cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
cinmmyan
kkayal sa kay' na cinmmyan (醃魚 醃肉) hya' ga, mutuw pin'qun kmayal na squliq maha tmmyan ma, ga tmmyan hya' ga ini' tmmiy na' ga yasa qu sawn maha tmmyan maku' na' sawn, ru cyuw su' syan cimu' ru mami' lga, yasa qu sawn maha cyux tmmyan sawn la. nanu' iy mhuqil lqu cin mami' qasa lga, ini' say maha tmmyan la, cinmmyan sawn kmayal la.
Taneti Maamau
Taneti Maamau (塔內希·馬茂)
Taneti Maamau (ryax sa 16 na byacing tay 9 squ kawas na 1960 - squ), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1960)
mrhuw Kiribati ta’ misuw hya’ ga Taneti Maamau, aring ryax tay 11 squ byacing tay 3 sa kawas 2016 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Taneti Maamau minkahul sa Onotoa na Kiribati.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Kiribati zyuwaw na:Squliq na pklahang gaga zyuwaw na:mrhuw Kiribati
cinmmyan
yalaw gi skahul sa gaga' na qnxan 'tayal mita' lga, yasa qu sawn maha gaga na qnxan 'tayal la.
sraral hiya' ga， kya qu inlwan ta qsinu ini ga saysyam, i~pzyux iyal ru iyat psi suqi maniq ga, yasa qu mutux naha' tmmyan ru ttkuhun naha' rmamatla.
nanu' kya qu lpyung mwah mkal lga, ungat qu nnaga' naha' lga, sayux naha' uzi lru nanu' yaqu cinmmyan qaniy qu snaga' naha' lpyung la. yalaw gi wal mhuqil lqu sni' naha' mami' ka hayhi' na qqsinuw ini' ga qulih lga, yasa qu sawn naha' cinmmyan la.
yalaw gi ini' uluw iyal nniqun qnxan naha' sraral ru, nanak yani qu blaq naha' balay niqun，sawyan maniq kwara' na 'tayal uzi gi nanak yaniy qu kinbbaqan naha' kbalay la.
kya qu cimu’ ru mami’ ga, baqun tmami’ qu qulih ru qsinu la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Nahuy go
2.pintyagan klahang hhlahuy qu qalang Cinsbu
Qsahuy hhlahuy sa surux rgyax qalang Cinsbu hiya ga piyang hlahuy na rakis balay, cpngan Utuc qparung hiya ga kya. 200 msyaw, Benniki hiya ga magal na qutux, huyay mtama cinlalu nqu te mpuw lpgan na utux qhuniq son naha. ‘inringan ga shtuy ni Salinka qu Tayal miyup qyunam, pinaras cinsgaliq qsliqan qu qalang Smangus ki qalang Cinsbu qani. 1986 kawas wayal suqun skut kwara qqhuniq sa Gohuga lga, nyux smungus skut naha skura qalang Tunan qu Salinka, shtuy ni qalang Cinsbu ki qalang Smangus, wayal masuq mblaq khtuy naha ywaw qani. Kntan qu sin’inlungan qa smi lungan gaga ki btiyux qani, ro twangun snyan nah lungan hoku nqu qpizing klahang naha hhlahuy qani, ana mciriq naha ki Sanlika hiya ga ana gnabil naha nanak, mucing nya lingay qu qalang Cinsbu qani ga maki balay hhlauy rakis na. 2014 kawas ini hngaw balay ptyagan na ppquriq qani skblingan naha magal qparung qani, Tayal qani g a sshum naha Sexu, ini naha bleqi klahang hhlauy rakis qani, memaw mmlahuy qalang Cinsbu, pmumu pkyalan ke, ps’urux naha sangan qlangan khtuy naha mmwah rgyax kahuul qalang b’nux, s’agal qpizing naha nanak klahang hhlahuy rakis qani.
mqbaq
hwa su mqbaq ki mliquy qasa？
Nahuy go
1.pinqwasan laqi cipaq
pinqwasan laqi cipaq qu llyung Linahuy pinqwasan laqi cipaq qu qalang Tunuan pinqwasan laqi cipaq qu qalang Smangus pinqwasan laqi cipaq qu qalang Klapay pinqwasan laqi cipaq qu qalang Naro pinqwasan laqi cipaq qu qalang Paqi pinqwasan laqi cipaq qu qalang Toruy pinqwasan laqi cipaq qu qalang Mekarang pinqwasan laqi cipaq qu qalang Slaq
mqbaq
zyuwaw na:Squliq Atayal
Nahuy go
2. pinqwasan laqi hopa
pinqwasan laqi hopa qu llyung Linahuy
Lmosay halan mangay
Nahuy go ga maki btunux Senseki, btunux qpatul, maki Koka koyen sa Papak Waqa, utux qparung sa qalang Cinsbu, tuqi lmsyan, Smangus, naki pitung mkilux.
B’bu rgyax Spazi
B’bu rgyax Spazi cyux maki lingay na Gohugo, Cukuto, go na Peypu, si say mah qutux kbhul na rrgyax hya ga nyan lpgun kbawiq na rgyax uzi.
Glagan sheluq turuy
Ungat glgan kisya sheluq Gohugo qani.
Mike Bloom
Mike Bloomsraral hya’ga sisyuw na NBA.
kawas tay 1915, ryax sa tay 14 nqu tay 1, Mike Bloom, squliq na p’unro. (mhuqil sa kawas tay 1993)
sakaw
zyuwaw na:Squliq Atayal sakaw cyux maki ngasal.
m'abi Tayal.
tomok
tomok (頭目)
Alexander De Croo
thumb|Alexander De Croo (亞歷山大·德克羅) thumb|labah Belgium
tomok
’tayal: tomok cami Itaṟal hiya ga, malahng ci utux galan naha ci ke’, yona asuran na alang, kani ka sun naha tomok
Alexander De Croo
Alexander De Croo (亞歷山大·德克羅)
tomok
zyuwaw na:Plngawan Atayal
Alexander De Croo
ryax sa tay 3 nqu tay 11, Alexander De Croo, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1975)
mrhuw Belgium ta’ misuw hya’ ga Alexander De Croo, aring ryax tay 1 squ byacing tay 10 sa kawas 2020 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Alexander De Croo minkahul sa Vilvoorde, Flemish Brabant na Belgium.
