cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಇಸ್ರೇಲ್
ಇಸ್ರೇಲ್ (ಯಿಸ್ರೆಇಲ್), ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಜ್ಯ (ಮೆದೀನತ್ ಯಿಸ್ರೇಎಲ್,ದವ್ಲತ್ ಇಸ್ರೇಇಲ್), ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರತ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕ್ ಇಪ್ಪುನ ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾತ ಒಂಜಿ ದೇಶ. ಉತ್ತರಕ್ಕ್ ಲೆಬನನ್, ಮೂಡಾಯಿಗ್ ಸಿರಿಯಾ ಬುಕ್ಕ ಜೋರ್ಡನ್, ನೈರುತ್ಯಕ್ಕ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ಈಜಿಪ್ಟ್ ದೇಶ ದೊಟ್ಟ್‌ಗು ಗಡಿನ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಪಟ್ಟೊಂದು ಉಂಡು. ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೈನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಆಡಳಿತ ನಡಪ್ಪುನ ಪಶ್ಚಿಮ ದಂಡೆ ಬುಕ್ಕ ಗಾಜಾ ಪಟ್ಟಿ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಏಕೈಕ ಯಹೂದಿ ರಾಷ್ಟ್ರ. ಇಸ್ರೇಲ್ ಬೈಬಲಿತ ಕಾಲೊಡ್ ಯೆಹೂದಿ ಜನಸಮುದಾಯಂದು ಪುದಾರ್ ಆತ್ತತಂಡ್ ದುಂಬು ಹೀಬ್ರೂ ರಾಜ್ಯಕ್ಕ್ ಉಂದೆ ಅಂಕಿತವಾತ್ಂಡ್. ಈ ಗಣರಾಜ್ಯ 1948ರ ಮೇ 15ಗ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕ್ ಬಂತ್ಂಡ್. 1948ರ ವರೆ ಮುಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾತ್ ಪ್ಯಾಲಿಸ್ಟೈನಿನ ಬಹುಭಾಗ ಇತ್ತೆ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಭೂಭಾಗ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 7,999 ಚ. ಮೈ. 1961ರ ಜನಗಣತಿತ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಜಾಸಂಖ್ಯೆ 21,79,491; ಇಂದೆಟ್ 19,32,357 ಜನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್; 1,70,830 ಮಂದಿ ಮುಸ್ಲಿಮೆರ್; 50,543 ಕ್ರೈಸ್ಎತರ್; 24,282 ಮಂದಿ ಡ್ರೂಸ್ ಜನ. ರಾಜಧಾನಿ ಜೆರೂಸಲೆಂ.
ಇ
ಹ್ರಸ್ವಸ್ವರೊ
ಒಂಜಿ ಮಾತ್ರೆದ ಕಾಲಾವಧಿಡ್ ಉಚ್ಚಾರ ಆಪುನಂಚಿನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಲುೃ. ಎ, ಒ - ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರೆರ್ ಲಘು ಅಕ್ಷರೊಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಇ ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾದುಂಡು.
ತುಳುತ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ಇಸ್ರೇಲ್
ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ
ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಕರಾವಳಿಟ್ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ. ದಕ್ಷಿಣಗ್(ತೆಂಕಗ್) ಪೊಯಿನೆಲೆಕ್ಕೊ ಉಂದು ಅಗೆಲ ಮಸ್ತ್ (ಪರಮಾವಧಿ ಅಗಲ 20 ಮೈ.). ಎಸ್ಟ್ರೇಲನ್ ಬುಕ್ಕ ಜೆಜೀಲ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರತ ಆಕ್ರೆ ಮೈದಾನೊನ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಬಯಲ್ ಕೂಡತ್ ಉಂಡು. ಉತ್ತರತ(ಬಡಗ) ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳೆ ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಅತ್ಯುನ್ನತ, ಶಿಖರೊಲು ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಯಿನ ಹರ್ ಮೇರಾನ್ (3,963'). ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಉತ್ತರ(ಬಡಗ) ಭಾಗ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್‌ತ್ 500' ಎತ್ತರ; ಆಂಚನೆ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರತ ಬಳಿಟ್ ಅವು 696' ತಗ್ಗು. ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ಮಟ್ಟ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಡ್ತ್‍ ತಿರ್‌ತ್ 1,302'. ಅಕಾಬ ಖಾರಿ ಮುಟ್ಟ ರಿಫ್ಟ್ ಕಣಿವೆ ಹಬ್ಬಾತ್ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ನಡುಭಾಗ ಉಬ್ಬು (ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 500'). ನೆಗೆವ್ (ದಕ್ಷಿಣ) ಪ್ರದೇಶ ಒಣನೆಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ವಾಯವ್ಯಭಾಗ ಮರಳು,ಕಲ್ಲುಭೂಮಿ. ಇಸ್ರೇಲ್-ಲೆಬನಾನ್-ಸಿರಿಯ ಗಡಿಟ್ ಉತ್ತರಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ನದಿತಾ ಉಗಮ. ಉಂದು ಹುಲ ಸಾಗರೊನ್ ಗ್ಯಾಲಿಲೀ ಸಮುದ್ರ ಮುಟ್ಟ ಪೊಪುಂಡು, ಜಾರ್ಡನ್ ದೇಶ ಪ್ರದೇಶ ಮಾಡಿ, ವೃತ ಸಮುದ್ರ ಮುಗಿಪುಂಡು. ಇಷ್ಟಾಂಟಲಾ ನಿರ್ಜೀವ ಸಮುದ್ರತ ನೀರು ದಡ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿತ್ ಬರ್ರಪುಂಡು ಅಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ನೀರು ಆವಿಯಾಪುನ ಕಾರಣ. ಆಂಚಾತ್ ಆ ಸಮುದ್ರತ್ ನೀರಿತ ಲವಣ ಸಾಂದ್ರೀಕರಣ ಸಾಗರತ ಸರಾಸರಿ ಎಂಟು ಪಟ್ಟು ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್ ಇತರ ನದಿಲು ಎಲ್ಯ. ಉಂದು ಪೈಕಿ ಪೈಕಿ ಪುದಾರ್ದಿಪುನ ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರ : ಹೈಫದ ಮುಟ್ಟ ಟೆಲ್ ಅವೀವ್‍ಟ್ ಅನುಕ್ರಮವಾತ್ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಲ್ಪುನ ಕ್ವಿಸನ್ ಬುಕ್ಕ ಯಾರ್ಕನ್. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ ಬುಕ್ಕ ಚೆರೂಸಲೆಂ ನಗರಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ ಸುದೆಡ್‌ತ್ ನೀರು ಸರಬರಾಜು. ಉತ್ತರ ನೆಗೆವ್ ಪ್ರದೇಶಗ್ ನೀರಾವರಿಗ್ ಯಾರ್ಕನ್ನೇ ಆಸರೆ.ಹೀಬ್ರೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ. ರಡ್ಡ್ ಸಮಾನಾಂತರ ನೀಲಿಪಟ್ಟೆಲ ನಡುಟ್ ಬೊಲ್ದು ಮೈಮಿತ್ತ್ ಷಟ್ಕೋನ ನಕ್ಷತ್ರ ಇಪ್ಪುನ ಇಸ್ರೇಲೀ ಬಾವುಟ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನಿಯಾಯಿನ ಡೇವಿಡ್ ದೊರೆನ ಧ್ವಜತ ಹೋಲಿಕೆ ಉಂಡು. ಟೆಲ್ ಅವೀವ್, ಹೈಫ, ರಾಮತ್‍ಗಾನ್ ಮುಖ್ಯ ನಗರೊಟ್, ಹೈಫ, ಜಾಫಲು ಮುಖ್ಯ ಬಂದರುಲು
ವಾಯುಗುಣ
ಇಸ್ರೇಲಿತ ಉತ್ತರ ಭಾಗಟ್ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ವಾಯುಗುಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶತ ಉತ್ತರ ಮೈದಾನಟ್ ಬರ್ಸ 24", ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕ್ ಪೊಯಿನ ಲೆಕ್ಕೊ ಕಡಿಮೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಗ್ಯಾಲಿಲಿಯನ್ ಬೆಟ್ಟ ವರ್ಷಗ್ 40". ಚೆರೂಸಲೆಂಟ್ 24". ಕರಾವಳಿಡ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆ ಮಸ್ತ್ ಬೆಚ್ಚ, ಮಸ್ತ್ ಉನ್ಗೆಲ್. ನಿರ್ಜೀವಸಮುದ್ರಡ್ ವರ್ಸೊಗು 2"-4" ಬರ್ಸ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ಡ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂತೆ ಬರ್ಸದ ಕಾಲ; ಡಿಸೆಂಬರ್ ಜನವರಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬಾರಿ ಜೋರು, ಉನ್ಗೆಲ್ ಬೆಚ್ಚ ಅರೆಗಾಲ ನಡುಮದ್ಯಾಹ್ನ ಉಷ್ಣತೆ 29o-38o ಸೆ (85o-100o ಫ್ಯಾ.)ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕರಾವಳಿಡ್ ವಾಸಿ (15o-18o ಸೆ). ಚಳಿಗಾಲಟ್ ಎಪಲಾ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಮುಲ್ಪ ಬೆಟ್ಟಳ ಮಿತ್ತ್ ಶೈತ್ಯ ತರಂಗೊಲು ಉಬ್ಬು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಚನೆ ಕರಾವಳಿಟ್ ಜಾರ್ಡನ್ ಕಣಿವೆಟ್ಲಾ ಉಂದು ಸುಳಿ ಇಪ್ಪುಜ್ಜಿ. ಬೇಸಗೆಟ್ ಅರಬ್ಬೀ ಮರುಭೂಮಿಡ್‍ತ್ ಸಿನಾಯ್‍ಡ್‍ತಾಲಾ ಒಣಗಾಳಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಹವೆನ್ ಹಬ್ಬಾತ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಬೆಳೆ, ಖನಿಜ
ಗೋಧಿ, ಬಾರ್ಲಿ, ಹತ್ತಿ, ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು(ಪುಗೆರಾ), ಬೀಟ್‍ರೂಟ್, ನೆಲಗಡಲೆ, ಪರ್ಂದ್ - ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ, ಪೊಟಾಷ್, ಬ್ರೊಮೈನ್, ಕಾಗೆ ಬಂಗಾರ, ಗಂಧಕ, ಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಸೋಡ, ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಉಂದು ಖನಿಜೊಲು.
ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಡ್‍ತ್ ರಡ್ಡ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರ್ ಉಂಡು. ಸುರುತವು, ಸತತವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಭಯ. ರಡ್ಡ್‌ನೆತ್, ಜಾಸ್ತಿ ಇಪ್ಪುನ ವಲಸೆಗಾರೆರ್. ಇಂಚಿನ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಟ್ ಈ ಸಣ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಾಧನೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಯಿನವು. 1966-67ರಟ್ ಮಾಂತ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತೊನ್ ತಡೆಯರಾ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಉಂಡು. ಈ ವರ್ಷಡ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಕುಂಠಿತವಾತ್ಂಡ್. 1967ರ ಜೂನ್‍ಟ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿನ ಯುದ್ಧಟ್ ಇಸ್ರೇಲಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ಪಡೆತ್ಂಡು. ಇಸ್ರೇಲ್‌ತ ಪೌಂಡ್ ನಾಣ್ಯ. 1 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ = 100 ಅಗುರಟ್ (ಏಕವಚನೊ : ಅಗೊರ), 1, 5, 10, 25 ಅಗುರಟ್, 1/2 ಪೌಂ. ನಾಣ್ಯಗಳ್ 1, 5, 10, 50 ಪೌಂ. ನೋಟುಲು ಚಲಾವಣೆಟ್. ವಿನಿಮಯ ದರ : 8.40 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಪೌಂ. ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್. 3.50 ಇಸ್ರೇಲಿ ಪೌಂ. = 1 ಡಾಲರ್
ಕೈಗಾರಿಕೆ
ತೀವ್ರವಾತ್ ಬುಳೆಯಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ತಿಕ್ಕುನ ದೃಷ್ಟಿಟ್ ಇಸ್ರೇಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆಗ್-ಮುಖ್ಯವಾತ್ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್-ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊರುತ್ತು ಬಂತ್ತು ಉಂಡು. 1960ರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ವಯ 83%ರಾತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಟ್ 14ಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಿರ್ತ್ ಬೆಲೆತಾರ್. 1966ಟ್ ಕೈಗಾರಿಕಾರಂಗಟ್ 2,25,000 ಜನ ಕೆಲಸ ಮಾಲ್ತೆರ್. ವಜ್ರತ ಕತ್ತರಿಸಾಣೆ. ಜವಳಿ, ರಾಸಾಯನಿಕ ವಸ್ತು, ಕಾಗದ, ಟೈರ್, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ-ಉಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಗ್. ಆಮದು ಮಾಲ್ತೆರ್ ಪಟ್ಟೆಟ್ ಆಕ್ರೆಟ್ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಿತಾವಾಪುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಆರಾಡ್‍ಟ್ ಕೃತಕ ಗೊಬ್ಬರ ಬುಕ್ಕ ಗಂಧಕತ ಆಸಿಡ್ ತಯಾರ್ ಮಾಲ್ತ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡಪುಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಕಾಡುನ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆ ಪಂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿ. ಬಂಡವಾಳತ ಕೊರತೆ ಅಂಚನೆ ಆಮದ್ತ ಅವಲಂಬನೆ. ವಿದ್ಯುತ್ತ್ ಬೇಡಿಕೆ ಮಸ್ತ್ ಜಾಸ್ತಿ ಅಪುಂಡು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಗಮನ ಕೊರ್ಪೆರ್. 1960-64ರ ಅವಧಿಟ್ ಉಂದು ದ್ವಿಗುಣವಾತ್ 456 ಕೋಟಿ. ಕಿ. ವಾ. ಮುಟ್ಟ್ಂಡ್. ಇಸ್ರೇಲಿತ 1967ರ ತೈಲೋತ್ಪಾದನೆ 1,35,400 ಟನ್. ಮೃತ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಟ್ ಪೊಟಾಷ್, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಂ, ಬ್ರೋಮೈಡ್‍ಗಳ ಬುಕ್ಕ ನೆಗೇವ್‍ಟ್ ತಾಮ್ರ, ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್‍ಲ ಉತ್ಪಾದನೆನೆನ್ ವೃದ್ಧಿ ಮಾಲ್ಪುಂಡು. 1961ಟ್ ನೆಗೆವ್‍ತ ಫಾಸ್‍ಫೇಟ್ ಉತ್ಪಾದನೆ 2,25,000 ಟನ್.ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ ವಜ್ರದ್ದು. ಈ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 10,000ಕ್ಕಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಬೆಲೆತಾರ್ ಉಳ್ಳೆರ್.
ಹಣಕಾಸು
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಸ್ರೇಲ್‍ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್, 28 ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲು 8 ಅಡಮಾನ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಲು 18 ಸಹಕಾರಿ ಪತ್ತಿನ ಸಂಘ ಉಂಡು. ಇಸ್ರೇಲಿಟ್ ಮಿಶ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಖಾಸಗಿ ಅಂಚನೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣನಿಯೋಜನೆ ಉಂಡು. ವಿಶ್ವತ ನಾನಾಕಡೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಯೆಹೂದ್ಯರ್ ಇಸ್ರೇಲ್‌ಟ್ ಹಣ ಪಾಡುವೇರ್ ; ಇದೆಕ್ಕ್ ಹಣ ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ಬಂಡವಾಳ ನಿಯೋಜನೆ ಕಡಿಮೆ ಇಜ್ಜಿ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬುಕ್ಕ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಮರ್ಜನಿಲು ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕ್ ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಕೊರ್ಪೆರ್. ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರ ರಂಗಟ್ ಇಸ್ರೇಲ್ ಸತತವಾತ್ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪಾವತಿ ಶಿಲ್ಕ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಾವೋಂತ್ ಉಂಡು. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾತ್ ಉಂಡು ಹೆಚ್ಚಾತ್ ವಸ್ತುನ್ ಆಮದು ಮಾಲ್ತುಪುಂಡು ಕಾರಣ. 1967ಟ್ ನಿರ್ಯಾತತ ಮೌಲ್ಯ 50ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ ; ಆಯಾತ 71 ಕೋಟಿ ಡಾಲರ್. ಉತ್ಪಾದಿತ ವಸ್ತುಲು, ಸಿಮೆಂಟ್, ಉಕ್ಕು, ಕಬ್ಬಿಣ, ಚರ್ಮ ಉಂಚಿನವು ಆಯಾತ. ಜವಳಿ, ಖನಿಜ ವಸ್ತು, ಈಳೆಜಾತಿ ಪರಂದ್, ರಾಸಾಯನಿಕ ಪದಾರ್ಥಬುಕ್ಕ ವಜ್ರುಂದು ನಿರ್ಯಾತ.
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್
ಪುಟ್ಟು
ಟಿಪ್ಪು ಸಾಹೇಬ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೊಂದಿನ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ೧೭-೧೧-೧೭೫೦ ದೇವನ ಹಳ್ಳಿ ಪನ್ಪುನ ಊರುಡ್. ೧೭೮೨ಟ್ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನನ್ ಆಳೆರೆ ಸುರುಮಲ್ತೆ. ಆ ಕಾಲೊಡು ಬ್ರಟಿಷೆರ್ನ ವಿರುಧ್ದ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತಿನೆಟ್ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್‍ಲ ಒರಿ. ಉಂದೆಕಾದ್ ಆಯಗ್ ಷೇರ್-ಎ-ಮೈಸೂರ್ ಪಂದ್ ಬಿರುದುಲ ಬೈದ್ಂಡ್.
