cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ
ಇಂದೆಕ್ ತಾಟಿ ಬೆಲ್ಲ ಪನ್ಪೆರ್. ತುಳುವೆರ್ ತಾರಿ ಬೆಲ್ಲೊಂದುಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಕಲಿ  ಬೆಲ್ಲೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ತಾರಿ ಪಂಡ ತಾರಿದ ಮರ. ತಾರಿದ ಮರತ ಕೊಂಬುಡು ಕಲಿ ದೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಬುಲೆಪುನ ತಾರಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಪರ್ಂದ್‍ನ್ ತಾರಿಪರ್ಂದ್ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತಾರಿಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಳಿನ್ ಸುಣ್ಣ ಪಾಡ್‍ದ್ ಕುಂದದ್ ತಾರಿದ ಇರೆತ್ತ ಕಾಜಿದಾತ್ ಮಲ್ಲ ಉರುಂಟುದ ಅಚ್ಚಿಗ್ ಮೈತ್‍ದ್ ಬೆಲ್ಲನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತೂವೆರೆ ಉಂದು ಕಂದು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬೆಲ್ಲೊಡ್ದು ಉಂದು ಉಪಯೋಗೊಗು, ಮರ್ದ್ ಗ್ ಎಡ್ಡೆ. ಪೆದ್ಮೆದಿ ಮರ್ದ್ ಗ್ ಉಂದೆನ್ ಉಪಯಫಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಮರಿಯಲೊಗು ಸೀತ ಆಂಡ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಕಸಾಯೊಗು ಈ ಬೆಲ್ಲೊನು ಪಾಡುವೆರ್. ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು ತಿಂಗೊಲು ಆನಗ ಆಪಿನ ತೊಂದರೆಲೆಗ್ ಈ ಬೆಲ್ಲ ತಿಂದ್ಂಡ ಎಡ್ಡೆ. ಸೀತೊಗು ತಿನ್ಯರೆ ಪಂಡ್ದ್ ಎಡ್ಡೆಮುಂಚಿ ಪಾಡ್ದ್ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ತಿನ್ಯರೆಗಾದ್ ಕಡ್ಲೆ ಬೇಳೆ ಪಾಡ್ದ್ಲಾ ಓಲೆ ಬೆಲ್ಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಕುಲೆ ಮದಿಮೆ
ಕುಲೆ ಪಂಡ ರಡ್ಡ್ ಕುಲೆಕ್ಕ್‌ಲೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನೆ. ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯೊಡು ಮದಿಮೆಯಾವಂದೆ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಆಣು ಪೊಣ‍್ಣು ಪ್ರೇತೊಲೆಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ಪುನ ಕ್ರಮ. ನರಮಾನ್ಯೆ ಜೂವೊಡಿತ್ತೆಂಡ ಆಕ್ಲೆಗ್ ಮದಿಮ್ಮೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಪ್ರಾಯೊ ಬರಿಯರಾಯಿನ ಬಾಲೆ ಸೈತ್ಂಡ ಅವು ಇಲ್ಲಡೆಡ್ ಇತ್ತಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕುಲೆ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಮದಿಮ್ಮೆ ಮಲ್ಪೊಡುಂದು ಕೇನುಂಡು. ಅಂಚಿತ್ತಿ ಸಂದರ್ಭೊಡು ಅಂಚನೇ ಸೈತಿನ ಬಾಲೆ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅಂಚಿನ ಬಾಲೆದ ಕುಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್, ರಡ್ಡ್ ಕುಟುಮ್ಮೊ ಸಂಸಾರೊಲಾ ಸೇರ್ದ್, ಹಿರಿಯೆರ್ ಒಪ್ಪೊಂದು ಕುಲೆಕ್ಕ್ ಮದಿಮ್ಮೆ ಮಲ್ಪುನವು ತುಳುವೆರೆಡ ಇನಿಕ್ಕ್ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ತ್ ಬತ್ತ್ಂಡ ಉಂಡು. ಇಜ್ಜಂಡ ಈ ಪ್ರೇತೊಲು ಮದಿಮೆ ಆತಿನ ದಂಪತಿಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರ್‍ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು.
ಜಾತಿಲು
ಬಂಟ, ಪೂಜಾರಿ, ಗೌಡ, ಮೊಗೇರ, ಕೊರಗ, ಇತ್ಯಾದಿಲು
ಕ್ರಮೋ
ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನ ಆಣ‍್ ಪೊಣ್ಣುನು ನಾಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ದಿನತಾನಿ ಬಿನ್ನೆರ್ ಪೊಣ‍್ಣನ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಸೇರುವೆರ್. ಅರಿನ್ ಕಡೆದ್ ಅಯಿಡ್ದ್ ಆಣ್ ಪೊಣ್ಣನ ಗೊಂಬೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅವೆನ್ ಬಾರೆದ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ದೀಪೆರ್. ಆಣನ ಕಡೆತಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಪೊಣ‍್ಣನ ಕಡೆತಕುಲು ಕುಲೆತ ಪುದರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜಾಯಿನ್ ಪಗಪುವೆರ್. ಕರಿಮಣಿ, ಕಾಜಿ, ಸೀರೆನ್ ಇರೆತ ಮಿತ್ತ್ ದೀದ್ ಧಾರೆ ಮೈಪುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ಪಿದಯಿ ಕಂತ್‍ದ್ ಮರಿಯಾಲ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ನೀರ್‌ಡ್ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಇಜ್ಜಂಡ ಕೌಂಪುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಕೋರಿನ್ ಕೆರ್ಪೆರ್. ಆಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮಾತೆರ್ಲಾ ವನಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಕುಳಾಯಿ
ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಡ್ಲ ತಾಲ್ಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಊರು ಕುಳಾಯಿ. ಈ ಊರುಡ್ ಸುಮಾರ್ ದೇವಸ್ಧಾನೊಲು ಉಂಡು. ಈ ಊರುಡು ಜನವರಿ, ಪೆಬ್ರವರಿ, ಮಾರ್ಚಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಜಾತ್ರೆಲು ನಡೆಪುಂಡು. ಈ ಗ್ರಾಮದ ದೇವೆರ್ ವಿಷ್ಲುಮೂರ್ತಿ ದೇವೆರ್.
ವಿಷ್ಲುಮೂರ್ತಿ ದೇವಸ್ದಾನ
ಈ ದೇವಸ್ದಾನೊಡು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗೊಲುಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಚೌತಿದ ಸಮಯೊಡು ಮಹಿಳಾ ಮಂದಲದ ಲೆಕ್ಕೂಡು ನಾಟಕ, ನಲ್ಕೆ, ಸಂಗೀತ ಪೂರ ನಡಪುಂಡು. ಅಷ್ಟಮಿದ ಸಮಯೊಡು ಮೊಸರು ಕುಡಿಕೆಲ ನಡೆಪುಂಡು. ಜಾತ್ರೆದ ಸಮಯೊಡು ತೇರು ಪೊಪುಂಡು. ಜಾತ್ರೆದ ಸಮಯೊಡು ನೇಮೊ, ಚೆಂಡೆ ಸುತ್ತು ಮಾತ ನಡೆಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಚಿತ್ರಾಪುರ ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇ‍ಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ದಾನಲ ಉಂಡು.
ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರಾಪುರ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ದಾನ
ಈ ದೇವಸ್ದಾನೊಡು ಜನವರಿ ತಿಂಗೊಲುಡು ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಪುಂಡು. ಉದು ದೇವಿನ ದೇವಸ್ದಾನ. ಮುಲ್ಪ ಒಂಜಿ ಬಿಚ್ಲ ಉಂಡು. ಅಲ್ಪ ನಾಗಬನ ಉಂಡು. ನವರಾತ್ರಿದ ಆಚರಣೆಲ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಶುಕ್ರಾರೊ ಬಜನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಏ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಕಂಗ್
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬುಲೆ ಬಜ್ಜೆಯಿ. ಬಜ್ಜೆಯಿ ಆಪುನ ಮರಕ್ಕ್ ಕಂಗ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕಂಗ್‍ನ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಅಡಿಕೆ ಮರ ತುಳುಟ್ಟು ಕಂಗ್ ಬಜ್ಜೆಯಿದ ಮರ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕಂಗ್‍ದ ರೂಪೊ
ಉಂದು ತಾರೆದ ಮರತ್ತ ಲೆಕ್ಕ ಉದ್ದ ಬುಲೆವುನ ಮರ. ಆಂಡ ತಾರೆದಾತ್ ತೋರ ಉಪ್ಪಂದೆ ಸಪೂರ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಮರಕ್ಕ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ಡ್ ಅರೆಕಾನಟ್ ಟ್ರೀ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಕಂಗ್‍ದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್ Areca catechu. ಕಂಗ್‍ದ ಮರಟ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಆಪುಂಡು ಈ ಬಜ್ಜೆಯಿನ್ ಮಸ್ತ್ ವಿದೊಟ್ಟು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಪ್ರಸೂತಿ ಆರೈಕೆ
ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ಪ್ರಸೂತಿ ಆರೈಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರೊತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ
ವಿಸೇಸ
ಪೆದ್ದುನ ಪೊರ್ತುಡು ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆ ತೀರ್‌ದ್ ಪೋಪೊನೆನ್ ತಪ್ಪಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಪ್ರಸೂತಿ ಆರೈಕೆ ಪನ್ಪುನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜಾರಿಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವುಲೆಡ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಪಿನೆನ್ ತಡೆಪುನೆ, ಪೆದ್ದ್‌ನಪಗ ಅಪ್ಪೆ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆ ಆರೋಗ್ಯವಾದ್ ಇಪ್ಪುನಂಚ ಮಲ್ಪುನ ಎಡ್ಡೆ ಯೋಜನೆಯಾದುಂಡು. ಆಜಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಏಳ್ ತಿಂಗೊಳು ಆಯಿನ ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವುಲೆಗ್ ಪೌಷ್ಟಿಕವಾಯಿನ ತಿಂಡಿ ತಿನಸ್ ಕೊರ್‌ದ್ ಅತ್ತಂದೆ ನೆತ್ತೆರ್ ಕಮ್ಮಿ ಆಪಿನೆನ್ (ರಕ್ತ ಹೀನತೆ)ಉಂತಾಯೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ದುಡ್ಡುನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಆರೋಗ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಕುಟುಂಬ ಇಲಾಖೆ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ಉಪಯೋಗ
ಈ ದುಡ್ಡುಡು ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವು ಪೌಷ್ಟಿಕ ತಿನಸ್ ಆಯಿನ ತಪ್ಪು, ತರಕಾರಿ, ಪೇರ್, ಪರಂದ್ ಕೆತ್ತಿ, ಬೊಕ್ಕ ಮೀನ್ ತಿನ್ಯರ ಬೋಡಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪೊಡು. ಬಂಜಿನ ಪೊಂಜೊವುಲು ಪೆದ್ದುದಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲೆಗ್ ಏಳ್ ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ತಪ್ಪಂದೇ ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಕೊರೊಡು.ಅಂಚಾದ್ ಬಾಲೆಗ್ ಮಿರೆ ಪೇರ್ ಎಡ್ಡೆ ರೀತಿಡ್ ತಿಕ್ಕೊಡಾಂಡ ಅಪ್ಪೆ ಎಡ್ಡೆಪುದ ತಿನಸ್ ತಿನೊಡು. ಪೆದ್ದುದಾಯಿ ಬೊಕ್ಕ ೩೦೦ ರೂ. ಪ್ರಸೂತಿ ಆರೈಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ, ಬೊಕ್ಕ ೭೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಜನನಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಯೋಜನೆಯ ದುಡ್ಡು ಒಟ್ಟು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ಅಪ್ಪೆನ ಪೌಷ್ಟಿಕ ತಿನಸ್ ತಿನ್ಯರ ಈ ದುಡ್ಡು ಕೊರ್ಪೆರ್.
ಶಿವಾಜಿ
ಶಿವಾಜಿ ಸಾಶ.1627 ಡು ಶಿವನೇರಿ ಊರುಡು ಜನಿಸುದರ್. ಮೆರೆನ ಅಪ್ಪ ಷಹಜಿ ಭೋಂಸ್ಲೆ, ಅಮ್ಮ - ಜೀಜಾಬಾಯಿ. ಶಿವಾಜಿನ ಅಮ್ಮ ಶಿವಾಜಿಗ್ ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಭಾರತ ಕಥೆಲುನು ಪನೊಂದಿತ್ತೊಲು. ದಾದಾಜಿ ಕೊಂಡದೇವ ಶಿವಾಜಿನ ಗುರು. ಆದಿತ್ತೆರು ಶಿವಾಜಿ ಸಂತ ರಾಮದಾಸ್ ಬೊಕ್ಕ ತುಕಾರಾಂ ನಗಲೆದು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದಿತ್ತೆರ್. ಶಿವಾಜಿ 20 ವರ್ಷಡು ದುಂಬೇ ಸೈನಿಕ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಾದೆರು. ಶಿವಾಜಿಯು ಸಾ.ಶ 1674 ಡು ರಾಜ ಪಂಡುದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಲ್ದೆ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು
ಭಾರತದ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್
ಭಾರತೊಡು ಸಂಸದೀಯ ಪದ್ಧತಿ ಉಂಡು ಪಂಡ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಪದ್ಧತಿ. ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಮಸ್ತ್ ಅಧಿಕಾರ ಉಂಡು. ಈ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಿನನಿತ್ಯೊಗು ಬೊಡಾಯಿನ ಕಾನೂನು ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಪಂಡ "ಪಾತೆರುನ ಇಲ್ಲ್" ಪಂದ್ ಆಪುಂಡು. ನೆಟ್ಟು ೨ಸದನೊಲು (ಇಲ್ಲ್) ಉಂಡು. ಮಿತ್ತ್‌ದ ಇಲ್ಲಗ್ ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ನೆಟ್ಟ್ ೨೫೦ಜನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ತಿರ್ತ್‌ದ ಇಲ್ಲಗ್ ಲೋಕಸಭೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್, ನೆಟ್ಟ್ ೫೪೫ ಜನ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಮೊಗಲೆಗ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಡೀ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತ ಮಲ್ಪುನ ಈ ಸಂಸ್ಥೆನೇ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್.
ಶೃಂಗೇರಿ
ಶೃಂಗೇರಿ ಉಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಏಳ್ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತೊದ ಪ್ರತಿಪಾದಕೆರಾಯಿನ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ನಾಲ್ ಮಠೊಟ್ ಸುರುತ್ತ ಮಠ ಕ್ಷೇತ್ರ ಶೃಂಗೇರಿ‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನು.ಉಂದು ತುಂಗಾ ನದಿ ತಟೊಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಎಲ್ಯ ಊರು. ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯೆರ್ ಕಟ್ಟಾಯಿನ ಬೆತೆ ಮಠಕುಲು ಬದರಿನಾಥ,ಪುರಿ ಬೊಕ್ಕ ದ್ವಾರಕೆಡ್ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು/ದೇವಸ್ಥಾನ
ಇರಾನ್
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ಆಡ್ಡ ಪುದರುಲು
ಆಡ್ಡ್ ಪುದರ್‍ ಪಂಡ- ನರಮಾನಿಗ್‍ ಪುದರ್‍ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಸುಲಭದ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಆಕಲು ಮಲ್ಪು ಬೇಲೆದ ಪುದರ್‍ದ ಒಟ್ಟುಗು ಲೆಪ್ಪುನೆಕ್ಕ್‍ ಆಡ್ಟ ಪುದರ್‍ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್‍.
ಓಂಗೆಲೆ ಪೂಪೆಲೆ ಪೊಣ್ಣು ಮರ್ಲೆ ಅರೆ ಮರ್ಲೆ ಪೊಟ್ಟೆ ಕೆಪ್ಪೆ ಮೊಬೈಲ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪೆ ಗಡಂಗ್ ಸೀನೆ
ಆಟಿಲ್‍ ಮಲ್ಪುನಕಲೆಗ್‍
ಕೊದ್ದೆಲ್ ಶಂಕರೆ ಉಪ್ಪಡ್ ಜೆನ್ನಿ
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಸಬುದಕಲೆಗ್‍
ಪೈಂಟರ್‍ ಸಾಮಿ ದಲಾಲಿ ಇಂಪು ಎರು ಮೈಂದೆ ಬೋಂಟೆ ಗುರುವೆ
ಕುಜರ್‍ ಲೀಲಕ್ಕ ಲಿಪ್ಸ್ಟಿಕ್‍ ಕಮಲ ಕುಡಿ ದೂಮೆ ಪಿಲಿ ದಾಸಣ್ಣೆ ಮಿಲಿಟ್ರಿ ದಾನಣ್ಣೆ ಬೆಡಿ ಮೋನೆ ಗರ್ನಲ್ ಕೇಶವೆ ಕದೊನಿ ಸುಬ್ರಯೆ
ಪೊಸ ಅಡ್ಡ ಪುದರುಲು
ಮೊಬೈಲ್ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪೆ, ವಾಟ್ಸಪ್ ಕಮಲ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ರಾಮಣ್ಣೆ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟ್ ಕೇಶವೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಬಬ್ಬರ್ಯಗ್ ದೀಪುನಿ
ಉಂದು ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಉಸರಿಜ್ಜಂಡ ಬಬ್ಬರ್ಯಗ್ ಕರಿಪುನ ಅಗೆಲ್.