Taracan
thumb|Ji’an (Ci’an go)
alang Taracan (達拉贊部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Ci’an go, kwara sali buwan nya ga 292 buwan, 737 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 36% kyan ku 269 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 64% kyan ku 468 hi nya.
qapu’
qmupang niqun qu qapu’ hiya’.
thumb|qapu’
zyuwaw na:Squliq Atayal
Taracan
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Taracan hya’ ga bsilung. tay ’zil na Taracan hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Taracan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Taracan hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Taracan hya’ ga Lidaw. tay ’zil na Taracan hya’ ga Isawalian pahikukian.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Malta
thumb|labah Malta thumb|Malta
Malta (馬爾他) hya’ ga cyux maki’ tay 35 50 N, 14 35 E na Oco syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 316 sq km (maki’ tay 208ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 316 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 0 sq km)
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 32.30%, lhlahuy hya’ ga 0.90%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 66.80%.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Valletta.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 21 na tay mqiru’ byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Marie-Louise Coleiro Preca, aring ryax 4 squ byacing tay 4 sa kawas 2014 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qayqulih
thumb|qayqulih
qayqulih (魚類)
zyuwaw na:Squliq Atayal
Nakanu
thumb|Yanping (Genhe’I go)
alang Nakanu (拿卡努部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Genhe’I go, kwara sali buwan nya ga 80 buwan, 273 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 89% kyan ku 244 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 11% kyan ku 29 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 80%, Amis 1%, Paywan 1%, Puyuma 1%, binah lihuyan s’uli 5%.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Nakanu hya’ ga Kaminu. tay mkyahu’ na Nakanu hya’ ga Kalisahan.
kyokay (教會)
qalang Nakanu ga ungat kyokay.
hasisyo
maki 1 hasisyo.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
cinsali’
cinsali’ (家人)
pitu hi cinsali’ myan. uba mu ga kba’ ci cminun takil. uya mu ga kba’ ci cminun pala. yaba mu hiya ga musa mtiyow krryax. yaya mu ga mlahang sali’. kinan ro suyan mu likuy ro sswe mu kneril ga, mso’un myan musa mowas pn’wasan biru krryax, ’oyat ro knble’an ci inyanux na cinsali’ myan.
kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
sadu
thumb|Nin’ay go
Rodrigue Beaubois
Rodrigue Beaubois hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa p’aras mari’ tpucing tay suruw.
sadu
alang sadu (沙都部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 101 buwan, 366 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 95% kyan ku 348 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 5% kyan ku 18 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 82%, Tayan 10%, Bunun 3%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na sadu hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na sadu hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na sadu hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na sadu hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na sadu hya’ ga busi. tay ’zil na sadu hya’ ga truwan.
Lahaw
mwani misuw qalang ru cyux te inu部落概況與位置
kahul su Eki Ulay ga tkura tuqiy cinqlangan te 107 Seng, hminas su qalang Ulay ru tgliq Ulay, aw ini mopuw msyaw cikay spung lga tehuq squ qalang Rahaw la, mhani si su tkura gleng tuqiy nya ga musa squ qalng Hbun ru suruw nya cikay lga qalang Mangan Tranan la.
qbhniq
baq smka qbhniq la.
Lahaw
mwani misuw qalang ru cyux te inu部落概況與位置
ggwagiq kwara rgyax nya qalang Rahaw qani, suruw rgyax nya  qasa ga qes nha ki Sankyat, te hlhul hiya lga, qes nha ki Mangan la, qszyap na ryax hiya lga, qes nha ki qalang Raga sa hiya.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga maki 2 pqwasan biru.
Lahaw
mwani misuw qalang ru cyux te inu部落概況與位置
magal kbhul mqeru pgan hi kwara maki sqani ru qutux kbhul mqeru cyugal blihul ngasal. Tayal ki kmukan nyux mimaw mqyanux sqani. ana ga pizyux qu squliq kmukan hiya.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga ungat kyokay.
Lahaw
mwani misuw qalang ru cyux te inu部落概況與位置
從烏來車站往107縣道經過烏來部落、烏來瀑布，大約十幾分鐘就會抵達信賢部落；若繼續往前走，就會到下盆部落，終點為德拉楠—福山.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga maki 1 hasisyo.
Lahaw
mwani misuw qalang ru cyux te inu部落概況與位置
信賢部落都是崇高峻嶺，後山與三峽相鄰，往南與福山交界；對面的山頭與拉卡交界. 信賢的人口有五百九十人，戶數為一百九十三戶，泰雅族與平地人混居於此，但平地人的人口較多.
qbhniq
baq maniq kumay ku qbhniq qasa.thumb|Qbhniq
Lahaw
sinllwan lalu qalang地名由來
sazing qu ini ktnaq hngya’an ke’ sinllwan na qalang qani, qutux ga Lahaw son nha, imi nya mga, mtqopu’ balay qu qqhoniq qu lhlahuy nya sqani ma.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga ungat ngasal sexu.
Lahaw
sinllwan lalu qalang地名由來
ana ga pongan qu hinngya’an ke’ bnkis hiya ga Rahaw son nha, nyux m’imaw mqyanux kmukan rwa ini qbaq htuw qu q hngya’an qani pi, si nya say Lahaw la.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga ungat khu skwan biru.
Lahaw
sinllwan lalu qalang地名由來
baqun ta itan Tayal ga smoya’ magal Yapit ga siga baq smi rahaw tbabaw maki qhoniq, t’tun nya kwara qara qhoniq ru thazyun nya qutux qara yasa qu tuqiy ‘son yapit sa lru, syan nha qu rahaw la. suxan sasan lga zinga’ balay cyux ciriq ru hlubay qu yapait qasa.
sadu
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Lahaw
sinllwan lalu qalang地名由來
有兩種的發音來命名信賢部落，一個叫「Lahaw拉號」，為「樹林茂密的地方」之意. 另一種發音多為長者所用，為捲舌音的「Rahaw拉號」，由於與平地人混居，所以他們不會發「R」的捲舌音，就直接以「Lahaw拉號」稱此地.
Tim Bassett
Tim Bassett sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
Lahaw
sinllwan lalu qalang地名由來
我們知道泰雅族喜歡吊飛鼠，而陷阱必須放置在樹枝上，其他的樹枝要砍光只留一根，那一根樹枝就會是非屬必經之路；所以族人會在那裏設置陷阱，稱為「rahaw」；這種獵捕方式非常容易，經過一晚，早上必定捕獲飛鼠.
Tim Bassett
kawas tay 1951, ryax sa tay 1 nqu tay 4, Tim Bassett, squliq na p’unro.
sadu
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Lahaw
pinqzyuwanqalang部落遷徙
sraral mga binkesan nha ga min kahul qu gong Cyaqung qasa ma, mc’ubuy nqu mrhuw Yawi Puna minkahul sa Pinsbkan uzi, shzi shzi aring Magan ru si tehuq qalang Rahaw qani pi.
