cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
gaga pu’ing snhyan
iyik na gaga ke na ita utux llyung Klesan, Lutux hiya ga binah lalu na Lutux bnkisan, ana ga iyat haca nanak yow na lalu Lutux kwe, nanu kwara lalu na Lutux ga yani maha Lutux, insuna, iyat ga tninun, utux lwey ga kyan yow naha puni’ Lutux, hongu Lutux, Ltuxan, Lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lytux, Lutux cyoli, Lutux ’ba. kwara lalu kwe ga maki sa’ing mnanak ci yow nya, te utux innglung ga Lutux, insuna, iyat ga tninun, nya skura lalu na Lutux bnkisan kwe, yani puni’ Lutux, hongu Lutux, ltuxan, lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lytux, Lutux cyoli, Lutux ’ba kwara yhe ga inbuyan ta cinlalu, iyat ga ke sbahan suruw na Lutux ga musa ta ba’un Lutux lalu nya skayal kwe. yani nya skal suruw: puni’ Lutux, hongu Lutux, Ltuxan, Lutux bnkisan, myasa Lutux, ya’ih Lutux, Lutux cyoli, Lutux ’ba, Lutux na bnkisan nya na skayal. myasa na Lutux, ya’ih na Lutux, Lutux na cyoli, Lutux na ’ba hiya ga binah na kkayal uy.
Polo’t
ppqbaqan (教育)
alang Polo’t ga ungat pqwasan biru.
gaga pu’ing snhyan
knita na cyoli Tayal bih llyung Klesan yow na Lutux kwe ga, Lutux pklahang Tayal. yani maha sa’ing bbwan sali, iyat ga sa’ing hi musa hkangi intukan naha ro musa luyak ga ,ppgleng, iyat ga bnkis hiya ga kba’ kmayal maha:“Lutux ga mshiyu na Lutux, ba’un nya inlungan ta, hiya nya mita ita”iyat ga kmayal maha:“tegiy isu nanak maki baley Lutux wah!”. knahul ta mkkayal kwe lmnglung ga nya pin’yuwan maha, kyan ci mshiyu na Lutux bnkisan Tayal baley.
Polo’t
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Kus kus
thumb|Botan go
gaga pu’ing snhyan
baley ga kyan baley nanak na yow snhyan ta snhi Lutux, bkgey ta mnglung: 1.Tayal ga snhi, ini nbah prpyut Lutux Tayal. 2.srhu Lutux bnkisan ita Tayal, cyus ta Lutux uy. 3. ini tmubun pakung Tayal hiya, yani ci ini tmubun kayal, urow, byating, wagi, bengah, behuy, sbicyu, rgyax ro llyung, nanak ci srhu Lutux na bnkisan. 4.srhu Lutux na Tayal hiya ga ini naha skbaley pakung ru tmubun pakung uy.
Kus kus
alang Kus kus (高士部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Botan go, kwara sali buwan nya ga 225 buwan, 631 hi ku kwara s’uli tayan.
gaga pu’ing snhyan
klhangan gaga na Snhyan ro glgan Tayal hiya ga, ungat biru pntasan ro ungat pakung klayan ’ba uy, ini swali stubun pakung klayan ’ba cyoli, s’iwan srhu Lutux Tayal, gaga Snhyan Tayal kwe ga nya pkita spngan na gaga glgan ’nxan ro gaga na Psani’, knahul innglung suruw na srhu Lutux bnkisan ta kwe ga nya skita ini ba’iy mita, tegan Lutux laga, musa phogun Lutux bnkisan la ma., nanu yaca knahul kwe ps’urux mnanak knita ta cinbwanan, ro pnba’ ta yow na pu’ing tninun ita Tayal.
Kus kus
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 606 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 25 hi nya.
gaga pu’ing snhyan
baley yow psnan na Cmyus ro khangan ta gaga Snhyan Tayal hiya ga, snhyan ta baley maha, Lutux ga maki babow cinbwanan kwe ga ini ba’iy mita ro’iy, ini ba’iy mung papak uy, pu’ing gaga glgan rogaga na Psani’ iyik na ‚s’yanux ta, myasa, iyat ga t’ya’eh yanux ta, sli’an na utux utux hi ta, innglung inkyasan ta iyat ga gaga na pnmahan hiya ga, nya khangan Lutux bnkisan ro hiya mi’ myasa na yow. Tayal hiya ga snyan naha ci inlungan ro glgan naha ci baley, ungat ana nanu psnan naha ro glgan naha inlungan Lutux bnkisan ro knhangan nya, sina ta pn’as nya ro oyat nya.
Kus kus
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 93%, Amis 1%, binah lihuyan s’uli 2%.
gaga pu’ing snhyan
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
Kus kus
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Kus kus hya’ ga Sinevaudjan. tay mkyahu’ na Kus kus hya’ ga Draki. tay ’zil na Kus kus hya’ ga Anteng.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
paran
thumb|Nin’ay go
alang paran (巴蘭部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Nin’ay go, kwara sali buwan nya ga 686 buwan, 1,940 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 30% kyan ku 590 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 70% kyan ku 1,350 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Setik 17%, Tayan 10%, Bunun 2%, Paywan 1%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na paran hya’ ga llyung. tay ’zil na paran hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na paran hya’ ga llyung. tay mkraya’ na paran hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkyahu’ na paran hya’ ga snuwing. tay ’llaw na paran hya’ ga toda.
Will Allen
htu squw kawas 1949 neng 2 gat 8 nici, htuw beh qalang na Maryland.
paran
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 2 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Will Allen
hiya’ ga mzuyzi mari te NBA Amirika saral. kinwagiq nya ga 201 cm,ki’an nya pzyuan mari ga pglan te glan balay.
paran
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
gaga utux Bbwan ro utux Gaga
gaga utux Bbwan ro utux Gaga (血緣團體及祭祀團體)
gaga na klhang kwe ga cn’rxan na utux gaga ro nya tna’ mubuy gaga na utux Bbwan naha, baley ga utux sali, ini ga sa’ing sali ga musa utux na utux Gaga, piyux ga cn’rxan na msyow mpuw sali uy, lalu na mwah klahang gaga kwe ga mrhow na utux Bbwan. baley ci pntyagan na mrhow utux gaga kwe ga nya rmow tiyow yow na gaga snhyan ro gaga na Psani’, kwara yow yhe, mrhow ga pyanga baley mwah ruruw mtiyow, kwara yow ptyagan nya ga yani ci:
Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
Kim Anderson
Kim Anderson sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
Sulejman Pitarka
hiya' ga smimun hayyo na p'ega ruw miru sa pinqzyuwan na zyuwaw ruw sinmung pgiki'. aring beh 5 kawas niya lga musa tmwang kya Alpaniya' qutux ngasai nha la. ktan nha' beh ana ega' inu' kryax hiya', ruw geki'ing na kokka' na Alpaniya. ryax niya pgeki' ga beh kawas 1945 ruw pucing  beh kawas 1994. wan nha' syun beh pyang hopa' balay lalu na (People's Artist beh Alpaniya') lalu' niya.
Will Allen
Maki sa kawas tay 1971 sensyu NBA,wal galun kya na Baltimore Orioles, minspayat mtbwiru’ ga, maki te 60 binkgan lalu niya ru mzyup kya sa NBA la. ana ga wal nha ini ktay qu kibbqan nya mzyuwi mari. nanak maki minpitu, nwah niya mspung pinsspung na NBA G League.
Kim Anderson
kawas tay 1955, ryax sa tay 12 nqu tay 5, Kim Anderson, squliq na p’unro.
Will Allen
Maki sa kawas te 1977 lga wan malax kya pinzyu’an niya mari la.babaw nya lga musa muzit mqwas sa biru na Hakase na zyuwaw na pqumah. Misuw qani lga semong balay na Nogyo Hakase la.