ಕ್ರಮೊ
ಹೆಚ್ಚಾದ್ ಸಂಕ್ರಮಣತ್ತಾನಿ ಅತ್ತ್ಂಡ ಅಂಗಾರೆ, ಐತಾರೊ ಈ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿತ್ತ ಅಡ್ಡ್ಯೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ (ಉರ್ಪೆಲ್ ಅರಿನ್ ನೀರ್‌ಡ್ ನೆನೆತ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಡೆದ್, ಬೆಲ್ಲ- ತಾರಾಯಿ ಬೆರಸ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಯ್‌ತ್ಂಡ ಅಡ್ಡ್ಯೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು) ತಡ್ಪೆಡ್ ರಡ್ಡ್ ಕೊಡಿಬಾರೆ ಇರೆ ದೀದ್ ಅಯಿಕ್ಕ್ ನುಪ್ಪು, ಅಡ್ಡ್ಯೆ, ಮೀನ್‌ದ ಗಸಿ ಬಳಸೊಡು. ಒಂಜಿ ತಿಬಿಲೆಡ್ ದೀಪ ಪೊತ್ತಾದ್ ತಡ್ಪೆಡ್ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಚೆಂಬುಡು ನೀರ್ ದಿಂಜಾದ್ ಅಯಿನ್ ಕೈಟ್ಟ್ ಪತ್ತೊನೊಡು. ಕಿದೆಕ್ಕ್ ಪೋದು ಪೆತ್ತ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ತಡ್ಪೆಡ್ ತೊರತ್ (ನಿವಾಳಿ ತೆಗೆಯುವುದು) ದೆಪ್ಪೊಡು. ಬೊಕ್ಕ ಕಿದೆತ್ತ ಪಿರಾವುದ ಮೈಕ್ಕ್ ಪೋದು ನೀರ್ ತಳಿತ್ತ್‌ದ್ ಜಾಗೆನ್ ಶುದ್ಧ ಮಲ್ತೊನೊಡು. ತಡ್ಪೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನೈವೋದ್ಯೊನು ದೆತ್ತ್‌ದ್ ನೆಲೊಟ್ಟು ದೀದ್ ತಿಬಿಲೆನ್‌ಲಾ ಅಲ್ಪನೇ ದೀದ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ತೊನೊಡು
ನಟ್ಟೊನುನ ಪಾತೆರೊ
'ಸ್ವಾಮೀ ಬಬ್ಬರ್ಯ, ಅನಾದಿ‌ಡ್ದ್ ಕಿದೆ ಕೊಟ್ಟ್ಯಡಿತ್ತಿನ ನಡೆಲೆನ್ ಕಾತೊಂದುಪ್ಪುನ ಮಾಯಗಾರೆ ಈ ಆದುಲ್ಲ. ಇಂಚಪ್ಪ ನಾಲೈನ್ ದಿನೊಡ್‌ದ್ ಕಿದೆ ನಿಲಿಕೆ ನುಂಗು ಆದ್, ಪಿಜಿನ್ ದಿಂಜಿದ್, ಪೆತ್ತ ಸಮಕಟ್ಟ್ ಪೇರ್ ಕೊರೊಂದಿಜ್ಜಿ. ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸೌಖ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಕಿದೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಬೂರುದೊಪ್ಪೊಡು ಪಂದ್ ನಿನ್ನನ್ ನೆನೆತೊಂಡ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ಇನಿ ಅಂಗಾರೆ ದಿನೊ, ಅಡ್ಡ್ಯೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮೀನ್ ಅಡದ್ ಬಳಸ್‌ದ್ ದೀಯೊ. ಅವೆನ್ ಕಿದೆಟಿತ್ತಿನ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ತುರತ್‌ದ್, ಕಿದೆತ್ತ ಬೆತ್ತಡಿ ಕನತ್ತ್‌ದ್ ಬಲಸ್‌ದ್ ದೀತೊ. ಇನಿ ಮಲ್ತಿಂಚಿನ ಅಟಿಲ್‌ಡ್ ಆವಡ್, ಬಲಸಿನೈಟಾವಡ್, ದಾಲ ಎಚ್ಚ ಕಡಮೆ ಇತ್ತ್ಂ‌ಡ, ಈ ಮಾಯಗಾರೆ, ತಪ್ಪುನ್ ಒಪ್ಪು ಮಲ್ತೊನ್ಲ. ಉಂದೆನ್ ಸಂತೋಸೊಡು ಕೈಕೊಂದು, ನನ ಕಿದೆತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಇತ್ತ್ಂ‌ಡಲಾ ಅವೆನ್ ಬೇತೆ ಕಡೆಕ್ ತಿರ್ಗಾಲ. ಕಿದೆಟಿತ್ತಿನ ಮಾಂತ ಪೆತ್ತ ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕಾತೊಂದು, ಚೆಂಬು ನಿಲಿಕ್ಕೆ ಪೇರ್ ಕೊರ್ಪಿ ಲೆಕ್ಕ ಬೆರಿಸಾಯ ಕೊರ್‌ಲ ಬಬ್ಬರ್ಯ ಪಂಡ್‌ಡ್ ನಟ್ಟೊನುವ'.
ಈತ್ ಪಂ‌ಡ್‌ದ್ ತಿರ್ಗ್‌ದ್ ಉಂತಿ ಬೆಟ್ಟ್‌ಗೆ ಬಬ್ಬರ್ಯ ದೈವ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಎಡೆನ್ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪುನ ನಂಬೊಲಿಗೆ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ ಉಂಡು. ಒಂತೆ ಪೊರ್ತು ಆಯಿಬೊಕ್ಕ ನೀರ್ ತಳಿಪೊಡು. ಎಡೆಕ್ಕ್ ದೀತಿನ ಅಡ್ಡ್ಯೆನ್ ಪುರ್ಸಾದ ರೂಪೊಡು ಅಲ್ಪ ಉಪ್ಪುನಕುಲು ತಿನೊಲಿ. ನುಪ್ಪು ದುಂಬಾಯಿ ಒರಿನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ಅಲ್ಪನೇ ಬುಡ್‌ದ್, ಚೆಂಬುಡುಪ್ಪುನ ನೀರ್‌ನ್ ಕೌಂತ್‌ದ್, ತಡ್ಪೆ ಪತ್ತೊಂದು ಇಲ್ಲಗ್ ಬರ್ಪುನಿ.
ಟೊಮೆಟೊ
ಟೊಮೇಟೊ ಸೊಲನೇಸಿಯೆ ಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದ್‌ನ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ ದೈ. ಈ ತರಕಾರಿದ ಮೂಲೊ ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕ ಬುಕ್ಕೊ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ. ಉಂದು ಕಡಮೆ ಆಯುಸೊದ ದೈ. ಇಂದೆನ್ ವರ್ಸೊಗೊರೊ ಬುಲೆಪ್ಪಾವೆರ್. ಒಂಜಿ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊ ಬುಲೆಪುನ ಈ ದೈ ಸಪೂರ ಮುದೆಲ್ ಹೊಂದೊಂದು ಒರಿನ ದೈಕ್ಲೆ ಮಿತ್ತ್‌ ಸುಲಭವಾದ್ ಪರಡೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಇಂದೆತ ಇರೆಕ್ಲು ೧೦-೨೫ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದೊ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಇರೆತ ನಡುಟೆ ತೆಲುಪ್ಪಾಯಿನ ಚೋಲಿದಂಚ ಇಪ್ಪುಂಡು. ೮ ಸೆಂಟಿ ಮೀಟರ್‌ದಾತ್ ಅಗೆಲೊ ಇಪ್ಪುನ ೫ ಡ್ದ್ ೯ ಇರೆಕ್ಲೆ ಗುಂಪು ಈ ದೈಟ್ ತೋಜುಂಡು. ಟೊಮಾಟೊದ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪುದರ್ ಸೊಲಾನಮ್ ಲೈಕೊಪರ್ಸಿಕಮ್ (Solanum lycopersicum).
ಟೊಮೆಟೊ ಪನ್ಪಿ ಪದೊ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದೇಸೊದ ನಹೌಟಿ ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಉಂಡಾಯಿನ ಟೊಮಟ್ಲ್ ಸಬ್ದೊಡ್ದು ಬತ್ದ್ಂಡ್. ಈ ಪದೊಡ್‌ದು ಟೊಮಾಟೊ ಪದ ಪುಟ್ಟಿಂಡ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಭಾರತೊಡು
ಅಂದಾಜಿ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೊರ್ತುಗು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ನಮ ದೇಸೊಗು ಬನ್ನಗ ಟೊಮೆಟೊನು ಪತೊಂದು ಬತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ತರಕಾರಿ ದೊಂಬುಡು, ಎಡ್ಡೆ ಬುಳೆವುಂಡು ಅತ್ತಂದೆ ನಮ ದೇಸೊದ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಒಗ್ಗಿದ್ ಬುಳೇಂಡ್. ಅಂಚಾದ್ ಟೊಮೆಟೊ ನಮ ದೇಸೊಡೊರ್ಮೆ ಪಗರಿಂಡ್. ಇನಿಕ್‌ಲಾ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಸೊಡು ಟೊಮೆಟೊಗು ವಿಲಾಯ್ತಿ(ಪರದೇಸೊದ) ಬೇಗನ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಪುದರ್ ಉಂಡು.
ತಳಿಕುಲು
ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ಖಾಸಗಿ ಕೃಷಿ ಸ್ಂಸೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಲುಲಾ ಟೊಮೇಟೊದ ತಳಿನ್ ಬುಡ್ಕಡೆ ಮಲ್ತ್‌ದ. ಅವೆನ್ ಮುಲ್ಪ ತೂವೊಲಿ.
ಟೊಮೆಟೊದ ದಾಖಲೆಲು
ಗೊರ್ಡೊನ್ ಗ್ರಹಾಮ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಒಕ್ಲೊಹೋಮ(೧೯೮೬) ಬುಲೆಯಿನ 3.51 kg ತೂಕೊದ ಟೊಮೆಟೊ ಇಡೆಗ್‍ಮುಟ್ಟ ದಿಂಜ ತೂಕೊದ ಟೊಮೆಟೊ ಆತ್ಂಡ್. ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ಟೊಮೆಟೊ ದೈ ಸನ್ ಗೋಲ್ಡ್ನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‍ದ ನ್ಯೂಟ್ರಿಕಲ್ಚರ್ ಕಂಪನಿ ೨೦೦೦ ಇಸವಿಡ್ ಬುಲೆಪಾದ್ಂಡ್. ಇಂದೆತ ಉದ್ದೊ ೧೯.೮ ಮೀಟರ್ (೬೫ ಅಡಿ)ಆತ್ಂಡ್.
ಟೊಮೆಟೊಡು ತಯಾರಾಪುನ ತೆನಸ್
ಬೋಡಾಪುನ ಸಾಮಾಗ್ರಿಲು ಮಲ್ಪುನ ವಿದಾನ
ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್
ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್ (True Jesus Church) ಒಂಜಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಇಗರ್ಜಿಯಾದುಂಡು. ಉಂದು ಕ್ರಿ.ಶ.1917 ಟ್ ಚೀನಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್ ನಗರೊಡು ಸ್ಥಾಪಿನೆಯಾಂಡ್. ಇತ್ತೆ ನಲ್ಪತ್ತೈನ್ ದೇಶೊಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ 15 ಲಕ್ಷ ಇಂದೆತ ಸದಸ್ಯರುಲ್ಲೆರ್. ಭಾರತೊಡ್ ಈ ಚರ್ಚ್ ಕ್ರಿ.ಶ.1932 ಟ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮನ್ತೊನ್ನುಂಡು. ಇಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ ಪ್ರೊಟಸ್ಟಂಟ್ ಪಟ್ಟ್’ಗ್ ಸೇರ್ದಿನ ಇಗರ್ಜಿಯಾದುಂಡು. ಈ ಚರ್ಚ್’ದ ಸದಸ್ಯೆರ್ ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಈಸ್ಟರ್ ಪರ್ಬೊಲೆದ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುಜೆರ್. ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿನಂಚಿನ ಬೆಂಗಳೂರುಡ್ ಈ ಇಗರ್ಜಿ ಕ್ರಿ.ಶ.1977 ರ್ದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ಟ್ರೂ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್’ದ ಪತ್ತ್ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನ ನಂಬಿಕೆಲು.
ಭಾಸ್ಕರ ೧
ಭಾಸ್ಕರ (ಕ್ರಿ.ಶ.೬೦೦-೬೮೦) ಇಮ್ಬೆ ಭಾರತದ ಗಣಿತೊಡು ಅ೦ಕಿಲೆನ್ ಕನ್ತಿನ ಮೊದಲೆನೆ ವಿಜ್ನಾನಿ.
ಜೀವನೆದ ವಿಷಯೊಲು
ಮರಾಠಿ ಖಗೂಲಶಾಸ್ತ್ರಜ್ನನ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುನ್ದು.
ಆಯೆನ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರ ರಾಜ್ಯತ ಪರಭಾನಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಬೊರಿ ಪನ್ಪಿನವ್ಲು.
ಆಯೆನ ಅಮ್ಮೆರ್ ಗುರುವಾದ್ ಅಯೆಗ್ ವಿಜ್ನಾನದ ವಿಷಯನ್ ಪನ್ಡ್ ಕೊರ್ತೆರ್.
ಮೂಲ್ಕಿ
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಡ್ಲ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಪಟ್ಟಣೋ ಮೂಲ್ಕಿ. ಒಂರ್ಬೊ ಮಾಗಣೆದ ಊರು ಮೂಲ್ಕಿ. ಬಡೆಕಾಯಿಡ್ ಶಾಂಭವಿ ಬೊಕ್ಕ ತೆನ್ಕಾಯಿಡ್ ನಂದಿನಿ ಸುದೆ ಮೂಲ್ಕಿದ ಗಡಿ. ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಕಡಲ್, ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಮುಂಡ್ಕೂರು ಗಡಿ ಉಂಡು.
ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಇತಿಹಾಸ ಕಾಲೊಡು ಬಾರೀ ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ಊರು ಉಂದು. ಮೂಲ್ಕಿ ಸಾವಂತ ಅರಸುಲು ಆಲ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಜಾಗ್‌ಲಾ ಅಂದ್. ಬಪ್ಪನಾಡ್‌ದ ಅಪ್ಪೆ ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ಉಪ್ಪುನ ಊರುಲಾ ಅಂದ್. ಮೂಲ್ಕಿ, ಮುಲ್ಕಿ, ಮುಲ್ಕೆ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪುದರ್‌ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪುದರ್ ದ ಹಿನ್ನೆಲೆ
ಮೂಲತಃ 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ದಾದ್ ಈ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್‌ಂದ್ ಚರಿತ್ರೆಕಾರೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪಂಡ ಮರ್ದ್‌ದ ದಯಿ. 'ಮೂಲಿಕೆ' ಶಬ್ದ ಕನ್ನಡ ಬೊಕ್ಕ ತುಳು ರಡ್ಡ್ ಬಾಸೆಡ್ಲಾ ಉಂಡು. ಈ ಊರುಡು ದಿಂಜ ಮೂಲಿಕೆ ದಯಿಕುಲು ಇತ್ತಿನೆಡ್ದಾದ್ ಇಡೆಗ್ 'ಮೂಲಿಕೆ' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದುಪ್ಪು. ಅವ್ವೇ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ 'ಮೂಲ್ಕೆ' ಆದ್ ಕ್ರಮೇಣ'ಮೂಲ್ಕಿ' ಆಂಡ್. ಬಾರೀ ವಿಶೇಷವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಸಂಗತಿ ಪಂಡ ಇತ್ತೆ ನಂಕ್ ಮಲ್ಲ ಪೇಟೆದ ರೂಪೊಡು ತೋಜುನ ಈ ಮೂಲ್ಕಿ ಪ್ರದೇಶೊ ಸುಮಾರು 400 ವರ್ಸೊಗು ಇತ್ತಿಜಂಡ್. ಶಾಂಭವಿ ಸುದೆ ಈ ಬಾಗೊಡೇ ಪರಿತೊಂದು ಇತ್ತ್‌ಂಡ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಇತ್ತೆದ ಕಾರ್ನಾಡ್ (ಕಾರನಾಡ್) ಆ ಕಾಲೊಡು ಸುದೆತ ಬರಿತ ಊರಾದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ.1623ನೇ ಇಸ್ವಿದ ಪೊರ್ತುಡು ಕಾರನಾಡ್ ಸುದೆ ಬರಿತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರವಾದಿತ್ತ್‌ಂಡ್ ಪಂಡ್‌ದ್ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆರ್ ಬರೆತೆರ್. ಇಟಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಬಾರ್ಬೊಸ್(ಕ್ರಿ.ಶ.1516) ಬೊಕ್ಕ ಡೆಲ್ಲಾವೆಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ.1623) ಬರೆಯಿನ ಪ್ರಕಾರ ಆ ಕಾಲೊಡು ಇತ್ತೆದ ಮೂಲ್ಕಿ ಪ್ರದೇಶ ಸುದೆ ನೀರ್‌ಡ್ ಮುರ್ಕ್‌ದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ಆಂಡ ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಸುದೆ ತನ್ನ ಸಾದಿನ್ ತಿರ್ಗಾದ್ ಪೋಂಡು. ಅಪಗ ನೀರ್ ಜತ್ತ್‌ದ್ ಉಂಡಾಯಿನ ಜಾಗೆನೇ ಇತ್ತೆದ ಮೂಲ್ಕಿ. 14ನೇ ಶತಮಾನೊಡ್ದು 18ನೇ ಶತಮಾನ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತಿನ ಸಾವಂತ ಅರಸು ಮನೆತನ ಸುರುಟು ಏಳಿಂಜೆನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಅವು ಬೊಕ್ಕ ಸೀಮಂತೂರುಗು ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಂಡ್. ಅಲ್ಪಡ್ಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವು ಪಡುಪಣಂಬೂರುಗು ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆಲಾ ಪಡುಪಣಂಬೂರುಡು ಅರಸು ಮನೆತನ ಉಂಡು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜನಪದ ವಿದ್ವಾಂಸೆರಾಯಿನ ಮುದ್ದು ಮೂಡುಬೆಳ್ಳೆ ಮೇರ್ ಬರೆಯಿನ 'ಮೂಲ್ಕಿಯ ಸಾವಂತರು' ಪುಸ್ತಕ ಇಡೀ ಮೂಲ್ಕಿ ಚರಿತ್ರೆಗ್ ತುಡರ್ ಪತ್ತುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೋ
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಕಂಚಲ್
ಕಂಚಲ ಒಂಜಿ ಜಾತಿದ ತರಕಾರಿ. ಉಂದೆತ ಕನ್ನಡದ ಪುದರ್ ಹಾಗಲಕಾಯಿ. ಉಂದೆತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ದ ಪುದರ್ ಬಿಟ್ಟರ್ ಗಾರ್ಡ್. ವೈಜಾನಿಕ ಪುದರ್ Momordica charantia. ಕಂಚಲ ಬಳ್ಳಿಡ್ ಆಪಿನ ಒಂಜಿ ತರಕಾರಿ. ಉಂದೆತ ಬಣ್ಣ ಪಚ್ಚೆ. ಪ೦ರ್ದಿನದಗ ಮ೦ಜೊಲ್ ಕಿತ್ತಲೆ ರ೦ಗು ನೆಕ್ಕ್ ಬರ್ಪು೦ಡು. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಕೈಪೆ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಉಂದು ಆರೋಗ್ಯೊಗು ಬಾರಿ ಎಡ್ಡೆ. ಉ೦ದೆಟ್ ಮರ್ದ್ ದ ಗುನಲ ಉ೦ಡು.