信賢部落的祖先也是從扎孔溪順流而下遷徙於此，也是屬於亞維布納的後裔；從「Pinsbkan賓斯博干」往北遷移，經過福山再到信賢
tayal ka nyux qalang Piyaway misuw qaniy人口概況
magal kbhul ru mqeru pgal kwara hi nha, qutux kbhul mqeru cyuwal blihun kwara ngasal nyux maki sqani.
ana ga pizyux qu kmukan maki te sqani hiya, sraral mga kmukan qani ga qbwan qutux Kosi mwah tmutu’ qhoniq sqani sraral lru, si s’aki sqani pluw mqyanux Tayal la. kwara tnutu’ nha qqhoniq qani ga si nya spgluw llyung Tranan si tehuq Sinten, yasa qu srzyut nha sa qhoniq qani.
他們的人口約五百九十人，一百九十三戶在這裡生活；但是平地人人口多，聽說以前這些平地人被大公司聘為伐木工人，日子久了就與原住民共同定居在這裡. 以前所伐的木頭都會順著南勢溪漂流至新店，流至新店加工處理.
snhyan部落宗教
maki qutux Cyoro kyokay nyux sqani, Rahaw kyokay son ta, Tayal hiya ga snhi Utux Kayal, kmukan hiya lga maki nanak qu hokung nha hmokung kya. pizyux qu Byo nha cyux si tmatak ana n’inu.
Ana ga kwara Tayal ga nyux snhi yaba utux kayal kwara, anu cyux maki te Tayhuk uzi ga mhngaw ryax lga mwah qalang kwara qu msqun rehay hngawan ryax ru msqun mcisal syaw tanux kyokay ru msqun mzwi mari tara, nanu yasa mqas sami balay qutu kyokay qani.
信賢部落有一間長老教會，稱為「信賢教會」；原住民是信上帝的，平地人有自己的偶像在拜，許多的廟宇在此地林立.
但是我們泰雅族人幾乎都是基督徒，即便部落很多人平日都居住在台北，但是一放假他們都會回到部落來聚會，禮拜完畢後我們就會一起在教會廣場打球和聊天，大家都非常的開心.
Qalang skikun
Qalang skikun(四季部落)
Qalang skikun ga ungat ngasal pkita nbu.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Qalang skikun hya’ ga L.muan. tay mkyahu’ na Qalang skikun hya’ ga Pyanan.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Tony Bennett
Tony Bennett sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1969, ryax sa tay 1 nqu tay 6, Tony Bennett, squliq na p’unro.
salaw
salaw 酒的容器
salaw hiya ga ssi qwaw na Tayal.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Lahaw
qqyanux經濟與特產
qalang na Rahaw Tayal ga maki qu pqumah, muhi qu ramat, qinuw, qlung ru qmayat quluh qbabang, kruma lga si syobay syaw tuqiy , kya qu Okyak smoya maziy ga si nya ptbiriy kya la.
maki uzi qu mc’ubuy musa te hogan mtzyaw uzi, yasa qu spizyng balay galan nha than sqyanux qnxan nha,
這裡的泰雅族有些是農夫，種植一些有機蔬菜、香菇、木耳，也養殖鱒魚；有時會在馬路邊販賣，若客人喜歡，就在路邊交易.
也有一些族人是到都市工作，那是他們收入的主要來源，來維持家庭生活.
tuqiy部落交通
qutux balay tuqiy nya qalang qani, t’aring Bnka’ ru tehuq Ulay lga ptkura su llaw pkrkyas qutux hopa na hongu’, yasa qu mzyup son muci ka tuqiy cinqlangan la, nyux sbiru mha (北107縣道). mtzyul tzyu’ meta kwara qu kinqruzyux nya aring Bnka’ tehuq sqani.
前往信賢部落只有一條路，從台北到烏來往右經過一座大橋之後，就是進入北107縣道，從台北至信賢約三十六公里.
wahan tbasaw mzwi部落觀光
maki qutux iyat balay qinqiri na tgliq, Sqatong son bnkis sraral, blaq balay wahan Okyak mwah sqani tbasaw yani qu ‘bagan qani, ana mkilux kayal nya ga, mizyup su sqani lga ini kilux la, hopa balay qsya’ nya ru ini nbah qlih, blaq balay qu insuna nya sqani. bnux qu phkngyan nya uzi, trang qu maki hngawan lga pizyux balay llgan nya mwah sqani, memaw su’ut kwara tuqiy. yasa yaqih balay qsliq qu Tayal maki te sqani pi
這裡有全省最有名的瀑布，以前的長輩稱為「Sqatong斯卡通瀑布」，現代稱為「內洞瀑布」，夏季例假日時有許多遊客會來這裡遊憩避暑，雖然天氣炎熱，但是在這裡卻十分消暑，因為此地有充沛的水量以及負離子，路途非常平坦不會疲憊；特別在假期車流量龐大，導致嚴重的塞車，為部落帶來困擾.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 44% kyan ku 266 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 56% kyan ku 339 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 41%, Amis 2%, Paywan 1%, Truku 1%.
maki qu ngasal bziran, kyokay ru pqniqan iyu.
qalang Lahaw ga maki 1 pqwasan biru.
qalang Lahaw ga maki 2 kyokay.
qalang Lahaw ga maki 1 hasisyo.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Lahaw hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Lahaw hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Lahaw hya’ ga Tranan. tay mkraya’ na Lahaw hya’ ga Tampya.
tay mkraya’ na Lahaw hya’ ga Ulay. tay mkyahu’ na Lahaw hya’ ga Tranan.
kyokay (教會)
maki 2 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Sa'aniwan
thumb|Chenggong (Cinkong Song)
alang Sa'aniwan (宜灣部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Cinkong Song, kwara sali buwan nya ga 153 buwan, 303 hi ku kwara s’uli tayan.
Knlibu
thumb|Xiulin (Syurin go)
alang Knlibu (克尼布部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Syurin go, kwara sali buwan nya ga 326 buwan, 1,044 hi ku kwara s’uli tayan.
Mike Bratz
Mike Bratz sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1955, ryax sa tay 17 nqu tay 10, Mike Bratz, squliq na p’unro.
toda
thumb|Nin’ay go
alang toda (平靜部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 252 buwan, 795 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 773 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 22 hi nya.
Knlibu
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 62% kyan ku 648 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 38% kyan ku 396 hi nya.
toda
maki qu ngasal bziran ru pqniqan iyu.
Knlibu
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Truku 52%, Amis 4%, Tayan 3%, binah lihuyan s’uli 2%.
toda
rhzyal kki’an
tay ’llaw na toda hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na toda hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na toda hya’ ga llyung. tay mkraya’ na toda hya’ ga llyung.
Knlibu
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
toda
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na toda hya’ ga ruku daya. tay mkyahu’ na toda hya’ ga bwarung. tay ’zil na toda hya’ ga paran.
