cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಎ ಪಿ ಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ
ಭಾರತ ದೇಶದ ೧೧ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ. ಇಂಬೆರ್ ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ಡ್ದ್ ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ೫ ಒರ್ಸೊಗ್ ಭಾರತೊದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಆರೆನ ಪೂರ್ತಿ ಪುದರ್ ಅವುಲ್ ಫಕೀರ್ ಜೈನುಲಬ್ದೀನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಇಂಬೆರೆನ ಜನನ:೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೧. ಮರಣ:೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೧೫. ಇಂಬೆರ್ ಪುಟ್ಟ್‌ದ್ ಬುಲೆಯಿನೆ ತಮಿಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಮೇಶ್ವರಡ್. ಇಂಬೆರ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಪದವಿ ಬುಕ್ಕೊ ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನೊಡು ಡಿಪ್ಲೊಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಧ್ಯಯನೊಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ೪೦ ವರ್ಸೊ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಡ್(ಡಿ.ಅರ್.ಡಿ.ಓ) ಬುಕ್ಕೊ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಡ್(ಇಸ್ರೋ)ವಿಜ್ಞಾನಿ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕೆರಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಭಾರತೊದ ನಾಗರಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಯತ್ನೊಲೆಡ್ ಆರೆನ್ ತೊಡಗಿಸವೊಂಡೆರ್. ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬುಕ್ಕೊ ಉಡಾವಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿದ ಅಧ್ಯಯನೊಡ್ದ್ ಇಂಬೆರ್ ಭಾರತೊದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮಾನವ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್‍ಡ್ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದಿತ್ತೆರ್. ೧೯೮೮ಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಭಾರತೊದ ಪೋಖ್ರಾನ್-೨ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾದ್, ತಾಂತ್ರಿಕವಾದ್ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಜಕೀಯವಾದ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರೊ ವಹಿಸಯೆರ್. ಉಂದು ೧೯೭೪ಡ್ ನಡತ್ತಿನ ಮೂಲ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ನಡತ್ತಿನ ಸುರೂತ ಪರಮಾಣು ಪರೀಕ್ಷೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್.
೧೯೩೧ಡ್ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಡ್ ಪುಟಿದಿನ ಒರಿ ಸಮಾಜ ಚಿ೦ತಕೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ್ ಇಸ್ರೋದ ಸ೦ಸ್ಥೆಗೆ ಬೆನಿನ ಕಲಾ೦ ರಾಕೆಟ್ ರಾಪವುನ ಬಿ‍ರ್ಸೆ ಆದ್, ಕ್ಷಿಪನಿ ರಟ್ಟಾವುನ ಬೂವಾಜಿ ಆಯೆರ್. ೧೯೯೮ ಆರ್ ಭಾರತ ದೇಸೊ ಅಣು ಬಾ೦ಬು ಪುಡಪುನ ಬೇಲೆನ್ ಗೆ೦ದಿಯೆರ್. ಇ೦ಬೆರೆಗ್ ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ತೆರ್.
ಕಲಾಂ ೨೦೦೨ಡ್, ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ ಬೊಕ್ಕ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಈ ರಡ್ಡ್ ಪಕ್ಷೊಗ್‍ಲೆ ಬೆಂಬಲೊಡು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೫ ಒರ್ಸೊ ಅವಧಿಗ್ ಮುಗಿತ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಆರ್ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬರವಣಿಗೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಡ್ ಆರೆನ ಜೀವನೊಗು ಪಿರ ಜಾರಿಯೆರ್. ಆರೆಗ್ ಭಾರತೊದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ ಭಾರತ ರತ್ನ ಸೇರ್‍ನಂಚನೆ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟೆದ ಪುರಸ್ಕಾರೊಲು ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಪುಟ್ಟು
ಅವುಲ್ ಫಕೀರ್ ಜೈನುಲಬ್ದೀನ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಮೆರ್ ತಮಿಳುನಾಡ್ ರಾಜ್ಯೊದ ರಾಮೇಶ್ವರಡ್ ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೧ಗ್ ತಮಿಳು ಮುಸ್ಲಿಂ ಕುಟುಂಬೊಡು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಆರೆನ ಅಮ್ಮೆರೆ ಪುದರ್ ಜೈನುಲಬ್ದೀನ್, ಆರ್ ಓಡೊದ ದನಿಕುಲಾದಿತ್ತೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಅಶಿಮಾ ಒರ್ತಿ ಗೃಹಿಣಿ ಆದಿತ್ತೆರ್.
ಮರಣ
ಡಾ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಮೇರ್, ಜುಲೈ ೨೭, ೨೦೧೫ ದಾನಿ ಬಯ್ಯಗ್ ೬.೩೨ಗ್ ಮೇಘಾಲಯೊದ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್‍ಡ್ ಉಪನ್ಯಾಸೊ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುನ ಸಮಯೊಡು ಎದೆಕ್ ಪೆಟ್ಟ್(ಹೃದಯಾಘಾತ)ಆದ್ ಬೂರಿಯೆರ್‍. ಅಯಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಆರೆನ್ ಆಸ್ವತ್ರೆಗ್ ಸೇರಾಯೆರ್. ಆಂಡ ಆರೆನ ಆರೈಕೆಗ್ ಪಲೊ ತಿಕ್ಕಂದೆ ತೀರ್‍ಯೆರ್‍. ೩೦ ಜುಲೈ, ೨೦೧೫ ದಾನಿ ೧೧.೩೦ಗು ಡಾ.ಕಲಾಮೆರ್ ಪುಟ್‍ದ್ ಬುಲೆಯಿನ ತಮಿಳುನಾಡ್ದ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಊರುಡು ಆರೆನ ಅಂತ್ಯೊ ಕ್ರಿಯೆನ್ ಸಮಸ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮನೊದೊಟ್ಟುಗೆ ನಡತ್ಂಡ್.
ಬಾಲ್ಯೊ
ಕಲಾಮೆರೆನ ಇತ್ತೆ ನಿರ್ನಾಮೊ ಆಯಿನ ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ಬುಕ್ಕೊ ರಾಮೇಶ್ವರ ನಡುಟೆ ಓಡೊಡು ಹಿಂದು ಭಕ್ತೆರೆನ್ ಲೆತೊಂದ್ ಪೋವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಕಲಾಮೆರೆಗ್ ನಾಲ್ ಜನೊ ಅಣ್ಣನಕುಲು ಒರ್ತಿ ಅಕ್ಕ ಇತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಆರ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡು ಮಾತೆರ್‍ಗ್‍ಲಾ ಎಲ್ಯರ್. ಆರ್ ಬಡಪತ್ತ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡ್ದ್ ಬತ್ತಿನಾರ್. ಅಂಚಾದ ಆರ್ ಕುಟುಮ್ಮೊದ ಬಂಙಗ್ ಬೆರಿಸಾಯೊ ಕೊರಿಯೆರ್. ಅಮ್ಮೆರೆನ ಕಸ್ಟೊಗ್ ಸಹಾಯೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಾಲೆ ಮುಗಿ ಬುಕ್ಕೊ ಸಂಸೂದ್ದಿನ್ ಕಲಾಮೆರೊಟ್ಟುಗೆ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಪೇಪರ್ ಪಾಡುನ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಚ ಇಂಬೆರೆನ ಬಾಲ್ಯೊ ಮಸ್ತ್ ಬಡಪತ್ತ್‌ಡ್ ಸಾಗ್ಂಡ್.
ವೃತ್ತಿ ಜೀವನೊ
೧೯೬೦ಡ್ ಮದ್ರಾಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯೊಡ್ದ್ ಪದವಿ ಪಡೆಯಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಕಲಾಮೆರ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಬುಕ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಡಿ.ಅರ್.ಡಿ.ಓ.)ದ ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಭಾಗೊಗು ಒರಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ್ ಸೇರೊಂಡೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನಿಲು
ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್ ಝಾಯಿ
ಮಲಾಲಾ ಯೂಸಫ್ ಝಾಯಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಒಂಜಿ ಪೊಣ್ಣು. ತಾಲಿಬಾನ್ ಉಗ್ರಗಾಮಿಲು ಪೊಣ್ಣುಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಮಾನವಿಯವಾದ್ ನಡತೊಂದು ಉಪ್ಪುನಗ ತನ ಅಮ್ಮೆರ್ನ ಒಟ್ಟುಗು ಕೂಡುದು ಅಯಿಕ್ ದಿಟ್ಟವಾಯಿನ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೊಜಿಪಾಯಿನ ಸಾಹಸಿ ಮಲಾಲಾ. ಈ ಸರ್ತಿದ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶತ್ತಿ ಮಲಾಲಾಗ್ ತಿಕ್‌ದ್ಂಡ್.
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ
ತೋಕೂರು ಊರುದ ಮಲ್ಲ ಜಾತ್ರೆ – ವರ್ಸದ ಉತ್ಸವ ತೋಕೂರ ಬಂಡಿ. ಈ ಊರುದ ರಾಜಂದೈವ ಜಾರಂದಾಯಗ್ ವರ್ಸೊಗೊರ ಒಯ್ಪು ಬಂಡಿದ ನೇಮ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ತೋಕೂರ ಬಂಡಿಂದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ಕಾಲಾದಿದಂಚ ನಡಪುನ ಈ ಬಂಡಿ ತೋಕೂರುಗುತ್ತುದ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ನಡಪುಂಡು. ಪರಂಪರೆಡ್ ಬೈದಿನಂಚ ದೊಂದಿದ ಬೊಲ್ಪುಡು (ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿದ ಬೊಲ್ಪು ಇಜ್ಜಂದೆ) ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ ನಡಪುಂಡು.
ಜಾರಂದಾಯ ಸಂದಿದ ಕತೆ
ದೇರೆಬೈಲ್ ಬಾರೆಬೈಲ ಬಟ್ರೆನಕ್ಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬತ್ತಿನ ಮನಿಯಂದಾಯೆ ಪನ್ಪಿನ ದೈವ ಶೆಡ್ಯೆದಲ್ಪದ ಜಾರ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಅಪ್ಪು ಬೈದ್ಯೆದಿಡ ಆರಾಧನೆ ದೆತೊಂದು ಜಾರಂದಾಯೆಂದ್ ಲೆಪ್ಪಾವೊನುವೆ. ಜಾರೊಡ್ದು ಕೂಲೂರ ಬೂಡುಗು ಬತ್ತಿಕ್ನ ಜಾರಂದಾಯಗ್ ತೋಕೂರ ಗುತ್ತುದ ಕುಂಞಾಳ್ವೆರೆ ಮುಂಡಾಸ್ ದ ಪೊರ್ಲು ತೂದು ಅರೆಡ ಆರಾಧನೆ ದೆತೊನುನ ಮನಸಾದ್ ರುಯಿತ್ತ ಕಡಪು ಕಡತ್ತ್ ದ್ ತೋಕೂರ ಊರುಗು ಬರ್ಪೆ. ಕುಂಞಾಳ್ವೆರ್ ಮಾಗಣೆ ಕೂಡಾದ್, ಕೌದೂರ ಕೋಟೆ ಸೀಗೆದ ಬಲ್ಲೆಡ್ ‘ಕುತ್ತಿ ಕಡ್ಪಾದ್ ಕುಲ ನಿಗ್ಪಾದ್, ಚಂಕೊಡು ಕಟ್ಟಾದ್, ಚೌಲೊಡು ಬೇಪಾದ್ ಸಾನ ಕಟ್ಟಾದೆರ್’. ಅಂಚ ತೋಕೂರು ಗುತ್ತು ಕೌದೂರ ಕೋಟೆ ಸಾನಂದ್ ಜಾರಂದಾಯೆ ಪನ್ಪಾದ್, ವರ್ಸೊಗೊರ ಏರಿ ಕೊಡಿ ಒಯ್ಪಿ ಬಂಡಿದ ನೇಮ ದೆತೊನುವೆ. ತೋಕೂರು ಗುತ್ತುನು ಮುಗುಲಾಯಿ ಗುತ್ತುಂದು ಪನ್ಪಾವೆ.
ಬಂಡಿ
ಪಗ್ಗುಡು ಏಲ್ ಪೋಪಿನಾನಿ ಪೊರ್ತು ಕಂತಿ ಬೊಕ್ಕ ತೋಕೂರ ಗುತ್ತುಡ್ಡು ಜಾರಂದಾಯನ ಬಂಡಾರ ಪಿದಾಡುಂಡು. ಬಂಡಾರದ ಸಾನ ಮುಟ್ಟ ವಾದ್ಯ, ಗೌಜಿ ಗದ್ದಲ ದಾಲ ಇಜ್ಜಂದೆ ಬಂಡಾರ, ಮುಗ- ಜನೊಕ್ಲೆ ಮಂದೆದೊಟ್ಟಿಗೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬಂಡಾರದ ಸಾನೊಡು ಕೈಮುಗಿದ್ ಪಿದಾಡ್ನಗ ಗೌಜಿ ಗದ್ದಲೊಡು, ವಾದ್ಯ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಡ್ ಪಿದಾಡುಂಡು. ಗುಡ್ಡೆದ ಕೊಡಿಟುಪ್ಪುನ ಜಾರಂದಾಯ ಸಾನದಡೆ ಎತ್ತ್ ದ್ ಒಂತೆ ಪೊರ್ತುಡು ಕೊಡಿ ಏರುಂಡು. ‘ತುಡರ ಬಲಿ’ ನಡಪುಂಡು.