ಕಂಚಲದ ಕಜಿಪು
ಉಂದೆತ ಕೈಪು ಮಲ್ಪುನಗ ಪುಳಿಕ್ಕ್ ಆಂಬಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೆಲ್ಲ ಪಾಡುವೆರು. ದುಂಬಿನಾನಿ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಮನದಾನಿ ತಿಂದ್ಂಡ ಬಾರಿ ರುಚಿ. ಕಂಚಲ್ ದ ಫ್ರೈ ಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಮರ್ದ್
ಉಂದೆನ್ ತಿಂದ್ಂಡ ನಂಜಿ ಸೀಕುಲು, ಕಜ್ಜಿ ಮಾತ ಕಮ್ಮಿ ಆಪುಂಡು. ಕಂಚಲದ ಚಿಪ್ಸ್‍ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಚಲದ ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಸೀಪೆ ಪಡಿಕೆದಕುಲೆಗ್‍ ಉಂದು ಎಡ್ಡೆಗೆ. ಅಂಡ ದಿನಾಲ ತಿರಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿಗೆ. ಪುದ್ದರ್ ದಪಗ ಕಂಚಲದ ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಧ್ಯಾ
ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನ
ಆಶಯೊಲೆನ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ(ಧ್ಯೇಯೊಲೆನ ನಿರ್ಣಯ)
thumb| [[ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರುಮೇರ್ ಸಂವಿಧಾನೊನು ಕೈಬರವುದ ಸಹಿ ಪಾಡುನೆ (ಹಸ್ತಾಕ್ಷರಿಸುತ್ತಿರುವುದು)]] ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ತತ್ವಲೆನ್ ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರುಮೇರ್ ಅರೆನ ಆಶಯೊಲೆನ ನಿಷ್ಕರ್ಷೆ ಡ್ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸ್‌ದೆರ್ :
ಸಮಾಜೋದ್ಧಾರೊಗು ಒತ್ತು
ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಮುಕ್ತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತೊಲೆನ ನಿರೂಪಣೆಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಭಾವ ಗಮನೀಯವಾಯಿನವು. ಆಂಡ ಈ ಸಂವಿಧಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊ ಪಂಡ್ಂಡ ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಸಮಾನತೆಲೆನ್ ಕಡೆ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಶೊಲು ಉಪ್ಪುನ ತತ್ವೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಸಮಾಜೋದ್ಧಾರದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಲು, ಸಂವಿಧಾನ ತಜ್ಞ ಗ್ರಾನ್ವಿಲ್ ಆಸ್ಟಿನನ, "ಸರ್ವೋದ್ಧಾರೊಗು ಸಮಾಜೊನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಾಯೆರೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಬೇತೆ ವಾ ದೇಶೊದ ಸಂವಿಧಾನಲಾ ಈತ್ ಒತ್ತು ಕೊರ್ತ್‌ಜಿ" ಪನ್ಪುನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊನು ಕೊರ್ತೆರ್.
ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ
ಈ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಟ್ಟ್ ಎಚ್ಚ ಅಧಿಕರಣ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿನ ಕೈಟ್ ಕ್ರೋಢಿಕೃತವಾದ್ ಉಂಡು. ಭಾರತೊಡು ಹಲವಾರ್ ಜಾತಿ, ಪಂಗಡ, ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ತಮ್ಮವೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯೊಲೆನ್ ಹೊಂದ್‍ದ್ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ, ಈ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣೊನು ಸಂವಿಧಾನಡು ಅಳವಡಿಸದ್ಂಡ್.
ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆನ ಸಂವಿಧಾನೊಲೆರ್ದ್ ಅಳವಡಿಸೊಂದಿನ ತತ್ವೊಲು
ಸಂವಿಧಾನದ ಅಂತಿಮೊ ರೂಪ ಮಸ್ತ್‌ ಬೇತೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂವಿಧಾನೊಲೆನ ಬೇತೆಬೇತೆ ತತ್ವೊಲೆಗ್‍ ಋಣಿಯಾದ್ ಉಂಡು.
ಜಪಾನ್ ದೇಶೊದ ಸಂವಿಧಾನ
(ಲೇಖನ ೫೧-ಎ)
ಪೀಠಿಕೆ
":ಭಾರತದ ಪ್ರಜೆಕುಲಾಯಿನ ನಮ, ಭಾರತೊನು ಒಂಜಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ, ಸಮಾಜವಾದಿ, ಜಾತ್ಯಾತೀತ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಗಣತಂತ್ರ ಆದ್ ವಿಧಿಯುಕ್ತವಾದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾದ್, ಅಯಿತ್ತ ಮಾತ ಪ್ರಜೆಕುಲೆಗ್, :ಸಾಮಾಜಿಕ, ಆರ್ಥಿಕ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಕೀಯ ನ್ಯಾಯ;ನು :ವಿಚಾರ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ ಬೊಕ್ಕ ಆರಾಧನೆಲೆಡ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ;ನು :ಸ್ಥಾನಮಾನ ಬೊಕ್ಕ ಅವಕಾಶಲೆನ ಸಮಾನತೆ; :ಲೆನ್ ದೊರಕಿಸಾದ್, :ವೈಯಕ್ತಿಕ ಘನತೆ ಬೊಕ್ಕ ದೇಶದ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಐಕ್ಯತೆನ್ ಮಾತೆರೆಡೆಲಾ ಭ್ರಾತೃತ್ವತೆ ನ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿಯೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಾದ್; :ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆಟ್ ಈ ೧೯೪೯ತ ನವೆಂಬರ್ ಮಾಹೆದ ೨೬ನೇ ದಿನತಾನಿ, ನಮ ಆದ್ ನಮನೆ ಈ ಸಂವಿಧಾನೊನು'' ಸ್ವೀಕರಿಸಾದ್, ಶಾಸನವನ್ನಾದ್ ವಿಧಿಸವೊನುಬ."
ನಾಮಪದ
ಬಾಸಾಸಾಸ್ತ್ರೊಡು ನಾಮಪದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಇಬಾಗೊ. ಇಂದೆಟ್ ವಾಕ್ಯಾಂಸೊ ಒಂಜೆನ ಕರ್ತೃಪದ, ಕ್ರಿಯಾಪದಒಂಜೆನ ಕರ್ಮ ಅತ್ತಂಡ ಉಪಸರ್ಗ ಒಂಜೆನ ಕರ್ಮೊಡು ಮುಕ್ಯೊ ಪದಾದ್ ಪುಟ್ಟಿಯರ ಸಾದ್ಯೊ ಉಂಡು.
ನಿಘಂಟ್‌ಲೆ ವರ್ಗೊಡು ನಾಮಪದೊ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಇಬಾಗೊಡು ಬೇತೆಬೇತೆ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ನಾಮಪದೊಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸದ್ ವಾಕ್ಯೊರಚನೆದ ನಿಯಮೊಲು ಬಾಸೆಡ್ದ್ ಬಾಸೆಗ್ ಬದಲಾಪುಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಮಲ್ಪುನಗ ಗುಣವಾಚಿಲು ಬುಕ್ಕೊ ಗುಣೊನು ಸೂಚಿಸವುನ ಗುಣವಾಚಕೊಲು ಪುಟ್ಟುನ ಬುಕ್ಕೊ ನಾಮಪದೊತ ವಾಕ್ಯಾಂಗ ಒಂಜೆತ ಮುಕ್ಯೊ ಬಾಗೊ ಆದ್ ಬೆಲೆ ಮಲ್ಪುನ ಪದೊಕುಲಾದ್ ಇವರನೆ ಆಪೊ.
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ವ್ಯಾಕರನೊಡು ನಾಮಪದೊ ಎನ್ಮೊ ಪದವರ್ಗೊ ವಾಚಕೊಲೆಡ್ ಒಂಜಾತ್ಂಡ್.
ಇತಿಹಾಸೊ
ನಾಮಪದೊನು ಇಂಗ್ಲಿಸ್‍ಡ್ ನೌನ್‌ ಪನ್ಪೆರ್. ಈ ಪದೊ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಬಾಸೆದ ನಾಮೆನ್‌ ಪದೊಡ್ದು ಬತ್ತ್‌ನೆ. ನಾಮೆನ್ ಪಂಡ ಪುದರ್. ನಾಮಪದೊಲಂಚಿತ್ತಿ ಪದವರ್ಗೊಲು ಪಾಣಿನಿನಂಚಿತ್ತಿ ಸಂಸ್ಕೃತೊ ವ್ಯಾಕರನೊ ತಜ್ಞೆರೆಡ್ದ್ ಅಂಚನೆ ಡಯೋನಿಸಿಯೋಸ್‌ ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌‌ನಂಚಿತ್ತಿ ಪ್ರಾಕ್‍ದ ಗ್ರೀಕೆರೆಡ್ದ್ ದುಂಬು ಇವರಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ಅಂಚನೆ ಅಯಿನ ಶಬ್ದರೂಪಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷೊಲೆ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಆಯಿನವು. ಉದಾರ್ಮೆಗ್: ಪ್ರಾಕ್‍ದ ಗ್ರೀಕ್‌ಡ್ ಚತುರ್ಥೀ ವಿಭಕ್ತಿ(ಗ್) ಅತ್ತಂಡ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ(ನ್) ವ್ಯಾಕರನೊದ ವಿಭಕ್ತಿಲೆಗ್ ಸಂಬಂದಿಸದ್ ನಾಮಪದೊಲು ರೂಪನಿಷ್ಪತ್ತಿ ಮಲ್ಪುವೊ.
ನಾಮಪದೊಲೆ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊಲು
ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಾಸೆದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಲು ಬಿನ್ನೊ ಮಟ್ಟೊಡು ಲಚ್ಚನೊಲೆನ್ ಹೊಂದುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಅವು ಔಪಚಾರಿಕ ಲಚ್ಚನೊಲೆನ್ ಹೊಂದುದಿಪ್ಪುಂಡು. ಪಂಡ ಒವ್ವೇ ಬಗೆತ ಶಬ್ದರೂಪಾತ್ಮಕ ಪೂರ್ವ ಪ್ರತ್ಯಯೊಲು ಅತ್ತಂಡ ಉತ್ತರ ಪ್ರತ್ಯಯೊಲು ಅವು ದೆತೊನುವೊ ಬುಕ್ಕೊ ಒವ್ವೇ ಬಗೆತ ಬೇತೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿದೊಟ್ಟುಗೆ ಅವು ಸೇರುವೊ ಪನ್ಪುನವು ಈ ಔಪಚಾರಿಕ ಲಚ್ಚನೊಲೆಡ್ ಸೇರ್ದ್‌ದಿಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡ ಶಬ್ದಾರ್ಥೊಗ್ ಸಂಬಂದಿಸಯಿನ ಲಚ್ಚನೊಲೆನ್‍ಲಾ ಪಂಡ ಅವೆಕ್‌ಲೆ ಅರ್ತೊಗು ಸಂಬಂದಿಸದ್ ಲಚ್ಚನೊಲೆನ್ ಅವು ಹೊಂದುದಿಪ್ಪುವೊ. ಈ ಲೇಕನೊದ ಸುರೂಟು ನಾಮಪದ ಒಂಜೆನ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಈ ರೀತಿಯಾದ್ ಒಂಜಿ ಔಪಚಾರಿಕೊ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕೊ ವ್ಯಾಕರನೊ ಬದ್ದವಾಯಿನ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಆತುಂಡು. ಆ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನೊ ಎಚ್ಚಾದ್ ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ನಾಮಪದೊಕುಲು ಅತ್ತಂದಿನೆಡ್ದ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ್ ಬೇತೆ ಮಲ್ಪುನೆಟ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಬಾಸೆಲೆ ಗಳಸುನಕ್ಲೆಗ್ ಅವು ಸಾಧನವಾದ್ ಒದಗ್‍ದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾಡಲಾ ಉಂದು ಮಾತ ಬಾಸೆಲೆನ ನಾಮಪದೊಲೆಗ್ ಅನ್ವಯೊ ಆಪುಜಿ ಪನ್ಪುನವು ಇಂದೆತ ಅನುಕೂಲೊ. ಉದಾರ್ನೆಗ್, ರಷ್ಯನ್‌ ಬಾಸೆಡ್ ಒವ್ವೇ ನಿರ್ದೇಸಕೊ ಗುಣವಾಚಿಕುಲು ಇದ್ದಿ; ಅಯಿಡ್ದಾರೊ ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ನಿರ್ದೇಸಕೊ ಗುಣವಾಚಿಲೆಡ್ದ್ ಮಾರ್ಪಾಡ್ ಆಯಿನ ಪದೊಲುಂದು ಒರಿಲಾ ಮುಲ್ಪ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನಿಸವುಜೆರ್. ನಾಮಪದೊಲೆನ್ ಅವೆತ ಸಬ್ದಾರ್ತೊಗು ಸಂಬಂದಿಸದ್ ಲಚ್ಚನೊಲೆ ಪರಿಬಾಸೆಡ್ ವ್ಯಾಕ್ಯಾನಿಸವುನ ಹಲವಾರ್ ಪ್ರಯತ್ನೊಲು ನಡತೊಂದು ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿತ ಪೈಕಿ ದಿಂಜ ಇವಾದೊ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಕೆಲವೊಂಜೆಗ್ ಈ ತಿರ್ತ್‌ಡ್ ಚರ್ಚೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಭಾಷೆ ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಗುರುವಾಯುರ್
'ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇಷೋಡು ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜೀಲ್ಲೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಪುರಾತನವಾಯುನ ಒಂಜೀ ಊರ್. ಭಾರತ್ಡ ನಾಲನೆ ಭಾರೀ ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ತಾನ ಶ್ರೀ ಗುರುವಾಯೂರ್ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನ. ದಿನಾಲೆ ಸಾವಿರ ಗಟ್ಟಲೆ ಜನ ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜೀ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಮೂರ್ತಿದ ಪ್ರಕಾರ ಪನ್ಪಿನನಾಂಡ ಸಧಾರಣ ೫೦೦೦ ವಷ‍ ದುಂಬ್ದ ಪನ್ದ ಪನೋಂದುಲ್ಲೇರ್. ಮಾತ ಆನೇಲ್ಲಗ್ ಒನಾಸ್ ಕೊರ್ಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ ನಡೆ ಪುಂಡು. ವರ್ಷ ವರ್ಷ ಭಾರೀಗ್ಒಜಿಡದ ನಡ್ತೋಂದುಂಡು. ಬೊಕ ಆನೇಲ್ನ ಜಿಡಪ್ಪುನ ಕಯ್ರಮೋಲ ನಡತೋಂದುಂಡು. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನಡ್ ಕೃಷ್ಣೆನ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತೋಂದುಲೇರ್. ಬೊಕ ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನೋನ್ ಮಸ್ತಬೇಲೆಡ್ ಭೂಲೋಕ ವೈಕುಂಠ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೇರ್. ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂರ್ತಿಡ್ ನಾಲ್ ಕೈ ಉಂಡು,ಅವ್ ಒವು ಪಂಡ ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಶಂಖ,ಸುದರ್ಶನ ಚಕ್ರ, ಕೌಮೋದಕಿ ಗದೆ,ಬೊಕ ತುಲಸಿ ಮಾಲೇಡ್ ಒಂಜಿ ಕಮಲದ ಪೂಸೇರ್ಪಾವೇರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ
ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ ಭೂಮಿದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪುನ ಬಗ್ಗೆ ಆದುಂಡು. ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರೊಗು ಸಂಬಂಧ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಕೆಲವು ವಿಷಯೊಲ್ದ ಪಟ್ಟಿ ತಿರ್ತುಂಡು.
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರಂಜನ ಶೆಟ್ಟಿ ಕಟೀಲ್ (ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭, ೧೯೬೬) ಇಂಬೆರ್ ಭಾರತ ದೇಶೊದ ಲೋಕ ಸಭೆತಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದ ೧೬ನೇ ಲೋಕಸಭೆಟ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿನ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಪುವೇರ್.
ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ಇಂಬೆರ್ ಕಟ್ಟಡೋ ಬೇಲೆದಾ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್, ಅರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘೊದ ಸದಸ್ಯೆ ಆಯೀ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕೊ, ರಾಜಕೀಯೊಗ್ ಬತ್ತ್‌ನೆ. ಸುರುಕ್ಕು ಪ್ರಚಾರಕ್ ಅತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘಡ್ ಬೇಲೆ ಮಂತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಆರ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಗ್ ಸೇರ್ಯೆರ್. ೨೦೦೪ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆತಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಅದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ೨೦೦೯ಗ್ ಇಂಬೆರ್ ತಿರ್ತ ಇಲ್ಲ್ ಪನ್ಪುನ ಲೋಕಸಭೆಕ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ೨೦೧೪ಟ್ ೨ನೇ ಸರ್ತಿಗ್ ಕುಡೋರಾ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಇತ್ತೆ ಮೇರ್ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯ ಅದ್ಯೆಕ್ಷೆರಾದ್ ಉಲ್ಲೆರ್.
ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನೊ
ನಳಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಕಟೀಲ್ ಮೇರ್ ಶ್ರೀದೇವಿ ಶೆಟ್ಟಿ ಪನ್ಪುನಾರೆನ್ ಮದಿಮೆ ಆತೆರ್. ಇಂಬೆರೆಗ್ ರಡ್ದ್ ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲು <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2012)">citation needed ]
ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ರಾಜಕಾರಣಿಲು
ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮಜಿಬೈಲ್
ಪುಟ್ಟು
ಮಜಿಬೈಲ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟ್‌ನಾರ್ ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮೇರ್
ಬಾಲ್ಯೊ
ಮಜಿಬೈಲ್, ಮೀಯಪದವು, ಕೊಡ್ಲಮೊಗರು, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕುಡ್ಲಲೆಡ್ ಶಾಲೆಗ್ ಪೋಯಿನ ಮೇರ್ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯೊನು ಈ ಜಾಗೆಡೇ ಕಳೆಯೆರ್.