Will Arnett
Will Arnett
patasan
patasan (文面)
maha ptasan hya ga spayat ku snyan nya kay' sa sahuy nya
te utux hya ga : yasa ku snonan naha' sa alyutux maha aawsa' atuxan na alimu na atayal layla'.
te sazin hya ga: pinktayux naha sa kinmotux na tmalung ru kinba tminun na knerin.
te cyugan hya ga :naki ini' pno'u' mssbu' musa mtiri'.
te payat hya ga :hongun na aliutux hya ga ini pntringiy aba', pntringan na aba' la ga mutux mstamah aba' ma.
Will Arnett
kawas tay 1970, ryax sa tay 4 nqu tay 5, Will Arnett, squliq na Bunge’.
patasan
zyuwaw na:S'uli Tayan
Will Arnett
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga uwow
gaga uwow (酒的文化)
Luan Qerimi
Luan Qerimi
htuw squw 1929 neng 10 gat 15 nici’, ruw 87 kawas qnxan niya’.
hiya’ qaniy ga sinmung baq balay pgeki’ na squliq.
yaquw squliq qsahuy geki’ na Hamlet binrwan niy Shakespeare quw spgeki’ niya’, ruw kya cikay geki’ na Arpaniya’ uziy quw wal niya’ skhopa’ lalu’ uziy.
ruw pira’ uziy pin’ega’ uziy, mingluw kalay pcbaq sa p’ega’ uziy.
gaga uwow
ryax na s’yanux, sn’asan na ryax, ana su mlahang gaga, uwow lmyun kwe ga maki ci yow nya, skramat ta lpyung, gaga Cmyus, ini mbkal kwara gluw ta ga..., maki ci ini ptna’ nanak gaga bugun ta uwow ro bnugan ta uy. uwow kwe ga galan ta sm’utux lutux Tayal ro tngsa ta lutux bnkisan ta, uwow ga galan ta pyanga khmey baley na ’nabu, sn’asan ryax ga spni’an ta gluw ta uy.
Bnrwan qa galan cpung
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
Sima-un
thumb|Nin’ay go
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 770 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 47 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 88%, Tayan 3%, Setik 2%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Sima-un hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Sima-un hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Sima-un hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Sima-un hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Sima-un hya’ ga pulan. tay mkyahu’ na Sima-un hya’ ga Bukai.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Randy Allen
Randy Allen
alang Haga paris
alang Haga paris (哈卡巴里斯社)
Randy Allen
mhtuw kawas tay 1965 neng 1 gaci 16 nici ka Florida na Amirika, ga mzuyzi mari te NBA Amirika. kinwagiq nya ga 203cm ru kinwusu nya ga 10kg,pinspyang nya ga maki te glang.
alang Haga paris
knhulan na ita Tayal hiya ga kahul ta bih na Pinsbkan, ro hkngyan skura te tltuw, karow ro krayas rgyax "b’bu bayu" kwara. ryax haca ga knaki bih alang lela kwara cyoli na llyung Klesan, ro mpuw payat kwara alang cnrux kya. laney ta skal cikey cyu inu alang Tayal kwara bih llyung Klesan kya.
Randy Allen
kawas tay 1987 neng musa mzyup sa sensyu NBA ga ini agal kya, ru wal ini gluw squ giqas sensyu NBA lalu nya.
alang Haga paris
alang Haga paris ga nya maki skura te tltuw llyung Turu, b’nux alang haca ro nya sobih te iyil na gong Bsyowan, skura alang Ryohen kya ha’iy uy, miman pitu koro theya’ nya, yow na cinlalu alang na Haga paris ga phaga btunux yow nmya ma.
Randy Allen
Raygak ga minmzuyzi mari squ Florida State University.
alang Haga paris
kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
Randy Allen
Ryax qnxan niya’
Pwazyaw sa giqas na sesyuw squw Kawas te 1987 ga wan ini’ agal kya.
Kawas te 1990 lga wan pbiru’ kayak sa Sacrmento kings, ruw Denver Nuggets ruw Chicago Bulls, ga ini’ qbsyaq ga wan nha’ n_gyutun malax la.
Kusunuki
thumb|Umitan go
alang Kusunuki (紅石部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Umitan go, kwara sali buwan nya ga 68 buwan, 267 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 255 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 12 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 85%, Amis 3%, Paywan 2%, Puyuma 1%, Cou 1%, binah lihuyan s’uli 3%.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
Randy Breuer
Randy Breuer sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1960, ryax sa tay 11 nqu tay 10, Randy Breuer, squliq na p’unro.
Kusunuki
ppqbaqan (教育)
qalang Kusunuki ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Sulai-iaz
thumb|Umitan go
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 474 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 17 hi nya.
alang Pyahow
alang Pyahow (碧候社) ga nya skura te llow na llyung Turu.
Sulai-iaz
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 85%, Amis 1%, Paywan 3%, Puyuma 1%, Rukay 1%, binah lihuyan s’uli 5%.
alang Pyahow
knhulan na ita Tayal hiya ga kahul ta bih na Pinsbkan, ro hkngyan skura te tltuw, karow ro krayas rgyax “b’bu bayu” kwara. ryax haca ga knaki bih alang lela kwara cyoli na llyung Klesan, ro mpuw payat kwara alang cnrux kya. laney ta skal cikey cyu inu alang Tayal kwara bih llyung Klesan kya.
Sulai-iaz
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Sulai-iaz hya’ ga Likau-uan. tay ’zil na Sulai-iaz hya’ ga Samuluh.
alang Pyahow
kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
Sulai-iaz
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
hasisyo
maki 1 hasisyo.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Randy Brown
Randy Brown sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1968, ryax sa tay 22 nqu tay 5, Randy Brown, squliq na p’unro.
Sulungan
thumb|Toweng si (Toweng Ku)
alang Sʉhlʉnganʉ/Sulungan (草水部落) ga niya mki sku Takaw Si atu Toweng Ku, kwara sali buwan nya ga 41 buwan, 108 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 95 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 13 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 69%, Rukay 3%, Cou 7%, Paywan 1%, Hla’aluwa 6%, Setik 1%.
Kim Jong-un
thumb|labah North Korea
Kim Jong-un
mrhuw Korea, north ta’ misuw hya’ ga Kim Jong-un, aring ryax tay 9 squ byacing tay 5 sa kawas 2016 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Will Barton
Will Barton hya’ga NBA pgnaw’ mari’ misuw qaniy, qutux sa p’agal tins’ tay suruw.
kawas tay 1991, ryax sa tay 6 nqu tay 2, Will Barton, squliq na p’unro.
alan khaw na ’tayal
zyuwaw na:Squliq Atayal
gaga’ na pslhnya mrmaras mmrkyas na Tayal
gaga’ na pslhnya mrmaras mmrkyas na Tayal (泰雅族培養少年人的習俗)
krayryax ga mutuw lawkah maqut qu pplmukan maha, maha nanu’ baly gaga’ mamu Tayal sa zyuwaw na ppsbaq mamu laylaqi’, ga spzyang balay hya’ ga, ungat qu maha sni’ naha’ gaga’ sa maha pira’ kawas lga nanu’ qu ppsbaq naha laqi’ hya’.
maki’ sa qalang na Tayal hya’ ga, siy naha’ kta sa lawkah mklhlahuy lga, yasa qu mutu naha ‘ringun kya mrmaras lhlahuy la.