Knlibu
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Knlibu hya’ ga bsilung. tay ’zil na Knlibu hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Knlibu hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Knlibu hya’ ga llyung.
qbuciy
qbuciy (身軀)
toda
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
qbuciy
qbuciy hya ga inkyasan na squliq, aring squ tunux, qolu, qba, skutaw, ktu, muzi ru tehuk sa kakay ta.
toda
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
mqu
thumb|Snakes Diversity
Sa'aniwan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 91% kyan ku 275 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 9% kyan ku 28 hi nya.
mqu
mqu (蛇)
cingay kinlgan lalu na mqu. maki qu mhetung, klang, kinbunik, kor. mhngan lga muwah hmkangi niqun nha tanux. blaq nha tlqing sa sasaw kk’man uruw. ’bagan lga cingay balay mqu lmosay la.
bbtunux ka iyat pinqmahan ga, cyux si i ps’ni na mqu.
Sa'aniwan
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 86%, binah lihuyan s’uli 4%.
mqu
mqu (蛇)
si kte mtasiq ru mkzyay ngungu’ nya’ qu mqu lga, nanu’ yasa qu klang hiya’ pi.
qruzyux balay mqu qasa.
Sa'aniwan
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Sa'aniwan hya’ ga Tomiyac.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
sakuw
縮圖|sakuw sakuw (山藥)
Ha'ing de Wangkow
Ha'ing de Wangkow(theluw:哈勇的王國, imi’ Qalang nqu Hayon) hya ga teribi ega na Taywan. kbalay in Gencumincoku Teribi.
Knlibu
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Knlibu hya’ ga Gukut.
Ha'ing de Wangkow
cinbuxan ryax sa 1 na byacing tay 1 squ kawas na 2009 mhngan.
Lalauran
alang Lalauran (拉勞蘭部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Tayimari go, kwara sali buwan nya ga 60 buwan, 151 hi ku kwara s’uli tayan.
sakuw
sklokah balay hi niqun qu trakis ki sakuw. krawi’ hiya’ ga, mutu ini’ pmhi na bnkis ta’ sraral. mutu si phmut hmbku’sa qmayah. hi’ nya’ ga, m_yan tluling qba’. blaq thkun uzi.
Lalauran
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, 第12鄰與沙薩拉克部落混居.
rhzyal kki’an
qalang Lalauran ga maki 1 kyokay.
qalang Lalauran ga ungat pqwasan biru.
qalang Lalauran ga ungat hasisyo.
gaga
gaga (禁忌)
Sa'aniwan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
cnlangan
lalu na alang myan ga llyung Mnibu, b’nux ci urow knkyan myan kya. piyux ci btiyux maki iyik hlahuy kya, kyan mnanak na ’sinuw, ro khoni’ bcilung ro gong kwara ro ini mkiyey pu’ing ’sya.
sakuw
zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga
Gaga qani hiya ga pyanga puqing na ginlgan qa bnheci nqa cinbwanan Tayal, gaga qani hiya ga mwah smriyut qqnxan ita Tayal, ana m’ima ga ini nbah hmiriq gaga qani.
cnlangan
llyung Mnibu ga, piyux ci alang nya, alang Stacis ga msyow ci nwalah nya. yabung ro ’cyung pnmahan naha. alang Talax ga knkyan Gokosyo ta, alang Syanox ga cyan muhi ocya bugun. knkyan alang Pnbong ga knahul ana n’inu na cyoli Tayal, maki knkilux na pitung uy. alang Banun ga cyan muhi pagey naha. alang Lmwan ga mtasiy ci ’sya, ro ’cyux ’nyatun naha. alang Pyanan ro alang Skikun ga, cya muhi rami na tamana. alang Sengan ga, cyu mlahang kawey ro s’ayat ’cyux.
gaga
Gaga san ta kena Tayal qani ga giwal sinrhu na bnheci, ini ga gaga sinpngan, gaga qani ga mwah kinmhtan qa pinhkngyan ta. Gaga qani ga puqing sinpngan na qqnxan ta uyi, pisan galan pphaw ki tmalam cpung ana nanu yaw ta ita Tayal. cinbwanan na ita Tayal hiya ga ini hmtiy hmiriq gaga, hmiriq gaga laga musa ta nya phugun Utux, cipaq qa mqutih yaw ga musa maga; kxalan, ini ga maray kin’wiy qutux qalang ta.
qbhniq siliq
Siliq qani ga qbhniq na Tayal uyi. maki calay yaw ga talam ta ssiliq qani. Ana ga cquliq s’ciq hiya ga nyan naha galan utux qbhniq qani. Siliq qani ga qbhniq na Tayal, sisin san naha kayal qa tyuku hiya, yaw siliq ga lmam ktayux yaw, talam silq san ta, skahul ta ryaniq ‘san nya ki pinnhwaw nya cpung yaw nqu musa qmalup qani musa baqun qa gaga psaniq uyi, ita Tayal hiya ga s’agal ta tmalam yaw qa qbhniq qa siliq qani.
gaga
Bnrwan qa galan cpung
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
qbhniq siliq
參考資料
http://210.240.125.35/citing/citing_content.asp?id=3168&keyword=占卜鳥
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
Likau-uan
thumb|Umitan go
cnlangan
kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
Likau-uan
alang Likau-uan (錦屏部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Umitan go, kwara sali buwan nya ga 103 buwan, 443 hi ku kwara s’uli tayan.
cnlangan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
Sqiy
thumb|Hosing Ku
Ha'ing de Wangkow
Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:teribi
Likau-uan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 95% kyan ku 419 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 5% kyan ku 24 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 82%, Amis 4%, Paywan 1%, Tayan 1%, binah lihuyan s’uli 7%.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Likau-uan hya’ ga Tuapuu. tay mkyahu’ na Likau-uan hya’ ga Takinusta. tay ’zil na Likau-uan hya’ ga Samuluh.
kyokay (教會)
qalang Likau-uan ga ungat kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Tarik Black
Tarik Black hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa pzyang pkaki’ tay kska’ / pkaki’ kkska’.
Lalauran
rhzyal kki’an
qalang Lalauran ga ungat ngasal sexu.
Knlibu
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
gaga' sslalu'
gaga’ sslalu’ (命名制度)
Knlibu
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Lalauran
rhzyal kki’an
qalang Lalauran ga ungat khu skwan biru.
qci’
thumb|qci’|156x156px
qci’ (黃鼠狼)
Namasya Kua
thumb|Namasya Kua
Namasya Kua (那瑪夏區) mki sku Takaw Si. su’unun kwara glabang lingay ’kiyan ga 172.33 km² (rhyan rinpang glabang lingay ’kiyan ga 117.75 km², rr’an hyan glabang lingay ’kiyan ga 38.04 km²), 3,027 hi ku su’unun kwara alang hi kya, 813 buwan ku kwarakya, tiku sahuy na alang Gyencumin ga 2,691 hi, kyala kwara pinspung s’uli ga 89%. kwara sahuy na alang Gyencumin ga Taywang Gyencumin na Bunun, Hla’aluwa, Kanakanabu ku smrrhu ku pyux s’uli taya kya.
ays ptyaw sebu
Namasya Kua ays psgayun 3 ru 4 alang.