ಜೀವನ
ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಯುಧ್ಧ ತಂತ್ರೊನು ತನ್ನ ಅಮ್ಮೆರಾಯಿನ ಹೈದರಾಲಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಹೈದರಾಲಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಇತ್ತಿನ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧಿಕಾರಿನಕ್ಲೆನೆಡ್ದ್ ತೆರಿಯೊಂಡೆಗೆ.೧೭೬೭ಡ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಯುಧ್ಧೊಡು ಅಶ್ವದಳದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ್ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಸೇನಾನಾಯಕೆ ಆದ್ ಪ್ರಸಿಧ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನಿ ೧೭೭೫-೭೯ ದ ಆಂಗ್ಲೊ-ಮರಾಠ ಯುಧ್ಧೊಡು.ಅಯಗ್ ೧೫ನ್ ವರ್ಷ ಅದುಪ್ಪುನಗ ಅಮ್ಮೆರಾಯಿನ ಹೈದರಾಲಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಸುರುತ ಮೈಸೂರು ಯುಧ್ಧೊಡು ಭಾಗವಹಿಸ್‍ದ್,ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸೇನೆಗ್ ನಾಯಕೆ ಅದ್ ೧೭೮೨ ಟ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ಡ್ ಆಂಗ್ಲ ಸೇನಾನಾಯಕ ಬ್ರಾತ್‍ ವೈಟ್‍ ನ್ ಸೊಲ್ಪಾದಿತ್ತೆ.
ರಡ್ಡನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ
ಐನ್ ವರ್ಷೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ ಶುರುವಾಂಡ್. ಈ ಯುದ್ಧೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಸೋತುಂಡಲ ಅಕ್ಲೆನೆಡ್ದ್ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗ್ ತೊಂದರೆ ಉಂಡುಂದು ಟಿಪ್ಪುಗು ದುಂಬೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೭೮೨ಡ್ ಹೈದರಾಲಿ ತೀರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ದುಂಬು ಬರ್ಪುನೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಕೈತಲ್ದ ರಾಜೆರ್‍ನಕ್ಲೆನ ಸಂಘೊನು ಮಂತ್‍ದ್ ಅಕ್ಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೆರ್‍ಪಾವೊಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ್ ಪಿದಯಿ ಪಡ್ಗಾಂದ್ ಆಲೋಚನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುರುಕು ಮರಾಠೆರ್ನ ದೊಸ್ತಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಕ್‍ಲೆಡ ದೊಸ್ತಿನ್ ಮಲ್ಪುವೆಗೆ. ಆಂಡ ಮೆಕ್ಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆದ ಸಂಘ ತುಂಡರಿನಗ ಯೂರೋಪ್‌ಡ್ ನಡಯೊಂದಿತ್ತಿನ ಏಳ್‍ವರ್ಷದ ಯುದ್ಧೊದ ಪರಿಣಾಮೊಡ್ದ್ ದುರ್ಬಲ ಆದಿತ್ತಿನ ಫ್ರಾನ್ಸ್‍ದಂಚಿ ತಿರುಗುವೆಗೆ.ಈ ಫ್ರಾನ್‍ಸ್ದ ಸಂಗೊಡ್ದಾದ್ ೧೭೮೯ಡ್ ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್‍ನ ಕೈಟಿತ್ತಿನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜ್ಯದ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮನ್ಪುವೆ.
ನಾಲನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ
ಟಿಪ್ಪು ತೀರ್‌‍ನೆ ನಾಲನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಪೊರ್ತುಡು. ೧೭೯೮ಡ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ದುಂಬುಗು ಭಾರತಡ್ ಇತ್ತಿನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಂತ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈಸೂರುಗ್ ಕಾರ್ ದಿವೊಡುಂದು ಯೋಚನೆ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಉಪ್ಪುವೆಗೆ. ಆಂಡ ಆಯೆನ ಈ ಆಸೆನ್ ನೈಲ್ ಯುಧ್ಧೊಡು ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿ ಹೊರೇಷಿಯೋ ನೆಲ್ಸನ್ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಸುಳ್ಳು ಮನ್ಪಾವೆಗೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಅರಸುಲು
ಕುರಲ್ ಪರ್ಬ
ಕುರಲ್ ಪರ್ಬ ಕಂಡದ ಕೆಯ್ಯಿ ಬುಳೆದ್ ಕೊಯ್ಯನಗ ಮಲ್ಪುನ ಪರ್ಬ, ಉಂದು ಇಲ್ಲ್ನ್ ದಿಂಜಾವುನ ಪರ್ಬೋ, ಏಣೆಲ್ ಬೆನ್ನಿದ ಕುರಲ್ ಕಂಡೊಡು ತೆಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತು ಸಾಮನ್ಯವಾದ್ ಕುರಲ್ ಬುಲೆಪುನ ಪೋರ್ತುಗು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಚೌತಿ, ಮಾರ್ನೆಮಿದ ಪೋರ್ತುಗು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕದಿರು ಹಬ್ಬ, ತೆನೆ ಹಬ್ಬ, ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಕ್ ಕೊರಲ ಪರ್ಬ,ಕೊರಲ್ ಕಟ್ಟುನ ಪರ್ಬ, ಪೊಸತ್ ಉನ್ಪಿನ ಪರ್ಬ ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಕುರಲ್ ಪರ್ಬ ಒಂಜಿ ಪ್ರಕೃತಿದ ಅರಾಧನೆ, ಭೂಮಿಡ್ ಬುಲೆಯಿನ ಫಲೊಕ್ಕುಲೆಗ್ ಕೋರ್ಪಿ ಮಾನಾದಿಗೆ. ಫಲೊಟ್ಟ್ ದೇವೆರೆನ್ ತೂಪಿನ ತುಳುವೆರೆ ಆರಾಧನೆ.
"ಕತ್ತಲೆದ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಮುತ್ತುದ ತುಡರ್ಲಾವೊಡು ವಜ್ರದ ಕಮ್ಮೊಗು ಬಂಗಾರ್ದ ಕೊರಲ್ ಕಟ್ಟೊಡೂನ್ಪೆರ್."
ಆಚರಣೆ
ಚೌತಿದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಬೇಗ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಜಾಲ್‌ಗ್ ಅಂಬಿ ಅಡ್ತ್‌ದ್ ಸೋಕು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಸುತ್ತ ಅಂಬಿದ ನೀರ್ ತಲ್ತ್‌ಂಡ ಇಡೀ ವಟಾರೊನೇ ಸುದ್ದ ಆಪುಂಡು. ಬೊಕ್ಕ ದೈವೊಲೆಗ್ ಪರ್ವ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಂಡೊಗು ಪೋದು ಕುರಲ್ ಕನಪೆರ್. ಅವೆನ್ ತುಳಸಿ ಕಟ್ಟೆದಲ್ಪ ದೀದ್ ದೂಪ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಾಂಟ್ಯಡ್ ಕುರಲ್‌ನ್ ದೀದ್, ಅಯಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ತಪ್ಪು(ಕುಕ್ಕು, ಪೆಲ, ಉರ್ಕಿ) ದೀದ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಯಜಮಾನೆ ಆ ಕಾಂಟ್ಯನ್ ತುಂಬೊಂದು ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬರ್ಪೆ. ಅಪಗ ಮಾತೆರ್ಲ ಪೊಲಿ ಪೊಲಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಪೊಲಿ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಉಲಯಿ ಕನತ್‌ನ ಕುರಲ್ ದೇವೆರೆನ ಕೋಣೆಡ್ ದೀದ್ ದೇವೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಕುರಲ್‌ಗ್‌ಲಾ ಪೂಜೆ ಆಪುಂಡು. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಮಾತೆರ್ಲ ಕುರಲ್‌ಗ್ ಪೇರ್ ಮಯ್ತ್‌ದ್ ಪೊಲಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಕೇರಿಗ್ ಆ ಕುರಲ್‌ನ್ ಇಲ್ಲ್‌ಡ್, ದೇವೇರೆ ಕೋಣೆಗ್, ಕಿದೆಟ್ಟ್, ಗುವೆಲ್‌ದ ಕಂಬೊಡು, ದೈವಸ್ಥಾ ನೊಡು ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಟ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್.
ತೆನಸ್
ಪೊಸ ಕುರಲ್‌ದ ಅರಿ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಅವೆನ್ ನುಪ್ಪು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪಾಯಸೊಗು ಪಾಡುವೆರ್, ಇಜ್ಜಿಂದ ಅಯಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ತಾರಾಯಿದ ಪೇರ್, ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡ್ದ್ ಗಂಜಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತೊಟ್ಟಿಗೆ ಚೇವು- ಪದ್ಪೆ, ತೌತೆ, ತೆಕ್ಕರೆ ತಲ್ಲಿ, ತಿಮರೆ ಚಟ್ನಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಜಿಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಾತೆರ್ಲ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಉನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಏಣೆಲ್‌ದ ಅರಿ-ಬಾರ್ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಉಲಯಿ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕನೇ ಅವ್ವೇ ಅರಿಟ್ ನುಪ್ಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನೆಲಾ ಉಂಡು.
ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪು ಕೊರಲ ಪರ್ಬ
ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಉಪ್ಪು ಕೆತೊಲಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ಸೆಪ್ಪಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ೮ನೇ ತಾರಿಕ್ ದಾನಿ ಕುರಲ್ ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ೮ನೇ ತಾರೀಕ್ ದಾನಿ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ಅಪ್ಪೆ ಆಯಿ ಮರಿಯಮ್ಮನ ಪುಟ್ಟು ಪರ್ಬಲಾ ಅವ್ವೇ ದಿನ ಆದುಂಡು. ಈ ಪರ್ಬ ಆಚರಣೆದ ಒಂಜಿ ವಾರ ದುಂಬು ಬೈಯಗ್ ಇಗರ್ಜಿಡ್ ನಡಪು ಪೂಜೆದ ಸಮಯೊಡ್ದು ದುಂಬು ಇಗರ್ಜಿದ ಎದುರುಡು ಉಪ್ಪು ಮರಿಯಮ್ಮನ ಮೂರ್ತಿದ ಎದುರುಡು ಆ ಇಗರ್ಜಿಗ್ ಸಂಭಂದ ಪಡೆಯಿ ಮಾತ ಕೆತೊಲಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಇಲ್ಲಲೆಡ್ದ್ ತನ್ಕುಲೆ ತೋಟೊಡ್ದು ಬುಲೆಯಿ ನಿರೆಕರೆತ್ತ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್ಲೆಡ್ ಬುಲೆಯಿ ಪೂಕ್ಕುಲೆನ್ ಹರಿವಾಣೊ ಇಜ್ಜಾಂಡ, ಬುಟ್ಟಿಲೆಡ್ ಕನತ್ ದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪೂ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಇಗರ್ಜಿಡ್ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಇಂಚ ವಾರ ಕರಿಬೊಕ್ಕ ೮ನೇ ತಾರಿಕ್ ದಾನಿ ಪೂಜೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಕುರಲ್ ನ್ ಮರವಣಿಗೆಡ್ ದೇವಾಲಯದ ಉಲಯಿ ಕನಪೆರ್. ಮೆರವಣಿಗೆ ಬನ್ನಗ ಸಾದಿ ಇಡೀ ಪೂ ಬಿರ್ಕೊಂದು ಪೊಸ ಕೊರಲ್ನ್ ಸ್ವಾಗತ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಗರ್ಜಿ‍ಡ್ ಪೂಜೆ ನಡತಿ ಬೊಕ್ಕ ಬತ್ತಿತ್ತಿ ಮಾತೆರೆಗ್ ಕೊರಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತಾ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕಂರ್ಬು ಪಟ್ಟುವೆರ್. ಮಾತೆರೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಗಮ್ಮತ್ ಒಣಸ್ ಆಪುಂಡು ಹೆಚ್ಚಾದ್,ತರಕಾರಿದ ಒಣಸೇ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ಕಂಚಲ, ಕುಂಬುಡ, ಪೀರೆ, ಲತ್ತಂಡೆ, ಬೆಂಡೆ, ಪದ್ಪೆ, ಪಾಯಸ, ಇಂಚ ೫, ೭, ೯, ೧೧, ೧೩ ಬಗೆತ್ತ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಾಯಸೊ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಇಗರ್ಜಿಡ್ ಕೊರಿನ ಕುರಲ್ದ ಬಾರ್ದ ಅರಿ ದತ್ತ್ ಪಾಯಸೊಗು ಪಾಡುವೆರ್. ಬೆನ್ನಿದಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್ಡ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನಿಯೆರೆ ಬರ್ಪಿ ಬೇಲೆದಕಲೆನ್ ಮಾತೆರೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ನಿರೆಕರೆತ್ತಕಲೆನ್ ಒಣಸ್ಗ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗೊಲುದ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಐತಾರ ಈ ಕುರಲ್ ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆನ್ನಿ ಇತ್ತಿ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಡಿತ್ತಿ ದೇವಾಲಯೊಡು ಬಾರ್ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಆನಗ ಈ ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಮೊಗುಲು ಕುರಲ ಪರ್ಬೊನು, ಬುಳೆ ಪರ್ಬ, ಬುಳೆತ್ತ ಪರ್ಬ, ಬೆಳೆಕಾಣಿಕೆ ಪರ್ಬ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೊಗಲ್ನ ಪರ್ಬದ ಪೂಜೆ ದೇವಾಲಯೊಲೆಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಒಂಜಿ ಐತಾರ ಕಾಂಡೆ ನಡಪುಂಡು. ಆನಿ ದೇವಾಲಯೊನು ಈಂದ್ ಕೈ, ಬೊಕ್ಕ ತೋರಣೊಲೆಡ್ ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ದೇವಾಲಯೊಗು ಬರ್ಪಿನಕುಲು ತನ್ನಕುಲು ಬುಳೆಯಿ, ಬಾರ್, ಅರಿ, ತರಕಾರಿ, ತಾರಾಯಿ, ತನ್ಕುಲು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪು ವಸ್ತುಲು, ಕೋರಿ, ಏಡ್, ಉಂದೆನ್ ಕನಪೆರ್. ತೋಟ ಇಜ್ಜಾಂದಿನಕುಲು ಅಂಗಡಿಡ್ ಕನತ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಿಶನ್ದ ಒಕ್ಕೆಲ್ಡ್ ಇತ್ತಿ ಬೇತಿ ಧರ್ಮದಕುಲುಲಾ ತನ್ಕುಲು ಬುಳೆಯಿ ಫಲ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಕನತ್ ಕೊರ್ಪಿ ಕ್ರಮೊಲಾ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಉಂಡು. ದೇವಾಲಯೊಡು ಪೂಜೆದ ಅರಂಭೊಡು ಕುರಲ್ನ್ ಮೆರವಣಿಕೆಡ್ ಕನಪೆರ್. ಆರಾಧನೆ ಮಾತಾ ಕರಿಬೊಕ್ಕ. ಮಾತೆರೆಗ್ ಕೊರಲ್ ಪಟ್ಟುವೆರ್. ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕಂರ್ಬು ಪಟ್ಟುವೆರ್. ಭಕ್ತೆರ್ ಕನತಿ ಫಲವಸ್ತುಲು, ಬಾಕಿ ಸಾಮಾನ್ ಲೆನ್ ಎಲಂ ಪಾಡುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಗುರ್ಕಾರ್ರುನಕುಲು ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಕೂಡಾಯಿ ಕಾಸ್ ನ್ ಬಂಗದಕಲೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪರೆ, ಬೊಕ್ಕ ದೇವಾಲಯದ ಬಾಕಿ ಬೇಲೆಲೆಗ್ ಖರ್ಚಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲಡ್ ತರಕಾರಿದ ಗೌಜಿದ ಒಣಸ್ ಆಪುಂಡು ಕನತಿ ಬಾರನ್ ಪಾಯಸೊಗು ಪಾಡುವೆರ್. ಬೆನ್ನಿದಕುಲು ಪೊಸ ಅರಿಟ್ಟೇ ಪಾಯಸ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ತರಕಾರಿ ಒಣಸೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದುಲಾ ಫಲ ಪಂಡ್ದ್ ಕೋರಿ ಅಡ್ಡಿನಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲೆರ್. ಆನಿ ಮದ್ಯಾಹ್ನ ೩ ಘಂಟೆಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಭೆತ್ತ ಮಾತಾ ಜನೊಕ್ಕುಲೆಗ್ ದೇವಾಲಯದ ಬಿತ್ತ್ ಲ್ಡ್ ಬಯ್ಯಮುಟ್ಟ ಗೊಬ್ಬುದ ಪಂತ ನಡಪುಂಡು. ಗೆಂದಿನಕಲೆಗ್ ಇನಾಮುಲಾ ಕೊರ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಖರ್ಚಿಗ್ ಸಭೆತ್ತಕಲ್ದನೇ ವಂತಿಗೆ ದೆತೊನುವೆರ್. ಕೆಲವು ಸಭೆಕ್ಕುಲೆಡ್ ಮಾತಾ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಒಣಸ್ ದ ಗಮ್ಮತ್ತ್ ಮಲ್ಪಂದೆ ದೇವಾಲಯೊಡೇ ತರಕಾರಿ ಒಣಸ್ದ ಲೇಸ್ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಗೆ ಬಗೆತ್ತ ತರಕಾರಿ ಒಣಸ್ ದ ಗಮ್ಮತ್ತೇ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಟೆನ್ನಿಸ್
ಟೆನ್ನಿಸ್ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಅತ್ತ೦ಡ ರಡ್ಡ್ ಜನ ಇತ್ತಿನ್ ರಡ್ಡ್ ತ೦ಡೊಲು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಗೊಬ್ಬುನಾಯೆ ಒ೦ಜಿ ರೇಕೆಟ್‍ಡ್ ಒ೦ಜಿ ರಬ್ಬರ್ ಬಾಲ್‍ನ್ ಹಾಕ್ದ್ ನೆಟ್‍ನ್ ಕಡಪ್ಪಾದ್ ಪಿರೊರ್ಯನ ಕೋರ್ಟ್‍ಗ್ ಪಾಡುವೆ
ಓಣಮ್
ಓಣಮ್/ಓಣಂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುಪುನ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಒಂಜಿ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬನ್ ಮಲಯಾಳೀ ಪಂಚಾಂಗದ ಸುರುತ ತಿಂಗೊಲು ಚಿಂಗಮ್ (ಆಗಸ್ಟ್-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಸೋಣ ತಿಂಗೊಲೆಡ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪುರಾಣಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಟೆ ಆಯಿನ ಮಹಾಬಲಿ ಇಲ್ಲಡೆ ಪಿರ ಬರ್ಪುನ ಕುರುಹುಗಾದ್ ಸಂಭ್ರಮೊಡು ಪರ್ಬನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪತ್ತ್ ದಿನೊ ಈ ಪರ್ಬನ್ ಬಾರಿ ಸಡಗರೊಡು ನಡಪುನ ಈ ಪರ್ಬ ಕೇರಳದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದೊಕುಲು ಸೇರೊಂದ.
