾಸ್ತೆಯಾದ್ ಕೆಲಸೊಗು ಸೇರಿಯೆರ್. ಕೊಯಮುತ್ತೂರುದ ಸೇವೆ ಅರೆಗ್ ತಮಿಳು ಭಾಷೆ ಕಲ್ಪರೆ, ತಮಿಳುದ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಂಚನೆ ಪರ ಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೊಣರೆ ಅಂಚನೆ ತಮಿಳು ತುಳು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಣರೆ ಅವಕಾಶ ಮಲ್ತ್ ಕೊರುಂಡು.
ಅದಗ, ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ರಚನೆ ಆಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು, ಇತ್ತೆದ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಭಾಗೋಲು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಗು ಸೇರ್ದಿತ್ತಾ. ಕ್ರಮೇಣ, ೧೯೫೭ಡು ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ರಚನೆಯಾಯ. ಕನ್ನಡ ಪಾತೆರುನಕಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ಠಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್, ತುಳು ಪಾತೆರುನಕುಲು (ಅಂಚನೆ ಕೊಂಕಣಿ ಕೊಡವ ಬ್ಯಾರಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು)ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದುಲಾಯಿ ಸೇರಿಯೆರ್. ಅದಗ ದುಂಬುದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸೇವೆಡ್ ಇತ್ತಿನಕಲೆನ್ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಸಮಯೊಡು ಬೂದೆರೆಗ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆದ ಕಚೇರಿಗ್ ವರ್ಗ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ್ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಡ್ ಮೆರೆಗ್ ಕ್ರಮೇಣ ವರ್ಗೊಲು ಆನಗ ಮಡಿಕೇರಿ, ನುಗು,ಮೈಸೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಇಂಚ ಮಾತಾ ಕನ್ನಡದ್ ಊರುಲೆಡ್ ಆಯಾ ಊರುದ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆಲೆನ ಪರಿಚಯ ಮಲ್ತೊಣುನ ಅವಕಾಶ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್.
ನಿವೃತ್ತರಾಯಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತೆರೆಯಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಯೋಜನೆದ ಅಡಿಟ್  ಕಲ್ತ್ ದ್  ಎಂ.ಎ (ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ) ದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿನ್ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಓದುನಗ ಅರೆಗ್ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪರಂಪರೆಲೆನ ವಿಷಯೊಡು ಆಸಕ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಂಡ್. ಮೈಸೂರುದ ಮಹಾರಾಜಾ ಕಾಲೇಜಿದ ಅಂಚನೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯೊಲೆನ ವಿಪುಲ ಪುಸ್ತಕ  ಸಂಪತ್ತುಲೆನ ಸದುಪಯೋಗ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಂಶೋಧನೆಲೆಗ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾದಿಪ್ಪುನ  ಡಾ. ಗುರುರಾಜ ಭಟ್ಟರೆನ, ಅಂಚನೆ ಡಾ ಕೆ.ವಿ .ರಮೇಶೆರ್ ಪಣಿಯಾಡಿ ಇಂಚಿನಕುಲೆನ ಕೃತಿಕುಲೆನ  ಪ್ರಭಾವೊಗು  ತಿಕಿಯೆರ್. ಲಭ್ಯ ಮಾಹಿತಿಲೆನ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತೊಂದು ಅವೆನ್  ಸೂಕ್ತವಾದ್  ಮನನ, ಪರಾಮರ್ಶೆ ಮಲ್ತೊಂದು ತುಳುಟೆ ಬರೆವೊಡು ಇಂದ್ ನಿರ್ಧಾರೊಡು ತುಳು ಪಾತೆರೊ ಇನ್ಪಿನ ಭಾಷಾ ಶಾಸ್ತ್ರ ಬೊಕ ವ್ಯಾಕರಣ ದ್ ಕೃತಿನ್  ೧೯೭೯-೮೦ ದ್  ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ತಡ್ಪೆ
ಅರಿ, ಬಾರ್, ಬೇಳೆ, ಸಾಂಬಾರ ವಸ್ತ್‌, ಇಂಚಿತ್ತಿನೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕಜವು, ದೂಳು, ಪೊಯ್ಯೆನ್ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಗಲಸುನ ಬೆದ್‌ರ್‌ದ/ಬೆತ್ತೋಡು ಮಲ್ಪುನ ಅಗೆಲದ ಸಾದನೋ.
ತಡ್ಪೆ ಪದ ಪ್ರಯೋಗೊ
ತುಳುವೆರ್ ತಡ್ಪೆನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ತುಳುವೆರೆನ ದಿನೊನಿತ್ಯೊದ ಪಾತೆರೊಡು ತಡ್ಪೆ ಉಪಮೆ ಆದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ತಡ್ಪೆ ಕಿರೀಟೊ
ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ರಕ್ಕಸ ವೇಸೊ ಮಿತ್ತಚಾವಡಿಗ್ ಬನ್ನಗ ತಡ್ಪೆಕಿರೀಟೊದ ವೇಸೊ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಲೆಕ್ಕೊಡ್ದು ಮಲ್ಲ ಕಿರೀಟೊ ಆಂಡ ಇಂಚ ಪನ್ಪುನೆ.
ತಡ್ಪೆ ಕೆಬಿ
ಮಲ್ಲ ಕೆಬಿ. ಗಣಪತಿನ್ ಇಂಚ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೊರದಗಲದ ಕಿವಿಂದ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ತಡ್ಪೆ ಕೆಬಿತಾರ್ ಅನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊಡು ಪ್ರಯೋಗೊ ಆತ್ಂಡ್.
ತಡ್ಪೆ ಪೀಂಕಾನ್
ಮಲ್ಲ ಪೀಕಾಂನ್‍ದ ಜನೊ. ಇಂಚ ತುಳುವೆರ್ ಕೆಲವೆರೆನ ಜುವೊ ತೂದ್ ಕೋಂಗಿ ಅತ್ತಂಡ ಮಸ್ಕಿರಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ತಡ್ಪೆ ಮುಂಡಾಸ್
ಮಲ್ಲ ಮುಂಡಾಸ್‍ಗ್ ತಡ್ಪೆ ಮುಂಡಾಸ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಡೆಪ್ಪಾಲ್ ತುಂಬುನ ಮುಂಡಾಸ್ಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ತಡ್ಪೆ ಮಾಯ್ಪು
ತಡ್ಪೆಲಾ ಮಾಯ್ಪುಲಾ ಒಟ್ಟೂಗು ಇಪ್ಯರೆ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಈ ರಡ್ಡ್ ವಸ್ತುಲಾ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಪ್ಪುನವು ಆ ಇಲ್ಲಗ್ ಅಪಶಕುನೊಂದ್ ತುಳುವೆರ್ ನಂಬುವೆರ್.
ಕಂಚಡ್ಪೆ
ತಡ್ಪೆದ ಲೆಕೊನೆ. ಆಂಡಲಾ ತಡ್ಪೆ ಅತ್ತ್. ಗಾಳಿಪುನ ತಡ್ಪೆನೆ ಕಂಚಡ್ಪೆ. ಕಣ್ಣ್+ತ+ಹಡ್ಪೆ > ಕಣ್ಣ್+ತಡ್ಪೆ > ಕಂಚಡ್ಪೆ ಆದಿಪ್ಪು. ತಡ್ಪೆದ ಲೆಕೊನೆ ತೋಜಿಂಡಲಾ ಈ ತಡ್ಪೆಗ್ ಕಣ್ಣ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಅರಿ, ರವೆ, ಕಡ್ಯರಿ, ಬಜಿಲ್ ಇಂಚ ಉಮಿ, ತೌಡು, ನೀಂಗಾಲ್ ಅರಿ, ಪೊಯ್ಯೆ ದೆಪ್ಯೆರ ಗಾಳಿಪುನ ತಡ್ಪೆ ಕಂಚಡ್ಪೆದ ಮೇಲ್‍ಗ್ ತಡ್ಪೆನ್ ದೀಡ್‍ದ್ ಗಾಳಿಪುವೆರ್. ತೌಡ್ ಗಾಳಿಪುನಗ ಅಯಿತ ದೂಳು ರಾವಂದಿಲೆಕೊ ಕಂಚಡ್ಪೆಗ್ ಮುಚ್ಚಿ ದೀಡುನೆ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ
=ಉಲ್ಲೇಕೊಲು=
ಉಡುಪಿ
ಉಡುಪಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ಪೇಂಟೆ. ಉಂದು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕೇಂದ್ರೊಲಾ ಆದುಂಡು. ತುಳುಟ್ ನೆಕ್ಕ್ ಒಡಿಪು ಅಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಡುಪಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೨೫,೩೦೬
ಪುದರ್‌ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಇತ್ತೆ ಉಡುಪಿಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆದ ಮೂಲ ಪುದಾರ್ 'ಒಡಿಪು' ಆದುಂಡು. ಗುಡ್ಡೆದ ರಡ್ಡ್ ಮೈಕ್ಕುಲು ಒಟ್ಟು ಸೇರ್ದ್ ಇಳಿಜಾರ್ ಆದುಪ್ಪುನ, ನೀರ್-ಒಸರ್ ಒಂಜಿ ಮೈಕ್ಕ್ ಒಡಿದ್ ಬರ್ಪುನ ಜಾಗೆಗ್ (ಒಡಿಪ್ಪುನ) ಒಡಿಪು ಪನ್ಪುನ ಪುದರಾಂಡ್. ಒಡಿಪು ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಒಡಿಪ್ಪು ಆದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡೊಡು ಉಡುಪಿ ಆಂಡ್. ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ತುಳುಟ್ಟ್ ಒಡಿಪುಂದೇ ಪನೊಂದುಲ್ಲೇರ್.