ಸಿರಿ
ಸಿರಿ
ಸತ್ಯನಾಪುರದ ಅಜ್ಜೆರ್ ಬಿರ್ಮು ಆಳ್ವರೆಗ್ ಪಿಂಗಾರೊದ ಪುರ್ಪೊಡು ದೇಬೆರೆನ ಪ್ರಸಾದೊದ ರೂಪೊಡು ತಿಕಿನ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆ ಸಿರಿ. ಸತ್ಯನಾಪುರದ ಅಜ್ಜೆರ್ ಬಿರ್ಮುಆಳ್ವರ್ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ತನ್ನ ಅರಮನೆಡ್ ಬಾರಿ ದುಖೊ ಮಂತೊನುಬೆರ್. ತನ್ಕ್ ಬೋಡಾಯಿನ ಸಿರಿ ಸಂಪೊತ್ತು ಉಂಡು. ಬೋಡಾಯಿನ ದಾನಧರ್ಮೊ ಮಂತೆ. ಆಂಡ ಈ ಅರಮನೆದ ರಕ್ಕೋಲೆನ್ ತನಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ತೂವೊಣಿಯೆರೆ ಒಂಜಿ ಸಂತಾನೊದ ಕೊಡಿ ದಾಂತೆ ಪೋಡೆಂದ್ ಬಾರಿ ದುಖಿಬೆರ್. ಅಂಚ ಧರ್ಮೊದ್ ಬಾಕಿಲ್ ಪಾಡ್ದ್ ಕರ್ಮೊದ ಬಾಕಿಲ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಅಜ್ಜೆರ್ ಪೋದು ಏಲದೆ ಎಮಗುಂಡೊಡು ಪೋದು ಕಂಕಣೆ ಕಬಿಯಪ್ಪ ಜೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಮೇಲ್ ಲೋಕೊಡಿಪ್ಪುನ ಬೆರ್ಮೆರೆಗ್ ಗೊಂತಾದ್ ಆರ್ ಬಡಬೆರಮಣ ಮಾನಿನ ರೂಪೊ ತಾಳ್ದ್ ಸತ್ಯನಾಪುರದ ಅರಮನೆಗ್ ಬೇಡೊಂದು ಬರ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ಕೆಲಸೊದ ಪೊಣ್ಣು ದಾರು ಪೋದು ಬೆರಮಣಗ್ ಪಡಿ ಕೊರ್ಪಳ್. ಬೆರಮಣೆ ಪನ್ಪುಂಡು ಈ ಕೊರಿ ಪಡಿನ್ ಯಾನ್ ಮುಟ್ಟಯೆ. ಈ ಇಲ್ಲದ ಯಜಮಾನಿ ಬರೊಡು ಆರೆ ಸುಕೊಕಷ್ಟೊ ಎನಡ ಪನೊಡು, ಎಂಕ್ ಆರ್ ಪಡಿಕೊರೊಡು, ಎನ್ನ ಜೋಳಿಗೆ ದಿಂಜೊಡುಂದು. ಅಂಚ ಅಜ್ಜೆರ್ ಕತ್ತಲೆದ ಕೋಣೆಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ದ್ ಬೆರಮಣ ಮಾನಿಗ್ ಪಡಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ಮಾಣಿ ಕೇನುಂಡು ದಾನೆ ಅಜ್ಜೆರೆ ಈರೆಗ್ ದಾನೆ ಕಷ್ಟೊ ಬತ್ತ್ಂಡ್ಂದ್. ಅಜ್ಜೆರ್ ತನ್ಕ್ ಸಂತಾನೊದ ಪಲಬಕರ ದಾಂತಿನ ವಿಚಾರೊ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ಬೆರಮಣ ಮಾನಿ ಈರೆ ಮೂಲೊ ಆಲಡೆ ಓಲುಂದು ಕೇನುಂಡು. ಅಜ್ಜೆರ್ ತೆರಿಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ನಿನ್ನ ಮೂಲೊ ಆಲಡೆ ಲಂಕೆ ಲೋಕ ನಾಡ್ಂದ್ ತೆರಿದೆ. ಅವು ಇತ್ತೆ ಪಾರ್ ಪಡಿಲ್ ಬೂರ್ದ್ ಪೋತ್ಂಡ್. ಈ ಅವೆನ್ ಸರಿ ಮಲ್ಪಾವೊಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ಅಜ್ಜೆರ್ ಜನೊಮಾನಿ ಕೂಟೊಂದು ಪೋದು ಲಂಕೆಲೋಕ ನಾಡ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಭೂತೊಲೆನ ಬದಿಮಾಡೊ ಮಾತ ಸರಿ ಮಲ್ಪಾವೆರ್. ಅಕೇರಿಗ್ ಪ್ರಸಾದ ರೂಪೊಡು ಪಿಂಗಾರೊದ ಪುರ್ಪೊನು ಪತ್ತ್ನ್‌ಗ ಅವೆಟ್ಟ್ ಪೊಣ್ಣು ಬಾಲೆದ ಜನನೊ ಆಪುಂಡು. ಅವ್ವೇ ಸತ್ಯೊದ ಮಗಲ್ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಸಿರಿ
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ
ಬಂಡಿ
ಪಗ್ಗುಡು ಎನ್ಮ ಪೋಪಿನಾನಿ (ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೨) ಬಯ್ಯಡ್ ಬಂಡಿದ ನೇಮೊಗು ಪಂಬದೆರ್ ಎಣ್ಣೆ ದೆತೊನುನ ಮೂಲಕ ಬಂಡಿದಾನಿದ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಭಾಗ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಜಾರಂದಾಯಗ್ ಕಟ್ಟುನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮೀದ್ ಬತ್ತ್ ದ್, ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಸಂದಿ ಪಂಡಿಬೊಕ್ಕ ತೋಕೂರು ಗುತ್ತುದ ಆಳ್ವೆರ್ ‘ಎಣ್ಣೆ ಕೊರ್ಪೆರ್’. ಈ ಪೊರ್ತುಗು ಬಾಲೊಲಿ ಕಟ್ಟುನ, ಅಣಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೇಲೆಲು ಆವೊಂದುಪ್ಪುವ. ರಾತ್ರೆದ ಒಣಸ್-ಪಲಾರ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಜಾರಂದಾಯೆ- ಜಾರಂದಾಯ ಬಂಟನ ಗಗ್ಗರದೆಚ್ಚಿದ ನೇಮ. ಬೊಕ್ಕ ಮಾನ್ಯೆಚ್ಚಿ, ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಗ ಏರ್ದ್ ನೇಮ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಈತ್ ಪೊರ್ತಾನಗ ಸಾದಾರ್ನ ಮೂಜಿ ಆವು. ‘ಬದಿಕಾರದ ಬಲಿ’, ಬೊಲ್ಗುಡೆ ಪಾರಾವುನ, ಅಸುರ್ಗೊಡೆತ್ತ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪೋಪಿನ ಬಾರೀ ಪೊರ್ಲು ತೋಜುಂಡು. ನಾಲ್ ಗಂಟೆ ಸುಮಾರ್ ಗ್ ದೈವೊಲು ಬಂಡಿದ ಬಲಿನೇಮ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಬಂಡಿದ ಕಂಡದಂಚಿ ಪಿದಾಡುವ. ಈ ಪೊರ್ತುಡು ಮಲ್ಲ ಪಾಪೆ ಬಂಡಿ, ರಡ್ಡ್ ಕುದುರೆ ಬಂಡಿಲೆನ್ ಬಂಡಿದ ಕೊಟ್ಯಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಒಯ್ತ್ ದುಪ್ಪುವೆರ್. ಜಾರಂದಾಯನ ಪಾಪೆ ಇತ್ತಿನ ಮಲ್ಲ ಬಂಡಿಡ್ ಪಾಪೆದ ರಡ್ಡ್ ಮೈಟ್ ಲಾ ದೊಂದಿದ ಬೊಲ್ಪು ಪೊತ್ತೊಂದುಪ್ಪುಂಡು. ಸುರುಕು ಪದ್ನಾಜಿ ಗುತ್ತುದಕುಲು, ಆಪಿ ಇಲ್ಲದಾಕುಲು ಬಂಡಿಗ್ ತಾರೈ ಆಕಿಬೊಕ್ಕ ಬಂಡಿ ಒಯ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಾಪೆ ಬಂಡಿ ಮಲ್ಲ ಬಂಡಿ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ಒಯ್ಪೆರೆ ಮಸ್ತ್ ಗಟ್ಟಿದ ಜನೊಕುಲು ಉಂತುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಕುದುರೆದ ಬಂಡಿಡ್ ಮುಗ ಏರ್ದಿನ ಜಾರಂದಾಯನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಒಯ್ಪುವೆರ್. ಅಯಿತ್ತ ಪಿರವುಡು ಎಲ್ಯ ಕುದುರೆದ ಬಂಡಿಡ್ ಜಾರಂದಾಯನ ಬಂಟನ್ ಕುಲ್ಲಾದ್ ಜೋಕುಲು ಒಯ್ಪುವೆರ್. ಮಲ್ಲ ಬಂಡಿ ಮೂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತ್ಂಡ, ಬಂಟನ ಬಂಡಿ ಬೊಕ್ಕ ರಡ್ಡ್ ಸುತ್ತು ಎಚ್ಚಾವು- ಜೋಕ್ಲೆನ ಕುಸಿಟ್, ಬಂಟನ ಒತ್ತಾಯೊಡು.
ಸಿರಿ
ಸಿರಿನ ಪಲ್ಲ
ಅಂಗಡಿಜಾಲ ಬರ್ಕೆಡ್ ಬಾಮುಕೆಲ್ಲೆರ್ ಸಿರಿಕ್ಕ್ ಉಡಿಗಿರೆ ಆದ್ ಕೊರ್ನ ಕಂಡೊಗು ಸಿರಿನ ಪಲ್ಲಂದ್ ಪುದರ್ ಸಿರಿ ಕೊಡ್ಸರ ಆಳ್ವೆರೆನ್ ರಡ್ಡನೆ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಕೊಟ್ರಾಡಿಗ್ ಪೋಪಲ್. ಒಂತೆ ಸಮಯ ಕರಿನಗ ಆಲ್ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆಪಲ್. ಆಲೆನ್ಲಾ ತನ್ನ ತಂಗಡಿ ಆಯಿನ ಸಾಮು ಆಳ್ವೆದಿನ್ಲಾ ಅಂಗಡಿಜಾಲ ಬರ್ಕೆಗ್ ಬಾಮುಕೆಲ್ಲೆರ್ ತಮ್ಮನೊಗು ಬರಿಯೆರೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ರಡ್ಡ್ ಜನೊಲಾ ಅಂಗಡಿಜಾಲ ಬರ್ಕೆಗ್ ಕಾಡ್ ಸಾದಿಯೆ ನಡತ್ತೊಂದು ಬನ್ನಗ ಅಲಿಕುಂಜ ಪಿಲಿಕುಂಜ ಪನ್ಪಿನಲ್ಪ ಮುಲ್ತ ಪುದರ್ ಎಂಚಿನಂದ್ ಸಿರಿ ಕೇನ್ಬೊಲು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಸಾಮು ಮುಲ್ತ ಪುದರ್ ಪಂಡ ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೆಲಕುಲು ಆ ಕೂಡ್ಲೆ ಪೆದುವೆರ್. ತನೆತ್ತ ಪೆತ್ತ ಸೆಲಿಕಂಜಿ ಪಾಡುಂಡು ಅಂಚಿ ಕಾರಣಿಕೊದ ಜಾಗೆ ಪನ್ಪೊಲು. ಅಯಿಕ್ಕ್ ಸಿರಿ ಪೊರ್ತ್ಯೊಲುದ ಪೊಣ್ಣು ದಿನ ಆನಗ ಪೆದಂದೆ ಕುಲ್ಲುವೊಲಾ? ಈ ಒರ ಮುಲ್ತ ಪುದರ್ ಪಣ್ ಪನ್ಪೊಲು. ಅಂಚಲಾ ಹಟ ಪತ್ತುವಂಡ ಪಿರ ಬನ್ನಗ ಪನ್ಪೆ ಪನ್ಪೊಲು. ಅಂಚ ಪಲಿಮೆಗ್ದಿ ರಡ್ಡ್ ಜನೊಲಾ ಅಂಗಡಿಜಾಲ ಬರ್ಕೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಬಾಮುಕೆಲ್ಲೆರ್ ಬಾರಿ ಗೌಜಿದ ತಮ್ಮನ ಪಾಡುವೆರ್. ತಮ್ಮನ ಕರಿದ್ ಕೊಟ್ರಾಡಿಗ್ ಪಿದಡ್ನಗ ಬಾಮುಕೆಲ್ಲೆರ್ ಸಿರಿನ್ ಲೆತ್ತ್ದ್ ಸಿರೀ, ನಿಕ್ಕ್ ಕೊರೊಲಿ ಪಂಡ ಎನಡ ದಾಲ ಇದ್ದಿ. ಇಂದಾ ಈ ರಡ್ಡ್ ಕಲಸೆ ಕಂಡೊನು ಉಡಿಗಿರೆ ಆದ್ ಪ್ರೀತಿಡ್ ಕೊರ್ಪೆಂದ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಈ ಕಂಡೊಗು ಸಿರಿನ ಪಲ್ಲಂದ್ ಪುದರ್. ಇನಿಲಾ ಅಂಗಡಿಜಾಲ ಬರ್ಕೆಡ್ ಇಂದೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಅಲ್ತ್ ಪಿದಾಡ್ದ್ ಅವ್ವೇ ಸಾದಿಯೆ ಪಿರ ಬನ್ನಗ ಕಾರಣಿಕೊದ ಜಾಗೆದ ಬಗ್ಗೆ ಸಿರಿ ಕೇನ್ಬೊಲು. ಅವು ಅಲಿಕುಂಜ ಪಿಲಿಕುಂಜಂದ್ ಸಾಮು ಪನೊಡಾಂಡ ಸಿರಿಕ್ಕೆ ಬಾಲೆದ ಬೇನೆ ಸುರುವಾದ್ ಸೊನ್ನೆನ್ ಪೆದುವೊಲು. ಈ ಜಾಗೆಗ್ ಸೊನ್ನೆ ಗುರಿಂದ್ ಪುದರ್. ಸೊನ್ನೆನ್ ಪೆದ್ದ್ ಸಿರಿ ಪ್ರಾಣೊ ಬುಡಿನ ಜಾಗೆಲಾ ಮುಲ್ಪನೇ.ದಯಿಲೊಟ್ಟು ಆಲಡೆದ ಕಯಿತಲ್ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಈ ಜಾಗೆ ಉಂಡು.
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ
ಬಂಡಿ
ಬಂಡಿದ ಬಲಿ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ ಸಾನೊಗು ಬತ್ತ್ ದ್ ಅವುಲು ‘ನುಡಿಗಟ್ಟ್’ ಸುರುವಾಪುಂಡು. ಊರು ಪರವೂರುದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ಬೇನೆ ಬೇಸರ್ ಲೆನ್ ದೈವೊಡೆ ಅರಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು, ಅವೆಕ್ ಬೋಡಾಪಿನ ಮದಿಪು ಮದಿಪಾವೊಂದು ಜನ ಸಮಾದಾನ ಪಡೆವೆರ್; ಗಂದ ಪುರ್ಸಾದ ದೆತೊನುವೆರ್.
ಸಿರಿ
ಇಲ್ಲೆಚ್ಚಿದ ದಲಿಯ
ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ತೋಜಿನಕ್ಲೆಗ್ ಮುಖ್ಯ ಕುಮಾರನ ಇಲ್ಲಲ್ ಅನುಭವಿ ಸಿರಿನಕ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಲಿಯೊ ಪಾಡುನೆಕ್ ಇಲ್ಲೆಚ್ಚಿದ ದಲಿಯಂದ್ ಪುದರ್. ಸಿರಿಗ್ ಸಂಬಂಧಿಸಾಯಿನಂಚನೆ ಸುರೂಟು ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ತೋಜಿನಕ್ಲೆಗ್ ರಡ್ಡ್ ರೀತಿಡ್ ದಲಿಯೊ ಕೊರೊಲಿ. ೧. ಮೂಲ ಆಲಡೆಡ್ ೨. ಇಲ್ಲೆಚ್ಚಿದ ದಲಿಯೊಡು. ಸುರುಟು ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ತೋಜಿನ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ತನ್ಕುಲೆನ ವರ್ತನೆಡ್ ದಾದಾಂಡಲ ಬದಲಾವಣೆನ್ ತೋಜಾವೊಂದು ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಒರ್ತಿಯೆ ಕುಲೊಂದು ಬುಲಿತೊಂದು ಕುಲ್ಲನೆ, ಪೊಕ್ಕಡೆ ಅರಬಾಯೆ ಕೊರ್ಪುನೆ, ಒಂಜೇ ಕಡೆಕ್ ದಿಟ್ಟಿ ದೀದ್ ಕಲ್ಲುನೆ-ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಬದಲಾವಣೆನ್ ತೋಜಾವೊಂದು ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲದಕುಲೆಗ್ ಉಂದು ದಾದಂದ್ ತೆರಿಯಂದೆ ಅಲ್ಪಮುಲ್ಪ ತೋಜಾಬೆರ್. ಕಡೆಕ್ ಬಲಿಮೆಡ್ ತೂನಗ ಸಿರಿನ ಸೂಕೆಂದ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಲೆನ್ ಆ ಪ್ರದೇಶೊದ ಅನುಭವಿ ಕುಮಾರನ ಇಲ್ಲಲ್ ಅನುಭವಿ ಸಿರಿನಕ್ಲೆನ್ ಸೇರಾದ್ ದಲಿಯೊ ಪಾಡಾವೆರ್. ಸುರೂಟು ಕುಮಾರೆ ಸಿರಿನಕುಲು ಎಣ್ಣೆ ಪತ್ತ್ದ್ ಮೀದ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊಕುಮಾರ ಪಾತ್ರಿಲು ಪಟ್ಟೆ ತುತ್ತುದು ತಯಾರಾಪೆರ್. ಸಿರಿನಕುಲುಲಾ ಬೊಲ್ದು ಸಿರೆ ತುತ್ತುದು ಐತೊ ಅಪೆರ್. ಕುಮಾರೆ ದೇವೆರೆನ ಗದ್ದಿಗೆ ಏರಾದ್ ಅಯಿತ್ತ ಎದುರು ಉಂತುದು ಅಜ್ಜೆರೆ ಸಂದಿ ಸುರು ಮನ್ಪುವೆ. ಸಂದಿ ಪಂಡೊಂದು ಪಂಡೊಂದು ದರ್ಸನೊ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಪಿಂಗಾರೊದ ಪುರ್ಪ ಪತೊಂದು ಜೋರು ದರ್ಸನೊಗು ಪೋನಗ ಮುಲ್ಪ ಸಾಲಾದ್ ದಲಿಯೊಡು ಉಂತಿನ ಸಿರಿನಕ್ಲೆಗ್ಲಾ ದರ್ಸನೊ ಸುರು ಆಪುಂಡು. ಕುಮಾರೆ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪಿಂಗಾರೊ ಕೊರೊಂದು ಬರ್ಪೆ. ಇಂಚ ಸಿರಿ ಕುಮಾರನಕುಲು ಸಂದಿ ಪಂಡೊಂದು ದರ್ಸನೊ ಮಂತೊಂದು ಸಿರಿ ಕುಟುಂಬೊದಕುಲಾದ್ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಂತೊನುಬೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಈ ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ತೋಜಿನ ಪೊಣ್ಣನ್ ಕುಮಾರನ ಎದುರು ಕೊನತ್ತ್ದ್ ಉಂತಾಬೆರ್. ಕುಮಾರೆ ಆಲೆಡ ಪಾತೆರೊಂದು ಆಲೆನ ಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಶಕ್ತಿ ಒವ್ವುಂದು ತೆರಿಯೋಣುಬೆ. ಸಿರಿ, ಸೊನ್ನೆ, ಅಬ್ಬಗ, ದಾರಗ ಇಂಚ ಆಲ್ ಬಾಯಿ ಬುಡ್ದು ಪನೊಡು. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಆಲೆನ್ ಕುಮಾರೆ ದಲಿಯೊಗು ಬಲಕಾರ್ ಪಾಡಾದ್ ಉಂತಾದ್ ಸಿರಿನಕ್ಲೆನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೆತೊಂದು ಪಿಂಗಾರೊ ಕೊರ್ಪೆ. ಒರೊ ದಲಿಯೊಡು ಉಂತಿ ಬುಕ್ಕ ಆಲ್ ಪ್ರತಿ ಒರ್ಸೊ ಆಲಡೆಗ್ ಪೋದು ಸಿರಿನ ಸೇವೆ ಮನ್ಪೊಡುಮದು ಲೆಕ್ಕೊ. ಹಿರಿಯ ಕುಮಅರ ಸಿರಿನಕೊಲು ಈ ರೀತಿದ ಇಲ್ಲ್ ಎಚ್ಚಿದ ದಲಿಯೊಗು ವಿರೋದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಸರಿಯಾಯಿನ ಕ್ರಮೊ ಅತ್ತ್ ಪನ್ಪೆರ್.ದಲಿಯೊ ಏಪೊಲಾ ಅವು ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆಡ್ ಮೂಲ ಆಲಡೆಡೇ ಕೊರೊಡ್ ಹೊರತ್ ಕುಮಾರನ ಇಲ್ಲದ ಎಚ್ಚಿದ ದಲಿಯೊಡು ಅತ್ತ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಲ್ಪ ಸಿರಿನ ಕಲೆನ್ ದೆಪ್ಯೆರೆಲಾ ಸಾದ್ಯೊ ಉಂಡು ಪನ್ಪುನವು ಅನುಬವಿ ಸಿರಿನಕ್ಲೆನಬಿಪ್ರಾಯೊ.