ನಂಬೊಲಿಗೆ
ಕೇರಳದ ರಾಜೆ ಆದ್ ಇತ್ತ್ ನ ಮಹಾಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅರೆನ ಪ್ರಜೆಕುಲೆನ್ ತೂಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಬೂಮಿಗ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ಬರ್ಪುನ ಸಂಕೇತವಾದ್ ಈ ಪರ್ಬನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಕ್ರವರ್ತಿಲು ಊರುಗು ಬರ್ಪೆರ್ ಪಂದ್ ಓಣಮ್ ಪರ್ಬೊನು ಕೇರಳ್ದ ಮಾತ ಜಾತಿದಕುಲುಲಾ ಮಲ್ತತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಕೇರಳದ ಜನಕುಲು ಪತ್ತ್ ದಿನ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಪೂತ ರಂಗೋಲಿ ಬುಡ್ಪವೆರ್. ಓಣಮ್ ಪರ್ಬೊದಪಗ ಕೆಲವು ನಮೊನೆದ ಕಜಿಪ್ಪುಲು, ಪಾಯಸೊಲು, ಬಾರೆದ ಇರೇಟ್ ಮಲ್ತಿನ ಗಟ್ಟಿ, ಬೊಕ್ಕ ಕೈರೊಟ್ಟಿ, ಕಲಿಲ ಬಲಸುವೆರ್. ವರ್ಸೊಗೊರ ಚಕ್ರವರ್ತಿಲು ತನ್ನ ಪಾದೊನು ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ದೀವೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್ಂದ್ ನಂಬೊಂದು ಪರ್ಬೊನು ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಆಚರಣೆಲು
ಬಾರಿ ಬಂಙದ (ಕ್ಲಿಷ್ಟ) ವಿನ್ಯಾಸದ ಪೂತ(ಪುಷ್ಪ) ಚಿತ್ತಾರೊಲು, ಬಗೆ ಬಗೆತ ಭಕ್ಷ್ಯಲು, ಉಚ್ಚು ಓಡ ಗೊಬ್ಬುದ ಪಂತೊಲು (ದೋಣಿಯಾಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು), ಕೈಕೊತ್ತಿಕಲಿ ನೃತ್ಯ - ಉಂದು ಪೂರ ಈ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಮುಖವಾಯಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಲ್. ಈ ಪರ್ಬೊಗಾದ್ ಮುಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಪೊಸಕುಂಟುಲೆನ್ ಪಾಡುನವು ವಾಡಿಕೆ. ಆಣ್‍ಜೆವುನಕುಲು ಅಂಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಡು (ಪಂಚೆ) ಧರಿಸಿದರೆ, ಪೊಣ್ಜೆನಕುಲು ಅಂಚಿನವೇ ಮುಂಡುದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬಂಗಾರ್ ದ ಬಣ್ಣೊದ (ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ) ನರಿಯತ್ತು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಮಿತ್ತ್ ದ ಅಂಗಿ (ಮೇಲಂಗಿ)ನ್ ಪಾಡೊಂದು ಸಂಭ್ರಮ ಪಡೆಪೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ಪಾವಡ ಪನ್ಪಿ ಲಂಗ, ಆಯಿತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ರವಕೆನ್ ಪಾಡ್‌ದ್ ಬಾರಿ ಸಡಗರೊಡು ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಪೋವೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಓಣಂ ಕೇರಳದ ಸುಗ್ಗಿದ ಪರ್ಬೊಲ ಅಂದ್.
ಕೇರಳೊಡು ಮಹಾಬಲಿನ ಆಳ್ವಿಕೆನ್ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಪಂಡ್‍ದೇ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಓಣಂದ ದಿನೊಟ್ಟು ಈ ಗೀತೆನೇ ಎಚ್ಚಾದ್ ಮಾತ ಕಡೆಟ್ಟ್ ಲಾ ಪನ್ಪುನೆನ್ ನಮ ಕೇನೊಲಿ: (ಅನುವಾದ)
When Maveli, our King, ruled the land, All the people had equality. And people were joyful and merry; They were all free from harm.
There was neither anxiety nor sickness,
Death of the children was never even heard of,
There were no lies,
There was neither theft nor deceit,
And no one was false in speech either.
Measures and weights were right;
No one cheated or wronged his neighbor.
When Maveli, our King, ruled the land,
ಶಿವಮೊಗ್ಗ
ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಜಿಲ್ಲೆ. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಏಳ್ ತಾಲೂಕುಲು ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಜಿಲ್ಲೆಲು
ಕುರೊವ್
ಕುರೊವ್ ಕುರೊವ್ಕ ಸುದೆತ ಬರಿಟ್ ಪುಲವಿ ಬೊಕ್ಕ ಲುಬ್ಲಿನ್ ಪೇಂಟೆಲೆದ ನಡುಟುಪ್ಪುನ ಆಗ್ನೇಯ ಪೋಲೆಂಡ್’ದ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿ. ಉಂದು ಗ್ಮಿನಾ ಕುರೊವ್ ಪನ್ಪಿನ ನಗರಪಾಲಿಕೆದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಬದಿಕರ
ಬದಿಕರ ಪಂಡ ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ನಡಪಾಬಿ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಭೂತಾರಾಧನೆ ೧೬ ಅಧ್ಯಾಯೊಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಕೈಲ್ ಕಡ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಪತ್ತದ್ ಬಿರಿಬೂಲ್ಯ ಮುಟ್ಟ ಉಂದು ಪದಿನಾಜಿ ಅಧ್ಯಾಯೊಲೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಇಂದೆಟ್ಟ್ ಬದಿಕರಲಾ ಒಂಜಿ. ಒಂಜಿ ಕರತ್ತ ಉಲಯಿ ಐರೊಲು, ಮೈರೊಲುದ ತಪ್ಪು ಪಾಡ್ದ್ ಅವೆತ್ತ ಉಲಯಿ ಒಂಜಿ ತಾರಯಿ ದೀದ್ ಕರತ್ತ ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚುವೆರ್. ಬದಿಕರ ಪಾರಾವುನ ಪೊರ್ತುಡು ಭೂತೊದ ಮಾಧ್ಯಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಯಿನಾಯೆ ಈ ಬದಿಕರನ್ ಪತೊಂದು ಭೂತೊದ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಕೈಡ್ದ್ ಬುಕೊಂಜಿ ಕೈಕ್ ರಾಪಾದ್ ಪತ್ತ್ಬೆ. ಒವ್ವೇ ಕಾರಣೊಗಾದ್ ಈ ಕರ ಕೈಡ್ದ್ ತತ್ತ್ದ್ ತಿರ್ತ್ ಬೂರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಬೂರ್ಂಡ ಅಪಶಕುನಂದ ಲೆಕ್ಕ. ಇಂದೆಡ್ದಾದ್ ಗ್ರಾಮೊಗು ತೊಂದರೆ ಬರ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಆರಾಧನೆದ ಅಕೇರಿಗ್ ದೈವೊ ಈ ಕರನ್ ಉಡೆತ್ತ್ದ್ ಅವೆಟ್ಟಿತ್ತಿನ ತಾರಾಯಿನ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಸಂದೊಡಾಯಿನ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಅಪಗ ಪನ್ಪಿ ಪಾತೆರ ಪಂಡ ವಜ್ರೊನ್ ಉಡೆತ್ತ್ದ್ ಮಾಣಿಕ್ಯೊನು ಎನ್ನ ಗುತ್ತಗು ಕೊರ್ಪೆಂದ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಈ ಬದಿಕರದ ತಾರಾಯಿಗ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಡ್ ಬಾರಿ ಮಹತ್ವ ಉಂಡು. ನಿಜವಾದ್ ಉಂದುವೇ ತುಳುವೆರೆನ ಬದ್ಕ್ದ ಕರ. ಅಂಚಾದೇ ಅವು ನೆಲಕ್ಕ ಬೂರುದು ಪುಡಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ.
ಕುರ್ಕಾಲು
ಕುರ್ಕಾಲು ಉಂದು ಒಂಜಿ ಊರು. ಈ ಊರು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಊರು. ಮುಲ್ಪದ ಗ್ರಾಮ ದೇವೆರ್ ಕುಂಜಾರ್ ದ ದುರ್ಗಾದೇವಿ. ಕುರುಹು + ಕಾಲು ಪೋದು ಕುರ್ಕಾಲ್ ಆಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಚರಿತ್ರೆ ಉಂಡು. ಈ ಊರು ಉಡುಪಿರ್ದ್ ಕೊರಂಕ್ರಪಾಡಿ, ಮಣಿಪುರ ಆದ್ ಮೂಡಾಯಿ ಪೋಪಿನ ಸಂಕೊಡು ಪೋಂಡ ಕುರ್ಕಾಲ್ ಗ್ ಪೋಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಪುಡಾಯಿ
ಪುಡಾಯಿಗ್ ಕಾಂಟ್ಯ ಪಂಡ್ ದ್ ಲಾ  ಪನ್ಪೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಹೆಡಿಗೆ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆಕ್ಸಾಮಾನ್ ಲೆನ್ ದಿಂಜಾವುನ ವಸ್ತುಗು ಪುಡಾಯಿ ಪಂಡ್ದ್  ಪನ್ಪೆರ್.
ಪುಡಾಯಿ ಮಲ್ಪುನು
ಪುಡಯಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ತಾರಿದ ಮಡಲ್ದ ದಂಡ್ ದ ಬೆರಿತ್ತ ಜೋಲಿ ದೆತ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ದೊಂಬುಡು ಬಾಡಾವೊಡು. ಪೊರ್ಲುಡು ಪಿರೆಸ್ ದ್ ಪುಡಯಿ ಮುಡೆವೊಡು. ತುಲು ನಾಡ್ ದ ಕೊರಗ ಸಮುದಾಯದ ಅಂಜೊವುಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು ಈ ಬೇಲೆನ್ ಬಾರಿ ನಾಜೂಕುಡು ಮುಡೆವೆರ್.
ಉಪಯೋಗ
ಅರಿ, ತಾರಾಯಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ, ಬಾರ್ ದಿಂಜಾದ್ ತುಂಬ್ಯರೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಅಂಗಡಿಗ್ ಪೋದು ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ ಕನವೆರೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಪುಡಾಯಿ ಕೊನೊವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಣಿ ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ ಆ ಜಾಗೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ತೊಟ್ಟೆಲು ಬೈದ. ಪುಡಾಯಿಡ್ ಮಲ್ಲ ಪುಡಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಎಲ್ಯ ಪುಡಾಯಿ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಅಕಾರ ದ ಪುಡಾಯಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್ ಬಜಿಲ್, ಕುರ್ಲು. ಪೊದ್ದೊಲುಲೆನು ಪಾಡಿಯೆರೆ ಉಂದೆನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರು. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆತ ಇಂಡಿ ತಾಲೂಕುತ ಬಿಮಾರಾಣಿ ಪಣ್ಪುನ ಊರುಡು ಹೆಡಿಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ನಡಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಸೊತ್ತುಲು
ಓಮ
ಓಮ ಒಂಜಿ ಕಾಟ್ ದೈಯಿ. ಉಂದು ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ನಾಡ್‍ದ ಮೂಲ ಸಸ್ಯೊ. ಉಂದೊಂಜಿ ಮೂಲಿಕೆ ಸಸ್ಯೊ. ಎಪಝೋಟೆ ಪನ್ಪುನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪುದರ್.
ಮೂಡುಬೆಟ್ಟು
ಮೂಡುಬೆಟ್ಟು ಉಂದು ಕಟಪಾಡಿದ ಬರಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜ ಕಿನ್ನ ಊರು. ಮೂಡುಬೆಟ್ಟುಡ್ ಬೂಡ್ದ ಇಲ್ಲದ ಬರಿಟ್ ಕಂಬಳ‍ ಆಪ್ಪುಂಡ್.
ಬಂಟೆರ್
ಕರಾವಳಿಡ್ ವಿಸೇಸ ಪರಂಪರೆ ಉಪ್ಪುನ ಸಮುದಾಯದಕಲ್ ಪಂಡ ಬಂಟೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲಡ್ ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ನೆಲೆಯಾದ್; ಆಡಳಿತೊಡ್, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿವಾದ್ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಲ್ತೊಂದು ತುಳುನಾಡ್ದ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಗತಿಗ್ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆನ್ ಕೊರ್ತಿನಕ್ಲ್ ಪಂಡ ಬಂಟೆರ್. ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನೆಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಬಂಟೆರೆನಕುಲೆನ ಕೊಡುಗೆ ಉಂಡು. ನೂದು, ಇರ್ನೂದು ಮುಡಿ ಅರಿ ಬುಲೆಪುನ/ಮನ್ಪುನ ಕಂಡೊಲು ಬಂಟೆರನ ಕೈಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗೊಡ್ ಇಂಚಿಪ ಮುಟ್ಟಲಾ ಬಂಟೆರೆನ ಕೈಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದೈವಸ್ಥಾನ, ದೇವಸ್ಧಾನೆಲೆನ್ ಕಟ್ಟಾದ್, ಕರಾವಳಿದ ಪೂರಾ ಜನಾಂಗದ ನಾಯೆಕೆರಾದ್, ಪೂರೆರ್ನಲ ಕಷ್ಟ-ಸುಖಕ್ ಸ್ಪಂದಿಸವೊಂದು ಬತ್ತಿನಕ್‍ಲ್ ಪಂಡ ಮಾತೃ ಮೂಲೀಯ(ಅಪ್ಪೆಡ್ಡ್ ಮಗಲೆಗ್) ಕ್ರಮೊತ್ತ ಬಂಟೆರ್.
thumb|ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್
ಬಂಟೆರೆನ ತಿನಸ್‌ದ ಕ್ರಮೊ
ಬಂಟೆರ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾದ್ ಜ್ಯೆನ ಜಾತಿಗ್ ಮಸ್ತ್ ಕೈತಲ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಬಂಟೆರ್ನಲಾ ಬೊಕ್ಕ ಜೈನೆರೆಡ ಉಪ್ಪುನ ಕುಲನಾಮ ಒಂಜೆ ಆದ್ ಉಂಡು. ಬಂಟೆರ್ ಹಿರಿಯಕುಲೆಗ್(ಕುಲೆಕ್ಕ್/ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್)ಬಳಸ್‍ನಗ ಜೈನೆರೆಗ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು, ಆರಾಧನೆದ ಕ್ರಮ, ಕುಟುಂಬದ ಕ್ರಮೊಲು ಮಸ್ತ್ ಪೂರಕ ಆದ್ ಉಂಡು. ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟೆರ್ ಜೈನೆರ್ನ ತರಕಾರಿ ಕ್ರಮ ಕೈ ಬುಡ್ದ್ ಮಾಸ ತಿನ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಸುರು ಮನ್ತೆರ್. ಬಂಟೆರ್ ಕರಾವಳಿಡ್ ಉಪ್ಪುನೆಟ್ ಅಲ್ಪ ತಿಕ್ಕುನ ಮೀನ್ಲೆನ್ಲಾ ತಿನಿಯರೆ ಸುರು ಮನ್ತೆರ್. ಇಡ್ಲಿ,ದೋಸೆ, ಪುಂಡಿ, ಗೆಂಡದ ಅಡ್ಯೆ, ಪಜೆ ಮಡಿಪೆಲ್‍, ಮಡಿತ್ ದೀಪುನ, ಪೆಲಕಾಯಿದ ಅಡ್ಯೆ ಇಂಚ ಮಾತ ತಿನಸ್ ತಿನ್ಪುನಕ್‍ಲ್ ಬಂಟೆರ್.