4 alang hani ga, Nangnisalu (南沙魯部落), Maia/Mangacun/Mangacun (瑪雅部落), Takanua (達卡努瓦部落), Masinghalan (瑪星哈蘭部落).
sunu' papa ‎
ana’inu’ qu inrasan niya’ qwalax sa mkrusa’ qasa ga, niwan qwalax qutux kawas rngu’ kinlawkah sinqlwaxan niya’.
Luis Arce
thumb|Luis Arce (盧喬·阿爾塞) thumb|labah Bolivia
Lalauran
rhzyal kki’an
qalang Lalauran ga ungat ngasal pkita nbu.
qci’
blaq nya’ iyal mquriq maniq qoli’, kugih ka nyux pciriq squ tlnga’, ukuw yapit qu qci’ hiya’.
gaga' sslalu'
gaga’ na sslalu’ Tayal hya’ ga, syun naha’ glaing lalu’ na laqi’ hru ’buzyan naha’ lalu’ na yaba’ naha’ tay suruw, gi yasa qu blaq slpuw musa’ tay yatux. nanu’ iy rima’ mhuqil qu yaba’ na laqi’ qasa ru nanak yaya’ niya’ qu baqun na qlqalang naha’ lga, mutuw naha’ s’agal lalu’ na yaya’ naha’ ’mubuy kmayal na, aw’ ga atu’ na mllpuw sa kinbkaysan naha’ lga, s’agal naha’ lalu’ na yaba’ naha’ lawzi gi Tayal hya’ ga yaqu mlikuy qu mutuw naha’ lpgun iy mllpuw sa qutux kinbkaysan laha’.
Luis Arce
Luis Arce (盧喬·阿爾塞)
gaga' sslalu'
zyuwaw na:Squliq Atayal
Luis Arce
ryax sa tay 28 nqu tay 9, Luis Arce, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1963)
cyoli’
cyoli’ (人)
Luis Arce
mrhuw Bolivia ta’ misuw hya’ ga Luis Arce, aring ryax tay 8 squ byacing tay 11 sa kawas 2020 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Sqiy
alang Sqiy (志繼部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 33 buwan, 120 hi ku kwara s’uli tayan.
Lalauran
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Lalauran hya’ ga Sasaljak. tay mkyahu’ na Lalauran hya’ ga Kanadun.
Sqiy
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 113 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 7 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 88%, Amis 1%, binah lihuyan s’uli 5%.
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Sqiy hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Sqiy hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Sqiy hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Sqiy hya’ ga rgyax krahu’.
Lalauran
ppqbaqan (教育)
qalang Lalauran ga ungat pqwasan biru.
Sqiy
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Sqiy hya’ ga Cyasi. tay mkyahu’ na Sqiy hya’ ga Yuwhbun raka.
kayal (氣候)
qmisan lga, hzyaq balay maki’ te rgyax hiya’.
cyoli’
naras cyamin nya mtisan alang b’nux Nantow, yaba yaya mu naha pilow wayan. mnwah cyamin mita ini ptna’ kwara cyoli’, cya msli kya kwara. tekun myan kya ga, pbheyow cyamin musa mita.
Luis Arce
qyanux na sraral
Luis Arce minkahul sa La Paz na Bolivia.
Lalauran
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Sqiy
kyokay (教會)
maki 2 kyokay.
cyoli’
cka na tu’iy khmey ci cyoli’, cya mowas ro myugi kya kwara. ana ga pungan myan owas naha ga nyu ini ptna’ kwara ke wasan naha. ana miyuy naha ro kkayan ke naha uy ga, nya ini ptna’ kwara. tegan ’nxan naha ga nyu ini ptna’ uy.
Sqiy
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
qalang Sqiy ga ungat pqwasan biru.
cyoli’
kmayan yaba mu maha: micu ita cyoli’ na Gencumin ga, wa tmwang payat ini ptna’ cyoli’ na tayal lwey. lalu naha ga“saw, tyuku, ro sakiraya, kabalan. mpuw tugan kwara ina ptna’ cyoli’ na Gencumin. binah na gluw hngiyang ke ta ga, nya ngyut pc’urux cinlalu naha la.
Luis Arce
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Bolivia
cyoli’
kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊—（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
Sqiy
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
cyoli’
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
tplak
tplak (竹槍)
tqbliyan
tqbliyan (下巴文)
Tim Breaux
Tim Breaux sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
tplak
zyuwaw na:Squliq Atayal
Mokgweetsi Masisi
thumb|Mokgweetsi Masisi (莫貴茨·馬西西) thumb|labah Botswana
Mokgweetsi Masisi (莫貴茨·馬西西)
ryax sa tay 21 nqu tay 7, Mokgweetsi Masisi, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1961)
qyanux na sraral
Mokgweetsi Masisi minkahul sa Moshupa na Botswana.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Botswana
Tim Breaux
kawas tay 1970, ryax sa tay 19 nqu tay 9, Tim Breaux, squliq na p’unro.
tqbliyan
zyuwaw na:Squliq Atayal
Mamahavunna
thumb|Sin’iy go
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 830 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 113 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 69%, Cou 15%, Tayan 2%, Amis 1%.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Lokah Laqi
Lokah Laqi(只要我長大) hya ga ega Taywan.
Qalipusungan
thumb|Sin’iy go
alang Qalipusungan (阿里不動部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Sin’iy go, kwara sali buwan nya ga 111 buwan, 260 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 16 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 244 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 6%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Qalipusungan hya’ ga llyung. tay ’zil na Qalipusungan hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Qalipusungan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Qalipusungan hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Qalipusungan hya’ ga Halusipun. tay mkyahu’ na Qalipusungan hya’ ga Kalibuan. tay ’zil na Qalipusungan hya’ ga Mahavun.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Mike Brittain
Mike Brittain sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1963, ryax sa tay 21 nqu tay 6, Mike Brittain, squliq na p’unro. (mhuqil sa kawas tay 1995)
Tony Bobbitt
Tony Bobbitt sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1979, ryax sa tay 22 nqu tay 10, Tony Bobbitt, squliq na p’unro.
