cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ಹಾಕಿ
ಐಸ್ ಹಾಕಿ
ಐಸ್ ಹಾಕಿ ತರಹೊದ ಗೊಬ್ಬುಲೆನ್ ನೆದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ಡ್ ಉಂದೆಕ್ಕ್ ದುಂವೇ ಗೊಬ್ಬುದ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನೊಲು ಬೊಕ್ಕ ವರದಿಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ಂಡ್, ಕೆನಡಾರ್ದ್ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸುರುಟು ವರದಿಯಾದ್ ಉಂಡು, ಆಂಡ ನವೀನ ಮಾದರಿದ ಗೊಬ್ಬು ಮೂಲತಃ ಮೆಕ್ ಗಿಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಲೆರ್ದ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಾದುಂಡು, 1
ಇನ್‌ಲೈನ್
ಇನ್ ಲೈನ್ ಹಾಕಿ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿರ್ದ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇತ್ತ್‌ದ್ ಐಸ್ ಹಾಕಿರ್ದ್ ಉಂದೆನ್ ನಾಡ್‍ದ್ ಪತ್ತ್‌ನೆರ್ದ್ ಆಯಿಕ್ಕ್ ಕೈತಲ್ ಆದ್ ಅಯಿನೆ ಹೋಲುನಂಚ ಉಂಡು. ಇನ್ ಲೈನ್ ಹಾಕಿಯು 4 ಸ್ಕೇಟರ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಗೋಲರ್‌ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎರಡು ಆಟಗಾರರ ತಂಡದಿಂದ, ಒಂದೊಂದು ಮೈದಾನದ ಕೊನೆಗೂ ಒಂದೊಂದು ಬಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮದ್ಯದ ಗೆರೆಯಿಂದ ಎರಡು ಅರ್ಧಭಾಗವಾಗಿ ಇಬ್ಬಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಣಗಿದ ಮಂಜಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಆಟವು ಐಸ್ ಹಾಕಿಯ ಆಫ್ ಸೈಡ್ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇವನ್ನು ಐಸಿಂಗ್ಸ್ ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೈದಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಟದ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕಾಗಿ, IIHF ಇನ್ ಲೈನ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ (ಅಧಿಕೃತ ನಿಯಮಗಳು). ಕೆಲವೊಂದು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು IIHF ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ USA ಇನ್ ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಇನ್ ಲೈನ್.
ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಹಾಕಿ
ಐಸ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಹಾಕಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿದೆ, ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಹಾಕಿಯನ್ನು ಇನ್ ಲೈನ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಯಮದಂತೆ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಮೂಲತವಾಗಿ ಐಸ್ ಹಾಕಿಯನ್ನು ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಕೇಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ಐಸ್ ಮೇಲೆ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ)ಮತ್ತು ಯೂರೋಪಿನ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ವೀಲ್ ಚೇರ್ ಗಳ ತಯಾರಕ ಕಂಪನಿ RGKಯಿಂದ ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.
ಈ ಆಟದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಗುಂಪು ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ವೀಲ್ ಚೇರ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ವೀಲ್ ಚೇರ್ ರಗ್ಬಿ ಇರುವಂತೆ ಯಾರು ಈ ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಆಟದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಂಕಗಳ ಪದ್ಧತಿಯ ನಿರ್ದೇಶನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ ಲೈನ್ ಆಟವು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ, ಅವರು ಅಂಗವಿಕಲತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಇರಲಿ ಅದನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕೇವಲ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಇನ್ ಲೈನ್ ಸ್ಲೆಡ್ಜ್ ಹಾಕಿಯ ನಿಜವಾದ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಹಾಕಿಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳು
ಪವರ್ ಹಾಕಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವೀಲ್‌ಚೇರ್ ಬಳಸುವ ಜನರಿಗಾಗೆ ಆಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇದು ಹಾಕಿಯ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ದೈಹಿಕ ಬಲಹೀನರಾದವರಿಗೆ ಪವರ್ ಹಾಕಿಯು ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಅವಕಾಶಗಳ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ರಿಂಗೆಟ್ಟಿಯು ಐಸ್ ಹಾಕಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಮಹಿಳಾ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿ ನೇರವಾದ ಸ್ಟಿಕ್ ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ಕ್ ನ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ರಬ್ಬರಿನ ರಿಂಗನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಚನೆ: ರಿಂಗೆಟ್ಟಿ ತನ್ನಂತಾನೆ ಹಾಕಿಯಿಂದ ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೇ ಇದು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಂತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ಸೆ ಮತ್ತು ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ ಆಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ರಿಂಕ್ ಬಾಲ್ವು ಸ್ಕಾಂಡಿನಾವಿಯನ್ ತಂಡಗಳ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ, ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಸ್ಸಲ್ ಹಾಕಿಯುನ್ನು  ಸಮುದ್ರ ತಟದ ಮೇಲೆ ರೋಸ್ಸಲ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಡ್ಲದ ಆಕಾಶವಾಣಿ
ತುಳು ಬಾಸೆ, ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ರಚಾರ, ಸಂವರ್ಧನೆಗಾದ್ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್‌ಡ್ ಬೆನ್ದಿನ ಕುಡ್ಲದ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ ೧೯೭೬ ನೇ ಇಸವಿದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೧ ದಾನಿ ಪ್ರಸಾರಕಾರ್ಯ ಸುರುಮಲ್ತ್ಂಡ್.
ಪ್ರಸಾರೋ ಸೇವೆ
ಇತ್ತೆ ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ಎಫ್.ಎಂ.100.3Mhz ಬೊಕ್ಕ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿನ ಬ್ರಹ್ಮಾವರೊಡ್ದ್ MW 1089Khz ಮೀಡಿಯಂ ವೇವ್ ತರಂಗಾಂತರೊಡ್ ಪ್ರತಿದಿನೊ ಸುಮಾರ್ ೧೬ ಗಂಟೆದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರನೊಲೆನ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು.
ತುಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೋ
ಕುಡ್ಲದ ಆಕಾಶವಾಣಿ ವಾರೊಡು ೫ ಮಿನಿಟ್ ದ ತುಳುವಾರ್ತಾಪ್ರಸಾರೊದ ಒಟ್ಟುಗು ವಾರೊಡು ಒಟ್ಟು ೯೦ ಮಿನಿಟ್ ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ತೊಂದುಂಡು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಭಾಷಣ, ಸಂದರ್ಶನ, ನಾಟಕೊ, ರೂಪಕೊ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂದರ್ಶನ ಆಧರಿತಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊ, ಜೋಕ್ಲೆನ-ಜವನೆರೆನ-ಪೊಂಜೆನಕ್ಲೆನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮೊಲಾ ಸೇರ್ದ್ಂಡ್. ಭಾವಗೀತೆ, ಚಿತ್ರಗೀತೆಲಾ ಪ್ರಸಾರ ಆಪುಂಡು.
ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯಗ್ ಕೊಡುಗೆ
ತುಳುಟ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆಪಿನ ಸಾವಿರೊಡ್ದು ಮಿತ್ತ್ ಜನಕ್ಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾಯಿನವು ಕುಡ್ಲದ ಆಕಾಶವಾಣಿ. ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸೇರಿಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ವಾರ ಕಾಲೊದ ತುಳು ನಾಟಕ ಬರೆಪಿನ ಕಜ್ಜಕೊಟ್ಯನ್ ಡಾ. ವಸಂತಕುಮಾರ ಪೆರ್ಲ ಇಂಬೆರೆನ ಮುತಾಲಿಕೆಡ್ ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೫ ತುಳು ಪ್ರಸಾರ ನಾಟಕೊಲು ಬರಿಯರ ಕಾರಣ ಆಂಡ್. ತುಳು ಅಕಾಡೆಮಿದ ಸೇರಿಗೆಡ್ 'ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ತುಳು ಕತೆಕ್ಕುಲು', ಕುಪ್ಪಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಟ್ಟುಗು ಸೇರೊಂದು 'ಇಂಚಿಪೊದ ತುಳು ಕಬಿತೆಲು' ಇನ್ಪಿ ಕಬಿತೆದ ಬೂಕುನು; 'ಸೊರಗೆ' ಇನ್ಪಿ ಲೇಖನೊದ ಕೋಪೆನ್ ಪ್ರಕಟ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್ (ಮೂಜೆದ ಸಂಪಾದಕೆರ್: ಡಾ.ವಸಂತಕುಮಾರ ಪೆರ್ಲ).
ತುಳವೆರೆ ಬೊಲೆಚಿಲ್
ಕುಡ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿಡ್ದಾತ್ರೊ ತುಳು ಬಾಸೆಗ್ ಎಡ್ಡೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ತಿಕ್ಕ್‌ದ್ ತುಳುಟ್ಟ್ ದಿಂಜ ಕವಿಕ್ಕುಲು, ಲೇಖಕೆರ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬರಿಯರ ಕಾರಣ ಆಂಡ್. ದಿಂಜ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಲು ಪುಟ್ಟಿಯ. ಬೊಕ್ಕ ಕಾಲಾಂತರೊಡು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರೊ ತುಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಉಂಡುಮಲ್ಪಿಯರ ಅವಕಾಶ ಆಂಡ್. ಬಾಸೆ ಒಂಜೇ ಅತ್ತ್, ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಸಾರೊಡ್ಲಾ ಕುಡ್ಲ ಆಕಾಶವಾಣಿದ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಲೊವು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಆಕಾಶವಾಣಿ
ಜೆಂಜಿ
ಜೆಂಜಿ ಪಂಡ ಕಡಲ್ಡ್, ತುದೆಟ್ಟ್, ತೋಡು, ಕೆದುಕುಲೆಡ್ ಬದುಕುನ ಒಂಜಿ ಜೀವಿ. ನೆಕ್ಕ್ ಕನ್ನಡೊಡು ಏಡಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಹೊರನಾಡು
ಉಡುಪಿಡುದು ೧೩೫ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರ ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಯಾತ್ರ ಸ್ದಳ. ಶ್ರಿ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಳಸಡ್ಡು ೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಉಂಡು. ಈ ಊರುಗು ಬರ್ರೆಗು ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ರಾಜ್ಯತ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕಡೆಡ್ತ್ ಬಸ್ಸು ಸೌಕರ್ಯ ಉಂಡು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರತ ಅಧಿದೇವತೆ ಶ್ರಿ ಅನ್ನಪೂರ್ನೆಶ್ವರಿ ಮಸ್ತ್ ಇತಿಹಾಸ ಉಂಡು ದೇವಸ್ಥಾನತ ಧರ್ಮಕರ್ತೆರಾಯಿನ ಶ್ರಿ ಭೀಮೆಶ್ವರ ಜೋಷಿ ವಲ್ಲರು. ಏಪೊಲ ಕಾಂಡೆ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಾದ ಉಂಡು (ನಿತ್ಯನ್ನದಾನ) ವಿಸೇಸ ಪೂಜೆ ಪುರಸ್ಖಾರ ನಡಪುಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ರೀಡೆ ಸಮಾಜಸೇವೆಗ್ ಪುರಸ್ಕಾರ ತಿಕ್ಕೊಂದುಂಡು ಆಶಕ್ತರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಅವೊಂದುಂಡು. ಭಕ್ತರೆಗ್ ಉದ್ದಾರ ಮಲ್ತೊಂದುಲ್ಲೆರು ಶ್ರಿ ಅನ್ನಪುರ್ನೆಶ್ವರಿ ಮತಾ.
ಒ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮುಕ್ಯಮಂತ್ರಿಲು
ಕರ್ನಾಟಕೊ ರಾಜ್ಯೊದ ಮುಕ್ಯಮಂತ್ರಿಲೆ ಪಟ್ಟಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕೊದ ಮುಕ್ಯಮಂತ್ರಿಲು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿನಕುಲು ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಲು ವರ್ಗೊ:ಚುನಾವಣೆ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಲು ವರ್ಗೊ:ಕರ್ನಾಟಕ
ಹೊಸಗುಂದ
ಹೊಸಗುಂದ ಪನ್ಪುನ ಜಾಗೆ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಕಾಲೊಡು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯೆರ್ ಆಲೊಂದಿತ್ತಿನ ಜಾಗೆ. ಇತ್ತೆದ ಶಿವಮೊಗ್ಗೊಡುರ್ದು ೫೫ ಕಿ. ಮೀ. ಸಾಗರೊಡುರ್ದು ೧೬ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರೊಡುಂಡು. ಮುಲ್ತ ಉಮಾ ಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ೧೧೦೦ ವರ್ಸ ಪಿರಾಕ್‌ದವು. ಅಲ್ಪನೇ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ನನಲಾ ಕೆಲವು ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು ಬಾರೀ ಜೀರ್ಣವಾದ್ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಮೂಲು ೬೫೦ ವರ್ಸ ಪ್ರಾಯ ಆಯಿನ ಒಂಜಿ ಕುಕ್ಕುದ ಮರ ಉಂಡು. ಐತ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಮಸ್ತ್ ಪರ ಮರಕ್ಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಈ ಮರಕುಲು ಉಪ್ಪುನ ಕಾಡ್ ನ್ ದೇವೆರೆ ಕಾಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಪ್ರಾಚೀನ ತುಳು ಗ್ರಂಥೊಲು
ತುಳು ಭಾಷೆಗ್ ಲಿಪಿ ಇಜ್ಜಿ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಗ್ರಂಥೊಲು ಇಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಜನೊಕುಲೆಡ ಮಸ್ತ್ ದಿನೊರ್ದಿಂಚಿ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಆಂಡಾ ತುಳುಕ್ಕ್ ಅಯಿನನೆ ಆಯಿನ ಲಿಪಿ ಉಂಡು. ಆ ಲಿಪಿಡ್ ಬರೆಯಿನ ಗ್ರಂಥೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆನ್ ಡಾ.ವೆಂಕಟರಾಜ್ ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ ತೆರಿಪಾದ್ ಕೊರಿಯೆರ್. ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ ಸುರುಟ್ ೧೯೮೪ ಶ್ರೀ ಭಾಗವತೊ ಪನ್ಪಿ ಗ್ರಂಥೊನು ಸಂಪಾದಿಸದೆರ್. ಒಟ್ಟು ೪ ಕಾವ್ಯ ಕೃತಿ ಅಂಚನೆ ಒಂಜಿ ಗದ್ಯ ಕೃತಿನ್ ಸಂಪಾದಿಸದೆರ್. ೨೦೦೫ಟ್ ಎಸ್.ಅರ್ ವಿಘ್ನರಾಜ್ ತುಳು ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿ ಸಂಪಾದಿಸದೆರ್. ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ ಶ್ರೀ ಭಾಗವತೊ ಸಂಪಾದಿಸಯಿನೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೮೭ಇಸವಿಡ್ ಕಾವೇರಿ ,೧೯೯೧ಇಸವಿಡ್ ತುಳು ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ,೨೦೦೦ಇಸವಿಡ್ ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ ಅಂಚನೆ೨೦೧೦ನೇ ಇಸವಿಡ್ ತುಳು ಕರ್ಣಪರ್ವೊ ಪನ್ಪಿನ  ಗ್ರಂಥೊಲೆನ್ ಸಂಪಾದಿಸದೆರ್. ೨೦೦೫ಟ್ ಎಸ್.ಅರ್ ವಿಘ್ನರಾಜ್ ತುಳು ರಾಮಾಯಣೊ ಕೃತಿನ್ ಸಂಪಾದಿಸದೆರ್. ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ಮಾತ್ರ ಅತ್ತಂದೆ ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸ್ವಯಂವರ, ಭಾಣಾಸುರವಧೆ, ಕೀಚಕವಧೆ ಅಂಚನೆ ಅಂಬರೀಷೋಪಾಖ್ಯಾನ ಪನ್ಪಿ ಗ್ರಂಥೊಲೆನ ಉಲ್ಲೇಕೊನ್ ಸಂಶೋದಕೆರ್ ಮಲ್ದೆರ್.ಈ ಗ್ರಂಥೊಲು ತುಳು ಒಂಜಿ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಭಾಷೆ ಪನ್ಪಿನೆನ್ ತೋಜ್ಪಾದ್ ಕೊರ್ತ .ತುಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾವ್ಯೊಲು ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನೆಗ್ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದುಲ್ಲ.
ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ
ಈ ಗ್ರಂಥ ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಸುರುತ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯಾದುಂಡು.ಬೊಕ್ಕದ ಕೃತಿಕುಲು ಮಾತಲ ಪದ್ಯರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಕಾವ್ಯ ಗ್ರಂಥೊಲು. ಈ ಕೃತಿನ್ ೧೯೯೧ ಡಾ.ವೆಂಕಟರಾಜ್ ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್ .ಉಡುಪಿದ ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರದ ಮುಖಾಂತರ ಪ್ರಕಟ ಆತ್ಂಡ್. ವಚನ ಭಾರತ,ವಚನ ಭಾಗವತದ ಲೆಕ್ಕೊನೆ ತುಳು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಡ್ ಕಥೆಗದ್ಯ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಉಂದೆನ್ ವಚನ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪೊಲಿ. ಈ ಗ್ರಂಥ ರಚನೆದ ಕಾಲ ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೦೦ ಆದುಪ್ಪು ಪಂದ್ ಡಾ.ವಸಂತ ಭಾರದ್ವಾಜೆರ್ನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಕುಂಬಳೆಸೀಮೆದ ಮುಟ್ಟತ್ತೋಡಿ ಗ್ರಾಮದ ತೆಂಕಿಲ್ಲಾಯ ಕುಲನಾಮ ಉಪ್ಪುನ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಈ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಗಾರ. ಆಯನ ನಿಜ ಪುದರ್ ತೆರಿದ್ ಬೈದಿಜಿ.
ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ
ಈ ಗ್ರಂಥೊ ೨೦೦೦ ಇಸವಿಡ್ ಡಾ.ವೆಂಕಟರಾಜ್ ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ ಮುಖಾಂತರ ಬೊಲ್ಪುಗ್ ಬೈದ್ಂಡ್.ಇಡೆಮುಟ್ಟ್ ತಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ತುಳು ಮಹಾಭಾರತೊ ಮಸ್ತ್  ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರಂಥೊವಾದುಂಡು. ಈ ಗ್ರಂಥೊನು ಅರುಣಾಬ್ಜೆ ಪನ್ಪಿ ಕವಿ ರಚನೆ ಮಲ್ತೆ .ಆಂಡಾ ಅರುಣಾಬ್ಜೆ ತುಳುತ ಆದಿ ಕವಿ ಅತ್ತ್ ಅಂಚನೆ  ಮಹಾಭಾರತೊ  ತುಳುತ  ಆದಿ ಕಾವ್ಯಲ ಅತ್ತ್ .ನೆರ್ದ್ ದುಂಬೆ ತುಳು ರಾಮಾಯಣ ರಚನೆ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಪನ್ಪಿ ಸಂಗತಿನ್ ಕವಿ ಪನೊಂದುಲ್ಲೆ. ಅರುಣಾಬ್ಜೆ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮಲ್ಪೆ ಪರಿಸರದ ಕೊಡವೂರುದಾಯೆ ಆದುಪ್ಪುಡು ಪಂದ್  ಸಂಶೋಧಕೆರೆನ  ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಅರುಣಾಬ್ಜನ ಕಾಲ ೧೪ನೆ ಶತಮಾನದ ಕಡೆಕ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ೧೫ನೆ ಶತಮಾನದ ಸುರುಕ್ಕ್ ಆದುಪ್ಪುಡು ಪಂದ್ ಪುಣಿಂಚಿತ್ತಾಯೆರ್ನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ .ಈ ಕವಿ ರಡ್ಡ್ ಹಿರಿಯ ಕವಿಕ್ಲೆನ ಪುದರ್ ಉಲ್ಲೆಕೊ ಮನ್ತೊಂದುಲ್ಲೆ ಒಂಜಿ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆತರಾಯೆ.ನಾಣಿಲ್ತಾಯ ಕುಲತ ಏಣಾಪಾಣಿಮುಕುಂದ(ಶಂಕರನಾರಾಯಣ)ಪನ್ಪಿ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕವಿನ ಶಿಷ್ಯನ ಶಿಷ್ಯೆ ಯಾನ್ಂದ್ ಅರುಣಾಬ್ಜೆ ಪನ್ಪೆ. ಈ ಕವಿನಕುಲು ರಾಮಾಯಣ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಸ್ವಯಂವರ, ಭಾಣಾಸುರವಧೆ, ಕೀಚಕವಧೆ ಅಂಚನೆ ಅಂಬರೀಷೋಪಾಖ್ಯಾನ ಪನ್ಪಿ ಐನ್
ಕಾವ್ಯೊಲೆನ್ ರಚಿಸದೆರ್ಂದ್ ಅರುಣಾಬ್ಜನ  ಮುಖಾಂತರ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು.
ತುಳು ರಾಮಾಯಣೊ
ಈ ಗ್ರಂಥೊನು ೨೦೦೫ಟ್ ಎಸ್.ಅರ್ ವಿಘ್ನರಾಜ್  ಸಂಶೋಧನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗ್ರಂಥೊದ ತಾಡವಾಲೆ ವಿಟ್ಲದ ಅರಮನೆಡ್ ತಿಕ್ಕ್ಂಡ್. ಈ ಕಾವ್ಯದ ೭೫ ತಾಡವಾಲೆಡ್ ೭೩೦ ಪದ್ಯೊಲು ಉಂಡು. ಪದಿನೈನ್ ಅದ್ಯಾಯಡೊ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಪೂರ್ವಜೆರ್ನ ಕಥೆ ಉಂಡು. ತುಳು ರಾಮಾಯಣೊ ಶ್ರೀ ಭಾಗವತೊ  ಕಾವ್ಯದ  ಒಂಜಿ ಸ್ಕಂದ ಅದುಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪಿನ ಡಾ. ವಸಂತ ಭಾರದ್ವಾಜೆರೆನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.ಈ ಕಾವ್ಯದ ರಚನೆಕಾರನ ಪುದರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಿವರದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕಾವ್ಯಡೊ ಒಲ್ಪಲ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕೊಂದಿಜ್ಜಿ. ಸಂಶೋಧಕೆರ್ ಈ ಗ್ರಂಥೊದ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ ಸುಮಾರ್ ೧೮೪೫ -೧೮೫೫  ಅದುಪ್ಪೊಡು ಪನ್ಪೆರ್.ತುಳು ಲಿಪಿಡ್ ರಚಿಸಯಿನ ಈ ಕಾವ್ಯೊದ ಸುರುಕು ತುಳು ಬರಹ,  ತುಳು ರಾಮಾಯಣೊ ಪನ್ಪಿ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಉಂಡು.
ಬಂಟ್ವಾಳ
ಬಂಟ್ವಾಳ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಒಂಜಿ ತಾಲೂಕು. ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುಧೆತ್ತ ಬರಿಯೆ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಊರು ಕುಡ್ಲಡ್ದ್ ೨೩ ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು. ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಬೊಕ್ಕ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯೊದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪುಣ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಪೊಳಲಿ, ಶ್ರೀ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ದೇವಾಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಚೀನವಾಯಿನಂಚಿನ ಬೊಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸೊಡ್ ಪ್ರಾಮುಖ‍್ಯತೆ ಪಡೆನಯಿನಂಚಿನ ಜಾಗೆ.
ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡ್ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ. ಈ ತಾಲೂಕುಡು ಅನೇಕ ಜಾತಿ ಮತದ ಜನಕುಲು ಜೀವನ ಮಲ್ತೊಂದ್ದುಲ್ಲೆರ್. ಬೇಸಾಯ ಈ ತಾಲೂಕುದ ಮುಖ‍್ಯ ಕಸುಬು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References/>
ರಾಕೆಟ್
ರಾಕೆಟ್ (ಉಡ್ಡಯನ ವಾಹನೊ ) ಒಂಜಿ ಕ್ಷಿಪಣಿ, ವ್ಯೋಮನೌಕೆ, ವಾಯುನೌಕೆ ಅತ್ತಂಡ ಎಂಜಿನ್‍ಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಮೋರೆ ಮಲ್ತ್ ಒತ್ತಡೊ ಉಂಡಾದ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುನ ವಾಹನೊ. ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ದ ಪಿದಯಿ ಪೋಪುನವು ರಾಕೆಟ್‍ಡ್ ಇಪ್ಪುನ ನೋದನಕಾರಿಡ್ದ್ ಗಳಸೊಂದುಂಡು. ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್ದ ಕ್ರಿಯೆಗ್ ತಕ್ಕಂದಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆದ ತತ್ವೊದ ಮಿತ್ತ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ರಾಕೆಟ್ ಎಂಜಿನ್‍ಲು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿದ ಗಾಳಿತ ಮೂಲಕೊ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಪಿದಯಿ ಪೋಪುನ ರಾಕೆಟ್‍ನ್ ದುಂಬು ಕೊನೊಪುಂಡು.
ಚಿಲಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಶೊಲು
ರಾಕೆಟ್
ರಾಕೆಟ್‍ಲು ಸಾಪೇಕ್ಷವಾದ್ ಕಡಮೆ ತೂಕೊನು ಪೊಂದ್‍ನ ಸಕ್ತಿಸಾಲಿ, ದಿಂಜ ವೇಗೊತ್ಕರ್ಸೊನು ಪಿದಯಿ ಪಾಡುನ ಬುಕ್ಕೊ ಮಸ್ತ್ ಗಾಳಿನ್ ಪೊಂದ್‍ನ ದಿಂಜ ಸಾಮರ್ತ್ಯೊತವು. ರಾಕೆಟ್‍ಲು ಆಕಾಸೊಡು ವಾತಾವರನೊದ ಮಿತ್ತ್ ಅವಲಂಬಿಸವಂದೆ ದಕ್ಷತೆಡ್ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪು. ಚೀನಾ ದೇಸೊಡು ರಾಕೆಟ್‍ಲೆನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಬುಕ್ಕೊ ಮನರಂಜನೆದ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ೧೩ನೆತ ಸತಮಾನೊಡು ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್.
೨೦ನೇ ಸತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟೊ ಪಂಡ ಚಂದ್ರನ ಮಿತ್ತ್ ಕಾರ್ ದೀಡುನೇಟ ಮುಟ್ಟೊ ಮಹತ್ವೊದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂತರಗ್ರಹೀಯ ಬುಕ್ಕೊ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉದ್ದೇಸೊಗಾದ್ ರಾಕೆಟ್‍ಲೆನ್ ಗಳಸಿಯೆರೆ ಸಾದ್ಯೊ ಆಯಿಜಿ.
ಕುಡ್ಲ
ಕುಡ್ಲ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪಡ್ಡಾಯಿ  ಕರಾವಳಿದ  ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕೇಂದ್ರ. ಮಂಗಳೂರು ನಗರೊಗು ತುಳುವೆರ್ ಪಿರಾಕ್‌ಡ್ದೇ ಕುಡ್ಲ ಇಜ್ಜಿಂಡ ಕುಡಲ ಪಂಡ್‌ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆ ಕುಡಲ/ಕುಡ್ಲ ಆದ್ ಉಂಡು. ಉಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಡ್ಡಾಯಿದ ಕುಡ್ಲದ ನವ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರ್ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಂದರ್. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಕಾಫಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಂಕುದ ಬೀಜದ ರಫ್ತುಡು 75% ರಫ್ತು ಮುಲ್ತುಡ್ದ್ ಆಪುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಮಂಗಳೂರು/ಕುಡ್ಲ ನಗರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊಡು ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ಕಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಗೆತ ತಂತ್ರ  ಜ್ಞಾನೊಲೆಡ್ ಸುರುತ ಸಾಲ್‍ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ನಗರ. ಈ ಊರುಗು ತುಳುಟು ಕುಡ್ಲಾ/ಕುಡ್ಲ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೊಂಕಣಿ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಕೊಡಿಯಾಲ ಪನ್ಪೆರ್, ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಮೈಕಾಲ ಪನ್ಪೆರ್. ಮಲಯಾಳಂ ಪಾತೆರುನಕುಲು ಮಂಗಳಾಪುರ ಪನ್ಪೆರ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕಾಲೊಡು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಾಸೆಡ್ ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ (Mangalore) ಇಂದ್  ಪಣೊಂದಿತ್ತಿನ  ಪುದರುನು, ಇಂಚೊಗು  ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ  ಮಂಗಳೂರು ಪಂಡ್ದ್ ಬದಲ್ ಮಲ್ತ್ ದ್ಂಡ್.
ಕುಡ್ಲ ಪದೊತ ಅರ್ತೊ
ಕುಡ್ಲ ಯಾನೆ ಕುಡಲ ಇನ್ಪಿನ ಪದೊತ್ತ ಪುಟ್ಟುದ ಬಗೆಟ್ಟ್ ಇದಮುಟ್ಟ ರಡ್ಡ್ ನಮೂನೆದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಲ್ತ್‌ದೆರ್:
೧.ಕುಡಲ ಪನ್ನಗ ಕೂಡ್+ಆಲ=ಕೂಡಲ. ರಡ್ಡ್ ಸುದೆಕುಲೆನ (ನೇತ್ರಾವತಿ, ಗುರುಪುರ) ಕೂಡುನ ಜಾಗೊ ಇಂದ್‍ದ್.
೨. ಕುಡಲ ಪನ್ನಗ ಕುಡು+ಆಲ=ಕುಡಲ/ ಕುಡ್ಲ. ಕುಡು ಇನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಗು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದ ರಡ್ಡ್ ಅರ್ಥೊಲು. (ಅ) ಕುಡು =ಕು+ಡು: ಎಡ್ಡೆ ಕೃಷಿಯಾಪಿನ ಭೂಮಿ (ಆ) ಕುಡು= ಒಂಜಿ ಧಾನ್ಯ; ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೊಡು ಕೃಷಿ ಬುಳೆಪಿನ ನಾಗರೀಕತೆ ಸುರುವಾನಗ ಬುಳೆಯಿನ ಸುರುತ ಧಾನ್ಯದ ಬುಳೆ. ಆಲ ಇನ್ಪಿನ ಶಬ್ಧ ಸುದೆ ಇಜಿಂಡಾ ನೀರ್ದ ಬರಿತ ಊರುನು ಸೂಚಿಸಾವುಂಡು.
ಪರಾಮರ್ಶೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ,  ಈ  ಮಿತ್ತ್  ಪಂಡಿನ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಲೆಡ್,  ರಡ್ಡನೆಯ ವಿವರಣೆ  ಎಚ್ಚ  ಸಮಂಜಸ ಇಂದ್ ತೋಜುಂಡು. ದಾಯೆಪಂಡ, ಸುರುತ ಶಬ್ಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲೊಡ್  ಕುಡ್ಲದ ಬದಲ್ ಕೂಡಲ ಇಂದ್ ಆವೊಡು. ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುನಗ ಜಾಗೊಲೆಗ್ ಕೂಡಲ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುಲು ಕರ್ನಾಟಕದ  ಕೂಡಲಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ), ಕೂಡಲಸಂಗಮ (ಬಾಗಲಕೋಟೆ), ಇಂಚ ಮಾತಾ ಉಂಡು. ಅವು ಅತ್ತಾಂದೆ, ಕುಡಲಡ್ ಇತ್ತೆ   ಉಪ್ಪುನಂಚ  ರಡ್ಡ್  ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ  ಜಾಗೊಗು  ಬೆಂಗೆರೆ/ ಉಳ್ಳಾಲ  ಇನ್ಪಿನ  ಪುದರುಂಡು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ್ ದುಂಬು ಒಂಜಾನೊಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ಕುಡಲ ಇಂದ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಜಾಗೊ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಕೊಡಿಯಾಲ/ ಕೊಡಿಯಾಲ ಬೈಲ್ ಇಂದ್ ಬದಲಾದ್ ಪೋತುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಕೊಂಕಣಿ  ಪಾತೆರುನಕುಲು ಕುಡಲದ ಬದಲಾದ್  ಕೊಡಿಯಾಲ್ ಇನ್ಪಿನ ಪದೊನು ಬಳಕೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಉಲ್ಲೇರ್. ಆಂಡಾ, ಕುಡಲ/ಕೊಡಿಯಾಲ ಪ್ರದೇಶೊಡು ರಡ್ಡ್ ಸುದೆಕುಲು ಸೇರುಜಾ ಇನ್ಪಿನೆನ್ಲಾ ತೂವೊಡಾಪಂಡು.
ಶಬ್ಧ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿದ ರಡ್ಡನೆದ ಅಯ್ಕೆ ಕುಡ್+ಆಲ ಈ ಪರಿಸರೊಕು ಎಚ್ಚ  ಹೊಂದಿಕೆ ಆಪುಂಡು. ಅತ್ತಾಂದೆ ಕುಡು ಇನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ ಸುರುವಾಪಿನ ಅನೇಕ ಊರುಲು ಈ ಪರಿಸರೊಟು ಅಂಚನೆ ತುಳುನಾಡುದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೊಲೆಡ್ ಉಪ್ಪುನೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಕುಡುಪು, ಕುಡುತಡ್ಕ, ಕುಡಿಪಾಡಿ, ಕುಡ್ತಮುಗೇರ್, ಇತ್ಯಾದಿ ಊರುಲೆನ ಪುದರುಲೆನ್ ಗಮನಿಸಾವೊಲಿ.
ಮಂಗಳೂರು ಪದೊತ ಮೂಲ
left|thumb|ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾಯಿನ ಮಂಗಳಾದೇವಿರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್.
ಊರುದ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಯಾಯಿನ ಮಂಗಳಾದೇವಿರ್ದ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಬೈದ್ಂಡ್. ಮತ್ಸ್ಯೆಂದ್ರನಾಥೆ ಪನ್ಪಿನ ನಾಥ್ ಪಂತೊದ ಗುರ್ಕಾರೆ, ಪ್ರೇಮಲಾದೇವಿ ಪನ್ಪಿನ ಕೇರಳೊದ ಕೋವರ್ದಿನೊಟ್ಟಿಗೆ ಇಡೆ ಬತ್ತಿತ್ತೆ. ಆಯೆ ಕೋವರ್ದಿನ್ ಅಯನ ಪಂಥೊಗು ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಲ್ತ್'ದ್ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ಪಂಡ್ದ್ ಪಿರ ಪುದರ ದೀಯೆ. ಒಂತೆ ಸಮಯೊರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಉಷಾರಿಜ್ಜಂದೆ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ತೀರ್ದ್ ಪೋಯಿನೇರ್ದಾವ್ರ ಅಕುಲು ಅಕ್ಲೆನ ಪ್ರಯಾಣೊನು ದುಂಬರಿಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಯಿಜಿ. ಅಂಚಾದ್ ಅಲೆನ ಪುದರ್ಡ್ ಬೋಳಾರೊಡು ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಉಂಡುಮಲ್ತೆರ್. ಐಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿ.ಶ. 968 ಟ್ ಅಲೂಪ ವಂಶೊದ ಅರಸೆ ಕುಂದವರ್ಮೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಲ್ತೆ.
ಈ ನಗರೊದ ಪಾಕ ಪರಾತ್ ಉಲ್ಲೇಕೊಲೆಡ್ ಒಂಜೆನ್ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜೆ ಚೆಟ್ಟಿಯನ್ ಕೊರ್ತೆ. ಆಯೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 715 ಟ್ ಇಂದೆನ್ ಮಂಗಲಾಪುರಂ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆತ್ತ್'ದಿತ್ತೆ. 11 ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಅರಬ್ಬೀ ಸಾದಿಕಾರೆ ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ ಕುಡ್ಲನ್ ಮಂಜರೂರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಕೊ ಮಲ್ತ್'ದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ.1526 ಟ್ ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಕುಡ್ಲನ್ ವಶ ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್. ಆ ಕಾಲೊಡು ಮ್ಯಾಂಗಲೋರ್ (ಉಂದು ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿನೇತ ಅಪಭ್ರಂಷ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಅಧಿಕೃತ ಆಂಡ್. ಬೊಕ್ಕ 1799 ಡು ಉಂದು ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ನ ವಶ ಆನಗ ಸುರುಟು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆದಿತ್ತಿನ ಈ ಪದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಡ್ ಸೇರ್ದ್ ಪೋಂಡು.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣೊಲೆದ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಇತ್ತೆದ ಕುಡ್ಲ ಪ್ರದೇಶೊ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಮಹರ್ಷಿ ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಕಡಲ್'ರ್ದ್ ಪಿರ ದೆತೊನಿನ ಕಡಲಕರೆ ಪ್ರದೇಶೊನೇ ಈ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿ. ಐರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪರಶುರಾಮೆರ್ ಭಾನುವಿಕ್ರಮೆ ಪನ್ಪಿನ ರಾಜನ್ ಮುಲ್ತ ಪಟ್ಟಗ್ ಏರಾಯೆರ್. ಭಾನು ಆಯನ ಮೆಗ್ಯೆರೆಡ್ ಒರಿ ಆಯಿನ ಉದಯವರ್ಮಗ್ ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಸುದೆ ಅಂಚೆನೇ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಗೋಕರ್ಣೊಲೆದ ನಡುಟು ಉಪ್ಪುನ ಪ್ರದೇಶೊದ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆನ್ ಒಪ್ಪಾಯೆ. ಬೇತೆ ಪುರಾಣೊಲೆದ ಪ್ರಕಾರ ರಾಮಾಯಣೊದ ಕಾಲೊಡು ಶ್ರೀರಾಮೆ ತುಳುನಾಡ್'ದ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಮಹಾಭಾರತೊದ ಕಾಲೊಡು ಪಾಂಡವೆರೆಡ್ ಅಕೇರಿದಾಯೆ ಆಯಿನ ಸಹದೇವೆ ಮುಲ್ತ ರಾಜ್ಯಪಾಲೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಅಜ್ಞಾತ ವಾಸೊದ ಕಾಲೊಡು ಬನವಾಸಿಡ್ ವಾಸ ಆದಿತ್ತಿನ ಪಾಂಡವೆರ್ ಕುಡ್ಲದ ಕೈತಲ್ದ ಸರಪಾಡಿಗ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ದಿತ್ತೆರ್. ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಅರ್ಜುನೆ ಗೋಕರ್ಣೊರ್ದು ಕಾಸರ್ಗೋಡು ಕೈತಲ್ದ ಅಡೂರುಗು ಪೋವೊಂದುಪ್ಪುನಗ ಈ ಜಾಗೆನ್ ಕರಿದ್ ಪೊದಿತ್ತೆ ಪನ್ಪಿನ ನಂಬಿಕೆ. ಮಹರ್ಷಿಲಾಯಿನ ಕಣ್ವೆರ್, ವ್ಯಾಸೆರ್, ವಶಿಷ್ಠೆರ್, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೆರ್ ಮುಲ್ಪ ಜಪೊಟು ಕುಲ್ಲುದು ದಿನ ಕರಿದಿತ್ತೆರ್.