ಇತಿಹಾಸೋ
ಒಡಿಪುದ ಮೂಲದೇವೆರ್ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಒಡಿಪುದ ಮಠಾಧೀಶೆರಾದಿತ್ತಿನ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ತನ್ನ ದ್ವಾರಕೆದ ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿತ್ತ್ ದ್ ಬನ್ನಗ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ವಿಗ್ರಹ ಕನತ್ತ್ ದ್ ಉಡುಪಿಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಂಚ ಉಡುಪಿಡ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರ್ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಂದಿಯೆರ್. ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ದ್ವೈತ ಮಟತ ಸ್ಥಾಪೆಕೆರ್ ಲಾ ಅಂದ್. ಆತ್ಮ ಬೇತೆ, ಪರಮಾತ್ಮ ಬೇತೆ ಇನ್ಪಿ ದ್ವೈತೊನು (ರಡ್ಡ್ ಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇನ್ಪಿ ವಿಚಾರೊನು) ಪಂಡಿನೆಡ್ದಾವರ (ಅದ್ವೈತೊಗು ವಿರುದ್ಧವಾದ್) ಆರೆನವು ದ್ವೈತ ಮತ ಇನ್ಪಿ ಪುದಾರ್ಡ್ ಚಾಲ್ತಿಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಉಡುಪಿಡ್ ಆರಾಧನೆ ಆವೊಂದುಪ್ಪುನವು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆಗಾಂಡಲಾ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ದೇವೆರ್. ಉಡುಪಿಗ್ ಪೋದು ಬರ್ಪಿನಕುಲು ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರನ್ ದರ್ಶನ ಮಲ್ತಿಜ್ಜಿಡ ಅಕುಲೆನ ದರ್ಶನ ಅಪೂರ್ಣ ಇನ್ಪಿ ನಂಬೊಲಿಗೆ ಇನಿಕ್ಕ್ ಲಾ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿಗ್ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಊರುದ ಪುದರ್ 'ಶಿವಳ್ಳಿ'. ಈ ಊರುದ ಪುದರ್ ಡ್ ಬ್ರಾಣೆರೆನ ಒಂಜಿ ಉಪಜಾತಿ ಉಂಡು. ಶಿವ+ಹಳ್ಳಿ=ಶಿವಳ್ಳಿ ಆಂಡ್. ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಣೆರ್ ಶಿವನ ಭಕ್ತೆರ್, ಶಿವನ ಆರಾಧಕೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಉಂದೆತ್ತ ಅರ್ಥೊ.
ಪರ್ಯಾಯ
ಉಡುಪಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊಗೊರ 'ಪರ್ಯಾಯ' ಇನ್ಪಿ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬ ನಡಪುಂಡು. ಪರ್ಯಾಯ ಪಂಡ ಒರಿಯಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನನೊರಿ, ಆಯಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನನೊರಿ ಪಂಡ್ ದ್ ಅರ್ಥೊ. ಉಡುಪಿಡ್ ಎಡ್ಮ (೮) ಮಠೊಕ್ಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಮಠೊಲಾ ತಲಾ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬರೋಡೂಂದು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಶಾಸನ ಮಲ್ತ್ ದೀಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಡ್- ಒಂಜೊಂಜಿ ಮಠೊಕ್ಕುಲಾ ರಡ್ಡ್ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆ ಬೊಕ್ಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಆಡಳಿತ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಒಂಜೊಂಜಿ ಮಠೊಟ್ಟುಲಾ ಇರ್ವೆರ್ ಸ್ವಾಮೀಜಿನಕುಲು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಪೆರಿಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಲ್ತೊಂದು, ಪಿದಾಯಿ ಪೋವೊಡಾಯಿನಾಡೆಗ್ ಪೋವೊಂದು, ಆಡಳಿತೊದ ಒಟ್ಟು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ತೂವೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಎಲ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ದಿನೊತ್ತ ಮೂಜಿ ಪೊರ್ತುಲಾ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಒಡಿಪುಡೇ ಉಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಎಲ್ಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಪುರುಸೊತ್ತುದ ಕೊರತೆಡ್ದಾವರ ಪಿದಾಯಿ ಪೋಯರ ಆಪುಜ್ಜಿ. ಮುಟ್ಟ ಒಡೆಗಾಂಡಲಾ ಪೋಂಡ ಪೂಜೆದ ಪೊರ್ತುಗು ಕೊರತೆ ಆವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಬರೊಡಾಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಪರ್ಯಾಯದ ರಡ್ಡ್ ವರ್ಸೊ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಪಿದಾಯಿ ಪೋಯರ ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಬೈದ್ಂಡ್.
ವಿಶೇಷತೆ
ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಉಡುಪಿ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪೇಂಟೆ ಆದ್ ಬುಲೆದ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಇಂಚಿಪೊಗು ಪ್ರವಾಸಿ ಜಾಗೆ ಆದ್ ಲಾ ಬುಲೆವೊಂದುಂಡು. ಮುಟ್ಟೊಡೇ ಮಲ್ಪೆ ಇನ್ಪಿ ಬಂದರ್, ಸಮುದ್ರದ ಕರೆಟ್ಟ್ ವಡಭಾಂಡೇಶ್ವರ ಇನ್ಪಿ ಶಿವ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಕಡಲ್ ದ ಉಲಾಯಿ ಒಂತೆ ದೂರೊಡು 'ನಾರೀಕೇಳ ದ್ವೀಪ' ಉಂಡು. ಈ ದ್ವೀಪೊನು ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಂದ್ ಲಾ ಇಂಚಿಪೊಗು ಪನಿಯರ ಸುರುಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಮಲ್ಪೆಡ್ದ್ ಈ ದ್ವೀಪೊಗ್ ಪೋಯರ ಓಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪಾಜಕ ಇನ್ಪಿ ಊರುಲಾ ಒಡಿಪುಗು ಮುಟ್ಟೊನೇ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿಡ್ ದ್ ರಡ್ಡ್ ಮೈಲ್ ದೂರೊಡು 'ಮಣಿಪಾಲ' ಇನ್ಪಿ ಪೇಂಟೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪಾಡ್ ದ್ 'ಉದಯವಾಣಿ' ಇನ್ಪಿ ಕನ್ನಡ ಪೇಪರ್ ಶುರುವಾದ್ ಎಡ್ಡೆ ಜನಮನ್ನಣೆ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಮಣಿಪಾಲೊಡು ದುಂಬು ಒಂಜಿ ಓಡ್ ದ (ಹಂಚು) ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಣಿಪಾಲೊಡ್ದ್ 'ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್' ಶುರುವಾದ್ ಇತ್ತೆಲಾ ಭಾರೀ ಜನಪ್ರಿಯತೆಡ್ ನಡತೊಂದುಂಡು. ಮಣ್ಣ್ ದ ಪಳ್ಳ (ಪಾದೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮಣ್ಣ್ ಇತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಪಳ್ಳ)ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರ 'ಮಣಿಪಾಲ' ಪಂಡ್ ದ್ ಪುದರಾಂಡ್. ಮಣಿಪಾಲ ಶಿಕ್ಷಣೊಗು ಎಡ್ಡೆ ಪುದರ್ ಗೆತೊಂದ್ಂಡ್. ಪಾರಂಪರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊದ ಒಟ್ಟುಗು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣೊ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣೊಗ್ ಲಾ ಮಣಿಪಾಲ ಪುದರ್ ಗೆತೊಂದ್ಂಡ್. ಉಡುಪಿಗ್ ಮುಟ್ಟ ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊದಕುಲೆನ ಒಂಜಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜ್ ಉಂಡು. ಒಂತೆ ದೂರೊಡು ಪರ್ಕಳ ಇನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಧರ್ಮಸ್ಥಳೊದ ಪ್ರಕೃತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿಗ್ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುನ ನನೊಂಜಿ ಎತ್ತರೊದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಕುಂಜಾರುಗಿರಿ. ಉಂದು ಪಾಜಕಗ್ ಮುಟ್ಟ ಉಂಡು. ಕುಂಜಾರುಗಿರಿಲಾ ಒಂಜಿ ಪ್ರವಾಸೀಕೇಂದ್ರವಾದ್ ಬುಲೆಯೊಂದುಂಡು.
ಮಟ್ಟು ಗುಳ್ಳ
ಉಡುಪಿಗ್ ಮುಟ್ಟ ಕಟಪಾಡಿದ ಕೈತಲ್ಲ್ 'ಮಟ್ಟು' ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಊರು ಉಂಡು. ಉಂದು ಕಡಲ್‌ದ ಕರೆ. ಮುಲ್ಪ ಬುಲೆಪ್ಪಾವುನ 'ಗುಳ್ಳ' ಪನ್ಪಿನ ಬದನೆ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾದುಂಡು. ಒಡ್ಪಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆಗ್ ಉಂದೆತ್ತ ಗಸಿ ನೈವೋದ್ಯೊಗು ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಒಡಿಪ್ಪುಗು ಮುಟ್ಟದ ಶಂಕರಪುರತ್ತ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪೂ ದಿಂಜ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆತ್ಂ‌ಡ್. ಇತ್ತೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕೃಷಿ ಒಂಜಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆಯಾದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ತ್ಂ‌ಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ತಮಿಳ್ ಭಾಷೆ
ತಮಿಳ್ ಭಾಷೆ ಭಾರತದ ತಮಿಳ್ ನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಪಾತೆರುನ೦ಚಿನ ಭಾಷೆ. ಮೂಲು ಅತ್ತ೦ದೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಿ೦ಗಾಪುರ ದೇಶೊಡುಲ ತಮಿಳ್ ಪಾತೆರ್ನಕುಲು ತಿಕುವೆರ್. ಸಿ೦ಗಾಪುರ ದೇಶೊಡು ತಮಿಳ್ ಗ್ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಉ೦ಡು. ಭಾರತೊಡು ಈ ಭಾಷೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೊರ್ತ್೦ಡ್. ಈ ಭಾಷೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕ್ಲೆನ ಸಂಕೇ ಸುಮಾರ್ 77 ಮಿಲಿಯನ್. ತಮಿಳ್ ಭಾಷೆನ್ ಮಲೇಶಿಯಡ್ ಕಲ್ಪುನ ಭಾಷೆಯಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್. ತಮಿಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸುಮಾರ್ 2000 ವರ್ಷ ಪಿರಾಕ್ದ ಭಾಷೆ. ತಮಿಳ್ ಸಾಹಿತ್ಯನ್ ಸುಮಾರ್ ಸಾ.ಶ.300ಟ್ ಶುರು ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. 1578ಟ್ ಪೊರ್ಚುಗಿಸ್ ಬರಹೆಗಾರೆ ತಮಿಳ್‌ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪುಸ್ತಕನ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಪಿಟ್ ಬರೆಯೆ (print ಮಲ್ತೆ). ಈ ಕಾರಣೊಡ್ ತಮಿಳ್ ಭಾಷೆ ಭಾರತಡ್ ಬರೆತಿನ(ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಲ್ದಿನ) ಸುರುತ ಭಾಷೆ.