Lalekeleke
thumb|Haruhi go
alang Lalekeleke (力里部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Haruhi go, kwara sali buwan nya ga 154 buwan, 577 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 562 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 15 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 97%.
rhzyal kki’an
tay ’zil na Lalekeleke hya’ ga Kinayiman.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah
thumb|Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (納瓦夫·艾哈邁德·賈比爾·薩巴赫) thumb|labah Kuwait
Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (納瓦夫·艾哈邁德·賈比爾·薩巴赫)
Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah (ryax sa 25 na byacing tay 6 squ kawas na 1937 - misu), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1937)
mrhuw Kuwait ta’ misuw hya’ ga Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, aring ryax tay 29 squ byacing tay 9 sa kawas 2020 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Nawaf Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah minkahul sa Kuwait City na Kuwait.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Kuwait zyuwaw na:Squliq na pklahang gaga zyuwaw na:mrhuw Kuwait
Sadyr Japarov
thumb|Sadyr Japarov (薩德爾·扎帕羅夫) thumb|labah Kurgyzstan
Sadyr Japarov (薩德爾·扎帕羅夫)
Sadyr Japarov (ryax sa 6 na byacing tay 12 squ kawas na 1968 - misu), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1968)
mrhuw Kurgyzstan ta’ misuw hya’ ga Sadyr Japarov, aring ryax tay 28 squ byacing tay 1 sa kawas 2021 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Suga Yoshihide minkahul sa Keng-Suu na Kurgyzstan.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Kurgyzstan zyuwaw na:Squliq na pklahang gaga zyuwaw na:mrhuw Kurgyzstan
tqli
thumb|tqli
tqil (雲豹) qani ga giwal gluw na ngyaw uyi, mnanak na qsinux qa Taywan qani.
Si say maha qsinux qa qaniq ququh qa tyaba nqu qsinux, uyuk hayi hi nya cpngan ngarux Taywan qani. tqli qani ga ngarux na Taywan san naha, ke Tayal sbalay ga Tqli san ta kmayal, blsuy san ta mlikuy, mzipu san yaya qa tqli hiya uyuk san uyuk tqli hiya.
Ini knbisya ga wayal ktalan cinrapal na tqli qani, kintalan naha skura llyung Tasa kya yulaq na tqli qani, yunga nya laga uka cquliq ktayux tqli la. knahul lnhuyan klahang tqli qa cquliq na Taywan ro Amerika, htgan naha knahul pinnbaq naha yaw tqli wayal mpux cyugal kawas, saying seng kawas payat byaling pquyu naha wayal s’ungat tqli na Taywan la, payat byaling ga sinlwan naha pquyu maha wayal mrpyut qa tqli na Taywan la mah kmayal.
Bnrwan qa galan cpung
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva (路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦)
ryax sa tay 27 nqu tay 10, Luiz Inácio Lula da Silva, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1945)
mrhuw Brazil ta’ misuw hya’ ga Luiz Inácio Lula da Silva, aring ryax tay 1 squ byacing tay 1 sa kawas 2023 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Luiz Inácio Lula da Silva minkahul sa Caetés, Pernambuco na Brazil.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Brazil
Lalauya
thumb|300x300px|Lalauya (Arisan go)
alang Lalauya (樂野部落) ga niya mki sku Kagi Keng atu Arisan go, kwara sali buwan nya ga 378 buwan, 1,165 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 68% kyan ku 787 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 32% kyan ku 378 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Cou 56%, Bunun 1%, binah lihuyan s’uli 2%.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Lalauya hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Lalauya hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Lalauya hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Lalauya hya’ ga rgyax krahu’.
Kazangiljan
alang Kazangiljan (佳義部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Maka go, kwara sali buwan nya ga 294 buwan, 1,052 hi ku kwara s’uli tayan.
Lalauya
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Lalauya hya’ ga Tfuya.
Kazangiljan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 1,015 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 37 hi nya.
Lalauya
kayal
squliq ka minkahul te hugal ga, blaq nha’ mwah rgyax. qalang ru cingay qalax qu kayal nya’. qmisan lga, hzyaq balay maki’ te rgyax hiya’.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
Kazangiljan
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 93%, Rukay 1%, Tayan 1%, binah lihuyan s’uli 1%.
Lalauya
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
pqwasan biru ’laqi’ mrkyas (國民中學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ mrkyas.
Kazangiljan
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Kazangiljan hya’ ga Wakaba. tay mkyahu’ na Kazangiljan hya’ ga Payuwan.
Suren Tamawsiyen
Cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:teribi
Kazangiljan
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Lalauya
basu (公車)
“Taywan hawsing” qu spzyang glgang nha qalang musa’ ana inu’.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Likavung
thumb|Beinan (Peyinan go)
gaga Psani’ skura yow na mluyak
gaga Psani’ skura yow na mluyak (狩獵的禁忌)
Likavung
alang Likavung (利嘉部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Beinan go, kwara sali buwan nya ga 466 buwan, 1,247 hi ku kwara s’uli tayan.
Kazangiljan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Kodic
thumb|Fengbin (Toyohama go)
qesu
thumb|qesu
Gaga (習俗與傳統)
1. iyu:kya qu magan qilis ga mutu nha sson qilis.kya qu snqnyan mutu nha pnbwan bok na qesu.
2. iro:kyahil qhungiq ru abaw ga galan nha iro na kgi.
3. gabah:gabah na qesu ga shloqun nha qsingu tayta ini skngux ma.
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
臺灣歷史語言文化大辭典：九芎
p’ubuy sa taytanux
zyuwaw na:Squliq Atayal zyuwaw na:Squliq Atayal/Gaga’ na rhzyal zyuwaw na:Squliq Atayal/qqhuniq ru kk’man
gaga Psani’ skura yow na mluyak
te utux, y’aya lyakan ro lalow ga psani’ musa tringan ro tplan knerin. te saying, maki cyoli mluyak rgyax, knerin maki sali ga ini hmtiy tmring nuka. te tugal, alang kya ga t’luw gaga ms’unan, yow h’ilan, yow na pn’as, sm’as yow, ini ga t’luw yow mkuri’, ini nbah musa mluyak rgyax, ini gluw gaga ga maki cyoli magan ilis. te payat, cka tu’iy nwah mluyak Tayal, kyaku maki cyoli’ mga’in, magan ilis…, musa hngi kwara yow na mluyak, ro psbinah mwah Sali’. te magal, iyik musa mluyak ini myasa spyan nya, ini ga ya’eh p’wasan na sili’, musa mluyak lwey ga, musa ungat nagan naha, ini ga kngun musa magan ilis cyoli’. te tiyu, iyik musa mluyak ga mung pgleng na mrhow utux snlitan, ini hmtiy tbuci mluyak nanak. te pitu, cka na nya mluyak ga ini nbah cpung mkayan musa pisa galan naha sinuw.
Thongloun Sisoulith
thumb|Thongloun Sisoulith (通倫·西蘇里) thumb|labah Laos
Kodic
alang Kodic (立德部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Toyohama go, kwara sali buwan nya ga 77 buwan, 208 hi ku kwara s’uli tayan.