ಈ ನಗರೊದ ಬಗ್ಗೆ ಮಸ್ತ್ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಉಲ್ಲೇಕೊಲು ತಿಕ್ಕ್'ದ್ಂಡ್. ಗ್ರೀಕ್ ಸಂತೆ ಕೋಸ್ಮಸ್ ಇಂಡಿಕೊಪ್ಲೆಸ್ಟಸ್ ಕುಡ್ಲ ಬಂದರ್'ನ್ ಮ್ಯಾಂಗರೌತ್ ಬಂದರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ದೆ. ಪೈನಿ ಪನ್ಪಿನ ರೋಮನ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞೆ ನಿತ್ರಿಯಾಸ್ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತಿತ್ತ್ಂಡ, ಗ್ರೀಕ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಟಾಲೆಮಿ ನಿತ್ರೆ ಪನ್ಪಿನ ಜಾಗೆದ ಉಲ್ಲೇಕೊನು ಮಲ್ತ್'ದೆ. ಉಂದು ರಡ್ಡ್ ಉಲ್ಲೇಕೊಲುಲಾ ಬಹುಶಃ ಕುಡ್ಲದ ಮೂಲಕ ಪರಪುನ ನೇತ್ರಾವತಿ ಸುದೆತ ಬಗ್ಗೆ ಆದುಪ್ಪು. ಟಾಲೆಮಿ ಅಯನ ರಚನೆಲೆಡ್ ಕುಡ್ಲನ್ ಮಗನೂರ್ ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತ್'ದೆ. ರೋಮನ್ ಲೇಖಕೆ ಏರಿಯನ್ ಕುಡ್ಲನ್ ಮ್ಯಾಂಡಗೊರಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಯಿದೆ. ಏಳನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ ಕುಡ್ಲನ್ ಮಂಗಳಾಪುರ ಪಂಡ್ದ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ದ್ಂಡ್.
ಕುಡ್ಲದ ಬಾಸೆಲು
ಕುಡ್ಲದ ಜನ ಸಮುದಾಯೊಡು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಬಾಸೆಲೆನ್ ಪಾತೆರುನ ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಐಟ್ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಪಾತೆರುನ ಬಾಸೆಲು.
ಬೇತೆ ಬಾಸೆಡ್ ಕುಡ್ಲ ಪದೊ
ಕುಡ್ಲಗ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪುದರ್ ಉಂಡು
ಕುಡ್ಲದ ಇಸೇಸೊಲು
thumb|ಸಂತ ಎಲೋಸಿಯಸ್ ಚಾಪೆಲ್
ಕುಡ್ಲಡ್ ಸುರುತ್ತವು
thumb|ಪುರಭವನ
ಕರ್ನಾಟಕೊಡು ಮಂಗಳೂರು ಪನ್ಪಿ ಬೇತೆ ಊರುಲು
ಮಂಗಳೂರು ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುದ ಎಲ್ಯ ಮಲ್ಲ ಊರುಲು ಹಳ್ಳಿಲು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಬೇತೆ ಜಿಲ್ಲೆಲೆಡ್ಲಾ ಉಲ್ಲಾ. ಉದರ್ಮೆಗ್ :
ಮಂಗಳೂರು/ಮಂಗ್ಲೂರ್
ಮಂಗಳೂರು ಇನ್ಪಿನ ಪುದರುದ ಊರುಲು ಭಾರತದ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರಾಜ್ಯೊಲೆಡ್ಲಾ ಉಲ್ಲಾ.
ಮ್ಯಾಂಗಲೂರ್
ಮ್ಯಾಂಗಲೂರ್ ಇನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ಊರು, ಭಾರತದ ಪಿದಾಯಿ- ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ದೇಶೊದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ರಾಜ್ಯೊಡುಲಾ ಉಂಡು.
ಕೆಲವು ಪದೊಲೆತ ಅರ್ಥೊಲು
ಕೋವರ್ದಿ = ರಾಜಕುಮಾರಿ
ಸಾದಿಕಾರೆ = ಪ್ರಯಾಣಿಕೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ್ ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು
ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ
ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ (ಆಂಗ್ಲ: Defence Institute of Advanced Technology) ಉನ್ದು ಭಾರತ ದೇಷದ ರಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆದ ಸಂಶೋಧನೆ ಬೊಕ್ಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡೀಟ್ ಇಪ್ಪುನ ಸ್ವಾಯತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. ಉನ್ದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆ ನಗರದ ಖಡಕ್‍ವಾಸ್ಲ ಅಣೆಕಟ್ಟ್‌ದ ಸಮೀಪದ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯದ ನಡೂಟ್ ಉಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಸಂಸ್ಥೆಲು
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪಾತೆರೊ
ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಬಾಸೆ ಆ ಸ್ಪೇನ್ ಕಾಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ರೋಮನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇಂದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೊಂದಿದೆ.
ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ ( ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ)
ಹ್ಯಾಮ್ ರೇಡಿಯೋ (ಅಮೆಚೂರ್ ರೇಡಿಯೋ) ಉಂದೊಂಜಿ ರೇಡಿಯೋ ಫ್ರೀಕ್ವೆನ್ಸಿತ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಆಯಿನ ತನ್ನ ರಂಗ್ ಕುಸಲ್ ಕೆನುನ ಪಾತೆರುನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಯಿನ ಅಬ್ಬೆಸ. ದುಡ್ಡುದಾಂತಿ ಸಂದೆಶ ಕಡಪುಡ್ನ, ವೈರ್ದಾಂತಿ ಪ್ರಯೋಗೋಲು, ಸ್ವತರಬೇತಿ ಬುಕ್ಕ ಅಗತ್ಯ ಸಮಯೊಡು ಸಕಾಯ ಮಾನ್ಪುನ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮೋ. ಈ ರೇಡಿಯೋನೂ ಅಧಿಕೃತವಾಯಿನಾ ಬುಕ್ಕ ರೇಡಿಯೋತ ಬಗೆಟ್ ಇಷ್ಟ ಉಪ್ಪುನಯೇ ಅತ್ತಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕೆರ್ನ ರಕ್ಷಣೆಟ್ಲಾ ಸಹಾಯ ಅಪುನೇಗ್ ಗಳಸೊಲಿ.
ಇತಿಹಾಸೊ
ಉಂದು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನತ ಅಕೆರಿಡ್ ಶುರುವಾಯಿನವೂ ಅಂಡ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನತ ಕಡೀರ್‌ಟ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತುಂಡು. ೧೯೦೯ ಟ್ಟು ವಯರ್ಲೆಸ್ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್ ಪನ್ಪಿ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಬುಕ್ಕ ಕೆನಡಾಟ್ಟು ಶುರುವಾಂಡ್. ಈ ರೇಡಿಯೋ ಸ್ಟೇಷನ್ ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ ಸಂದರ್ಭ ಬುಕ್ಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಲೇಟ್ ಗಳಸುವೆರ್.
ಲೈಸನ್ಸ್
ಪ್ರತಿಯೊಂಜಿ ದೇಶಲೋ ಆ ದೇಶತಾ ಜನೋಕುಲೆಗ್ ಈ ರೇಡಿಯೋ ತಾ ಲೈಸನ್ಸ್ ಗ್ ಕೊರೋಡಂಡ ಅಕುಲೆಗ್ ರೇಡಿಯೋ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನತ ಸುರುತ್ತವಾಯಿನ ಗೇನಾ ಬೋಡು. ಆಯಿನ ವರ್ಷೋಟು ರಡ್ದು ಸರ್ತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮನ್ಪುಂಡು ನೆನ್ನ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ವಯರ್ಲೆಸ್ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪನ್ಪಿ ಭಾರತತ ಸರಕಾರದ ಮಂತ್ರಾಲಯ ನಡಪಪುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ
ಮುಂಬಯಿ
ಮುಂಬಯಿ (ಬೊಂಬಾಯಿ, ಬಾಂಬೆ ಪುದರ್‌ಲಾ ಉಂಡು) ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಪೆಂಟೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ. ಭಾರತೊಡು ಉದ್ದಿಮೆಲೆಡ್ ಪಣವುದ ಬೇರೊಲೆಡ್ ಬಾರೀ ಪುದರ್ ಉಪ್ಪುನ ಪೇಂಟೆ. ಭಾರತ ದೇಶೊಡು ಮಸ್ತ್ ದಿಂಜ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ನಗರ ಮುಂಬಯಿ. ಮುಂಬಯಿ ಭಾರತ ದೇಶದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಡ್ ಉಂಡು. ಮುಂಬಯಿಡ್ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಸ್ತ್ ಎಡ್ಡೆ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಲಾ ಎಡ್ಡೆ ಉಂಡು. ಭಾರತದ ಸಿನೆಮಾ ಉದ್ಯಮದ ಮಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರ ಮುಂಬಯಿ ಆದುಂಡು. ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಈ ಮಲ್ಲ ಪೇಂಟೆಗ್ "ಭಾರತದ ಹಾಲಿವುಡ್" ಬೊಕ್ಕ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರುಲು ಬೈದ್ಂಡು.
ಚರಿತ್ರೆ
ಕ್ರಿಸ್ತ ಪೂರ್ವ ೩೦೦ ದುದ ಸುಮಾರುಗ್ ಈ ಪ್ರದೇಶೊ ಸಾಮ್ರಾಟೆ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಸೇರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಇಂದ್ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಬೊಕ್ಕ ಇನ್ನಗ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿಶ್ತ ಶಕ ೨೫೦ ದ ಗ್ರೀಕೆರೆನ ಸಾಹಿತ್ಯೊಲೆಡ್ ಹೆಪ್ತಾನೆಸಿಯಾ (ಏಳ್ ದ್ವೀಪೊಲೆನ ಊರು) ಇನ್ಪಿನ ಪುದರು ಮುಂಬಾಯಿದ ಪ್ರಾಕ್ದ ಪುದರುಂದ್ ನಂಬಿಗೆ ಉಂಡು.
ಮುಂಬಾದೇವಿ
ಮುಂಬಾಯಿ ಇನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಈ ಊರುಡು  ಉಪ್ಪುನ ಮುಂಬಾ ದೇವಿನ  ದೇವಸ್ಥಾನೊಡುದು ಬೈದ್ಂಡ್  ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಈ ಮುಂಬಾ ದೇವಿನ ಮಂದಿರ ಝವೇರಿ ಬಜಾರ್ ಇನ್ಪಿನ ತಾಣೊಡು ಉಂಡು.
ಪೋರ್ಚುಗೀಸೆರ್ ಈ ಊರುಗು ಬೊಂಬಾಹಿಯಾ ಇಂದ್ ಪಣೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಇನ್ಪಿನ ಪಾತೆರ ಉಂಡು. ಬೊಂಬಾಹಿಯಾ ಕ್ರಮೇಣ ಬೊಂಬಾಯಿ ಆಂಡ್. ಬ್ರಿಟಿಷೆರ್ ಅವೆನ್ ಬೊಂಬೇ ಇಂದ್ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯೯೫ನೆ ಇಸವಿಡು ಈ ಮಹಾನಗರದ ಪುದರುನು ಮುಂಬಾಯಿ ಇಂದ್ ಬದಲ್  ಮಲ್ತೊಂಡೆರ್.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ - ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
೨೦೧೧ ಇಸವಿದ ಜನಗಣತಿಡ್ ಮುಂಬಾಯಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೪,೪೨,೩೭೩. ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಇತ್ತೆದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರ್ ೧೮.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಇಂದ್ ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ಇಡೀ ವಿಶ್ವೊಡು ಮಸ್ತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ೮ನೇ ನಗರ ಮುಂಬಯಿ. ಮುಂಬಾಯಿ ನಗರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟೊಡುದು ಸರಾಸರಿ ೧೪ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊಡು ಉಂಡು. ಮುಂಬಾಯಿ ನಗರೊದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೬೦೩ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರ್. ಮಹಾನಗರ (ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್) ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೩೫೫ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರುಲು.
ಬೊಂಬಾಯಿ-ಮುಂಬಾಯಿ
ಬೊಂಬಾಯಿ ಒಂಜಿ ಪೇಂಟೆ ಆದ್ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತಿನಿ ೧೫೦೭ ಇಸವಿಡ್ ಇಂದ್ ಪಣ್ಪೆರ್. ಮುಂಬಯಿಗ್ ದುಂಬು ಬ್ರಿಟಿಷೆರೆನ ಕಾಲೊಡು ಬಾಂಬೆ (Bombay )  ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಊರುದಕುಲು ಬೊಂಬಾಯಿ ಇಂದ್ ಪಣೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಭಾರತೊಗ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ತಿಕ್ಕಿಬೊಕ್ಕ ಬಾಂಬೆ ಒಂಜಿ ರಾಜ್ಯ ಪಂದ್ ಅಸ್ತಿತ್ವಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ೧೯೬೦ರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ನಡತಿನ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಆಂದೋಲನದ ಪರಿಣಾಮ ಪೊಸ ರಾಜ್ಯ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಬಾಂಬೆ ಐತ್ತ ರಾಜಧಾನಿ ಆಂಡ್. ಬಾಂಬೆಗ್ ೧೯೯೬ಡ್ ಮುಂಬಯಿ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ ಕೊರಿಯೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
1.http://www.india.com/travel/mumbai/ 2.https://wikitravel.org/en/Mumbai
ವರ್ಗೊ:ಊರುಲು ವರ್ಗೊ:ಸಾರಿಗೆ ವರ್ಗೊ:ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರೊಲು
ಕಾಳಧನ
ವಿದೇಶಿ ಕಾಳಧನ
ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಾಳಧನಿಕೆರ್, ರಾಜಕೀಯದಕುಲು ತಂಕುಲೆನ ಆದಾಯದ ದುಡ್ಡುನ್ ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲೆಡ್ ಗುಟ್ಟಾದ್ ದೀತೆರ್..ಆಂಡಾ ಏತ್ ದೀತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸರಿಯಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿ ಇಜ್ಜಿ. ಕೆಲವು ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟು $ ೧.೪ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಕಾಸ ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಡ್ ಉಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು. ವಿದೇಶಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲೆಡ್ ದೀನ ೧೩,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಕಾಳಧನೊನ್ ಸರಕಾರ ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಎಚ್ ಎಸ್ ಬಿ ಸಿ, ಜಿನೆವ ಬ್ಯಾಂಕ್ಲೆಡ್ ಭಾರತದಕುಲು ದೀನ ಕಾಳಧನೊದ ಪ್ರಕರಣ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬೈದ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ವರದಿ ಉಂಡು. ವಿದೇಶಿ ಕಾಳಧನೊನ್ ವಾಪಸ್ ಕನರ್ಪುನ ಕೆಲಸ ಭಾರಿ ಜಟಿಲ ಸಮಸ್ಯೆ.
ಸ್ವದೇಶಿ ಕಾಳಧನ
ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಾಳಧನಿಕೆರ್ ತಂಕುಲೆನ ವ್ಯವಹಾರದ ಆದಾಯದಯೊಗು ತೆರಿಗೆ ಅಂಚನೆ ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆನ್ ಸರಕಾರೊಗು ಪಾವತಿ ಮನ್ಪಂದೆ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದೀದ್ ಅವೆನ್ ಗುಟ್ಟಾದ್ ಉಪಯೋಮನ್ತೊಂದುಪ್ಪುವೆರ್. ಸ್ವದೇಶಿ ಕಾಳಧನನು ಪಿದಯಿ ದೆಪ್ಪೆರೆ ಬೋಡಾದ್ ಸರಕಾರ ಕಪ್ಪು ಹಣ ಘೋಷಣೆಗ್ ಸರಕಾರ ಆವಕಾಶ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಈ ಯೋಜನೆ ಪರಿಣಾಮಬೀರ್ದ್ ೬೫,೦೦೦ ಕೋಟಿ ಸ್ವದೇಶಿ ಕಾಳಧನ ಘೋಷಣೆ ಆತ್ಂಡ್.
ಕಾಯ್ದೆ
ಕಾಳಧನ ವರ್ಗಾವಣೆಗ್ ಕಡಿವಾಣ ಪಾಡುನ ಉದ್ದೇಸೊಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ೨೦೧೫ ಮೇ ೨೬ಕ್ಕ್ ಕಪ್ಪು ಹಣ ಕಾಯ್ದೆನ್ ಸಂಸತ್ತ್‌ಡ್ ಅಂಗಿಕರಿಸದ್ಂಡ್.