(ತಮಿಳ್ Wikipedia ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಡ್) (ತಮಿಳ್ ಪನ್ಪುನು ಎಂಚ)
ಕೈಕುರ್ವೆ
ಉಂದು ಸಾಮಾನ್‌ಲೆನ್ ದಿಂಜಾತ್ ಒರಿಯೆನೆ ಕೈಟ್ ಪತೊಂದು ಪೋಯೆರೆ ಆಪುನಂಚಿನ ಕುರ್ವೆ.
ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಬೆತ್ತ ಅಂತ್ಂಡ ಕಾಡಬಲ್ಲ್ ನ್ ಕೊನತ್‍ದ್ ತೆಲುಪುದು ಮೂರ್‌ದ್ ಬಲ್ಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆ ಬಲ್ಲ್‌ಡ್ ಕೈಕುರ್ವೆ ಮೊಡೆಪೆರ್.
ಗಲಸುನೆ
ಅರಿ, ಬಾರ್, ಬಜ್ಜೆಯಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಸಾಮಾನ್‍ಲೆನ್ ದಿಂಜದ್ ದೀಯೆರೆ, ಕೊನೊಯೆರೆ ಉಂದೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ
ಪುಟ್ಟು
ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ (Maria Salomea Skłodowska-Curie) ಯುರೇನಿಯಂ ಅದಿರ್‍ನ್ ಪ್ರಪಂಚೊಗ್ ಪರಿಚಯ ಮಾಲ್ತಿನ ಮಹಾನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಆರ್ ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್‍ತ ಖ್ಯಾತ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ೧೮೬೭ಟ್ ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾರ್ಸಾಟ್ ಆರ್ ಪುಟ್ಟೂತೆರ್. ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿನ ದುಂಬುತ ಪುದಾರ್ ಮೇರಿಸ್ಲೋ ಡೋವ್ಸಾ. ಪಿಯರೆ ಕ್ಯೂರಿ ಒಟ್ಟಗ್ ಮದ್ಮೆ ಆಯೆರ್ ಬುಕ್ಕೊ ಅರೆನ ಪುದಾರ್  ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ ಉಂದು ಮಾಲ್ತೆರ್.
ಎಲ್ಯಡತ್ತ್ ಚತುರೆಯಾತ್ ಆರ್, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಟ್ ಚಿನ್ನತ ಪದಕೊನ್ ಪಡೆತ್ತೆರ್. ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ಅರ್ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾತ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪೊತೆರ್. ಸೌಖನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಟ್ ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿ ಪದವಿನ್ ಪಡೆತ್ತೆರ್. ಅಲ್ಪ ಅರೆಗ್ ಪಿಯರಿ ಕ್ಯೂರಿನ ಪರಿಚಯವಾತ್. ಮದ್ಮೆಡ್ತ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಜತೆಸೇರಾತ್ ಸಂಶೋಧನೆನ್ ಮಾಲ್ತೆರ್.
ಸಾಧನೆ
ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಟ್ ತಿಕ್ಕುನ ಯುರೇನಿಯಂ ಅದಿರ್ನು ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ವಿಕಿರಣ ಧಾತು ಇಪ್ಪೊಡು ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಲ್ತೆರ್. ಅರ್ ರೇಡಿಯಂ ಅಂಚನೆ ಪೊಲೋನಿಯಂ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಮೂಲಧಾತುನ್ ಕಂಡುಪತ್ತಿಯಿರ್. ೧೯೦೩ಟ್ ರೇಡಿಯಂನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾಲ್ತ್ ಕ್ಯೂರಿ ದಂಪತಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಬೇಕೆರಲ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನತನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆತ್ತೆರ್. ೧೯೧೧ಟ್ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಟ್ ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆತೆರ್. ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ದುಂಬುತ  ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪಣ್ಪಿನ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಅರೆನವು. ಅರ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯತ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ.
೧೯೩೪ ತ ಜುಲೈ ೪ ಟ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣತ ರಕ್ತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‍ಡ್ತ್ ಸೈತೆರ್.
ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ
ನಾಗರ ಪಂಚಮಿಡ್ ಉಚ್ಚುದ(ನಾಗನ) ಅರಾಧನೆ. ನಾಗ ದೇವೆರೆಗ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ, ತನು ಪಾಡುನ ಪರ್ಬ. ತುಲುನಾಡ್‍ಡ್ ಈ ನಾಗದೇವೆರ್ ಮಸ್ತ್ ನಂಬಿಕೆದ ದೇವೆರ್. ಒಂಜೊಂಜಿ ಕುಟೊಂಬಗ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ಬನ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾಗರ ಪಂಚಮಿದಾನಿ ಮಾತೆರ್ಲ ಸೇರ್‌ದ್ ತನು ಪಾಡುವೆರ್. ಬೈಲ್‍ದ ಪುಂಚೊಗು ಪೇರ್ ಪಾಡ್ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಪೊಂಜೊವ್ಲೆಗ್‍ಲಾ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಪರ್ಬ.
ಇನ್ನಲೆ
ನಾಗರ ಪಂಚೆಮಿ/ಪಂಚಮಿ ತುಳುನಾಡ ಸುರುತ ಪರ್ಬ, ಫಲವಂತಿಕೆದ ಪರ್ಬೊಲ ಅಂದ್. ಇನಿತಲೆಕ ಈ ಪರ್ಬೊ ದುಂಬು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ್ ನಡತೊಂದಿಜ್ಜಾಂಡ್. ತುಳುವೆರ್ ಮೂರ್ತಿ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜಂಡ್ ಅಪಗ ಅಕ್ಲಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲ ಜಾಲ್ಡಾ, ಇಜ್ಜಿಂಡ ಇಲ್ಲ ಕೈತಲುಪ್ಪುನ ಬನೊಟಾ, ಇಜ್ಜಿಂಡ ಕಂಡದ ಕೋಡಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಬನತ ನಾಗನ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪೇರ್ ಮೈತೊಂತೆರ್. ಅಪಗದ ಕಾಲೊಡು ನಾಗಾರಾಧನೆ ಪಂಡ ಪರಿಶುದ್ದವಾಯಿನ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ದ್ ಮಲ್ತಿನ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕರಟ್ ನಾಗನ ಪ್ರತಿಕೃತಿನ್ ಬುಡ್ಪಾದ್, ನಾಗಮುರಿ ಪನ್ಪಿ ಈ ಕರನ್ ದೀದ್ ತುಳುವೆರ್ ನಾಗ ತಂಬಿಲ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತಂಬಿಲ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕರಟ್ ಶುದ್ದವಾಯಿನ ನೀರ್ ದಿಂಜಾದೀದ್ ಅರೆಗಾಲದ ದೊಂಬುದ ಪೆಟ್ಟ್‌ಗ್ ಉಚ್ಚುಲೆಗ್ ಬಾಜೆಲಾದ್ ಕಂಗಾಲಾವಂದಿಲೆಕ್ಕ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಚ ನೀರ್ ದಿಂಜಾದೀತಿನ ಕರಕೊಲು ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಕಿಲೆನ್ ತಂಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪ್ರಕೃತಿ ತಂಪು ಇತ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಕಾಲ ಕಳೆವೊಂದು ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜಲಸಂಸ್ಕ್ರಿತಿ ದೂರಾದ್ (ಆರ್ಯೆರ್ನ ಅಗ್ನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ)ವೈದಿಕತೆ ನಮ್ಮಡೆ ಬನ್ನಗ ನಾಗ ದೇವೆರೆ ಈ ಸೇವೆನ್ ನಾಗರ ಪಂಚೆಮಿಯಾದ್ ಪರ್ಬೊದ ಆಚರಣೆಗ್ ಕನತೆರ್. ಕರಕ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನ ಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಸರಿಯತ್ತ್ ನಾಗ ಪೂಜೆಗ್ ಮೂರ್ತಿಯೆ ಮುಖ್ಯ ಪನ್ನಗ ನಾಗಮುರಿಕುಲು ಪೊಟ್ಟುಗುವೆಲ್ ತೋಡು ಸೇರ್ಂಡ್. ಕರತ ಬದಲ್ ನಾಗನ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಆಂಡ್ ವೈದಿಕತೆ ಸುರುವಾಂಡ್ ಅವೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗೆ ಮಸ್ತ್ ಶುದ್ದವಾಯಿನ ದೇವೆರ್ ಅವೈದಿಕೆರ್ ನಾಗನ ಮೂರ್ತಿದ ಮುಟ್ಟ ಸುಳಿಯೆರೆ ಸಮೇತ ಆವಂದ್ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರೊಗು ಪೋಡಿದ್ ದೂರ ಉಂತುವೆರ್. ಪುಂಚದ ಪುರ್ಸದಂದ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಪುಂಚದ ಮಣ್ಣನ್ ಕಣ್ಣ‌ಗ್ ಒತ್ತೊಂದು ಮುಂಡೊಗು ಪುರ್ಸದ ಪಾಡೊಂದು ಬಂಜಿಗೊಂತೆ ದೆತೊಂದು ಇತ್ತ. ಅಂಡ ಏಪ ವೈದಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ನಮ್ಮಡೆ ಬತ್ತುಂಡೋ ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪುಂಚದ ಪುರ್ಸಾದದ ಬದಲ್‍ಗ್ ಮಂಜಲ್ ಪೊಡಿ ಪುರ್ಸಾದ ಆದ್ ತಿಕ್ಕೆರೆ ಸುರು ಅಂಡ್.ನಾಗಬನ ಸಿಮೆಂಟ್‌ದ ಕಟ್ಟೆ ಅಂಡ್. ಬನೊಟು ಇತ್ತಿ ಮರಕುಲು ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಕಿಲೆಗ್ ಆಸರೆಯಾದ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಅಂಚನೆ ಕಾಲ ಕಾಲೊಗು ಬರ್ಸ ಬರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ದುಂಬುದಕುಲು ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಾಗ ಬನೊಕ್ಲೆನ್ ಒರಿತೊಂದು ಬೈದೆರ್.ಆಂಡ ನಮ ಇನಿ ಬನೊಕ್ಲೆನ್ ಕಡ್ತದ್ ಸಿಮೆಂಟ್‌ದ ನಾಗನ ಕಟ್ಟೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲ. ಸಿಮೆಂಟ್‌ದ ಬೆಚ್ಚೊಗು ಉಚ್ಚುಲು ಖಂಡಿತ ಬದುಕುಜಿ. ಕಾಡ ಬರಿಟ್ ಪಂಚವರ್ಣದ ಶುದ್ದಬಣ್ಣೊಡು ಕಾಲಸರ್ಪನ ಮಂಡಲ ಬರೆದ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತಿನ ನಾಗ ದರ್ಶನದ ನಲಿಕೆದ ಸೇವೆನೆ ಕಾಡ್ಯನಾಟ ಪುಂಚದ ಮಣ್ಣೆ ಪುರ್ಸಾದೊ. ಆಂಡ ತುಲುವೆರೆ ಕಾಡ್ಯನಾಟ ಮಾತ ಇನಿ ಅಧುನಿಕತೆದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್‌ಗ್ ತಿಕ್ಕಿದ್ ನಾಗಮಂಡಲ ಪನ್ಪಿ ರೂಪ ಪಡೆದ್ ಬೇತೆಕುಲೆನ ಜೋಳಿಗೆ ದಿಂಜಾಪಿನ ಸೊತ್ತಾದುಂಡು.ಆಂಡ ವೈದಿಕೆರ್ ಪೊಯೆರಾವಂದಿನ, ದೂರ ದೀತಿನ ಮೇರೆ ಮೊಗೇರೆ ಪನ್ಪಿ ಜಾತಿದಕುಲು ಇತ್ತೆಲ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ನಾಗಮುರಿ ದೀದ್ ಅವೈದಿಕ ತಂಬಿಲ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಡ್ಯನಾಟದಂಚಿನ ಮೂಲ ಸಂಪ್ರದಾಯೊನು ಒರಿಪಾವೊಂದು ನಡಪಾವೊಂದು ಬರೊಂದುಲ್ಲೆರ್
ನಾಗನ ಇಷ್ಟ ವಸ್ತುಲು
ಕೇದಗೆ, ಸಂಪಿಗೆ, ರೆಂಜೆ, ಪಿಂಗಾರ ಇಂಚಿನ ಪೂಕುಲು ನಾಗಗ್ ಇಷ್ಟ. ಇತ್ತೆ ಅಂಚಿನ ಪೂಕುಲೆನ್ ಬಡುದು ಪೇಂಟೆದ ಪೂಕುಲೆನ್ ಪಾಡೊನ್ದುಲ್ಲ.