ಬಂಟೆರ್ನ ಕುಲನಾಮೊಲು
ಸುಮಾರ್ ಸೊನ್ಪತ್ತ ಮೂಜಿ ಕುಲನಾಮೊಲು ಉಂಡು.
ಪೊಲಬು
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲು ಅಕುಲುನವೇ ಆಯಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವನ ಶೈಲಿಡ್ ಬದುಕೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಅಕುಲು ಅಕುಲೆನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗನುಸಾರವಾದ್ ನಡತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬ್ರಾಣೆ, ಗೌಡೆ, ಪೂಜಾರಿ, ಕುಲಾಲ್, ಅಜಲಾಯ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಮಸ್ತ್ ಜಾತಿಲು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಮೊಕುಲೆಡ ಬಂಟ ಜಾತಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಬಂಟೆರ್ ಅಕುಲೆನ ಜಾತಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಲೆನ್ ಪಾಲಿಸೊಂದು ಬರ್ಪುನೆತ ಒಟ್ಟುಗು ಸಮಾಜೊಡು ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನೊನು ಗಳಿಸವೊಂದೆರ್. ಬಂಟೆರ್ ಒರಿನ ಜಾತಿದೊಟ್ಟುಗು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆನ್ ಪಡೆದಿತ್ತ್‌ದ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಗಣೆ ಗುತ್ತು, ಬೀಡುಲೆನ ಮಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರಿಲು ಆದ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆತೆರ್. ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಕುಡ್ಲ ಉಡುಪಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಪ್ರದೇಶೊಲೆನ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ಬಂಟೆರೆನ ಬೂಡು ಗುತ್ತುಲೆನ ಇಲ್ಲ್‌ಲು ಉಂಡು.
ಬಂಟೆರೆ ಇತಿಹಾಸೊ
ಬಂಟೆರೆ ಇತಿಹಾಸೊನು ಆಲೂಪರಾಜೆರೆನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲೊರ್ದು ಗುರುತಿಸವೆರ್‌. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಕುಲು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರೊಡು ಭಾಗವಹಿಸಯೆರ್ ಅತ್ತಂದೆ, ಭಟೆರ್(ಸೈನಿಕೆ) ಆದ್ ಇತ್ತೆರ್ ಪಂದ್ ಮಸ್ತ್ ದಾಖಲೆಲು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸವುಂಡು. ಈ ಭಟೆರೇ, ಬಂಟೆರಾದ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯೆರ್ ಪಂದ್ ಸರ್ವ ಸಮ್ಮತೊರ್ದು ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಗು ಬೈದೆರ್. ಈ ಬಂಟ ಸಮಾಜೊನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಲೆನ ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಜನಾಂಗ ಪಂದ್ ಗುರುತಿಸದೆರ್. ಮೊಕುಲು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಲು, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಲು, ಇತರೆ ಪಂಗಡೊಲೆರ್ದ್‌ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುಪುನಕುಲು. ಮೊಕುಲು ಬ್ರಟಿಷೆರೆ ಕಾಲೊರ್ದುಲಾ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಸಾಮಂತ ಅರಸುಲು ಆದ್‌ ಇತ್ತೆರ್‌ ಪಂಡ್ದ್‍ ನಂಬುದೆರ್. ಮೊಕುಲು ಮಾತೃವಂಶೀಯ ಕಟ್ಟಳೆಲುಲೆನ್ ಅನುಸರಿಸವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನೆರ್ದಾದ್ ಸ್ತ್ರೀಯೆರೆನ ಅಧಿಕಾರೊನು ಮನ್ನಿಸಿಸಾವೊಂದು, ಅಯಿತ್ತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗ್ ಹೊಂದೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಆಂಡ ಮುಲ್ಪಲಾ ಪುರುಷೆರೆ ಹಮ್ಮು, ಬಿಗುಮಾನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸ್ತ್ರೀಯೆರೆ ಹಕ್ಕು ಸ್ಥಾಪನೆ ಉಂದೆತ್ತ ಒಟ್ಟುಗು ನಡತಿ ದೀರ್ಘ ಸಂಘರ್ಷನೇ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಚರಿತ್ರೆಯಾದ್ ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಪರತೊಂದು ಬೈದ್‍ಂಡ್. ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಸಂತಾನ ಬಂಟೆರೆಡ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ಒರಿನ ಕೆಲವು ಜಾತಿ, ಪಂಗಡೊಲೆಡ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಪನ್ಪುನೆನ್ ಗಮನಿಸವೊಡು. ಉಂದು ಭೂತಾಳಪಾಂಡ್ಯರ್ದ್ ಬತ್ತ್‌ನವು ಆದ್ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಪದ್ದತಿ ಬಂಟ ಸಮಾಜೊಡು ಪರಂಪರಾಗತವಾದ್ ನಡತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನವು.
ಬಂಟೆರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೊಕ್ಕ ಆಚರಣೆ (ಬಂಟೆರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನ)
ಪಾಡ್ದನ, ಸಂಧಿಲು, ಜನಪದ ಆಚರಣೆಲು, ನಂಬಿಕೆಲೆನ ಪಿನ್ನೆಲೆಟ್ಟ್ ಬಂಟೆರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದುಕ್‌ದ ಉಳಮರ್ಗಿಲ್ ಗೋಚರಿಪುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಒರಿ ಪೂಂಜೆ ಬಲ್ಲಾಳೆ, ಪೆರ್ಗಡೆ, ಒರಿ ಆಳ್ವೆ ಮೊಕುಲೆನ ಪೂರ ನಡವಳಿಕೆಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ್ ಜೋಡಿದ್‌ ಉಂಡು. ಬಂಟೆರ್ ಮೂಲತಃ ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಮೃತಾತ್ಮದ “ಆರಾಧಕೆರ್‌ಲಾ” ಅಂದ್‍. ಉಂದುದು ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಕೆಲವು ವರ್ಗೊಲೆಡ್‌ ಆಚರಣೆಡ್ ಉಂಡು. ಮೊಕುಲು ಭೂತಾರಾಧನೆರ್ದ್‌ಲಾ ದುಂಬು ನಾಗಾರಾಧಕೆರಾದ್ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಉಪ್ಪೆರೆಲಾ ಯಾವು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ನಾಗಾರಾಧನೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ್ ಹಬ್ಬ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾವರ ಉಂದೆನ್‌ ನಾಗರ ಖಂಡ ಪಂದ್‍ ಪಂಡೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್‌. ಒಂತೆ ಭೂಮಿ ಇತ್ತ್ಂಡ, ಈ ಭೂಮಿಡ್ ಒಂಜಿ ನಾಗಬನ ಇತ್ತ್‌ದೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಕುಟುಂಬದ ಮೂಲಸ್ಥಾನೊನು ನಾಗಾರಾಧನೆದ ಮೂಲಕನೇ ಗುರುತಿಸವೆರ್. ಇನಿಕ್‌ಲಾ ಸಹ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬೊಲು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಾಗ ಮೂಲಸ್ಥಾನೊನು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಂಡು. ನಾಗನ್ ಬೆಮ್ಮರ್ ಪಂದ್‌ ಕೆಲವು ಸರ್ತಿ ನಾಗ ಬೆಮ್ಮರ್ ಪಂದ್‌ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಭೂತಾರಾಧನೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಬೆಮ್ಮರೆ ಗುಂಡ ಇತ್ತ್‌ದೇ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಆರಾಧನೆಲಾ ನಡಪುಂಡು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಟೆರೆನ ಇಲ್ಲಲ್ ಭೂತದ ಮಣೆನೋ, ಮುಂಡ್ಯ, ಮಂಚ, ಉಯ್ಯಾಲೆಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಇಡೀ ಊರುದಕುಲು ಭಜಿಸುನ ರಾಜನ್ ದೈವೊಲು ಹಲವಾರ್ ಬಂಟೆರೆನ ಮನೆತನದ ಇಲ್ಲದ ಚಾವಡಿಲು ತೆಂಕ್ ದಿಕ್ಕ್‌ದ ಕೋಣೆದ ಉಲಯಿ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಲ್ಪ ಮಂಚವೊಂಜೆತ ಮಿತ್ತ್ ಮುಗ ಮೂರ್ತಿ, ಖಡ್ತಲೆ, ಮಣಿ ಭಂಡಾರ- ಇಂಚಿತ್ತಿನೆನ್‌ ತೂವೊಲಿ. ಆ ಮನೆತನದಕುಲೇ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬೊಕ್ಕ ಬಯ್ಯಗ್ ದೀಪ ದೀದ್‍ ಪೇರ್ ನೀರ್ ದೀದ್‍ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನನ ಕೆಲವು ದೈವೊಲು ಊರುಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ್‌ನವು ಆಯಿನೆರ್ದ್ ಅಯಿನ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೈವಭಂಡಾರದ ಮನೆತನಲು ಹೊಂದ್‌ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಊರುದಕುಲೆನ ಒಂಜೊಂಜಿ ರೀತಿದ ಸಹಾಯ ಸಹಕಾರದೊಟ್ಟುಗು ಜಾತ್ರೆ ಉತ್ಸವಾದಿಲು ನಡಪುಂಡು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ 1995 ತ ಅಂಕಿ ಅಂಶೊಲೆನ ಪ್ರಕಾರ ಬಂಟಜನಾಂಗದ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಲೆನ್ ಮುಲ್ಪ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಬಂಟೆರೆನ ಜಾತಿಡ್ 4 ರೀತಿದ ಬಂಟರ್‌ ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೊಕುಲೆಡ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುನಂಚಿನ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲು ದಾಲ ತೋಜಿದ್‍ ಬರ್ಪುಜಿ. ಆಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್‍ ಅಕುಲೆನ ಆಚರಣೆದ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಗುರುತಿಸವೊಲಿ. ಬಂಟೆರೆಡ ಮಸ್ತ್‌ ಉಪಜಾತಿ (ಕುಲನಾಮ) ಲು ಉಂಡು ಒಟ್ಟು ೯೩ ಕುಲನಾಮೊಲು ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್‌ ಕೆಲವು ಪಂಡ: ಆಳ್ವ, ನ್ಯಾಕ್, ಪೂಂಜ, ಗಾಂಭೀರ, ಹೆಗ್ಡೆ, ಮಾರ್ಲ, ಮಾರಡಿ, ಕಿಲ್ಲೆ, ಭಂಡಾರಿ, ಚೌಟ, ಬಲ್ಲಾಳ್, ರೈ, ಅಡಪ, ಸೂಡ, ಶೆಟ್ಟಿ, ಅಡ್ಯಂತಾಯ, ಶೇಣವ. ಈ ಕುಲನಾಮೊಲು ಒರಿಯೊರಿಯಗ್ ಒಂಜೊಂಜಿ ರೀತಿ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದೆಟ್ಟ್‌ ಒಂಜೇ ಜಾತಿಡ್‌ ಬರ್ಪುಂಡು. ಆಯಿರ್ದ್ ಈ ಉಪಜಾತಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಂಟೆರೆ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಭಾಷೆ ತುಳು. ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯೊಗು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಬಂಟೆರ್ ಮಾತೃ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆನ್ ಪಾಲಿಸೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಅಳಿಯ ಕಟ್ಟ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಅಯಿತ ಪ್ರಕಾರ ತಮ್ಮಲೆನ ಆಸ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರ ಆರೆನ ಮಗಕ್ಕ್‌ ಪೋವಂದೆ ಅರುವತ್ತಗ್‌ ಸೇರೊಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್‌ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆನ್‌ ಗುರುತಿಸವೊಲಿ. ಪರಂಪರಾಗತ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಷಯೊಡು (ಉದಾರ್ಮೆಗ್ ದೈವಸ್ಥಾನೊಲೆದ ಆಡಳಿತ) ಈ ಪದ್ದತಿನ್ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಆಚರಿಸಾವೊಂದು ಬರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.
ಬಂಟೆರೆಡ ಮದಿಮೆ ಬೊಕ್ಕ ವರದಕ್ಷಿಣೆ
ಬಂಟೆರೆ ಮದಿಮೆಲು ಅಕುಲೆನ ಜಾತಿದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂಚನೇ ನಡಪುಂಡು. ಮದಿಮೆದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ ಒಂಜಿ ಮಹತ್ವದ ಕಾರ್ಯ. ಮುಲ್ಪ ಮದಿಮೆದ ದಿನ ಮಾತ್ರ ನಿಗದಿ ಆದ್‍ ಉಪ್ಪುಂಡು. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ದುಂಬೇ ನಿಶ್ಚಯ ಆದ್‌ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆ ದಿನತ್ತಾನಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆದ ಅರ್ಧದಾತ್ ಪೊಣ್ಣನ ಕಡೆತಕುಲು ಕೊರ್ಪೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಮದಿಮೆ ಬಾರಿ ಕೈತಲ್‌ದ ಸಂಬಂಧೊಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ದೂರದ ತಾಲೂಕುದಕುಲು, ದೂರದ ಊರುದಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆ ನಡಪುಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಜಾತಿದಕುಲೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆಲಾ ಮದಿಮೆ ಆಪುಂಡು. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ವರದಕ್ಷಿಣೆಲಾ ಒಂಜಿ ಕಾರಣ ಆದ್ ಉಪ್ಪು. ಮದಿಮೆದ ಸಮಾರಂಭೊನು ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ವರನ ಅತ್ತ್ಂಡ ವಧುನ ಇಲ್ಲಲ್ ನಡಪವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಮೇಣ ಮದಿಮೆಲು ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪಡು ನಡಪೆರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಉಂದೆರ್ದ್‌ ಪಿದಯಿದ ಜಾತಿದ ಜನಕುಲೆನ ಸಂಪರ್ಕ ಎಚ್ಚಾಂಡ್. ಮದಿಮೆ ಬಂಟೆರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂಚನೆ ನಡಪುಂಡು. ಮದಿಮೆದ ದಿನ ರಾತ್ರೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೊಕ್ಕದ 2-3 ದಿನೊಟ್ಟು ಮಾಮಿ ಸೆಕೆ/ತೊಡೆಮನೆ ಪನ್ಪುನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡಪುಂಡು. ಈ ಸಮಾರಂಭೊಡು ಮದಿಮಯೆ ಮಾಮಿಡ ಆಥಿತ್ಯೊನು ಸ್ವೀಕರಿಸಯೆರೆ ಉಂಡು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಪ್ರತಿಯಾದ್ ಬಂಗಾರ್‌ದ ಉಂಗಿಲ, ಬ್ರಸ್‌ಲೆಟ್, ಚೈನ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬೇತೆ ದಾದಂಡಲಾ ಕಾಣಿಕೆ ಕೊರ್ಪುನ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂಡು. ಈ ಮಾತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲೆನ ಖರ್ಚಿನ್ ಮದಿಮಾಲೆನ ಕಡೆತಕುಲೆನವು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿದ ಖರ್ಚಿಡ್ ನಡಪುನ ಮದಿಮೆ, ತಮ್ಮನದ ಕೂಟೊಗಾದೇ ಎಚ್ಚ ಎಚ್ಚ ವರದಕ್ಷಣೆನ್ ಕೇನುವೆರ್. ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಒಂಜಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪೀಡೆ ಪಂದ್ ತೆರಿದ್‌ನ ವಿದ್ಯಾವಂತೆರೇ ಎಚ್ಚ ವರದಕ್ಷಿಣೆನ್ ದೆತೊನುನವು ವಿಪರ್ಯಾಸನೇ ಸರಿ. ಉಂದು ಸಮಾಜದ ಬಾರಿ ಮಲ್ಲ ಪಿಡುಗು. ಆಂಡ ಇಂಚಿಪದ ದಿನೊಕುಲೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಡು ವರದಕ್ಷಿಣೆಯ ಪಿಡುಗು ಕಮ್ಮಿ ಆಂಡಲಾ ಮದಿಮೆದ ಖರ್ಚಿನ್ ಪೂರ ಮದಿಮಾಲೆನ ಕಡೆತಕುಲೇ ಮಲ್ಪೊಡು ಅವು ಒಂಜಿ ರೀತಿಡ್ ಅಲಿಖಿತ ವರದಕ್ಷಿಣೆನೆ. ವರದಕ್ಷಿಣೆಗ್ ನಗದುದ ಬೇಡಿಕೆ ದೀಪುನಕುಲೆನ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಮ್ಮಿ ಆವೊಂದು ಉಂಡು. ಉಂದು ಎಡ್ಡೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಆಂಡ ಮದಿಮೆನ್‌ ಐಶಾರಾಮೀ ಛತ್ರೊಲೆಡ್‍ ಮಾತ ಖರ್ಚಿನ್ ಪೊಣ್ಣನ ಕಡೆತಕುಲೇ ಪಾಡೊಡು ಪನ್ಪುನ ಬೇಡಿಕೆ ದೀಪೆರ್. ಉಂದು ಒಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣೊಗು ಬತ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಬಂಟೆರ್ ಮಾತ ತಿಕ್ಕ್‌ಡ್‌ಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ದ್ ಅಕುಲು ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಗು ಅಕುಲೆನವೇ ಆಯಿನ ಕೊಡುಗೆನ್ ಕೊರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್.
ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬಂಟೆರ್
ಜಿಲ್ಲೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಂಟೆರ್ ಕೃಷಿನ್ ಅವಲಂಬಿಸಾದ್ ಜೀವನ ನಡಪಾವೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್‌. ಕೆಲವೆರೆಡ ಅತೀ ಎಚ್ಚ ಭೂಮಿ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಲಕ್ಷಾಧಿಪತಿ, ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿಗ್‌ಲಾದ್‌ ಇತ್ತೆರ್ಂಡ ಬೊಕ್ಕ, ಕೆಲವೆರ್ ಅಕ್‌ಲೆನ ಜೀವನೊಗು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟ್‌ಗ್ ಸಾಕಾಪುನಾತ್ ಭೂಮಿನ್ ಹೊಂದ್‌ನಕುಲಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್. ಭೂ ಮಸೂದೆ ಜಾರಿಗ್ ಬತ್ತ್‌ನೆರ್ದ್ ಹಲವು ಕಡೆಕುಲೆಡ್‌ ಜಮೀನ್‌ದ ಒಡೆತನ ತತ್ತ್‌ದ್ ಅವು ಏತೋ ಜನ ಅನ್ಯ ಉದ್ಯೋಗೊಲೆನ್‌ ಆಶ್ರಯಿಸವೊಡಾದ್‌ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಕೆಲವೆರ್ ಬಾರಿ ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿಕೆರಾದ್, ಕೃಷಿಕಾರ್ಯೊಡು ತೊಡಗಿಯೆರೆಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಮಸ್ತ್‌ ಜನೊ ತಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯೊರ್ದುದಾದ್ “ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿಕ” ಪ್ರಶಸ್ತಿನ್ ಪಡೆವೊಂದೆರ್.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟೆರ್
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಬಂಟೆರ್ ಅಕುಲೆನವೇ ಆಯಿನ ಕೊಡುಗೆಲೆನ್‍ ಕೊರೊಂದು ಬತ್ತೆರ್‌. ಮೊಕುಲೆಡ್ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ, ಪ್ರೊ. ವಿವೇಕ ರೈ, ಕುಕ್ಕುಜೆ ರಾಮಯ್ಯ ನಾಯ್ಕೆರ್, ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಡೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರೆರಾಯಿನ ಎನ್ ಎಸ್ ಕಿಲ್ಲೆ, ಕಳ್ಳಿಗೆ ಮಹಾಬಲ ಭಂಡಾರಿ, ಕೆದಂಬಾಡಿ ಜತ್ತಪ್ಪ ರೈ, ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾ ಹೆಗಡೆ ಮೊಕುಲೆನ್ ಪೂರ ಮುಲ್ಪ ನೆನೆಪು ಮಲ್ತೊನೊಲಿ. ಗಡಿನಾಡ್‌ದ ಕಾಸರಗೋಡು ಕರ್ನಾಟಕಗ್ ಸೇರೊಡು ಪಂದ್ ಹೋರಾಟ ಮಲ್ತೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನ ಬಂಟ ಜನಾಂಗದ ಕವಿ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ. ಮೇರ್ ಬಂಟೆರೆನ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಸಂಪರ್ಕ ಪನ್ಪುನ ಪುಸ್ತಕೊನು ಬರೆಯೆರ್. ಏರ ದಾದಂಡಲ ಆಪುನೆ ಪುಟ್ಟುರ್ದು ಅತ್ತ್; ಕಲ್ಪುನ ವಿದ್ಯೆರ್ದ್, ಬುಲೆಪಾವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನ ಸಂಸ್ಕಾರೊರ್ದು…… ಪಂದ್ ಪಂಡೆರ್. ತುಳು ಪಾಡ್ದನಗಳು ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹರಿದು ಬಂದಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೊ. ಬಿ,ಎ ವಿವೇಕ ರೈ ಮುಂತಾದವರು ಸೇರಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇದರ ರಚನಾಕಾರರು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಟ್ಟು 119 ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 67 ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೃತಿಗಳು. ಅವರು ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಭಾಷಾಂತರಕಾರ, ಲೇಖಕ, ಸಮರ್ಥ ಅಧ್ಯಾಪಕ, ಅರ್ಥಧಾರಿ, ಪ್ರಕಾಶಕ, ಮುದ್ರಕ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಜಯ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಹುಮಾನಿತ ಕೃತಿ. ದಿ.ಕುಕ್ಕುಜೆ ರಾಮಯ್ಯ ನಾಯ್ಕರೆಂಬವರು ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ಜ್ಞಾನಾಮೃತ ವೆಂಬ ಬೃಹತ್ ಭಾಮಿನೀ ಷಟ್ಪದಿ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯಶೋಧರ ಚರಿತ್ರೆ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆ.ಪಿ. ವೆಂಕಪ್ಪ ಶಟ್ಟಿ ರಚಿಸಿದರು. ಪೊಳಲಿ ಶೀನಪ್ಪ ಹೆಗ್ಡೆಯವರು ಹೆಸರಾಂತ ತುಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದು “ಮಿಥ್ಯನಾರಾಯಣ ಕಥೆ” ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃವಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದಲ್ಲದೆ ಪೊಳಲಿ ರಾಜ ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ ತುಳುವಾಲ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಅಳಿಯಕಟ್ಟು ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಪೂರ್ವ ಬಂಟ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಎನ್. ಎಸ್ ಕಿಲ್ಲೆ. ಇವರು ಕವಿ, ಲೇಖಕ, ಉತ್ತಮ ಮಾತುಗಾರ. ಇವರು ಸರ್ವೋದಯ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರು ಅನೇಕ ಲೆಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳು ನವಯುಗ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತೆ ವಿನಃ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕಳ್ಳಿಗೆ ಮಹಾಬಲ ಭಂಡಾರಿ ಅವರು ಕಾನೂನಿನ ಬಗ್ಗೆ ನವಯುಗ, ನವಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯತ್ತಿದ್ದರು. ದೇವರು ಮಾಡಿದ ಕೊಲೆ ಒಂದು ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಾದಂಬರಿ. ಕೆದಂಬಾಡಿ ಜತ್ತಪ್ಪ ರೈ ಯವರು ಬಂಟ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ. ಇವರು “ಬೇಟೆಯ ನೆನಪುಗಳು” ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದರು. ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಸಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಬೇಟೆಯ ಉರುಳು ಬಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಕಡಲಿನವರೆಗೆ, ಕರ್ಮಯೋಗಿ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾದರೆ ಕುಜಿಲಿ ಪೂಜೆ, ಅಜ್ಜ ಬಿರು ತುಳುತ ಪೊಲು, ಶೂದ್ರ ಏಕಲವ್ಯ ತುಳು ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಏರ್ಯ ಲಕ್ಷೀನಾರಾಯಣ ಆಳ್ವರು ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಚಾರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂಬ ಎರಡು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರುಡು ಉಪ್ಪುನ ಬಂಟ್ಸ್ ಟುಡೆತ್ತ ಸಂಸ್ಥಾಪಕೆ ಶ್ರೀ ಸಂಜೀವ ಶೆಟ್ಟಿ ಮೇರ್ ಬಂಟ ಲೇಖಕೆರೆನ್ ಬುಳೆಪವುನವುಲು ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರೊನು ಈ ಪತ್ರಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.. ಯಶಸ್ವಿ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಿಯಾದ್ ಗೌರವೊಗು ಪಾತ್ರರಾಯಿನ ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾ ಹೆಗಡೆ ಬಂಟ ಜನಾಂಗದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಲೇಖಕಿ. ಮೇರ್ ಮಸ್ತ್ ಕಥೆ, ಕಾದಂಬರಿಲೆನ್, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅಂಚನೆ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬರವುಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್. ಅಮಾಯಕ ಒಡಲುರಿ ಬದಿ ಉಂದು ಮೇರೆನ ಕಾದಂಬರಿಲು.
ಬಂಟರೆರ್ದ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮೊಗು ಕೊಡುಗೆ
ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಂಟರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವೇಚಿಸಿದಾಗ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಹೊನ್ನಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು. ‘ಅವರು ನವಯುಗ’ ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ನಾಡಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಹಿರಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೂ, ಆದ ದಿ.ಮಟ್ಯಾರು ವಿಠಲ ಹೆಗ್ಡೆಯವರು ದಿ. ಹೊನ್ನಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ನವಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಪತ್ರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದಿ. ಹೆಗ್ಡೆಯವರು ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು “ನವಭಾರತ” ಆಗಿತ್ತು. ಇವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ನಾಡಿನ ಆಗುಹೋಗುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಸಂಘ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಪಿ. ಆರ್. ರಾಮಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಬಂಟ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರರಾಗಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದವರು ವಡ್ಡರ್ಸೆ ರಘು ರಾಮ ಶೆಟ್ಟರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇವರು ‘ನವಭಾರತ’ ದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ‘ ತಾಯಿನಾಡು’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದುಡಿದು ತಮ್ಮ ಸಾರ್ಥಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಜಾವಾಣಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇವರ ವರದಿಯ ಶೈಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪತ್ರಕರ್ತರಂತೆಕಂಡುಬಂದರು. ಇವರು ಸ್ವಂತ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ‘ಮುಂಗಾರು’ ಕನ್ನಡ ದೈನಿಕದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು.
ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಬಂಟೆರ್
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬಂಟೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊಗು ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ತಮ್ಮ ಜೀವನೊದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶೊಲೆನ್‌ ಬುಡುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗೊಡು ತೊಡಗಿಸವೊಂದೆರ್‌. ಕುಂಬಳೆ ಸೀಮೆದ ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿಗುತ್ತು, ಕುಡಲದ ಕೊಡಿಯಾಲ ಗುತ್ತು ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬಂಟ ಮನೆತನೊಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಕ್ಕ್ ಕೊರ್‌ನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಈ ಇತಿಹಾಸದ ಪಾತೆರವಾದ್ ಉಂಡು. ಇಚ್ಲಂಪಾಡಿಗುತ್ತುದಕುಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಆಶ್ರಯದಾತೆರಾದ್‌ ಇತ್ತೆರ್‌. ಕೊಡಿಯಾಲಗುತ್ತು ಮನೆತನದಕುಲು ಕದ್ರಿ ಮೇಳನ್ ಉತ್ತಮವಾಗದ್ ಸಂಘಟಿಸದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಜೋಡಾಟ ನಡಪುನಗ ಅಕುಲೇ ಪೋವೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ದಿ. ಕಲ್ಲಾಡಿ ಕೊರಗ ಶೆಟ್ಟಿ ಬೊಕ್ಕ ದಿ. ಪಳ್ಳಿ ಸೋಮನಾಥ ಹೆಗ್ಡೆ ಈ ರಡ್ಡ್ ಮಹನೀಯರ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆತ್ತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗ್, ಕಲಾವಿದೆರೆನ ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮೊಗು ಕೊರ್‌ನ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರವಾಯಿನವು. ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯೆರೆ ಬೆಂಬಲೊರ್ದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಒರಿಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಪನ್ಪುನ ಸತ್ಯೊನು ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತೋಜಾದ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ಅಂಚೆನೆ ಇಂಚಿಪ ಸುರು ಆಯಿನ ಪಟ್ಲ ಸತೀಸ್ ಶೆಟ್ರೆನ ಪಟ್ಲ ಪೌಂಡೇಶನ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದೆರೆಗ್ ಕೊರೊಂದು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಬಾರೀ ಜನಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದುಂಡು. ಅಂಚ ತೂಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಟ್ಟುಗು ಬಂಟೆರೆನ ಪಜ್ಜೆ ನೆಗತ್ತ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು.
ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್
ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪಂಡ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೊಕ್ಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನೊನು ಉಪಯೋಗಿಸಾವೊಂದು ಅಂಚೆನೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮೊಲೆಗ್ ಅನುಸಾರವಾದ್ ವಸ್ತುಲೆನ್, ಯಂತ್ರೊಲೆನ್, ಪದ್ಧತಿಲೆನ್ ಉಂಡು ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಶಾಸ್ತ್ರ.
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಾತೆರೊ
ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆದ ತರವಾಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ದೇಸೊ. ಆಂಡಲ ಇತ್ತೆ ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ ದೇಸೊಲೆಡ್ ಸಂವಹನೊಗ್ ಉಪಯೋಗಿಸಾವುನ ಬಾಸೆ ಇಂಗ್ಲಿಸ್. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಗ್ ೧೪೦೦ ವರ್ಸೊದಾತ್ ಇತಿಹಾಸೊ ಉಂಡು. ೫ನೇ ಸತಮಾನೊಡು ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆ ಆಂಗ್ಲೊ - ಫ್ರಿಸಿಯನ್ (Anglo-Frisian) ಬಾಸೆದ ಒಂಜಿ ಉಪಬಾಸೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ೧೧ನೇ ಸತಮಾನೊಡು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಗ್ಲೊ ಸೆಕ್ಸನ್ ನಿವಾಸಿಲು ಪನ್ಪಿನ ನಿಲೆಟ್ ಓಲ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್, ಮಿಡಿವಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಇಂಚ ಇಬಾಗೊ ಆತ್ಂಡ್.
ಉ
ಲಿಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಡ್ದ್ ಅಕ್ಷರ ತಿರ್ತ್ ತೋಜ್ಪಾಯಿನಂಚನೆ ಬುಲೆದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ತುಲುತ ನಾವಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಕುಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಹೃಸ್ವಸ್ವರೊ ಬುಕ್ಕೊ ದೀರ್ಘಸ್ವರೊ ರಡ್ಡಲ ಒಂಜೇ ರೂಪೊಡುಂಡು ಉಚ್ಚಾರೊ ಆಪುನ ಸ್ವರೊಕುಲು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ
ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡಡೊಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು. ಮೂಡುಬಿದರೆ ಅರಸು ಮನೆತನೊಲು ಇತ್ತ್‌ನ ಊರು. ಮೂಲು ಬಸದಿಲು, ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಉಂಡು. ಮೂಡಬಿದಿರೆಟ್ ಬಸದಿಲು ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಮಂಗಳೂರುಡ್ ೩೬ ಕಿಲೊ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಉಂಡು. ಸಾದಿಡ್ ಇಂಚ ಪೋಡು ಕಾರ್ಕಳ-ಮಂಗಳೂರು, ಕಾರ್ಕಳ-ಬಂಟ್ವಾಳ ಬುಕ್ಕ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ-ಮಂಗಳೂರು. ಬೆದ್ರನ್ ಜೈನಕಾಶಿಂದು ಪಣಪ್ಪೇರ್.ಬೊಕಲ ಪನೋಡಂಡ ಹನುಮಂತನ ದೇವಸ್ತಾನ ಮುಲು ಬಾರಿ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆವೊಂದಿನ ದೇವಸ್ತಾನ.ಮೂಡುಬಿದರೆಗ್ ಅಲ್ಪದ ಜನಕುಲು ಬೆದ್ರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನೆ ಜಾಸ್ತಿ.
ಮೂಲ ಪುದರ್
ಮೂಡು ಪಂಡ ಕನ್ನಡೊಡ್ ಪೂರ್ವ. ಬೆದರ್ ಮಸ್ತ್ ಬುಳೆಯುಂತ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ದುಂಬು ಮೂಡುಬಿದಿರೆಗ್ ಮೂಡುವೇಣುಪುರ ಬೊಕ್ಕ ಬಿದಿರೆಪುರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್.
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಜೈನ ಕವಿ ರತ್ನಾಕರ ವರ್ಣಿನ ಪುಟ್ಟೂರು ಬೆದ್ರ.
ಬೌಗೋಳೀಕ
ಕರಾವಳಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಹವಾಮಾನ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ವಾಣಿಜ್ಯ
ಬಾರ್(ಭತ್ತ), ಬಜ್ಜೆಯಿ, ತಾರೆ, ಬಾರೆ, ಮುಂಚಿ ಇತ್ಯಾದಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಾಗೆಲು ವರ್ಗೊ:ಪ್ರವಾಸಿ ತಾನೊ
ತೊಡಂಕ್
ತೊಡಂಕ್ ಪಂಡ ಉದ್ದದ ಕೋಲು ನೆಕ್ಕ್ ದೋಂಟಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಸಿಮೆಕೋಲು, ಇಜ್ಜಾಂಡ ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಉದ್ದದ ಮರತ್ತ ಕೋಲುಗು ತೊಡಂಕ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅಲುಮೀನಿಯಂದ ತೊಡಂಕ್ ಲಾಲ ಬೈದ್ಂಡ್.