ತೊಂದರೆಲು
ನೋಟು ರದ್ದತಿ ಮಲ್ತ್‌ನ ಹಿನ್ನಲೆಡ್ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಕೆಲವೊಂಜಿ ತೊಂದರೆಲು ಆದಿತ್ತ್ಂಡ ಅವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಯಿನ ತೊಂದರೆಲು
ಕರೆನ್ಸಿ ರದ್ದತಿ
ಭಾರತ ಅತ್ತಂದೆ ಬೇತೆ ದೇಶೊಲೆಡ್‍ಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿದ ಅಗತ್ಯೊಗು ಬೊಡಾನಗ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಲೆನ ರದ್ದತಿನ್ ಜಾರಿ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಅಮೇರಿಕದ ಮಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯದ ನೋಟು ಪಂಡ ೧೦೦ ಡಾಲರ್. ೧೯೩೪ಡ್ ೧೦೦,೦೦೦ ಡಾಲರ್ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬೈದ್ಂಡ್ ಅವೆನ್ ಮಗ್ರ್(ಬೊಕ್ಕದ) ವರ್ಷನೆ ರದ್ದತಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಇಂಗ್ಲೇಂಡ್‍ದ ಜಾಸ್ತಿ ಮುಖಮೌಲ್ಯದ ನೋಟು ಪಂಡ ೧೦೦ ಪೌಂಡ್.ಯು ಎ ಇ ಡ್ ಜಾಸ್ತಿ ಮುಖಮೌಲ್ಯದ ಕರೆನ್ಸಿ ಪಂಡ ೧೦೦೦ ದಿನಾರ್. ೧೯೫೪ಕ್ ಭಾರತೊಡು ೧೦೦೦ದ ನೋಟು ಚಲಾವಣೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.ಕಾಳಧನ ಹೆಚ್ಚಾಂಡ್ ಪನ್ಪುನ ಹಿನ್ನಲೆಡ್ ೧೯೭೮ ನೆ ಜನವರಿಡ್ ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ೧೦೦೦ದ ನೋಟುನ್ ನಿಷೇಧ ಮಲ್ತೆರ್. ೨೦೦೦ ಇಸವಿಡ್ ಕುಡ ಚಾಲ್ತಿಗ್ ಕೊನತೆರ್. ೧೯೭೮ಟ್ ೫೦೦ ದೆನ ನೋಟು ಸುರುತ ಸರ್ತಿ ಚಲಾವಣೆಗ್ ಬನ್ನಗ ಭಾರತದ ಲಾಂಛನ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಆವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಬದಲಾದ್ ಗಾಂಧಿನ ಚಿತ್ರ ಇತ್ತ್‌ನ ೫೦೦ ದೆನ ನೋಟು ಚಲಾವಣೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
ಐ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಅಮಾಸೆ
thumb|ಅಮಾಸೆ ಬುಕ್ಕೊ ಸುರೂತ ತಿಥಿ ಪಂಚಾಂಗೊದ ಆಧಾರೊಡು ಅಮವಾಸ್ಯೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ನಿಘಂಟ್‍ದ ವಿಚಾರೊ
ನಿಘಂಟ್ ಕಾರೆರೆ ಪ್ರಕಾರೊ, thumb|ಅಮಾಸೆ ಆಚರಣೆ(ಮಧುರವಾಡೊ)
ಅಮಾಸೆ ಆಚರಣೆ
ಅಮಾಸೆ ಪಂಡ ವೃತೊ ಮಲ್ಪುನೆ. ಅಮ್ಮೆ ಸೈತಿನಾಯೆ ಅತ್ತಂಡ ಆಳ್ ಅಮಾಸೆದಾನಿ ವೃತೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಅಮಾಸೆ ಆಚರಣೆ ಪಂಡ ಪಿತೃಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನೆ. ಪಿತೃಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಒವ್ವೇ ಸೂತಕೊಡು ಅಸುದ್ದೊಡು ಇಪ್ಪಿಯರ ಬಲ್ಲಿಂದ್ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಮಾಸೆ ವೃತೊ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುನಕುಲು ಬೊಲ್ಪುಡುದೇ ಒವ್ವೇ ತೆನಸ್ ದೆನುಜೆರ್. ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊಗು ಮೀದ್ ಬೊಳ್ದು ಕುಂಟುನು ತರೆಕ್ಕ್ ಮೇಲ್ಗ್ಣ ಸುತ್ತೊನುವೆರ್. ಮೀದ್ ಬನ್ನಗ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬುಡು ನೀರ್ ಕೊನರುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್‌ದ ಚಾವಡಿಗ್ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಮೂಡಾಯಿ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಮಣೆಟ್ಟ್ ಕುಲ್ಲುವೆರ್. ಬಸ್ಮೊನು ದೆತೊಂದು ಮುಂಡೊಗು, ಕೈಕ್, ಎದೆಕ್ಕ್, ಬೆರಿಕ್ಕ್ ಪೂಜೊನುವೆರ್. ಮುಂಡೊಗೊಂಜಿ ಗಂಧೊದ ಬೊಟ್ಟು ಪಾಡೊನುವೆರ್. ಅಮಾಸೆದ ದಿನೊ ಇಲ್ಲ್‌ಗ್ ಅಂಬಿ ಅಡಿತ್ತ್‌ದ್ ಸುದ್ದೊ ಮಲ್ತಿಪ್ಪುವೆರ್. ಆನಿದ ಅಡಿಗ್ಗೆ ಮಲ್ಲಪುನಕುಲುಲಾ ಸುದ್ದೊಡು ಇಪ್ಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕೊ ಒನಸ್ಗ್ಡ ರಡ್ಡ್ ಇರೆ ಪಾಡುವೆರ್. ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಇರೆ. ನಾನೊಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಇರೆ. ಅಮಾಸೆದಾನ ಮಾಸೊದ ಒನಸ್ ಆವೊಡೆ. ಸುರುಕು ಮಲ್ಲ ಇರೆಕ್ ಉನುಪ್ಪು ಕಜಿಪ್ಪು ಬಲಸ್ಸುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ರಡ್ಡ್ ಮುದ್ದೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಎಲ್ಯ ಇರೆಟ್ಟ್ ದೀಡುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ಮ ಬುಕ್ಕೊ ಚೆಂಬುದ ನೀರ್ನ್ಲ ಬಲತ್ತ ಕೈಯಿಟ್ಟ್ ಪತ್ತೊಂದು ತರೆಕ್ಕ್ ೩ ಸುತ್ತು ಕೊಂಡತ್ತ್‌ದ್ ಎಲ್ಯ ಇರೆತ್ ಕೊಡಿಕ್ಕ್ ಮೈಪುವೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ಕ ಬುಕ್ಕೊ ಪಿತೃಲೆನ್ ಮನಸ್ಡೆ ಸುಗಿತೊಂದು ಒನಸ್ಸ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಒನಸ್ಸ್ ಆಯಿ ಬುಕ್ಕೊ ಎಲ್ಯ ಇರೆನ್ ಇಲ್ಲ ಕೈತಲ್ದ ಬಸೆಲೆ ಚಪ್ಪರೊಡೊ, ಮಣೊಳಿ ಚಪ್ಪರೊಡೊ ದೀಡುವೆರ್. ಅಯಿನ್ ನಾಯಿ, ಪುಚ್ಚೆ, ಕೋರಿ, ಪಂಜಿ ತಿನಂದಿನಂಚನೆ ಎತ್ತೊರೊಡು ದೀಡುವೆರ್. ಅಂಚ ದೀಡ್ನಂ ಉನುಪ್ಪುದ ಮುದ್ದೆನ್ ಕಕ್ಕೆ ತಿನೊಡುಂದು ನಂಬುವೆರ್. ಕೆಲವರ್ ಪರಪ್ಪುನ ನೀರ್ಡ್ತ ಬೊಲ್ಲೊಗು ಬುಡುಪ್ಪೆರ್. ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಅಮಾಸೆ ಉನ್ಪುನಕುಲು ಕಕ್ಕೆ ಎಂಕ್ಲೆನ ಪಿತೃನ ಕಡೆತಕುಲುಂದು ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನೊ ಒನಸ್ಸ್. ರಾತ್ರಿ ಪಲಾರೊ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಪಲಾರೊಗು ಉನುಪ್ಪು ಅತ್ತಂದಿನ ಒವ್ವೇ ತೆನಸ್ಸ್ ರೊಟ್ಟಿ, ದೋಸೆ, ಸಜ್ಜಿಗೆ, ಪಲಾವು ಇಂಚ ಮಲ್ಪೊಲಿ. ಇಂಚ ತಿಂಗೊಲುಗೊಂಜಿ ಅಮಾಸೆ ವೃತೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಉನ್ಪೆರ್.
ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ
thumb|ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿತ ಇರೆಕುಲು ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್‌ಗ್ ಗಲಸುನ ಬೂರು. ಉಂದು ಬೇಲಿಡ್, ಇಲ್ಲದ ಎದುರುಡು ಪರಡುನ ಬೂರುಬಲ್ಲ್. ಆಯುರ್ವೇದ ಶಾಸ್ತ್ರೊಡು ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ ಪಿರಾಕ್ ದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್ ದ ಗುಣ ಇತ್ತಿ ಬೂರು ಆದುಂಡು. ಅಮೃತ ಬಳ್ಲಿ ಬಿತ್ತಿಲ್ ಡ್ ಇತ್ತ್ಂಡ ಉಚ್ಚು, ಚೇಳ್ ಳು ಕೈತಲ್ ಬರ್ಪುಜಿ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು. ಅಮೃತಬಳ್ಳಿದ ಬೂರು ಉದ್ದೊಗು ಬುಳೆವುಂಡು ಐತ ಇರೆ ಆಶ್ವತ್ತ ಇರೆತ್ತ ಇಜ್ಜಾಂಡ ಹೃದಯದ ಆಕಾರೊಡು ಇತ್ತ್ ದ್ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣದವು ಆದಿಪ್ಪುಂಡು. ಮಂಜೊಲು ಮಿಶ್ರ ಬಣ್ಣದ ಪೂ ಆಪುಂಡು. ನೆತ್ತ ಬೂರು ಒವ್ವಾಂಡಲಾ ಮರ ಇತ್ತ್ಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ಎಡ್ಡೆ ಉದ್ದೊಗು ಪೋಪುಂಡು. thumb|ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿದ ಭಾಗೊಲು
ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು
ತುಳುನಾಡ್‍ಟ್‍ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲೆಗ್ ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು ಪನ್ಪುನಾ. ಚೆಂಡಾಟ ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಪುದರ್‌ಪೋತಿನ ಗೊಬ್ಬು. ಜೊಕುಲೆತ್ ಪ್ರಾಯದಕುಲೆ ಮುಟ್ಟ ಮಸ್ತ್ ಗೊಬ್ಬುಲು ಉಲ್ಲೋ.
ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ
ಕಷಾಯ ಮಲ್ಪುನ ವಿಧಾನ
ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿದ ಬೂರುನ್ ಗುದ್ದ್‌ದ್ ರಸ ದೆತ್ದ್‌ದ್ ತೊಡುವೆದ ನೆಯಿತೊಟ್ಟುಗೆ ಬೆರೆತ್ದ್‍ ದಿನೊಕ್ಕು ಮೂಜಿ ಸಾರ್ತಿ (ಆಹಾರ ದೆತೊನ್ನ ದುಂಬು) ದೆತೊನೊಡು. ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿದ ಬೂರುನು ಬೇತೆ ಮರ್ದ್‍ದ ದೈತೊಟ್ಟುಗೆ ಬಿರದ್ ಕಷಾಯೊ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಪರೊಲಿ. ನೆತ್ತ ಐನಾಜಿ ಇರೆನ್ ನಿತ್ಯೊ ತಿನೋಲಿ. ಉಂದೆನ್ ನಮ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಜಾಲ್‍ಡ್ ಸುಲಭವಾದ್ ಬುಲೆಪಾವೊಲಿ. ಉಂದೆತ್ತ ಬೂರು, ಇರೆ, ಬೇರ್‌ದ ರಸೊಟು ಮರ್ದ್‌ದ ಗುಣ ಉಂಡು. ಇರೆ ಬೊಕ್ಕ ಬೂರುನು ಗುದ್ದ್‌ದ್ ತಂಬುಳಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪೊಲಿ, ಜೀರಿಗೆ ದೊಟ್ಟುಗ್ ಪಾಡ್ದ್‍ ಅರೆಪೊಲಿ, ಮಜ್ಜಿಗೆ ವಗ್ಗರ್ಣೆ ಕೊರ್ದು ತಂಬುಳಿ ಮಲ್ಪೊಲಿ. thumb|ಇಲ್ಲ್‌ದ ಎದುರು ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ
ಅಮಾಸೆ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಜನಪದ ಆಚರಣೆ ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಜಾನಪದ
ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು
ಇತಿಹಾಸೋಡು ಉಲ್ಲೇಖ
ಕೋಟಿ- ಚೆನ್ನಯೆರೆನ ಕತೆಟ್ಲಾ ಈ ಗೊಬ್ಬುದ ವಿಷಯ ಬರ್ಪುಂಡು. ಕೋಟಿ- ಚೆನ್ನಯೆರ್ ಊರುದ ಜವನೆರೆನ ಒಟ್ಟುಗು, ಮಂತ್ರಿ ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನ ಕೂಟೊದಕ್ಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಚೆಂಡ್ ಗೊಬ್ಬುವೆರ್. ಅಕುಲು ಗೆಂದ್‌ಯೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಕಿಚ್ಚಿ ಮಚ್ಚರೊಡು ಮಂತ್ರಿ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಕೋಟಿ- ಚೆನ್ನಯೆರೆನ ಕೈಡ್ದ್ ಚೆಂಡ್ ಒಯ್ತ್‌ದ್ ಕೊನೋದು ಅಟ್ಟೊಡು ಪಾಡುವೆ. ಮಲ್ಲೆ ಆಯಿ ಬೊಕ್ಕ ಕೋಟಿ -ಚೆನ್ನಯೆರ್ ಮಂತ್ರಿನ್ ವಧೆ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಆಯನ ಇಲ್ಲಗ್ ಪೋದು ಅಟ್ಟಗ್ ಮಿತರ್ದ್ ಅವ್ವೇ ಚೆಂಡ್‌ನ್ ಕುಡ ದೆತೊನುವೆರ್.
ಅಮೃತ ಬಳ್ಳಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊಲು
ವರ್ಗೊ:ಜನಪದ ಮರ್ದ್ ವರ್ಗೊ:ಮರ್ದ್
ತುಳುನಾಡ ಗೊಬ್ಬುಲು
ಇತಿಹಾಸೋಡು ಉಲ್ಲೇಖ
ಚೆಂಡ್ ಗೊಬ್ಬುದ ಮಹತ್ವೊ ಮುಲ್ಪ ತೆರಿಯುಂಡು. ಕುಟ್ಟಿ ದೊನ್ನೆ ಮುಲ್ಪದ ನನೊಂಜಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆ. ರಜೆ ಬತ್ತ್‌ಂಡ ಜೋಕುಲು ಕುಟ್ಟಿಲಾ ದೊಣ್ಣೆಲಾ ಪತೊಂದು ಇಡೀ ದಿನ ಗೊಬ್ಬೊಂದಿತ್ತಿನ ದಿನೊಕುಲು ಇತ್ತ.
ಗೋಲಿ ಗೊಬ್ಬು
ಬೋರು ಕಲ್ಲ್‌ದ ಗೋಲಿ ಪತೊಂದು ಅವೆನ್ ಮೂಜಿ ಗುರಿಕ್ ಪಾಡೊಂಡು ಒಂಜಿ ಗೋಲಿಗ್ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಗೋಲಿನ್ ಹಾಕೊನೋ.
ಮರಟ್ ಗೊಬ್ಬು
ಮರಟ್ ನಿಲಿಕೆ ಜೋಕುಲು. ತಿರ್ತ್ ಗಲೊಟು ಒಂಜಿ ಕೋಲು. ತಿರ್ತ್‌ಡಿತ್ತಿನಾಯೆ ಮರ ಮಿತ್ತೇರ್‌ದ್ ಮರಟಿತ್ತಿನಕ್ಲೆನ್ ಮುಟ್ಟುದು, ತಿರ್ತಿಡಿತ್ತಿ ಕೋಲುನು ದೂರ ದಕ್‌ದ್ ಆಯೆ ಕೋಲುನು ಪೆಜ್ಜಿದ್ ಬರ್ಪುನ ದುಂಬು ಕುಡ ಮರ ಮಿತ್ತೇರೊಡು. ಉಂದೊಂಜಿ ಗೌಜಿದ ಗೊಬ್ಬು. ಉಂದೆಕ್ 'ಮರಕೋತಿ' ಆಟ ಪನ್ಪೆರ್. ಇತ್ತೆದ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಉಂದೆತ ಪೊಲಬು ಇಜ್ಜಿ.
ಲಗೋರಿ
ಲಗೋರಿ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬಾರೀ ಪುಗರ್ತೆದ ಗೊಬ್ಬು. ಲಗೋರಿ ಪಂಡ ಪಿರಮಿಡ್, ಗೋಪುರ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ತೊ ಉಂಡು. ಏಳ್ ಪಲ್ಲೆನ್ ಒಂಜೆದ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಪಿರಮಿಡ್‌ದ ಲೆಕ ದೀವೊಡು. ಒಂಜಿ ಕಡೆದಕುಲು ಚೆಂಡ್‌ ನ್ ಈ ಪಲ್ಲೆದ ರಾಶಿದ ಮಿತ್ತ್ ದಕ್‌ದ್ ಪಲ್ಲೆನ್ ರಟ್ಟಾವೊಡು. ಎದ್‌ರ್‌ದಕುಲು ಚೆಂಡ್ ಪತ್ತೊಡು. ಚೆಂಡ್ ಪತ್ತಿನಕುಲೆನ ಕೈಕ್ ತಿಕ್ಕಂದಿಲೆಕ ಬತ್ತ್‌ದ್ ಎದ್‌ರ್ ತಂಡದಕುಲು ಪಲ್ಲೆನ್ ಕುಡ ಕಟ್ಟೊಡು. ಅಕುಲು ಕಟ್ಟೆರೆ ಮುಕುಲು ಬುಡೆರೆ ಬಲ್ಲಿ. ಚೆಂಡ್ ದಕ್ಕ್‌ದ್ ಔಟ್ ಮಲ್ಪೊಡು. ಔಟ್ ಆವಂದಿಲೆಕ ಮುಕುಲು ಬತ್ತ್‌ದ್ ಪಲ್ಲೆ ಕಟ್ಟೊಡು. ಕಟ್ಟ್‌ದ್ 'ಲಗೋರಿ' ಪಂದ್ ಬೊಬ್ಬೆ ಪಾಡೊಡು. ಎಚ್ಚ ಸರ್ತಿ ಇಂಚ ಲಗೋರಿ ಕಟ್ಟಿನಕುಲು ಗೆಂದುವೆರ್. ಇತ್ತೆ ಏರ್‌ಲಾ ಲಗೋರಿ ಗೊಬ್ಬುನ ತೋಜುಜಿ.