nanu’ qu kkbalay naha’ sa ppgnawgan naha’ bbu’ na btakan ruma’ qasa hya’ ga, ungat tayal sraral hya ha, nanu’ yaqu mwah lqu Plmukan lru pinsulung naha’ kya lasa hya. sun maha ppsbaq naha sa laylaqi hya’ ga, skita’ naha’ sa pinkkura’ kinbaq inlungan naha’ pn_gaygyut psbaq, ga laylaqi’ hya’ ga, aring laqi’ cipuq lga, yasa ginlgan naha’ bih nyaya’ naha’, ana laqi’ mlikuy ana laqi’ knayril ga mnaki’ bih nyaya’ naha kwara’ qasa hya, mutuw siy rsrasi bih nyaya’ naha’ musa’ mqumah, ini’ ga musa’ kmkgiy, ini’ ga tminun, nanu’ yasa siy kaki’ bih nyaya’ naha mita’ mita’ mtzyuwaw yaya’ naha’.
baliy mtnaq kwara’ qu kinhaylagan baq inlungan na laylaqi’, ruma’ ga haylaw baq mita’, kruma’ ga mqssuqi’ baq lmnglung, nanu’ kya qu haylaw baq lga, haylaw rmaw magal sa qayqaya’ miq yaya’ naha’, ga mutuw naha’ siy pspngan sa pinkkura’ kinbaq inlungan naha tmu’ sa pcyuwagan laylaqi’, ga mutuw ya’qu laqi’ knayril haylaw baq, laqi’ mlikuy hya’ ga min’aring ini’ gs’su’ ngasal lga, yasa qu mutuw ‘ringun mrmaras nyaba’ naha’ la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
alang Rgyax
alang Rgyax (大元社/熱雅赫) ga nya maki skura te tltuw llyung Turu, b’nux alang haca ro nya sobih te iyil na gong Bsyowan kya.
knhulan na ita Tayal hiya ga kahul ta bih na Pinsbkan, ro hkngyan skura te tltuw, karow ro krayas rgyax “b’bu bayu” kwara. ryax haca ga knaki bih alang lela kwara cyoli na llyung Klesan, ro mpuw payat kwara alang cnrux kya. laney ta skal cikey cyu inu alang Tayal kwara bih llyung Klesan kya.
Sinevaudjan
thumb|Botan go
alang Sinevaudjan (牡丹部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Botan go, kwara sali buwan nya ga 216 buwan, 602 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 585 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 17 hi nya.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Sinevaudjan hya’ ga Maljipa. tay mkyahu’ na Sinevaudjan hya’ ga Kus kus. tay ’llaw na Sinevaudjan hya’ ga Macaran.
kyokay (教會)
maki 3 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Ponaway
thumb|Nahuy go
Sinevaudjan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Ponaway
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 124 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 2 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 93%, Amis 1%, Truku 1%, binah lihuyan s’uli 4%.
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Ponaway hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Ponaway hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Ponaway hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Ponaway hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkyahu’ na Ponaway hya’ ga Plmwan. tay ’zil na Ponaway hya’ ga Llyung.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
gaga’ na zyay’
gaga’ na zyay’ (提親文化)
gaga’ na pslpyungan Tayal hya’ ga, gaga’ na zyay’ sawn uzi.
Sinapalan
thumb|Sin’iy go
gaga’ na zyay’
gaga’ na pslpyungan Tayal
nanu’ iy kya qu wal naha’ ginpawngan maha cyux inu’ qu blaq balay na laqi’ knayril lga, mutuw naha s’usa’ magal squ mrhuw na squliq musa’ pglaing laha musa’ smzyay’.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Sinapalan
alang Sinapalan (希哪巴瀾部落) ga niya mki sku Nanto Keng atu Sin’iy go, kwara sali buwan nya ga 187 buwan, 742 hi ku kwara s’uli tayan.
Benin
thumb|labah Benin thumb|Benin
zywaw na mahu trakis
nanu qu mahu trakis ga yasa qu m'atu kmloh, mahu trakis qani hiya ga minsazing pczyaw. zik na musa mahu trakis ga, ini rangaw musa mita ru knwan musa klhul ga, kbway qu trakis, ktan qu hinqelan nya, msiyo ru mtalah lga yasa tnaq kbalay gaga san sm’atu kmloh la, ini ga mahu trakis san nha uzi. Knwan qu musa mahu trakis ga helaw ga pucing na 'bagan, suqi ga tmring ta hoqan abaw qani ga qutux ngasal musa smpung, ktan nha hinqelan na trakis, yasa  trakis qani piyang musa smpung ru baha blaq mteloq, qnhun ta lga ungat bway nya, Tayal hiya ga si ki mhuqil balay lga yasa qu klhun nha.
Benin
Benin (貝南) hya’ ga cyux maki’ tay 9 30 N, 2 15 E na Xweco syuw.
zywaw na mahu trakis
泰雅族的摘穗祭又叫收穫祭，它分成二個時程進行，在小米成熟之前，族人會不停的到農耕地察看，等小米穗長的又直又紅，族人就要進行摘穗祭. 族人通常在夏天要結束之前，如果慢的話在接近秋天的時候會進行摘穗. 摘穗祭是各家族自行決定，按著小米的生長情形進行摘穗，我們的祖先是必須等到小米非常成熟了才會去收割，倘若太早去摘穗，種子長得不好，反而造成浪費.
Benin
kwara’ kinghciyan niya’ 112,622 sq km (maki’ tay 102ginkgan kin wahci’)
zywaw na mahu trakis
kruma memaw mbwayun balay ktan qu bway trakis ga minkahul nha atu mita trakis qani, m'ru balay memaw mhebung ru cyux si mromung mzyugi, memaw kmayal bnkis mha: talagay trakis qani ga, ana truyan bluku ga si tehoq klbil qu bluku qani. baha hsmswa ana truyan luku nyux si p'ru balay qu trakis, ungat qu sngaw nya, syun kbabaw nya bluku ga, si lat lat lat tehoq sa klbil ma, baha hmswa qmayah sraral mga kya maki balay mpuw pitu ini ga mpuw spat, mpuw qeru qu kinqoyaw nya, qoyaw balay qu qmayah sraral hiya, son sqani muling qu luku lga, wal mluw kbabaw bway na trakis aki tehoq klbil. qani ga blaq na kinbahuw muci qu sinrahuw na ke qani, blaq qu pinbahuw bnkis qani lga ana pagay uzi ga lgan truyan bluku aki wal si tehok klbil bluku kana khotaw uzi.
Sinapalan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 90% kyan ku 671 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 10% kyan ku 71 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 87%, Amis 1%, binah lihuyan s’uli 1%.
zywaw na mahu trakis
當小米結實纍纍，族人從山頂往下俯瞰，串串小米穗呈黃又結實，緊密的米穗隨風起舞，時而彎腰鞠躬，時而直立望天，部落的耆老驚嘆的說道：這些小米又多又大啊！若將米篩放置於其上，米篩會從山頂往山腰下滾動，也不會掉落. 因為小米長得結實，中間沒有任何隙縫，加上早期農耕地的坡度幾乎都是17、18度，甚至是19度，所以米篩從小米的穗粒上會從山頂上直接滑落到山腰下. 這是祖先流傳下來的話，讚歎農作物大豐收，即使是旱稻也是一樣，當稻穗長得很結實，米篩也不會掉落到地面上.
Benin
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 10,741,458.
zywaw na mahu trakis
zik na mahu trakis, si ga pzil uzi, ana ga ini nha 'yugi qu puniq qasa si ga tehoq giqas na qutux  kawas lga yugun nha puniq la. kwara qqaya kneril ini ga qatap, rom, heluk blequn nha balay smku,ini nha balay hmci ptring llaqi ru ini tringi teloq na nuka uzi.
Chad
thumb|labah Chad thumb|Chad 縮圖|tobun na kyokay na Bako 縮圖|minanaq na ngasal na Cat' 縮圖|mwuro na stopaw pi'an Chad (查德) hya’ ga cyux maki’ tay 15 00 N, 19 00 E na Xweco syuw.