ಮಲ್ಪುನ ವಸ್ತುಲು
ಸಿಮೆಕೋಲು ಇಜ್ಜಾಂಡ, ಲೆಂಕಿರಿ ಪಂಡ ಬೆದುರುದ ಸಪುರ ಜಾತಿದ ದೈ. ಇಜ್ಜಾಂಡ ಮರತ್ತ ಗೆಲ್ಲ್‌ದ ಸಪೂರ ಕೋಲು, ನೆಟ್ಟ್ ಹೆಚ್ಚ ಗಂಟ್ ಉಪ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ
ಗಲಸುನೆ
ಕುಕ್ಕು, ಗೋಂಕು, ತಾರಾಯಿ, ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊಯ್ಯೆರೆ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ಬಜ್ಜೆಯಿ ತಾರಾಯಿ ಕೊಯ್ಪಿ ದೋಂಟಿಗ್ ಪರ್ತೆದ ಕತ್ತಿಲಾ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಉಂದೇ ರೀತಿದ ಎಡ್ಡೆ ಗಟ್ಟಿದೆನ್ ಓಡ ಒಚ್ಚೆರೆ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ನೆಕ್ಕ್ ಜಲ್ಲ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ದೋಂಟಿಡ್ ಒಂತೆ ಎಲ್ಯ, ಅಯಿಕ್ ಬಲೆ ಕಟ್ಟ್ ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಯಿನ್ ಕಳ್ಳಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕುರುವಾಯಿ
ಬೆನ್ನಿದ ಪರಪುಡು ಕಿದೆಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೈ ಕಂಜಿಲೆನ್ ಕಾಪುನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆದ ಕಟ್ಟ್. ಜನಪದೆರ್ ಕೈ ಕಂಜಿಲೆನ್ ತಾಂಕೋಂದಿತ್ತಿನೆಡ್‌ದಾತ್‍ರ ಅವೆನ್ ಕಾಪೆರೆ ಒಂಜಿ ದೈವೊನು ನಂಬೋಂತ್ತೆರ್. ತುಳುವೆರ್ನ ಆರಾಧನಾ ಪರಂಪರೆಡ್ ಜನಕುಲ್‍ನ ರಕ್ಷಣೆದೊಟ್ಟುಗು ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ರಕ್ಷಣೆ ಮುಖ್ಯವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿಕಾತ್ರ ಮಸ್ತ್ ಸುಲಭದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಪೆತ್ತ ಎರ್ಮೆನ್ ಕಾತ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕುರುವಾಯಿ ದೀದ್ ಆರಾಧಿಸುವ ಆದಿದೈವ,ಸಿರಿ ಪಾಡ್ದನಡ್ ಬರ್ಪಿ ಸಿರಿನ ದಾಸಿ ಆಯಿನ ದಾರು. ಆರ್ ಕಿದೆಟ್ ಕಂಜಿ, ಕೈ ಕಂಜಿಲೆನ್, ಸಂಪತ್ತುನು ಕಾಪುವೆರ್ ಪಂದ್ ಜನಕುಲು ನಂಬುವೆರ್.
ಕೈ ಮುಗಿದ್ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಲಸ್‍ದಿನ ಕುರುವಾಯಿಗ್ ಬೆರಿ ಪಾಡ್ದ್ ಉಂತುವೆರ್. ದಾದ ಆಯೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜ ಅವು ಪೂರ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಡು ಪಂದ್ ಕಟ್ಟು ಕಥೆಲೆನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉದಾಹರಣೆಗ್, ಗೋಕುದ ಮರಟ್ಟ್ ಪೆಲಕಾಯಿ ನೇತಾಡೋಂದುಂಡು, ಕುಕ್ಕುದ ಮರಟ್ ತಾರಾಯಿ ತೋಜೋಂದುಂಡು, ಬಾನೋಡು ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರೆರ್ ಒಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೆರ್. ಬರಿತ ಇಲ್ಲದ ಅಜ್ಜಿ ಪಕ್ಕಿಲ್‍ಡ ಪಾತೆರೊಂದುಲ್ಲೆರ್, ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಕಟ್ಟು ಕಥೆಕುಲೆನ್ ಪಂದ್ ಜೋಕುಲೆನ್ ಭ್ರಮೆತ್ತ ಲೋಕೊಗು ಕೊನೊಪೆರ್. ರಡ್ಡ್ ನಿಮಿಷ ಕರಿನೆ ಬಲಸ್‍ದಿನ ಇರೆನ್ ತಿರ್‍ಗಾದ್ ಕೊಡಿ ಇರೆತ್ತ ಒಂಜಿ ತುಂಡುನ್ ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸ್ದಿನ ಪೂರಾ ತಿನಿಯೆರೆಲಾ ವಂತೆ ವಂತೆ ಆ ತುಂಡುದ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ನೀರ್ ತಲ್ತ್‌ದ್ ಶುಧ್ಧ ಮಲ್ತ‍ದ್ ವರಿನ ತಿನಿಯೆರೆನ್‍, ಮಣೆ ಬೊಕ್ಕ ತಡ್ಪೆ ಪತ್ತೊಂದು ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ಗ್ ಪಿರ ಬರ್ಪೆರ್. ತಿಪ್ಪಿನ್ ಅವುಲೇ ಬುಡ್ದು ಬರ್ಪೆರ್. ಬಲಸ್‍ದ್ ಒರಿನನ್ ಪೂರಾ ಜೋಕುಲು ಪಟ್‍ದ್ ತಿನ್ಪೆರ್‍. ಇಡೆಗ್ ಕುರುವಾಯಿ ಆಚರಣೆ ಮುಗಿಯುಂಡು.
ಕುಲೆ
ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ
ಸೈತಿನಕುಲು ಕುಲೆ ಆಪಿನವು ಬಾಲೆಡ್ದ್ ಪರಬ್ಬೆರೆಗ್ ಮುಟ್ಟ ಒಂಜೆ. ಬಾಲೆ ಸೈತ್ಂಡಲಾ ಅಯಿತ ಆತ್ಮೊಗು ಸಾಂತಿ ಆಪುಜಿಂದ್ ತುಳು ಜನಪದೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಆ ಬಾಲೆ ಪ್ರಾಯೊಗು ಬನ್ನಗ ಅವು ಆಣಾವಡ್ ಪೊಣ್ಣಾವಡ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಡುಂದು ಕೇನುಂಡು. ಅಂಚಿತ್ತಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಅಂಚನೇ ಸೈತಿನ ಬಾಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಂಚಿನ ಕುಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್, ರಡ್ಡ್ ಕುಟುಂಭ ಸಂಸಾರೊಲಾ ಸೇರ್ದ್, ಹಿರಿಯೆರ್ ಒಪ್ಪೊಂದು ಕುಲೆ ಮದಿಮ್ಮೆ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುವೆರೆಡ ಇನಿಕ್ಕ್ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಕುಲಶೇಖರ
ಕುಲಶೇಖರ ಕುಡ್ಲರ್ದ್ ೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರೊಡು ಉಂಡು.ಕುಡ್ಲೊರ್ದ್ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಗ್ ಪೊನಗ ಈ ಜಾಗೆ ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಶಿವರಾತ್ರಿ
ಶಿವರಾತ್ರೆ ಕನ್ನಡೊಡು:ಶಿವರಾತ್ರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಫೆಬ್ರವರಿ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳುಡು ಬರ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಆಚರಣೆ. ಉಂದೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಪಂಡ ಇಡೀ ದಿನ ಉಪವಾಸ, ಜಾಗರಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಾಗರಣೆದ ಪೊರ್ತುಡು ಇಡೀ ರಾತ್ರೆ ಭಜನೆ, ಶಿವನ ಕುರಿತಾಯಿನ ಕತೆ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನದಂಚಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಕುಲೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಆಚರಣೆ
ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಈಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಭಜನೆ, ವಿಶೇಷ ರೀತಿದ ಪೂ ಪೂಜನೆ ಅಂಚೆನೆ, ರಾತ್ರೆ ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿತೊಂದು ಜಾಗರಣೆ ನಡಪುಂಡು. ಶಿವರಾತ್ರೆಗ್ ತುಳುವೆರ್ನ ಇಲ್ಲಡ್ ವಿಶೇಷ ತೆನಸ್ ವಂತೆ ಕಾರ ಚೀಪೆ ಬೆರಕೆ ಆದುಪ್ಪುನ ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ.
ವಿಸೆಸೊ ತೆನಸ್
ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಒಂಜಿ ವಿಸೆಸೊ ಅಯಿನ ತೆಸನ್, ನೆನ್ನ್ ಮಾನ್ಪುನ ಪಿರಾವುದು ಕಥೆ ಉಂಡು. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಕಾಲದಂಚ ಬೋಡಾನಗ ಅಡ್ಯೆ, ತೆನಸ್ ಮಲ್ತ್ ತಿನೆರೆ ಆತ್ ತಾಕತ್ತ್ ಏರೆಡಲಾ ಇಜ್ಜಂಡ್‌ಗೆ. ಅಷ್ಟೆಮಿ ಚೌತಿ ದಾನಿ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಷ್ಟೆಮಿದಾನಿ ಕಡೆಪಿ ಕಲ್ಲ್‌‍ಗ್ ಒಂಜಿ ಪಾವು ಆಂಡಲಾ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿ ಕಟ್ಟ್ ತುಳುವೆರ್ನ. ಅಂಚಿತ್ತಿನಲ್ಪ ದುಂಬು ಬಡಪತ್ತ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಅಷ್ಟೆಮಿದಾನಿ ಇಲ್ಲಡ್ ಅರಿ ಉಪ್ಪಂದೆ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಾಂದಿ ಪೊರ್ತುಗು ಅಪ್ಪೆ ಅಮ್ಮೆ ಅಕಲ್ನ ಕಡೀರ ಮಗನ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋದು ಮಲ್ಲಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಅಡವು ದೀದ್ ಅಲ್ತ್ ಅರಿ ಕನತ್‌ದ್ ಕಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಕಡೆದ್ ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ತ್ ಒರಿದಿನ ಜೋಕುಲೆಗ್ ತಿನ್ಪಾದ್ ಅಷ್ಟೆಮಿ ಆಚರಿಪುವೆರ್‌ಗೆ. ಆ ಅಡವು ದೀತಿನ ಕಡೀರ ಮಗನ್ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ ಆ ಮಲ್ಲ ಇಲ್ಲದ ಸಾಲೊನು ಸಂದಾದ್ ಶಿವರಾತ್ರೆದಾನಿ ಬುಡ್ಪಾದ್ ಲೆತೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್ ಗೆ. ಇಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಕಡೀರ ಮಗಕ್ ಮಗನ್ ತೂಯಿನ ಖುಷಿಟ್ಟ್ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ ಬಾಯಿ ಚೀಪೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್‌ಗೆ. ಈ ಬಗೆಟ್ ಆಚರಣೆಗ್ ಬೈದಿನ ಈ ಕಡೀರ ಮಗಕ್ಕ್ ಬೊಡತ್ ಸಾರ್ನಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ಅದುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಬೊಲು ವರ್ಗೊ:ಹಿಂದುಲೆನ ಆಚರಣೆ ವರ್ಗೊ:ತುಲುವೆರೆ ಪರ್ಬೊಲು
ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ
ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಪಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಹಿರಿಯಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಲೆಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಗುರುಕಾರ್ನವೆರೆಗ್ ಬಳಸುನೆ
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಹಿಯಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕುಲೆಕ್‍ಲೆಗ್ ಬಳಸುನೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.ಉಂದು ಸಾಮನ್ಯವಾದ್ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಬಳಸುವೆರ್.
ಬಪ್ಪಂಗಾಯಿ
ಬಪ್ಪಂಗಾಯಿ ಒಂಜಿ ಪರಂದು, ನೆನ್ ಪಪ್ಪಾಯ, ಗಂಡ್ ಕಾಯಿ ಪಂಡ್ ದ್ಲಾ ಲೆಪ್ಪ್ವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಪರಂಗಿ ಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ ಹಣ್ಣು ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದೆನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಉಂದ್ ಕಾಯಿಡ್ ಪಚ್ಚ ಬಣ್ಣೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಪರ್ಂದ್ಡ್ ಮಂಜೊಲ್ ಬಣ್ಣೋಡು ಉಪ್ಪುಂಡು ನೆತ್ತ ಉಲಯಿ ಕಪ್ಪು ಬೀಜಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆ ಪಚ್ಚ ಬಣ್ಣೊಡು ಉಪ್ಪ್ಂಡು.
ಬಪ್ಪಂಗಾಯಿ ಮರೋ
ಉಂದು ಸುಮಾರ್ 8 ಅಡಿ ಎತ್ತರ ಬುಲೆವುಂಡು. ಉಂದು ಗಟ್ಟಿ ಮರ ಅತ್ತ್. ಉಲಾಯಿ ಕಾಂಡ ಟೊಳ್ಳು. ಅಂಚ್ಚಾದ್ ಬಾರಿ ಎತ್ತರ ಬುಲೆವರೆ ಬುಡ್ಪುಜೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಆಣ್ ಗಿಡ,ದೈ ಗಿಡ ಪಂಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಉಲ್ಲ. ಆಣ್ ಗಿಡೊಟ್ ಕಾಯಿ ಆಪುಜ್ಜಿ. ಪೊಣ್ಣ್ ಗಿಡೊಟ್ ಮಾತ್ರಾ ಕಾಯ್ ಆಪಿನಿ. ಉಂದೊಂಜಿ ದ್ವಿವಾರ್ಶಿಕ ಸಸ್ಯ. ನೆಕ್ಕ್ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣು ಬೊಕ ಕೆ೦ಪು ಮಣ್ಣುಲ ಆಪು೦ಡ್. ನಡಿನ ದೈಯಿ ಮರ ಆವರೆ ಜಾಸ್ತಿಪ೦ಡ ಪತ್ತ್ ತಿ೦ಗೊಳ್ ಆಂಡಲ ಬೋಡು. ನೆತ್ತ ಕಾಯಿ ಪಚ್ಚೆ ಬನ್ನೊಡ್ ಕಾಂಡದ ಮಿತ್ತ್ ಮಸ್ತ್ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಮೂಡನಂಬಿಕೆ
ಉಂದೆನ್ ತಿಂಡ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಪಿದಯಿ ತಡ ಆಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ಬಂಜಿನಗುಲ್ ತಿಂಡ ಬಾಲೆ ಪೋಪುಂಡ್ ಪಂದ್ ಮೂಡನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಪರ್ಂದ್ ವರ್ಗೊ:ಪಲವಸ್ತ್
ಆಲಿಕಲ್ಲ್
ಆಲಿಕಲ್ಲ್(aalikallu) ಪಂಡ ಐಸ್‍ದ ಗಟ್ಟಿ. ಕನ್ನಡೊಡು ಆಲಿಕಲ್ಲು, ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್‍ಹೇಲ್‍ಸ್ಟೋನ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಪದರೊಕಟ್ಟಿನ ಮೋಡೊಲೆಡ್ದ್(ಕ್ಯೊಮುಲೋ ನಿಂಬಸ್ ಕ್ಲೌಡ್ಸ್) ತಿರ್ತ್ ಬೂರುನ ಹಿಮಗಡ್ಡೆದ ಕಿನ್ಯ ಉಂಡೆಲು.
ಉಂಡಾಪುನ ಸನ್ನಿವೇಸೊ
ಹವಾಸಾಸ್ತ್ರೊದ ಪ್ರಕಾರೊ ಆಲಿಕಲ್ಲ್ ಉತ್ಪನ್ನವಾಪುನ ಸನ್ನಿವೇಸೊಲು ಮೂಜಿ.
ಪರಿಣಾಮೊಲು
ಆಲಿಕಲ್ಲ್‌ದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಬರ್ಸೊಗು ಬುಲೆಕ್ಕ್‌ ಮಸ್ತ್ ನಸ್ಟೊ ಉಂಡಾಪುಂಡು. ಕುಕ್ಕು, ಕೊಕ್ಕೊ, ಪೆಲಕಾಯಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್‍ಂದುಲು ಕುರಿಪೊ. ಕಾಯಿಲು ಉದುರುವೊ. ಕುಂಬುಡೊ ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಾಯಿಕಜಿಪುಲು ಹಾಲಾಪುಂಡು. ಈ ಬರ್ಸೊಗು ತಿಕಲೊನುನ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಕಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಜನೊ ಸಯಿಪುನ ಉಂಡು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಆಲಿಕಲ್ಲ್ ಪುದರ್‍ಗ್ ತಕ್ಕ ಕಲ್ಲ್‌ದಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಹಿಮೊದ ಪರೆಲ್‍ದ್ ಕೂಡ್ದಿನ ಮೆತ್ತೆನೊದ ಆಲಿಕಲ್ಲ್ ದಿಂಜ ಸರ್ತಿ ಹಿಮೊನು ಹೋಲುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಕೃತಿ
ಅಡ್ಪಿಲ್ಲ ಮರ್ದುಲು
thumb|ಮೆತ್ತೆthumb|ಕೊತ್ತೊಂಬರಿ ಅಡ್ಪಿಲ್ಲದ ಮರ್ದುಲು : ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಸೀಕ್ ಸಂಕಡೊಲೆಗ್ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆದ ಮರ್ದ್ಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಐನ್ ಪಂಡಿತೆರ್ನಕ್ಲು ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಎಲ್ಯೆಲ್ಯ ಸೀಕ್ಲೆಗ್ ಪಂಡಿತೆರ್ನ ಕೈತಡೆ ಬಲ್ಪುನಾತ್ ಪುರ್ಸೊತ್ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಇತ್ತಿಜಿ. ಅಕುಲು ಇಲ್ಲ ಸುತ್ತಮುತ್ತೊಡ್ ಇತ್ತಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಬೇರ್ ಮಾತ್ರ ಅತ್ತ್ ಅಡ್ಪಿಲ್ಲಡ್ ಇತ್ತಿನ ಸಾಂಬಾರ ಸಾಮಾನ್ಲೆನ್ ಗಲಸೊಂದ್ ಸೀಕ್ ಗ್ ಮರ್ದ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ದುಂಬುದ ದಿನೊಕ್ಲೆಡ್ ಜನಮಾನಿ ಕಮ್ಮಿ. ಜನೊಕುಲು ಯಂತ್ರೊಲೆನ್ ಕಮ್ಮಿ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್. ತನ್ಕುಲೆನ ಬೇಲೆನ್ ಮೈ ಬಗ್ಗಾದ್ ಬೆನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆದಾತ್ ವಾಹನ, ಕಟ್ಟಣೊಲು ಇತ್ತಿಜ. ಅಂಚಾದ್ ಗಾಳಿ, ನೀರ್, ಬೂಮಿ ನಿರ್ಮಲ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಸೀಕ್ ಕಮ್ಮಿ. ಅಪಗ ಈ ಮರ್ದುಲ್ ಯಾವೆದ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆದ ದಿನೊಕ್ಲೆಡ್ ಗಾಲಿ, ನೀರ್ ಪೂರ ಕಲಂಕ್ದ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆದ ಸೀಕುಲೆಗ್ ಉಂದ್ ನಾಟುಜಿ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸೀಕುಲೆಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಮರ್ದ್ಲೆನ್ ಹಿರಿಯಕ್ಲು ಅಡ್ಪಿಲ್ಲದ ಸಂಬಾರ ಸಾಮಾನ್ ಗಲಸೊಂದ್ ಎಂಚ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ಂದ್ ತೂವೊಲಿ.
ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿ
ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿನ್ 'ಸಾಂಬಾರಲೆನ ರಾಜೆ ಪನ್ಪೆರ್'. . ಇಂದೆಟ್ ಪೈಪೆರಿನ್ ಪನ್ಪಿನ ಧಾತು ಉಂಡು.
ಮೆತ್ತೆ
ಮೆತ್ತೆ ಫ಼್ಯಾಬೇಸೀಯೇ ಕುಟುಮೊಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಸಸ್ಯ.ಇಂದೆತ್ತ ರುಚಿ ಕೈಪೆ ಆಂಡಲ ಉಂದ್ ಸಂಪು ಗುಣ ತೋಜಾವುಂಡು.
ಜೀರ್ದರಿ
ಜೀರ್ದರಿಡ್ ರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆ ಉಂಡ್. ಒಂಜಿ ಕಾಲ್ ಜೀರ್ದರಿ. ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಜೀರ್ದರಿ. ಬೊಲ್ದ ಜೀರ್ದರಿನ ಜನೊಕುಲು ಹೆಚ್ಚ ಗಲಸುವೆರ್. ಜೀರ್ದೆರಿನ್ ನೆಸಲ್ಗ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಸಾಂಬಾರ ಪೊಡಿಟ್ ಜೀರ್ದೆರಿ ಬೋಡೆ.
ಕೊತ್ತಂಬರಿ
ಕೊತ್ತಂಬರಿ ಬೀಜ ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್ ದ ಅಂಶ ಇತ್ತಿನ ಬೀಜ. ಇಂದೆತ್ತ ಬಿತ್ತ್ ಅತ್ತಂದೆ ಪಜ್ಜಿ ದೈನ್ಲ ಅಟಿಲ್ ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್.
ಬೊಲ್ಲುಳ್ಳಿ
ಬೊಲ್ಲುಲ್ಲಿಡ್ ಉಪ್ಪುನಅಲೆಸಿನ್ ಪನ್ಪಿನ ಧಾತು ಮಸ್ತ್ ಮರ್ದ್ ದ ಗುನೊಕ್ಲೆನ್ ಬೊಲ್ಲುಲ್ಲಿಗ್ ಸೇರಾದ್ಂಡ್
ನೀರುಳ್ಳಿ
ಏಲಿಯಮ್ ಕೆಪಾ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ನೀರುಲ್ಲಿಡ್ ಗಂಧಕದಂಚಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಲು ಸೇರ್ದುಂಡ್.
ಲವಂಗ
ಲವಂಗ ಕಾರ ರುಚಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪರಿಮಳತ ಲವಂಗನ್ ತೆನಸ್ ಗ್ ಕಮ್ಮೆನ ಕೊರ್ಯೆರೆ ಗಳಸುವೆರ್.
ಏಲಕ್ಕಿ
ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡ ತಂಪು ಪ್ರದೇಶೊಡು ಬುಲೆಪುಂಡು. ಏಲಕ್ಕಿ ಗಿಡ ಮಂಜೊಲುದ ಎರೆತ್ತ ಆಕಾರೊಡು ಇತ್ತ್ ದ್ ಒಂತೆ ಸಪೂರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಲು ನೆಲತ್ತ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಬುಲೆವುಂಡು. ಒಂಜಿ ದೈಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಲು ಬುಲೆವುಂಡು. ಒಂಜಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಕಾಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಿತ್ತುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದು ಪರಿಮಳದ ಬಿತ್ತ್. ಉಂದೆನ್, ತಿಂಡಿಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಪರಿಮಳೊ ಬರಿಯೆರೆಗಾದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಜಿಲ್ ಮೊರೆಪನಗ, ಪಂಚಗಜ್ಜಾಯ, ಪಾಯಸ. ಪೆಲಕಾಯಿ ಗಟ್ಟಿ, ಮಂಜೋಲುದ್ ಇರೆತ್ತ ಗಟ್ಟಿ, ಬೊಕ್ಕ ಬೇಕರಿ ತೆನಸ್ ಲೆನ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಬಳಕೆ ಆಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಬಾರಿ ಬುಲೆ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆ ಆದ್ ಬುಳೆಪಾವೆರ್. ಉಂದು ಒಂತೆ ಉ‍ಷ್ಣ ಪ್ರಕೃತಿದವು. ಅಂಚಾದ್ ಹೆಚ್ಚ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಒಂಜಿ ಏಲಕ್ಕಿ ಬಿತ್ತ್ ತಿಂದ್ಂಡ ಒಂಜಿ ಕೊಂಡೆ ಪೇರ್ ಪರೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.
ಗುರು ನರಸಿಂಹ
ಶ್ರೀಮದ್ ಯೋಗಾನಂದ ಗುರು ನರಸಿಂಹ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಊರುದ ದೇವೆರಾದುಲ್ಲೆರ್. ಗುರು ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಡುಪಿದ ಪೇಂಟೆರ್ದ್ 20 ಕಿ.ಮೀ ದೂರಡ್ ಉಂಡು.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಪುಷ್ಕರ ಕಾಂಡದ 'ಶ್ರೀ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಷಯವಾದ್ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಪದ್ಮಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಶಂಖ ಬೊಕ್ಕ ಚಕ್ರನ್ ಪತೊಂದಿನ ಶ್ರೀ ಗುರುನರಸಿಂಹ ದೇವೆರ್ನ ಮೂರ್ತಿ ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರತ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ನಾರದ ಮುನಿಕ್ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕೇಂದ್ ಆ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾಪನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಶರೀರವಾಣಿ ಆ ದೇವೆರೆನ್ 'ಯೋಗಾನಂದ ನೃಸಿಂಹಾಕ್ಯಮ್' ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುಂಡು. ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಾಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಕದಂಬ ವಂಶದ ಮಯೂರ ವರ್ಮೆ ತನ್ನ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಬೊಕ್ಕ ಸೇನೆದೊಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಬರ್ಪೆ. ಬತ್ತಿನ ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ ಮಹಾಯಾಗ ಪೂರ ಮಲ್ಪುವರ್. ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವರ್ನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಸುರುಕು ದೆತೊನುವೆರ್. ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ನ ಗುಂಪುದ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಪನ್ಪಿನಾರೆಗ್ ರಾತ್ರೆ ಕನೊಟು ಪತ್ತ್ ಕೈತ ಗಣಪತಿ ದೇವೆರ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಶ್ರೀ ಗುರುನರಸಿಂಹ ದೇವೆರ್ನ ಮೂರ್ತಿನ್ ಪುನರ್ ಪೃತಿಷ್ಟೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಊರುದ ಸುತ್ತಲ್‍ದ ಪದಿನಾಲ್ ಊರುದ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ಮೇರೇ ದೇವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗುರು ಪಂಡ್‍ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಈ ಪದಿನಾಲ್ ಊರುದ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ನರಸಿಂಹೆ ಗುರುವಾದುಲ್ಲೆರ್. ಈ ಬ್ರಾಣೆರ್ 'ಕೋಟ ಬ್ರಾಣೆರ್ಂದ್' ಪುದರ್ ಪಡೆವೊಂಡೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಓಶೋ
ಚಂದ್ರ ಮೋಹನ ಜೈನ್ (11 ದಶಂಬರ್ 1931 – 19 ಜನವರಿ 1990) ಮೇರ್ 1960 ಡ್ದ್ ಆಚಾರ್ಯ ರಜನೀಶ್ ಬೊಕ್ಕ ಭಗವಾನ್ ರಜನೀಶ್ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ಡ್ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತೆರಾಯೆರ್. 1970, 1980 ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಓಶೋ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ಡ್ ಜಗತ್ತ್ ಗ್ ತೆರಿಯಿನಾರ್. ಮೇರ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಬೊಕ್ಕ ತಂತ್ರವಿದ್ಯೆಡ್ ವಿಷಯೊಲೆಡ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನಾರ್.
ಕೃತಿಕುಲು
ಮೇರ್ನ 600 ಕ್ಲ ಮಿಕ್ಕದ್ ಕೃತಿಕುಲುಂಡು
ಓಶೋ ಪುದರ್‍ದ ಪುಟ್ಟು
ಓಶೋ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‍ದ ಓಶಿಯಾನಿಕ್ ಪನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡ್ದು ಬ‍ತ್ತ್ದ್ಂ‍ಡ್, ಐತ ಅರ್ಥ ಸಮುದ್ರೊಡು ಲೀನ ಆಯಿನವುಂದು. ಅಂಚಾದ್ ಓಶೋ ಪಂಡ ಭಗವತ್ತತೆನ್ ಪಡೆಯಿನಾಯೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ.
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಒಂಜಿ ಭಾರತದ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಕುಲು ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆ. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋದ ಕಡಲ ಬರಿತ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಮುಖ್ಯವಾದ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಓಡಿಪು(ಉಡುಪಿ) ಬೊಕ್ಕ ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಮಲಯಾಳಂ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಮೋರೆತ್ ದ್ ಅಯಿ ಬಾಸೆ. ಇಂದೆನ್ ಮಾಪಿಳ್ಳೆ ಬಾಸೆನ್ಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ವಿಶೇಷತೆ
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆ ಇತ್ತೇ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರೊಡು ಬರೆಪುನ ಬಾಸೆ. ನೆಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಮಲಯಾಲಂ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ, ತುಳು ಬೊಕ್ಕ ಕನ್ನಡೊಡುಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪದೊಕುಲು ಈ ಬಾಸೆಡ್ ಸೇರೊಂದ. ಬ್ಯಾರಿನಕುಲು ಪಾತೆರ್ನಗ ತುಳು ಕನ್ನಡ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಸೇರ್ಸದ್ ಪಾತೆರುವೆರ್ ಅಂಚಾದ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಕುಲು ಮುಕುಲೆನ್ ಬ್ಯಾರಿಲು ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುಬೆರ್.
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆದ ಪ್ರಭಾವ
ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ಅರಬ್ಬೀ ಬಾಸೆದ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಮುಲ್ತ ಜನೊಕುಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ತನ್ ಕುಲೆನ ಬಂಜಿ ದಿಂಜಾಯರೆ ಅರಬ್ಬ್ ದೇಸಾಲೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಾಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ನೆತ್ತಲಾ ಒಂಜಾತ್ ಪ್ರಭಾವ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆನ್ ಬುಡಿಯೆರೆ ಅಪುಜಿ. ಕಾಕಜಿ, ಸೈತಾನ್, ಕಾಯೀನ್ - ಇಂಚಾ ಮಸ್ತ್ ಶಬ್ದೊಲೆನ್ ದಿನೋಲಾ ಗಲಸುವೆರ್.
ಸಾಹಿತ್ಯ
ಇನಿ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಅವೊಂತುಂಡು. ಸಂಶೋಧನೆದ ಬೂಕುಲು, ಕಡಲ ಬರಿತ ಬ್ಯಾರಿಲೆನ ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಬಂದೊ, ಕತೆ, ಕಬಿತೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ - ಕನ್ನಡ - ಬ್ಯಾರಿ ಶಬ್ದೋ ಕೋಶ ಪೂರಾ ಉಂಡು. ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಸೆದ ಸುಮಾರ್ ತಿಂಗೊಳ್ದ ಪೇಪರ್, ಬೂಕು, ಪದೋತಾ ಕೇಸೆಟ್ಟ್ ಮಾತಾ ಪೇಂಟೆಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References/>
ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ಭಾಷೆ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆಲು
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್
ಗುತ್ತು ಪನ್ಪುನ ಪದ ಊರ್‍ದ ಇತಿಹಾಸೊನು ಪನ್ಪುಂಡು. ಊರುದ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆ ಗ್ರಾಮೊದ ಸುರುತ ಮರ್ಯಾದಿದ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಒಂಜಿ ಗುತ್ತು ದೈವದ ಸಾನಿಧ‍್ಯದ ಜಾಗೆ. ದಾಯೆ ಪಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ದೈವೊಲೆನದ ತೂಂಕುಜ್ಜಾಲು ಇಪ್ಪು, ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಮಂಚವು ಇಪ್ಪು. ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಊರುದ ನ್ಯಾಯೊ ತೀರ್ಪುನ ಜಾಗ್ "ಕೋರ್ಟ್" ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ಇಲ್ಲ್ ಪಂಡ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್. ಗುತ್ತುದಾಯೆ ಪಂಡ ಆ ಊರುದ ನ್ಯಾಯ-ನೀತಿನ್ ಪನೊಂದಿತ್ತಿನ/ಕಾತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ಯಜಮಾನೆ. ಆಯಿರ್ದ್‌ ಆದ್‍ ಗುತ್ತು ಒಂಜಿ ಮರ್ಯಾದಿದ ಇಲ್ಲ್. ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ತುಳುನಾಡ್ ಯಿಂದು ಯಿಪ್ಪುನು ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣಡ್. ಯಿಂದು ಮಸ್ತ್ ಕಡೆಟ್ ಸ್ಕ೦ಸತಿದ ಬಿಡ್. ಯಿನ್ದೆನೆ ಕರಾವಳಿ ಪಂದೆ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಯಿನ್ದು ಅರಭಿ ಕಡಲ ದ ಕೈತ್ಹಲ್ ಡ್ ಉಂಡು .ಯಿಂದು ಮಸ್ತ್ ಶೋಕುದ ನಾಡ್ ಪಂಡ್ ಪುದರ್ ಪೊತ್ ಡ್.ಮುಲ್ಪ್ ಪುರಾ ಜನಕುಲೆಗ್ ತುಳು ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ತುಳುನಡ್ ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ ಉಂಡು. ಇಂದು ಮುಕ್ಯವಾದ್ ಜೈನ ಬೊಕ್ಕ ಬಂಟ್ಸ್ ನಕುಲೆನ.ಅವೆಟ್ ಕೆಲವು ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ ಉಧ್ಯವರ ಗುತ್ತು ,ಕೊಡಿಯಲ್ಬಿಲ್ ಗುತ್ತು,ಕೊಡ್ಲೆಮುಗರ್ ಗುತ್ತು,ಬಡಿಲ ಗುತ್ತು,ಪವೂರ್ ಗುತ್ತು,ನೈಮುಗೆರ್ ಗುತ್ತು,ಈ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದಕುಳು ರಾಜೆ ನಕುಲೆನ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅಕುಳು ಅಲ್ಪ ದಾದಾ ಸಮಷ್ಯೇ ಬತ್ತ್ಹೆಂದಲ ಪರಿಹಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದ ರಚನೆ
ಗುತ್ತು‍ದ ಇಲ್ಲ್ ಡ್ ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ಒಂಜಿ ಚಾವಡಿ.ಈ ಚಾವಡಿಡ್ ಮಣೆ ಮಂಚವು ಅತ್ತ್ಂಡ ತೂಂಕುಜ್ಜಾಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಚಾವಡಿಡ್ ವಿಶೇಷ ಕೆತ್ತನೆದ ರಾಜ ಕಂಬೊಲು,ಈ ಚಾವಡಿರ್ದ್ ಒಳಮುಂದಿಲ್‍ಗ್ ಪೋನಗ ವಿಶೇಷ ಕೆತ್ತನೆದ ಬಾಕಿಲ್,ಗುತ್ತುದ ಮರತ ಕೆತ್ತನೆಲು ಇಲ್ಲ್ ದ ವಿಶೇಷ ಆಕ‍ರ್ಷಣೆ.ಈ ಒಳಮುದಿಲ್ದ ಮಿತ್ತ್ ಮಾಳಿಗೆಗ್ ಪೋಯರೆ ಮುಟ್ಟು ಇಪ್ಪುಂಡ್.ಇಂಚ ಭಾರೀ ಆಕರ್ಷಕ ರೀತಿಡ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ದ ರಚನೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್‌ದ ಬಾಗೊಲು
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್ ಮಸ್ತ್ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ ಒಂಜಿ ಕೇರಳದ ಹೊಸಂಗಡಿದ ಬಾಕ್ರಬೈಲ್ಡ್ ಸುರ್ಯೇಶ್ವರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗುವೆದ ಪಡ್ಪುದ ಒಂಜಿ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲ್. ಅವು ಇಲ್ಲ್‌ಡ್ ಸುಮಾರ್ ೧೮ ಕೊನೆಲು ಉಂಡು. ಅವು ಇಲ್ಲದ ಉಲಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ದೈವೊಲೆನ ನಂಬುನ ಅಂಚಿನ ಸಮನುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು.