ಕಟ್ಟಲೆ
ನಾಗರ ಪಂಚೆಮಿದಾನಿ ಓಲೋಲು ಪುಂಚ ತೋಜಿಂಡಾ ಅವ್ಲವ್ಲು ಪೇರ್ ಮೈಪುನತ್ತ್. ದೈವ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬರಿಟ್ ನಾಗನ ಪುಂಚ ಇತ್ತಂಡ ಅವೆಕ್ ಪೇರ್ ಮೈಪೊಲಿ.ಪೇರ್ ಮೈಪುನಗಲಾ ಲೀಟರ್ಗಟ್ಳೆ ಪೇರ್ ಮೈಪುನತ್ತ್. ಒಂಜಿ ರಡ್ಡ್ ಚಂಚದಾತ್ ಮೈಪೊಡು. ತುಡರ್ ಅರ್ಲಾದ್ ಊದುಬತ್ತಿ ತೋಜಾದ್ ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಆರತಿ ಮಲ್ಪೊಡು. ಅಂಚ ಮಲ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಡೆಗ್ ಪೂ ಬಿರ್ಕೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಅವೆತ ಬದಲಾದ್ ಅರಿ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಬಾರ್ ಬಿರ್ಕೊಲಿ. ಬಾರ್ ಬಿರ್ಕುಂಡ ಫಲ ಜಾಸ್ತಿ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನಾಗೆ ಫಲವಂತಿಗೆದ ಶಕ್ತಿ. ಭೂಮಿದ ಫಲವಂತಿಕೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪುನ್ನೇ ನಾಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ನಾಗ ಬೆಮ್ಮೆರೆ ಈ ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಬರಗಾಲ ಬರಂದ್. ಅಂಡ ಸ್ರ್ ಷ್ಠಿ ಕರ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮೆನೆ ಬೇತೆ ನಾಗಬೇರ್ಮೆರೆ ಬೇತೆ. ಉದಲ್ದ ಪುಂಚ ನಾಗಗ್ ಬಾರೀ ಇಷ್ಟ. ಅಂಚಾದ್ ನಾಗೆ ಅವೆಟೆ ಬದುಕುನಿ.
ನಂಬುಗೆ
ಲತ್ತ್ ಪಿಂಗಾರದ ಮುಗ್ಗೆ ನಾಗ ದೇವೆರೆಗ್ ಇಷ್ಟೊಗೆ. ಅಂಚಾದ್ ನಾಗಮಂಡಲ, ನಾಗನ ದರ್ಸನೊಗು ಪಿಂಗಾರದ ಪಾಲೆಲೆನ್ ಕನತದ್ ಅವೆಕ್ ಚೂರು ನೀರ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಪಾತ್ರಿಲು ಮೋನೆಗ್ ಉರ್ದೊನ್ವೆರ್. ಅಪಗ ಅಕ್ಲೆ ಮೋನೆ ಉಚ್ಚುದಲೆಕ ತೋಜುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಭೋಪಾಲ್
ಭೋಪಾಲ್ (ಹಿಂದಿ: भोपाल)ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೊಕ್ಕ ಭೋಪಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರೊ. ಭೋಪಾಲ್ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾರೀ ಪ್ರಾಕ್‍ದ ನಗರೊ. ಭೋಪಾಲ್ ನಗರಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕೆರೆಕ್‍ಳು ಉಪ್ಪುನೈಡ್ದಾವರ ಅಯಿನ್ ಕೆರೆಕ್‍ಳ ನಗರ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಭೌತ ಶಾಸ್ತ್ರ ಪ೦ಡ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಇಪ್ಪುನ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಲೆನ ಅಧ್ಯಯನ. ಉ೦ದು ಬಲ, ಶಕ್ತಿ, ವಸ್ತುದ ಭಾರ ಇ೦ಚಿನ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತೆರಿಯೊನ್ನ ವಿಜ್ನಾನ.
ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್
ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಚಳುವಳಿದ ಪ್ರಧಾನವಾಯಿನ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಾಯಕೆರ್. ಜುಲೈ ೨೩,೧೯೦೬ಡ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಸೊದ ಅಲಿರಾಜಪುರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಭಾವರಾ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆಡ್ ಪುಟ್ಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಪಂಡಿತ ಸೀತಾರಾಮ್ ತಿವಾರಿ, ಅಪ್ಪೆನ ಪುದರ್ ಜಗರಾಣಿ ದೇವಿ. ಮೆರೆನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಜಾಬುವ ಮುಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ವಾರಾಣಾಸಿಡ್ ಆಂಡ್. ಮೇರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದುಪ್ಪನಗೆನೆ ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿಯೆರೆನ ಮರ್ಜಿಗ್ ಮರ್ಲಾದ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ಡ್ದ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ಹೋರಾಟೊಡು ಪಾಲ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಮೆರೆನ್ ಬಂದಿಸಯರ ಬನ್ನಗ ಬೇತೆ ಸಾದಿ ಉಪ್ಪಂದೆ ಅರೆಗ್ ಆರೇ ಗುಂಡು ಪಾಡೊಂದು ಸೈತೆರ್.
ಕೆ.ಅಭಯ್‍ ಕುಮಾರ್
ಪುಟ್ಟು
ತುಳುತ್ತ ಪ್ರಮುಖವಿದ್ವಾಂಸೆರ್‍,ಪ್ರಾಧ್ಯಪೆಕೆರ್‍,ಸಂಶೋದೆಕೆರ್‍. ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುದ ಕೌಕ್ರಾಡಿಡ್  ಪುಟ್ಟಿನಾರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ ವರ್ಗೊ:ಜಾನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಷೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್
ಇಂಬೆರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯಡ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ಪುನೆಕ್ ದುಂಬು ಬ್ಯಾರ ಮಲ್ತೊಂದು ಬೊಕ್ಕೆ ರಂಗ ನಾಟಕ ಬರೆಯರೆ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.
ಇಂಬೆರ್ನ ನಾಟಕಲು ದಿ ಕಿಂಗ್ ಲಿಯರ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್, ದಿ ಮರ್ಚಂಟ್ ಆ‌‍ಫ್ ವೆನಿಸ್, ರೋಮಿಯೋ ಆಂಡ್ ಜೂಲಿಯಟ್ ಪನ್ಪಿನವು ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ಮಂಗ
ಮಂಗನ್ ಹನುಮಂತ ದೇವೆರ್ನ ರೂಪಡ್ ಪೂಜಿಸುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪುದರ್ ಮಂಕಿ.ಕನ್ನಡೊಟ್ ಮಂಗ. ಉಂದು ಮರಟ್ ಬದ್‌ಕ್ ಮಲ್ಪುನ ಪ್ರಾಣಿ. ಮಂಗೆ ಪರ್ಂದ್, ತರಕಾರಿ ತಿನ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಮಾಸ ತಿನ್ಪುಜಿ. ಮಂಗನ ಮೈನಿಲಿಕೆ ರೋಮ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮಂಗೆರ್ಲು ಮಸ್ತ್ ವಿದೊಕ್ಕುಲು ಉಂಡು,
ಬಾಲೆಸಾಂತು
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ, ಮರಾಠಿ ನಾಯ್ಕ ಜಾತಿದಕುಲು ಈ ನಲಿಕೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಮಾಯಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ನಡಪುನ ನಲಿಕೆ. ಚೌತಿಡ್ ಪುಣ್ಣಮೆ ಮುಟ್ಟ ನಡಪುಂಡು.