ಜುಬುಲಿ
ಪೊಣ್ಣು ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬುಡು 'ಜುಬುಲಿ' ಎಡ್ಡೆ ಪುದರ್‌ದ. ನೆಟ್ಟ್ ಒಡು ಅನಂಡ ಸಪಾಯಿ ಎಪ್ಪುನ ಬಿಲ್ಲೆಲೆನ ನೆಲಡ್ ಪಾಡ್ತ್ ಗೊಬ್ಬುನ. ಕನ್ನಡೊಡು ಉಂದೆಕ್ ಕುಂಟ ಬಿಲ್ಲೆ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕಣ್ಣ್ ಮುಚ್ಚಾಲೆ
ಕಿನ್ನಿ ಜೋಕುಲು ಕಣ್ಣ್‌ಗ್ ಕುಂಟು ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು 'ಕಣ್ಣ್ ಮುಚ್ಚಾಲೆ'. ಮೆಯ್ ಇರ್ಮೆನ ಆಪುನ ಗೊಬ್ಬು ಉಂದು.
ಚೆನ್ನೆಮಣೆ
ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಬೆನ್ನಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿದ ಮಾಮಲ್ಲ ಗೊಬ್ಬು ಪಂಡ ಚೆನ್ನೆಮಣೆ. ಉಂದು ರಾಜ ಮಹಾರಾಜೆರ್‌ಲಾ ಗೊಬ್ಬೊಂದಿತ್ತಿನ ಗೊಬ್ಬು. ಈ ಗೊಬ್ಬುಡು ಬರ್ಪಿನ ಬುಳೆ, ಪೆರ್ಗ ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದ ಬೆನ್ನಿಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟಿನವು. ಮೆಗ್ದಿ- ಪಲ್ದಿ ಒಟ್ಟುಗು ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ, ಕಂಡನಿ- ಬೊಡೆದಿ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಬಲ್ಲಿ ಪನ್ಪಿನ ಕಟ್ಟಲೆ ಉಂಡು. ಅಬ್ಬಗ-ದಾರಗ ಪನ್ಪಿನ ರಡ್ಡ್ ಅಮರ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಗೊಬ್ಬುದು ಮಣೆಟ್ ಮಂಡೆ ದರ್ತೊಂದು ಅಗತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಕತೆ ಉಂಡು. ಅಂಚನೇ ಪರ್ಮಲೆ ಅರಸು ತನ್ನ ಬೊಡೆದಿನ ಒಟ್ಟುಗು ಚೆನ್ನೆಮಣೆ ಗೊಬ್ಬುದು ಅಕೇರಿಗ್ ಕಂಡನಿ ಬೊಡೆದಿ ದೂರ ದೂರ ಆಯಿನ ಕತೆಲಾ ಉಂಡು.
ಪೊಕ್ಕು
ಗಜ್ಜಿಗೆದ ಕಾಯಿಡ್ ಕುಲೊಂದು ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು 'ಪೊಕ್ಕು'. ಉಂದು ಮರಿಯಾಲೊಡು ಪಿದಯಿಡ್ ಬರ್ಸ ಬನ್ನಗ ಉಲಯಿಡ್ ಪೊರ್ತು ಪೋಯೆರೆ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ಇತ್ತೆ ಟಿವಿ ಉಪ್ಪುನಗ ವಾ ಗೊಬ್ಬುಲಾ ಬೊಡ್ಚಿ! ಅರೆಗಾಲೊಡು ಪಿಚ್ಚಿದ ಗೊಬ್ಬು ಜೋಕುಲೆಗ್ ಇಷ್ಟ. ಒಂಜಿ ಪಿಚ್ಚಿಡ್ ನನೊಂಜಿ ಪಿಚ್ಚಿನ್ ಹಾಕ್‌ದ್ ಗೆತೊನೊಡು. ಈ ಪಿಚ್ಚಿಗ್ ರೇಟ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ತಿನೆರೆ ಲಾಯಕ್ ಆಪುಂಡು. ಈ ಗೊಬ್ಬುಗ್ 'ಮುಡ್ಕನೆ' ಪಂಡ್‌ದ್‌ಲಾ ಕೆಲವು ಊರುಡು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ತಪ್ಪಂಗಾಯಿ
ತಪ್ಪಂಗಾಯಿ ಗೊಬ್ಬುನ್‍ ತುಳುವೇರ್‍ ಮನೊರಂಜನೆ ಆತ್‍ ಗೊಬ್ಬುವೇರ್‍.ತಪ್ಪಂಗಾಯಿ ಪಂಡ 'ತಾರಾಯಿ' ಅಯಿಕ್ಕು ಗ್ರೀಸ್‍ ಪಾಡುತ್ತು ಉಪ್ಪುವೇರ್ ಅಯಿನ್ನು ಮಿತ್ತು ದಕ್ಕುತ್ತ್‍ ಕೈಟ್‍ ಪತ್ತೊಡ್‍, ಕೈಗು ತಿಕ್ಕುನಾಯೆ ತಾರಾಯಿನ್ ಪುಡಾಪಾವೊಡ್‍. ಪುಡಾಪ್ಪುಯರಾ ಒಂಜಿ ಕಲ್ಲು ದಿತ್ತು ಇಪ್ಪುವೇರ್‍.ಅಯಿಕ್ಕು ಒಂಜಿ ಸುತ್ತು ಬತ್ತುತು ಪುಡಪ್ಪಾವೊಡ್‍.
ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ
ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬು ತುಳುನಾಡ್ ಡ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬು. ರಡ್ಡ್ ಜನ ಒ೦ಜೊ೦ಜಿ ತಾರಯಿನ್ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕ್ ಡ್ ಬುಡ್ಪೆರ್. ಏರ್ ನೆಲಟ್ ಬುಡಿನ ತಾರಾಯಿ ಪಿರೊ೦ಜಿ ತಾರಾಯಿಗ್ ತಾಗ್ ದ್ ರಡ್ಡ್ ಭಾಗ ಆಪು೦ಡು ಆಯೆ ಸೋತಿಲೆಕ್ಕ.ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನೆಕ್ಕ್‍ ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನು ಪಂಡ್ದ್‍ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್‍. ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಯರೆ ಎಲ್ಯೆಲ್ಲ ತಾರಾಯಿ ಅಪುಜಿ, ಎಚ್ಚ ಮಲ್ಲೆ ತಾರಾಯಿಲಾ ಅಪುಜಿ. ಹದತ್ತ ಆವೊಡು. ತಾರಾಯಿ ಕಟ್ಟುನಕಲೆಗ್‍ ಕಟ್ಯರೆಗ್‍ ಎಡ್ಡೆಂತಿನೆನ್‍ ಆಜಪೆರೆ ಗೊತ್ತುಪುಂಡು. ತಾರಾಯಿ ಕುಟ್ಟುನ ಗೊಬ್ಬುಡು ರಡ್ಡ್‍ ವಿದ ಉಂಡು. ಆಪೆಡ್‍ ಒರಿ ಈಪೆಡ್‍ ಒರಿ 10 ಪೀಟ್‍ ದೂರೊಡ್ದು ಎದುರಡು ಬರ್ಪಿ ತಾರಾಯಿಗ್‍ ಹಾಕೊಡು. ನೆಲಟ್ಟ್‍ ಪಿರೆಡೊಂದು ಬರೊಡು. (ಕ್ರಿಕೆಟ್‍ಡ್‍ ಆಂಡರ್‍ ಆರ್ಮ್ ಬೌಲಿಂಗ್‍ ಇತ್ತಿಲೆಕ್ಕ) ಉಂದು ಒಂಜಿ ವಿದ ಆಂಡ ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ವಿದ- ರಡ್ಡ್‍ ಜನಲಾ ಎದುರೆದುರು ಬಗ್ಗ್‍ದ್‍ ಕುಲೊಂಡು ತಾರಾಯಿನ್‍ ನೆಲಟ್ಟ್‍ ಒರೆಸೊಂದು ಗುದ್ದುನವು.
ಕೆಸರ್‌ದ ಗೊಬ್ಬು
ಉಂದು ಮಾಂತಾ ದುಂಬುದ ಗೊಬ್ಬುಲು. ಇತ್ತೆದ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲೊಡು ಈ ಮಾತಾ ಗೊಬ್ಬುನ ಮಹತ್ವ ಕಲೆವೊಂದ. ಒಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಜೋಕ್ಲೆಗ್ ಗೊಬ್ಬೆರೆ ಪುರುಸೋತ್ತೇ ಇಜ್ಜಿ. ನನೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್ ಗೊಬ್ಬುನಕ್ಲೆಗ್‌ಲಾ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಧುನಿಕ ಗೊಬ್ಬುಲು ಉಲ್ಲ.
ಉಲ್ಲೇಕೋ
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ವರ್ಗೊ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಪಂತೊಗು ಮಲ್ಲೆ ಮಲ್ತಿನ ಲೇಕನೊ
ಸ್ಥಾನಿಕ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್
ಸ್ಥಾನಿಕ ತುಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನಕುಲು, ಸ್ಮಾರ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಣೆರ್ ಬುಕ್ಕ್ಕ ತೌಳವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೆರ್ನ ವರ್ಗೊಂಕು ಸೇರ್ನಕುಲು.
ಭಂಡಾರದ ಇಲ್ಲ್
ಭಂಡಾರೊ ಪಂಡ ದೈವೊದ ಮುಗ, ಮೂರ್ತಿ, ಪದ್ದೆಯಿಬಂಗಾರ್, ಕಡ್ಸಲೆ ಇತ್ಯಾದಿಲು. ಈ ದೈವೊದ ಬಂಗಾರ್, ಮುಗ, ಮೂರ್ತಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪುನಾ ಸಾಮಾನ್‍ನ್ ದೀಪುನ ಇಲ್ಲ್ನ್ ಭಂಡಾರೊದ ಇಲ್ಲ್.
ವಿಸೆಸೊ
ಮಾತಾ ಕಡೆಟ್ ಗುತ್ತು, ಬರ್ಕೆ, ಸಾನ, ಗುರಿಕಾರೆರ್ನ ಇಲ್ಲಾಡೆ ದೈವೊದ ಭಂಡಾರ ದೀಯೆರೆ ಬೇತೆನೆ ಜಾಗ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಭಂಡಾರದ ಇಲ್ಲ್ಂದೆ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ಈ ಇಲ್ಲಲ್ಡ್ ದೈವೊದ ನೇಮ, ಪರಕೆದ ನೇಮ, ಬೊಕ್ಕ ಊರ್ದ ಪತ್ತ್ ಸಮಸ್ತೆರ್ ಸೇರ್ದ್ ನಡಪಾವುನ ಬಲಿನೇಮೊಲೆಗ್ ಈ ಭಂಡಾರೊನು ಸಕಲ ಬಿರುದಾವಳಿಡ್ ದೆತೊಂದು ಪೋದು ನೇಮೊ ನಡಪಿ ಜಾಗೆಗ್ ಕೊಂಡೊಪೋದು ಕೃತಕವಾದ್ ರಚನೆ ಮಲ್ತ್ನ ಚಪ್ಪರೊಡು ಕೇರ್ಪುವೆರ್. ಅವೆಡ್ದ ಬುಕ್ಕ ಕೊಡಿ ಏರ್ದ್ ದೈವೊದ ನೇಮೊ ನಡಪುಂಡು. ನೇಮೊ ಮುಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಅವ್ವೆ ರೀತಿ ಭಂಡಾರೊನು ಪಿರ ಕನಪೆರ್. ಭಂಡಾರದ ಇಲ್ಲಾಡ್ ಸಂಕ್ರಮಣ, ಪರ್ವ, ಚೌತಿ, ದೀಪಾವಳಿ, ಮರ್ನೆಮಿ ಇಂಚಿತ್ತಿನ ವಿಸೇಸವಾಯಿನ ದಿನಕುಲೆಡ್ ನೆಕ್ಕ್ ವಿಸೇಸ ಪೂಜೆ ನಡಪುಂಡು
ಬೊಳ್ಳಿ
ಸೂರ್ಯೆಲಾ ಒಂಜಿ ಮದ್ಯಮೊ ಗಾತ್ರೊದ ಮದ್ಯೊ ಪ್ರಾಯೊದ ನಕ್ಷತ್ರೊ. ಆಯನ ಪುಟ್ಟುಲಾ ಮಹಾಸ್ಪೋಟೊಡು ಸುಮಾರು 850ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಆತ್ಂಡ್. ಸೌರವ್ಯೂಹಲಾ ಒಂಜಿ ದೈತ್ಯೊ ಅಂತರೊ ತಾರಾ ಆಣ್ವಿಕ ಮೋಡದ ಗುರುತ್ವೊ ಜರಿನೆಡ್ದ್ 4.6 ಸತಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ (4.568 ಸತಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್) ಜಲ್ಮೊ ಆಂಡ್‍ಂದ್ ಜನಮಾನಿ ತೆರಿತೆರ್(ಇನಿಕ್ ಸುಮಾರ್ 500ಕೋಟಿ).
ಪೀಟಿಕೆ
ಈ ವಿಶ್ವದ ಸ್ರಿಸ್ಟಿ ಸುಮಾರ್ 12 ಡ್ದ್ 20 ಬಿಲಿಯನ್ ಅತ್ತಂಡ 1200-2000 ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಸುರು ಆದಿಪ್ಪೊಡುಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ತರ್ಕಿಸದೆರ್. ಆಂಡ ಇಂಚಿಪೊದ ಸಂಸೋದನೆಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ನಮೊನ ವಿಶ್ವದ ವಿಕಾಸೊದ ಆರಂಬೊ ಸುಮಾರ್ 13.75 ಬಿಲಿಯನ್ ಅತ್ತಂಡ 1375± 0.11% ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊಲೆ ಪಿರಾಕ್‍ಡ್ ಸುರು ಆತ್ಂಡ್ಂದ್ ಪನ್ಪರ್. ದಿಂಜ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಇಂದೆಕ್ ಎಚ್ಚದ ಸಹಮತೊ ಕೊರ್ತೆರ್. ಆ ಆರಂಬೊದ ಚನೊನು ಮಹಾಸ್ಪೋಟಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆತ್ತೆರ್. ಅಂಚಾದ್ ಮಹಾಸ್ಪೋಟೊದ ಸಮಯೊಡ್ದ್ ಲೆಕ್ಕೊ ಪಾಡ್ಂಡ ನಮೊನ ವಿಶ್ವೊದ ಪಿರಯೊ ಸುಮಾರ್ 1375 (±11%) ಕೋಟಿ ವರ್ಸೊ ಅತ್ತಂಡ 1378 ವರ್ಸೊಂದ್ ಪನೊಲಿ. ಆ ಒಂಜಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮೊ ಉಪಕಣ ಪ್ರಭಾಣು, ಫೋಟಾನ್-(ಪ್ರೋಟಾನ್‍ದ ಬಿತ್ತ್‌ಲೆಡ್ ಒಂಜಿ) ಪುಡಾದ್ ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡ್‌ಡ್ ಬಾರೀ ಬೆಚ್ಚೊಡು ಕೊದಿತ್ 30 ನಿಮಿಸೊಡು ಕೊದಿಪುನ ಮಲ್ಲ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಉಂಡೆಯಾದ್, ಕ್ರಮೇನೊ ಬೆಚ್ಚೊನು ಕಡಮೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಈ ಇಸಾಲ ವಿಶ್ವೊದ ಬುಕ್ಕೊ ಅಯಿಟ್ ದಿಂಜಿದಿ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಲೆ ರಚನೆಗ್ ಕಾರಣೊ ಆಂಡ್. ಒಂಜೊಂಜಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡುಟ್ಲಾ ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ನಕ್ಷತ್ರೊಲುಂಡು. ನಮೊ ಇಪ್ಪುನ ಪಂಡ ನಮೊನ ಸೂರ್ಯೆ ಅತ್ತಂಡ ಸೌರಮಂಡಲೊ ಇಪ್ಪುನ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಗು ಆಕಾಶಗಂಗೆ ಅತ್ತಂಡ ಕ್ಷೀರಪತೊಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ನಮೊನ ಕ್ಷೀರಪತೊ ಪನ್ಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೊಡ್ಉ ಸುಮಾರ್ 200ಡ್ದ್ 400 ಸತಕೋಟಿಲೆ ನಡುತ ಸಂಕ್ಯೆದ ನಕ್ಷತ್ರೊಲು ಉಂಡು. ಬುಕ್ಕೊ ಅವು ಕಮ್ಮಿಯಾಂಡಲಾ 100 ಸತಕೋಟಿ(ಬಿಲಿಯನ್) ಗ್ರಹಲೆನ್ ಪೊಂದ್‍ಂಡ್. ಇಂದೆನ್ ಇಂಚನೇಂದ್ ಪನ್ಪುನ ಕಸ್ಟೊ, ಇಸೇಸವಾದ್ ದೂರೊಡುಪ್ಪುನ ಕಡಮೆ ದ್ರವ್ಯರಾಸಿದ ನಕ್ಷತ್ರೊಲೆನ್ ಅವಲಂಬಿಸದ್ಂಡ್. ಸೂರ್ಯನ ತಾನೊ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪಟ್ಯೊ ಲೇಕನೊಲು
ೠ
ವರ್ಗೊ:ತುಳು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ
ಬೆಂಚಿ
ಬೆಂಚಿ ಪಂಡ ಮರ, ಬೂರು ಅತ್ತ್ಂಡ ಕರ್ಬನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆಂಚಿಡ್ ಮೂರ್ಜೆರ್ದ್ ಐನ್ ಜನ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆ ಅವುಂಡು. ಬೆಂಚಿಲೆನ್ ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜಿಲೆಡ್ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬೆಂಚಿಲೆಡ್ ಬೇತೆ ಓವ್ವೆ ವಿಧತ್ತ್ ಬತ್ತ್ಂಡಲಾ ಮರತ್ತ ಬೆಂಚಿದಾತ್ ಎಡ್ಡೆ ಆರೋಗ್ಯದ ನಿಲೆಟ್ಟ್ ಬೇತೆ ಅತ್ತ್.