ಕೋರಿತ ಕತೆ
ಕೋರಿನ್ ಸಿರಿ ಆರಾಧನೆ ಸಂದರ್ಭಟ್ ಕುಮಾರನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ ಬೊಳ್ಳಿತಾ ಕೋರಿ,ಕಂಚಿತಾ ಕೊರಿ ಇಂಚಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ನಾಥ ಪಂಥಟ್ ಕೊರಿತಾ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು.
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ
ಬಂಡಿ
ಸಾದಿಡ್ ಬನ್ನಗ ‘ಆಳ್ವೆರ್’ ತಪ್ಪಂಗಾಯಿದ ತಾರಾಯಿ ಪಾರಾದ್, ಆ ಗೊಬ್ಬುದ ಕಲೊನು ಸುರು ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಂಡು. ಅಂತೂ ಮುಗ-ಬಂಡಾರ ತೋಕೂರು ಗುತ್ತುಗು ಬತ್ತ್ ದ್ ಎತ್ತುಂಡು. ಇಡೆಗ್ ತೋಕೂರ ಬಂಡಿದ ಗೌಜಿ ಮುಗಿಯುಂಡು.
ಸಿರಿ
ಮಯಿಸಂದಾಯೆ
ಅಬ್ಬಗ ದಾರಗೆ ಆಚರಣೆ ಸಂದರ್ಭಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಆರಾಧನೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗೊ:ಆರಾಧನೆ
ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್
ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧೀ ಪಡೆಯಿನ ಗೊಬ್ಬುದಾರ್. ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ೧೧ ಜನವರಿ ೧೯೭೩ ಇಸವಿಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಆರ್ ಮರಾಠೀ ಕುಟುಂಬದಾರ್, ದ್ರಾವಿಡ್ ಅರೆನ್ ಭಾರತದ ಗೋಡೆ ಪಂಡುದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಗ್ ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೬ಗ್ ಬತ್ತೇರ್. ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್ ಸುರುತ್ತಾ ಒಂಜಿ ದಿನತ ಗೊಬ್ಬು ಶ್ರೀಲಂಕದ ದುಂಬು ಗೊಬ್ಬಿಯೆರ್, ರಾಹುಲ್ ದ್ರಾವಿಡ್‍ಗ್ ಪದ್ಮಭೂಷನ, ಪದ್ಮಷ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ಂಡ್.
ಸೀತೆ
ಸೀತೆ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮನ ಬೊಡೆದಿ. ಜನಕರಾಜನ ಮಗಲ್. ರಕ್ಕಸೆರೆನ್ ಕೆರಿಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆರ್ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್ ಲೆತ್ತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ರಕ್ಕಸೆರೆ ದಮನ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಜನಕನ ಮಗಲಾಯಿನ ಸೀತೆನೊಟ್ಟುಗು ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪವೆರ್. ರಾಮನೊಟ್ಟುಗು ಮದ್ಮೆ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಸೀತೆ ಅಯೋಧ್ಯೆಗ್ ಬರ್ಪಲ್.
ತೋನ್ಸೆಪಾರ್
ಉಂದು ಒಂಜಿ ದ್ವೀಪ. ಉಂದೆನು ಸೈಂಟ್ ಮೇರಿಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ಂದ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಒಡಿಪು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಲ್ಪೆದ ಮುಟ್ಟೊಡು ಉಂಡು. ಇಡೆಗು ಪೊವೊಡಾಂಡ ಮಲ್ಪೆಡದ್ಲ ಇಜಿಂಡ ಮಲ್ಪೆ ಬೀಚ್ ದುಲಾ ಪೊವೊಲಿ. ಉಂದು ಮಲ್ಪೆಡ್ದು ೭ಕಿ.ಮಿ ದೂರ ಉಂಡು.ಇಡೆಗು ವಾಸ್ಕೊಡಗಾಮ ೧೪೯೮ ಗು ಬೈದೆ ಪಂದ್ ಇತಿಹಾಸ ಪನ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರೊಡು ಉಂಡು.
ಸೀತೆ
ಸೀತೆನ ಪುಟ್ಟು
ಮಿಥಿಲೆದ ಅರಸು ಆಯಿನಂಚಿತ್ತಿನ ಜನಕರಾಯಗ್ ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಸುಮಾರ್ ಸಮಯ ಆಂಡಲಾ ಜೋಕುಲ್ ಆಪುಜಿ. ಐಕ್ ಬೊಡಾದ್ ಆಯೆ ಮಾತ ರೀತಿಡ್ಲಾ ಸುಮಾರ್ ಪ್ರಯತ್ನಲೆನ್ ಮಲ್ಪೆ.
ಕಂಡನ್ ದಪ್ಪುನಗ ಜನಕ ರಾಜಗ್ ತಿಕ್ಕ್‌‍ನಾಲ್ ಸೀತೆ.
ತೋನ್ಸೆಪಾರ್
ಉಂದು ಒಂಜಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಜಾಗ ಆತುಂಡು.ನೆಟ್ಟೆ ಉಪ್ಪುನ ತಾರಾಯಿದ ಮರ ಬೊಕ ಕಪ್ಪು ಬಂಡೆ ಕಲ್ಲುಲು ಪ್ರವಾಸಿಗೆರುನು ಆಕರ್ಷಿಸುಂಡು.ಮುಲ್ಪ ಫಿಲ್ಮ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಲಾ ಅಪುಂಡು.
ಸೀತೆ
ಸೀತೆನ ಪುಟ್ಟು
ರಾಮನ ಅಮ್ಮೆರ್ ದಶರಥ ರಾಜನ ಮೂಜಿನೆ ಬೊಡೆದಿ ಕೈಕೇಯಿನ ಆಸೆದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮೆ ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪೋವಡಾಪುಂಡ್. ಅಪಗ ಬೊಡೆದಿ ಸೀತೆಲಾ ರಾಮನೊಟ್ಟುಗು ಕಾಡ್‍ಗ್ ಪೋಪಲ್. ಕಾಡ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನಪಗ ರಾಮನ್ ತಿನೊಡು ಪಂಡ್‌ದ್ ಬತ್ತ್‌ನ ಸೂರ್ಪನಕಿ ರಾಮನ್ ಮದಿಮೆ ಆವೊಡುಂದು ಕೆನ್ನಪಗ ಆಯೆ ಪನ್ಪೆ ಯಾನ್ ಏಕಪತ್ನಿ ವೃತಸ್ಥೆ, ಎನ್ನ ಮೆಗ್ಯೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣೆ ಉಲ್ಲೆ ಪಂದ್ ಅಲೆನ ಬೆರಿಟ್ಟ್ 'ಮೋಲು ರಕ್ಕಸಿ ಅಲೆನ ಮೂಂಕುನುಲ, ಮೀರೆನ್‌ಲಾ ಕೊಯಿದ್ ಕಡಪುಡುಂದು' ಬರೆದ್ ಕಡಪುಡುವೆ. ಈ ರೀತಿ ಆಯಿನ ಕೋಪೊಗು ಅಣ್ಣೆ ಆಯಿನ ರಾವಣಡ ದೂರು ಪನ್ಪಲ್. ನಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾದ್ ಕಾಡ್‌ಡ್ ಇತ್ತ್‌ನ ಸೀತೆನ್ ಕನಯೆರೆ ಪೋಯೆ ಅಪಗ ಇಂಚ ಆಂಡ್ ಪಂದ್. ಆಯಿಕ್ಕ್ ಬೋಡಾದ್ ರಾವಣೆ ಸೀತೆನ ಅಪಹರಣ ಮಲ್ಪುವೆ. ರಾಮೆ ರಾವಣನ್ ಕೆರ್ದ್ ಸೀತೆನ್ ಲೆತ್ತೊಂದ್ ಬರ್ಪೆ. ಸೀತೆ ಬಂಜಿನಾಲ್ ಆದ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೊರ್ತುಡು, ಒರಿ ಮಡ್ಯೆಲೆ ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದ್ ಬತ್ತ್‌ನೆಕ್ 'ಯಾನ್ ನಿನನ್ ಪಿ ಎನ್ನ ಇಲ್ಲಗ್ ಸೇರಾಯೆರೆ ರಾವಣೆ ಲಂಕೆಗ್ ಕೊನೆಯಿನ ಸೀತೆನ್ ಪಿರ ತನ್ನ ಇಲ್ಲಗ್ ಸೇರಾಯಿನ ರಾಮೆ ಅತ್ತ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪುನ ವಿಚಾರ ರಾಮಗ್ ತೆರಿದ್ ಸೀತೆನ್ ಕಾಡ್‌ಗ್ ಬುಡ್‌ದ್ ಬರಿಯೆರೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನಡ ಪನ್ಪೆ.
ಪಿದಯಿದ ಸಂಪರ್ಕೊಲು
https://web.archive.org/web/20100324021639/http://ancientindians.wordpress.com/sita-devi/ Sita Kalyanam in the Valmiki Ramayana
ಕರ್ಂಗೋಲು
ಕರ್ಂಗೋಲು ಪದಾರ್ಥ
'ಕರ್+ಕೋಲು' ಈ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕ್ಕುಲು ಸೇರ್‍ದ್ ಕರ್ಂಗೋಲು, ಕರಂಗೋಲು ಆದಿಪ್ಪು. ಕರ್ಂ ಪಂಡ ಕಪ್ಪುದಂದ್ ಅರ್ಥೊ. ಅಂಚಾದ್ ಕಪ್ಪುದ ಕೋಲು ಕರ್ಂಕೋಲು>ಕರ್ಂಗೋಲು ಆದಿಪ್ಪೊಡು. ಕರ್ಂಗೋಲು ನಲಿಪುನಕ್ಲೆ ಕೈಟ್ ಕರಿಯನೆಕ್ಕಿದ ಕೋಲು ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ ನಿಕ್ಕಿದ ಕೋಲು ಪತೊಂದು ನಲಿಪುನ ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆ ಕರ್ಂಗೋಲು ಕುಣಿತ.
ಕರ್ಂಗೋಲು ನಲಿಕೆ
ಕರ್ಂಗೋಲು ಪನ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ನಲಿಕೆದ ಪುದರ್. ಸುಗ್ಗಿದ ಪುಣ್ಣಮೆ ಮೀನಮಾಸದ ಪುಣ್ಣಮೆದ ದುಂಬುನಾನಿ ಪಂಡ ಪೂವೆದಾನಿ ಸುರುವಾದ್ ಒಂಜಿವಾರೊ(ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಸುರೂತ ವಾರೊ)ಕರ್ಂಗೋಲು ನಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುಳ್ಯೊ, ಪುತ್ತೂರು, ಬಂಟ್ವಾಳ ಬುಕ್ಕೊ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೋಕುಲೆಡ್ ಈ ಕರ್ಂಗೋಲು ಕುಣಿತೊ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಕುಣಿತನ್ ಆದಿದ್ರಾವಿಡೆರ್ ಪನ್ಪಿ ಮನ್ಸಜನಾಂಗೊಗು ಸೇರಿನಕುಲು ನಲಿಪುವೆರ್. ಮೊಕ್ಳ್ ಪಿರಾಕಡ್‍ದೇ ಬೇಸಾಯೊ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾಯಿನೆಡ್‍ದಾವರ ಕೃಷಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಈ ಜನಾಂಗೊದಕ್‍ಲೆಗ್‍ಲಾ ಕೈತಲ್‍ದ ಸಂಬಂಧೊ ಉಂಡು.
ನಲಿಕೆದ ಕ್ರಮ
ಗ್ರಾಮ ಸಂಚಾರದ ಪೊರ್ತುಡ್ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಶುದ್ದೊಡು ಉಪ್ಪೊಡು. ಗುಂಪುದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್ಡ್ ಉಂತುದು 'ಪೊಲಿದೆತ್ತೊಂದು ಬತ್ತೋ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆ, ಅಪಗ ಇಲ್ಲ್‌ದಕುಲು ಅಕ್‌ಳೆಗ್ ಬೊಳ್ಪುದ ವ್ಯವಸ್ತೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ನಲಿಪೆರೆ ಅನುಮತಿ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಗಂಟೆಮಣಿನ್ ಜೊರಾದ್ ಬೊಟ್ಟ್‌ದ್ ಪಾಟ್‌ದ(ಪದ್ಯ) ಒಟ್ಟ್‌ಗ್ ನಲಿಕೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನಲಿಪುನಕುಲು ರಡ್ದ್ ಸಾಲ್ಡ್ ಉಂತುದು ಒಂಜಿ ಪಜ್ಜೆ ಎದುರು ಒಂಜಿ ಪಜ್ಜೆ ಪಿರವು ಪಂದ್ ರಡ್ದ್ ಕೈತ ನೆಕ್ಕಿದ ಸೂಡಿನ್ ಎದುರು ಪಿರವು ಬೀಜಾವೊಂದು ನಡಪುವೆರ್ ಎದುರು ಪೋದು ದಿಕ್ಕ್ ಬದಲ್ ಮಲ್ಪುನಗಲ ಕ್ರಮ ಅವ್ವೆ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒರಿಯೆ ಪದ್ಯ ಪಣೊಂದು ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಡೋಲು ಬೊಟ್ಟ್ಯರೆ ಬೇತೆ ಜನಲ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಪರಬ್ಬೆನ ವೇಸ ದಾಯೆ ಕೋಲುನು ನೆಲಕ್ ಬೊಟ್ಟೊಂದು ನಲಿಪುನಕ್ಲೆನ ಅನ್ಚಿಂಚಿ ಪೊವೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆ. ಕೊರಗ ಬೊಕ್ಕ ಮದಿಮಾಯೆ ಮದಿಮಾಳೆನ ವೇಸದಕುಲು ಇಂಚೆನೆ ಸುತ್ತು ಬತ್ತ್ದ್ ನಲಿಪುವೆರ್.ಪಾಟ್‌(ಪದ್ಯ) ಪನ್ಪಿನಾಯೆ ಒಂಜಿ ಸಾಲ್ನ್ ಪಂದ್ ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ಒರಿದಿನಕುಲು ' ಪೊಲಿಯೋ ಪೊಲ್ಯರೆಪೋ ಪುವ್ವೆ ಪೋಂಡುಲ್ಲಯಾ ' ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂಚ ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡೆ ಪೋದು ನಲಿಪುವೆರ್, ಮುಕ್ಲೆಗ್ ಅರಿ, ಬಾರ್, ಪಣವು ಪಡಿ(ಸಂಭಾವನೆ)ಲಾ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಇಲ್ಲ್ ಇಲ್ಲಡೆ ಪೊದು ನಲಿಪುನ ನಲಿಕೆ ಆಯಿನ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲದಕುಲೇ ತೂಪುನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೆರ್. ಜಾಸ್ತಿಯಾದ್ ಈ ನಲಿಕೆ ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟಡ್ ಮಾತ್ರ ನಡಪುಂಡು.
ವೇಸನ್ ದೆಪ್ಪುನ ಕ್ರಮ
ಒಂಜಿ ರಾತ್ರೆದ ಸಂಚಾರ ಮುಗಿನ ಬೊಕ್ಕ ಕರಂಗೋಲುದ ಗುಂಪು ಒಂಜಿ ಕಾಯೆರ್ ಮರದ ಮುದೆಲ್ದಡೆ ಬರ್ಪೆರ್. ರಂಗ್ ದೆತ್ದ್, ವೇಷೊನು ದೆಪ್ಪುನ ವಿಧಿಲಾ ಈ ಮರತ ಮುದೆಲ್ಡೆ ಆಪುಂಡು. ರಂಗ್ ಬೊಕ್ಕ ವೇಸನ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ಕಾಯೆರ್ ಮರತ ಏಳ್ ಇರೆನ್ ದೆತ್ತ್ದ್ ನೆಲತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಸಾಲಾದ್ ದೀದ್ ಒಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಅರಿ ಪಾರ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿದ್ ನೆಕ್ಕಿದ ಸೊಪ್ಪುದ ಸೂಡಿನ್ ಅವುಲೆ ಬುಡ್ದು ಪೋಪೆರ್. ಉಂದು ಪೂರ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಮೀದ್ ಉಪಹಾರ ದೆತೊನುವೆರ್. ಇಂಚೆನೆ ಒಂಜಿ ವಾರ ಈ ನಲಿಕೆ ಆಪುಂಡು.
ಒಣಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಸಾದ ಪಟ್ಟುನ
ಕಾನದ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಟದ ಪಣ್ಪಿ ಕುಲದೈವೊಳೆಗ್ ಕರಂಗೋಲು ನಲಿಕೆದ ಕಡೆತ ದಿನ ಅಗೇಲ್ ಬಲಸ್ದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆನ್ ಸಂದಾಪುನ ಕ್ರಮಲಾ ಉಂಡು. ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಅರಿ, ಬಾರ್,ಪಣವುಡ್ದು ಉಣುಪ್ಪು ರೊಟ್ಟಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೋರಿದ ಅಟಿಲ್ ಮಲ್ತ್ದ್ ಒಂಜಿ ಪಜೆತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಅಂಗಲೊಡು ಬಲಸುವೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರಂಗೋಲು ನಲಿಕೆದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಡೆಕ್ ಮಾತ ಪಟ್ದ್ ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. .
ತುಡರ್
ತುಳುನಾಡ್ ಮಾತಾ ಪರ್ಬಲೊಡ್ ತುಡರ್ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಬೊಡು.ತುಡರ್ ಪೊತ್ತ‍ವುನಿ ಪಂಡ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿನಾ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.ಇತ್ತೆ ಪೂರ ಸಾಲೆಡ್ ಒವೂಲ ಕ್ರಮ ಇಜ್ಜಿ. ಸೂರ್ಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಗ್ನಿದ ಸಂಕೇತವಾದ್ ತುಡರ್‌/ದೀಪ ಮಂಗಳಕರವಾಯಿನವು. ಮಾನವೆ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಾಯಿನ ಅನೇಕ ಅದ್ಭುತ ವಸ್ತುಲೆಡ್ ಅಗ್ನಿಲಾ ಒಂಜಿ. ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ ಜೀವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ, ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇದನ್ನು ಆತ ದೇವತೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ ಅಥವಾ ಜ್ಯೋತಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ತ್ವವಿದೆ. ವೇದದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಿದಂತೆ ಇಂದ್ರನ ಅನಂತರ ಅಗ್ನಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವನಿಗೆ ಐಹಿಕ ಅಥವಾ ಭೌಮಿಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಆಕಾಶ ಜ್ಯೋತಿ ಬೊಕ್ಕ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಪನ್ಪುನ ಮೂಜಿ ರೂಪೊಲು ಉಂಡು ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ದೀಪದ ಕಲ್ಪನೆ ಬತ್ತ್‌ನೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಾಗರಿಕತೆ ಪೊಸ ಶಕ್ತಿನ್ ಪಡೆಂಡ್. ಬೊಲ್ಪು ನರಮಾನಿಗ್ ಜ್ಞಾನಮೂಲವಾದ್ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಉಂದೆನ್ ಸಾಂಸ್ಕಂತಿಕ ಪರಂಪರೆಡ್ ಪವಿತ್ರವಾಯಿನವು ಪಂದ್ ಭಾವಿಸಾದ್ ಉಂಡು. ದೀಪದ ಮಹಿಮೆನ್ ತೆರಿನ ಮಾನವೆ ಅಯಿನ್ ಪೊರ್ಲು ಮಲ್ಪೆರೆ ಆಪಗಪಗ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನವು ಸಹಜ.
ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಲಾಯಿನ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತೊಲೆಡ್‍ ಬಂಗಾರ್‌ದ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲೆಬಾಳುನ ಹರಳುಲೆನ ದೀಪೊಲೆನ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಬರ್ಪುಂಡು. ರಾಮಾಯಣದ ಸುಂದರ ಕಾಂಡೊಡು ಬರ್ಪುನ ರತ್ನದೀಪದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಬೊಕ್ಕ ಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣ ಪರ್ವೊಡು ದೀಪದ ಬೊಲ್ಪುಡು ನಡತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ನ ರಾತ್ರೆದ ಯುದ್ಧದ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ವರ್ಣನೆಲು ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಪುರಾಣ ಸಾಹಿತ್ಯೊಡು ದೀಪೊಲೆನ ಬೆಳವಣಿಗೆಲು ಉಂಡು. ವಿಷ್ಣುನ ದಶಾವತಾರೊಲೆನ ಕಲ್ಪನೆ, ದೀಪ ತಯಾರಿಸುನ ಕಸಬುದಾರೆರೆಗ್ ಉತ್ತಮವಾಯಿನ ಸ್ಫೂರ್ತಿನ್ ಕೊರ್ತ್ಂಡ್. ಅಂತೆಯೇ ಮತ್ಸ್ಯ, ಕೂರ್ಮ, ವರಾಹ ಅವತಾರಗಳ ದೀಪಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ದೀಪಗಳು, ವಿಷ್ಣುಸಂಕೇತಗಳಾದ ಶಂಖ ಚಕ್ರ ಗದೆ ಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕಾಳಿದಾಸನ ಮೇಘದೂತದಲ್ಲಿ ಅಲಕಾನಗರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷ ರತ್ನದೀಪಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದದಲ್ಲೂ ದೀಪಗಳಿಗೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ದೀಪರಾಜ ದೀಪರಾಣಿಯರ ಉಲ್ಲೇಖ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೀಪ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಚಿಪ್ಪಿನಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿರಬೇಕು. ಅನಂತರ ಮಣ್ಣಿನ ಮತ್ತು ಲೋಹದ ದೀಪಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದುವು. ಮೊದಲು ಅದು ಬಟ್ಟಲಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಬತ್ತಿಯನ್ನಿಡಲು ಚಂಚು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸುಂದರವಾದ ಪೀಠವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮರದ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಪೀಠಗಳನ್ನು ದೀಪಪಾತ್ರೆಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪೀಠಗಳು ವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿಯೋ ಅಷ್ಟಕೋನಾಕಾರವಾಗಿಯೋ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಲಂಕೃತ ಪಾದ ಪೀಠಗಳು ದೀಪದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾದವು.
ಖ
ಖ, ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ಕ-ವರ್ಗೊದ ರಡ್ಡನೇ ಅಕ್ಷರೊ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ.
ತುಡರ್
ದೀಪಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹರಕೆಯ ದೀಪಗಳಾಗಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಆಯುಷ್ಮಂತನಾಗಲು, ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಲು, ಹಾಗೂ ಸತ್ಪುತ್ರನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೇವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ತನ್ನ ಬಯಕೆ ಈಡೇರಿದಾಗ, ಇಂಥ ಹರಕೆ ದೀಪಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ ಮಾನವ ದೇವರಿಗೆ ಅವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲವು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಪದ್ಧತಿ ಈಗಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹರಕೆಯ ದೀಪಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿಯೂ ಒರಟಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೂ ಭಾವನಾಸೌಂದರ್ಯ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಸೂಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಯಜಮಾನಿಯಾದ ತಾಯಿ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೀಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನಾಂಗದವರು ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ನವಿಲುಗಳ ಆಕೃತಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ಮದುವೆ ಹಬ್ಬ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಗೋಂಡರ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಐದಡಿ ಎತ್ತರದ ಒಂದು ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ನೀಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಮಾನವಾಕೃತಿಯೂ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದೀಪಗಳು ಇರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬ ಜಿಂಕೆಯ ಅಥವಾ ಮಾನವರೂಪಿ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಕಬ್ಬಿಣದ ದೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಸೌರಾ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಮಾಂತ್ರಿಕ ದೀಪದ ಬಳಕೆ ಇದೆ. ಅದರ ಒಂದು ಬದಿಗೆ ಮರಣಸಂಕೇತವಾದ ನವಿಲಿನ ಚಿತ್ರವೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ಸೌರಾ ಪೂಜಾರಿಣಿಯರ ಪ್ರೇತಾಕೃತಿಗಳೂ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಬಗೆಗಳಿವೆ. ಅರ್ಚನಾದೀಪ, ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಆರತಿದೀಪ, ನಂದಾದೀಪ, ತೂಗುದೀಪ, ಕಾಲುದೀಪ, ಮುಂತಾದವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ದೀಪವೇ ಅರ್ಚನಾದೀಪ.
ಖ
ಖ ಅಕ್ಷರೊದ ಇತಿಹಾಸೊ
ಇಂದೆತ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಸುರ್ಪೊನು ಮೌರ್ಯರೆ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಶಾಸನಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಡ್ ಉಂದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕ ಚಿಹ್ನೆದಂಚ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಶಾತವಾಹನೆರೆ ಕಾಲೊಡು ತಿರ್ತ ಬಿಂದುದ ಬದಲ್ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಅಡ್ಡಗೆರೆ ಬತ್ತ್ ಸೇರ್ಂಡ್. ಕದಂಬೆರೆ ಕಅಲೊಡು ಮಿತ್ತ ಕೊಂಡಿ ಎಲ್ಯೆ ಆವೊಂದು ಅತ್ತಂತೆ ಪೇಟಿಕಾಶಿರೊದ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಮುಕ್ಯೊ ಆಂಡ್. ಬಾದಾಮಿದ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಕಾಲೊಗು ಈ ರೂಪೊಡು ಒಂತೆ ಬದಲಾವಣೆ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಷರೊ ಅಗೆಲೊ ಆಂಡ್. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲೊಗಾನಗ ಇಂದೆಕ್ ಇತ್ತೆದ ರೂಪೊ ಬರೆರೆ ಸುರುವಾಂಡ್. ಅಲ್ತ್‌ಡ್ತ್ ದುಂಬುಗು ಅವ್ವೇ ರೂಪೊ ಸ್ತಿರೊ ಆಂಡ್. ಅಕ್ಷರೊ ನಾನೊಲಾ ಉರುಂಟಾದ್ ಕಲ್ಯಾಣೊದ ಚಾಳುಕ್ಯೆರೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲೊಲೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊದ ಕಾಲೊಲೆಡ್ ನಡತ್ತ್ ಬರೊಂದಿಪ್ಪುನೆನ್ ಗುರ್ತಿಸವೊಲಿ.
ತುಡರ್
ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ದೀಪವೇ ಆರತಿದೀಪ. ದೇವರ ಮುಂದೆ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಬೆಳಗುವ ದೀಪವೇ ನಂದಾದೀಪ. ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ತೂಗುಹಾಕಿದ ದೀಪ ತೂಗುದೀಪವಾದರೆ, ಪುಟ್ಟಸ್ತಂಭದಂಥ ಪೀಠದ ಮೇಲಿರುವ ದೀಪವೇ ಕಾಲುದೀಪ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳ ರಚನೆ, ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ನಮೂನೆಗಳೂ ಕಲಾಕುಸುರಿಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಅಲಂಕರಣೆಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈಗ ಗಮನಿಸಬಹುದು.
ಖ
ಸಾಸ್ತ್ರೀಯೊ ಇಚಾರೊ
ಖ ಅಕ್ಷರೊ ಕಂಠ್ಯ ಕಂಠ್ಯ ಅಘೋಷ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಧ್ವನಿನ್ ಸೂಚಿಸವುಂಡು.
ತುಡರ್
ಕೆಲವು ಆರತಿ ದೀಪಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿಕೆಗಳಿರುತ್ತವೆ; ಭಕ್ತ ಅಥವಾ ಪೂಜಾರಿ ಆರತಿ ದೀಪವನ್ನು ತನ್ನ ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಈ ಹಿಡಿಕೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಪ ಮೀನ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆಕಾರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿರುವುದುಂಟು. ಸರ್ಪವಾದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಕಾಳಿಂಗಮರ್ಧನ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪಂಚಾರತಿ ಎನ್ನುವ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆಯ ಆರತಿ ದೀಪದಲ್ಲಿ ಐವರು ಸುವಾಸಿನಿಯರು ಕುದುರೆಯ ಹಿಂದೆ ನಿಂತಂತಿದ್ದು, ಹಿಡಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರ ಕುಳಿತಂತೆ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಆರತಿ ದೀಪಗಳು ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೆಖಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 17 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಆರತಿ ದೀಪ ಐದು ದಳಗಳುಳ್ಳ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಐದು ಸರ್ಪಗಳು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇದರ ಹಿಡಿಕೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ದೀಪಪಾತ್ರೆ ಇದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಾಗಕುಂಭದೀಪ ಒಂದು ದೀಪಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅದರ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕರ ಜೋಡಿಸಿ ಕುಳಿತ ವಿಗ್ರಹವೊಂದನ್ನು ಹಾಗೂ ಕುಂಭದ ಬಾಯಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಏಳು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಯೂರ ಧೂಪಾರತಿ ನವಿಲಿನಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಧೂಪವನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಕೊಳವೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕೈಹಿಡಿಕೆ, ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಾಕಡಾರತಿಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಮೂರ್ತಿ ಇದ್ದು ಆತನ ಹಿಂಭಾಗದ ಪ್ರಭಾವಳಿಗೆ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಆರತಿ ದೀಪಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಂದಿ, ಗಿಳಿ, ಸರ್ಪ ಮುಂತಾದವು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ದೀಪಧಾರಿಣಿ ಅಥವಾ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ದೀಪದ ಪ್ರಕಾರ. ಇದನ್ನು ದೀಪದ ಮಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಉಂಟು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೃತ್ಯಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆನೇನ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿ ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಎರಡೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಹಿಡಿದಿರುತ್ತಾಳೆ. ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದವನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಕೇಶಾಲಂಕಾರ, ಉಡಿಗೆ ತೊಡಿಗೆ ಆಭರಣ ಶೈಲಿ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದು ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದು, ಅವಳ ಹಿಂದೆ ಐದು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪವೊಂದು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಂತಾದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಗಳು ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗಾಕೃತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಖ
ತುಳುತ ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊಲು
ವರ್ಗೀಯ ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರೊನು ಮೂಜಿ ಇಬಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ.
ತುಡರ್
ಕೆಲವು ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯರ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ದೀಪಕ್ಕೆ ಎಣ್ಣೆ ಒದಗಿಸಲು ದೇಹದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲೇ ನಳಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಂದು ನೃತ್ಯಭಂಗಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅವಳ ಎಡಗೈಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಹಣತೆಗೆ ಹೀಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಬಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇದೆ. 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಡಗೈಯಲ್ಲಿ ದೀಪಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದು ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಹೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವಂತಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೀಪವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ, ಚತುರ್ಭುಜಳಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ ಎರಡು ಗಜಗಳು, ಆಚೀಚೆ ಚಾಮರಧಾರಿಣಿಯರು ಮತ್ತು ದೀಪಪಾತ್ರೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಿಳಿಗಳು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗಜಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಹಿಂಭಾಗ ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.
ಕಾಲುದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆಕಾರ ವೈವಿಧ್ಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು. ಅಪೂರ್ವ ಮಾದರಿಯ ಕಾಲುದೀಪದಲ್ಲಿ ಐದು ಜ್ಯೋತಿಗಳನ್ನುರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸುತ್ತ ಐದು ಗುಳಿಗಳಿದ್ದು ಕೆಳಗಡೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಎಣ್ಣೆ ತಟ್ಟೆ ಇದೆ. ಇದು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಕಾಲುದೀಪ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸುಂದರ ಕಾಲುದೀಪ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲುದೀಪ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಮೋರೆ ಚಾಚಿದ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಕೆಳಬದಿಗೆ ನೇತುಹಾಕಿದ ಉಂಗುರ ವಿನ್ಯಾಸ, ಪೀಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಾವರೆ ದಳಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಐದು ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿರಿದ ಮೊಗ್ಗಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಅಥವಾ ಗಿಳಿ, ಹಂಸ, ನವಿಲು ಮುಂತಾದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಲುದೀಪಳು ಕೇರಳ ಕರ್ನಾಟಕ ಗುಜರಾತ್ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಂತಾದೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಾಲುದೀಪವೊಂದರಲ್ಲಿ ಎಂಟು ದಳಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಧಾನ ದೀಪಪಾತ್ರೆ ಇದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಚ್ಛವರಳಿಸಿ, ನೃತ್ಯಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮನಮೋಹಕ ನವಿಲಿದೆ. ಪೀಠ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟದಳಗಳುಳ್ಳ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಗರಿಗೆದರಿ ಕುಣಿಯುವ ನವಿಲಿರುತ್ತವೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾಲುದೀಪದ ಮೂರು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರ ಹಾಕಿ ಉರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಖ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ತುಡರ್
ಸರಪಳಿಗಳಿರುವ ತೂಗುದೀಪಗಳು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕವಾಗಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜಮಹಾರಾಜರ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುವ ತೂಗುದೀಪಗಳ ಆಕಾರ ವೈವಿಧ್ಯ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವಂಥಹುದು. ರಾಜಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತೂಗುದೀಪ ಉಲ್ಲೇಖನಾರ್ಹ. ಹೆಣ್ಣು ನವಿಲೊಂದು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಂದ 2 ದಳಗಳುಳ್ಳ ದೀಪಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದೆ. ಈ ನವಿಲಿನ ಒಡಲೇ ತೈಲಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿಂದ ದೀಪಪಾತ್ರೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ, ನಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ ವಿಶೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಂತಿರುವ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನುಳ್ಳ, ಸರಪಳಿ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲಾಕಾರನ ಕೌಶಲ ಜಾಣ್ಮೆ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತೂಗುದೀಪವೊಂದರ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಡೊಂಬರಾಟದ ಹುಡುಗಿ ಕಾಲುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಎತ್ತಿ ತಂದು ತಲೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವುಂತೆ ಕೆತ್ತಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ತೂಗುದೀಪಗಳ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವಿದ್ದು, ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಾಮಗಳೂ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಒಂದು ವೈಷ್ಣವದೀಪ ಈ ಬಗೆಯದು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ 36 ದಳಗಳ ತೂಗುದೀಪವೊಂದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾವುತ ಸಹಿತವಾದ ಆನೆಯೂ ಮಾವುತನ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊರಟ ಸರಪಳಿಯೂ ಇವೆ. ಆನೆಯ ಪಾದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯ ಪಾತ್ರೆ ಇರುವುದು ಇದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ತೂಗುದೀಪ ಶಂಖಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಚ್ಚಳ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನವಿಲು ಮತ್ತು ಸರಪಳಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ನವಿಲು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಮೊಗಲ ಶೈಲಿಯ ತೂಗುದೀಪಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವೂ ಕೌಶಲಪೂರ್ಣವೂ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಿತ್ತಾಳೆ, ತಾಮ್ರ ಮುಂತಾದ ಲೋಹಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಇಲ್ಲವೇ ಮೊಟ್ಟೆಯಾಕಾರದ, ಅಷ್ಟಕೋನಾಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಚೌರಸಾಕಾರದ ತೂಗುದೀಪಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಬೇಕು. ಇವುಗಳ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಜಟಿಲವಾದ ಭೂಮಿತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವುಳ್ಳ ಅನೇಕ ರಂಧ್ರಗಳು ಕೊರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಜ್ಯೋತಿ ರಂಧ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊಗಲ್ ಶೈಲಿಯ ತೂಗುದೀಪ ಮೂರು ಸರಪಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಲತಾವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೈದರಾಬಾದಿನ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತೂಗುದೀಪ ಒಂದು ಪಂಜರದಂತಿದ್ದು ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಕಾಲುದೀಪವಿದೆ. ದೀಪ ಹಚ್ಚಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪಂಜರದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಹರಳುಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ತೂಗುದೀಪಗಳು ಯೂರೋಪಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಣದ ಬತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಕೆಲವು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹರಳಿನ ತೂಗುದೀಪಗಳು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
ಸಮಾಯಿ ಎನ್ನುವ ದೀಪದ ಮುಚ್ಚಳದ ಮೇಲೆ ನವಿಲು, ಆನೆ, ಸರ್ಪ ಮುಂತಾದವು ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ತಂಬದ ಮೇಲೆ ಗಿಳಿ ಮುಂತಾದುವು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ದೀಪಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವಳ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಂಕಣದ ಮೇಲೆ ಗಿಳಿ ಕುಳಿತಂತಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಾಯಿ ದೀಪಗಳು ಪುಟ್ಟ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರಗಳಂತಿರುತ್ತವೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ದೀಪಗಳನ್ನು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪಿರಮಿಡ್ ಗೋಪುರಾಕಾರವಾಗಿದ್ದು ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಹಗಳು ಕೊರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ದೀಪ, ಗಣೇಶದೀಪ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಬಗೆಯ ಮನೆಯ ದೀಪಗಳನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18 ಶತಮಾನದ ಗಣೇಶದೀಪ ಕುತೂಹಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ದೀಪಸ್ತಂಭದ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಗಣಪತಿಯ ಚಿತ್ರವೂ ಪೀಠಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಖವನ್ನು ದೀಪಪಾತ್ರೆಯೊಳಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಇಲಿಯ ಚಿತ್ರವೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಗಜದೀಪ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ್ದು. ಸೊಂಡಿಲಲ್ಲಿ ದೀಪ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ, ಗಣೇಶ; ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಶಿವಲಿಂಗ ನಂದಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಪಗಳಿವೆ. ಗುಜರಾತಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಗಜದೀಪ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಎರಡು ದೀಪ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ನಿಂತ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಯೊಂದು ನೃತ್ಯಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೀಪಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಏಳು ಹೆಡೆಯ ಸರ್ಪ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದೀಪದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳುಳ್ಳ ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ, ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಿ ಮಲಗಿರುವ ಎರಡು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿದ್ದು ಅವು ದೀಪಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ದೀಪವೊಂದು ಸಿಂಹದಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ 18 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ದೀಪ 5 ದೀಪ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸಾಲೂ ಆಚೀಚೆ ಕುದುರೆ ಸವಾರರೂ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ವಿಗ್ರಹಗಳೂ ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ದೀಪದ ತುದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಸರಪಳಿಗಳು ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಜೋತಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಅವುಗಳ ತುದಿ ಪತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದೆ. ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಸ್ಮøತಿ ದೀಪದಲ್ಲಿ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಕುಳಿತಿರುವಂತಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್‍ಮಸ್ ಹಬ್ಬದಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಕಾಶ ದೀಪಗಳನ್ನು ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ. ಶ್ರಾವಣ ಶುಕ್ರವಾರದಂದು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಷಾಢಮಾಸದ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ದೀಪಗಳನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ಹೊಸದೀಪಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ದೀಪರಾತ್ರಿಯೆಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಿದೀಪಗಳನ್ನು ಉರಿಸುವುದುಂಟು. ಕೆಲವು ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ದೀಪಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸುವುದು ಈಗ ವಾಡಿಕೆ. ದೀಪದ ವೈಭವ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ದೀಪಾವಳಿಯಂದು. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಕೆಪಂಟಿಕೆಯವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ದೀಪ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ನಮಗೆ ನೋಡಸಿಗುವುದು. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀರರನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವಾಗ, ಅವರು ವಿಜಯಿಗಳಾಗಿ ಬಂದಾಗ, ದೀಪದೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು. ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿಯವರು ದಂಡಿಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊರಿನಲ್ಲಿಯೂ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರಾರ್ಥನಾದೀಪದೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧುರಾ ಪಂಜಾಬ್ ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೀಪಹಿಡಿದು ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪಗಳು ಬಂದಮೇಲೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವೈವಿಧ್ಯ, ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಇಂದ್ರಜಾಲ ನಗರಿಯಂತೆ ವರ್ಣರಂಜಿತ ದೀಪಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ದೀಪಾಲಂಕೃತ ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ ದಸರಾದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಡೆದೀಪ, ಗೋಳದೀಪ, ನಿಯಾನ್ ದೀಪ, ಅಣು ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪ, ಚಿಮಣಿ ದೀಪ, ಗ್ಯಾಸ್‍ದೀಪ ಇತ್ಯಾದಿ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ನಾನಾ ಆಕಾರಗಳ ದೀಪಗಳ ಬಳಕೆ ಇಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಮಾನವನ ಜೀವನೊಡು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾದ್, ದೀಪಜ್ಯೋತಿ, ಪುಟ್ಟುರ್ದು ಸೈಪುನಡೆ ಮುಟ್ಟ ಒಂಜಿ ಅತ್ತ್ ಒಂಜಿ ರೂಪೊಡು ಉಪಯೋಗೊಡು ಉಂಡು. ದೀಪ ಜ್ವಾಲೆನ್ ಆಧರಿಸಾದ್, ಶುಭಾಶುಭೊಲೆನ್‌ ಪನ್ಪುನ ಪದ್ಧತಿ ತೋಜಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ದೀಪ ತೆಕ್ಕ್ಂಡ ಸಂಪತ್ತ್ ನಾಶ. ಬೊಲ್ದು ಜ್ವಾಲೆ ಅನ್ನನಾಶ ಸೂಚಕ, ಅತಿ ಕೆಂಪು ಜ್ವಾಲೆ ಯುದ್ಧದ ಸಂಕೇತ. ಕಪ್ಪು ಜ್ವಾಲೆ ಮರಣದ ಸಂಕೇತೊಲು ಪಂದ್‍ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪಂಡ್‌ದ್ ಉಂಡು. ದೀಪಜ್ಯೋತಿ ಗಾಳಿಗೆ ನಂದಿದರೆ ಅಥವಾ ಕೈಜಾರಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅಶುಭವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದುಂಟು. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ತಮಸೋಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯವೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ಭಾರತೀಯರು ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿರುತ್ತಮಂ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ
ಅನುಶ್ರೀ
ಅನುಶ್ರೀ (ಪುಟ್ಟು: 25 ಜನವರಿ 1988) ಮೇರ್ ಒರ್ತಿ ನಿರೂಪಕಿ ಬೊಕ್ಕ ನಟಿ. ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಚಾನಲ್ ಲೆಡ್ ನಿರೂಪಕಿಯಾದ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನೊನು ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್, ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಿಚ್ಚರ್‍ಲೆಡ್ ನಟಿಯಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮುರಳಿ ಮೀಟ್ಸ್ ಮೀರಾ ಪನ್ಪಿನ ಚಿತ್ರೊಡ್ ಸ್ವರೊತ್ತ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಮಲ್ದಿನೈಕ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಂದ್‍ದೆರ್.
ಪುಟ್ಟು
ಅನುಶ್ರೀ ಮೇರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡುಪ್ಪುನ ಕುಡ್ಲದ ಸುರತ್ಕಲ್ ಡ್ ಸಂಪತ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಶಿಕಲಾ ಮೊಕ್ಲೆನ ತುಳು ಪಾತೆರುನ ಕುಟುಮೊಡು 25 ಜನವರಿ 1988 ನೇ ತಾರೀಕ್‍ಗ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಅರೆಗ್ ಅಭಿಜಿತ್ ಪನ್ಪಿನ ಮೆಗ್ಯೆ ಉಲ್ಲೆರ್.
ಬರವು
ಮೇರ್ ಕುಡ್ಲದ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಪುನ ದುಂಬು ಸಾಲೆದ ಬರವುನು ಐನನೇ ಕ್ಲಾಸ್‍ ಮುಟ್ಟ ''ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಸಾಲೆ ಬೆಂಗಳೂರ್ ಡ್ ಕಲ್ತೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ತುಳುವೆರ್ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಕರ್ತವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ
ಕರ್ತವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಕರ್ತನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡ್ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರೇಯರ್ (lord's prayer) ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರೆ. ಉಂದು ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ ಆಯಿ ಸತ್ಯವೇದದ ರಡ್ಡನೇ ಭಾಗ ಆಯಿ ಪೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಆದುಂಡು. ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರೆ ಶಿಷ್ಯೆರ್ ನಕುಲು ಯೇಸುಡ ಎಂಕುಲು ಎಂಚ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪೊಡು ಎಂಕಲೆಗ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪರೆ ಕಲ್ಪಾಲ ಪಂಡಿನೆಕ್ಕ್ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತೆರ್ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆನ್ ಕಲ್ಪಾಯೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿಪುನವು ಅತ್ತಂದೆ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ಲೆಕ್ಕ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಲಾ ಆವಡ್ ಎಂಕಲೆಗ್ ಉನಿಯೆರೆ ಕೊರ್ಲ, ಹಾಳ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪಂದೆ, ಬಾಕಿದಾಯಗ್ ಮಾಪು ಮಲ್ಪುಲ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥೊನು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಕ್ರೈಸ್ತೆರ್ ದೇವಾಲಯಲೆಡ್, ಇಲ್ಲಲೆಡ್, ಸ್ಮಶಾನೊಡು,ಆತ್ತಂದೆ ಓಲು ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿಪುನ ಗಳಿಗೆ ಉಂಡಾ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆನ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಪರಲೋಕೊಳೆಡ್ ಉಪ್ಪು ಯೆಂಕುಳೆ ಅಮ್ಮಾ! ನಿನ ಪುದರ್ ಪರಿಶುದ್ಧ ಆವಡ್, ನಿನ ರಾಜ್ಯ ಬರಡ್, ನಿನ ಚಿತ್ತ ಪರಲೋಕೊಡು ಆಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಭೂಮಿದ ಮಿತ್ತಲಾ ಆವಡ್, ಬೋಡಾಪಿನವು ಯೆಂಕುಳೆ ರೊಟ್ಟಿನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಇನಿ ಕೊರ್ಲ, ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲದಾಕುಳೆಗ್ ಯೆಂಕುಳುಲಾ ಬುಡುಪಿಲೆಕ್ಕನೆ ಯೆಂಕುಳೆ ಸಾಲೊಳೆನ್ ಯೆಂಕುಳೆಗ್ ಬುಡುಲ, ಯೆಂಕುಳೆನ್ ಶೋಧನೆಡ್ ಸೇರಾವಂದೆ, ಕೇಡ್ ಗ್ ಯೆಂಕುಳೆನ್ ತಪ್ಪಾಲ; ದಾಯೆಗಂದ್ಂಡ ರಾಜ್ಯಲಾ ಬಲಲಾ ಮಹಿಮೆಲಾ ಸದಾಕಾಲೊಗು ನಿನ್ನವು ಆದುಂಡು. ಆಮೆನ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಧರ್ಮ
ಕೀಜಿದ ಅದುರು
alt=ಕೀಜಿದ ಅದುರು (ಬಾಕ್ಸೈಟ್) ದ ನಿಕ್ಷೇಪ - ಕಯೊಲಿನೈಟ್ ಕನಿಜೊದ ಒಟ್ಟುಡು |thumb|ಕೀಜಿದ ಅದುರು (ಬಾಕ್ಸೈಟ್)- ಕಯೊಲಿನೈಟ್ ಕನಿಜೊದ ಒಟ್ಟುಡು
ತುಳುಟು "ಕೀಜಿ" ಇನ್ನಗ  ಆಲುಮಿನಿಯಂ ಲೋಹ. ಅಂಚಾದ್ "ಕೀಜಿದ ಅದುರು" ಇನ್ನಗ "ಬಾಕ್ಸೈಟು".
ಉಲ್ಲೆಕೊ
ತೂಲೆ: ಬಾಕ್ಸೈಟು ಪುಟ.
ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಅದುರುಲು ವರ್ಗೊ:ಕನಿಜೊಲು
ಮರುವಾಯಿ
ಮರುವಾಯಿ ಮೀನ್‍ದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ. ಉಂದೆ ಕ್ಕಷಿ ಉಡುಪಿದಂಚಿ ಕೊಯ್ಯೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆತ್ತ ಮೇಲ್‍ಡ್ ಚಿಪ್ಪಿ ಇಪ್ಪುನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆನ್ ಚಿಪ್ಪುಮೀನ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮರುವಾಯಿನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್
ಕೆಲೆವೆರ್ ಪುರಿಯೋಳ್ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲೆವೆರ್ ಕೊಯ್ಯೊಲು ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್
ಮರುವಾಯಿ ಇಪ್ಪುನಾ
ಉಂದು ತುದೆಟ್ಟ್, ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಮರುವಾಯಿಡ್ ಮಸ್ತ್ ವಿಧ ಉಂಡು. ಆನೆ ಮರುವಾಯಿ, ದಡ್ಡ್ ಮರುವಾಯಿ, ಕಕ್ಕೆ ಮರುವಾಯಿ, ಕೇಸ ಮರುವಾಯಿ, ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಿದೊಕುಲು ಉಂಡು. ಮಲ್ಲ ಮರುವಾಯಿಗ್ ಆನೆ ಮರುವಾಯಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಇತ್ತಿನೆಕ್ಕ್ ಕಕ್ಕೆ ಮರುವಾಯಿ, ಒಂತೆ ಮಲ್ಲ ಮರುವಾಯಿಗ್ ಕೇಸ ಮರುವಾಯಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಕಡಲ ಬರಿ, ತುದೆತ್ತ ಬರಿಟ್ಟ್ ಬದುಕುಂಡು ಪಂದ್ ಪ್ರತಿ ಒರಿ ನರಮಾನಿಗ್ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿನವು ಆದುಂಡು. ಉಂದು ಮೀನ್‍ದ ಒಂಜಿ ಜಾತಿ ಅಂಡಲಾ ಉಂದೆನ್ ಬಲೆ ಪಾಡ್ದ್ ಪತ್ತುನವು ಆತ್ತ್. ಸುದೆಟ್ಟ್ ನಡತೊಂದು ಪೋನಗ ಕಾರಗ್‍ ತಿಕ್ಕಿನೆನ್, ಕೊಡಪಾನೊಡಾ ಮಣ್ಣ್‌ದ ಕಡ್ಯೊಡ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಡಲ ಬರಿಟಾಂಡ ಸೆರೆ ಬನ್ನಗ ಬರಿಕ್ಕ್ ಬರೊಂದೇ ಉಪ್ಪುನ ಆವೆನ್ ಪೆಜಿದ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತಿನಿಸುಲು
ಚೆಂಡ್ ಪೂ
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರುಲು
ಚೆಂಡ್ ಪೂಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಷೆಡ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‌‌‌‌‌‌ ಉಂಡು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪೂ ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದುಲು ವರ್ಗೊ:ಸಸ್ಯವಿಜ್ಞಾನ
ಕರ್ಗಿಶೆಡ್ತಿ
ಕರ್ಗಿಶೆಡ್ತಿ ಒರ್ತಿ ಅನುಭವಿ ಸಿರಿ ದರ್ಸನ ಪಾತ್ರಿಣಿ. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ತಾಲೂಕುದ ಅಳದಂಗಡಿ ಬಡಕಾರಂದೂರು ಗ್ರಾಮೊದ ಒಬ್ಬೊದೊಟ್ಟುಡು ಉಪ್ಪಿನಾರ್ ಕರ್ಗಿ ಶೆಡ್ತಿ. ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್ದ್ ಬದ್ಕುನಾರ್. ಕರಿನ ಸುಮಾರ್ ನಲ್ಪತೈನ್ ಒರ್ಸೊಡ್ದಿಂಚಿ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ ಆಲಡೆಡ್ ಮೂಲ ಸಿರಿ ದರ್ಸನ ಪಾತ್ರಿಣಿ ಆದ್ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರೆನ ಪದ್ರಾಡನೆ ಒರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊಡು ಅತ್ರಿಜಾಲ್ಗ್ ಸಿರಿ ಜಾತ್ರೆ ತೂಯೆರೆ ಇಲ್ಲದಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಪೋಯಿನಾರೆಗ್ ಸಿರಿನ ಸೂಕೆ ಸುರು ಆಂಡ್ಗೆ. ಆ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡೇ ಆರೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಸುರುಸುರುಟು ಕಂಡನಿ ಉಂದು ನಿಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲದ ಕುಲೆತ್ತ ಉಪದ್ರಂದ್ ಪಿರಿಪಿರಿ ಪಂಡ್ನಲಾ ಉಂಡು. ಆಂಡ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ದ ಮೂಲ ಕುಮಾರೆ ಉಂದು ಎನ್ನ ಅಪ್ಪೆರ್. ಮೇರೆಗ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರಡೆ ಪಂಡಿಬುಕ್ಕ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಗೌರವೊಡು ತೂಯೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್ಗೆ. ಮೇರ್ ಸುರುಟು ದಲಿಯೊಗು ಉಂತಿನೆನೇ ಅತ್ರಿಜಾಲ್ಡ್. ಅಲ್ತುಡ್ದು ಇನಿಮುಟ್ಟ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಬರೊಂದು ಉಲ್ಲೆರ್. ಏತೇತೋ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆಕ್ ದಲಿಯೊ ಕೊರ್ತೆರ್.
ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್
ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್‌(ಪುಟ್ಟುದಿನಿ:೭ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೧) ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದಿಪ್ಪುನ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ, ಗೀತ ರಚನಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಯಕ. ಕಾಗದದ ದೋಣಿಯಲಿ ಪದ್ಯಡ್ದ್ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿನ ಮೇರ್ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಗಾಯಕಡ್ ಒರಿ. ೨೦೧೬ ಡ್ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತಡ್ದ್ ಮೇರ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಮೆರೆಗ್ ನನಾತ್ ಕೀರ್ತಿ ಕನದ್ ಕೊರ್ನ್ಡ್.
ಪುಟ್ಟುದಿನಿ ಬೊಕ್ಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ
ವಾಸುಕಿ ಮೇರ್ ೭ ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೧ ಡ್ ಮೈಸೂರುಡ್ ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಕೆ. ಜಯರಾಮ್‌.
ಬೇಲೆ
ಮೇರ್ ಮೆರ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನನ್ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದನಾದ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತೆರ್ ಅಂಚನೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಡ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಯಿನ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ, ಗೀತ ರಚನಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಬೊಕ್ಕ ಗಾಯಕ. ನಾಟಕ ಮಲ್ಪುನ ಅಪಾರ ಮರ್ಲ್ ಇತ್ತಿನ ಮೇರ್ ಗೀತರಚನೆದ ಒಟ್ಟುಗು ಐಕ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪದ್ಯ ಪನೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಒರಿ ಉತ್ತಮ ನಟ. ಮೇರ್ ೨೦೧೬ ಡ್ ತೆರೆಗ್ ಬತ್ತಿನ ಉರ್ವಿ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮೆರ್ನ ನಟನೆನ್ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ, ಮೇರ್ ದಡ್ಡ ಪನ್ಪಿನ ಪದ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತಡ್ ಮಸ್ತ್ ಜನಪ್ರಿಯವಾತ್ಂಡ್. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗೀತೋದ್ಯಮದ ಒಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿನ ಮೇರ್ ವಸುಂಧರಾ (೨೦೧೪), ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ (೨೦೧೫), ರಾಮ ರಾಮ ರೇ (೨೦೧೬) , ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್ (೨೦೧೭)‌ , ವಿಸ್ಮಯ (೨೦೧೭) , ಕಾಲೇಜು ಕುಮಾರ್ (೨೦೧೭) ನಂಚ್ಚಿತ್ತಿನ ಚಿತ್ರಗ್ ಆರ್ ಆರ್ನ ಧ್ವನಿನ್ ಸೇರಾದೆರ್. ಚೂರಿಕಟ್ಟೆ (೨೦೧೮), ಕಾನೂರಾಯಣ (೨೦೧೮) , ಒಂದಲ್ಲಾ ಎರಡಲ್ಲಾ (೨೦೧೮) ಬೊಕ್ಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಕಾಸರಗೋಡು (೨೦೧೮) ಮೆರೆನ ಸಂಯೋಜದ ಸಾಲುಡ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಖೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ರಾವು
ರಾವು ಪಂಡ ಸಂಚಾರ ಮಲ್ಲುನ ಒಂಜಿ ಬಗೆತ ನಿರೆಲ್ ಪನ್ಪುನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ರಾವುಗುಳಿಗ್ಗ ಪನ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಭೂತೊ ಒಂಜಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿ. ಈ ಭೂತೊಗು ಬಾರೀ ಬಡವು ಅಂಚನೆ ಅಂಗತ್‍ನೆ. ಆಕಾಸೊಡು ರಾಪುನ ಭೂತೊಲೆನ ನಿರೆಲ್‍ನ್ ರಾವುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಮಾಟಮಂತ್ರೊಡು ಪಟ್ಟ್‌ಡ್ ಸೈತ್‍ಂಡ ರಾವುದ ಪಟ್ಟ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾವು ನರಮಾನ್ಯನ್, ಪ್ರಾಣಿಲೆನ್ ಕೆರ್ದ್ ನೆತ್ತೆರ್ ಪರ್ಪುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚ ಸೈತಿನಕುಲು ರಾವುದ ಕೈಟ್ ಸೇರೊನುವೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಪದಿನಾಜೆಡ್ ಬಲಸ್ಸ್‌ಂಡಲಾ ಪ್ರೇಜನೊ ಆಪುಜಿ. ಏರಾಂಡಲ ರಣಕಟ್ಟ್‌ದ್ ತಿನ್ಪುನಕುಲೆನ್ ನಿಕ್ಕ್ ದಾನೆ ರಾವು ಪತ್ತ್ಂಡಾಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ರಾವುಗು ಕಲ್ಲ್ ಪಾಡ್‍ದ್ ಸಂಬಿಲೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕೋರಿದ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸ್ಸುವೆರ್.
1891ಟ್ಟ್‍ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಶನರಿ ಅದಿತ್ತಿ ಆಗಸ್ಟ್‍ ಮೆನ್ನರ್‍ ಬರೆತಿ ತುಳುವೆರೆಡ್ ನಡಪು ಭೂತ ಸೇವೆ ಪನ್ಪಿ ಬೂಕುಡು ರಾವುಗು ಇಂಚ ಬರೆತ್ಂಡ್. ರಾವು ಇನ್ಪಿನೆಕ್ ನಿರೆಲ್, ಘಾಳಿ ಆಂದ್‍ದ್‍ ಪನ್ಪೆರ್. ಆಕಾಶೊಡು ಭೂತೊಳು ಸಂಚಾರ ಮಳ್ಪುನಗ, ಭೂಮಿಗ್‍ ತೋಜುನವು ನಿರೆಲ್‍ಗ್ ರಾವು ಇನ್ಪೆರ್. ಪಾಕ ಮಂದೆ ಒಂರ್ಬ ನಕ್ಷಯತ್ರೊಲೆಡ್ (ನವಗ್ರಹ) ಒಂಜಾದುಪ್ಪು ರಾಹು ನಕ್ಚತ್ರ ಆಂದ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍. ನನ ಪಾಕ ಜನ ಮಾಟ ಮಂತ್ರೊಡು ಸೈತಿ ಅತ್ಮೊಲು ಆಂದ್‍ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍. ಅಂಡ ತುಳು ಜನ ಪನ್ಪಿ ರಾವು ಇನ್ಪಿ ಶಬ್ದೊಡು ಬಹಳ ಆಂಗ್‍ ತೊಡು ಉಂಡು ಇನ್ಪಿನೆನ್‍ ತೂನಗ, ತಿಂದಿನಾತ್‍ಲಾ ಇಯಾವಂದಿ ಭೂತೊಲು ಉಲ್ಲ ಇನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜಾಯಿಲೆಕ್ಕ ಆಂಡ್. ಉಂದತ್ತಂದೆ ರಾವು ಕಡೆಕ್‍ ಶೇರಿನಕುಲೆಗ್‍ ಪಿದಯಿ ಬಲಸುನಿ ಇನ್ಪಿನೆನ್‍ಲಾ ರಾವು ತೊರ್ತಿ ನೆಲ ಬೇತೆ ಭೂತೊಳು ತೊರ್ಪಯ ಆಂದ್‍ದ್‍ ಬನ ನೆನೆಪುನೆನ್‍ಲಾ ರಾವುಡ ಕಡೆಟ್ ಶೇರಿಯೆ ಇನ್ಪಿ ಪಾತೆರೊನುಲಾ ಅಲೋಜನೆ ಮಳ್ತ್‍ಮಡ್, ರಾವು ಇನ್ಪಿನವು ಮಾತಾ ತರತ ಭೂತೊಲೆಗ್‍ಲಾ ಕುಳೆಕುಳೆಗ್‍ಲಾ ಮಖ್ಯಸ್ಥೆ ಅದುಪ್ಪು. ಒಂಜಿ ಅತ್ಮ ಆಂದ್‍ದ್‍ಲಾ ಪಣೊಲಿ. ರಾವು, ಎರು ಕೈಕಂಜಿನ್
ರಿಕ್ಷಾ
ರಿಕ್ಷಾ ಇಂಚಿಪ್ಪದ ದಿನೊಟ್ ಭಾರತೊಡ್ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ತೆಗ್ ಜನಸಾಮಾನ್ಯೆರ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಾಹನ. ಈ ಮೂಜಿ ಚಕ್ರದ ವಾಹನೊಡ್ ಒಟ್ಟುಗ್ ಮೂಜಿ ಜನ ಆರಾಮಡ್ ಪ್ರಯಾಣ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಉಂದು ಸಾಧಾರಣ ವೇಗೊಡೆ ಪೋಪುಂಡ್. ಕಿನ್ನ ಉಪ್ಪುನಂಚಾದ್ ನಿಲುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಜ್ಜಿ. ಉಂದೆಟ್ಟೇ ಬೆನ್ನುನೆಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಕುಲು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ಆಟೋರಿಕ್ಷಾ ಗೆತೊನೆರೆ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಾಯ ಧನ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯಲ ಉಂಡು. ಉಡುಪಿಡ್ ಸುಮಾರ ೩೦೦೦೦ ರಿಕ್ಷಾ ಉಂಡು. ಮಸ್ತ್ ಜನ ಪ್ರಯಾಣಿಕೆರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಆವೋಂದುಂಡ್.
ವರ್ಗೊ:ಮೂಜಿ ಚಕ್ರದ ವಾಹನೊ
ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್
ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (ಬೆಳ್ಳೂರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಸುಂದರರಾಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್) ಒರಿಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಯೋಗ ಗುರು. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ಳೂರುಡು ೧೯೧೮ನೇ ಇಸವಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪ನೇ ತಾರೀಕ್‌ದಾನಿ.
ತನ್ನ ೧೬ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು, ಯೋಗ ಗುರುಕುಲಾಯಿನ ಟಿ. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ರೆನ ಮೂಲಕ ಯೋಗ ಕಲ್ಪರ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ೧೮ನೇ ಪ್ರಾಯೊಡು ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವೆರೆ ಜತ್ತಿನಾರ್. ೧೯೩೭ಟ್ಟ್ ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುನಾಕ್ಲೆಗ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾಯೆರೆಂದ್ ಪೂನಾಗ್ ಪೋದು ಯೋಗ ಕ್ಲಾಸ್ ಸುರು ಮಲ್ತಿನ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್, ಭಾರತೊಡು ಅತ್ತಂದೆ ಪರದೇಸೊಡುಲಾ ದಿಂಜ ಪುದರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಯೋಗಗ್ ಒಂಜಿ ವಿಶ್ವ ಮಾನ್ಯತೆ ಕನತ್ ಕೊರಿಯೆರ್.
೧೯೯೧ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಸಮ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೇ ೨೦೦೨ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊರ್ದು ಸಮ್ಮಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ೨೦೦೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಟೈಮ್ ಪತ್ರಿಕೆದಕುಲು ೧೦೦ ಜನ ದಿಂಜ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜನಕುಲು ಪಟ್ಟಿಡ್ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಸೇರಾಯೆರ್.
ಬದ್‌ಕ್
ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ, ವೈಷ್ಣವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಕುಟುಮ್ಮೊಡು. ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೆಳ್ಳೂರುಡು. ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಬುಕ್ಕೊ ಶೇಷಮ್ಮ ದಂಪತಿಲೆನ ೧೩ ಜೋಕ್ಲೆಡ್ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ೧೧ನೆದ ಮಗೆ. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆಗ್ ೫ ವರ್ಸೊ ಪ್ರಾಯೊದಪಗ ಅಕಲೆನ ಕುಟುಂಬ ಬೆಂಗಳೂರುಗು ಬರ್ಪೆರ್. ನಾಲ್ ವರ್ಸೊ ಕರಿದ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ ೯ನೆ ವರ್ಸೊಡು ಅಪೆಂಡಿಸೈಟಿಸ್‍ದ ಬೇನೆಡ್‌ದಾವರ, ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಕಳೆವೊಂಡೆರ್.
ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಪೊರ್ತುಡು ಬೆಳ್ಳೂರುಡು ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆಂಝಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸೀಕ್ ಪಗರ್‌ದಿತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್, ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆಂಝಾದೊಟ್ಟುಗು ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಬಾಲ್ಯೊಡು ಮಲೇರಿಯಾ, ಟಿಬಿ, ಟೈಪಾಯಿಡ್ ಜ್ವರೊ, ಅತ್ತಂದೆ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಸೊದ ಕೊರತೆ ಇಂಚಿತಿ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾಯಿಲೆಗ್ ಬೂರುವೆರ್.
೧೯೩೫ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ ಮಾಮ ಬೊಕ್ಕ ಗುರು ತಿರುಮಲೈ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಮೈಸೂರುಗು ಬರ್ರ ಪನ್ಪೆರ್. ಮೈಸೂರುಗು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಯೋಗ ಕಲ್ತ್‌ದ್ ತನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸೊನಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಸದುದ್ದೇಶ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ರೆನ ಆದಿತ್ಂಡ್.
೧೯೩೭ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಪೂನಾದಕಲೆಗ್ ಯೋಗ ಕಲ್ಪಾವರಗಾದ್ ಗುರು ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರ್ಯೆರ್, ಬಿಕೆಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ರೆನ್ ಪುಣೆಗ್ ಕಡಪುಡಿಯೆರ್.
ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ರೆನ ಯೋಗದ ಬೂಕುಲು
ಆಚಾರ್ಯ ಬಿ ಕೆ ಎಸ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರೆರೆ ಬಗೆಟ್ ಬತ್ತಿನ ಬೂಕುಲು ಮಸ್ತ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ಯೋಗ
ತಿಮರೆದ ಚಟ್ನಿ
ತಿಮರೆದ ಚಟ್ನಿ‌ನ್ ತಿಮರೆದ ಇರೆನ್ ಗಲಸ್ ದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆರ್ದ್ ನೆಂಪು ಶಕ್ತಿ ಎಚ್ಚಾಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬುಗೆ ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊಲೆಡೇ ಉಂಡು. ವಿಶೇಷವಾದ್ ಎಲ್ಯ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಪನ್ಪಿನ ಗ್ಯಾನ ತುಲುವೆರೆಗ್ ಉಂಡು.ಉಂದೆನ್ ದೋಸೆ - ಇಡ್ಲಿ ತೆನಸ್ ಅಂಚನೆ ತೆಲಿಗಂಜಿದೊಟ್ಟು ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆತ್ತ ಚಟ್ನಿನ್‍ ರಾತ್ರೆಗ್‍ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುಜೆರ್. thumb|right|ತಿಮರೆ
ತಿಮರೆಗ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬರ್ರೆ ಕಾರಣೊ
ತಿಮರೆ ಒಂಜಿ ಔಷಧೀಯ ಮೂಲಿಕೆ ಅಂಚಾದ್ ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥೊಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ಉಂದೆನ್ ನೆಂಪುಶಕ್ತಿ ಜಾಸ್ತಿ ಆವರೆ ಗಲಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ತಿಮರೆದ ಪುದರ್ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವೆರೆನ ಪುದರ್ ರ್ದ್ ಬೈದ್ಂಡ್ ಅಂಚನೆ ಮೆದುಳು ನರಮಾನಿನ ಮಾತ ಚಟುವಟಿಕೆಗ್ ಕಾರಣ ಆತಿನೈರ್ದಾವರ ತಿಮರೆಎದ ಪುದರ್ ಸೆಂಟೆಲ್ಲಾ ಏಷ್ಯಾಟಿಕಾ ಬೈದ್ಂಡ್. ದುಂಬುರ್ದಿಂಚಿಲ ತಿಮರೆ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನೊ
ಬಾಣಲೆಗ್ ತಾರೆದೆಣ್ಣೆ ಪಾರ್ದ್ ಉರ್ದು, ತೊಗರಿಸಲಾಯಿ, ಪೆರೆದಿನ ತಾರಾಯಿ, ಕೆಂಪು ಮುಂಚಿ , ಪುಳಿ ಪಾರ್ದ್ ಪೊತ್ಪೊಡು. ಪೊತುದಿನ ಸಾಮಾನ್ ನ್ ದೆಕ್ ದಿನ ತಿಮರೆದೊಟ್ಟುಗ್ ಪಾರ್ದ ಚೂರು ನೀರ್ ಬೆರಸ್ ದ್ ಕಡೆವೊಡು. ಕಡೆಯ್ ಬೊಕ್ಕ ರುಚಿಗ್ ಬೋಡಾಯ್ನಾತ್ ಉಪ್ಪು ಪಾಡ್ಂಡ ತಿಮರೆದ ಚಟ್ನಿ ತಯಾರಾಪುಂಡು.
ಆರೋಗ್ಯಗಾಪಿನ ಉಪಯೋಗೊಲು
ಇಂಚಿನ ಮಾತ ಸಮಸ್ಯೆಲೆಗ್ ತಿಮರೆದ ಚಟ್ನಿ ಉಪಯೋಗ ಆಪುಂಡು.
ಮಲೇರಿಯಾ
ಮಲೇರಿಯಾ ಪನ್ಪುನ ಜ್ವರ ಪ್ರೊಟೋಝೋನ್ ಪರಾವಲಂಬಿಲೆದ ಮೂಲಕ ಪರಡುನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸೀಕ್. ಈ ಸೀಕ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಕೆಲವು ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಅಂಚೆನೆ ಏಷ್ಯಾ ಬೊಕ ಆಫ್ರಿಕಾದಂಚಿನ ಉಷ್ಣವಲಯೊಲು ಅಂಚೆನೆ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯೊಲೆಡ್ ಪರಡ್‍ದ್ಂಡ್. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅಂದಾಜ್ ೩೫೦-೫೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಮಲೇರಿಯಾ ಪ್ರಕರಣೊಳು ದಾಖಲಾಪುಂಡು. ಐಟ್ಟ್ ಒಂಜೆರ್ದ್ ಮೂಜಿ ದಶಲಕ್ಷ ಜನೊಕುಲು ಸೈಪೆರ್.
ಮಲೇರಿಯಾ ಮಸ್ತ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಜಾತಿಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಪ್ರೊಟೊಝೋನ್ ಪರಾವಲಂಬಿ ಉಂದು ರೋಗೊಗು ಕಾರಣ. ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಪರಾವಲಂಬಿದ ೫ ಜಾತಿಲು ಜನಕುಲೆಗ್ ಸೋಂಕು ತಾಗವುಂಡು. ಈ ರೋಗ ಮಸ್ತ್ ಮಲ್ಲ ಸ್ವರೂಪೊಗು ಬರಿಯೆರೆ ಪ್ಲಾಸ್ಮೋಡಿಯಮ್ ಫಾಲ್ಸಿಪಾರಮ್ ಕಾರಣ. ಬೇತೆ ಜಾತಿಲು ಮಲ್ಲ ಸ್ವರೂಪೊಡು ಜನಕುಲೆಗ್ ತೊಂದರೆ ಕೊರ್ಪುಜಿ.
ಅಂಚಾದ್ ಜನಕುಲೆಗ್ ಅನೇಮಿಯಾ, ತರೆ ತಿರ್ಗುನು, ದಂಬು ಕಟ್ಟುನು ಇಂಚಿನ ಲಕ್ಷಣ ತೋಜೆರೆ ಶುರು ಆಪುಂಡು. ಐರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಜ್ವರ, ಚಳಿ ಅಂಚೆನೆ ಓಂಕದೆ ಅಂಚೆನೆ ಫ್ಲೂ ರೋಗದಂಚಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣೊಲು ತೋಜೆರೆ ಶುರು ಆಪುಂಡು. ಕೆಲ ಪ್ರಕರೊಣಡು ಈ ಜ್ವರ ಜೋರಾದ್ ಕೋಮಾಗ್ ಪೋಪುನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಜನಕುಲು ಸೈಪುನ ಸಂಭವಲ ಉಂಡು.
ಉಂದು ರೋಗ ಪರಡುನೆನ್ ಉಂತಯೆರೆ ಮಸ್ತ್ ವಿಧಾನೊಲುನ ಉಂಡು. ಮಸ್ತ್ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಮರ್ದುಲು ಉಂಡು. ಆಂಡ ಸದ್ಯೊಗು ಈ ರೋಗ ತಡೆಗಟ್ಟುನಂಚಿನ ಒವ್ವುಲಾ ಲಸಿಕೆ ಇಜ್ಜಿ. ಐನ್ ನನಲ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಂತೋಂದುಲ್ಲೆರ್. ಉಮಿಲ್‍ಲೆನ್ ದೂರ ದೀಯೆರೆ ಉಮಿಲ್‍ದ ಪರದೆ ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪೊಡು. ಅಂಚೆನೆ ಇಲ್ಲದ ಕಯತಲ್ ಒಲ್ಪಲ ನೀರ್ ಉಂತೆರೆ ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಕುರೆ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನ, ಕೆರೆಂಚಿ ನೀರ್ ಇತ್ತಿನ ಜಾಗೊಲೆನ್ ಆಯಿನಾತ್ ಮುಚ್ಚೊಡು ಅತ್ತ್ಂಡ ಅವೆರ್ದ್ ದೋರ ಉಪ್ಪೊಡು. ಅಂಚಿನ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಮಿಲ್ ಕುಲ್ಲುನು ಜಾಸ್ತಿ. ಅಂಚಿನ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಮಿಲ್‍ಲೆನ್ ಕುಲ್ಲೆರೆ ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಕೃತಿ ಶೆಟ್ಟಿ
ಕೃತಿ ಶೆಟ್ಟಿ (ಪುಟ್ಟುದಿನ 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003 ) ಒರ್ತಿ ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾಡ್ ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುನ ಭಾರತೊದ ನಟಿ. ಉಪ್ಪೆನ ಪನ್ಪಿನ ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾರ್ದ್ ನಟಿ ಆದ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್.
ದುಂಬುದ ಜೀವನ
ಕೃತಿ ಶೆಟ್ಟಿ 2003 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21 ಕ್ ಕುಡ್ಲದ ತುಲು ಪಾತೆರುನ ಕುಟುಂಬಡ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ. ಮುಂಬೈಡ್ ಬುಲೆತೆರ್ ಬೊಕ ಇತ್ತೆ ಸೈಕೊಲೋಜಿನ್ ಕಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ಸಿನೆಮಾ ನಟಿ
ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವ
ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವ ತುಳುತ ಪಿರಾಕ್ದ ಕೃತಿ. ಹರಿಯಪ್ಪ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ದ ಅರಸೆ ಉಂದೆನ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಕವಿ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲ
ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವೊನು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆ ೨ನೇ ಹರಿಹರೆ(ಹರಿಯಪ್ಪೆ) ಬರೆತಿನಿ ಪನ್ದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸೆರೆ ಎರಮನೆಟ್ಲಾ ತುಳು ಭಾಷೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನೆಕ್ ಉಂದು ಉದಾಹರಣೆ.ಅರುಣಾಬ್ಜ ಕವಿ ಬರೆತಿನ ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ ಕಾವ್ಯೊಡ್ಲಾ ಹರಿಯಪ್ಪನ ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವೊದ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು.ಕಾವ್ಯೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಗ್ರಹಕುಂಡಲಿದ ಆಧಾರೊಡು ಕಾವ್ಯೊದ ಕಾಲ ಕೃ.ಶ ೧೩೮೦ ಪನ್ದ್ ತೆರಿಯುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
http://puninchathaya.com/tulu_grantha.html
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊ
ಮಲ್ಪೆ
thumb|ಮಲ್ಪೆದ ಕಡಲ ಬರಿ ಮಲ್ಪೆ ಒಂಜಿ ಊರು. ಉಡುಪಿಡ್ದ್ ೬ ಮೈಲ್ ದೂರೊಡುಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಪೇಂಟೆ. ಉಂದು ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಊರು. ಇಡೆಗ್ ಜನಕುಲ್ ತಿರ್ಗಡ್ಲೆಗ್ ಬರ್ಪೆರ್. ಮುಲು ತೂಪಿನಂಚಿನ ಮಸ್ತ್ ಜಾಗ ಉಂಡು.
ತುಳು ಜಾನಪದೊ
Folklore ಪದೊನು ಕನ್ನಡಿಗೆರ್ ಜಾನಪದಂದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. Folk+Lore ಜನಪದೊದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಯಿನ ಅಧ್ಯಯನೊ. ಕನ್ನಡೊದಕ್ಲೆನ ಜಾನಪದ ಆಧ್ಯಯನೊನು ತುಳುತಕುಲು ಅಂಚನೇ ಬಳಸೊಂದು ತುಳು ಜಾನಪದಅಧ್ಯಯನೊನು ಸುರುಮಲ್ತೆರ್. ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕರೈಕುಲು ಆರೆನ ಸಂಶೋಧನೆನ್ ತುಳು ಜಾನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ಡ್ ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕೆರೆನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನೊಡು ೧೯೮೫ಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಾನಪದೊ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಪೊಸತೊಂಜಿ ಸಾದಿ ತೋಜಿಂಡ್.
ಇನಿ ತುಳುಟು ಬಾರೀ ಬೊಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಬುಲೆತ್ತ್ಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಜಾನಪದೊನು ಇಂಚ ವಿಭಾಗೊ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಅವು ಇಂಚ,
ತುಳುತ ಕತೆಕುಲು
ತುಳುತ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಜನಪದ ಕತೆಕ್ಕ್ ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಜ್ಜಿ ಪುಳ್ಳಿನಕುಲೆಗ್ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ, ರಕ್ಕಸೆರೆನ ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ರಾತ್ರಿಡ್ ಪನ್ಪುನೆಕ್ ಅಜ್ಜಿಕತೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ತುಳುತ ಗಾದೆಲು
ಗಾದೆ ಪಂಡ ದಾಯಿತ ? ಜೀವನೊದ ಅನ್ಬೋಗೊನು ಎಲ್ಯೆಡ್ ಪನ್ಪುನ ಪಾತೆರೊ ಗಾದೆ. ಅವು ಬೇತೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಅನ್ಬೋಗೊದ ಒಟ್ಟು ವಿವೇಕೊ. ಗಾದೆ ಪತ್ತ್ ನಾಲಾಯಿದ ಪರಿಪ್ಪುದ ನಾಣ್ಯೊ. ಬಾಯಿಡ್ ಪಾತೆರಾದ ಗಾಳಿಡ್ ರಾದ್ ಪೋಪುಪುನವೇ ಗಾದೆ. ಪಂಡ ಗಾದೆನ್ ಓದುನೆ ಅತ್ತ್; ಪನ್ಪುನೆ. ಅಂಚಾದ್ ಗಾದೆ ಒಂಜಿ ಚಣೊದ ಎದುರುತ್ತರೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಪದೊ ಗಾದೆ ಆಪುಂಡು. ಹೋಲಿಕೆ ಇಪ್ಪುನ, ನೀತಿಪರವಾಯಿನ ಪಾತೆರೊಲು ಗಾದೆ. ಗಾದೆಡ್ ಪಾತೆರೊದ ರಸವತ್ತಾಯಿನ ರೂಪೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಬದ್ಕ್ದ ಸಂಕೇತೊಲೆನ ಜೂವೊದ ಶಕ್ತಿ ಇಪ್ಪುಂಡು.
ಗಾದೆ ಮೂಡುನೆ ಎಂಚ ? ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಲಕ್ಕ್ಂಡ ? ಆಕಾಶೊಡ್ದ್ ಬೂರ್ಂಡ ? ಗಾಳಿಡ್ದ್ ಪರಡ್ಂಡ ? ಇದ್ದಿ. ಗಾದೆ ಒಂಜಿ ಸಮುದಾಯೊದ ಜನೊಕ್ಲೆನ ತೆರಿದ ಪಾತೆರೊ. ಬೇತೆ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಮನಸ್ದ ರಸೊ. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾವನೆದ ರೂಪಕೊ. ಸಮಾಕಾಲೊದ ಅನ್ಬೋಗೊಲು ಆಪಿ ಪೋಪಿನವೇ ಗಾದೆ. ದಿಂಜ ಕಾಲೊದ ಒಂತೆ ಪರಿಸರೊಡು ಪುಟ್ಟಿನವೇ ಗಾದೆ. ಗಾದೆನ್ ಗಾಹೆ, ಸುಭಾಷಿತೊ, ಸಾಮತಿ ಇಂಚಪೂರ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕ್ರಮಪ್ರಕಾರೊದ ಪಾತೆರೊ, ಪದ್ಯೊ, ಉಪಮೆಲು ಗಾದೆ ಆಪುಂಡು. ಗಾದೆ ಸೋಕುದ ಪಾತೆರೊ. ಅವು ಸಾದಿಡ್ ಕೇಂಡಿನ, ಜನೊಕ್ಲೆ ಎದುರುಡು ಪಂಡಿ ಪಾತೆರೊ. ಗಾದೆ ಪಿರಾಕ್ದ ಪಾತೆರೊ. ನರಮ್ಮಾನಿ ಪಳಗಿಸಾಯಿನ ಪಾತೆರೊ. ಪಂಡ ಒರಿ ಪಂಡಿನ ಪಾತೆರಾಂಡಲಾ ಮಾಂತೆರ್ಲಾ ಪಳಗಿಸಾಯಿನ ಪಾತೆರೊ. ಗಾದೆನ್ ಸುರೂಟ್ ಏರ್ ಪಂಡೆರ್ಂದ್ ಪನಿಯರ ಕಸ್ಟೊ. ಅವು ಅಜ್ಜೆರ್ ಪಂಡಿನವು; ಅಜ್ಜೆರ್ ಪನ್ಪುನವು ಪೂರ ನಿಜೊ ಇಪ್ಪುಂಡುಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಗಾದೆ ಸಾದಿದ ಜನೊಕ್ಲೆ ವಿವೇಕೊದ ಪಾತೆರೊ. ಜನಮಾನಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ ಗಾದೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ವಿವೇಕಿಲು ಗಾದೆನ್ ರೂಪಿಸಬೆರ್. ಜನಮಾನಿಲು ಅಯಿನ್ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಬಾಯಿಗ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವೆರ್ ಪಂಡಿ ಪಾತೆರೊ ನಿಜೊ ಇತ್ತಿನೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮಾಂತೆರ್ನ ಪಾತೆರೊಲಾ ನಿಜೊ ಇಪ್ಪೊಡತ್ತೊ! ಅವು ಜನೊಕ್ಲೆ ಪಾತೆರೊ, ಜನೊಕ್ಲು ಸಿದ್ಧಿಸಯಿನ ಪಾತೆರೊ.