Thongloun Sisoulith
Thongloun Sisoulith (通倫·西蘇里)
gaga Psani’ skura yow na mluyak
kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
Likavung
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 69% kyan ku 857 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 31% kyan ku 390 hi nya.
Kodic
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 83% kyan ku 173 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 17% kyan ku 35 hi nya.
Likavung
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Puyuma 54%, Amis 7%, Paywan 3%, Bunun 1%, Rukay 2%, binah lihuyan s’uli 2%.
Kodic
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Kebalan 46%, Amis 31%, Tayan 1%, Paywan 1%, Rukay 1%, binah lihuyan s’uli 4%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
Likavung
rhzyal kki’an
tay 'llaw na Likavung hya' ga bsilung. tay 'zil na Likavung hya' ga rgyax. tay mkyahu' na Likavung hya' ga llyung. tay mkraya' na Likavung hya' ga llyung.
Kodic
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Kodic hya’ ga bsilung. tay ’zil na Kodic hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Kodic hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Kodic hya’ ga llyung.
kyokay (教會)
qalang Kodic ga ungat kyokay.
ppqbaqan (教育)
qalang Kodic ga ungat pqwasan biru.
Likavung
rhzyal kki’an
tay mkraya' na Likavung hya’ ga Tamalakaw. tay mkyahu’ na Likavung hya' ga Taromak.
Kodic
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Likavung
kyokay (教會)
qalang Likavung ga ungat kyokay.
hasisyo
maki 1 hasisyo.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
gaga na kluh
gaga na kluh qani ga nyan smungus yaw na iyik kluh ta trakis ga lmon ta klahang gaga na kluh qani, pkusa nanu qa pntyawan na klahang gaga na kluh qani ga musa ini ptnaq hayi qa ini ptnaq ki’an ro Tayal nyan maki bbinah na qutux llyung, maki qutx qaqa mc’ubuy qutux bbwan nanak kbalay gaga na kluh qani.
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
Thongloun Sisoulith
Thongloun Sisoulith (ryax sa 10 na byacing tay 11 squ kawas na 1945 - misu), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1945)
mrhuw Laos ta’ misuw hya’ ga Thongloun Sisoulith, aring ryax tay 22 squ byacing tay 3 sa kawas 2021 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Thongloun Sisoulith minkahul sa Houaphanh Province na Laos.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Laos zyuwaw na:Squliq na pklahang gaga zyuwaw na:mrhuw Laos
Mami
thumb|Nahuy go
Lilang
thumb|300x300px|Wahe’i go
alang Lilang (裡冷部落) ga niya mki sku Taycyo Si atu Wahe’i go, kwara sali buwan nya ga 145 buwan, 388 hi ku kwara s’uli tayan.
Mami
alang Mami (馬美部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Nahuy go, kwara sali buwan nya ga 30 buwan, 99 hi ku kwara s’uli tayan.
sigut
Qmimsan kayal lga n’bu ta cikay agyan sigut.
Mami
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 87% kyan ku 86 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 13% kyan ku 13 hi nya.
sigut
agyan sigut qani ciygay niqun baqun pngluw.
Mami
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 83%, binah lihuyan s’uli 4%.
Lilang
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 76% kyan ku 294 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 24% kyan ku 94 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 71%, Amis 2%, Bunun 1%, Cou1 %, Truku1 %.
Mami
maki qu ngasal bziran.
Évariste Ndayishimiye
Évariste Ndayishimiye, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1968)
Mami
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Mami hya’ ga rgyax krahu’, tay ’zil na Mami hya’ ga rgyax krahu’, tay mkyahu’ na Mami hya’ ga llyung, tay mkraya’ na Mami hya’ ga rgyax krahu’.
Évariste Ndayishimiye
mrhuw Burundi ta’ misuw hya’ ga Évariste Ndayishimiye, aring ryax tay 18 squ byacing tay 6 sa kawas 2020 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
tongan
thumb|Nin’ay go
Évariste Ndayishimiye
qyanux na sraral
Évariste Ndayishimiye minkahul sa Giheta, Gitega na Burundi.
tongan
alang tongan (眉溪部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 278 buwan, 952 hi ku kwara s’uli tayan.
Évariste Ndayishimiye
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq na Burundi
tongan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 841 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 111 hi nya.
sasi
thumb|Nin’ay go
Mami
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Mami hya’ ga Batul.
tongan
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 71%, Tayan 9%, Amis 2%, Bunun 3%, Paywan 1%, Truku 1%, binah lihuyan s’uli 1%.
sasi
alang sasi (親愛部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 263 buwan, 755 hi ku kwara s’uli tayan.
Mami
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Lilang
maki qu ngasal bziran ru kyokay.
sasi
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 93% kyan ku 705 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 7% kyan ku 50 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 88%, Bunun 2%, Setik 3%.
qhoniq
thumb|qhoniq (qparung)
sasi
maki qu ngasal bziran.
Lilang
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Lilang hya’ ga llyung. tay ’zil na Lilang hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Lilang hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Lilang hya’ ga llyung.
sasi
rhzyal kki’an
tay ’llaw na sasi hya’ ga marosan. tay ’zil na sasi hya’ ga pulan.
qhoniq
qhoniq(樹)
baq smli' qsya' qu gamil na qhuniq hiya'. 'n_gyutun nya' posa' qu qsya'. msturing ru mssli'. wal mskura' sa gong ru llyung. hya' ga qhuniq sawn uzi qu kkayal, qhuniq qani hya ga mutuw galan qayqaya' na ngasal ini' ga qayqaya' pptzyuwaw qmayah.
sasi
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
tongan
maki qu ngasal bziran ru pqniqan iyu.
sasi
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
qhoniq
qhoniq(樹)
qhniq hya ga aring sa gamil ru tunux na qhuniq lru qbuci' niya' lru yaqu qara' niya' kya la, musa' tay llyuw lga nanu' yaqu abaw kya la.
sasi
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Lilang
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Lilang hya’ ga Tbulan. tay ’zil na Lilang hya’ ga Pasing.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
qhoniq
qhoniq(樹)
qbuci' na qhuniq lga, kya qu yulaq ru hi' na qhuniq, maki' squ hi' na qhuniq ga mluw squ inrkyasan niya' ru kya uzi qu si pgluq mshzyu' kruma' qu tuqi hya', ga kya uzi qu ptqipay la tuqi na inrkyasan niya' uzi. kruma' ga yasa qu ptqara' lga, m'mumu' haru hmbku' kya qu qara' niya' la.