Benin
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Porto-Novo.
zywaw na mahu trakis
摘穗祭之前也要進行挪移，但是不需要換新火，泰雅族火的文化是從一年開始的播種祭開始，必須延續到隔年的播種祭前才能換新火. 摘穗祭前也要將女人織布的工具或材料收藏好，織布機要用布全部蓋住，剪刀、針、梳子等等，都不會隨意讓孩子或男人碰觸，就連生的麻線也不能摸.
Sinapalan
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Sinapalan hya’ ga llyung. tay ’zil na Sinapalan hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Sinapalan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Sinapalan hya’ ga llyung.
Chad
(kinwhci’ niya’ ga 1,259,200 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 24,800 sq km)
Benin
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 1 na tay mspat byacing na qutux kawas.
Chad
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 11,852,462.
Sinapalan
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
Benin
lalu na koka(國名)
Penan sinqunan na koka（貝南共和國),ka na Frans：La République du Bénin,、Hokng ru Awm'n「sinqunan na koka Penin
」.kawas 1975 sraral ga sllwa nha Tahome.Babaw nya lga sllwa nha ma Benin.
zyaw na kinbkesan(歷史)
kawas 1958 squtux sa Falangsi ru msinhloyan na koka la,kawas1904 pcqunun nha maha Fasusufeco.kawas 1958 squtux sa Falangsi ru msinhloyan na koka la,kawas1960 byacing mspat ryax qutux skal nya kwara mha pbuci sinhloyan Tahomay koka,kawas1963 te qutux msurux ku Soto Macyaru aki te kahul sa hetaymhut sa ini ptnaq inlungan na squliq Si ktay wayal nha laxan la.babaw nasa  sbiq nha qu baq inlungan minnqwas na squliq ku lmahang koka la,ehuk kawas1972lga tmasoq la,ryax qasa ga minmagal ku son maha pincirqan na zyawaw,Mintzyu mzyu lga msrhuqu pqzung na mrhuw la.
kawas1970mpkal maha sazing kawas .cyugal thoki msesyu pSoto lmahang.qani hya ga minpira mpkal ru msswal kwara qu inlungan nha sinha say qani smpung,Aw ga ini kinthuk.
tehuk sa kawas1972byacing10ryax26 .thoki na hetay Kleku zyugun nya qu pspung pcyagun,maras sa Mariq inlungan.kawas1975byacing12ryax1 zyugun nya lalu na koka mha sinhloyan Pena mimsyu koka,rmuru sa hetay qu kmahang.kawas1989byacing12ryax7.yaqih qu innaras ungat qu psplang nanu yasa mqzinut yal laxan nha ku Mariy inlungan la,kawas1990byacing3ryax1 sbahun lalu na koka mha sinhloyan Pena koka.
kwara cinbwanan(自然區域 )
kayal nya ga mkura mkilux ru mkura ghzyq.mkura ghzyq ga mtkzay,ryax na qlwaxan ga taring  sa magal qeru byacing;kayal na Staw ga mkura mkilux,maki qu sazing qlwaxan ru sazing mtkzay kayal,ryax na qlwaxan ga aring sa te cyugal byacing ru tehuk mpitu byacing.
aring Weta tehuk Ktonu qruzyux  syaw na umi bung na Akalatoko kayal nya ga mtkzay,qutux kawas qinlwaxan nya ga nanak 823mm.Ktonu ruru tehuk sa Sinkang qinlwaxn nya ga cingay cikay,qutux kawas mqwalax Sinkang hya ga 1286mm.rhyal maki sa te zit na kayal na Staw ga,Cipong qinlwaxan nya.Kayal na Salwau mkura ghzyq glu na mklux ru b'nux rhyal,Ini te baqi qu qlwaxan nya cipong ku  byaqan qsya.
kwara  rhyal na Pena qani ga  zmagal qu pinskan nya:
1.rhyal na umi ggluw Sacwe ru Siyhu,cingay balay qu wayal niqun na 'uraw.sazing bsilung msgagay ru mzyup sa umi la,qutux ga bsilung Pusicolua.
3.kin wagiq na rgyax Tahmay 300-750ft,kian kwara ciyciyan,Baha hmswa mrngil yal qu uraw.
4.ryax na Atakla maki sa byaqan wagi ki kura ghzyaq,htgan wagi ki kura ghzyaq.ru byaqan wagi ki kura mklux,pyang wagiq nya 2146 m.
5.bsilung na Niz ga maki sa Penan kyahu na htgan wagi ki kura ghzyaq.
qmasu pspung kwara pcyawgun(行政區劃 )
Pena payat pincka nha kki'an sin、sen(s)、cn、qalang,sraral ga mtzyu koka ga pyang hopa na pspung pcyagun,kawas1999 mopuw sazing lga qutux pspung pcyagun la,mpitu pgan pituw qu sen（mtzyu pgal pituw sen、mopuw -s).
Sefu(政治)
zyaw na kibkesan Pena ga minpitu psrux Gaga nha,Gaga nha misu qani ga kawas1990byacing12ryax2 kahul sa inlungan minsyu senko,misu qani  son mha Gaga qani ga「pinsrux qutux cingay llamu na gaga ru maki balay qu pspung」,mbalay na mrhuw pspung kwara pcyawgun,Psurux Holit ru sfayan ki  gaga na Soto.sen kyo Soto ki sen kyo Giin ga pqasu mtzyaw,magal kawas minqutux,spat pgancyugal  qu Giin,mrhuw Koka ru pspung kwara zezyawaw ga Soto.
psmsun zezyawaw na binah koka9(外交)
koka Pena ru Furans msblaq ru mssi inlungan,koka Penan qani ga  Linhko、Femung、Isalnghzo sinhloyan、ke na sinhloyan koka Frans cingay balay qu sinhloyan nha. undefined
Sinapalan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Benin
zyaw na hatay(軍事 )
hetay na Penan ga cyugal llamu nya hetay na umi、hetay namaki rhyal、hetay na mlaka kayal,ryax phetay nha ga mopuw spat byacing pyang cipoq kawas nha ga mpusal qutux.ana mlikuy ru kneril tehuk kawas lga thoyay mhetay la,hetay na umi ga pyang pcyagun nha ga qasu ka yupan kuki ru pbihi nha sa pqol na yaqih na squliq.koka Penan qani ga lokah mpkal ru psblaq sa koka na Laypizweya ru Cineyapiso,Baqun mita maha Hayti ru koka sinhloyan na Kangko ini pblaq qu qinnxan nha.koka Penan qani ga mluw sa sinhloyan na Sife koka.
squliq(人口 )
kawas2002 squliq nha ga mtzyu kbhul ru mtzyu pgan mang,kawas2013 squliq nha ga thuk sa qutux seng mang,kawas2015 squliq nha ga qutux seng ru spat pgan spat mang,spyang kian nha ga byaqan wagi si tqupu kya；kawas2000 squliq nha ga mkrkes 2.8％.kwara koka nha gatzyu pgan qu llamuminsyu nya,pyang hopa ga Fun cu,squliq nha ka baq kmal ke na Fun ga qutux kbhul pituw pgan mang.