ಬಾಲೆಸಾಂತು ನಲಿಕೆದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಈ ತಾಲೊಕುದ ಎಣ್ಮಕಜೆ, ಕೋಡಂದೂರು, ಅಡ್ಯನಡ್ಕ ಕಡೆಟ್ ಮರಾಠಿ ನಾಯ್ಕ ಜಾತಿದಕುಲು ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾಂಬೆನ್ ಆರಾಧನೆ ಮಲ್ಪುನಗ ಬಾಲೆಸಾಂತು ನಲಿಕೆನ್ ನಲಿಪುವೆರ್. ಬಾಲೆಸಾಂತುಗು ದುಂಬು ಪಿರವುಂದು ಏರ್‍ಲಾ ಇದ್ಯಾಂದಿ ಅನಾತೆ. ಅಂಚಾದ್ ಆಲ್ ಶಾರದಾದೇವಿನ ಕೃಪೆ ಅವಕೃಪೆಗ್ ಈಡಾಪಲ್. ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಹಿನ್ನೆಲೆದ ಕತೆ ಬಾಲೆಸಾಂತುಗು ಉಂಡು.
ನಾಲಿ
ನಾಲಿನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ನಾಲಿಗೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಜೀವೊರಾಶಿದ ಜೀವೊಲು ಕೆಕ್ಕಿಲ್ ದ ಎದುರುದ ಪಾಲ್. ಬಾಯಿದ ಮುಖಾಂತ್ರ ಆಹಾರ ದೆತೊನ್ನಗ ಗಾಳಿ ಈ ನಾಲಿಡ್ದೇ ಪೋವೊಡು. ಅನ್ನನಾಳ, ಶ್ವಾಸನಾಳ ಜಾಗೆ ಉಂದು. ನಾಳನೇ ನಾಲಿ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ನಾಲಿಗ್ ಓಂಟೆ ನಾಲಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ನಾಲಿದ ಎಲುತ ಜಾಗೆ ಆದುಂಡ್.
ನಾಲಿದ ಬೇಲೆ
ನಮ ತಿನ್ಪಿನ ಪುಳಿ,ಕಾರ,ತೀಪೆ, ಕೈಪೆ ಉಂದೆತ್ತ ರುಚಿನ್ ನಂಕ್ ತೆರಿಪಾವುನು ನಾಲಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪರ್ಬೊ
ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ವರ್ಸೊ. ಈ ಆಚರಣೆನ್ ದಕ್ಷಿಣೊ ಭಾರತೊಡು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಒಂಜಿ ಸಮೃದ್ದಿದ ಸಂಕೇತೊ.
ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಪದೊತ ಇವರೊ
ಸೂರ್ಯೆ ಒಂಜಿ ರಾಶಿಡ್ದ್ ನಾನೊಂಜಿ ರಾಶಿಗ್ ಪೋಪುನ ದಿನೊ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ
ತುಳುನಾಡ್ದ ಭೂ ಇತಿಹಾಸ
ನಮ್ಮ ಭೂಮಿ ಸುಮಾರ್ 460 ಕೋಟಿ ವರುಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು ಕರಾತ್ತಿನ  ಶಿಲೆಕುಲೆನ ಒಂಜಿ ಬೆಚ್ಚ ಉಂಡೆದ ಲೆಕ್ಕೊ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್ ದ್  ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಚಪ್ಪೆಯಾದ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊಗು ಬತ್ತ್ಂಡ್ ಇಂದ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತೀರ್ಮಾನೊಗು ಬೈದೆರ್. ಕರಿನ ೪೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಲೆಡ್ ಭೂಮಿ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಆಗಾದ ಕಾಲಾವಧಿನ್ ಐನ್  ಮಹಾಯುಗೊ (ಇಂಗ್ಲೀಷಿಡ್  "ಎರಾ" ಇನ್ಪೆರ್) ಕುಲಾದ್  ವಿಂಗಡಣೆ  ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್.
ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲಗಣನೆಡ್  ಭೂಮಿದ  ಯುಗೊಕುಲೆನ ಕಾಲಾವಧಿನ್  ಮಿಲಿಯನ್ (=ದಶಲಕ್ಷ) ಇಜಿಂಡ ಬಿಲಿಯನ್ (=ಶತಕೋಟಿ)  ವರ್ಷೊಲೆಡ್ ಪಣ್ಪಿನ ರೂಡಿ ಉಂಡು. ಭಾರತೊಡು ಚಾಲ್ತಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ  ಸಾಮಾನ್ಶ ಶಬ್ಧೊಲೆಡ್  ಪಣ್ಪಿನಾಂಡ  ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೆರೆನ  "ಪತ್ತ್  ಮಿಲಿಯನ್"  ಇನ್ಪಿನ  ಪದ  ನಂಮ  ಒಂಜಿ ಕೋಟಿಗ್ ಸಮಾನ ಆಪುಂಡು.
ಆದಿ ಮಹಾಯುಗ (ಪ್ರಿಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ಎರಾ)
೩೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು ತುಳುನಾಡು
ತುಳುನಾಡು ಇಂದ್ ನಮ ಇನಿ ಪಣ್ಪಿನ ಪ್ರದೇಶೊಡು, ಅಂಚನೆ ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್  ಮನುಷ್ಯ  ಸಂತತಿ ಪುಟ್ಟುನೆಡ್ದ್  ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ  ದುಂಬೇ  ಭೂ-ಇತಿಹಾಸ  ಆರಂಭ  ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್  ಇನ್ಪಿನವು  ವಿಶೇಷ. ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು  ತಿಕ್ಕುನ  ಶಿಲಾ  ಪ್ರಭೇಧೊಲೆನ್  ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆ  ಶಿಲೆಕುಲು ಪುಟುದಿನ  ಕಾಲಾಮಾನೊನು  ಆಳಪರೆ  ವಿಧಾನೊಲು  ಉಲ್ಲಾ. ತುಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶೊಡು  ಇಂಚಿನ  ಶಿಲೆಕುಲೆನ  ಕಾಲಾಮಾನ  ಅಧ್ಯಯನ  ಆತಿನವು  ಕಡಿಮೆ. ಆಂಡಲಾ, ಲಭ್ಯ ವಾದುಪ್ಪುನ ಕಾಲಮಾನ ಅಧ್ಯಯನೊಲು ಬೊಕ  ಇತರ ಪೂರಕ  ಪ್ರಾದೇಶಿಕ  ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ   ಮಾಹಿತಿಲು  ನಂಕ್  ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು  ಅಂದಾಜಿ ೩೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊ ಲೆನ ಪಿರಾವುದ  ನೈಸ್ ಜಾತಿಗ್  ಸೇರ್ದಿನ  ಶಿಲೆಕುಲು  ಉಪ್ಪುನೆನ್  ತೆರಿಪಾವಾ. ನೈಸ್ ಜಾತಿಗ್  ಸೇರ್ದಿನ  ಶಿಲೆಕುಲು  ನಂಕ್  ತುಳುನಾಡುದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ  ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ತೂವರೆ  ತಿಕ್ಕುವಾ.
ಸುಳ್ಯಾ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕುಲೆನ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ರೂಪಾಂತರವಾಯಿನ ಅಂದಾಜಿ  ೨೯೦ -ಡ್ದ್  -  ೨೭೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು  ಉಂಡಾಯಿನ ಕೆಲವು ಬಗೆತ  ಪದರಶಿಲೆಕುಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಬಯೊಟೈಟ್, ಗಾರ್ನೆಟ್, ಕಯನೈಟ್, ಸಿಲ್ಲಿಮನೈಟ್, ಕೊರಂಡಂ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಶೇಷ ಖನಿಜೊಲು   ಈ ಪದರುಶಿಲೆಕುಲೆಡ್  ಅಲ್ಪಲ್ಪ  ಉಪ್ಪುನೆನ್ ನಮ ತೂವೊಲಿ. ಈ ಕೊರಂಡಂ ಇನ್ಪಿನ ಖನಿಜೊಡು,  ಮುಖ್ಯವಾದ್  ಸುಬ್ರಮಣ್ಯದ ಪಿರಾವುದ  ಪರ್ವತೊಲೆಡ್  ಕೆಲವು ಜಾಗೊಲೆಡ್ ತಿಕ್ಕುನ,  ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಪರೆಲುಲು ರೂಬಿ (ಮಾಣಿಕ್ಯ)  ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಡು  ಜನಪ್ರಿಯ  ಆತಾ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕೊರಂಡಂ  ಪರೆಲುಲು ಅಪರೂಪೊಡು ತಿಕ್ಕುವಾ. ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕೊರಂಡಂ ಪರೆಲುಲೆಗ್ ಸಫೈರ್ (ನೀಲ) ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.
ಅಂಚನೆ, ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಮೂಡಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಮಿತ್ತಬಾಗಿಲು ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ  ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ಕಾಲೊಡು, ಇನ್ನಗ ಅಂದಾಜಿ ೨೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷ ಪಿರಾವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲೆಡ್ದ್  ಒಸರ್ದ್  ಉಂಡಾಯಿನ  ಕರ್ಬೊದ ಪದರುಪಟ್ಟಿ         ಶಿಲೆಕುಲು ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ  ಪರ್ವತೊಲಾದ್ ಲಕ್ ದ್  ಉಂತುದಿನೆನ್  ತೂವೊಲಿ. ಈವೊಂಜಿ ಪದರುಪಟ್ಟಿ ಶಿಲೆಕುಲೆಡ್  ಮಾಗ್ನೆಟೈಟ್  ಜಾತಿದ  ಕರ್ಬೊದ  ಅದುರುಲು ತಿಕ್ಕುವಾ.
ಅಂಚನೆ ಅಂದಾಜಿ ೨೬೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಲೆನ ಪಿರಾವು ಪುಟುದಿನಂಚಿನ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಡ್ "ಕೆನರಾ   ಗ್ರಾನೈಟ್ " ಇಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ  ಗ್ರಾನೈಟ್  ಜಾತಿದ ಶಿಲೆಕುಲು ಉಡುಪಿ-ಕಾರ್ಕಳ-ಕುಂದಾಪುರದ  ಸುತ್ತಮುತ್ತ  ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ತೋಜರೆ ತಿಕ್ಕುವಾ. ಅಂಚನೆ, ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗೊಡು  ಅಂದಾಜಿ ೨೫೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು  ಉಂಡಾಯಿನ ಗ್ರಾನುಲೈಟ್  ಜಾತಿದ  ಶಿಲೆಕುಲು ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪಾ.