tayhuk sa pkbwazyan niya' lga, ptnaral hru mkphpah kya la, ru wahan p'imaw na hzing qu qmu' na phpah niya' lga, yasa qu thuzyay' maki' qu bway niya' la, nanu' blaq qu pinkbway niya' ga, krahu' qu bway niya' lru thuzyay' kya uzi qu qpuri' niya' la, nanu' yaqu qpuri' niya' qasa qu mshutaw lru hmbku' kya lawzi qu hbku' na qhuniq giqas lawzi la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
tongan
rhzyal kki’an
tay ’llaw na tongan hya’ ga llyung. tay ’zil na tongan hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na tongan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na tongan hya’ ga rgyax krahu’.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
msari
lahi qu msari na inlungan hya, cibilan ta ni utux kyal la, siki mrraw ta qwara ta mtsway, aki blaq qwara qu pincwagan ta qwara.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Tariq Abdul-Wahad
kawas tay 1974, ryax sa tay 3 nqu tay 11, Tariq Abdul-Wahad, squliq na p’unro.
qhuniq
qhuniq(樹)
baq smli’ qsya’ qu gamil na qhuniq hiya’. ngyutun nya' posa’ qu qsya’. msturing ru mssli’. wal mskura’ sa gong ru llyung. cingay balay qhuniq nya' qu ringpang hiya’.
mha ni ini’ s’yulaq yulaq nya’ qu qhuniq lga, ini’ ’rkyas la. tmangu kwara’ kk’man ru qhuniq lga, si baqi mha nyux tehuk uzi qu giqas na kawas la.
thumb|qhuniq
ms'utux tnuxan
ms'utux tnuxan (結婚-成為一個枕頭)
ita Tayal heya ga waya thoyay mhenas pcpung nku gaga m'likuy ru m'knrin nku mykyas ru mkrakis lga, thoyay pkkita la ru s'aras naha mbkis na gluw utux gaga, yaba yaya ru gluw utux sali, mosa smiye nku sali na krakis galan naha ina. kya ku waya mble pkkayan nku sa'ing sali na mbkis ru yaba yaya lga, thoyay naha spgluw gaga nku ps'onun naha mkkita nku mrkysa ru krakis ga tgiwan mosa pcrux utux sali. kwara yaw hani ga yaca san maha ms'utux tnuxan.
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
siliq
siliq (占卜鳥/繡眼畫眉)
kpaysuy ru siliq ga, blaq nha' mggluw mhtuw te lhlahuy.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Timor-leste
thumb|u hata nu Timor-leste thumb|Timor-leste
Timor-leste (東帝汶) hya’ ga cyux maki’ tay 8 50 S, 125 55 E na Aziya’ syuw.
Mamnoon Hussain
thumb|Mamnoon Hussain, 2014|alt=Mamnoon Hussain 2014.jpg thumb|labah Pakistan
Timor-leste
(kinwhci’ niya’ ga 14,874 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 0 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 1,261,072.
Mamnoon Hussain
ryax sa tay 23 nqu tay 12, Mamnoon Hussain, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1940)
Timor-leste
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 25.10%, lhlahuy hya’ ga 49.10%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 25.80%.
Mamnoon Hussain
mrhuw Pakistan ta’ misuw hya’ ga Mamnoon Hussain, aring ryax tay 9 squ byacing tay 9 sa kawas 2013 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Timor-leste
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Dili.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 20 na tay ymagal byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Taur Matan Ruak, aring ryax 19 squ byacing tay 5 sa kawas 2012 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Namibia
thumb|labah Namibia thumb|Namibia
Namibia (納米比亞) hya’ ga cyux maki’ tay 22 00 S, 17 00 E na Xweco syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 824,292 sq km (maki’ tay 34ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 823,290 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 1,002 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 2,436,469.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 47.20%, lhlahuy hya’ ga 8.80%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 44%.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Windhoek.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 21 na tay cyugal byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Hage Geingob, aring ryax 21 squ byacing tay 3 sa kawas 2015 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Qaljapang
thumb|Dawu (Taybu go)
alang Qaljapang (加羅板部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Taybu go (Dawu), kwara sali buwan nya ga 85 buwan, 223 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 95% kyan ku 211 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 5% kyan ku 12 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 88%, Amis 3%, binah lihuyan s’uli 3%.
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Qaljapang hya’ ga Qu chn.la love vn. tay ’llaw na Qaljapang hya’ ga Pangwi.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Liechtenstein
Kian/tili
koka Reztunsten ga qalang cyux maki tska nqu rhyal koka.ki Wucpyeke mpebku sa maki sa babaw nqu rhyal qani ga mtsazil nqu qalang cyux maki tska nqu rhyal koka.Reztunstenkoka qani ga nyux maki sa Oco nqu rgyax Alrpisan nqu Layin uruw nqu llung.maki sa byaqan nqu Layin uruw nqu llung maki qes na’mubuy Zes.bih nqu htgan wagai gluw rhyax Alrpisan nqu b’bu rgyax ga qes ki Awtili koka.rhyal koka nanak maki sa byaqan wagi qsugan cyugal ga bih maki  sa te qutux bhci rhyal nqu llyung nqu uruw.binah nqu qalang gluwna rgyax.Reztunsten nanak minnaki nanak nqu llangu. Gampriner Seele llangu.baha hm mswa kawas qutux seng mqeru kbhul mpusal mpitu.pqzyoq squ llyung na Layin qinqan nha.koka qani ga nanak baqun pinbahuw mtqupuw squ horung nqu syaw na llung Layin nqu be’nux.mitxal ga mslaq nqu rhyal nanu yasa pshotan nha qu lru.baqun nha muya sa pibahuw la.ana cipoq qu pinnyua nha qu pinbahuw ga.koka nqu Reztunsten rhyal nha spyang nya ga Nogyo ru qqmayat sa qsinu. Spyang pinbahuw nha ga:maki sa lingay nqu uruw na Ayin na llung pinmuya nha ga qetunq、ngahi Gipung、hopa nqu mugi、cipoq nqu mugi ru rramat.hopa qalang nha ga Watuz nyux maki sa wagiq nqu wagiq nqu rhyal baqun mangay llung nqu Ayin.ana maki maki sa rgyax nqu Alrpisan.ana ga nyux maki sa Italipantaw behuy kahul sa te mkilux.Reztunsten gluw nqu hrhul nqu kayal nqu hrhul .qmisan ga htgan wagi ki kura mkilux na ryax ga blaq balay pcyagan mziqan nqu rgyax ru mzuy yang nqu mtlaka Reztunsten ’bagan kiluxan maki sa mpusal℃-mpusal spat℃ nqu kska.qmsan spyang kinluxan rroq nqu kayal mopuw magal℃[13]. mpitu byacing ru mspat byacing qinlwaxan spyang wagiq qutux kbhul ntzyul~qutux mzimal hawmi.mopuw sazing byacing ru qutux byacing qinlwaxan spyang cipoq ga mtzyul ~mzimal hawmi.