Kya uzi qu binah na gaga Ozupa（qutux kbhul mang ru mpusal squliq）、Acyag ga （tzyu pgan mang squliq人）、Palipa ga（mpatul tzyu mang squliq）、Aizu（mtzyu cyugal mang squliq）、Fula ga（mtzyu cyugalqutux mang squliq）ru Kang（mpusal payat mang squliq）,kya uzi qu byaqan wagi bih na umi  mqzinnut kinbaxan na Pasi.Maki cikay qu squliq na Furans ru squliq Yaco Pyang ga squliq na LIpanan.squliq cyuko ru squliq na Intu,Futuciaw gasinhan nakoka Penin,minsyu nha snhi ga 60%(squliq 450mang),snhi cyorokay 20％,Snhi Islangciaw ga15％.
ke na sefu ga Furans kwara minsyu spkal nha ga ke na Fun,squliq na Penan cingay balay qu iyat minnqwas.kawas2000 mlikuy ka ini qba mita biru ga 43.1%,kneril ini qba mita biru ga,llaqi musa mqbaq biru ga 89％,laqi knerilmusa mqbaq  ga 73%.
misu qanu Penan ga sazing rayga nya，qutux ga ray ga Apimay-Kalawa（sraral ga rayga Penan）ru rayha Palaku，kya uzi qu pqwasan pqbaqan na gizut kwara ga qutux kbhul mopuw sazing 1,pqwasan mrkes ga sazing kbhul patul mtzyu,pwasan 'laqi cikuy ga cyugal seng magal kbhul ru mzimal mspat.
psplang rmuru qinnxan(經濟)
koka Penan qani ga maki sa cinbwanana ga mqzinut na koka.kawas2016 ginxan na minsyu nha ga pila na  USD 80ok,raytay(日文)qutux squliq ga nanak USD745.Nogyo (日文-農業)qu psplang nha.maki sa byaqan wagi lokah mrhuw na qalang aring sraral inlungan nha mluw sa squliq na Oco,nanu yasa blaq qu Nogyo (日文)nha,ana ga ini kinthuk nniqun nha.maki sa byaqan wagi ru rgyax Tahometi psplang nha ga abura qhuniq na Zunli.bbway qhuniq na Zunli abura qhuniq na Zunli,kian ezyu na Topu 胡蘿波素（1.7%-2%）qu abura qhuniq na Zunli,Llamu na nniqun nha ga glu na ngngahi ga cyugal 、qetun、qbiray、layan、bonaw,babaw na mbuci qu PENAN qanio ga,maki qu hopa na abura qhuniq na Zunli koyaw,koka nha ga maki qu payat  hopa na koyaw,qutux kawas ga 20000tun qu pinsboq nha.mbuci qu koka PANAN lga galun nya kwara kozyo la,nanu yasa mbziq qu pinsboq nha la,ulung sa kragan na Cyuko ru SULIN mrkes qu psplng nha la,kya sazing koka kbalay abura qhuniq na Zunli  kbalay sekng na koba,pira koka kbalay Yekan na koba.
gizi na minnuya nha subus ga slaqux nya kwara koka na FECO,blaq balay qu kinnalay nha.minnuya nha smka na subus ru ghap na subus posun nha sa binah na koka,cipoq qu bobaw posun nha binah na koka.llyung na Pi'ma maki cikay qu kin na nagi,rhyal na Kuant maki btunux mtalax na kin ru TayTeKang,Maki sa khuw snli nha Abura ga 1000mang tun.
kawas2002 llgan ppsatu sa binah na koka  ga  USD2.26ok,raytay koka pinhtu nya ga 8％,kinqruzyx wahan na Kisya ga 685km,qutux kawas qu mpanga pposun nha squliq ga mpitu pgal mang,qutux kawas qu mpanga pposun nha qeqaya ga raytay tzyu pgan mang tun,kinqruzyx wahan na tuqi ga16200 km,kawas 2003 byacing 1,kin nalay na Ktonun tehuk Sinkang tugi hlawan.Ktonun qani ga pyang ppiray na pposa qeqaya,qutux kawas sinilang nha ga EUR3000ok.
kawas2001,Kwara qeqaya ga raytay cyugal kbhul mang ru mpatul,hngagan na sikoki Ktonun ga koka  Penan nanak myang A1hngagan na sikoki,qutux kawas pposan na squliq ga tzyul zmagal mang,panga pposun qeqaya ga payat seng tzyul kbhul tun.ru koka Penan kya mspat hngagan na sikoki,. Ana ga
ini plaka mhngan.
Chad
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 39.60%, lhlahuy hya’ ga 9.10%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 51.30%.
Tom Aldredge
Tom Aldredge
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
qurut
thumb|qurut
qurut (蜥蜴)
zyuwaw na:Squliq Atayal
Chad
Chad（查德）
Puqing binyaqan kay語源
mtnaq lalu maha ki 查德湖，kay qani ga kahu binyaqan kay na 卡努里語Sádǝ，imi nya ga languw、glabang nqu qsya.
yuwaw nqu sraral 歷史
zik nqu kungyan 7000 kawas，maki squ mkura tltu rhyal na Chad qani ga kwara ka baybih naqu qqnxan nya ga skblaq ki’an nqu  ssquliq, memaw wayl si txan tmang ssquliq nya te rhyal qani .taqu Chad qani ga maki qutux squ hminas spyang nqu zyuwaw na kinraral （baha hmswa gi nyux maki squ ki’an rhyal nqu 博爾庫-恩內迪-提貝斯提區）baqun kbzinah mita squ zik na kungyan 2000 kawas.
ana ga maki squ tekska rhyal nqu Chad ga kinnian nqu pptyuwaw squ sslaq na ssquliq yuwaw nqu kilraral qani ga wal hminas squsazing sen kawas.rhyal naha qani aring squ swayal ga qutux nqu magi kinbaqan ki’an llsayan naha.skahu naha binnrwan mita squ uraw kinbalay qbaq nqu qeqaya ru pinqyuwan nqu yuwaw sraral ,maki squ kwara ka kinbaqan spyang minaring hya ga 薩奧文明.kungyan 9 tehuk squ 10 seci，squliq nqu 薩奧te qutux nqu ps’rux rhyal na Chad撒哈拉,spyang qruyux nqu kni’an mrhuw uzi—加涅姆qutux nqu mrhuw，babw nqu 16 seci, mhtu qu mstyan na mrhuw 巴吉米爾ki mrhuw瓦達伊，aring kya lga cyugal Kokka  qani ga ini hngaw ‘mubu mtciriq. taqu  mrhuw 加涅姆kitpucing gmluw suruw nqu psrhuw cintman kwara ka cipuqing  kbalay  hhinas ggwahan
te rhyal qmara squ 撒哈拉 qqhut ‘osa zyuwaw nqu  ggwahan nqu pila.
iyat nanak qmol squ yatuy, kwara ka nyux ming squ qpzing qqhut rhyal qami ga iyat min shgci te rhyal nqu mkura kilux.
Kawas nqu 1883tehuk squ 1893kawas  te kskak ,kwara ka Kokka qani ga wayal
slaqux squliq na 蘇丹 拉比赫·祖拜爾.
mki squ zik kinglabang kinlhangan nqu Kokka na法, squliq ka minlahang squ 法te1900 kawas  lga pinsrxun la 「Kokka na Chad ki mlahang squ rhyal nqu hitay」（Territoire Militaire des Pays et Protectorats du Tchad）.
tehuk te1920 kawas,
Kokka na法國 wayal magal squ kinri nqu qqhut squ Kokka na Chad.
rax na kinlhangan nah qu Kokka na Chad qani ga ungat qu sinqtuxan naha maras ‘osa naha, msuqi qu kinlhagan yuwawa misuw. Squliq nqu Kokka na法國 spyang kita
naha squ Kokka na Chad hya ga spyang balay nqu rroq ptywaw naha ru rhyal nqu hhtgan na sbus, maki squ 1929 kawas,rhyal nqu Kokka na法國
taring pkrahu kbalay phtuw squ sbus. hminas ini kintehuk qu
Sexu kinlahang nqu Kokka na Chad ,siki mwah stama squ spyang yaqih na qutux gluw nqu thoki hitay kahul squ Kokka na法國. mki squ zik na Kokka na Chad  hya ga nanak maki squ mkura kilux qasa qu blaq cikay qu kinlhangan, qinhtan Kokka na法maki squ mkura tltu ki ht'gan wagi ga nanak yaqu lalu nanak. kinlhangan nqu Sexu ga ini pyang kura mita squ gaga psbaq ru pira iyan qu ryax ungat qu hgciy pintywaw.maki squ babaw minsazing pintriqan lga, Kokka nqu 法 syun nya te suruw bslung qu  pgleng rahyal na Kokka Chad, taqu squliq nqu maki te pgleng rahyal qani ga maki qu kinri naha gmoyaw squ Kokka 法na Gikay Rayhyuw ru squliq Kokka Chad Gikay Gi’ing. trang nasa ga spyang krahu na linhuyal 政黨hya ga cinpuqing squ rhyal na mkura kilux Chad進步黨.