ಕುರ್ಸು
thumb|ವನಸ್‌ಗ್ ಕುಲ್ಲುನ ಕುರ್ಸು ೧೯೩೯ thumb|ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪುನಗ ಕುಲ್ಲರೆ ಗಲಸುನ ಮರತ್ತ ಕುರ್ಸು thumb|250px|ರಾಕಿಂಗ್ ಚೇರ್(ಕುರ್ಸು) thumb|ಪೊಂಜೊವ್ ನೀಲಿಂಗ್ ಚೇರ್ ಡ್ ಕುಲ್ದಿನ ದೃಶ್ಯೊ thumb|ಆಫಿಸ್‍ಲೆಡ್ ಗಲಸುನ ಕುರ್ಸು ಕುರ್ಸು ಪಂಡ ಕುಲ್ಲಿಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಲುಪುನವು. ಉಂದೆನ್ ಕುಲ್ಲರೆ ಗಲಸುನ ಆಸನ ಪಂಡ್‍ದ್ಲಾ ಪನ್ಪೆರ್. ಕುರ್ಸುಲೆಗ್ ನಾಲ್ ಕಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಕುರ್ಸುದ ಕಾರ್ ಏತ್ ಎತ್ತರೊಗ್ ಇಪ್ಪುಂಡು ಪಂಡ್ಂಡಾ ಅವೆಟ್ಟ್ ಕುಲ್ಲುನ ವ್ಯಕ್ತಿನ ತುಡೆ ಬೊಕ್ಕ ಮೊರಂಪು 90° ಇಜ್ಜಾಂಡ ಅವೆರ್ದ್ ಕಮ್ಮಿ ಕೋನೊನ್ಲಾ ರಚನೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಇಲ್ಲ್ ದ ಸುಮಾರ್ ಕೋಣೆಲೆಡ್(ಉದಹಾರಣೆಗ್ ಚಾವಡಿ, ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪಿನ ಕೋಣೆ) ಸಾಲೆ ಬೊಕ್ಕ ಕಛೇರಿಲೆಡ್(ಮೇಜ್ ದೊಟ್ಟುಗು) ಇಂಚ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಜಾಗೆಲೆಡ್ ಕುರ್ಸುಲೆನ್ ಮರ, ಕರ್ಬೊನ್ ಗಲಸ್‍ದ್ ತರೊತರೊತ್ತ ಬಣ್ಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ರಾಕಿಂಗ್ ಚೇರ್, ವೀಲ್ ಚೇರ್, ರೆಕ್ಲೈನರ್ , ಆರ್ಮ್‍ಚೇರ್ ಇಂಚ ಕುರ್ಸುಲೆಡ್ ಸುಮಾರ್ ನಮುನೆದ ಕುರ್ಸುಲುಲ್ಲ.
ಕುರ್ಸು ಪಂಡ
ಮರತ್ತ, ಬೆತ್ತದ, ಕರ್ಬದ ಅತ್ತ್ಂಡ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಡ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತ್ ನ ವಸ್ತ್. ಸುರುಕು ಉಂದೆನ್ ಮರ ಬೊಕ್ಕ ಬೆತ್ತೊರ್ದು ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತೆರ್. ಇತ್ತೆ ಅವು ಕರ್ಬ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ನ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ತ್ ದ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್.
ಒಣಸ್‍ಗ್ ಕುಲ್ಲುನ ಕುರ್ಸುಲು
ಈ ಕುರ್ಸುಲೆಡ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಬೆರಿಕ್ಕ್ ಮಾತ್ರ ಸಪೋರ್ಟ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಒಣಸ್ ಮಲ್ಪಿನ ಟೇಬುಲ್‍ಗ್ ಕುಲ್ಲರೆ ದೀದುಪ್ಪುವೆರ್.
ರಾಕಿಂಗ್ ಚೇರ್(ಕುರ್ಸು)
ರಾಕಿಂಗ್ ಚೇರ್/ಕುರ್ಸುನ್ ರಾಕಿಂಗ್ ಚೇರ್ ಇಜ್ಜಾಂಡ ರಾಕರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ರಾಕರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪರೆ ಕಾರಣೊ ಅವೆತ್ತ ಕೈ ಸಿ ಆಕಾರೊಡು ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಅವೆನ್ ರಾಕರ್ ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಈ ಕುರ್ಸುನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮರರ್ದ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ನೆಟ್ಟ್ ಕುಲೋಂದು ಎದುರು ಪಿರ ಆಡಾವರೆ ಆಪುಂಡು. ಕೆಲವು ರಾಕಿಂಗ್ ಕುರ್ಸುಲೆನ್ ಮಡಿಪರೆಲಾ ಆಪುಂಡು.
ನೀಲಿಂಗ್ ಚೇರ್(ಕುರ್ಸು)
ನೀಲಿಂಗ್ ಚೇರ್/ ಕುರ್ಸು ಎಂಚ ತಯಾರ್ ಮಲ್ದೆರ್ ಪಂಡ್ಂಡ ಮೊರಂಪುನ್ ಕುರ್ಸುದ ಸೀಟ್‍ಗದ ಊರುದು ರಡ್ಡ್ ಕಾರ್ ನ್ಲಾ ಪಿರ ಪಾಡ್ದ್ ಕುಲ್ಲುಲೆಕ. ಇಂಚ ಈ ಕುರ್ಸುನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪರೆ ಕಾರಣೊ ಬೆರಿ ಬೇನೆ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುನ ಉದ್ದೇಸೊಡು.
ಕಛೇರಿಡ್ ಗಲಸುನ ಕುರ್ಸು
ಕಛೇರಿಡ್ ಗಲಸುನ ಕುರ್ಸುಲ್ ಎತ್ತರವಾದ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚನೆ ಅವೆಕ್ಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಒಂಜೇ ಕಾರ್ ಇಪ್ಪುಂಡು. ದಾಯೆ ಪಂಡ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‍ದ ಲೆಕೊ ಇಪ್ಪುನ ಕಾರ್ ಡ್ ೫ ಚಕ್ರೊಲು ಇಪ್ಪುವ. ಇಂಚ ಇಪ್ಪುನೈರ್ದಾವರ ಕುರ್ಸುಡ್ ಕುಲ್ಲೋಂದು ಎದುರು ಪಿರ ಪೋವೊಲಿ.
ಪಿದಯಿದ ಕೊಂಡಿ
ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್
ಮುಗ
ಮುಗ ದೈವರಾಧನೆಟ್ ದೈವೊತ ಮೊನೆಗ್ ಮುಗ ಏರುನ ಸಮಯಟ್ ಕಟ್ಟುನ ಒಂಜಿ, ಪಿತ್ತಾಳೆ, ಅತ್ತಡ ಬೇತೆ ಲೋಹೊಡು ಮಲ್ತಿನ ಮೋನೆತ ರೂಪೊ ಉಪ್ಪುನವು.
ಅರ್ಥೊ
ತುಳು ಭಾಷೆಡ್ ಮುಗ ಪಂಡಲಾ ಮೋನೆ, ಮುಖವಾಡ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥಲ ಉಂಡು.
ಮುಗ ದೀಪುನಾ
ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪಂಡ ದೈವ ಪಾತ್ರಿ ಅಣಿ ಕಟ್ಟಿ ಬೊಕ್ಕ ದೈವ ಚಾಕಿರಿದ ಒರಿ ದೈವದ ಮುಗೊನು ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್ ದ್ ದೈವ ಪಾತ್ರಿನ ಮೋನೆಗ್ ದೀಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪಂಡ ದೈವ ಪಾತ್ರಿ ಅಣಿ ಕಟ್ಟಿ ಬೊಕ್ಕ ದೈವ ಚಾಕಿರಿದ ಒರಿ ದೈವದ ಮುಗೊನು ಪತೊಂದು ಬತ್ತ್ ದ್ ದೈವ ಪಾತ್ರಿನ ಮೋನೆಗ್ ದೀಪೆ. ಉಂದೆನ್ ಮುಗ ದೀಪುನಿ ಪನ್ಪೆರ್.
ಮುಗತ ಬಗೆಕುಲು
ದೈವೊಲೆನ ಮುಗ (ಮುಖವಾಡ)ತುಳುನಾಡ್] ಡ್ ಆರಾಧನೆ ದೆತೊನುನವು. ಉಂದೆಟ್ಟ್ ನರಮಾಯನ್ಯ ಮೋನೆಗ್ ಉದ್ದ ನಾಲಯಿ, [[ಪಂಜಿ, ಪಿಲಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ನಮುನೆದ ಅನೇಕ ಮುಗೊಕುಲು, ಆಯಾ ದೈವೊಲೆಗ್ ಹೊಂದೊಂದು ಉಪ್ಪುವ. ಪಾಲೆದ ಮುಗೊಡ್ದು ಸುರುವಾದ್ ಕಂಚಿ, ಪಿತ್ತಾಲೆ, ಬೊಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾರ್ದ ಮುಗೊಕ್ಕುಲುಲಾ ಉಲ್ಲ. ಮುಗನ್ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಉಜ್ಜಾಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಣೆ ಮಂಚವುಡು ದೀಯೆರ್ಡ ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ಕಡೆಟ್ ಬಂಡಾರದೊಟ್ಟಿಗೆನೇ ದೀಪೆರ್. ಕೋಲ ನೇಮದ ಪೊರ್ತುಗು ಮುಗ ಏರುನವು, ಮುಗತ್ತ ಎಚ್ಚಿ, ಮ್ಮೂಗತ್ತ ನುಡಿಗಟ್ಟ್, ಮುಗ ಜಾಪಿನವು ಒಂಜೊಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ಹಂತೊಲಾದುಲ್ಲ.
ತುಳು ಗಾದೆ
ನರಮಾನಿ ಮುರಿ ಮೋನೆ ಮಲ್ತ್ ದಿತ್ತೆರ್ಡ 'ಮುಗೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಪುಂಡಿ ಬಾರ್ ದಕ್ಕ್ಂಡ ಒಂಜಿ ಮುಡಿ ಪೊರಿ ಆವು'ಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್.
ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹೊ
ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ಕಾಯಲು ನನೊಂಜಿ ಕಾಯದ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ ಶಕ್ತಿರ್ದಾತ್ರ ಅಯಿನ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರ್ಪುಂಡೊ ಆ ಕಾಯೊಗ್ ಉಪಗ್ರಹ ಪಂದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಇಡೀ ಸೌರಮಂಡಲ ಆಕಾಶಗಂಗೆದ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುನೆರ್ದಾತ್ರ ಅಂಚನೆ ಗ್ರಹಕುಲು ಸೂರ್ಯಗ್ ಸುತ್ತುನೆರ್ದಾತ್ರ ಈ ನಿರೂಪಣೆದ ಪ್ರಕಾರ ಸೌರಮಂಡಲದ ಮಾತ ಕಾಯೊಲು ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆ. ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ೨ ರೀತಿ
ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲು
ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅತ್ತಂದಿನ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಪನ್ಪೆರ್.ನಿಸರ್ಗ ದತ್ತವಾದ್ ಸೃಷ್ಠಿ ಆಯಿನ ಆಕಾಶ ಕಾಯೊಲು ಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಚಂದ್ರೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲೆಗ್ ಉದಾಹರಣೆಯಾದುಂಡು.ಭೂಮಿ ಸೂರ್ಯನ್ ಸುತ್ತುನ ಉಪಗ್ರಹ.ಅಂಚನೆ ಚಂದ್ರೆ ಭೂಮಿನ್ ಸುತ್ತುನ ಉಪಗ್ರಹ.
ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲು
ಪ್ರಾಕೃತಿಕವಾದ್ ಸೃಷ್ಠಿ ಆವಂದೆ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗ್ರಹೊನು ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲು ಪನ್ಪೆರ್.ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿನ ಒಂಜಿ ಯಂತ್ರೊನು ಉಡಾವಣ ವಾಹಕದ ಮುಖಾಂತರ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೇರಾದ್ ಅವು ಗ್ರಹತ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಶಕ್ತಿರ್ದಾತ್ರ ಕಕ್ಷೆಡ್ ಸುತ್ತುಂಡು.ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉದ್ದೇಶೊಗು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಆಕಾರೊಡೂ  ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಗಾತ್ರೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತುದುಪ್ಪುವೆರ್.ಆಂಡ ಮಾತ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲೆಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್  ನಿಯಂತ್ರಣ ಶಕ್ತಿ ,ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸೆನ್ಸಾರ್, ಏಂಟನ್ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ಯಾಮರ ಅಗತ್ಯವಾದ್ ಉಪ್ಪೊಡಾಪುಂಡು. ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ 1 ಪನ್ಪಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಥಮ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹವಾದುಂಡು.ಉಂದೆನ್ ಸೋವಿಯಟ್ ಯುನಿಯನ್ ೧೯೫೭ ಒಕ್ಟೋಬರ್ ೪ಕ್ಕ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.೧೯೫೭ ನವೆಂಬರ್ ೩ಕ್ಕ್ ಸ್ಪುಟ್ನಿಕ್ 2 ಉಡಾವಣೆ ಆಂಡ್ ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಡು ಒಂಜಿ ಲೈಕ್ ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ನಾಯಿನ್ ಕಡಪುಡುವೆರ್.ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೊರರ್ 1 ಪನ್ಪಿನ ಉಪಗ್ರಹೊನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ೧೯೫೮ ಜನವರಿ ೩೧ಕ್ಕ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ
ಒಂಜೆ ರಾಕೆಟ್ ಡ್ ೧೦೪ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ್ ಕಕ್ಷೆಗ್ ರಾಪಾಯಿನ ಸುರುತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪನ್ಪಿನ ಪೆರ್ಮೆ ಭಾರತದ ಪಾಲ್ ಗ್ ಸಂದುಂಡು.ಇಸ್ರೊ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರೊಡ್ದು ೨೦೧೭ ಪೆಬ್ರವರಿ ೧೫ ನಾನಿ ೯ಘಂಟೆ ೨೮ ನಿಮಿಷೊಗು ೧೦೪ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ್ ತುಂಬೊಂದಿನ ೧೩೫೦ ಕೆ.ಜಿ ತೂಕದ ಪಿ ಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ-ಸಿ೩೭ ರಾಕೆಟ್ ನ್ ಅಕಾಶೊಗು ರಾಪಾದ್ಂಡ್.ಇಸ್ರೊ ಉಡಾವಣ ಮಲ್ತಿನ ೧೦೪ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆಡ್ ಮೂಜಿ ಭಾರತದ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು  ಬಾಕಿ ೧೦೧ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಅಮೇರಿಕ, ಜರ್ಮನಿ ಇಂಚಿತ್ತಿ ವಿದೇಶೊಲೆಗ್ ಸೇರಿನ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು.ನೆಕ್ ದುಂಬು ಒಂಜೆ ರಾಕೆಟ್ ೩೭ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ್ ರಾಪಾಯಿನ ದಾಖಲೆ ರಷ್ಯಾದೇಶೊಗಿತ್ತ್ಂಡ್  ಈ ದಾಖಲೆನ್ ಇಸ್ರೊ ಮೀರ್ಸದ್ ಪೊಸ ದಾಖಲೆನ್ ಭಾರತದ ಮುಡಿಕ್ ಏರ್ಸಾಂಡ್.
ಉಪಯೋಗ
ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಭೂಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಕಾಶದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಕುಲು ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಭೂಮಿ ,ಸಮುದ್ರ ,ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಮೋಡ,ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗ್ಗೆ ಫೋಟೊದ ಮುಖಾಂತರ ಪೊರ್ತುಗು ಸರಿಯಾದ್ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು.ಈ  ಮಾಹಿತಿದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಹವಮಾನ ವರದಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ಪುವೆರ್ ಜನೊಕುಲೆಗ್ ಅವೆರ್ದ್  ಬರ್ಸ,ಗಾಳಿ,ಚಂಡಮಾರುತದ ಮಾಹಿತಿ ತಿಕ್ಕುಂಡು ಅಂಚನೆ ಪ್ರಕೃತಿ ವೈಪರಿತ್ಯಗ್ ಹೊಂದೊಂದು ಕೃಷಿಕೆರ್ ಕೃಷಿ ಮನ್ಪೆರೆ ಅನುಕೂಲ ಆಪುಂಡು.ಚಂಡಮಾರುತದಂಚಿನ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕೋಪದ ಪೊರ್ತುಗು ಮುಂಜಾಗ್ರತೆ ಮನ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಪುಂಡು. ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ ಉಪಗ್ರಹೊಲು ರೇಡಿಯೊ,ಟಿ ವಿ,ದೂರವಾಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಂತರ್ ಜಾಲೊಲೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ದೂರೊಗು ಪಂಡ ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚಡೆ ಸಿಗ್ನಲ್ ತಿಕ್ಕುಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು. .
ವಿಧೊಕುಲು
ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಉಪಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಕೆಲಸಗೊಸ್ಕರ ಕಕ್ಷೆಗ್ ಸೆರ್ಸಾಬೆರ್.ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನದ ಉದ್ದೇಶೊಗು ಅತ್ತ್ಂಡ ಹವಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಅತ್ತ್ಂಡ ಟಿವಿ,ರೇಡಿಯೊ ಬೊಕ್ಕ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ತಿಕ್ಕಿಯೆರ್ ಉಪಗ್ರಹೊಲೆನ್ ಉಡಾವಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಕೆಲಸ,ಕಾರ್ಯವೈಖರಿದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ ಅವೆನ್ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ.
ಅಸ್ಟ್ರೊನೊಮಿ ಸೆಟಲೈಟ್
ಈ ಉಪಗ್ರಹೊನು ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಲು ಸೌರಮಂಡಲೊಡು ಸುತ್ತುನ ಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪುದಲೆಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯಕಾಶೊಡು ತೇಲೊಂದುಪ್ಪುಂಡು.ಉಂದು ಸೌರಮಂಡಲೊಡು  ಸುತ್ತುನ ಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಫೋಟೊದೆತ್ತ್ ದ್ ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನಿಲೆಗ್ ಕಡಪಾದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ಅಟ್ಮೊಸ್ಪಿಯರ್ ಸೆಟಲೈಟ್
ಈ ಉಪಗ್ರಹೊನು ಹವಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆನ್ ತೆರಿಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದು ಬರ್ಸ,ಗಾಳಿ ಮುಗಳ್,ಚಂಡಮಾರುತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿನ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್
ಉಂದು ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಲೆಕ್ಕ ಬೇಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಟಿ ವಿ ,ರೇಡಿಯೊ ,ದೂರವಾಣಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಂತರ್ಜಾಲೆನ ಸಿಗ್ನಲ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅವೆನ್ ಇಡಿ ಪ್ರಪಂಚೊಗು ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸದ್ ಕೊರ್ದು ಪ್ರಸಾರ ಆಪಿಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುಂಡು.ದುಂಬು ಮೋಡ,ಸಮುದ್ರದ, ಪರ್ವತ, ಗುಡ್ಡ ,ಬೆಟ್ಟ ಪೂರಾ ಆಡ್ಡ ಇತ್ತ್ಂಡ ಸಿಗ್ನಲ್ ತಿಕ್ಕೊಂದಿತ್ತಿಜ್ಜಿ ಇತ್ತೆ  ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಮಸ್ತ್ ದೂರಾ ಮುಟ್ಟಲ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸದ್ ಕೊರ್ದು ಸಿಗ್ನಲ್ ತಿಕ್ಕುಲೆಕ್ಕ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡು.೧೯೬೦ಡ್ ಎಕೊ 1 ಪನ್ಪಿನ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್ ಉಡಾವಣೆ ಆತ್ಂಡ್.ಅವೆರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೯೬೨ ಡ್ ರಿಲೇ 1 ಬೊಕ್ಕ ಟೆಲ್ ಸ್ಟಾರ್ 1 ಉಡಾವಣೆ ಆಂಡ್.