ಕಲ್ಪಾಟಿಗೆ
ಮಜಿಬೈಲ್, ಮೀಯಪದವು, ಕೊಡ್ಲಮೊಗರು, ಮಂಜೇಶ್ವರ, ಕುಡ್ಲಲೆಡ್ ತನ್ನ ಸುರತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಲ್ತಿನ ಶ್ರೀ ಭಾಸ್ಕರ ಭಂಡಾರಿ ಮಜಿಬೈಲ್ ಇಂಬೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮೈಸೂರು, ಅಣ್ಣಾಮಲೈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯೊಗುಲೆಡ್ ತನ್ನ ಕಲ್ಪುನೆನ್ ಮುಂದುವರಿಸ್‌ದ್ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಅಂಚೆನೇ ಕನ್ನಡ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಾನೂಲೆಡ್ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಲೆನ್‌ಲಾ. ಹಿಂದಿಡ್ ಪ್ರವೀಣ ಮುಟ್ಟು, ಕನ್ನಡೊಡು ರತ್ನ ಪದವಿಲೆನ್‌ಲಾ ಪಡೆಯೆರ್. ರಾಷ್ಟ್ರೀಕೃತ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಡ್ ೨೦೦೫ ವರ್ಷ ವರಿಷ್ಠ ಪ್ರಬಂಧಕೆರಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಸ್ವಯಂ ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುಡ್ಲಡ್ ವಕಾಲತ್ತ್‌ಲಾ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯೊಡು ಗೌರವ ಉಪನ್ಯಾಸಕೆರಾದ್‌ಲಾ ಬೆಂದೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಬರೆಯಿನ ಬೂಕುಲು
ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಂಚನೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡೆಡ್‌ಲಾ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತಿನಾರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಮಸ್ತ್‌ ಲೇಖನ, ಕವಿತೆಲು ಅಪಗಪಗ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪತ್ರಿಕೆಲೆಡ್ ಪ್ರಕಟ ಆವೊಂದುಪ್ಪುವ. ಅವತ್ತಂದೆ ಕನ್ನಡ, ತುಳು ಭಾಷೆಲೆಡ್ ಪುಸ್ತೊಕೊ ಬರೆತೆರ್‍. ಅಂಚೆನೇ ಅನುವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರೊಲೆಡ್‌ಲಾ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಇನಿ ಮುಟ್ಟು ಆರೆನ
ಪಡೆಯಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಇಂಬೆರೆ ತುಳು ಕವನ ಸಂಕಲನ ‘ಗಗ್ಗರೊ’ಗು ತುಳು ಅಕಾಡಮಿದ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನೊ ಬೈದ್‌ಂಡ್. ೧೯೯೪ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಇಂಬೆರೆನ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ತುಳು ಕವಿಯಾದ್ ‘ದಸರಾ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನೊ’ಗು ಲೆತ್ತ್‌ದ್ ಗೌರವಿಸಿದೆರ್. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿಜಯಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದಕುಲು ‘ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಅಂಚೆನೇ ವಿಶ್ವ ಬಂಟೆರೆ ಸಮ್ಮೇಳನದಕುಲು ಸನ್ಮಾನಲಾ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೂಟೊಲು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಾ ಕೂಟೊಲೆಡ್ ಅಪಗಪಗ ಭಾಗವಹಿಸೊಂದುಪ್ಪುನ ಈ ಕವಿ ನಿರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಡ್ ತನನ್ ತೊಡಗವೊಂದೆರ್...
ಗುರ್ಬಿ
ಕಮ್ಮಿ
ತುವೆರೆ ತಿಕ್ಕುನುಮಸ್ತ್ ಕಮ್ಮಿ. ದಾದೆಕ್ ಪಂಡ ಇತ್ತೆದ ಕಾಲೊಡು ಮೊಬೈಲ್ ಬಲಕೆ ಜಾಸ್ತಿ ಅವೊಂದು ಉಂಡು. ಮೊಬೈಲ್‍ಡ್ ಬರ್ಪಿನ ತರಂಗೊಲು ಪಕ್ಕಿಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪದ್ರೊ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿಡ್ದಾತ್ರೊ ಗುರ್ಬಿದ ವಂಶ ನಾಶ ಆವೊಂದುಂಡು. ಗುರ್ಬಿಲು ಇತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊ, ಬೊಕ್ಕ ದೊಂಪ(ಚಪ್ಪರ)ದ ಇಲ್ಲದ ಮಿತ್ತ್‌ಡ್ ತುವೆರೆಗ್ ತಿಕ್ಕುವೊ.
ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್
ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ (೧೯೧೮–೨೦೦೬) ಮೇರ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆದ ಕುಂಬಳೆ ಕೈತಲ್ದ ಮೈರೆ ಗ್ರಾಮದ ಶೇಣಿ ಪನ್ಪಿನ ಊರುಡು ಏಪ್ರಿಲ್ ೭, ೧೯೧೮ಟ್   ಪುಟ್ಟ್ ದ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಾಮಲ್ಲ ಪುದರ್ ಮಲ್ತಿನಾರ್. ಅಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕಾಸರಗೋಡುದ ಅಶೋಕ ನಗರೊಡು ಇಲ್ಲ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಪಾತೆರದ ಮಾಂತ್ರಿಕೆ ಪಂದ್ ಪುದರ್ ಮಲ್ತ್ ನಾರ್. ವೇಷಧಾರಿ, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತೃ, ಮೇಳದ ಯಜಮಾನೆ ಇಂಚ ಮಸ್ತ್ ಮೊನೆದ ಪ್ರತಿಭೆಲೆನ ಸಂಗಮ ದಂಚ ಇತ್ತಿನಾರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ರು
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ಭಟ್ರ್ ಬೇಳೊ ಪನ್ಪುನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಲೆಡ್ ಓದೊಂದಿಪ್ಪುನಗ 'ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಕೃಪಾ ಪೋಷಿತ ನಾಟಕ’ ಮಂಡಲಿದ ಬಾಲೆನಟೆ ಆದ್ ರಂಗಪ್ರವೇಸೊ ಮಲ್ತೆರ್. ಭಕ್ತಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೊ, ಸದಾರಮೆ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ, ಗಿರಿಜಾಕಲ್ಯಾಣ, ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚರಿತ ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಾಟಕೊಲೆಡ್ ಅಭಿನಯೊದ ಪಾಲ್ ದೆತೊಂದು ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಭಟ್ಟೆರ್ ಮೈಸೂರುದ ಮಹಾರಾಜ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಓದಿಯೆರ್.
ಬೂಕುಲು
ವಾಗ್ಮಿಲು, ವೇಷಧಾರಿಲು ಆಯಿನ ಶೇಣಿಯೆರ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಪ್ರಸಂಗೊಲೆನ್ ಬರೆತೆರ್.
ಸಾಧನೆ
ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಮಸ್ತ್ ಬದಲಾವಣೆಗ್ ಕಾರಣಕರ್ತೆರಾಯಿನಾರ್. ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಇಂಬೆರೆನ ಪುದರ್‍ಡ್ ಯಕ್ಷಗಾನೊಡು ಬೆಂದಿನಕ್ಲೆಗ್ ಕೊರ್ಪುನಶೇಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪನ್ಪುನವು ಇಂಬೆರೆನ ಕೀರ್ತಿದ ಕನ್ನಡಿ.
ಕಂಡಿ
ಕಂಡಿ ಪಂಡ ಬೊಲ್ಪು ಬೊಕ ಗಾಳಿ, ಶಬ್ದ ಪೋವೆರೆಗ್ ಯೆಡೆ ಕೊರ್ಪಿನ ಗೊಡೆಡ್ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನಾ ಒಂಜಿ ಜಾಗೆ. ಕನ್ನಡೊಡು ಕಿಟಕಿ ಪಂಡ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ಡ್ ನೆಕ್ಕ್ Window . ಕಂಡಿ ತುಲುಟ್ಟು ಅಲಪುನ ಮಾನೊಲ ಅಂದ್.
ರೂಪೊ
ಕಂಡಿಲೆಡ್ ತೋಜುನಂಚಿನಾ ಕುಪ್ಪಿತ ಬಾಕಿಲ್ ಬೊಕ ತೋಜಂದಿನಂಚಿನಾ ಮರತ ಬಾಕಿಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ನೆಕ್ಕ್ ಬಲ ಕೊರ್ರೆಗ್ ಚೌಕಟ್ಟುಲ್ ಇಪ್ಪುಂಡು.ಪೂರಾ ಇಲ್ಲ್ ಕಟ್ಟ್ ನಗ ಅವು ಮುಲಿತ್ತವು ಆದಿಪ್ಪಡ್, ಓಡುದ ಆದಿಪ್ಪಡ್ ಟ್ಯಾರೆಸ್ ದ ಆದಿಪ್ಪಡ್ ಅವೆನ್ ಕಟ್ಟನಗ ಕೋಣೆ, ಬಾಕಿಲ್, ಎಂಚನ ಕಂಡಿ ಬೋಡೆ ಬೋಡು. ಇಲ್ಲದುಲಯಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೊಲ್ಪು ಬರಿಯೆರೆ ಕಂಡಿ ದೀಪಿನಿ. ಮುಲಿತ್ತ ಇಲ್ಲಡ್ ಬೆದ್ರ್ ದ ತಲಕೆಡ್, ತಾರಿದ ತಲಕೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಂಡಿ ದೀವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಓಡುದ ಇಲ್ಲ್ ಆನಗ ಮರತ್ತ ಕಂಡಿ ಮಲ್ತ್ ದ್ ದೀವರೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆ. ಕರ್ಬದ, ಅಲುಮಿನದ ಕಂಡಿ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕಂಡಿ ಮಲ್ಪುನಗ ಪಿರವುಡು ಐಕ್ ಮುಚ್ಚರೆ ಪಲಯಿದ ಬಾಕಿಲ್ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ಇತ್ತೆ ಕಂಡಿಗ್ ಕುಂಟು (ಕರ್ಟನ್) ಪಾಡುನೆಡ್ದ್ ಮರತ್ತ ಪಲಯಿದ ಬದಲ್ ಕನ್ನಡಿ ಪಾಡುವೆರ್.
ಅಲಪುನ ಮಾನೊ
ಸುಮಾರ್ ೨೫೦ಕಿಲೊ ತೂಕೊ ಇಪ್ಪುನೆನ್ ಒಂಜಿ ಕಂಡಿ ಪನ್ಪೆರ್. ನೆನ್ನ್ ಇರ್ವ ಮಣೊ ತೂಕಲ ಅತುಂಡು.
ತೂಕುನೊ
ಹೆಚ್ಚಾತ್ ಬಜ್ಜೆಯಿನ್ ಮಾತ್ರೊ ಕಂಡಿಡ್ ಅಲಪುಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಸ್ತುಲು
ಪಾಲೆ
ಹಾಳೆನ್‍ ತುಳು ಪಾಲೆ ಪನ್ಪೆರ್‍. ಕನ್ನಡೊಟ್ ಹಾಳೆಂದು ಪನಣ್ಪೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಬಜ್ಜೆಯಿ ಮರೊಟ್ಟು ಪಿಂಗಾರದ ಕವಷ ಅದುಪ್ಪುನವು ಪಾಲೆ. ಬಜ್ಜೆಯಿ ಕೊಯ್ಯನಗ ಆವು ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಈ ಪಾಲೆ ಮಸ್ತ್‍ ವಿದೊಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಅಪುಂಡು.
ಭೂತಾರಾಧನೆಡ್‍ ಪಾಲೆದ ಬಳಕೆ
ಗಗ್ಗರ ಕಟ್ಟನಗ ಕಗ್ಗರೊಡ್ದು ಕಾರ್‍ ಆರೆಂಚಂದಿಲೆಕ್ಕ ಪಾಲೆದ ತುಂಡುನು ಕಟ್ಟುವೆರ್‍. ಭೂತೊಲೆಗ್‍ ಬಲಸನಗ ಇಡೀ ಪಾಲೆಡ್‍ ಬಲಸುನ ಕ್ರಮ ಉಂಡು. ಪಾಲೆಡ್ ಮುಟ್ಟಾಲೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್‍ ಉಂದು ಕೊರಗಜ್ಜ ಕೋಲ ಕಟ್ಟುನಗ ಬೋಡು.
ಕೃಷಿಟ್ಟ್‍ ಪಾಲೆದ ಬಳಕೆ
ಮಂಡೆಗ್‍ ದೀವೆರೆ ಪಾಲೆದ ಮುಟ್ಟಾಲೆ, ಬಾರೆದ ಇರೆ ಮಾರ್ಯರೆ ಕೊನೊನಗ ಪಾಲೆಡ್‍ ಕಟ್ಟ್‍ದ್‍ ಕೊನೊಪೆರ್‍. ಕಂಗ್‍ದ ಮರತ್ತ ಪಿಂಗಾರೊನು ಕೊನೊನಗ ಪಾಲೆಡ್‍ ಕಟ್ಟ್‍ದ್‍ ಕೊನೊಪೆರ್‍.
ಗುರುಪುರ ಸುದೆ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಸುದೆ. ಇಂದೆಕ್ ಪಾಲ್ಗುಣಿ ಸುದೆ ಇಂದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್.
ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿ
ಸಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಮೇರ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಲಾರಂಗದ ಸೇವೆಗಾದ್ ದಿಂಜ ಮಾನದಿಗೆ ಸಂದ್ಂಡ್
ಗುರುಪುರ ಸುದೆ
ಪರಿಚಯ-ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ಫಾಲ್ಗುಣಿ ತುದೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಗುರುಪುರ ತುದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ಪ್ರಮುಖ ತುದೆ. ಉಂದು ಪಡ್ಡಯಿ ಗಟ್ಟೊಡು ಪುಟ್ಟುದು ಪಡ್ಡಯಿ ಪರತ್‍ದ್ ಕುಡ್ಲಡ್ ಅರಬಿ ಕಡಲ್ಗ್ ಸೇರುಂಡು. ಉಂದು ಕುಡ್ಡಡ್ದ್ ಮೂಡಬಿದ್ರೆ ಪೋಪಿ ಸಾದಿಡ್ ವಾಮಂಜೂರು ದಾಂಟಿ ಬೊಕ್ಕ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ಗುರುಪುರ ಪೇಂಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನೆಡ್ದ್ ನೆಕ್ಕ್ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಂಚನೆ ಕುಡಲದ ಕೂಳೂರುಡ್ದು ಪಣಂಬೂರುಗು ಪೋನಾಗ ಕೂಳೂರು ಸಂಕದವುಲು ತಿಕ್ಕುನ ಸುದೆಲಾ ಉಂದೆ ಗುರುಪುರ ಅತ್ತಾಂಡ ಪಾಲ್ಗುಣಿ ಸುದೆ. ಅಂಚಾದ್ ಉಂದೆಕ್ ಕೂಳೂರು ತುದೆ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಲಾ ಉಂಡು. ಅಂಚನೆ, ಬೊಂದೆಲುಡ್ದು ಪಡುಶೆಡ್ಡೆ -ಮಂಜಲಪಾದೆ- ಶಿವನಗರ-ಮೂಡುಶೆಡ್ಡೆ  ರಸ್ತೆಡ್ ಪೋನಾಗ ಬಡಕಾಯಿ ದಿಕ್ಕ್'ಡ್ ತಿಕ್ಕುನ ತುದೆಲಾ ಉಂದೇ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ. ಮೂಡಬಿದ್ರೆ (ಬೆದ್ರ)ದ ಕೈತಲ್ ಪುಚ್ಚಮೊಗರು ಇನ್ಪಿನಲ್ಪ ಈ ತುದೆ ಪರತೊಂದು ಬನ್ನಗ ಅಯಿಕ್ ಪುಚ್ಚಮುಗೆರ್ ತುದೆ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.
ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿ
ಸಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಲು
ಪರಶುರಾಮನ ಕುಡರಿಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ತುಳುನಾಡ್, ಆಂಚನೆ ದಾನೆ ಪೊಣ್ಣೆ ನಿನ್ನ ಮನಸೆಂಕ್ ತೆರಿಯಂದೆ ಪೋ ವಾ? ಈ ಪದೊಕುಲೆನ್ ಕೇನ೦ದಿನ ತುಳುವೆರಿಜ್ಜೆರ್. ಉಂದು ಬಯ್ಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೊಳ್ಳಿದೋಟ ಸಿನೇಮದ ಪದೊಕುಲು. "ರಂಗ ಮಲ್ಲಿಗೆ"ಬೊಕ್ಕ "ರಂಗ ಸೌರಭ "ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಬಿರ್ದ್ ನ್ ಪಡೆದ್ ತುಳು ರಂಗ ಭೂಮಿಡ್ ಬೆಂದಿನಾರ್ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಪೆರ್ಮೆ ದ ಕಲಾವಿದೆ ಬೊಕ್ಕನಿರ್ದೇಶಕೆ ಡಾ.ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿ. ಬಯ್ಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತಿನ ಮೇರ್ ,ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಲಾ ಅಂದ್. ಬಯ್ಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ನಾಟಕ ಕರಿನ ನಲ್ಪ ಒರ್ಸೊರ್ ದಿ೦ಚಿ ದೇಸೊ ಬೊಕ್ಕ ಪಿದಾಯಿ ದೇಸೊಡು ಸುಮಾರ್ ಇರ್ವತ್ತಾಜಿ ಸಾರ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ್ ಮಲ್ಲ ದಾಖಲೇನೆ ಕಟ್ಟದ್ ಬುಡುಂಡು. ನೆನ್ನ ಒಟ್ಟುಗೆ ಈ ನಾಟಕ ಕನ್ನಡ ,ಮರಾಠಿ ,ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಐನೊಟ್ಟುಗೆ ಕೊಂಕಣಿಡ್ ಸಂಜೆ ಚೊಕಳೊ ರಂಗ ಭೂಮಿಡ್ ಭಾಷಾಂತರವಾಂಡ್. 1977 ಡ್ ಶ್ರೀ ಜಯರಾಮ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಬ್ಯಾನರ್ದ ಅಡಿಟ್ "ಬೊಳ್ಳಿ ದೋಟ "ಸಿನೆಮ ಬುಡುಗಡೆ ಆಂಡ್. ಕುಡ್ಲದ ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ರಾಮಕಾಂತಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಡ್ ಒರೊನೆ ಬುಡುಗಡೆ ಯಾದ್ ತುಳುವೆರೆನ ದಿಂಜ ದಿನದ ಸಿನೇಮ ತೂಪಿನ ಕಣ ದೂರ ಆಂಡ್. ಬಯ್ಯ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಸಿನೇಮ ಡ್ ಮಿತ್ತ್ ಬತ್ತಿನಾಂಡಲಾ 1962 ಟ್ ಸುರುಕು ಬರೆಯಿನ ನಾಟಕ "ಕಲ್ಪಂದಿ ತಿಮ್ಮೆ ". ಶ್ರೀ ಡಾ .ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿ ಮೇರ್ ಬರೆಯಿನ ನನಾತ್ ನಟಕೊಲು ಪಂಡ ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಮಸಣದ ಮನೆ, ವಿಧಿಲೀಲೆ, ಒಂಜೇ ಕರ್ಲ್, ದುಡ್ದುದ ಮಾರ್ಲ್ ,ಅಕ್ಕಾ ,ಮಲ್ಲಾಯಮಗೆ ,ಪೊಣ್ಣ ಜನ್ಮ ,ಮೆಗ್ಡಿ ಪಾಲಿ,ದಲಾಲಿ ದಾಸು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ,ಬಯ್ಯಮಲ್ಲಿಗೆ ,ಕಾವೇರಿ ,ಕೋರ್ಟು ತೀರ್ಪು ,ಅಮ್ಮಾ ,ಬೊಳ್ಳಿ ಮೂಡುಂಡು, ಪುಣ್ಣಮೆ ,ಪಾದಕಾಣಿಕೆ ,ಪೂ ಪನ್ನೀರ್, ಪೂ ಮುಳ್ಳು ,ಸರಸ್ವತಿ ,ಪಾಪ ಪುಣ್ಯ ,ಗಂಗಾ-ರಾಮ್ ,ರಾಧ -ಕೃಷ್ಣ ಇಂಚಿತ್ತಿನವು. ಮೇರ್ ಕಾಲೇಜಿ ಬರವುನು ಕುಡ್ಲದ ಪಡುವ ಡ್ ಮುಗಿತ್ ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಡುಪಿದ ಆಯುರ್ವೇದ ಕಾಲೇಜಿಡ್ ಸೀಕ್ ಸಂಕಟ ದ ಬಗೆಟ್ ದಿಂಜ ಓದ್ಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊಂಜಿ ಇಸ್ಯ ದಾದ ಪಂಡ ಮೇರ್ ನ ಪುದರ್ ದೊಟ್ಟುಗೆ “ದಂಡಕೇರಿ” ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಲಾ ಒರಿದ್೦ಡ್. ಉಂಡು ದಲ ಆರ್ನ ಗುಟ್ಟು ಬರ್ಕೆದ ಪುದರತ್ತ್ ,ದುಂಬು ಕುಲಶೇಖರ ಜಾಗೆಡ್ ಶೇಖರ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ದ ಮಲ್ಲ ರಾಜೆ ಆಲೊಂದಿತ್ತೆ ಆ ಪೊರ್ತುಡು ಈ ರಾಜನ್ ಸೋಲ್ಪವಾರ ಬೊಡಾದ್ ಬೇತೆ ರಾಜೇರ್ ಯೆಯ್ಯಾಡಿ ದ ಕೈತಲ್ ದಂಡು ಊರ್ದ್ ದಿಂಜ ದಿನ ಇತ್ತೆರ್ .ಈ ಕಾರಣಗಾದೆ ದಂಡಕೇರಿ ಪಂಪಿನ ಪುದರ್ ಬತ್ತಂಡ್ ಅಂಚಾದ್ ನಮ್ಮ ಸಂಜೀವ ಪಂಪಿನ ಪುದರ್ ದೊಟ್ಟುಗೆ ಸೆರೊನ್೦ಡ್. ಇತ್ತೇ ಮೇರ್ ಒವ್ವೇ ರೀತಿದ ಸಿನೇಮಾ ಮಲ್ಪರ ಪಿದಾಡ್ ದಿಜೆರ್. ಪೊಸ ಕಲಾವಿದೆರ್ನ ಸಿನೇಮಾ ತೂದ್ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಬೆರಿ ಬೊಟ್ಟೊ೦ದುಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ ಮಲ್ತಿನ ಬಯ್ಯಮಲ್ಲಿಗೆ ಸಿನೇಮಾ ದ ರೀಲ್ ನ್ ಒರಿತೊನರ ಸಾಧ್ಯ ಆತ್ ಜಿ ಆಂಡ ಬೊಳ್ಳಿ ದೋಟ ಸಿನೇಮಾದ ರೀಲ್ ಪುನ್ಯಡ್ ಓರಿತ್೦ಡ್ ಅಂಚಾದ್ ಈ ಸಿನೆಮಾನ್ ಕುಡ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಲ್ತದ್ ಒಂಜಿ ದಾಖಲೆ ಗಾದ್ ದೀಪಿನಂಚಿನ ಬೀಲೆಗ್ ಕೈ ಪಾಡ್ದೆರ್. ಬೊಳ್ಳಿ ದೋಟ ಸಿನೆಮಾದ ಪದೊಕುಲು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಆತಿನಿ ಮೆಡ್ರಾಸ್ ಡ್. ದಾನೆ ಪೊಣ್ಣೆ ಪನ್ಪಿನ ಪದೊತ ಸಂಗೀತ ಕೇಂದ್ ಅಲ್ಪದ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಡ್ ಇತ್ತಿನ ತಮಿಳು ಬೊಕ್ಕ ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್ ಉಂಡು ಕೇರಳ ದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕೆರ ಪಂದ್ ಕೆಂಡೆರ್. ಆಂಡ ಸುರುಟು ಸರ್ತಿಗ್ ಅವು ಕುಡ್ಲದ ಅಶೋಕ್ ಚರಣ್ ಸಂಗೀತ ಪನ್ನಗ ಅಕ್ಲೆಗ್ ಅಚ್ಚರಿ ಆದಿತ್ತ್ ೦ಡ್. ಈ ಪದೊಕು ನಮ್ಮ ರಂಗ ಮಲ್ಲಿಗೆಲಾ ಪೊರ್ಲುಡೆ ಪಜ್ಜೆ ಪಾಡ್ದೆರ್. ಈ ಪದ ಎಡ್ಡೆ ಪುಗರ್ತೆ ನ್ ಲಾ ಪಡೆ೦ಡ್ ಡಾ .ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿ ಇತ್ತೇ ದಾದ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್ ಪನ್ಪಿನವು ದಿಂಜ ಜನತ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಮೇರ್ ಇತ್ತೇ ಪೊಸ ನಾಟಕ ಬರೆವಂತೆ ಇತ್ತೆರ್ ನ್೦ಡಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಲೇಸ್ ಲೇಡ್ ಪಾಲ್ ಪಡೆ ವೊ೦ದುಲ್ಲೆರ್ .ಅಂಚನೆ ಕಾಂಡೆ ಬೇತೆ ಬೇಲೆಡ್ ಇತ್ತೆರ್೦ಡ ಲಾ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬಿಕರ್ನ ಕಟ್ಟೆ ಡ್ ತನ್ನ ಕ್ಲೀನಿಕ್ ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಅಂಚನೆ "ರಂಗಸೌರಭ " ಬಿರ್ದ್ ನ್ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭಾಪತಿ ಮಾನ್ಯ ಬಿ. ಎಲ್ ಶಂಕರ್ ಬೊಕ್ಕ ಚಲನ ಚಿತ್ರ ನಟೆ ಶ್ರೀ ಅಶ್ವತ್ ಮೇರ್ ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಡ್ ಪುರಭವನಡ್ 31-3-2002 ದಾನಿ ಪಡೆಯೇರ್. ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿ ದಂಚಿ ತಿರರ್ಗ್ ದ್ ತೂನಗ ಡಾ .ಸಂಜೀವ ದಂಡಕೇರಿನ ಪುದರ್ ನೆಗೆತ್ ತೋಜುಂಡು.
ಗುರುಪುರ ಸುದೆ
ಪರಿಚಯ-ವ್ಯಾಪ್ತಿ
ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೊಡು ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಗಡಿಯಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಗುರುಪುರ ಸುದೆ ಕುಡ್ಲ ಪೇಂಟೆದ ಉತ್ತರ ಗಡಿಯಾದ್ ಪರತೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಇಂಚೊಗು ಕುಡಲ(ಮಂಗಳೂರು)ದ ಪೇಂಟೆ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆವೊಂದು ಗುರುಪುರ-ನೇತ್ರಾವತಿ ತುದೆಕುಲೆನ ಗಡಿ ದಾಂಟ್'ದ್ ಬುಲೆದುಂಡು.
ದುಂಬುದ ಗುರುಪುರ ಅಳಿವೆ
ಸುಮಾರ್ ನೂದ್ ವರ್ಷೊದ ಪಿರಾವುಡು  ಗುರುಪುರ ತುದೆ ಇತ್ತೆದ ಲೆಕ್ಕ ಬೆಂಗರೆ-ಕೋಟೆಪುರತ ನಡುಟು ಕಡಲ್'ಗ್ ಸೇರೊಂದಿತ್ತಿಜಿ. ಅದಗ, ಗುರುಪುರ ತುದೆ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣದ ಕೈತಲ್ ಕಡಲ್'ಗ್ ಸೇರೊಂದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಪದಿನೊರುಂಬನೆ ಶತಮಾನದ ಕಡೆತ ಭಾಗೊಡು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಕುಡಲ (ಮಂಗಳೂರು)ಡು ಆಡಳಿತೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅದಗದ ಮಂಗಳೂರು ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಡ್ ದಾಖಲೆ ಆತಿನ ಮಾಹಿತಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಸವಿ [//tulu-research.blogspot.in/2008/02/98-changes-in-gurupur-river-mouth-1887.html 1887] ಡು ಒಂಜಿ ದಿನ ಗಾಳಿ ಬರ್ಸದ ಗೌಜಿದಾನಿ ಗುರುಪುರ ತುದೆ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣ ಬೆಂಗ್ರೆದಲ್ಪ ಕಡಲ್ ಸೇರೋದಿತ್ತಿನವು, ಒರಾನೆ ತನ್ನ ಪರಪುನ ತಾದಿನ್ ಬದಲ್ ಮಲ್ತೊಂದು ತೆಂಕಾಯಿ ಪರತೊಂದು ನೇತ್ರಾವತಿದ ಅಳಿವೆದಡೆಗ್ ಪೋದ್ ಸೇರೊಂಡು ಇಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್, ತುದೆಕುಲು ಪರಪುನ ತಾದಿಲು ಶಾಶ್ವತ ಅತ್ತ್ ; ಕಾಲಾನುಸಾರ, ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಘಟನೆಲೆಗ್ ಅನುಗುಣವಾದ್, ಬದಲಾವರೆ ಸಾಧ್ಯವುಂಡು ಇಂದ್ ಈ ಉದರ್ಮೆಡ್ ನಂಕ್ ತೆರಿಯುಂಡು.
ದುಂಬುದ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್
ಕರ್ನಾಟಕದ ಚರಿತ್ರೆಡ್ ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲೊಡು ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ಪುದರ್ ಪೋದಿತ್ತ್ಂಡ್. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ (ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ: ೧೩-೧೫ ಶತಮಾನ) ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ಉಂದೆ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣ ಬೆಂಗರೆಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಇನ್ಪಿನೆಕ್ಕ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಆಧಾರೊಲು ಉಂಡು. ರಡ್ಡ್ ಮಹತ್ವದ ಸಾಕ್ಷಿಲು ಇನ್ನಗ:
1.ಸುರುತ ಆಧಾರ ಊರುದ ಪುದರ್. ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸು ಬೊಕ್ಕ (ಬುಕ್ಕ) ಇನ್ಪಿನರೆನ ಆದುಂಡು.
2. ಆನಿದ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣದ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ ಪ್ರವೇಶ ಮಲ್ಪರೆ ಬರ್ಪಿನ ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ್ ನಾಶ ಮಲ್ಪರೆ  ಬೋಡಾಯಿನ ಯುದ್ದೋಪಕರಣ, ಸ್ಪೋಟಕ ಮರ್ದುಲೆನ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್  ದೀವರೆ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ 1769 ಇಸವಿಡ್ ಕಟಿದಿನ [//tulu-research.blogspot.in/2010/11/258-mangalore-antiquity-evolution-4.html ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೆರಿ]  ಉಪ್ಪುನು  ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟನದ  ಕೈತಲ್'ಡೇ.
ಈ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರೊಲೆಡ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪಿನ ಇನ್ನಗ ಕ್ರಿಸ್ತ ಶಕ 12 ಶತಮಾನೊಡ್ದು 19ನೆ ಶತಮಾನದ ಕಡೆ ಮುಟ್ಟಲಾ ಗುರುಪುರ ತುದೆತ ಅಳಿವೆ ಬೊಕ್ಕಪಟ್ಟಣ ಬೆಂಗರೆದ ಕೈತಲ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಗುರುಪುರ ತುದೆತ ಅಳಿವೆ ತೆಂಕಾಯಿಗ್ ಪಗರ್ದ್ ನೇತ್ರಾವತಿ ತುದೆತ ಅಳಿವೆದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರ್ಂಡ್.
ಪರಾಮರ್ಶಿನಿ
1.www. tulu-research.blogspot.in/2008/02/98-changes-in-gurupur-river-mouth-1887.html
2.[//tulu-research.blogspot.in/2010/11/258-mangalore-antiquity-evolution-4.html www.tulu-research.blogspot.in/2010/11/258-mangalore-antiquity-evolution-4.html] ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸುದೆಕ್‍ಲು ವರ್ಗೊ:ಕುಡ್ಲ ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಚರಿತ್ರೆ ವರ್ಗೊ:ಮಂಗಳೂರು
ಕುವೆಂಪು
ಕನ್ನಡೊಡು ಸುರೂಕ್ ಜ್ಞಾನಪೀಠೊ ತಿಕ್‍ನ ಕವಿ ಕುವೆಂಪು. ಇಂಬೆರೆಗ್ ಕನ್ನಡೊದ ರಡ್ಡನೆದ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ಇಂಬೆರ್ ಕನ್ನಡಿಗೆರೆಗ್ ವಿಶ್ವಮಾನವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆನ್ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಮೂಲಕ ಕೊರ್‌ನಾರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಸುರೂತ ಕಾವ್ಯನಾಮೊ "ಕಿಶೋರ ಚಂದ್ರವಾಣಿ". ಅಯಿರ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಕುವೆಂಪು ಪನ್ಪುನ ಕಾವ್ಯನಾಮೊಡು ಬರೆಯೆರೆ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್. ಪನ್ಪಿ ಕಬಿತೆ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪೋಯ
ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ಕ್ಲಬ್
ಇತಿಹಾಸೊ
೧೯೨೪ ಡ್ಡ್ ಅಧೀಕೃತವಾದ್ ಸುರು ಆಯಿನ ಈ ಸಂಸ್ಥೆನ್ ಒಲಿವೆರ್ ಗೊಲ್ಡಿಂಗ್. ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ನರ್ಸ್, ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ರೋಟೇರಿಯನ್ ನ ಬೊಡೆದಿ. ಮೇರ್ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೩ ಡ್ ೨೬ ಬೇತೆ ರೋಟೇರಿಯನ್ ರೆನ ಬೊಡೆದಿಯೆರೆನೊಟ್ಟುಗ್ ಸೇರ್ದ್, ೧೦ ನೇ ಜನವರಿ ೧೯೨೪ ಡ್ ಸುರುತ್ತ ಸಭೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಸಭೆಟ್ ೨೭ ಜನ ಪೊಂಜೊವುಲು ಸೇರ್ದಿತ್ತೆರ್. ಈ ದಿನೋನು ಇತ್ತೆ ಅಂತರಾಷ್ಥ್ರೀಯ ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ದಿನ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಉಂದು ಸುರುಕ್ಕ್ ರೊಟೇರಿಯನ್ ನ ಬೊಡೆದಿ ಬೊಕ್ಕ ಜೋಕುಲೆಗಾದ್ ಸುರುವಾದಿತ್ತ್ ಂಡಲಾ, ಇತ್ತೆ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಸೇರರೆ ರೋಟರಿದೊಟ್ಟುಗುದ ಕೊಂಡಿ ಅಗತ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ೧೯೩೪ ಡ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಬೊಕ್ಕ ಐರ್ಲೇಂಡ್ ಡ್ ಉಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಸುರು ಆಂಡ್. ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಭಾಗೊಡು ಉಂದು ಬುಲೆಯಿಲೆಕ್ಕನೇ, ೧೯೬೭ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಅಂತರಾಷ್ಥ್ರೀಯ ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ಸುರು ಆಂಡ್. ಇತ್ತೆ ವಿಶ್ವದ ಪೂರಾ ಭಾಗೊಡುಲಾ ಈ ಕ್ಲಬ್ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಲಬ್ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತಿನಕಲೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುನೆನೇ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಲ್ತೊಂದುಡು. ೨೦೦೮ ನೇ ಇಸವಿದ ಪೊರ್ತುಗು ೧೦೨ ದೇಶೊಲೆಡ್, ೧,೦೦,೦೦೦ ಸದಸ್ಯರೆನೊಟ್ಟುಗು ವಿಶ್ವದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೊಂಜೊವುಲೆನ ಸಂಸ್ಥೆ ಪನ್ಪಿನ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆತ್ತ್ ಂಡ್.