pklahang ptzyuwaw squ squli政治
gaga nqu Horip qani ga gmluw miq squ Kokka Chad
qutux nqu kinri krahu ka ppcyagun bbrwan nqu kki’an, Soto hya ga spyang krahu na pgleng squ Kokka Chad , maki qu kiri nya ppiyu ttman nqu 總理 ki kwara ka pptywaw yuwaw nqu tthoki, yan nqu hang kang , mrhuw nqu hitay , maki balay qu rngu nya pposa tthoki nqu rhyal na qqalang ki kungsi nqu Kokka ka mrhuw spyang mrhuw.trang maki qu hminas spyang krahu ru khlagan na yuwaw mhtuw ga , nyux  mpkayal Soto ki Gi’ing nqu Kokka  babaw na minpkayal lga baqun miq maha kinhlagan nqu merey. Soto naha ga mikahun squ ginoyaw nqu ssquilq, zmagal kawas mosa na sptyuwaw; maki squ 2005 kawas  wayal swalan giqas nqu gaga horip Chad
llaxan qu sinpngan na ryax ptywaw nqu Soto, swayal hya ga nway minqutux  lozi
‘mubuy  mtywaw qu Soto. spyang ppqutan nqu Soto德比hya ga wiway squliq nqu
札加瓦, linhuyan nqu qmhut  hmtuy  ki  kwra ka maki squ mkura kilux  rhyal ga
maki Rayhyu na Sexu.
mki squ Kokka nqu Chad cingay balay qu mquriq magal pila, slwan mita squ kwara Kokka maki squ 2005 kawas  nyux kmal maha skahun aha 清廉指數mita ga kwara ka babaw cibwanan spyang hminas balay baq maniq pila Kokka maga Chad qani
maki squ 2006 kawas lga wayal miyuw cukay la.
gaga’ na mshzi’
pinshzyan na kinhakul sun maha kinhakul hya’ ga, nanu’ yani qu lalu’ na gluw nqu kmayal maha ngasal qaniy. nma’ sun maha kinhakul qani hya’ ga, yalaw gi mnaki’ squ sawn maha Hakul na qutux rhzyal, ru tmqalang kya lru yasa qu sawn naha’ maha kinhakul kya la.
Chad
qinsugan pptywaw squ rhyal行政區劃
Singapore
thumb|labah Singapore thumb|Singapore
Chad
Kokka na Chad qani ga 22 qu krahu rhyal qinsugan nya,taqu kwara ubuw nqu qbaqan naha mtywaw qani ga maki squ 2003 kawas lga mtbuci qu kinri taring ginlgan pintywaw, wayal yugun ‘mbuy squ 14 nqu 省, qutux qutux rhyal ga maki qutux qu thoki ka ginnoywaw na  Soto. krahu nqu rhyal hya ga syan 50省, taqu省 qani ga syan squ 400 msyaw qu Ken Sexu. Kwara ka Ken Sexu  qani ga spkayal naha maha aki skahul su Song （communautés rurales）mwaha ‘myuw smyunaw,ana ga maki qu sinnakay nqu gaga horip ru ini naha tmsuqi na. wayl spkayal nqu gaga horip maha nway qhlun nqu Sexu  ssquliq maha klokah gmluw squ phgci mqyanux na qqalang ,
gaga’ na mshzi’
Lkmyabuh nanu’ qu kinbahan ni Lkmyabuh hya’ lga, wayal pgzyax kya squ tunux tawpuk laha, ruw wayal kya squ rhzyal sawn misuw qani ka Nango qasa, gluw naha’ kya hya’ lga wayal mgazyang kya squ Haga’ paris, Ropuy, Kinyang, Kbabaw, Kulu’ ru Rgyax. nanu’ kwara’ qu gluw na maylipa’ ka nyuw mwah mshzi’ sa rhzyal tay Gawgan qani hiya’ lga, nanu’ yaqu zmyax uzi squ quri’ sqabu’ lga, mkura’ squ tmqszyap na suruw papak laha’ lru mwah kya sa qrahu’ hkawan ru msgagay kya lruw wayal tay balung kruma’ wayal mkura’ tay Hbun bilaqbilaq kruma’, ruw wayal kya Gawgan kruma’, aring kya mthuluy ruw mwah squ kwara’ rhzyal na Sbtunux qani kwara’ naha’. yalaw gi minkahul kya squ mlipa’ ruw ini’ naha’ laxiy uzi qu lalu’ naha’ kya maha mlipa’ ru yasa siy naha’ rasiy kya uzi lalu’ naha’ maha Maylipa’ la.
Singapore
kwara’ kinghciyan niya’ 697 sq km (maki’ tay 192ginkgan kin wahci’)
Chad
nanu yasa qu ,gaga nqu horip hya ga nyux nya pbkgun pkita squ kwara ka pptyuwaw qinsugan nqu rrhyal kwara qani ga mosa yaqu ssquliq qu mwah gmoyaw hhtgan nqu linhoyan pklahang, ana ga mucing soni naga nyux ini kta na qu ginnoyaw naha ka thoki  mmwah mtyuwaw squ qqlalng,taqu 2005 kawas aki nyux mwah gmoyaw uzi ga kya minpira ini swan.
gaga’ na mshzi’
zyuwaw na:Squliq Atayal
Chad
gaga文化
Singapore
(kinwhci’ niya’ ga 687 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 10 sq km)
Suriname
thumb|labah Suriname thumb|Suriname
Chad
、古爾邦節ki聖紀節等. [61]
Singapore
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 5,781,728.
Will Blalock
Will Blalock(威爾·布雷洛克)
Will Blalock sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
Singapore
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 1%, lhlahuy hya’ ga 3.30%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 95.70%.
Suriname
kwara’ kinghciyan niya’ 163,820 sq km (maki’ tay 92ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 156,000 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 7,820 sq km)
Singapore
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Singapore.
Chad
maki squ Chad ga blaq naha na lubuw ga 「kinde」（一種豎琴）、「kakaki」
Suriname
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 585,824.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 0.50%, lhlahuy hya’ ga 94.60%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 4.90%.
Singapore
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Tony Tan, aring ryax 1 squ byacing tay 9 sa kawas 2011 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Chad
（qutux squ qinruyux naga 3tehuk squ 4 mi nqu 號角）ki「hu hu」（qutux squ yan kinkyasan na thbu galan naha pkrahu hngyang nqu lubuw）. qutux  qutux gluw na squliq ga ini ptnaq qu lubuw naha : squliq na 薩拉 hya ga lubuw nqu 笛子, 巴拉風（balafon，qutux nqu lubuw qhuniq）、豎琴ki kodjo tcingun ga maki qu hngyang nya；squliq na 加涅姆布qruyux kinnalay naha ruma lubuw twangan naha tcingun ga maki qu hngyang nya msqun mlubuw.
Suriname
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Paramaribo.
Chad
taqu linhuyan sinqunanlubuw nqu沙里爵士樂 maki squ 1964 kawas lga msqun la ,
Suriname
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 25 na tay mawpuw qutux byacing na qutux kawas.