ನ್ಯಾವಿಗೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್
೧೯೫೦ ಡ್ ನ್ಯಾವಿಗೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆಂಡ್. ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ವಿಮಾನ ಯಾತ್ರೆ, ಜಲಸಂಚಾರದಪಗ ಪೊರ್ತು ಬೊಕ್ಕ ದೂರೊನ್ ತೆರಿಪಾಯೆ ಸಹಾಯ ಆಪುಂಡು.
ರೆಕೊನಸ್ಯನ್ಸ್ ಸೆಟಲೈಟ್
ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆನ್ ನಮ್ಮ ಮಿಲಿಟರಿ ಭದ್ರತೆಗ್ ಬೋಡಾದ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವ.ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಬೇತೆ ದೇಶದ ಮಿಲಿಟರಿ ಚಟುವಟಿಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.
ರಿಮೊಟ್ ಸೆನ್ಸಿಂಗ್ ಸೆಟಲೈಟ್
ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಕಕ್ಷೆಡ್ ಸುತ್ತೊಂದು ಭೂಮಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಮೂಲ್ಯವಾಯಿನ ಮೂಲಸಂಪತ್ತ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಪೊರ್ತು ಪೊರ್ತುಗು ಸರಿಯಾಯಿನ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿದ ಅಡಿಟುಪ್ಪುನ ಖನಿಜ ಸಂಪತ್ತ್ ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಚನೆ ಪ್ರಾಣಿಲೆನ ವಲಸೆದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪುಂಡು.ಕೃಷಿಕ್ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪೊಡ್ದು ಆಪಿನಂಚಿನ ಹಾನಿದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು.ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲೆಗ್ ಕಕ್ಷೆಡ್ ಸುತ್ತೊಂದು ನೆಲ ,ಭೂಮಿದ ಮಾಹಿತಿ ಚಿತ್ರೊನು ದೆಪ್ಪುನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಉಂಡು.
ಸರ್ಚ್ ಎಂಡ್ ರೆಸ್ಕ್ಯುಸೆಟಲೈಟ್
ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪೊರ್ತುನು ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆ ಅಪಾಯೊನು ತಪ್ಪಾಯೆರೆ ಸಹಾಯ ಮಲ್ಪುಂಡೂ.ಹಡಗುಲೆಗ್  ಅತ್ತಂಡ ವಿಮಾನಲೆಗ್ ಸಂಚಾರದ ಪೊರ್ತುಡು ಅಯಿಕುಲೆಗ್ ದಾದಾಂಡಲ ಅಪಾಯ ಇತ್ತ್ಂಡ ಅವೆನ್ ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಪತ್ತೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಮಾಹಿತಿ ಕೊರ್ದು ಅಪಾಯೊರ್ದು ಪಾರು ಮಲ್ಪುಂಡು.
ಸ್ಪೆಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೊರೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್
ಸ್ಪೆಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ಲೊರೇಶನ್ ಸೆಟಲೈಟ್ ಲೆನ್ ಸೌರಮಂಡಲೊಡು ಸುತ್ತುನ ಗ್ರಹೊಕುಲೆನ ಅಧ್ಯಯನೊಗು ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಆಂಡ ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಕುಲು ಅಸ್ಟ್ರೊನೊಮಿ ಸೆಟಲೈಟ್ ಲೆರ್ದ್ ವಿಭಿನ್ನವಾದುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ವಿಜ್ಞಾನ ವರ್ಗೊ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ತುಳು ಯೋಜನೆ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪಟ್ಯೊ ಲೇಕನೊಲು
ಕುದುರೆ
ಕುದುರೆ (ಎಕೂಸ್ ಫ಼ೆರೂಸ್ ಕಬಾಲೂಸ್) ಎಕೂಸ್ ಫ಼ೆರೂಸ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕಾಡ್ದ ಕುದುರೆಳ ರಡ್ಡ ಉಪಪ್ರಜಾತಿಳೆನ ಪೈಕಿ ಒಂಜಿ. ಅವು ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಕುಟುಂಬಡ್ ಎಕ್ವಿಡೈಗ್ ಸೆರ್ದಿನ ಒಂಜಿ ಬೆಸ ಕಾಲ್ಬೆರೆಳುಪ್ಪುನ ದೊರಗುಲ್ಲ ಸಸ್ತನಿ. ಕುದುರೆಳು ಕರಿನ ೪೫ ದ್ದ ೫೫ ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷೊಡು ಎಲ್ಯ ಕಾಲ್ಬರೆಳುಪುನ ಪ್ರಾಣಿರ್ದ್ ದುಂಬುದ ಮಲ್ಲ ಒಂಜೆ ಕಾರ್ ದ ಬೆರೆಲ್‍ದ ಪ್ರಾಣಿಯಾದ್ ಪರಿವತ೯ನೆ ಆತ್ಂಡ್. ಉಂದು ಏಕ ಖುರ ಜಾತಿಗ್ ಸೆರ್ದಿನ ಸ್ತನಿ; ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಯಿನ ಪುದರ್ ಈಕ್ವಸ್ ಕೆಬಲ್ಲಸ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡ್ದಿಂಚಿ ಕುದುರೆ  ನರಮಾನಿಲು ಸಾಂಕೊಂದು ಬತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿ.
ಉಪಯೋಗೊಲು
ದಿನ್ನೊ ಕೊನೆಯೆರೆ, ಸವಾರಿ ಮಲ್ಪೆರೆ, ವ್ಯವಸಾಯೊಡು ನಾನಾ ಬಗೆತ್ತ ಕೆಲಸೊಲೆನ್ ನಿರ್ವಹನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಕುದುರೆದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದುಂಡು. ಉಂದು ಅತ್ತಂದೆ ಕುದುರೆ ನನೊಂಜಿ ರೀತಿಡ್‍ಲಾ       ಉಪಯುಕ್ತವಾಯಿನ ಪ್ರಾಣಿ. ಉಂದೆತ ಮಾಸೊನುಲಾ ತಿನ್ಪೆರ್. ಚೋಲಿನ್ ಹದೊಮಲ್ತ್ ದ್ ಬಳಸುವೆರ್. ಚೋಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಕುಜಲ್‍ ರ್ದ್ ಕುಂಟು, ಮುಟ್ಟು ಇಂಚಿತ್ತಿನ ವಸ್ತುಲೆನ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಶರೀರೊದ ಅಂಗಾಂಶಲೆರ್ದ್ ಅಂಟ್, ಸೀರಮ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಕುದುರೆದ ಪೇರ್ ನ್‍ಲಾ ಪರ್ಪೆರ್. ಕುದುರೆ ಬೊಕ್ಕ ಕತ್ತೆಲೆನ ನಡುವೆ ತಳಿಸಂಮಿಶ್ರಣೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಹೇಸರಗತ್ತೆಲಾ ಸಾಮಾನ್ ಕೊನೊಯೆರೆ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಪಡೆದ್ಂಡ್.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ವರ್ಗೊ:ಪ್ರಾಣಿಲು
ತುಳುನಾಡ ಸ್ಥಳನಾಮೊ
ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಸ್ಥಳನಾಮೊ ಪಂಡ ತುಳುನಾಡ್‍ದ ಜಾಗೆದ ಪುದರ್. ಬಡೆಕ್ಕಾಯಿ ಗೋಕರ್ಣೊಡ್ದು ತೆನ್ಕಾಯಿ ನೀಲೇಶ್ವರೊಗು ಮುಟ್ಟ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟ ಪಡ್ಡೋಯಿ ಕಡಲ್ ಮುಟ್ಟದ ಪ್ರದೇಶೊನು ತುಳುನಾಡ್ಂದ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯೊಡು ಗುರುತಿಸಾದೆರ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ಸ್ಥಳನಾಮೊಲೆಡು (ಅಂಚನೆ ಕನ್ನಡದ ಊರುಲೆಡ್) ಬರ್ಪುನ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಯ ಪದೊಕ್ಕುಲು ಬೊಕ್ಕ ಆ ಪುದರುಲೆನ ಊರುಲೆನ ಪಟ್ಟಿ ಇಂಚ ಉಲ್ಲೊ.
ಏಷ್ಯಾ
ಏಷ್ಯಾ ಪರ್ಪಂಚೊದ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ಅಂಚೆನೆ ಜಾಸ್ತಿ ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನಂಚಿನ ಖಂಡೊ ಆದುಂಡು. ಭೂಗೋಲೊದ ಸುಮಾರ್ ೮.೭% ಪ್ರದೇಸೊ ಈ ಖಂಡೊಡುಂಡು. ಅಂಚೆನೆ ಪರ್ಪಂಚೊದ ಸುಮಾರ್ ೬೦% ಜನಸಂಕ್ಯೆ ಮೂಲುಂಡು.
ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡೊಬಯ ಈ ಪ್ರಕಾರೊ ವಿಭಜಿಸದ್ಂಡ್.
ಪ್ರಾಂತ್ಯೊಲು ಬುಕ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೊಲು
ಈ ಪಟ್ಟಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಡ್ ಉಪಯೋಗಿಸವುನ ವ್ಯವಸ್ಥೆದ ರೀತಿಡ್ ಸಂಗಟನೆ ಆತ್ಂಡ್.
ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್
thumb|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ೧೯೫೦, ಸಪ್ಟಂಬರ್, ೧೮ ತಾರಿಖುಗು ಪುಟ್ಟಿಯೆರ್. ಮೈಸೂರುಡು ಪುಟುದಿನ ಮೇರ್ನ ಸುರುತ ಪುದರ್ ಸಂಪತ್ ಕುಮರ್. ಮೇರ್ ೨೨೦ದ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಿನೆಮಾಡು ನಟಣೆ ಮಲ್ದೆರ್. ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣ್ಗಾಲ್ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಲ್ದಿನ ನಗರಹಾವು (೧೯೭೨) ಪಿಚರ್ದಾ ಸುರುಕು ನಟನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಬೇತೆ ಬೇತೆ ಪಾತ್ರೊಲೆನು ಮಲ್ತೆದ್ ಒರಿಯೆ ಮಲ್ಲ ನಟೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ನ ಪಡೆವೊಂನ್ಡೆರ್ ಬಂಧನ, ನೀಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ, ಸಾಹಸ ಸಿಂಹ, ಆಪ್ತಮಿತ್ರ, ಆಪ್ತರಕ್ಷಕ ಏ ಸಿನೆಮೊಲೆಗ್ ಬಾರಿ ಪುದರ್ ಬತ್ತ್ಂಡು. ಸಿನೇಮಾದ ನಟಿ ಭಾರತಿ ಮೆರೆನ್ ಮದಿಮೆಯಾಯೆರ್. ಕೀರ್ತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಪನ್ಪಿನ ಮಗಲ್. ಅಸಿರುದ್ಧ್ ಮಮಾರ್ಯ,ಅಂಚಿತ್ತಿನ ಮಲ್ಲನಟೆ.... ೫೯ ನೇ ವಾರ್ಷೊಡು ೨೦೦೯, ಸಪ್ತೆಂಬರ್ ೩೦ ತಾರಿಖುಗು ತೀರ್ ಪೊಯೆರ್...
ನಚಿಕೇತ
ನಚಿಕೇತ ಪನ್ಪುನಾಯೆ ಅರುಣಿ ಪನ್ಪುನ ಉದ್ಧಾಲಕ ಮುನಿನ ಮಗ. ದ್ರುಡೊ ಮನಸ್ಸ್‌ದ ಹಠವಾದಿ ಆನ್. ಆಯನ ಅಮ್ಮೆ ಯಜ್ಞೊಡು ಮುದಿಗೋವುಲೆನ್ ದಕ್ಷಿಣೆಯಾದ್ ಬ್ರಾನೆರೆಗ ದಾನೊ ಕೊರೊಂದಿಪ್ಪುನವು ಆಯಗ್ ಸರಿ ತೋಜುಜಿ. ಅಮ್ಮಗ್ ಬುದ್ಧಿ ಪನಯೆ, ಪನಂದೆ ಇಪ್ಪಯೆ. ಎಂಚಾಂಡಲಾ ಅಮ್ಮನ ಬೇಲೆಗ್ ತಡೆವೊಡ್ಡೊಡು. ಎಂಚ? ಅಯಿಕ್ ಒಂಜಿ ಉಪಾಯೊ ನಾಡಿಯೆ. ಅಮ್ಮೆರೆ ಕೈತಡೆ ಅಪಗಪಗ ಪೋದ್ ಅಮ್ಮಾ ಎನನ್ ಏರೆಗ್ ಕೊರ್ಪಂದ್ ಕೇನ್ಯರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆ. ಕೋಪೊಡು ಅರುಣಿ ನಿನನ್ ಸಾವುದ ಬಾಯಿಗ್ ಕೊರ್ಪೆಂದ್ ಪಂಡೆ. ಕೂಡ್ಲೆ ನಚಿಕೇತೆ ಅಮ್ಮೆರೆ ಪಾತೆರೊನು ನಡಪಾಯೆರೆ ಕುಸಿಟ್ ಲಕ್ಕ್‌ಯೆ. ಯಮನಾಡೆಗ್ ಪೋಯೆ. ಯಮೆ ಇದ್ಯಾಂಡ್. ಆಯೆ ಬರ್ಪುನೇಟ ಕಾತ್‍ದ್ ಕುಲ್ಲ್‌ಯೆ. ತನ್ನೊ ಅಸಾಧಾರನೊ ಪ್ರತಿಭೆಡ್ದ್ ಆಯೆನ ಪ್ರಶ್ನೆಲೆಗ್ ಮಾತಾ ಉತ್ತರೊ ಕೊರ್‍ದ್ ಆಯನ್ ಮೆಚ್ಚಿಯೆ. ಆನನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಗ್ ಮೆಚ್ಚ್‌ನ ಯಮೆ, ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸುರು ಮಲ್ತೆ. ಆಂಡ ದ್ರುಡೊ ಮನಸ್ಸ್‌ದ ನಚಿಕೇತೆ ಬಗ್ಗ್‌ಜೆ. ಯಮೆ ಆಯನ್ ಸಮ್ಮನೊ ಮಲ್ತೆ. ಯಮಡ್ದ್ ದಿಮಜ ಜ್ಞಾನಸಂಪತ್ತ್‌ನ್ ಗಳಸ್‌ದ್ ಇಂಬ್ಯೆ ಸಂತೃಪ್ತೆ ಆಬುಕ್ಕೊ ಅಮ್ಮೆರೆನ್ ಸೇರೊಂಡೆ. ನಚಿಕೇತನ ಉಪಾಖ್ಯಾನೊ ಕಠೋಪನಿಷತ್ತ‍್‌ಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದೊ ಆದುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಪುರಾಣ
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅತ್ತಂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(ಐ) ಪಕ್ಷೊ ಅತ್ತಂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊ ಭಾರತಡ್ ಇನಿ ಇಪ್ಪುನ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಲೆಡ್ ದಿಂಜ ಪಿರಾಕ್‍ದ ಬುಕ್ಕೊ ದಿಂಜ ಮಲ್ಲ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ೧೮೮೫ಡ್ ಸ್ತಾಪನೆ ಆಯಿನ ಈ ಪಕ್ಷೊ, ಬ್ರಿಟೀಸೆರೆ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಇರುದ್ದೊ ಹೋರಾಟೊಡು ದುಂಬುಡುಂತುದು ಅಂಚನೆ ಬಾರತೊದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೊ ಹೋರಾಟೊಡು ಬುಕ್ಕೊ ಬಾರತೊದ ಆಡಳಿತೊನು ಮಸ್ತ್ ಎಚ್ಚ ಕಾಲೊ ವಹಿಸದ್ಂಡ್.
ಬಾರತೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊದ ಬುಲೆಚಿಲ್
-
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷೊದ ಒಕ್ಕೂಟೊ -ಯು ಪಿ ಯೆ ೨೦೦೯
-
ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು
ಮದಿಮೆ ಆದ್ ಕಂಡನಿಲ್ಲಡೆ ಬತ್ತಿನ ಪೊಣ್ಣು ಸುರುತ ಆಟಿ ತಿಂಗೊಲುನು ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಡ್ ಕರಿಪುನ ಒಂಜಿ ಪಿರಾಕ್‌ದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಂದೆನ್ ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಕಾರಣ
ಆಟಿ ಕಷ್ಟದ ತಿಂಗೊಲು. ಅಪಗ ಬೆನ್ನಿದ ಬೇಲೆ ಮುಗಿ ದುಪ್ಪುಂಡು. ಕೊಳಕೆ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಾತ್ರ ಅರಿ-ಬಾರ್ ಒರಿದುಪ್ಪುಂಡು. ಸುಗ್ಗಿ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಒಂತೆ ಉಪ್ಪು. ಅವ್ವೇ ಒಂಜೇ ಬುಲೆ ಮಲ್ತಿನಕ್ಲೆನ ಇಲ್ಲಡ್ ಕರಿ ವರ್ಸೊ ಏಣೆಲ್‌ದ ಅರಿ ಪೂರಾ ಕಾಲಿಯಾದುಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಆಟಿಡ್ ಕೆರೆಂಗ್, ತೇವು, ತಜಂಕ್, ಮೂಂಡಿ, ಉಪ್ಪಡಚ್ಚಿಲ್, ಸಾಂತಣಿ ಇಂಚಿನ ಸೊತ್ತುಲೆನೇ ತಿಂದ್‌ದ್ ದಿನ ಕರಿಯುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಈ ಬಂಙನ್ ಪೊಸ ಮದಿಮಲ್ ಅನುಭವಿಸುನ ಬೊಡ್ಚಿ ಪಂಡ್‌ದ್ ಅಪ್ಪೆ ಇಲ್ಲಗ್ ಕಡಪುಡುನ ಕ್ರಮ ಸುರು ಆದುಪ್ಪು.
ಉಲ್ಲೇಕೋ
ವರ್ಗೊ:ತುಳುನಾಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಅಂಗಾರಕ
ಮಂಗಳ (ಗುರ್ತ: 16px|♂) - ಸೂರ್ಯನ ಸೌರಮಂಡಲದ ನಾಲನೆತ ಗ್ರಹ. ಸೂರ್ಯಗ್ ಭೂಮಿಡ್ದ್ ದೂರೊಡಿತ್ತ್‌ದ್, ಗುರು ಗ್ರಹಡ್ದ್ ಕೈತಲ್‍ಡುಂಡು. ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಬಾಸೆಡ್ 'ಮಾರ್ಸ್'(Mars) ಪಂಡ್‍ದ್ ಈ ಗ್ರಹೊನು ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಭೂಮಿದ ಅರ್ದೊದಾತ್ ವ್ಯಾಸೊ ಉಪ್ಪುನ ಈ ಗ್ರಹೊ ತನ್ನ ಅಕ್ಷೊನು ಸುಮಾರ್ ೨೪ ಗಂಟೆಡ್ ಸುತ್ತುಂಡು. ಆಂಡ ಸೂರ್ಯನ ಸುತ್ತೊ ಒರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಬರಿಯೆರೆ ೨ ವರ್ಷ(೬೮೬.೯೮ ದಿನೊ)ನೇ ಬೋಡಾಪುಂಡು. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹೊಡು ನೀರ್ ಇಪ್ಪುನ ಬಗೆಟ್ ನಾಸಾ ಅಧಿಕೃತವಾದ್ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 28, 2015ಡ್ ಗೋಸನೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.