ಡಾಲರೈಟ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ನದ ಶಿಲೆಕುಲೆನ್ ತುಳುನಾಡುಡು ಸೋಮನಾಥ ಕಲ್ಲ್ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಇಂಚಿನ ಡಾಲರೈಟ್ ಜಾತಿದ ಶಿಲೆಕುಲು ನೈಸ್ ವರ್ಗದ ಶಿಲೆಕುಲೆನ ನಡುಟು ಉದ್ಬವ ವಾದಿತ್ತಿನ ಕಾಲ ಅಂದಾಜಿ ೨೧೦ ಡ್ದ್ ೧೭೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು ಇಂದ್ ತೆರಿಯೊಂದೆರ್.
ಇಂಚ ಮಾತಾ ಉಪ್ಪುನ ತುಳುನಾಡುದ ಹೆಚ್ಚಿನ  ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲೆಕುಲು  ಅದುರುಲು ಖನಿಜೊಲು ಉಂಡಾತಿನಿ  ಭೂಮಿದ ಆದಿಯುಗೊಟ್ಟು. ೫೪೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ದುಂಬುದ ಭೂಮಿದ ಕಾಲಾವಧಿನ್  ಆದಿಮಹಾಯುಗ ಇಜಿಂಡ  ಪ್ರೀಕೇಂಬ್ರಿಯನ್  ಮಹಾಯುಗ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.(ಪಟ್ಟಿ ತೂಲೆ). ಆದಿ ಮಹಾಯುಗೊಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವಿಲು  ಜೀವಜಂತುಲೆನ ಆದಿದ ರೂಪೊಲು ಮಾತ್ರಾ  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್   ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು  ಬೈದಿತ್ತಾ.
ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗ (ಪೇಲಿಯೊಜೂಯಿಕ್ ಎರಾ)
ಪಾಂಜಿಯಾ ಭೂಖಂಡ
ಅಂದಾಜಿ ೫೪.೧ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ೨೫.೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು  ಸಂದಿನ ಕಾಲದ ಅವಧಿ  ಪೇಲಿಯೊಜೋಯಿಕ್  ಇಜಿಂಡಾ  ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗತ್ತಾ  ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆ ಮಹಾಯುಗತ್ತಾ ಅವಧಿಡ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರಾದ್ ೩೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು ಆನಿ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ ಮಾತಾ ಭೂಖಂಡೊಲು ಇನ್ನಗ ನೆಲಭಾಗೊಲು ಮಾತಾ ಒಂಜೆಕೊಂಜಿ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ ದ್ ಒಂಜೇ ಆಖಂಡ ಭೂಖಂಡ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಭೂಖಂಡೊಗು ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಲು  "ಪಾಂಜಿಯಾ" ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಟ್ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್   ಜೀವಜಂತುಲೆನ  ಸಸ್ಯಲೆನ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪೊಲು ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತಾ.
ಆದಿ ಮಹಾಯುಗ ಮುಗಿನ ಬೊಕ್ಕ  ಆರಂಭವಾಯಿನ  ಪ್ರಾಚೀನ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗೊಟ್ಟು  ಭಾರತದ ಅಂಚನೆ  ಪ್ರಪಂಚದ  ಬೇತೆಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡ್  ಅತಿಪ್ರಾಚೀನ  ರೂಪದ  ಜೀವಜಂತುಲು ಸಸ್ಯೊಲು ಬದುಕುದು ಇತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಲು ತಿಕ್ದಾ. ಆಂಡಾ, ತುಳುನಾಡು-ಕರಾವಳಿ ಪ್ಫದೇಶೊಡು ಸದ್ರಿ ಕಾಲೊಡು ಸೇರ್ದಿನ ಒವ್ವೇ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಲು ತಿಕ್ಕುಜಾ. ಆ ಕಾಲಾವಧಿತ್ತ ಶಿಲೆಕುಲುಲಾ  ತಿಕ್ಕುಜಾ. ಒಂಜೇ ಆ ಕಾಲಾವಧಿತ್ತ ಪುರಾವೆಲು  ದಾಖಲಾತಿಜಾ ಅತ್ತಾಂಡ  ದಾಖಲೆಲು ಒರಿದಿಜಾ ಇಂದ್  ತೆರಿಯೊಡಾಪುಂಡು.
ಮಧ್ಯಮ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗ (ಮೀಸೋಜೂಯಿಕ್ ಎರಾ)
ಅಂದಾಜಿ ೨೫.೨ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ೬.೬ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು  ಸಂದ್ ದ್   ಪೋಯಿನ ಕಾಲದ ಅವಧಿ  ಮೀಸೊಜೋಯಿಕ್  ಇಜಿಂಡಾ  ಮಧ್ಯಮ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗತ್ತಾ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಇತ್ತಿನ  ಜೀವಜಂತುಲು ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದೊಲು ಕ್ರಮೇಣ  ವಿಕಾಸ ಆವೊಂದಿತ್ತೆನೆನ್  ಅಯಿಕುಲೆನ ನಾಶ  ಆವಂದೆ ಒರಿದಿನ ಅವಶೇಷೊಲು - ಪಳಿಯುಳಿಕೆಲೆನ  ಸಾಕ್ಷೊಲೆನ್ ತೂದು  ತೆರಿಯೊಣೊಲಿ.
ಲಾರೇಶೀಯಾ - ಗೊಂಡವಾನ ಮಹಾಖಂಡೊಲು
ಈ ಮಹಾಯುಗತ್ತ ನಡುಟು ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಘಟನೆ ಇನ್ನಗ, ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಆಖಂಡವಾದಿತ್ತಿನ ಪಾಂಜಿಯಾ ಮಹಾ ಭೂಖಂಡ ಪುಡಾದ್ ಇರಡ್ ತುಂಡಾಯಿನಿ. ಬಡಕಾಯಿದ ಭೂಖಂಡದ ತುಂಡುಗು "ಲಾರೇಶಿಯಾ" ಇಂದ್ ದ್ಲಾ ತೆನ್ಕಾಯಿದ ಭೂ ತುಂಡುಗು "ಗೊಂಡವಾನ" ಇಂದ್ ದ್ಲಾ  ವಿಜ್ಞಾನಿಲು  ಪುದರ್ ದೀತೆರ್. ಈ ಭೂಖಂಡ ಪುಡಾವುನ ಘಟನೆ ಆಯಿನಿ ಅಂದಾಜಿ ೧೭.೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು. ಕ್ರಮೇಣ, ಅಂದಾಜಿ ೧೫ - ೧೪ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವು ಈ ಇರಡ್ಡ್ ಮಹಾಖಂಡೊಲು  ನನಾತ್ ಪುಡಾತ್ ಇತ್ತೆ ಇತ್ತಿನ ಖಂಡೊಲು ರೂಪೊಗು ಬತ್ತಾ. ಲಾರೇಶಿಯಾ ಮಹಾಖಂಡ ಪುಡಾದ್ ಏಶಿಯಾ ಬೊಕ ಅಮೇರಿಕಾ(ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗ) ಖಂಡೊಲು ಆಯಾ. ಅಂಚನೆ ಗೊಂಡವಾನ ಪುಡಾದ್ ಆಪ್ರಿಕಾ, ಭಾರತಭಾರತ,  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಅಮೇರಿಕಾ(ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗ)  ಖಂಡೊಲು ರೂಪು ಪಡೆಯಾ.
ಡೈನೋಸೋರುಲು (ಭೀಮಗೌಳಿಲು)
ಮಧ್ಯಮ ಜೀವ ಮಹಾಯುಗದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಜೀವ ಜಂತುಲೆನ ವಿಕಾಸದ ಮಟ್ಟ ದಿಂಜ ದುಂಬು ಪೋಂಡು. ಪ್ರಾಣಿಲೆಡ್ ಉರಗ ವರ್ಗೊಡು ಭಾರೀ ವಿಕಾಸ ಆದ್ ಭೀಮ ಗಾತ್ರದ ಉರಗೊಲು ಡೈನೋಸೋರುಲು (ಭೀಮಗೌಳಿಲು) ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ವಿಕಾಸವಾದ್ ಬತ್ತಾ.
ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲು
alt=ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ದ್ವೀಪ, (ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರ) ಮಲ್ಪೆದ ಕೈತಲ್, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ.|thumb|ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ದ್ವೀಪ, (ಅರಬಿ ಸಮುದ್ರ) ಮಲ್ಪೆದ ಕೈತಲ್, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ.
ಅಂದಾಜಿ ೯೮ ದಶಲಕ್ಷ (೯.೮ ಕೋಟಿ) ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು ಕರಾವಳಿಡ್ ಇತ್ತೆದ ಉಡುಪಿ    ಜಿಲ್ಲೆದ  ಮಲ್ಪೆದ ಪೇಂಟೆ ಉಪ್ಪುನಲ್ಪ ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್  ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲು ಉದ್ಬವವಾದ್ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಡ್ದ್  ಒಸರ್ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಬತ್ತಿನ ಕಾಯ್ದಿನ ಶಿಲಾ ಲಾವಾ ರಸೊ ತಂಡಾ ಆದ್  ಗಟ್ಟಿ  ಘನವಾದ್ ಶಿಲೆಕಲ್ಲುಲಾಯಾ. ಈ ಶಿಲೆಕುಲು ತಂಡಾನಗ,ಒಟ್ಟುಗು ಜೋಡಿಸಾದ್ ದೀತಿನ ಕಮ್ಮೋಲೆನ ರೂಪೊಡು ಸಂದುಲು ಪುಟುದು ಪುಡಾದ್ ಪೋತಾ. ಇಂಚಿನ ಪೊರ್ಲುದ ಅಂಚನೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ರಚನೆಲು  ಭೂಮಿದ  ಮಿತ್ತ್ ತೂವರೆ ತಿಕ್ಕುನು   ಅಪರೂಪ. ಅಂಚಾದ್, ಭಾರತ  ಸರ್ಕಾರ  ಈ ಪ್ರದೇಶೊನು ಒಂಜಿ  "ನೈಸರ್ಗಿಕ  ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ಸ್ಮಾರಕ"  ಇಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್.
ತೃತೀಯ ಮಹಾಯುಗ (ಟರ್ಶಿಯರಿ ಎರಾ)
ಅಂದಾಜಿ ೬.೬ ಕೋಟಿ ವರ್ಷೊಡ್ದು ೨೫.೮೮ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷೊಲೆನ ಪಿರಾವುದ ಕಾಲಾವಧಿ ತೃತೀಯ  ಯಾನೆ  ಟರ್ಶಿಯರಿ ಮಹಾಯುಗತ್ತ  ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು. ಭಾರತದ ಮಟ್ಟ್ ಗ್ ಅಂಚನೆ ತುಳುನಾಡು/ ಕರಾವಳಿದ ಮಟ್ಟ್ ಗ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಯಿನ   ನೈಸರ್ಗಿಕ  ಘಟನೆಲು  ಜರಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿ ಉಂದು.
ಸುಮಾರಾದ್ ೬ ಕೋಟಿ ವರ್ಷದ ಪಿರಾವು, ಇತ್ತೆದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಕೊಂಕಣ ಕರೆತ ಭೂಮಿ ಪುಡಾದ್ ಮಹಾನ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಯಾ. ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲೆಡ್ದ್ ಒಸರಿನ ಲಾವಾರಸ ಆ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಡ್ದ್ ಸುತ್ತದ ದಿಕ್ಕುಲೆಗ್ ಪರತ್ತ್ ದ್ ಪೋದ್, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ತಂಢಾದ್, ಗಟ್ಟಿಯಾದ್  ಭೂವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಷೆಡ್  "ಡೆಕ್ಕನ್ ಬಸಾಲ್ಟ್" ಇನ್ಪಿನ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಕುಲಾದ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಡಕಾಯಿ ಭಾಗ, ಗುಜರಾತದ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ  ಭಾಗೊಲು - ಇಂಚ ಮಾತಾ ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು ದಪ್ಪದ ಸ್ತರೊಕುಲಾದ್ ನಿಲೆಯಾತ.
ಮುರಕಲ್ಲು (ಲ್ಯಾಟರೈಟ್), ಬಾಕ್ಸೈಟು,  ಬೊಲ್ದು ಶೇಡಿ alt=|thumb|ಮುರಕಲ್ಲು ದ  ಕಣಿ
ದಖ್ಖಣ ಲಾವಾ- ಬಸಾಲ್ಟ್ - ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಲೆಡ್ದ್ ಪಿದಾಯಿ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚ ಲಾವಾ ಒಸರುನ ಕಾಲಾವಧಿಟ್, ವಿಶೇಷವಾದ್  ಒಂಜಿ ಹಂತೊಡು   ಅತಿಯಾದ್  ಉಷ್ಣತೆ  ಏರ್ದಿತ್ತಿನ  ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಿತ್ತಂಡ್. ಅಂಚಿನ ಅತ್ಯುಷ್ಣ ಕಾಲೊಡು ಲಾವಾ ಬಸಾಲ್ಟ್ ಪೊತುದು ಪೋದು  ಕರ್ಬೊದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಅಂಶೊಲಾದ್ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯ. ಇಂಚ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಯಾಯಿನ  ಕರ್ಬೊ-ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಆಕ್ಸೈಡು ಲೆನ ಮಣ್ಣ್ದ ಕಣಕುಲು ಪರಪುನ ಸುದೆಕುಲೆಡೆ ಪರತ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಕರಾವಳಿದ  ಉದ್ದೊಗುಲಾ ನಿಕ್ಷೇಪವಾಯ. ಇಂಚಿನ ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಣಕುಲು ಬರ್ಸ ಅಂಚನೆ ಇತರೆ ವಾತಾವರಣದ ಪರಿಣಾಮೊಡು ಮುರಕಲ್ಲು ಆದ್ ಬದಲಾತ. ಖನಿಜೊಲು ರೂಪುಪಡೆವುನ ಪರಿಸರದ ಆಮ್ಲೀಯ-ಕ್ಷಾರೀಯ ಗುಣಧರ್ಮೊಗು ಅನುಗುಣವಾದ್ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಇಜಿಂಡಾ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಪುಂಡು. ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಡ್ ಕರ್ಬೊದ  ಹೈಡ್ರೊಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚ  ಇತ್ತಿನ ಅದುರು; ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಆಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಹೈಡ್ರೋಕ್ಸೈಟ್ ಅಂಶ ಹೆಚ್ಚ ಇತ್ತಿನ ಅದುರು. ಕರಾವಳಿದ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್-ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಅದುರುಲು ಅಲ್ಪಲ್ಪ ತಿಕ್ಕುವಾ. ಬಾಕ್ಸೈಟು ಇನ್ಪಿನವು ಆಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲೋಹದ ಅದುರು. ಈ ರಡ್ಡ್ ಖನಿಜೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ  ಶೇಡಿದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲು  ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೊಲ್ದು ಶೇಡಿಗ್ ಇಂಗ್ಲೀಷಿಡ್ "ಚೈನಾ ಕ್ಲೇ"  ಯಾನೆ   ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಭಾಷೆಡ್   "ಕಯೋಲಿನ್" ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಕಯೋಲಿನ್ ಖನಿಜೊ ಪಿಂಗಾಣಿ ಸಾಮಾನು ಉತ್ಪಾದನೆಗ್ ಬೊಕ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಉದ್ದಿಮೆಲೆಗ್ ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಚತುರ್ಥ ಮಹಾಯುಗ (ಕ್ವಾಟರ್ನರಿ ಎರಾ)
ಅಂದಾಜಿ ೨೫.೮೮ ಲಕ್ಷ ವರ್ಷೊಲೆಡ್ದ್ ಇನಿತ ಕಾಲದ ಮುಟ್ಟದ ಭೂ ಚರಿತ್ರೆದ  ಅವಧಿ ಚತುರ್ಥ ಮಹಾಯುಗತ್ತ ಉಲಾಯಿ ಬರ್ಪುಂಡು.ಈ ಚತುರ್ಥ ಮಹಾಯುಗೊತ  ಆರಂಬೊಡ್ದ್ 11,700 ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ದ ಅವಧಿಟ್ ಭೂಮಿದ ವಾತಾವರಣ ದಿಂಜ ತಂಡಾದ ಪರಿಸರೊಟು ಪರಪುನ ನೀರ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ್ ಹಿಮಕಂಡೆಲು ಆದಿತ್ತಾ. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಗ್ ಪ್ಲೀಸ್ಟೋಸೀನ್ ಯುಗ ಇಂದ್ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಹಿಮ ರಾಶಿಲು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪುದೆತ್ತಿನ ಕಾಲ ಕರಿನಂಚನೆ ಹಿಮರಾಶಿ  ಕರಾದ್ ನೀರಾದ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಭೂಖಂಡೊಲೆನ ಸುತ್ತಾ ಇತ್ತಿನ ಕಡಲು ಸಾಗರೊಲೆಡ್ ನೀರ್ದ ಮಟ್ಟ ಏರೊಂದು ಪೋಂಡು.
ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕರಾವಳಿತ, ಕಡಲ ಬರಿತ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಕ್ರಿಸ್ತಶಕತ  ಆರಂಭದ ಕಾಲದ ಮುಟ್ಟಲಾ ಕಡಲ್ದ ಅಡಿಟ್ ಮುರುಕುದು ಇತ್ತಾ ಇನ್ಪಿನ ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿಲಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ಆಧಾರೊಲೆನ್ ತೂನಗ ನಂಕ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಬರಿಕುಲು ಅಂದಾಜಿ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 200 ದ ಮುಟ್ಟಲಾ ಕಡಲ್ದ ಅಡಿಟ್ ಇತ್ತಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೊಕ ಪರೋಕ್ಞ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಲು ತಿಕ್ಕುವಾ.
ಅಂದಾಜಿ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 200ದ ಸುಮಾರ್ ಗ್ ಕಡಲ್ ಪಿರಜಾರ್ದ್ ಪಿರಪಿರ ಪೋಯಿಲೆಕ್ಕೊನೆ  ಕಡಲ್ದ  ಅಡಿಟ್ ಮುರುಕುದಿತ್ತಿನ ಪ್ರದೇಶೊಲು ಕ್ರಮೇಣ ಭೂಭಾಗೊಲಾದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತಾ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗೊ:ಭೂ ಇತಿಹಾಸ ವರ್ಗೊ:ಭೂಮಿ ವರ್ಗೊ:ಯುಗೊಕುಲು
ಬಾಲೆ
ಅಪ್ಪೆ ಒರ್ಂಬೊ ತಿಂಗೊಲು ತುಂಬುದು ಭೂಮಿಗ್ ಜಲ್ಮೆಪುನವು ಬಾಲೆ.
ಪೆದುಪ್ಪುನಪಗದ ಪರ ಕಟ್ಟಳೆ
ಪೊಣ್ಣೊರ್ತಿ ಮದಿಮೆ ಅದ್ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದ್ ಆಲೆಗ್ ಏಳ್ ತಿಂಗೊಲು ಸಿಕೆನಗ ಕಂಡನಿ ಇಲ್ಲಲ್ ಬಯಕೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬಾಯಿದಗ್ಗಿನ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು. ಇಂದೆಕ್ಕ್ ಬಯಕೆದ ತಮ್ಮನೊಂದುಲಾ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಬಯಕೆದ ತಮ್ಮನೊಗಾದೆ ಬಯಕೆದ ಕಟ್ಟಲಾ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ಗೆ. ಬಯಕೆ ಆದ್ ಆಲ್ ಕಡಿರ ಬಾಲೆನ್ ಪೆದ್ದುನವು ಅವು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಲೇ ಆವೊಡುಂದು ಕ್ರಮೊ. ಅಯಿಕ್ಕಾದ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಲ್ ವೀಶೇಷೊ ಕೊಟ್ಯದ ರಚನೆಲಾ ಆಪೆದ್ಂಡ್. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಪೆದ್ದುನ ಕ್ರಮೊ ಪಿರಾಕ್ಡ್ ಇತ್ತಿಜಿ. ಪೆದ್ದ್ ದ್ ನಲ್ಪತ್ತೊಂಜಿ ದಿನೊಡ್ದು ಬುಕ್ಕನೇ ಆಲ್ ಇಲ್ಲದುಲಾಯಿ ಬರೊಡು. ಇಂಚ ಪೆದ್ಮೆದಿ ಬುಕೊ ಬಾಲೆಗ್ ದಾಲ ತೊಂದರೆ ಆವಂದಿಲೆಕ ಜಾಗ್ರತೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಪೆದ್ಮೆದಿ ಬುಕ ಬಾಲೆ ತಾಂಕ್ಯರನೇ ಅನುಭವಿ ಪೊಂಜೆನಕುಲು ಇಪ್ಪೇದೆರ್.