ಗಾದೆಲು ಪಾತೆ ಇತ್ತಿಲೆಕೊ. ಕೆಲವು ತಿಕ್ಕೊನುವೊ. ಒರಿನವು ರಾದ್ ಪೋಪೊ. ಎಡ್ಡೆ ಗಾದೆ ಕಣ್ಣ್ದ ಪುರ್ಬುದ ನಡುಟೆ ತಾಗುಜಿ. ಕಣ್ಣ್ದ ನಡುಕ್ ತಾಗುಂಡು. ಗಾದೆನ್, ಮೂರ್ಖನ್, ಸತ್ಯೊನು ಎದುರಿಸಯರ ಆಪುಜಿ. ಗಾದೆನ್ ತೆರಿನಾಯಗ್ ಪೊರ್ಲುಡು ಪಾತೆರುನವು ಸುಲಭೊ. ಪಾತೆರೊನು ಉನ್ಪುನಾಯಗ್ ಗಾದೆ ಇರೆ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ. ಗಾದೆ ತೆರಿನಾಯೆ ಜಗಲೊ ಬುಡ್ಪಾವೆ. ಗಾದೆ ತೆರಿನಾಯಗ್ ಜಗಲೊ ಇದ್ದಿ. ಒನಸ್ಸ್ ತೆರಿನಾಯಗ್ ರೋಗೊ ಇದ್ದಿ ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆ ಉಂಡು.
ಗಾದೆಲು ವಿಚಾರೊಲೆನ ರಸರೂಪೊ. ವಿಚಾರ ಇತ್ತಿನಂಚಿನ ಸಂಗ್ರಹೊಗು ಪರಿತ್ತೊ, ಕಾರೊ ಇದ್ದಿಂಡ ರುಚಿ ಆಪುಜಿ. ಕೊಂಬಚೇಲುನು ಅಯಿನ ಮಣಿ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಂಚನೆ; ಉಪ್ಪಡ್ ನ್ ಉಪ್ಪು ಕಾರೊ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತಿನಂಚನೆ; ಬಾಣೊದ ಪರಿತ್ತೊಗು ಸುಯಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ; ಗಾದೆಉ ಪಾತೆರೊದ ಉಳಯಿದ ಕೊಂಡಿ ಇತ್ತಿನಂಚನೆ. ಗಾದೆಡ್ ತತ್ವ ಉಂಡು. ಅಯಿಟ್ಟ್ ವಿಚಾರೊ ವಿನಿಮಯೊ ಉಂಡು. ಚರ್ಚೆಗ್ ಚಾಲನೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಶಕ್ತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಗಾದೆಲು ಚೀಯದ ಕೆಲೆಂಜಿದಂಚನೆ. ಅಯಿತ ಜೂವೊ ಎಲ್ಯೆ ಆಂಡಲಾ ಅಯಿತ ನೆಯಿತ ಚೀಪೆ ದಿಂಜ.
ಗಾದೆಂದ್ ಪನ್ಪಿನ ಗಾದೆಲು
ಗಾದೆದ ಮಯಿಮೆನ್ ಪನ್ಪಿನ ನೂತಾಜಿ ಗಾದೆಲು ಉಲ್ಲೊ. ಅವೆಕ್ಕುಲು ಗಾದೆದ ಗುಣೊನು ಪನ್ಪೊ. ಗಾದೆದ ಪ್ರಯೋಗೊದ ಅಗತ್ಯೊನು ಚರ್ಚಿಸಾಬೊ. ಗಾದೆಲು ಪುರಾಣೊ, ವೇದೊಗು ಸಮೊ. ಗಾದೆ ಸತ್ಯೊನು ಪನ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದೇ ಗಾದೆ ವೇದೊಗು ಸಮಾನೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್.
ಮುಲ್ಪದ ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ಗಾದೆಗ್ಲಾ ಒಂಜೊಂಜಿ ಕತೆ ಉಂಡು. ಗಾದೆದ ಪಿರವುಡು ಕತೆ ದಾಯೆ ಬರ್ಪುಂಡು ? ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕತೆದ ಬೇಲೆ ನೀತಿನ್ ಪನ್ಪುನೆ. ಗಾದೆದ ಪಿರವುದ ಕತೆ ಗಾದೆ ಪನ್ಪುನ ಸಮಯೊಗು ಸೇರೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಬಯಕ್ಕೆದ ವಸ್ತು ತಿಕ್ಕಂದಿಪ್ಪುನಗ ನಿರಾಸೆ ಆಪುಂಡು. ನಿರಾಸೆ ಆಯೆರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ಮುಲ್ಪದ ನೀತಿ. ಒರಿ ನರಮಾನಿ ಯಾನೇ ತೆರಿನಾಯೆಂದ್ ಹಾಂಕಾರೊಡಿತ್ತೆಗೆ. ಆಯನ ಹಾಂಕಾರೊಡ್ದ್ ಆಯೆನೆ ಸೈತೆಗೆ. ನಾನೊರಿ ಬೇತೆಕ್ಲೆನ ಸಂಪೊತ್ತುಗು ಸಾರೋಂದಿತ್ತೆಗೆ. ಇಂದೆಡ್ದ್ ಆದ್ ಆಯಡ ಇತ್ತಿನ ಸಂಪೊತ್ತುನುಲಾ ಕಳೆವೊಂಡೆಗೆ. ಇಂಚನೆ ಗಾದೆದ ಪಿರವುಡು ಕತೆ ಉಂಡು.
ತುಳುತ ಒಗಟ್‍ಲು
ತುಳುವೆರೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ತುಳುತ ಆಚರಣೆಲು
ತುಳುತ ಆರಾಧನೆಲು
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲು
ತುಳು ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜನೊಕ್ಲೆ ಇಲ್ಲದ ಬಾಸೆ. ತುಳುವೆರೆನ ತಿಂಗೊಲುದ ಲೆಕ್ಕೊ ಕನ್ನಡೊದಕ್ಲೆ ಲೆಕೊ ಅತ್ತ್. ಭಾರತೀಯೆರ್ ಜನವರಿಡ್ದ್ ದಶಂಬರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲುನು ಲೆಕ್ಕೊಗು ದೆತೊನುವೆರ್. ತುಳುವೆರೆಗೆ ತಿಂಗೊಳು ಸುರುವಾಪುನೆನೆ ಪಗ್ಗುಡ್ದು. ನಮ್ಮ ಸಾಲೆದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ ತಿಂಗೊಲಾಪುಂಡು. ಎಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡ್ದ್ ಸುರುವಾದ್ ಮೇ ತಿಂಗೊಲ್ದ ಅರ್ದೊಡು ಪಗ್ಗು ಮುಗಿಪುಂಡು. ಪಗ್ಗುಡ್ದ್ (ಎಪ್ರಿಲ್-ಮೇ), ಬೇಶ(ಮೇ-ಜೂನ್), ಕಾರ್ತೆಲ್(ಜೂನ್ - ಜುಲಾಯಿ), ಆಟಿ(ಜುಲೈ-ಆಗೋಸ್ಟು), ಸೋಣ(ಆಗಸ್ಟ್ - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ, ನಿರ್ನಾಲೊ(ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ), ಬೊಂತ್ಯೊಲ್‌/ಬೊಂತೆಲ್ (ಅಕ್ಟೋಬರ್-ನವೆಂಬರ್), ಜಾರ್ದೆ(ನವೆಂಬರ–ದಸಂಬರ), ಪೆರಾರ್ದೆ(ಡಿಸೆಂಬರ್-ಜನವರಿ, ಪೊಣ್ಣಿ/ಪುಯಿಂತೆಲ್ (ಜನವರಿ ವರ್ಷಾರಂಭ-ಫೆಬ್ರವರಿ), ಮಾಯಿ(ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್), ಸುಗ್ಗಿ (ಮಾರ್ಚ್-ಎಪ್ರಿಲ್). ಇಂಚ ತುಳುವೆರೆಗ್ 12 ತಿಂಗೊಲು. ಬಿಸು ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನದಾನಿ ಪಗ್ಗು ತಿಂಗೊಲುಡು ಪೊಸ ಒರ್ಸೊ ಸುರು. ರಡ್ಡನೇ ತಿಂಗೊಲು ಬೇಸ. ಈ ತಿಂಗೊಲುದ ಪತ್ತನೆ ದಿನೊ ಪತ್ತನಾಜೆ. ಪತ್ತನಾಜೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಮರಿಯಾಲೊ. ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಮರಿಯಾಲೊ ಸುರು ಆಪುನ ಪೊರ್ತುನು ಒರ್ಸೊಗಟ್ಟಲೆ ಕುಲ್ಲುದು ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ದ್ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯಾಕ್ಲ್ ಈ ಪತ್ತನಾಜೆ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಗಡುಗು ನಿಗಂಟ್ ಮಲ್ದೆರ್. ಅಂಚಾದ್ 'ಪತ್ತನಾಜೆದಾನಿ ಪತ್ತ್ ಪನಿ' ಪನ್ಪಿನ ಅನುಭವೊದ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಪತ್ತನಾಜೆ ಕರಿಂಡ ಬೊಕ್ಕ ಮರಿಯಾಲ ಪನ್ಪಿನ ಲೆಕ್ಕ. ಈ ವರ್ಸೊ ಪತ್ತನಾಜೆ ಉಂದೇ ಮೇ ತಿಂಗೊಲುದ 24 ತಾರೀಕ್ಗ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತುಳುವೆರೆಗ್ ಸುಗ್ಗಿ ಅಕೇರಿದ ತಿಂಗೊಲು. ಪಗ್ಗುಡ್ದು ಬುಕ್ಕೊ ಪೊಸ ತಿಂಗೊಲು. ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲು ಇಂಚ ಉಂಡು.
ತುಳುವೆರೆ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು
ತುಳುವೆರೆನ ಪದ್ರಾಡ್ ತಿಂಗೊಲು ಇಂಚ : ಪಗ್ಗು, ಬೇಸ, ಕಾರ್ತೆಲ್, ಆಟಿ, ಸೋಣೊ, ನಿರ್ನಾಲ, ಬೊಂತೆಲ್, ಜಾರ್ದೆ, ಪೆರಾರ್ದೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ.
ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ
ಸಂಕ್ರಾಂತಿದ ಮನತ್ತಾನಿ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ. ತಿಂಗೊಲುದ ಸುರೂತ ದಿನೊಕು ತಿಂಗೊಲ್‍ದ+ಉದ್ಯೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಇನಿ ಇಲ್ಲಡ್ದ್ ಪೆಟ್ಯೆದ ಬಾಕ್ಲ್ ದೆಪ್ಪುಜೆರ್. ಎರೆಗ್‍ಲಾ ದುಡ್ಡು, ಬಿತ್ತ್, ಇಂಚ ದಾಲಾ ಕೊರ್ಪುಜೆರ್. ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆದಾನಿ ಕಾಸ್ ಕೊರಂಡ ಬುಕ್ಕೊ ಇಡೀ ತಿಂಗೊಲುಲಾ ಕರ್ಚಾಪುಂಡುದು ನಂಬುವೆರ್. ಇನಿ ಏತಾಂಡಲಾ ಉಲಯಿ ಪೆಟ್ಟ್‍ದ ದಿನೊ. ಅಂಚನೇ ಸುಬಕಾರ್ಯೊಗ್‍ಲಾ ತಿಂಗೊಲ್ದುದ್ಯೆ ಎಡ್ಡೆತ್ತ್‌ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ತುಳು ನಾಟಕೊಲು
ತುಳು ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲದ ಜನಕುಲೆಗ್ ಜಾಸ್ತಿ ಇಷ್ಟ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಕಾರ. ತುಳು ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಹಾಸ್ಯಗು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಜಾಸ್ತಿ. ’ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್’, ’ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ’, ’ಲಾಕಿ ಮಗಲ್’ ಉಂದು ೯೦ನೇ ದ ದಶಕಡ್ ಬತ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು. ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿಡ್ ಪುದರ್ ಪೊಯಿನ ಕಲಾವಿದೆರ್ - ಆನಂದ್ ಬೋಳಾರ್, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್, ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್, ದಿನೇಶ್ ಅತ್ತಾವರ್. ಇತ್ತೆ ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿಡ್ ಪ್ರಮುಖವಾದ್ ಮೂಜಿ ನಾಟಕ ಗುಂಪುಲು ಉಂಡು - ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡೆರ್ನ ’ಚಾ ಪರ್ಕ’, ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲೆರ್ನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಬುಕ್ಕ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರ್ನ ’ಕಲಾ ಸಂಗಮ’. ಕೆಲವು ಪುದರ್ ಪೋಯಿನ ತುಳು ನಾಟಕೊಲ್ನ ಪಟ್ಟಿ - *’ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ’, *’ಅಕ್ಕ’, *’ಗಂಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್’, *’ಬಲೇ ಚಾ ಪರ್ಕ’, *’ಅಪ್ಪು’, *’ನರ್ವಸ್ ನಾರಾಯ್ಣೆ’, *’ಮದಿಮೆ’, *’ಅಂಚಿಲತ್ತ್ ಇಂಚಿಲತ್ತ್’.
ದಂಬೆ
ದಂಬೆ ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ವಿಧಾನೊಡು ಉಂಡು. ಒಂಜಿ ಇಲ್ಯ ಮಟ್ಟ್ ದ ತೋಡು ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಂಚಿರ್ದ್ ಇಂಚಿ ನೀರ್ ಕಡಪಯೆರೆ ಉಒಯೋಗ ಮಲ್ಪುನವು ಒಂಜಿ ಅಂಡ ನನೊಂಜಿ ತೋಟೊಡು ನೀರ್ ತೆಪೆರೆ ದುಂಬು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಸ್ಪಿಂಕ್‍ಲರ್, ಡ‍್ರೀಪ್ ಬತ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ದಂಬೆ ಮೂಲೆಗ್ ಬೂರ್‍ದ್ ಪೊಂತ್ಂಡ್.
ತುಳು ನಾಟಕೊಲು
ತುಳು ನಾಟಕೊಲು ಕುಡ್ಲ ಅತ್ತಂದೆ ಉಡುಪಿ, ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಬುಕ ದುಬೈ ಡ್ಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಪುಂಡು. ಜಾಸ್ತಿ ಸರ್ತಿ ವೊವೆ ತುಳು ನಾಟಕದ ಸುರುತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕುಡ್ಲದ ಪುರಭವನಡ್ ಆಪುಂಡು.ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದೇಶಲು ಇತ್ತ್ಂಡ್ಲಾ ಅಯಿನ್ ತೆಲಿಕೆಡೆ ನಾಟಕೊನು ಕೊನೊಪಿನ ತುಳು ನಾಟಕೆಲ್ನ ವಿಶೇಷ. ತುಳು ನಾಟಕದ ದಿಗ್ಗಜೆರ್ - ನವೀನ್ ಡಿ. ಪಡೀಲ್ ಬುಕ ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್. ನವೀನೆರೆಗ್ ’ಕುಸಲ್ದರಸೆ’ ಪಂಡ್ದ್ ಬುಕ ದೇವದಾಸೆರೆಗ್ ’ತೆಲಿಕೆದ ಬೊಳ್ಳಿ’ ಪನ್ಪುನ ಬಿರುದು ಉಂಡು. ಇಂಚಿಪ ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುರುವಾಯಿನ ’ಬಿಗ್ ೯೨.೭ ಎಫ್.ಎಮ್’ ರೇಡಿಯೊ ಡು ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ’ಬಿಗ್ ಗಡ್ಬಡ್’ ಪನ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪೆರ್.
ನೆಟ್ ಬಾಲ್
ನೆಟ್ ಬಾಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಗೊಬ್ಬುಡ್ದ್ ಒ೦ಜಿ ಪರಿವರ್ತಿತ ರೂಪ.
ನೆಟ್ ಜಾಸ್ತಿ ಪೊ೦ಜುವುನಕ್ಲ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ೧೮೯೫ ಡ್ ಕ್ಲಾರಾ ಗ್ರೆಗರಿ ಬಾಯೆರ್ ಪನ್ಪುನಾರ ಅವಿಷ್ಕಾರ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೊಬ್ಬುನು ೭೦ ದೇಶೊಡು ೨ ಕೋಟಿ ಜನ ಗೊಬ್ಬುವೆರ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಗೊಬ್ಬುಲು
ಎಂ.ಎಸ್.ಧೋನಿ
ಪುಟ್ಟು
ಮಹೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ಧೋನಿ, ಆರ್ ಪುಟಿದಿನಿ ಬಿಹಾರದ ರಾಂಚಿಡ್ ೭ ಜುಲೈ ೧೯೮೧.