Chad
taring maras squ misuw na lubuw ni Chad.tpucing ,ruma nqu hinhuyan ptlubuw kaki maha psqunaw ta qu misuw na lubuw ki  lubuw na sraral. ana ga squliq nqu Chad ga yaqix naha qu lubuw na misuw hya, maki squ 1995 kawas , nyux taring smoya lubuw nqu misuw qani la, taqu snoya naha qani lga kwara ka squliq na Chad ka spyang ppqwas qwas nyux  taring kbalay squ ppongan na qwas uzi lga.
ana ga mquliq kbalay nanak uzi ru ini kintehuk qu qnhut na kinhangan horip ga nyux sqhut ‘osa mstazin zyuwaw nqu lubuw na Chad.
spyang nniqun na Chad hya ga trkis, mutux naha skbalay squ wayay ru simaw naha buq na tthoyuw ru niqun naha, myang qani na nniqun ga sun na mkura tltu ga 「alysh」ma ；maki squ mkura kilux hya hga sun naha maha 「biya」.
lamu na qulih uzi ga qutux nqu nyux soyan i cin Kokka qani, mutux naha skbaly squ
「salanga」（kinyayan naha ru shluqan naha klyan naha 鮭脂鯉ini ga 猛魚）
ru 「banda」（krahu na sinhluqan na qulih）. 「Carcaje」qutux nqu kinbalay na
abaw木槿ru m’sbing nqu nnbun. maki squ rhyal mkura kilux hya ga soyan naha qu nnbun qwaw hya, nnbun nqu ssquliq hya ga「billi-billi」（kinbalay na trakis mtalah）ki「coshate」（kinbalay na  trakis plquwi）biru kinbalay trkis
mtnaq ki binah na Kokka非洲, kinqbaqan na Chad ga wayal syagun cikay nqu gwahan na pila, ru yuwaw na pklahang ptzyuwaw squ squli .Kokka nqu Chad ga cingay qu baq miru squ bbiru kktan ssquliq bnrwan naha squ pinposa naha mqinyatan maki squ tetanux na Kokka , spyang nqu kkyalan naha ga msqutux squ inpxan nqu pklahang ptzyuwaw squ squli ki bnran nqu zyuwaw na binkesan. taring squ 1962 kawas, 20 hi pbiru squ bbiru kktan naha kya wayal squ 60 qu biru bnrwan naha.
maki cikay qu lalu na pbir hya ga 約瑟夫·卜拉欣·賽義德（Joseph Brahim Seïd）、
2003 kawas，maki squ Chad qani ga qutux balay qu smpung squ bnrwan naha biru 艾哈邁德·塔博耶（Ahmat Taboye）phtuw biru  Chad ginnoyaw biru（Anthologie de la littérature tchadienne）skahul kwara Kokka ki zik na mrkyas musa muyaw kmal bnran nqu Chad.
zyuwaw nqu ega maki squ Chad qani ga wayal ptqihun nqu ciriqan naha nanak
mzyuwaw naha uzi qu ini kintehuk na  ega kang（maki squ Kokka na Chad ga qutux bnbalay qu ega kang naha ）
tequtux nqu ega na Chad ga maki squ 1999 kawas kahun squ穆罕默德·薩利赫·哈龍（Mahamat Saleh Haroun）kinbalay nya 《Bye Bye Africa》,
kinbalay nqu 穆罕默德 qu ega 《Daratt》wayal tlu te min 63 nqu 威尼斯 kwra ka Kokka na sins pspng squ ega hminas spyang na qnabu ,babaw nya maki squ 2010 kawas  te qutux mzyup squ 坎城pkita squ kinblayan naha squ ega《hnwaw naqu mlikuy》（《A Screaming Man》）wayal magal lozi squ qnabu nqu sinsi ka linhoyan pspng.
伊薩·塞爾日·克洛（Issa Serge Coelo）minpcbaq squ binah sazing na ega
《Daressalam》ki《Tartina City》 maki squ Kokka na  Chad ga blaq naha kmlkah squ mari  [82]kmlkah mari ki ziyuw nqu macang ga nyux naha blaq balay.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga N'Djamena.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 11 na tay mspat byacing na qutux kawas.
lihuy
Mlikuy ’tayal sraral ga, tlhuyan qu lihuy nha. ima qu ini tlhuzi ga, mutux nha psyaqan.
Mornos
thumb|Nakahama go
alang Mornos (永福部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Nakahama go, kwara sali buwan nya ga 94 buwan, 240 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 92% kyan ku 221 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 8% kyan ku 19 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 87%, Puyuma 1%, binah lihuyan s’uli 4%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay 'llaw na Mornos hya' ga bsilung. tay 'zil na Mornos hya' ga rgyax. tay mkyahu' na Mornos hya' ga llyung. tay mkraya' na Mornos hya' ga llyung.
tay mkraya' na Mornos hya' ga Ciwkangan. tay mkyahu' na Mornos hya' ga Pakara'ac.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
ppqbaqan (教育)
qalang Mornos ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
gbyan
gbyan lga kgabi' ta la.
gbyan Iga mhngan la.
byacing mhtuw la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Bhutan
Bhutan (不丹) hya’ ga cyux maki’ tay 27 30 N, 90 30 E na Aziya’ syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 38,394 sq km (maki’ tay 137ginkgan kin wahci’)
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 13.60%, lhlahuy hya’ ga 85.50%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 0.90%.
Koka nqu Bhutan qani ga, binnrwan na rekisi Cing hiya ga Pulupako son nha,rhzyal nqu Bhutan qani ga cyux maki sa zyuwaw na koka Tayrik ru Indu ka rgyax na Simalaya te hintgan wagi ru te hlhul qasa.Koka qani ga ulah na te hlhul na Asiya, ungat qu bsilung nha. rhzyal ka te hlhul hiya cyux tmring squ Sicing na Indu.Mksobih Nepal,te hlhul hiya ga, cyux tmring squ rhzyal na Indu ka Simoncyala ru Asamu,pzyang krahu na heci ga Pusing.ke’ nquCyungko hiya ga,Bhutan hiya ga cyuko’i hiya mga ryzyan na msbisuw ru bibing ma.ke’ nqu Bhutan qani ga minkahul squ ke’ na Ban,imi nya ga qes na Tobang ma,aki nyux kmal mha Bhutan hiya ga ulah nqu gaga na Tibet ka nyux maki sa spzyang balay na te hlhul ma.binkesan na Bhutan ga minkahul squ Tibet, qutux gluw nha Monpa ga,nyux mksobih  balay squ Bhutan.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Thimphu.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 17 na tay mawpuw sazing byacing na qutux kawas.
Sexu（政治）
Gi’ingkay nqu Bhutan ga, qutux ga Koka Gi’ingkay, qutux hiya ga Kokuming Gi’ingkay, 25 qu tman na gin’ing, 20 hiya ga minsenkyo, te binah nya hiya ga tnu’ ni krahu mrhuw nha. Gi’ing nqu sazing ginhuyan Gi’ingkay qani, siga minqwas raygak kwara.
pazih
pazih(小鋤頭)
musa ta qmayah ga ini ta zngi pazih.
Bhutan
hetay(軍事)
Hetay na Bhutan ga 1.6 mang qu hetay nha. koka na Indu qu kunreng lha, kawas ka 2002 ga mingluw hetay na Indu mnwah ptciriq squ阿薩姆聯合解放陣線ru波多蘭民族民主陣線, ana ga ini pzyang maqux. Ana misuw qani na ga, cyux mqyxnux kya na qu paris nha. kya 10 qu xikoki ptciriq, 8 qu xikoki poropela ka ptciriq squ rgrgyax, ini kpzyux qu BTR-60 kinbalay na Rusia. ru patus ka lhbaw na bneng.
pazih
pazih(小鋤頭)
zyuwaw na:Squliq Atayal
Singaw
alang Singaw (茅圃部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Gpho go, kwara sali buwan nya ga 119 buwan, 315 hi ku kwara s’uli tayan.