ಪೆದಿ ಬುಕ್ಕದ ಕ್ರಮೊ
ಬಾಲೆಗ್ ಮುಜೆನಾನಿ ಮೂಜೆನಮೆ ಕರಿತ್ತ್ ದ್, ಐನೆನಾನಿ ಐನೆನಮೆ ಕರಿತ್ತ್ ದ್ ಪದಿನಾಜೆಟ್ ತೊಟ್ಟಿಲ್ ಪಾಡೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಗ ತೊಟಿಲ್ ಪಾಡುನಾನಿಯೇ ಪುದರ್ಲಾ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಗ್ ನಾನಾ ನಮುನೆದ ಬೇರ್ ನಾರ್ ಕೊಡಿಕ್ಕಲೆನ ಮರ್ದ್ ಕೊರೊಂದು ಬಾಲೆ ಆರೋಗ್ಯೊಡು ಬುಳೆವುಲೆಕೊ ತೂವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿ ಜಾತಗೊ ಮಲ್ಪಾವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಬಾಲೆನ್ ಏತ್ ಪೊರ್ಲುಡು ತಾಂಕೊಂದು ಇತ್ತೆರ್ ಪಂಡ ಒಂಜಿ ಗಾದೆ ಬಾಲೆನ್ ಕುರಿತಾದ್ ಇಂಚ ಪನ್ಪುಂಡು. ಬಾಲೆ ಬುಲೆದ್ ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿಬುಕ್ಕ ಪೊಯ್ಯೆದ ಬರವು ಕಲ್ಪಾವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್.
ಬಾಲೆಗೆ ನುಪ್ಪು ಕೊರ್ಪುನಾ ಕ್ರಮೊ
ಬಾಲೆಗ್ ಸುರೂಟು ನುಪ್ಪುನು ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಮಾಂಸಾಹಾರಿಲಾಂಡ ಸುರೂಕು ಆಣ್ ಬಾಲೆಗ್ ಕಾಡ ಪಂಜಿದ ಮಾಸೊ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಆಂಡ ಪುದತ್ತ ಮಾಸೊ ಕೊರೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಕಾಡಪಂಜಿ ಶೌರಿಯದ ಸಂಕೇತ ಆಂಡ ಪುದ ಕೋಮಲತೆದ ಸಂಕೇತ. ಕಾಡಪಂಜಿದ ಮಾಸೊ ತಿಂದಿ ಆಣ್ ಬಾಲೆ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ್ ಕಯಿಪ್ಪೆದ ಬಾಲೆ ಆದ್ ಬುಳೆವಡ್ಂದ್ಲಾ, ಪುದತ್ತ ಮಾಸೊ ತಿಂದಿ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಕೋಮಲತೆಡ್ ಬುಳೆವಡ್ಂದ್ಲಾ ಇಂದೆನ ಪಿರವುದ ಆಶಯೊ. ಇನಿ ಬಾಲೆನ್ ತಾಂಕುನ ಸ್ವರೂಪನೇ ಬದಲಾತ್ಂಡ್. ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿದ ವಾ ಬೇರ್ ಮರ್ದ್ಲಾ ಇನಿ ಉಪಯೋಗುಗು ಬರ್ಪುಜಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ
ಮಣ್ಣಿ
ಮಣ್ಣಿ ತುಳುನಾಡ್‌ತ ಪಿರಾಕ್‌ತ ತೆನಸ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ನೆನ್ನ್‌ ಅರಿಟ್ಟ್‌ ಮಾನ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತ ರುಚಿ, ಮೆತ್ತೆನ, ಕಮ್ಮೆನ ಪೂರಾ ಬಾರೀ ಲಾಯಕ್. ಆರೋಗ್ಯೊದ ದೃಷ್ಟಿಡ್‌ಲಾ ಮಣ್ಣಿ ಬಾರೀ ಎಡ್ಡೆ. ಉಂದು ಉಡಲ್‌ಗ್‌ಲಾ ಸಂಪು, ಆರೋಗ್ಯೊಗುಲಾ ಸಂಪು.
ಮಣ್ಣಿ ಮಾನ್ಪುನ
ಅರಿ, ರಾಗಿ, ಕುವೆ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ನೆಯ್ಮೆನೊದ ಪೊಡಿಟ್ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತೆನಸ್. ಎಚ್ಚಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ತಿನೆರೆ ಕೊರ್ಪುನ ತೆನಸ್ ಮಣ್ಣಿ. ದಂಜ ಬೆಯಿತ್‍ನ ಗಂಜಿಗ್ ಮಣ್ಣಿ ಆತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬಾಳೆಕು೦ದ್ರಿ
ಬೆಳಗಾವಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಡ್ ಬಾಳೆ ಕು೦ದ್ರಿ ಉ೦ಡು. ಮೂಲು ಪ೦ತ ಮಹಾರಾಜೆರೆನ ಮಠ ಬೊಕ್ಕ ಮ೦ದಿರೊಲು ಉಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊಲಾ ಪ೦ಚಮಹಾರಾಜೆರೆನ ಜಯ೦ತಿ ಮೂಲು ನಡಪು೦ಡು. ಉ೦ದು ಸವದತ್ತಿ ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಮುನವಳ್ಳಿ ಮಲಪ್ರಭಾ ತುದೆತ ದಡಟು ಉ೦ಡು, ಬೊಕ್ಕ ಮೂಲು ಪ೦ಚಲಿ೦ಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಲಾ ಉ೦ಡು.
ಮುರಗೋಡು ಸವದತ್ತಿಗೆಗ್ 24ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡು ಉ೦ದು ಉ೦ಡು. ಮೂಲು ಕಲ್ಮಠ ಬೊಕ್ಕ ಮರುದು೦ಡೇಶ್ವರ ಮಠಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಮೂಲು ಶತಾಯುಷಿಲು, ಪರಮ ತಪಸ್ವಿಲೂ ಆಯಿನ ಮಹಾ೦ತ ಶಿವಯೋಗಿಲು ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಮೂಲು ಚಿದ೦ಬರ ಜಾತ್ರೆ ಜಾರ್ದೆ ತಿ೦ಗೊಲ್ಡು ನಡಪು೦ಡು.
ಮಣ್ಣಿ
ಮಲ್ಪುನ ರೀತಿ
ಸಿಕೆಟ್ ಬಂದ ಬೆಯ್ಪುಂಡು. ಪೂರ್ತಿ ಬೆಯ್ತ್‌ದ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಜಾವೊಡು. ತಟ್ಟೆನ್ ಮೆಲ್ಲ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಅಯಿತ ಮಿತ್ತ್ ಬೀಜೊತ ಬೊಂಡುನು ಬಿರ್ಕೊಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೋಕುಡೆ ಕಟ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅರಪೆರೆ ದೀವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ತಿನೊಡು. ಕಡೆನಗ ಅರಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ತುರೆ ಪಾಡುನ ಕ್ರಮಲಾ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ ತುರೆತ ಮಣ್ಣಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬಾಳೆಕು೦ದ್ರಿ
ಅ೦ಚೆನೆ ಶಿರಹಟ್ಟಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಡ್ ಕೇ೦ದ್ರವಾಯಿನ ಶಿರಹಟ್ಟಿದ ಅವ್ವಲಿ೦ಗನವರ ಮಠ ಬೊಕ್ಕ ಫಕೀರಸ್ವಾಮಿನ ಮಠೊಲ್ ಉಲ್ಲ. ಫಕೀರ ಸ್ವಾಮಿನಲಾ ಮಠೊಟ್ಟು 6ಜನ ಫಕೀರ ಸ್ವಾಮಿನಕುಲುಲಾ 6 ಸಮಾಧಿಲುಲಾ ಉಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<references group="lower-alpha" />
ಕಣ್ಣ್
ಕಣ್ಣ್ ಪಂಡ ದೇಹದ ಒಂಜಿ ಅಂಗೊ. ಉಂದು ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಡ್ ಒಂಜಿ.
ಮಂಗಳೂರು, ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಮಂಗಳೂರು, ಉತ್ತರಾ ಖಂಡ ರಾಜ್ಯೊದ ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒ೦ಜಿ ಎಲ್ಯ ಪೇ೦ಟೆ. ಪಿನ್ ಕೋಡ್ ೨೪೭೬೫೬
ಕಣ್ಣ್
ಕನ್ನಡೊಡು ಕಣ್ಣ್ ಗ್ ಕಣ್ಣು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.... ಪಾತೆರ ಕತೆಕ್ಕುಲೆಡ್ ಕಣ್ಣ್ಕ ಣ್ಣ್ ಪಾಡುನೆಕ್ಕ್ - ಕಣ್ಣ್ ಹಾಕುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ದ ಸೀಕ್ ಗ್ - ಕೇಂಕಣ್ಣ್
ಮಂಗಳೂರು, ಹರಿದ್ವಾರ ಜಿಲ್ಲೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ: ಜಾಗೆಲು
ಕಣ್ಣ್
ಕಣ್ಣ್ ದ ವಿದ
ಪುಚ್ಚೆ ಕಣ್ಣ್, ಬೋಳೆಕಣ್ಣ್,ಬಿದ್ದ್ ಕಣ್ಣ್, ಕುಪ್ಪುಳ್ ಕಣ್ಣ್ ಕಣ್ಣ ನೀರ್ ಪಾಡುನಿ ಕಣ್ಣ್ ಕೂಂಪುನಿ ಕಣ್ಣ್ ತಪ್ಪಾವುನಿ ತಾರಾಯಿದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಮೂಜಿ ಒಟ್ಟೆಗ್ ಕಣ್ಣ್ ಪನ್ಪೆರ್
ತುಳು ಗಾದೆಲು
ಪಾತೆರ್ನಗಲಾ ಕಣ್ಣ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧೊಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು- ಪುಚ್ಚೆ ಕಣ್ಣ್, ಕೇಂಕಣ್ಣ್, ಸೂಪಿ ಕಣ್ಣ್, ಬಿದ್ದ್ ಕಣ್ಣ್, ಕಣ್ಣ್ ಪಾಡುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ಹಾಕುನಿ, ಕಣ್ಣ್ ಕೂಂಪುನಿ,
ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ
ಮೈಸೂರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಬೆಟ್ಟೊ. ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮಿತ್ತ್ ಉಂಡು. ಈ ಬೆಟ್ಟ ಒಂಜಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಆದ್ ಉಂಡು.