ಭಾರತೊಡು ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್
ಭಾರತೊಡು ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ದ ಸುರುತ ಜಿಲ್ಲೆ ೧೯೬೪ ಡ್ ಆಂಡ್. ಸುರುಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ-೭೫ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಇತ್ತಿನ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಿಲ್ಲೆ-೩೦೫ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. 1969 ಡ್ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಲತಿ ರಾಣ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಉಂದೆತ್ತ ಸುರುತ್ತ ಭಾರತೊದ ರಾಯಭಾರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. 1976ಡ್ ಇನ್ನರ ವೀಲ್ ಕ್ಲಬ್ ದ ಸಂಘ ಭಾರತ ಬೊಕ್ಕ ಶ್ರೀಲಂಕೊಡು ಸುರು ಆಂಡ್. ಉಂದೆತ್ತ ಸುರುತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಶ‍್ರೀಮತಿ ರಕ್ಷಾ ಮೆಹ್ತಾ. ಈ ಸಂಘೊದ ಸುರುತ್ತ ಸಮ್ಮೇಳನ ಬೊಂಬಾಯಿಡ್ ೧೯೭೭ ಡ್ ಆಂಡ್. ಡಾ| ಬೀನ ವ್ಯಾಸ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ೨೦೨೦-೨೧ನೇ ಸಾಲ್ ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾದುಲ್ಲೆರ್. ಸುಮಾರ್ ೨೭ ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕ್ಲಬ್ ಲು ಕೆಲಸ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲ.ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ಕ್ಲಬ್ ದ ಮೂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶೊಲು : ೧. ನಿಜವಾಯಿನ ಸ್ನೇಹೊಗು ಉತ್ತೇಜನ ಕೊರ್ಪಿನ ೨. ಸೇವೆದ ಆದರ್ಶೋನು ಉತ್ತೇಜಿಸಾವುನ ೩.ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಬಾಳ್ವೆನ್ ಉತ್ತೇಜಿಸಾವುನ
ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ 318
ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಲಾಯಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ಮೈಸೂರು ಬೊಕ್ಕ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಸೇರ್ದ ಆತಿನ ಇನ್ನರ್ ವೀಲ್ದ ಜಿಲ್ಲೆ 318.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಮೂಸಿ ಸುಧೆ
ಸುಧೆತ್ತ ಪೊಲಬು
ಈ ಸುಧೆ ತೆಲಂಗಾಣದ ಅನಂತಗಿರಿ, ವಿಕರಾಬಾದ್ ಪುಟ್ಟದ್. ಈ ಸುಧೆ ಕೃಷ್ಣ ಸುಧೆ ಉಪಸುಧೆ. ೨೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊನ್ ಕ್ರಮಿಸಿದ್ ವಡಪಲ್ಲಿ, ನಲ್ಗೊಂಡದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಸುಧೆನ್ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸುಧೆಕುಲು
ಕಂಡೇವು ಮೀನಬೋಂಟೆ
ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಕೈತಲ್ದ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯಡ್ ವೊರ್ಸೊಗೊರ ನಡಪಿ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆನ್ ಕಂಡೇವು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕುದ ಹಳೆಯಂಗಡಿ ಕೈತಲ್ ನಂದಿನಿ ತುದೆ ಉಂಡು. ಇಂದೆನ್ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ನಂಬೊಲಿಕೆ
ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಏರ್ಲಾ ಮಿನ್ ಪತ್ತಿಯೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿ ನಿಷೇಧ ಉಂಡು. ಈ ಜಾಗೆಡ್ ಕಂಡೇವುದ ಪ್ರಧಾನ ದೈವೊ ಆಯಿನ ಉಳ್ಳಾಯೆ ಮೀನ್ ಪತೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಮುಲ್ಪ ಒರಿನಕುಲು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ನಿಷೇಧೊ.ವೊರ್ಸೊದ ಒಂಜಿ ದಿನೊ ವೃಷಭ ಸಂಕ್ರಾಂದಿದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ನಿಗದಿತ ಸಮಯೊಗು ಸರಿಯಾದ್ ಊರುದ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗು ಈ ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಮಿನ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಸರ್ವೆರೆಗ್ಲಾ ಸಮಪಾಲ್ ಸಮಬಾಳ್ ಪನ್ಪಿ ಆಶಯೊಡು ಈ ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಂಡು. ತುಳುಭಾಷೆಡ್ ಉಳ್ಳಾಯೆ ಪಂಡ ಒಡೆಯೆಂದ್ ಅರ್ಥ. ಇಂಬ್ಯೆ ಒಂಜಿ ಕ್ಷೇತ್ರೊದ ಒಡೆಯೆಲಾ ಅಂದ್. ಅಂಚಾದ್ ಕಂಡೇವು ಕರಿಯದ ಮೀನುಲುಲಾ ಉಳ್ಳಾಯನ ಅದಿನೊಡು ಉಂಡುಂದು ಜನೊ ನಂಬೊಂದು ಬತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದೇ ಉಳ್ಳಾಯನ ಅಧೀನೊಡು ಉಪ್ಪಿ ಮೀನ್ಲೆನ್ ಉಳ್ಳಾಯ ದೈವೊದ ಒಪ್ಪಿಗೆಡ್ ಸಮುದಾಯೊಗು ವೊರ್ಸೊಗೊರೊ ಒಪ್ಪಿಸಾವುನ ಕೆಲಸೊ ನಡಪುಂಡು.ಈ ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತೊಡಾಂಡ ಉಳ್ಳಾಯ ದೈವೊದ ಪ್ರಸಾದೊ ಕನತ್ದ್ ಸುರುಟು ಪಾಡುವೆರ್. ಅವೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕದಿನೊ ಪುಡಪಾವೆರ್. ಅಪಗ ಮಾತೆರ್ಲಾ ಒಟ್ಟುಗು ತುದೆಕ್ಕ್ ಜತ್ತ್ದ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಸಾಧನೊಲೆನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮೀನ್ ಪತ್ತುವೆರ್. ಉಂದು ದೈವೊದ ಪ್ರಸಾದೊ ಪನ್ಪಿ ನೆಲೆಟ್ಟ್ ಇಂದೆನ್ ಉಪಯೋಗೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ನಡಪಿ ಜಾತ್ರೆಲೆಡ್ ಕಂಡೇವು ಮೀನ್ ಪತ್ತುನ ಜಾತ್ರೆಗ್ ಬಾರೀ ಮಹತ್ವೊ ಉಂಡು. ಎರ್ಮಾಳ್ ಜಪ್ಪು ಕಂಡೇವು ಅಡೆಪ್ಪು ಪನ್ಪಿ ಗಾದೆದಲೆಕೊ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ಆಪಿ ಜಾತ್ರೆಲೆಡ್ ಎರ್ಮಾಳ್ದ ಜಾತ್ರೆ ಸುರುತವು. ಕಂಡೇವುದ ಅಕೇರಿದವು. ಕಂಡೇವು ಜಾತ್ರೆಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ಓಲುಲ‍ ಜಾತ್ರೆ ನಡಪುಜಿ.
ಝ
ಝ ಅಕ್ಷರೊ ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ-ವರ್ಗೊದ ನಾಲ್ನೆತ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರೊ.
ಝ ಅಕ್ಷರೊದ ರಚನೆ
ತುಳು ಅಕ್ಷರೊಮಾಲೆದ ಚ ವರ್ಗೊದ ನಾಲ್ನೆದ ಅಕ್ಷರೊ. ಉಂದೊಂಜಿ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಅಕ್ಷರಾದ್ ಬಳಕೆಡಿಪ್ಪುನ ಕಾರಣೊ ಮಾತ ಸಮಯೊದ ಪಂತ್ಯೊಡುಲಾ ತೋಜಿದ್‍ಬರ್ಪುಜಿ. ಅಶೋಕನ ಕಾಲೊದ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಲಿಪಿಡುಪ್ಪುನ ಈ ಅಕ್ಷರೊಗು ಒಂತೆ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ ಇತ್ತದೆ ಅಕ್ಷರೊದ ಹೋಲಿಕೆ ಬರ್ಪುನೆ ಗಂಗೆರೆ ಕಾಲೊಡು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟೆರೆ ಕಾಲಗು ಝ ಅಕ್ಷರೊದ ತರೆಕಟ್ಟ್ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಿಲೆ ಆಪುಂಡು. ಅಯಿತ ಪೂವೊಲು ಪಗಿದುಪ್ಪುನವು ಮೈಸೂರು ಅರಸೆರೆ ಕಾಲೊಡು ತೋಜಿದ್‍ಬರ್ಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಅಕ್ಷರೊ
ಈ
thumb ಈ ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆದ ನಾಲನೇ ಅಕ್ಷರೊ ಆದುಂಡು  ಉಂದು ಒಂಜಿ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಾಕ್ಷರೊ. ಈ ಅಕ್ಷರೊ ಒಂಜಿ ಸೊತಂತ್ರ ಧ್ವನಿಮಾ.
ಹೃಸ್ವ ಸ್ವರೊ
ರಡ್ಡ್ ಮಾತ್ರೆಲೆ ಕಾಲಾವದಿಡ್ ಉಚ್ಚರಿಸವುನ ಅಕ್ಷರೊಲು ೫ - ಆ, ಈ, ಊ, ಋೂ, ಲೂೃ. ಈ ಅಕ್ಷರೊಲೆನ್ ಗುರು(ವ್ಯಾಕರಣ) ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಂದೆಟ್ ಈ ಅಕ್ಷರೊಲಾ ಒಂಜಾತುಂಡು.
ತುಲುತ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲು
ಈ ನಾಮಿ ಸ್ವರೊಲೆನ್ ಸವರ್ಣೊಲುಂದು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಯು ಬಿ ಪವನಜ
ಡಾ.ಯು.ಬಿ ಪವನಜ, ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್‍ದ ಪವನಜ ಉಬರಡ್ಕ ಬೆಳ್ಳಿಪ್ಪಾಡಿ ಒರಿ ಇಜ್ಞಾನಿ. ಕನ್ನಡ 'ಸಾಫ್ಟವೇರ್' ಜಗತ್ತ್‌ಡ್ ಚಿರಪರಿಚಿತೆರ್. ಕನ್ನಡೊ ಬುಕ್ಕೊ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಸೇವೆ ಸಂದಾದೆರ್. ಕನ್ನಡೊಡು ಮಾಹಿತಿ ಸಾಹಿತ್ಯೊನು ರಚಿಸದೆರ್. ಡಾ.ಪವನಜೆರ್ ಕನ್ನಡೊಡು 'eಳೆ' ಪನ್ಪುನ ಕಾಲಂನ್ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಬರೆವೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಹೊಸದಿಗಂತ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ ಇಂಚಿಪ ಮುಟ್ಟೊ "ಜಾಲಜಗತ್ತು" ಪನ್ಪಿ ಅಂಕಣ ಬರೆಯೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒಂಜಾತ್ ಸಮಯೊ ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಪತ್ರಿಕೆಡ್ 'ಗಣಕಿಂಡಿ' ಪನ್ಪುನ ಅಂಕಣ ಬರೆಯೆರ್. ಇತ್ತೆ ಆರ್ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆದ 'ಗ್ಯಾಡ್ಜೆಟ್ ಲೋಕ' ಪನ್ಪುನ ಅಂಕನೊನು ಬರೆವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಕಿನ್ಯ ಪರಿಚಯೊ
ಯು.ಬಿ. ಪವನಜ ಇಂಬೆರ್ ಮುಂಬಯಿದ ಬಿ.ಎ.ಆರ್.ಸಿ.ಸಂಶೋಧನಾಲಯೊಡು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದಿತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಇಂಬೆರ್ ದಿ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ/CISದ "ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ನೊಲೆಜ್" ಟೀಮ್‍ಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಅತ್ತಂದೆ ಆರ್ ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರೊದ ಕನ್ನಡ ತಂತ್ರಾಂಸೊ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿದ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಾವೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸೊ
ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯೊಡ್ದ್ ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ ಪದವಿ, ಬಾಂಬೆ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಡ್ದ್ ಪಿಎಚ್.ಡಿ., ಟೈವಾನ್‌ಡ್ ಉನ್ನತ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್.
ತುಳುಲಿಪಿ
ತುಳು ಲಿಪಿ ದಾಯೆ ಕಲ್ಪೊಡು
ದುಂಬೊಂಜಿ ಕಾಲ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಮಾತ ಪನೊಂತೆರ್. ತುಳುಕ್ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ ಪಂದ್. ಈ ಪಾತೆರೊನೆ ಸತ್ಯ ಪಂದ್ ನಂಬಿನಕ್ಲುಲ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಇತ್ತೆರ್; ಇತ್ತೆಲ ಉಲ್ಲೆರ್. ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡೆ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಗ್ರಂಥೊಲು ಬೈದ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿನವು ಇನಿ ಮಾತೆರೆಗ್ಲ ಗೊತ್ತಿತ್ತಿ ಸಂಗತಿ. ಅಂಚಾಂಡ ತುಳು ಲಿಪಿ ಈತೊಂಜಿ ಮದೆಕ್ ಪೋಯೆರೆ ಕಾರಣ ಆಂಡಲ ದಾದ ? ಅಲಚನೆ ಮಲ್ಪೊಡಾಯಿನ ಇಚಾರ.
ಪಿನ್ನೆಲೆ
ಏತೋ ತಾಳೆ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ತುಳು ಲಿಪಿತ ಬರವುಲು ತೂಯೆರೆ ತಿಕ್ಕುವ. ಅವೆನ್ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಕ್ಲೆಗ್ ತೆರಿಪಾವಂದೆ ಮದೆಟ್ ದೀವೊಂದು ತುಳು ಲಿಪಿನ್ ಸ್ವಾರ್ತೊಗು ಗಳಸುನ ಕೆಲವೆರೆನ ಅಲಚನೆಲ ಮುಲ್ಪ ಕೆಲಸ ಮಲ್ತಿಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಸಾದ್ಯತೆಲ ಉಂಡು.
ತುಳು ಲಿಪಿ ಕಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಪೆರೆಜನ ದಾದ
ತುಳು ಲಿಪಿ ಕಲ್ಪುನೆಡ್ದ್ ಒಂಜನೆದಾದ್ ನಮಕ್ ಪೊಸತಾದ್ ಲಿಪಿಯೊಂಜೆನ್ ಕಲ್ತಿನ ಕೊಸಿ.ಜೊತೆಟ್ ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ ಇಪ್ಪಿನ ಬರವುಲೆನ್ / ಗ್ರಂತೊಲೆನ್ ಓದೆರೆ ಸಾದ್ಯ ಆವು. ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ತುಳು ಲಿಪಿಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಗ್ರಂತೊಲೆ ಉಲ ತಿರ್ಲ್ ನ್ ತೆರಿಯೊನ್ರೆಲ ಇಂಬು ತಿಕ್ಕುಂಡು.
ಉಲ್ಲೆಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು
ಗುಳಿಗ
ಗುಳಿಗ/ಗುಳಿಗೆ ಭೂತೊ ತುಲುನಾಡ್‌ಡ್ ಆರಾಧನೆ ಪಡೆಪುನ ವೊಂಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಭೂತೊ. ತುಲುನಾಡ್‍ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರೊ ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ಭೂತೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ. ಅಯಿಟ್ ಗುಳಿಗೆ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ಕೋಪದ ಭೂತೊಂದು ಪನ್ಪೆರ್. ಗುಲಿಗ ಬೂತೊದ ಪುಟ್ಟು ವಿಚಿತ್ರವಾಯಿನವು. ಅವು ಮಾತೆರೆಲೆಕೊ ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿಡ್ದ್ ಸಹಜವಾದ್ ಪುಟ್ಟಂದೆ ಅಪ್ಪೆನ ಬಂಜಿ ಉಡೆದ್ ಪುಟ್ಟಿನಿ ಪನ್ಪಿ ಕತೆ ಉಂಡು. ಪುಟ್ಟಿ ಕೂಡ್ಲೆ ಸಹಜವಾದೆ ಬಡವುಡು ನರಕುನ ಭೂತೊಗು ವಾವಾ ರೀತಿದ ತೆನಸ್ ಕೊರ್ಂಡಲಾ ಉಂತಂದೆ ಕಡೆಕ್ ನಾರಾಯಣ ದೇವೆರೆನ ಕಿನ್ನಿ ಬಿರೆಲ್ದ ನೆತ್ತೆರ್ ಅಂಚನೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿನ ಪುರ್ಪೊನ್ ಕೊರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಡವು ಉಂತ್ಂಡ್, ಪನ್ನಿ ಇಚಾರ ಗುಳಿಗ ಬೂತೊದ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಯಿನ ಪಾಡ್ದನೊಡ್ದು ತೆರಿಯುಂಡು.
ಗುಳಿಗ ಬೂತೊದ ಸ್ವರೂಪೊ
ಗುಲಿಗ ಭೂತ ಮಸ್ತ್ ರೋಷ, ಕೋಪೊದ ಭೂತ. ಗುಳಿಗ ಭೂತದ ಆರಾಧನೆದ ಸಂದರ್ಬೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕೋರಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೊಂಡ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಮಸ್ತ್ ಕೋರಿ ತಿನ್ಪುನ ಭೂತ ಗುಳಿಗ ಬೂತೊಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಗುಳಿಗ ಭೂತಗ್ ಕೋರಿ ಕೊರ್ಜಿಂಡ ಬಲಿಪೆರೆ ಶುರು ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪೆರ್. ಅಪಗ ಜನೊಕುಲು ಭೂತನ್ ಪತ್ತ್‌ದ್ ಕೋರಿ ಕೊರ್ದ್ ಸಮಾದಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ವಿಧಿ ನಿಷೇದೊ
ಈ ಕೋಲ ಆನಗ ಪೊನ್ಜೊಲು ಎದುರ್ ಇಪ್ಪರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಬರಿ ಪುದರುಲು
ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಮಾತಾ ಧರ್ಮದ ಜನೊಕುಲೆಗ್‌ಲಾ ಬರಿ ಪುದರ್(ಅಧೀಕೃತವಾಯಿನ ಪುದರ್‌ದ ಕಡೆಕ್ ಬರ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಪುದರ್) ಉಂಡು. ಬರಿ ಪುದರ್ನ್ ಅಡ್ಡ ಪುದರ್ ಪಂಡ್ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಬಿಲ್ಲವೆರ್, ಬಂಟೆರ್, ಮರಕಲೆರ್, ಬ್ರಾಣೆರ್, ಜೈನೆರ್, ಇಂಚ ಮಾತಾ ಜಾತಿದಕಲೆಗ್ಲಾ ಬರಿ ಪುದರ್ ಉಂಡು. ಬಿಲ್ಲವೆರೆಡ್ ಸಾಲ್ಯಾನ್, ಅಮೀನ್, ಕೋಟ್ಯಾನ್, ಕರ್ಕೇರ,ಅಂಚನ್, ಕುಂದರ್, ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬರಿಪುದರುಲು ಉಂಡು. ತುಳುನಾಡ್ಡ್ ಬಿಲ್ಲವೆರೆಡ್ದ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತೊಕ್ಕು ಮತಾಂತರ ಆಯಿನಕಲ್ನ ಬರಿ ಪುದರುಲು ಬಿಲ್ಲವೆರೆ ಮೂಲೊಡ್ದು ಬೈದಿನಿ ಪಂಡ್ದ್ ಗೊತ್ತಾಪುಂಡು. ಸಾಲ್ಯಾನ್- ಸಾಲಿನ್ಸ್, ಕರ್ಕೇರ- ಕರ್ಕಡ, ಅಮೀನ್- ಅಮ್ಮನ್ನ, ತಲ್ವಾರ್- ತೋಳಾರ್- ಉಂದು ಮಾತ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಉದಾರ್ಮೆಲು. ಬರಿ ಪುದರುಲೆ ವಿಚಾರೊಡು ಎಚ್ಚ ತೆರಿವೊನರ ರಮಾನಾಥ್ ಕೋಟೆಕಾರ್ ಬರೆತಿನ ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲವರು ಬೊಕ್ಕ ಬಿಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಬಾಸೆಲ್‍ ಮಿಶನ್‍ ಪನ್ಪಿ ಬೂಕುನು ಓದೊಲಿ
ಪೂಜಾರಿ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಆಮೀನ್‍, ಕೋಟ್ಯಾನ್‍, ಸಾಲ್ಯಾನ್‍, ಬಂಗೇರ, ಸೋಯೆನ್ನ,ಕುಂದರ್‍, ಆಂಚನ್‍,ಕರ್ಕೇರ, ಜತ್ತನ್ನ, ಗುಜರನ್, ಕುಲಾಲ್,
ಬಂಟೆರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಹೆಗ್ಡೆ, ಶೆಟ್ಟಿ, ಶೇನವ, ಪೆರ್ಗಡೆ, ರೈ, ಆಳ್ವ, ನಾಯಕ, ಭಂಡಾರಿ, ನಾಡವ, ಬೈದ್ಯ, ಸಾಲ್ಯಾನ್, ಒಕ್ಕೆಲ್ಮೆ.
ಗೌಡರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಬಂಗೆರೆ ಬರಿ, ನಂದೆರೆ ಬರಿ, ಮೂಲ್ಯೆರ ಬರಿ, ಪೆರ್ಬನ ಬರಿ, ಚಾಲ್ವೆರ ಬರಿ, ಕಬರ್ ಬರಿ, ಗೊಲಿ ಬರಿ, ನಾಯರ್ ಬರಿ, ಸೆಟ್ಟಿ ಬರಿ, ಬಸ್ರುವೊಗರು ಬರಿ, ಬಲ್ಸನ್ನ ಬರಿ, ಕರ್ಮನ್ನಾಯ ಬರಿ. ಇಂಚ ಗೌಡೆರ್ನ ೧೨ ಬರಿ ಉಂಡು.
ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‍ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಆಮ್ಮನ್ನ, ಕೋಟ್ಯಾನ್‍, ಕರ್ಕಡ, ಸಾಲಿನ್ಸ್, ಬಂಗೇರ, ಮುತ್ತು, ಸೋನ್ಸ್, ಮಾಬೆನ್‍, ಆಂಚನ್‍, ಫುರ್ಟಾಡೊ,ಕುಂದರ್,ತೋಳಾರ್, ಪಾಲನ್ನ, ಕೈರನ್ನ, ಶಿರಿ, ವಾಟ್ಸನ್‍, ವಾಟ್ಸ, ದೇವದತ್ತ, ಪುತ್ರನ್, ಜೋಶ್ವ, ಜತ್ತನ್ನ, ಸತ್ಯಮಿತ್ರ, ದೇವಮಿತ್ರ, ಸದಾನಂದ, ದೇವಪ್ರೀಯ, ದೇವಪುತ್ರ
ಕೆಥೊಲಿಕ್‍ ಕ್ರೈಸ್ತೆರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಫುರ್ಟಾಡೊ, ಪಾಯಸ್‍, ರೇಗೊ, ಕೊಯಿಲ್ಲೊ, ಕುಲಾಸೊ, ಪಿಂಟೊ, ಮಸ್ಕರೇಹ್ನಸ್‍, ಡಿ.ಸೋಜ, ಡಿ.ಕೊಸ್ತ, ಡಿ.ಸಿಲ್ವ, ವೇಗಸ್‍,
ಬ್ರಾಣೆರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಆಮ್ಮಣ್ಣಾಯ, ಪದಕಣ್ಣಾಯ, ಕೇಕುಣ್ಣಾಯ, ಭಟ್, ರಾವ್, ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ನಾವಡ,
ಜೈನೆರೆ ಬರಿ ಪುದರುಲು
ಹೆಗ್ಡೆ, ಜೈನ್‍, ಪೆರ್ಗಡೆ, ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಬಲ್ಲಾಲ್, ಬುನ್ನು, ಬಂಗ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಗುಳಿಗ ಕೋಲದ ವಿಶೇಸ
ಕೋಲ ಪಂಡ ದಾದ?
ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಕೊಪಿ‍ ಆರಾಧನೆನ್ ಕೋಲ, ನೇಮ, ಮೆಚ್ಚಿ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬೂತೊಲೆಗ್ ಆಪಿ ಆರಾಧನೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್‍ಡ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಈ ಗುಳಿಗ ಕೋಲ ಮಸ್ತ್ ಭಯ೦ಕರ ವಾತಿನ ಒ೦ಜಿ ಕೋಲ. ಈ ಕೋಲನು ಪೊ೦ಜೋಕುಲು ತುಯೆರೆ ಇಜ್ಜಿ. ಈ ಕೋಲಡ್ ಗುಳಿಗ ದೇವೆರ್ ಕೋರಿನ್ ಪಸೊ೦ದು ಅಯಿತಾ ನೆತ್ತರನು ಪರ್ಪೆರ್. ಈ ಕೋಲ ಆವೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಾಗ ಪೊ೦ಜೋಕುಲು ಪೊ೦ಡಾ ಅತ್ತ್ ನಲ್ತೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಗ ತು೦ಡಾ ಅಕಲ್ನ ಮಿತ್ತ್ ದ್ರಶ ದೀಪೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಗುಳಿಗ ದೇವೆರ್ ನಲ್ತೊ೦ದಿಪ್ಪಿನಗ ಅಲ್ಪ ಇತ್ತಿನಕುಲ್ ಅರ್ದೊಡು ಲಕ್ಕುದು ಪೊ೦ಡಾ ಆ ಗುಳಿಗದೇವೆರ್ ಕಾರ್ನಿಕೊಲ್ಲಕ್ಕ ತೊಜೊವು೦ಡು.
ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್
ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್ (11 ನವಂಬರ್ 1969) ತುಳು ರಂಗಭೂಮಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟೆ, ನಿರ್ದೇಶಕೆರ್, ಪಾತೆರುನಾರ್.ಮೇರ್ ಜಾಸ್ತಿ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರೊಲೆಡ್ ತೂವೆರೆ ತಿಕುವೆರ್,ಅಂಚಾದ್ ಮೆರೆನ್ "ಕುಸಲ್ದರಸೆ" ಪಂದುಲ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಪರಿಚಯ
ನವೀನ್ ಡಿ ಪಡೀಲ್‍ನ ಅಭಿಮಾನಿಲು ಮೋಕೆಡ್ ’ಕುಸಲ್ದರಸೆ’ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಪಡೀಲ್ ಪಾತ್ರ ಮಂತಿನ ನಾಟಕೊಲು - ಆಟದ ಉಲಯಿ ಆಟ, ಒರಿಯರ್ದೊರಿ ಅಸಲ್, ಪುದರ್ ದೀತಿಜಿ, ಗಂಗುನ ಗಮ್ಮತ್ತ್. ಸುರುಕು ವಿಜಯ ಕುಮಾರ್ ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಬೈಲ್ ಮೆರೆನ ನಾಟಕ ತಂಡೊಡು ಇತ್ತಿನ ಪಡೀಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಚೂರು ದಿನ ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್ ಮೆರೆನ ನಾಟಕ ತಂಡಡ್ ಇತ್ತೆರ್. ಮೇರ್ ಕಿಶೋರ್ ಡಿ ಶೆಟ್ರೆನ ’ಲಕುಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್’ ಪನ್ಪಿ ನಾಟಕ ತಂಡದೊಟ್ಟುಗು ಉಲ್ಲೆರ್. ಮೇರ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ತಿನ ನಾಟಕೊಲು - ಅಂಚಿಲತ್ತ್ ಇಂಚಿಲತ್ತ್,...ಮಲಯಾಳದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕೆ ಅಡೂರು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಮೆರ್ನ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮಲಯಾಳ ಚಿತ್ರ ’ವಿಧೇಯನ್’ಡ್ ಮೇರ್ ಒಂಜಿ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಬುಲೆವೊಂದಿಪ್ಪುನ ತುಳು ಸಿನೆಮಾ ರಂಗೊಡ್ ನವೀನ್ ಡಿ.ಪಡೀಲ್ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ಲ. ಪುಗಾರ್ತೆ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದೆರೆಡ್ ನವೀನ್ ಡಿ.ಪಡೀಲ್ ಮೇರ್ಲ ಒರಿ.ಇಂಚಿಪ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿನ ತುಳು ಸಿನೆಮಾ "ಚಾಲಿಪೋಲಿಲು"ಡ್ ಮೆರೆನ ಪಾತ್ರ ಬಾರಿ ಪೊರ್ಲು ಆದಿತ್ಂಡ್. ಅಂಚೆನೆ "ಎಕ್ಕಸಕ್ಕ" ಸಿನಿಮೊಡ್ಲ ಮೇರ್ ಪಾತ್ರ ಮಲ್ತ್‍ದ್ ಇತ್ತೆರ್. ಈತೆ ಅತ್ತ್ ತೆರೆಕ್ ಬರೊಂದುಪ್ಪುನ ಮಸ್ತ್ ಸಿನಿಮಾಡ್ ಮೆರ್ ನಟನೆ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರ್.
ಪಿದಾಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಸಿನೆಮೊ ನಟೆರ್ ವರ್ಗೊ:ವ್ಯಕ್ತಿಲು ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜನಕುಲು ವರ್ಗೊ:ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆರ್
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ
ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಗಾಂಧಿ(19 ನವೆಂಬರ್ 1917–31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1984) 1977 ಡ್ದ್ ಸತತವಾದ್ ಮೂಜಿ ಸರ್ತಿ ಭಾರತದ ಗಣತಂತ್ರೊದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ನಾಲ್‍ನೇ ಸರ್ತಿ 1980–1984 ಮುಟ್ಟ(ಆರ್ನ ಹತ್ಯೆ ಮುಟ್ಟ), ಒಟ್ಟು ಪದಿನೈನ್ ವರ್ಸೊ ಕಾಲೋ, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ್ ಅಧಿಕಾರೊಡಿತ್ತೆರ್. ಆರ್ ಭಾರತದ ಸುರುತ ಪೊಂಜಾವು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ. ಇನಿ ಮುಟ್ಟ ಆ ಸ್ಥಾನೊನು ಆರೆ ಆ ಪುದರ್ ಒರಿಪಾವೊಂದೆರ್.
ಪುಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಬಳಕೆ
ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಲಹಾಬಾದ್ಡ್ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತಿನ ನೆಹರೂ ಕುಟುಮೊಡ್ ಪುಟ್ಟುದೆರ್. ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಿಕ್ಕಿನ ಬೆರಿಕ್ ಸುರೂತ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಯಿನ ದಿ|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಬೊಕ್ಕ ಕಮಲಾ ನೆಹರೂ ದಂಪತಿಲೆನ ಒರ್ತಿಯೆ ಮಗಲ್. ರಾಜಕೀಯೊಡ್ ಪ್ರಭಾವ ಇತ್ತಿನ ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ಮೆರೆನ ಅಜ್ಜೆರ್. ಆರ್ ಎಲ್ಲಿಡ್ ಅಲಹಾಬಾದ್‍ಡ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಇಲ್ಲಡೆ ಬಲತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಒಂತೆ ಸಮಯ ಆರೆನ ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲಾಂಡ್‍ಡ್ ಕರಿತೆರ್. ೧೯೪೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೬ಕ್ ಫ಼ಿರೋಜ್ ಗಾಂಧಿನ್ ಮದಿಮೆ ಆಯೆರ್. ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಜಯ್ ಗಾಂಧಿ ಅರೆನ ರಡ್ಡ್ ಆನ್ ಜೋಕುಲು.
ಶಿಕ್ಷಣ
ಆರ್ ಸ್ವಿಟ್ಝರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜಿನೇವಾ, ಪೂನಾ, ಮುಂಬಯಿ, ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್, ವಿಶ್ವಭಾರತಿ, ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ ಬೊಕ್ಕ ಆಕ್ಸ್ಫ಼ರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿಲೆಡ್ ಬರವು ಕಲ್ತೆರ್.
ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದೊಟ್ಟಿಗೆ ಲಡಯಿ
ಪಾಕಿಸ್ಥಾನದ ಸೈನ್ಯಪಡೆತಕ್ಲು ಮುಡಾಯಿ ಮೈಟ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಲ್ತ ಪ್ರಜೆಕ್ಲೆಗ್ ಉಪದ್ರ ಕೊರೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಅಲ್ತ ಜನೊಕುಲು ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಪಾರ್ ಬತ್ತೆರ್. ಅಕ್ಲೆಗ್ ಆಸರೆ ಕೊರ್ಪಿನವು ನಮ್ಮ ದೇಶೊಗ್ ಮಲ್ಲ ಪುದೆಯಾಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References/>
ಇಡೆಡೋಲು/ತೆಂಬರೆ
ಇಡೆಡೋಲು/ತೆಂಬರೆ ಪನ್ಪಿನವು ಒಂಜಿ ದೈವ ನರ್ತನದ ಬೊಟ್ಟುನ ಪಾಣಾರ ನಲಿಕೆ ಜನಾಂಗದ ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ. ಇಟೆಡೋಲು ಮಲ್ಲ ಗಾತ್ರದವೂ, ಎಲ್ಯವು ನಲಿಕೆ ಜನಾಂಗದಕ್ಲೆನ ತೆಂಬರೆ. ಉಂದೆನ್ ಕೆಲವೆರ್ ಟಂಕೆ ಪನ್ಪೆರ್. ಪಂಬದೆರ್ ದೈವ ಸಂಧಿಗ್ ಬೊಟ್ಟುನ ಪರಿಕರೊ. ಅರಸು ದೈವೊಲೆಗ್ ಪಂಬದೆರ್ ಸಂಧಿಗ್ ಪಟವು ಪನ್ಪಿ ಚರ್ಮದ ವಾದ್ಯ ಪರಿಕರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಗಾತ್ರೊಡು ಉಂದು ಒಂತೆ ಉದ್ದ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಪಟವು ಪಂಬದೆರ್ ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನಿ.
ಸಂದರ್ಭೋ
ನಲಿಕೆದಕ್ಲ್ ,ಪಂಬದೆರ್ ಕೆಲವೊರ ದೈವ ಪಾತ್ರಿಲಾದ್ ದೈವ ಸಾನದ ಎದುರು ಉಂತುದು ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಪಾರ್ದನ ಪಂಡೆರ್ಡ ಕೆಲವೊರ ದೈವ ಪಾತ್ರಿಲ್ನ ಪಿರವು ಉಂತುದು ಕುಡೊರಿ ತೆಂಬರೆ ಬೊಟ್ಟುದು ಪಾರ್ದನ ಪನ್ಪುನವುಲ ಉಂಡು.
ಉಪಯೋಗಿಸಪುನ
ತೋಕೂರು ಬಂಡಿ, ಕೊರಗತನಿಯೆ, ಪೂಕರೆ, ಮಾದಿರ, ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ ಬುಕ್ಕ ವಿಸೇಸ ಸಂದ್ಭೋಡು ಉಪಯೋಗ ಮನ್ಪುವೇರ್.
ಅಂತರ್ಜಲ
ಪ್ರಪಂಚದ ಒಟ್ಟು ಪರ್ಪಿನ ನೀರ್ದ(ಚೀಪೆ ನೀರ್) ಬಳಕೆಡ್ ೨೦% ದಾತ್  ನೀರ್  ಅಂತರ್ಜಲ ಮೂಲೊಡ್ದು ಬರ್ಪುಂಡು ಇಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್. ಪ್ರಪಂಚೊಡು ಸಾಗರೊಲು, ಕಡಲುಲು, ಸುದೆಕುಲು, ಹಿಮಕಂಡೆಲು, ಹಿಮಪ್ರವಾಹೊಲು, ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ನೀರ್ - ಇಂಚ ಮಾತಾ ಒಟ್ಟು ಉಪ್ಪುನ  ನೀರ್‌ದ  ಸಂಪೊತ್ತುನು ಲೆಕ್ಕ ಪಾಡ್ಂಡ, ಅಯಿಟ್  ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪತ್ತ್‌ದ  ಪಾಲ್ ೦.೬೧% ಮಾತ್ರೊ.
ಜಲಮಟ್ಟ
ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊದ ಶಿಲಾಪದರದ ಕಣಕುಲು ಬೊಕ ಮಣ್ಣ್ ದ ಕಣಕುಲು  ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ್ ದಿಂಜಿನ ಬೊಕ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ನೀರ್  ಉಂತುನ ಮಟ್ಟೊನು ಜಲಮಟ್ಟ  ಇಜಿಂಡಾ "ಸ್ಠಿರಜಲ ಮಟ್ಟ" ( Static water level) ಇಂದ್  ಪಣ್ಪೆರ್. ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂತೃಪ್ತವಾದ್  ದಿಂಜಿದಿನ  ಶಿಲಾವಲಯೊಗು "ಜಲಭರ" ಇಜಿಂಡಾ ಇಂಗ್ಲೀಷಿಡ್  "ಆಕ್ವಿಫರ್- aquifer " ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.
ಜಲಭರ ರಚನೆಲೆನ ವಿಧೊಲು
ನೆಲತ್ತ ಅಡಿಟ್  ಅಂತರ್ಜಲ  ಸಂಗ್ರಹವಾಪಿನ  ಭೂಜಲವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ಪರಿಸ್ಥಿತಿತ  ಅನುಸಾರ ಅಂತರ್ಜಲ ದಿಂಜುನ ಜಲಭರ ರಚನೆಲೆನ್  ರಡ್ಡ್  ವಿಧಕುಲಾದ್  ವಿಂಗಡಣೆ  ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಮಣ್ಣ್ ದ ಪದರ್ ಬೊಕ  ಅಯಿಕ್ ತಾಗ್ ದ್ ಅಯಿತ ತಿರ್ತ್ ಉಪ್ಪುನ  ಶಿಥಿಲ ಶಿಲಾಪದರೊಡು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಅಂತರ್ಜಲ ಅಯಿತ  ತಿರ್ತದ ನಿರ್ಜಲ ( impervious ) ಶಿಲಾಪದರದ ಮುಟ್ಟ ದಿಂಜಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಇನ್ನಗ, ನಿರ್ಜಲ ಶಿಲಾಪದರದ ಮಿತ್ತ್ ಡ್  ಮಣ್ಣ್ -ಶಿಥಿಲ ವಲಯೊಡು  ಕಣಕುಲೆನ  ನಡುಟು ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿನ ಅಂತರ್ಜಲ ವಾತಾವರಣದೊಟ್ಟುಗು ಸಂಪರ್ಕೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಾ, ಈ ಜಲಭರ ರಚನೆಡ್  ಉಪ್ಪುನ  ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್   ನಿರ್ಜಲ ಪದರೊನು  ದಾಂಟ್ ದ್  ಅಯಿತ ತಿರ್ತ್ ದ  ವಲಯೊಗು ಪೋಪುಜಿ. ಇಂಚಿನ ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹದ ಜಲಭರೊಲೆಗ್ ಅನಿರ್ಬಂದಿತ (ಮುಕ್ತ) ಜಲಭರ (unconfined aquifer)  ಇನ್ಪೆರ್.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ದೇಶದ  ಮಧ್ಯಭಾಗೊಡು ಬರ್ಪಿನ  ಮಹಾ ಆರ್ಟೇಶಿಯನ್  ಬೇಸಿನ್  ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುದ  ಅಂತರ್ಜಲ  ಜಲಭರ  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ೨೨%  ಪ್ರದೇಶೊಡು  ವ್ಯಾಪಕವಾದಿತ್ತ್ ದ್  ಉಂದು   ಜಗತ್ತ್ ದ  ಮಹಾಮಲ್ಲ  ಅಂತರ್ಜಲ  ಜಲಭರ  ಇಂದ್  ಪಣ್ಪೆರ್.
ಜಲಚಕ್ರ
ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪತ್ತ್  ಏಪಲಾ  ಒಂಜೇ ಲೆಕ್ಕ ಉಪ್ಪುಜಿ. ಅವು ಪ್ರಪಂಚೊದ ಜಲಚಕ್ರೊದ ಒಂಜಿ ಬಾಗೊ. ಕಡಲ್ದ ನೀರ್ ಆವಿಯಾದ್ ಮೋಡ ಆಪುಂಡು. ಮೋಡೊಲು ಒಟ್ಟಾದ್ ಕ್ರಮೇಣ ತಂಡಾದ್ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬರ್ಸದ ನೀರ್ ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಬೂರ್ದ್ ಪರತ್ತೊಂದು ಪೋದ್ ತೋಡುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ, ತೋಡುಲು ತಾರುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್, ತಾರುಲು ಸುದೆಕುಲೆನ್ ಸೇರ್ದ್ ಸುದೆಕುಲು ಕಡೇಕ್ ಕಡಲ್‌ನು ಸೇರುವಾ. ಉಂದು ಒಂಜಿ ನಿರಂತರವಾದ್ ಭೂಮಿಡ್ ನಡಪುನ ಜಲಚಕ್ರೊ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಉಂದೆಟ್ ನನ  ಕೆಲವು  ಸೂಕ್ಷ್ಮೊಲು ತೋಜುವಾ. ಬರ್ಸ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಭೂಮಿಗ್ ಬೂರುನ ನೀರ್ ಬೂಮಿದ ಮಿತ್ತ್ ಪರಪುನಗ ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಅಂಸೊ ಬೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಒಸರುಂಡು. ಇಂಚ ಭೂಮಿದ ಉಲಯಿ-ಮೆಯಿಕ್ ಒಸರಿನ ನೀರ್‌ದ ಅಂಸೊ ಮಣ್ಣ್ ಕಲ್ಲ್‌ಲೆನ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟು ಜತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಸೊ ಇತ್ತಿನಲ್ಪ ಸಂಗ್ರಹವಾಪುಂಡು. ಉಂದೇ ಅಂತರ್ಜಲ. ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕಾಲಮಾನೊಗು ತಕ್ಕಂದೆ ಬದಲಾವೊಂದು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ನೀರ್ ಮಣ್ಣ್‌ಡ್ ಕಂತ್‍ದ್ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹ ದಿಂಜುಂಡು.