Bhutan
msrangi squ koka（外交）
Bhutan msrangi squ 54 koka. kwara zyuwaw nqu msrangi squ koka ga, Indu qu skita nha sinpngan. Ini psrangi koka squ 5 koka ka pzyang ptzyuwaw zyuwaw na UN.
Singaw
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 295 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 20 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 85%, saySiyat 7%, Truku 1%.
Bhutan
msrangi squ koka（外交）
Kawas ka 1971 ga, pinkaygi qu UN ru syan nha biru nqu 2758 ga, smwal qu Bhutan mha, Cyukok na Tayrik ga, kya qu qpzing nha pkingiwan kenri na Cyunhwaminko. Kawas ka 2012 ga, mrhuw na Tayrik Uncyapaw ki mrhuw na Bhutan, mstnaq squ Port of Rio de Janeiro, pkal nqu psrangi sazing koko qani.
Singaw
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Singaw hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Singaw hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Singaw hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Singaw hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkraya’ na Singaw hya’ ga Yohae’. tay ’llaw na Singaw hya’ ga T’apan.
Bhutan
msrangi squ koka（外交）
Indu ru Bhutan ga mtnaq balay inlungan na sazing koka, kwara qu zyuwaw na msrangi koka te binah ga, Indu qu cyux smpung, syan hetay Indu uzi qu rhzyal na Bhutan, msqun mlahang Bhutan.
Singaw
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
Bhutan
kenri na squliq(人權)
Kawas ka 1990 ga, psagun nha squliq ka Locyang( squliq na Nepal) shriq squ rhzyal nha, khmay balay squliq na Locyang wayal kyapun sexu ru pbhul, ini ga sqhut nha rhzyal te tanux na Bhutan, zngatan nha btzyux nha uzi. ryax nasa ga, mgzyaw balay inlungan na kwara squliq, sexu na Bhutan s’agal nha hetay musa ’mpux zyuwaw qani, qenah cingay na squliq Nepal wayal nha psagun. Kesan na UN ga, mucing squ kawas 2008 mga, hminas 107,000 qu squliq wayal mshriq sa Hhutan.
Singaw
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Bhutan
kenri na squliq(人權)
koka na Nepal ga, ini swal squliq minkahul squ Bhutan mwah m’Nepal, nanu yasa qu squliq ka mwah mshzi Nepal qani ga, ungat ana nanu qu kenri nha. ru koka na Bhutan kyalun nya kwara squliq, maki sa pslyan linhuyan ga, siki mlukus lukus na Bhutan binkesan, ana na phokung, sexu, gako ini ga pcyuwagan na sexu ga, syan nha cingay horit na sexu.
Misuw qani ga, sexu na Bhutan ru rngu na phtuy sexu ga, ini hngaw mtciriq. Rngu na phtuy sexu qani ga, knayal nha sexu mha, ’yugaw ta gaga na rhzyal, mtnaq kenri na mlikuy ru kneril, ru kenri na squliq,  ana ga, ini swali na sexu, skita nha linhuyan na pczyaqih koka.
Willem-Alexander
thumb|labah Netherlands
Bhutan
kezay（經濟）
Kawas ka 2007 mga, GNP per capita na Bhutan ga 1400 pila na Amerika, spzyang balay than nha pila ga, rengki na qsya, stbazi nha sa Indu. Kawas ka 1972, krahu mrhuw na Bhutan 吉格梅·辛格·旺楚克 htgun nya qutux gaga ka （Gross National Happiness，縮寫GNH）ana mha kya ga, ini pqas balay qu squliq nha, spngun nqu UN qu kinnqas na  Bhutan qani ga, maki te suruw na 90 mysaw koka.
snuruw nqu cinbwanan qani, t’aring mazi qeqaya minkahul koka te binah uzi qu squliq nha. ana ga, ini kintehuk qu pinbahuw nha nanak, ru khmay balay squliq ungat qu pcyuwagun nha. blaq btunux ga kya qu btunux yun ru simo. 72% qu lhlahuy, cingay balay qu kk’man ru pphpah nha.74% ka squliq ga mtzyuwaw squ pqumah, tmqhuniq ru qmayat kacing, mit. pinbahuw nha ga pagay, trakis ru syawmay.
Willem-Alexander
ryax sa tay 27 nqu tay 4, Willem-Alexander, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1967)
Bhutan
kezay（經濟）
Rengki na qsya ga, pzyang galan nha pila, 72% kinpzyux qu sbazi nha te Indu, ungat qu rengki na abura hiya.
Willem-Alexander
mrhuw Netherlands ta’ misuw hya’ ga Willem-Alexander, aring ryax tay 30 squ byacing tay 4 sa kawas 2013 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Bhutan
rhzyal（地理）
Bhutan ga nyux maki sa te hlhul Asiya, maki squ te hlhul nqu rgyax Simalaya ga, ungat qu bsilung nha, tmring rhzyal na Cyuko ru Indu.Ghzyaq qu kayal nha te ghzyaq, rgyax nya ga ini skyut qu hlaqi nya, te ska rhzyal ga hlhul cikay, cingay balay qu hlahuy nya. pzyang wagiq rgyax ga 干卡本森峰， 7570 qu kinwagiq nya.
pinbcyan ki’an（行政區劃）
Kwara koka ga pbcyun nya te ’byaqan wagi, te ska, te hlhul ru te htgan wagi, pcyuwagan na sexu ga Cyung son nya, kwara koka ga 20 qu Cyung nya.
pzyang qalang（主要城市）
帕羅（威利：sPa-ro / sPa-gro）
普那卡（威利：sPu-na-kha）
squliq（人口 ）
squliq na Bhutan ga 831,920, mlikuy ga 53%, kneril ga 47%. ru cyugal qu pinbcyan nha squliq:
宗喀語ru ego ga yasa qu skayal nha, kmal ke’ na Nepal qu Locyang hiya, 宗喀語hiya ga minkahul squ Tibet, kwara qu Bhutan ga Buddhism na Tibet qu snyan nha, ru 25% hiya ga snhi Hinduism. Pzyang balay qsu’ na pepakung nha ga knalay nha squ kawas 637.
snhyan（宗教）
Bhutan ga Buddhism na Tibet qu snyan nha, yasa qu snhyan na koka nha,  ru 25% hiya ga snhi Hinduism hiya, ru te binah na sinhyan hiya lga ini tehuk 1%.. horit na Bhutan ga, zizyu na snhyan ga koka qu nyux mlahang, ana ga shtuy nha balay qu spwah snhyan ru aki mwah m’imaw zyuwa na sexu.
bunka（文化）
Kyozyo ru pkita nbu ga ini biqi pila kwara. Nyux nha inblequn mlahang qu bunka nha ru kwara qu musa mtzyuwaw koba ini ga kosyo ga, siki mlukus lukus na binkesan. Mlikuy hiya ga Gho son nha, loba ka tehuk sa tari, kneril hiya ga Kira son nha, lukus holuy. Ngasal ki’an nha ga ini zyungi balay kinbalay binkesan, yasa kwara qu ki’an nha si tehuk soni qani. msbu’ ga pzyang pqnahan na Bhutan.
Suru
thumb|300x300px|Tayang go
Bhutan
bunka（文化）
Minkbalay “World Map of Happiness” squ raygak na 英國萊斯特大學, te spat qu lalu nha, ana ga wal si khutaw babaw nya ru tehuk squ kawas 2016 lga, te 84 qu lalu nha la. ana na koka Libya, Philippines, Algeria ga wal nha slaqux qu kinnqas nha. nanu yasa qu ini nha kinthi mha mqas balay qu inrkyasan na krahu mrhuw Bhutan.
Suru
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 279 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 13 hi nya.