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್ ಆಪಿಂಚಿತ್ತಿ ಪರ್ಬೊಲು
ಬಿಸು(ವಿಷು): ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಸು(ಯುಗಾದಿ) ಪರ್ಬೊಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದೂಲೆಗ್ ಪೊಸ ವರ್ಷ. ಈ ಬಿಸು ಪರ್ಬೊ ಸಮಸ್ತ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಭಾರೀ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು. ಇಂಚ ಗುತ್ತುಡುಲಾ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡ್.
ಪತ್ತನಾಜೆ: ಈ ಪರ್ಬಗ್ "ಗೆಜ್ಜೆ ಗಿದುಪುನ ಪರ್ಬ" ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಆ ಊರ್‍ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಆಪುಂಡು.
ಆಟಿದಗೆಲ್: ಉಂದು ಆಟಿ ತಿಂಗೊಳೂಡು ಬರ್ಪುಂಡು.ಈ ಆಟಿ ತಿಂಗಳೊಡು ಗುತ್ತುಡು ತೀರಿಪೊಯಿನ ಹಿರಿಯಕ್ಲೆಗ್ ಪದಿನಾಜಿ ಇರೆ ಪಾಡ್ದ್ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಉಂಡು ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ಪಂದ್ ತೋಜಿಂಡಲಾ, ಆಪಿನ ಕಟ್ಟ್ ಕಟ್ಟಳೆ.
ಇಲ್ಲ್ ದಿಂಜಾವುನೆ: ಉಂದು ಸೋನ ತಿಂಗೊಳ‍್ದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಬರ್ಪಿನೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಬರ್ಪಿನ ಪರ್ಬ. ಈ ಪರ್ಬ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗುತ್ತುಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು.
ದೀಪಾವಳಿ(ಪರ್ಬ): ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ವಿಶೇಷ ಪರ್ಬೊಡ್ ದೀಪಾವಳಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ಮೂಜಿದಿನತ ಪರ್ಬ ಸುರುತಾನಿ ಮೀಪಿನ ಪರ್ಬ, ನಡುತಾನಿ ಲಕ್ಷೀಪೂಜೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಕೇರಿದಾನಿ ಬಲೀಂದ್ರಪೂಜೆ,ಗೋಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು. ಈ ದೀಪಾವಳಿ ಗುತ್ತು ಗುತ್ತುಡ್ ವಿಶೇಷ ರೀತಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಆಪುಂಡು.
ಜಾತ್ರೆಲು
ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲಡ್ ಸುಮಾರ್ ೧೫೦ ದೈವೊಲೆದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉಂಡು. ಅವೆಟ್ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನಪದೆದಿನವು ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ ,ಮಲರಾಯ ದೈವ ,ಕಾಳೀ ಚಾಮುಂಡಿ, ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ .ಜಾತ್ರೆ ದ ಸಮಯಡ್ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಲದ ಅಕುಳು ಯೆಧುರು ಉಂತುನ ಕ್ರಮ ಉ೦ಡು .ದಾದನೆ ಅವಡ್ ತುಳುನಡೆದ ಗುತ್ತುದ ಇಲ್ಗ್ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನ ಉಂಡು.
ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
thumb|ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ
ನರಮಾನಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆವೊಂದು ಪೊಯಿಲೆಕ್ಕನೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿದ ಅವಲಂಭನೆ ಜಾಸ್ತಿಯಾಪುಂಡು. .ಆಂಡ ಗಳಸುನೆಗ್ ಸರಿಯಾದ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆವೊಂದಿಜ್ಜಿ.ಅತ್ತಂದೆ ಇತ್ತೆ  ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನೊಲು ನಿಸ‍ರ್ಗ ಸ್ನೇಹಿಯಾದ್ ಇಜ್ಜಿ.ಅಂಚಾದ್ ನಮ ಇತ್ತೆ ಬೇತೆ ಮೂಲೊಲೆನ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೊರೊಡಾಪಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾದುಂಡು. ಈ ರೀತಿದ ಬೇತೆಇಂಧನಲೆನ ಬ್ಗಗೆ ಗೇಣೊ ಮಲ್ಪುನಗ ನಮಕ್ಕ್  ನೆನಪಾಪುನಿ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ .ಉಂದು ಧಾರಾಳವಾದ್,ಏಪೊಗುಲ ಮುಗಿಯಂದಿನ ನಿಸರ್ಗ ಶಕ್ತಿದ ಮೂಲವಾದುಂಡು ಉಂದೆನ್  ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ ಗಳಸುನೆದ ಬಗೆಟ್ ನಿರಂತರ ಸಂಶೋದನೆಲ್ ಆವೊಂದುಂಡು. ಈ ಉದ್ದೇಶೊಡು ಗಾಳಿ ಉಪ್ಪುನ ಜಾಗೊಡೆ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಗಳಸೊನುನಂಚಿನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆನೆ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ.
ಗಾಳಿಶಕ್ತಿ
ಗಾಳಿ ಯಂತ್ರದ ರೆಕ್ಕೆಲು ಗಾಳಿದ ಒತ್ತಡೊಗು ಟರ್ಬೈನ್ ಲೆನ್ ತಿರುಗುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು ಅಪಗ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾದ್ ಆ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಶಕ್ತಿ ಜನರೇಟರ್ ದ ಮುಖಾಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ತ್ ಶಕ್ತಿ ಆದ್ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆಪುಂಡು.ಉಂದೆನ್ ಕೃಷಿಕೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲ್ ಗ್ ಪೊರೈಕೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿದ ಕೊರತೆನ್ ನೀಗಿಸಾವೋಲಿ. ಉಂದು ನವೀಕರಣ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಶಕ್ತಿದ ಸಂಪನ್ಮೂಲವಾದುಂಡು.ಉಂದು ಬೇತೆ ಇಂಧನೊಲಾಯಿನ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಲೆರ್ದ್ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕ ಬೊಕ್ಕ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿಯಾದುಂಡು.ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಗಾಳಿಶಕ್ತಿನ್ ಧಾನ್ಯೊಲೆನ್ ಪೊಡಿ ಮಲ್ಪುನ ಮಿಲ್ಲ್ ಲೆಡ್ ಬೊಕ್ಕ ನೀರನ್ ಪಂಪ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ಹಡುಗುಲೆನ್ ದುಂಬು ಕೊನಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್.ಅಧುನಿಕ ಗಾಳಿಯಂತ್ರೊಲು ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಒಳಚರಂಡಿ,ಭೂಮಿದ ಅಂತರ್ಜಲ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬೊಕ್ಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
ಕಡಲ್ ತೀರದ ಗಾಳಿ ಯಂತ್ರೊಲು.
ಸಮುದ್ರ ತೀರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಗಾಳಿಯಂತ್ರೊಡ್ಡ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಾಯಿನಂಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಉಂದು ಬೇತೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಲೆರ್ದ್ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿದಾಯಕವಾದುಂಡು. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲದ ಮುಖಾಂತರ ಬೇತೆ ಪ್ರದೇಶೊಲೆಗ್ ರವಾನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಸಮುದ್ರದುಲಯಿದ ಗಾಳಿಯಂತ್ರೊಲು
ಕಡಲ್ ದ ಗಾಳಿ ಸ್ಥಿರ ಬೊಕ್ಕ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಗಾಳಿಲೆರ್ದ್ ಬಲಿಷ್ಟವಾದುಂಡು.ಕಡಲ್ ದ ಉಲಯಿದ ಸಂಪರ್ಕಜಾಲ ಕಡಿಮೆ ಸಾದೃಶ್ಯ ಇತ್ತಿನವು hggfggddgg ಕಡಲ್ ದ ಉಲಯಿ ಗಾಳಿಯಂತ್ರೊಲೆನ ನಿರ್ಮಾಣ ಬೊಕ್ಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಖರ್ಚ್ ಮಸ್ತ್ ದುಬಾರಿಯಾದುಂಡು.
ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್
ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ (Basel Mission Press) ತುಳು ನಾಡ್ ದ ಸುರುತ್ತ ಪ್ರೆಸ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಉಂದು ಕುಡ್ದದ ಬಲ್ಮಠೊಡು ಉಂಡು. ೧೮೪೧ಟ್ಟ್ ಉಂದು ಸುರು ಆಂಡ್. ೧೮೩೬ಟ್ಟ್ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುರುತ್ತ ಶಾಲೆ ಆನಗ ಶಾಲೆಗ್ ಬೋಡಾಯಿ ಬೂಕುಲೆನ್ ಮದ್ರಾಸ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ, ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ತ್ ಕನವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಪಗ ಕಲ್ಲ್ ದ ಅಚ್ಚಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಅಚ್ಚಿದ ಮೊಳೆಕ್ಕುಲು ಇಜ್ಜಾಂದಿನೆಡ್ದ್ ಕಡಬದಂಚಿನ ಮಂಜೊಲು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲ್ ಲೆನ್ ಕರ್ನೂಲುಡ್ದ್ ಕನತ್ ದ್ ಐಟ್ ಬರೆದ್ ಅಚ್ಚಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ೧೮೩೪ಟ್ಟ್ ಭಾರತೊಗು ಬತ್ತಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ೧೮೪೧ ಟ್ಟ್ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್ ಪ್ರೆಸ್ ನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.೧೮೪೧-೧೮೫೩ ಮುಟ್ಟಲಾ ಕಲ್ಲ್ ದ ಅಚ್ಚಿಡೇ ಬೂಕುಲು ಅಚ್ಚಿ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್.
ಉಪಕಾರೊ
ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಬೋಡಾಯಿ ಬೂಕುಲು, ಕ್ರೈಸ್ಥ ಧರ್ಮದ ಬೂಕುಲು, ೧೮೪೩ಟ್ಟ್ ಕನ್ನಡದ ಸುರುತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಂಗಳೂರು ಸಮಾಚಾರ, ೧೮೪೭೮ ತುಳುತ್ತ ಮಾಮಲ್ಲ ಗ್ರಂಥ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ. ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲಾಯಿ, ದಾಸರ ಪದಗಳು, ಚೆನ್ನ ಬಸವ ಪುರಾಣ, ಬಸವ ಪುರಾಣ, ಕನಕದಾಸರ ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ, ಬೊಕ್ಕ ರಾವಣ ದಿಗ್ವಿಜಯ(ಯಕ್ಷಗಾನ) ಕನ್ನಡ ಗಾದೆಗಳು, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬೂಕುಲು ಕಲ್ಲಚ್ಚು ಮುದ್ರಣೊಡು ಪ್ರಕಟ ಆಂಡ್. ೧೮೫೩ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಚ್ಚಿ ಮೊಳೆತ್ತ ಬಳಕೆ ಬತ್ತ್ ದ್ ಪೊಸ ದೇಕಿಡ್ ಅಚ್ಚಿ ಅವೆರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆಲಾ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ನಡತೊಂದಿತ್ತ್‌ದ್ ಇತ್ತೆ ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ ಬಲ್ಮಠ ಇನ್ಸ್ಡ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಂಟಿಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಡ್ ಉಂಡು. ==ಅಚ್ಚಿ ಬಾಸೆಲು ಈ ಪ್ರೆಸ್ ಡ್ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಲಂ, ಕೊಡವ, ಬಡಗ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಕೊಂಕಣಿ, ಜರ್ಮನ್, ಇಂಚಿತ್ರಿ ಮಸ್ತ ಭಾಸೆಲೆ ಪುಸ್ತಕೊಲು ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್
ವರ್ಗೊ:ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನ್
ಗಣಿತ
ಗಣಿತ ಪಂಡ ಲೆಕ್ಕ. ಪ್ರಮಾಣೊ, ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಅವಕಾಸೊ, ಬದಲಾವಣೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ಜ್ಞಾನೊನ್ ಸಂಪೊಲಿಪುನ ಅಧ್ಯಯನೊ ಪ್ರಕಾರೊ ಗಣಿತೊ. ಗಣಿತೊದ ಸರಿಯಾಯಿನ ಅರ್ತೊದ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಬಿನ್ನಾಬಿಪ್ರಾಯೊಲು ಉಂಡು. ಗಣಿತ 'ವಿಜ್ಞಾನೊದ ಪ್ರಕಾರೊನೆ?', 'ನೈಜತೆನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬುಂಡೆ?' ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಸ್ಟೊದ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆ ಬಗೆಟ್ ಒಮ್ಮೊತೊ ಇದ್ದಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಮೂಡೆ
ಮೂಡೆ ಕಟ್ಟುನ ಕ್ರಮೋ
ಮುಂಡೇವು ಪನ್ಪಿ ಇರೆ ತೋಡು, ಸುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್, ಬೇಲಿಲೆಡ್ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಅವೆನ್ ಕೊಯ್ದ್ ಕನತ್ ಸುರುಟ್ಟು ಐತ ಮುಳ್ಳು ದೆಪ್ಪೊಡು. ದೊಂಬುಡು ಆ ಇರೆನ್ ನುಂಗಾದ್ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಮುಟ್ಟ ದೊಂಬುಡು ಬಾಡಾವೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ಮೈಪು ಕಡ್ಡಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಕರ್ಕಟೆ ಮುಳ್ಳು ಕುತ್ತುದು ಉರುಂಟುಡು ತೊಟ್ಟೆದಲೆಕ್ಕ ಕಟ್ಟೊಡು. ನೆತ್ತ ಇರೆಕ್ಕ್ ಮುಂಡೈ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಐತ ಮುಳ್ಳು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ಮಡಲ್ದ ವೊಲಿಟ್ ಬಾಡವೊಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಮಟ್ತುದ್ ಬೆಚ್ಚ ಬೆಚ್ಚನೆ ಸಮ ನೆಲಕ್ ತಿಕ್ಕೊಡ್ ಅದಗ ಲಾಯ್ಕ್ ಅಗೆಲ ಬರ್ಪುಂಡು. (ತಾರೆದ ಮಡಲ್‌ದ ಚಿಂಕ್ರ್) ಕಂತವೊಡ್ ಅದಗ ಮೂಡೆದ ಇರೆ ಆಪುಂಡು
ಅಡ್ಯೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮೋ
ಒಂಜಿ ಸೇರ್ ಅರಿಕ್ ಒಂಜಿ ೩೦೦ ಗ್ರಾಂ ಉರ್ದಬೇಳೆ ಪಾಡೊಡು ಉರ್ದಬೇಳೆ ಸಣ್ಣ ಕಡೆವೊದು ಅರಿ ಒಂತೆ ಜರಿಜರಿ ಕಡೆದ್ ದೀಯೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಮನದಾನಿ ಆ ಬಂದೊನು ಕಟ್ಟ್‌ದಿ ಮೂಡೆದ ಇರೆಕ್ ಮೈತ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ತೊಂದುರುಡು ಬೆಯ್ಪಾವೊಡು. ಮೂಡೆ ಬೆಯ್ಪಾರೆಗೆಂದೆ ಮಲ್ಲ ನಮೂನೆದ ತೊಂದುರು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಉದ್ದ ಮುಡೆತಿ ಮೂಡೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಮಲ್ಲ ತಪಲೆಡ್ ಬೈ, ಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ ಪಾಡ್ದ್ ತೊಂದುರುದ ಬಾಯಿ ದೀದ್ ಬೆಯ್ಪಾರೆ ಆಪುಂಡು ಮೂಡೆ ಮೂಜಿ ದಿನ ದೀಂಡಲಾ ಹಾಳಾಪುಜಿ.
ಮೂಡೆ ಮಲ್ಪುನ ವಿಸೇಸ ದಿನೋ
ದೀಪಾವಳಿ, ಕುಡ್ಲಡ್ ಮಾರಿ ಜಾತ್ರೆ ತಾನಿ, ಅಷ್ಟೆಮಿ, ಚೌತಿ, ಬಿಸು(ಸೌರಮಾನ ಯುಗಾದಿ) ಪರ್ಬದಾನಿ ಹೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಅಡ್ಯೆ
ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ
ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ ಪನ್ಪುನವು ಪಿರಾಕಡ್‍ದೆ ನರಮಾನ್ಯನ್ ಸತಾಯಿಸವೊಂದು ಬತ್ತ್‌ನ ಒಂಜಿ ಕಾಯಿಲೆ.
ಮೂಲವ್ಯಾದಿ ಬಗೆಟ್ ವಿವರೊ
ಮೂಲವ್ಯಾಧಿಗ್ ತುಳುಟು ಪೈಲ್ಸ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಕಾಯಿಲೆ ಪೀಂಕಾನ್‍ದ ದ್ವಾರೊಡು ಉಬ್ಬುದ್ ಬನ್ನಗನೇ ಗೊತ್ತಾಪುನೆ. ನೆತ್ತೆರ್‌ದನಾಳೊದ ಆಧಾರೊ ಆಯಿನ ಅಂಗಾಂಸೊ ಜಾರುನೆಡ್ದಾವರೊ ನೆತ್ತೆರ್‌ದನಾಳೊ ತಿರ್ತ್ ಜಾರುಂಡು. ಆ ಜಾಗೆಡ್ ಆ ಸಮಯೊಡು ಗಡಿಯಾದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಅರಿಪ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ರೋಗೊಲು
ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ
ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಉಂದೆನ್ ತಾರಿ ಇಜ್ಜಾಂಡ ತಾರಾಯಿದ ಕಲಿಟ್ಟ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಾರಾಯಿದ ನೀರ್ಡ್ಲಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.