ಅಂತರ್ಜಲ ಅಧ್ಯಯನೊಲು
ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿಲಾ ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ಸಂಪತ್ತ್ ಅತ್ತ್. ಕಾಲಮಾನೊಗು ಅಂಚನೆ ಪರಿಸರದ ಬದಲಾವಣೆಲೆಗ್  ಅನುಗುಣವಾದ್ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಬದಲಾವೊಂದಿಪ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಉಲಾಯಿದ ಕಣಕುಲೆನ ನಡುಟೆ ಪರತೊಂದು ಒಂಜಿ ಕಡೆಡ್ದ್ ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಕ್ ಪರಿಸರ, ಹವಾಮಾನ, ಕಾಲಮಾನೊಲೆಗ್ ಅನುಸಾರವಾದ್ ಪರಪುಂಡು. ಕೈತಲಡ್ ಒಂಜಿ ಗುವೆಲ್ಡ್ ದಿಜಿಂಡ ಕೊಳವೆ ಗುವೆಲ್ಡ್ ಪಂಪು ಚಾಲು ಮಲ್ತ್ಂಡ ಅಲ್ಪ ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ ಕಡಮೆ ಆದ್  ಜಲಮಟ್ಟ ತಿರ್ತ್ ಜಪ್ಪುಂಡು. ನೀರ್ ಕಡಮೆಯಾಯಿನ ಕಡೆಕ್ ಅಂಚಿ ಇಂಚಿ ಸುತ್ತದ ನೀರ್ ತಾನಾದ್ ಪರಪುಂಡು. ಕಡಮೆಯಾಯಿನ ಜಾಗ ದಿಂಜುಂಡು. ಇಂಚ ಅಂತರ್ಜಲ ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಸೊಡು ಪರತೊಂದು  ಕಾಲಾನುಸಾರ ಒಂಜಿ ಸ್ಥಿರವಾಯಿನ ಜಲ ಮಟ್ಟೊನು ಒರಿಪಾವೊನುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಒವ್ವೇ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣೊಡು ಅಂತರ್ಜಲ  ಪರಿಸ್ಥಿತಿನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ದಿನ, ವಾರ ಇಜಿಂಡ ತಿಂಗೊಳುಗು ಒರ ಆಂಡಲಾ ಆ ತಾಣದ   ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೀಕ್ಷಣಾ ಗುವೆಲ್‌ನ್  ಗುರುತು ಮಲ್ತೊಂದು  ಆ ತಾಣೊಡು ಕಾಲಕಾಲೊಗು  ಬದಲಾಪಿನ ಸ್ಥಿರ ಜಲಮಟ್ಟೊನು ದಾಖಲೆ ಮಲ್ತೊನೊಡಾಪುಂಡು. ಇಂಚ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತಿನ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಜಲಮಟ್ಟದ  ಭೂಜಲವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ಮಾಹಿತಿಲು ಆಯಾ ತಾಣದ ಅಂತರ್ಜಲ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಬದಲಾವಣೆಲೆನ್ ತೆರಿಯೊಣರೆ ಅಂಚನೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ಬೋಡಾಪುಂಡು.
ಅಂತರ್ಜಲದ ಉಪಯೋಗ
ಕರಿನ ನಾಲ್- ಐನ್ ದಸಕೊಲೆಡ್ ನಮೊನ ರಾಜ್ಯೊಡು ಅಂತರ್ಜಲದ ಬಳಕೆ ದಿಂಜ ಎಚ್ಚಾ ಆತುಂಡು. ರಾಜ್ಯೊದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್, ತಾಲೂಕುಲೆಡ್, ಅಗತ್ಯೊಡ್ದು ಎಚ್ಚ ಕೊಳವೆ ಗುವೆಲ್‍ಲೆನ್ (ಬೋರ್ವೆಲ್) ತೋಡುದು  ದಿಂಜ ಪ್ರಮಾನೊಡು ನೀರ್ ಪಂಪು ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಅಂತರ್ಜಲ ಸಂಪೊತ್ತ್  ಕ್ಷೀಣ ಆಪಿನ ಪರಿಸ್ತಿತಿ ಬೈದ್ಂಡ್.
ಅಂತರ್ಜಲ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿನ ಪ್ರದೇಸೊಲೆನ್ ಅದ್ಯಯನ ಮಲ್ತ್‌ದ್ "ಕಪ್ಪು ಪ್ರದೇಶ" "ಬೂದು ಪ್ರದೇಶ"  ಇಂದ್  ವಿಂಗಡನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಗುವೆಲು/ ಕೊಳವೆ-ಗುವೆಲುಲು
ಅಂತರ್ಜಲ ನಿಧಿ ಯಾಯಿನ ಜಲಭರ ರಚನೆಲು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ತಾಣೊಲೆಡ್ ಬಗೆ ಬಗೆತ  ನಮೂನೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಸಾಧ್ಯತೆ ಉಂಡು. ವಿಭಿನ್ನ ಅಂತರ್ಜಲ ಜಲಭರ ರಚನೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಯಿನವು ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ ಗುವೆಲು/ಕೊಳವೆ ಗುವೆಲುಲು. ಒಂಜಿ ಪ್ರದೇಶೊಡು, ರಡ್ಡ್ ನಿರ್ಜಲ ಪದರೊಲೆನ ನಡುಟು ಅಂತರ್ಜಲ ದಿಂಜಿನ ಜಲಭರ ಇತ್ತ್ಂಡಾ, ಅಂಚಿನ ಭೂ ಜಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ  ಪರಿಸ್ಥಿತಿಡ್  ಜಲಭರೊಟು ದಿಂಜಿನ ಅಂತರ್ಜಲ,  ಪಂಪು  ಪಾಡ್ಜಿಡಲಾ, ತನಡ್ದ್ ತಾನೇ ನಿರಂತರ ಸ್ರಾವವಾದ್  ನೀರ್ ಪಿದಾಯಿ ಒಸರುನ  ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿದ ಗುವೆಲ್ / ಕೊಳವೆ ಗುವೆಲ್ ಲೆಗ್  ಸ್ವಯಂಸ್ರಾವ (auto-flow / Artesian flow) ಅಂತರ್ಜಲ ರಚನೆಲು ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ಭೂಮಿ ವರ್ಗೊ:ಭೂಗೋಲೊ ವರ್ಗೊ:ಅಂತರ್ಜಲ ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ವರ್ಗೊ:ಭೂವಿಜ್ಞಾನ
ಗುಳ್ಳ
ಗುಳ್ಳ ಒಂಜಿ ಬದನೆ ಜಾತಿಗ್ ಸೆರ್ನ ತರಕಾರಿ. ಕಜಿಪು ಮಲ್ಪರೆ ಆಪಿನ ಕಾಯಿ. Aubergine ನೆತ್ತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್. ಗುಳ್ಳ ಕೇವಲ ಕಜಿಪುಗ್ ಸೀಮಿತವಾತ್‍ಜಿ, ಐಟ್ ಮಸ್ತ್ ಔಷಧಿ ಗುಣೊಲಾ ಉಂಡು. ಉಂದೆತ ಬಜಿ ಕಾಯಿ ಅತ್ತ್, ಉಂದೆತ ಬೇರ್, ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಎಳೆತ ಕಾಯಿಡ್ಲಾ ನಾ ನಾ ಕಾಯಿಲೆಲೊಗು ರಾಮಬಾಣ. ಮೂಲವ್ಯಾಧಿ, ಕಣ್ಣ್ ದ ಬೇನೆ, ಬುರ್ನ್ಯಾ ಗಾಯಗ್, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆನ್ಲಾ ಕೊರ್ಪುಂಡ್. ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್‍ ಮಟ್ಟಿಗುಳ್ಳ ಪನ್ಪಿ ಒಂಜಿ ಬಿದೆ ಉಂಡು. ಆವು ಕಾಪುಡ್ದು ಕಟಪಾಡಿ ಕಡಲ ಬರಿಟ್ಟ್‍ ಉಪ್ಪು ಮಟ್ಟ್‍ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್‍ ಮಾತ್ರ ಬುಲೆಪುಂಡು ನೆತ್ತ ಬಗೆಟ್‍ ಬೇತೆನೆ ಲೇಖನ ಉಂಡು.
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್
ಪೊಸ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್(ಆಧುನಿಕ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳೆ ಐಸಿರಿ)ಪನ್ಪಿನ ವಿಸಯೊಡು ಒಂಜಾತ್ ವಿವರನೆಲು.
ತುಳುತ ಪೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಮಜಲ್ಡ್ೆ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪ್ರಕಾರೊದಂಚಿನ ಬೇರುಲು ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಚಡ್. ಕಾವ್ಯೊ, ಮಹಾಕಾವ್ಯೊ, ಕಿನ್ಯ ಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕೊ ಇಂಚ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಬೇತೆನೇ ಮರ್ಗಿಲ್ಡ್ಡ ಬದ್ನ್ೊಂದ ತೂಪುನ ಆಸಕ್ತಿ ಕವಿಕ್ಲೆಂಡ ಪುಟ್ಟೊಂದ್ ಬತ್ತ್ಂರಡ್. ತುಳುತ ಇಂಚಿತಿನ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ಗ್ಬ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪ್ರೇರಣೆನೇ ದುಂಬಾದ್ ಉಂತ್ಂಿಡ್.
ಅಕಡೆಮಿಕ್ ಆಯಿನ ತುಳುತ ಸ್ಥಾನೊ
ರಾಜಾಶ್ರಯೊ ತಿಕ್ಕಂದಿನೆಡ್ದಾವರೊ ತುಳುತ ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಪರಿಪ್ಪುಗು ಪುರಾಣೊದ ಕತೆಕ್ಲೆನ್ ಕವಿಕ್ಲ್ ಆಧರಿತೊಂಡೆರ್. ಇಂಚಿತ್ತಿ ಬುಳೆಚ್ಚಿಲ್ ಆಂಡಲಾ ಇನಿಕ್ಕ್ಲಾ ತುಳು ಪರಿಚ್ಛೇದೊಗು ಸೇರಂದೆ ಅನುಬಂಧೊಡೇ ಒರಿಂಡ್. ಮತೊ ಪ್ರಚಾರೊನೇ ಮಲ್ಪರೆಂದ್ ಬತ್ತಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಿಶನರಿನಕುಲು ತುಳು ಭಾಷೆ, ಜಾನಪದೊ, ಸಾಹಿತ್ಯೊದ ಬೂಕು ಪ್ರಕಟಣೆಗ್ ಆಸಕ್ತಿ ತೋಜಾಯಿನೆನ್ ಮೆಚ್ಚೊಡಾಯಿನವೆ.
ತುಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣ
1987ಡ್ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್ ಬರೆಯಿನ ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣೊದ ಛಂದಸ್ಸು ಲಲಿತ ರಗಳೆ. ಈ ಬೂಕುಡ್ 17 ಸಾವಿರತ್ತ 890 ಸಾಲ್ ಉಂಡು. 422 ಪುಟೊದ ಬೂಕುಡ್ 22 ಭಾಗೊ ಉಂಡು. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಮಲೆನಾಡ್ದ ಪೊರ್ಲುನು ‘ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ’ ಮಹಾಕಾವ್ಯೊಡು ಬರೆತ್ ಜನಪ್ರಿಯೊ ಮಲ್ತಿನಂಚಿನ ಕಾಲೊಡೆ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಬಟ್ರ್ ತುಳುನಾಡ್ದ ಸಂಸ್ಕøತಿದ ಪೊರ್ಲುಪೊಲಿಂಕೆನ್ ಮಂದಾರರಾಮಾಯಣೊಡು ಪಂಡೆರ್. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಶ್ರೀ ರಾಮಯಣ ದರ್ಶನಂ ಬೂಕುಗ್ ಮುಟ್ಟ ರಾಮಾಯಣೊದ ಮಸ್ತ್ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್ಂೊಡ್. ಅವು ಮಾತ ಮಂದಾರ ರಾಮಾಯಣೊಗ್ ಪ್ರೇರಣೆ ಆಂಡ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ದಲಿತೆರ್ನ, ಮಲೆಕುಡಿಯೆರ್ನ ಬದುಕ್ ಮಂದಾರರಾಮಾಣೊಡು ಬತ್ತಿನೆನ್ ತೂವೊಲಿ.
1930ಡು
ಪೊಸ ತುಳುತ ಸುರೂತ ಬೂಕು 1929ಡ್ ನರ್ಕಳ ಮಾರಪ್ಪ ಶೆಟ್ರೆನ ‘ಅಮಲ್ ದೆಪ್ಪಡೆ’ ಪನ್ಪುನ ಕಬಿತೆ ಸಂಕಲನೊ. 1930–31ಡ್ ಒಂಜಾತ್ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತೊ. ನರ್ಕಳ ಮಾರಪ್ಪ ಶೆಟ್ರೆನ ‘ಪೊರ್ಲಕಂಟ್’, ಎಸ್. ಯು. ಪಣಿಯಾಡಿಯೆರೆನ ‘ತುಳುವ ಮಹಾಸಭೆತೊ ವಾರ್ಷಿಕ’, ಬಿ. ಮೋಹನಪ್ಪ ತಿಂಗಳಾಯೆರೆನ ‘ತುಳು ಪದ್ಯಾವಳಿ’, ‘ಪತಿತೋದ್ಧರಣ ಪದ್ಯಾವಳಿ’, 1933ಡ್ ಕೆ. ಗಂಗಾಧರ ರಾಮಚಂದ್ರೆರೆನ ‘ತುಳು ಪದ್ಯಮಾಲಿಕೆ’ ಅಪೂರ್ಪೊದ ಬೂಕುಲು. 1932ಡ್ 32 ಪದ್ಯೊಕ್ಲೆನ ನಾರಾಯಣ ಕಿಲ್ಲೆರೆನ ‘ಕಾನಿಗೆ’ ಬೂಕು.
1970ಡ್
30 ಒರ್ಸೊದ ಬುಕ್ಕೊ ತುಳುತ ಪೊಸ ಕವಿತೆಲೆನ ರಡ್ಡನೆ ಹಂತೊ ಸುರುವಾಂಡ್. 1962ಡ್ ಗಣಪತಿ ದಿವಾಣೆರೆ ‘ಮೀಸೆ ಇತ್ತಿ ಆಣುಕುಳು’, 1964ಡ್ ‘ತುಳು ಪದ್ಯಾವಳಿ’ ಬೂಕು, ಪುತ್ತೂರು ಆ. ವಿಠಲೆರೆನ ‘ಕೇದಗೆ’, 1972ಡ್ ಬಿ. ದೂಮಪ್ಪ ಮಾಸ್ಟ್ರೆನ ‘ಮಾದಿರನ ಗಾದೆ’, 1974 ಬಡಕಬೈಲ್ ಪರಮೇಶ್ವರಯ್ಯೆರೆನ ‘ತುಳು ನೀತಿ ಪದ್ಯೊಲು’ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತೊ. 70ನೆ ದಶಕೊಡ್ ತುಳುಸಿರಿ, ತುಳುಕೂಟ, ತುಳುವಾಣಿ, ತುಳುವೆರೆ ಬಂಧು, ತುಳುನಾಡ್ ಇಂಚಿತಿ ಪತ್ರಿಕೆಲೆಡ್ ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಬಾಳಪ್ಪ, ರಾಮ ಕಿರೋಡಿಯನ್, ಅ. ಬಾ. ಶೆಟ್ಟಿ ಪೊಳಲಿ, ಎಸ್. ಆರ್. ಹೆಗ್ಗಡೆ, ರತ್ನಕುಮಾರ ಎಂ, ಅಮೃತಸೋಮೇಶ್ವರ, ಕಲ್ಲಾಯಿ ಜಗನ್ನಾಥ ರೈ, ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ, ಏರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿನಾರಾಯಣ ಆಳ್ವ, ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ ಕವಿಕುಲು ಬರೆಯರ ಸುರುಮಲ್ತೆರ್.
1980ಡು
ಈ ದಶಕೊಡು 22 ಕವನೊಕ್ಲೆನ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತೊ. ಪಾವೆಂ ಆಚಾರ್ಯೆರೆನ ಬಯ್ಯಮಲ್ಲಿಗೆ-1981, ವೆಂಕಟರಾಜ ಪುಣಿಂಚತ್ತಾಯೆರ್ನ ಆಲಡೆ – 1983, ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರೆರೆನ ತಂಬಿಲ-1984, ರಂಗಿತ-1987, ರತ್ನಕುಮಾರೆರೆನ ರತ್ನನ ಕರ್ಮ-1989, ರುಕುಮನ ಪದ-1987, ಪಾಲ್ತಾಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಚಾರ್ನ ಪಚ್ಚೆಕುರಲ್-1987, ರಸಿಕ ಪುತ್ತಿಗೆನ ಪರಬನ ಮೋಕೆ-1988 ಇಂಚಿತ್ತಿ ಕಾವ್ಯೊದ ಬುಲೆಚ್ಚಿಲ್ ನಡತ್ತ್ಂಜಡ್.
1990ಡ್
1990ಡ್ದ್ 2000ಗ್ ಮುಟ್ಟ 32 ತುಳು ಕಾವ್ಯೊದ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್ಂವಡ್.
2000ಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ
2000ನೆ ಇಸವಿಡ್ದ್ ಬುಕ್ಕೊ ಇಂಚಿಪಗ್ ಮುಟ್ಟೊ 13 ಒರ್ಸೊಡು – 20ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತುಳು ಕಾವ್ಯೊ ಬೂಕುಲು ಬತ್ತ್ಂುಡ್.
ಒಟ್ಟಾದ್ ತುಳುಟ್ 100ಡ್ದ್ ಹೆಚ್ಚ್ ಪದ್ಯೊದ ಬೂಕುಲು ಪ್ರಕಟೊ ಆಂಡ್ ಪನೊಲಿ.