ಪರಿಚಯ
ಈ ಗ್ರಹೊದ ವ್ಯಾಸೊ ೬,೭೯೦ ಕಿ.ಮೀ.(೪,೨೨೦ ಮೈಲ್). ಸೂರ್ಯಡ್ದ್ ಸುಮಾರ್ ೨೨೮,೦೦೦,೦೦೦ ಕಿ.ಮೀ.(೧೪೨,೦೦೦,೦೦೦ ಮೈಲ್)ದೂರೊಡುಪ್ಪುನ ಮಂಗಳನ ವಾತಾವರನೊಡು ಇಂಗಾಲಾಮ್ಲದೊಟ್ಟುಗೆ ಒಂತೆ ನೀರ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹೊದ ಬಣ್ಣೊ ಕೆಂಪು ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರೊ ಇಂದೆನ್ 'ಕೆಂಪು ಗ್ರಹೊ' ಅತ್ತಂಡ 'ಅಂಗಾರಕ' (:en:Red Planet|ರೆಡ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್) ಪಂಡ್‍ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಮಂಗಳ ಗ್ರಹೊಗು ಫೋಬೋಸ್ (Phobos) ಬುಕ್ಕೊ ಡೀಮೋಸ್ (Deimos) ಪನ್ಪಿ ೨ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಉಪಗ್ರಹ ಉಂಡು. ಎಲ್ಯೆ ಆಯಿನ ವಿಲಕ್ಷಣೊ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ ಉಪಗ್ರಹೊಲು ಮಂಗಳನ ಗುರುತ್ವೊಡ್ದ್ ಪತೊನುನ ದುಂಬು ಆಸ್ಟೆರೊಯ್ಡ್ ಆದಿತ್ತುದು. (asteroid). ಭೂಮಿಡ್ದ್ ಮಂಗಳೊನು ಬಜಿಕಣ‍್ಣ್‌ಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಮಂಗಳೊದ ಗೋಚರ ಪ್ರಮಾಣ (apparent magnitude) −೨.೯ಗ್ ಮುಟ್ಟೊ ಇಪ್ಪುಂಡು. ಭೂಮಿಡ್ದ್ ತೂನಗ ಬಜೀ ಶುಕ್ರ, ಚಂದ್ರ ಬುಕ್ಕೊ ಸೂರ್ಯ ಗ್ರಹೊಕುಲು ಮಂಗಳಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಮಿನ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು. ಆಂಡ ವರ್ಸೊದ ದಿಂಜ ದಿನೊಲೆಡ್ ಗುರು ಗ್ರಹೊ ಮಂಗಳಡ್ದ್ ದಿಂಜ ಮಿನ್ಕ್‌ದ್ ತೋಜುಂಡು.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
<References />
ಜೈನ ಮಂದಿರೊಳು
ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ ಆಲೋಚನೆ ಮನ್ಪುನಗ ನಮಕ್ ಜೈನ ಮಂದರ ನೆನಪುನವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ ದ ಮಸ್ತ್ ಜೈನ ಮಂದಿರ ನೆನಪಾವುನವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್ ಮಸ್ತ್ ಮಂದಿರೊಳು ಪುರಾತನ ಮಹಿಮನ್ ಸಾರೊಂದು ಉಂಡು.
ನಮ್ಮ ತುಳುನಾಡ್‌ದ ಮಸ್ತ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ತಿಕ್ಕಿದ ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪೩೨ಟ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿನ ಕಾರ್ಕಳದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರ, ಮಾಡಬಿದ್ರೆದ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ, ಬೊಕ್ಕ ಧರ್ಮಸ್ಥಳಟ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಆಯಿನ ನ ವಿಗ್ರಹ ಇಂದು ಬಸದಿಗ್ ಜನರೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಈ ಜನರೆನ್ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮನ್ಪುನ ಶಕ್ತಿಡ್ ಪ್ರಸಿದ್ದಿ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಈ ಜೈನ ಮಂದಿರೊಡು ನಮ ಮಹಾವೀರ ಬೊಕ್ಕ ಬಾಹುಬಲಿನ ವಿಗ್ರಹ ಪೂಜೆ ಆಪುನೇನ್ ತೊವೊಲಿ.
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ದೇಸ್ಥಾನೊಲು
ಮುಡದಾಯ
ಕಾಶಿ ಕ್ಶೇತ್ರೊಡ್ ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆಯಾದಿತ್ತಿನ ಕಾಲಭೈರವೆ ಪನ್ಪಿನ ಶಿವ ಗಣ ಕದಿರೆದ ನಾಲ್ ಜೋಗಿ ಪುರುಷೆರೆಡ್ದ್ ತುಳುನಾಡೊರ್ಮೆ ಮುಡದಾಯೆ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಡ್ ಮೆರೆಯೊಂದುಂಡು.
ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ
ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೊದ ೧೩ನೆದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿಯೆರ್ ಗಣ್ಯ ಸಾಹಿತಿಲುಲಾ ಅಂದ್. ಆರೆನ ಬುಡೆದಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿಲಾ ಲೇಖಕಿ. ಮಗೆ ಹರ್ಷ ಮೊಯಿಲಿ.
ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಗೋಕರ್ಣನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕುಡ್ಲದ ಕುದ್ರೋಳಿ ಪನ್ಪಿ ಜಾಗೆಡ್ ಉಂಡು. ಮುಲ್ಪ ಶಿವ ದೇವೆರೆನ್ ಗೋಕರ್ಣನಾಥನ ರೂಪೊಡು ಸುಗಿಪುವೆರ್. ದುಂಬುದ ಕಾಲೊಡು ಬಿಲ್ಲವೆರೆಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಅಂಗಣೊಗು ಪೋದು ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಅವಕಾಶ ಇಜ್ಜಾಂಡ್. ತುಳುನಾಡ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಮಲ್ಲವು ಬಿಲ್ಲವೆರ್ನವು. ಎಕ್ರೆ ಎಕ್ರೆ ಬೆನ್ನಿ ಸಾಗೋಳಿ,ಗುತ್ತು ಬರ್ಕೆದ ಇಲ್ಲುಲು ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಿಲ್ಲವೆರೆಗ್ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಇಜ್ಜಂದಿ ಕಾಲ ಅವು. ನಾಗಾರಾಧನೆ, ಭೂತಾರಾಧನೆಲೆನ್ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತಿ ಬಿಲ್ಲವೆರೆಗ್ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆಡ್ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪು ಇಜ್ಜಾಂಡ ಪಾಲ್ ದೆತೊನಿಯೆರೆ ಅವಕಾಶ ಇಜ್ಜಾಂಡ್.
ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿ
ಉಲ್ಲೇಕೊ
ವರ್ಗೊ:ಕನ್ನಡ ಕವಿ
ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಇತಿಹಾಸ
ಕುಡ್ದ ಹ್ಯೊಗೆಬಜಾರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಿಲ್ಲವ ಮನೆತನೊಟ್ಟು ಪುಟ್ಟುದಿ ಕೊರಗಪ್ಪೆರ್ 1908ಗು ಕೆಲವು ದೋಸ್ತಿಯಾಡ್ಲೆ ಒಟ್ಟುಗು ಕೇರಳದ ಕಣ್ಣನೂರುಡು ಇತ್ತಿನ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಸ್ವಾಮಿನ್ ಬೇಟಿ ಮಲ್ತ್ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬರಿಯೆರೆ ಲೆಪ್ಪು ಕೊರಿಯೆರ್. ಬಿಲ್ಲವ ಮುಖಂಡೆರೆನ ಲೆಪ್ಪುಗು ಬೊಕ್ಕ ಬಿಲ್ಲವೆರೆ ಬಯಕೆನ್ ಪೂರ್ಣ ಮಲ್ಪರೆ 1912ಕ್ಕ್ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಸ್ವಾಮಿ ಕುಡ್ಲಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಕುದ್ರೋಳಿಡ್ ಗೋಕರ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಪನ್ಪುನ ಸಮಾಜ ಸೇವಕೆರ್ ಉಂದೆನ್ ತೂದು ಅಕ್ಲೆಗಾತ್ರ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಕಟ್ಟಯೆರ್. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರೊ ಇತ್ತೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗೋಕರ್ಣನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪನ್ಪುನ ಪುದರ್ಡ್ ಜಗತ್ತ್ ಇಡೀ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆತ್ತ್ಂಡ್. ಇನಿ ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಪ೦ದ ಇದಿ ಲೋಕದೆ ಪ್ರಸಿದ.
ಆರಾಧನೆ
ಶಿವ ದೇವೆರೆನ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮುಲ್ಪ ಗಣಪತಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ, ಕಾಳ ಭೈರವ, ನವಗ್ರಹ, ಶನೀಶ್ವರ ಅಂಚೆನೆ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ್ ಸುಗಿಪುವೆರ್. ಸಾಹುಕಾರ್ ಕೊರಗಪ್ಪ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಸುರೂತ್ತ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ಆದಿತ್ತೆರ್. ಇಂಬೆರೆನ ಮಗೆ ಆಯಿನ ಸೋಮಸುಂದರ ಅಂಚೆನೆ ಜನಾರ್ಧನ ಪೂಜಾರಿ ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಂತೆರ್.
ವರ್ಷಾವಧಿ ಉತ್ಸವ
ಉಂದು ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ, ಕೃಷ್ಣಾಷ್ಟಮಿ, ನವರಾತ್ರಿ, ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ದೀಪಾವಳಿ ಅಂಚೆನೆ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಜಯಂತಿ ಪರ್ಬೊಲೆನ್ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುವೆರ್.
ಕುಡ್ಲ ದಸರಾ
ಮುಲ್ಪ ನವರಾತ್ರಿ ಪರ್ಬ ಮಸ್ತ್ ಗೌಜಿಡ್ ಆಚರಣೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಮಹಾ ಗಣಪತಿ, ಶಾರದಾ ಮಾತೆ ಅಂಚೆನೆ ನವದುರ್ಗೆಲೆನ ವಿಗ್ರಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮನ್ಪುವೆರ್. ಶೈಲ ಪುತ್ರಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಿ, ಚಂದ್ರಕಾಂತ, ಕೂಷ್ಮಾಂಡಿಣಿ, ಸ್ಕಂದ ಮಾತ, ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ, ಮಹಾಕಾಳಿ, ಮಹಾಗೌರಿ, ಅಂಚೆನೆ ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ ಮುಲ್ಪ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಆಪುನ ನವದುರ್ಗೆಲು. ಮುಲ್ಪದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆಗ್ ಕುಡ್ಲದ ದಸರಾ ಆಚರಣೆ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕುಡ್ಲ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸ್ಥಾಪಕೆರ್ ಬಿ. ಆರ್. ಕರ್ಕೇರೆರ್. ೧೮೯೨ ಜುಲೈ ತಿಂಗೊಲ್ಡು ಪುಟ್ಡಿನ ಮೇರ್ ಬೇಲೆಗಾದ್ ಬೊಂಬಾಯಿಗ್ ಪೋಯೆರ್. ಅಲ್ತ್ ಡ್ದ್ ಅಸ್ಸಾಂಗ್ ಪೋದು ಬೇಲೆ ಮಲ್ತೊಂದುಪ್ಪುನೊಟ್ಟಿಗೆ ಅಲ್ತ ನಗರ ಸಬೆತ್ತ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಲಾ ಸೇವೆ ಮಲ್ತ್ ದೆರ್. ೧೯೪೬ಕ್ಕ್ ಕುಡ್ದಗ್ ಬತ್ತ್ ದ್ ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯೊ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಇತ್ತೆರ್. ೧೯೫೭ ಸುರತ್ಕಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರೊಡು ಓಟುಗು ಉಂತುದು ಮೈಸೂರು ಶಾಸನ ಸಭೆಕ್ಕ್ ಸದಸ್ಯೆರಾದ್ ಆಯ್ಕೆ ಆಯೆರ್. ಮೆರೆನ ಅವದಿಡ್ ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಾಲಯೊಡು ಶಾರದಾ ಅಪ್ಪೆನ ವಿಗ್ರಹದ ಮೆರವಣಿಗೆನ್ ಸುರು ಮಲ್ತೆರ್. ಕರಿನ ೬೦ ವರ್ಷೊಡ್ದಿಂಚಿ ಕುದ್ರೋಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ನಡಪು ದಸರಾ ಮಂಗಳೂರು ದಸರಾ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ ಡ್ ಬಾರಿ ಗೌಜಿಡ್ ನಡಪುಂಡು.
ಕುದುರೆಮುಖ
ಕುದುರೆಮುಖ: ಉಂದು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆದ ಮೂಡಿಗೆರೆ ತಾಲೂಕುದ ಒಂಜಿ ತೂಪಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ. ಈ ಪರ್ವತಸಾಲ್ (ಶ್ರೇಣಿ) ತೂವೆರೆಗ್ ಕುದುರೆದ ಮೊನೆದಲೆಕ್ಕ ಉಂಡು. ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಮಸ್ತ್ ಕಾಡ್ ಉಂಡು. ಆ ಕಾಡ್‍ಡ್ ಮಸ್ತ್ ಬಗೆತ ಪ್ರಾಣಿಲು ಉಲ್ಲ.ಈ ಕುದುರೆಮುಖ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಮಸ್ತ್ ಕರ್ಬದ ಅದಿರು ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಉಂದೆನ್ ಗೆಪ್ಪೆರೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸಂಗ್ರಹ ಮಲ್ಪೆರೆಗ್ ಮಲ್ಲ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇತ್ತ್ಂಡ್.ಈ ಕರ್ಬದ ಅದಿರ್ನ್ ಇರಾನ್ ದೇಸೊಗು ರಫ್ತು ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್. ಆಂಡ ನೆಟ್ಟ್ ಮಸ್ತ್ ಪರಿಸರಗ್ ಹಾನಿ ಆಪುಂಡು ಪಂಡ್‍ದ್ ಇತ್ತೆ ಗುಡ್ಡೆ ಅಗೆಪುನ ಕೆಲಸ ಉಂತಾದೆರ್. ಈ ಕುದುರೆಮುಖದ ವಿಶೇಷತೆ ೩೬೫ ದಿನಲಾ ತಂಪಾಯಿನ ವಾತಾವರಣ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಅಂಚಾದ್ ಇಡೆಗ್ ಮಸ್ತ್ ಜನ ಬರೊಂದು ಉಪ್ಪುವೆರ್.
ಕರ್ಬದ ಅದಿರ್‍ದ ಮಲ್ಲ-ಭಂಡಾರ
ಕುದುರೆ ಮುಖ ಜಿಂಜ ಬೊಲ್ಪುಗು ಬತ್ತಿನಿ ೧೮೭೬ಡ್‍ದ್ ಬೊಕ್ಕ. ೧೯೧೩ಡ್, ಮೈಸೂರು ಜಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್  ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟಿಡ್   ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದಿತ್ತಿನ, ಸಂಪತ್ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್  ಇನ್ಪಿನಾರ್  'ಕುದುರೆ ಮುಖ  ಬೆಟ್ಟೊ' ಡ್  ಕರ್ಬದ ನಿಕ್ಷೇಪೊಲೆನ್ ನಾಡ್ದ್  ಪತಿಯೆರ್. ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಅದಿರ್‍ ತಿಕ್ಕುಂಡುಂದು ಅಂದಾಜಿ ಮಲ್ತಿತ್ತೆರ್. ಮುಲ್ಪ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಿನರಲ್ ಡೆವೆಲಪ್ ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ೧೯೬೫ಡ್ ಗಣಿ ಕೆಲಸ ನಡಪಾದ್, ಪ್ರತಿ ವರ್ಸೊ ೨೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಕರ್ಬೊದ ಅದಿರು ದೆತ್ತ್‌ಂಡಲಾ ಮೋಸ ಆವಂದ್ ಪನ್ಪುನ ವರದಿ ಕೊರ್ದಿತ್ತ್‌ಂಡ್. ೧೯೭೫ಡ್ ಭಾರತ-ಇರಾನ್ ನಡುಟು ಅದಿರ್ ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೊ ಒಪ್ಪಂದೊಗು ಸಹಿ ಪಾಡಿಯೆರ್. ಮೈಸೂರು ಸರಕಾರೊದ ಆಡಳಿತೊಡು ಬಾರೀ ಗಣಿ ಸಂಸ್ಥೆದ ಕುದುರೆಮುಖ ಐರನ್ ಓರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ೧೯೭೬ನೆ, ಏಪ್ರಿಲ್ ೨ದಾನಿ ಅಸ್ತಿತ್ವೊಗು ಬತ್ತ್‌ಂಡ್. ವಾರ್ಷಿಕ ೭೫ ಮಿಲಿಯನ್  ಟನ್ ಕರ್ಬೊದ ಅದಿರ್ ದೆಪ್ಪುನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರೊಡು ಸ್ತಾಪನೆ ಆಯಿನ ಕುದುರೆಮುಖೊಡು ೪,೬೦೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್  ಭೂಪ್ರದೇಸೊನು ಸರಕಾರೊಡುದು ಗುತ್ತಿಗೆ  ಪಡೆವೊಂಡೆರ್. ಕುದುರೆಮುಕೊಡ್ದು ೯೯ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರೊದ ಕುಡ್ಲದ ಪಣಂಬೂರುದ ನವಮಂಗಳೂರು ಬಂದರುಡು ಕರ್ಬೊದ ಅದುರುನು ಊಂಚಿದ (concentrated)  ಗೋಲಿ (pellet) ಮಲ್ತುದು ರಪ್ತು ಮಲ್ಪುನ ಕಾರಖಾನೆ ಆಂಡ್. ಪೂರ್ಣವಾದ್ ರಪ್ತುಗಾದ್   ಮೀಸಲಾದಿತ್ತಿನ  ಈ  ಕಂಪೆನಿ, ಅನೇಕೊ ಸಾವಿರೊ ಎಲ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕೆಲೆಗ್ ಇಲ್ಲ ಅಂಡ್. ಅಲ್ಪದ ಜನೊಕ್ಲೆಗ್ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಸೊ ಮಲ್ತ್ ಕೊರ್ಂಡ್. ಇನಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಒಂಜಿ ಉದ್ಯೋಗ ಆದ್ ನೆಲೆಯಾತ್ಂಡ್.