cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bhutan
kekong(結婚)
Ana mha sqapah nha horit kekong squ kawas 1980, qtqutux mlikuy ru qutux kneril qutux ngasal, ana ga lhnyun nha gaga binkesan ka qutux kneril cingay likuy nya ini ga qutux mlikuy ga cingay bes nya kneril.
Suru
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 94%, Amis 1%, Rukay 0.5%, binah lihuyan s’uli 0.5%.
Bhutan
kekong(結婚)
Bhutan ga ini htuy msqun squliq ka minkahul te binah na koka. ana ga ima qu msqun squ squliq te binah lga, galun koka qu kenri nha la, mze’a su iyat qbaq ksyu pila na ginko, pila ka musa nha psyobay, pbiru rhzyal ru qzyatun nha. mha ni kumu’ing ga, ungat qbaqan nha pruruw qu cintman nha. mtzyuwaw squ bbrwan na msrangi koka ga, siki laxun su picyuwagan su. Ana mha smwal malax kenri qu aki pkekong ga, zihung balay qu sinse nya, pqutan cingay zyuwaw na sexu, pqutan nya rekisi, gaga binkesan, ke’ na Bhutan. ini kusa kya lga, iyat p’agal biru sinnwalan na sinqunan.
Suru
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Suru hya’ ga llyung. tay ’zil na Suru hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Suru hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Suru hya’ ga rgyax krahu’.
Bhutan
singbun（媒體）
Pinsrxan na koka Bhutan razyo ru telebi ga, yasa qu qutux balay ngazyan ru pongan na squliq. singbun Kuensel hiya ga singbun na Bhutan
Suru
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Suru hya’ ga Sakuhan. tay ’llaw na Suru hya’ ga Malabang.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
alang Tpiray
alang Tpiray (塔背賴社): alang na Tpiray ga nya skura te llow na skura te tltuw pu’ing.
knhulan na ita Tayal hiya ga kahul ta bih na Pinsbkan, ro hkngyan skura te tltuw, karow ro krayas rgyax "b’bu bayu" kwara. ryax haca ga knaki bih alang lela kwara cyoli na llyung Klesan, ro mpuw payat kwara alang cnrux kya. laney ta skal cikey cyu inu alang Tayal kwara bih llyung Klesan kya.
kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
alang Tlangan（alang Buta）ro alang Tpyahan
alang Tlangan (alang Buta) ro alang Tpyahan (德拉岸社/武塔社與德比亞罕社)
alang Kmuyow ro alang b’bu Kaykay ga nya maki te iyil bih pu’ing llyung Turu.
Kwara alang ta lela ga nya mso’un maki bih utux llyung Klesan, kilgal cinlangan klahang kya ga wa khangan cinlangan na Nipun lela, cinlangan na Kokumito uy, kya ha’iy miman kawas wayal, baley cyoli na Tayal ga knaki bih llyung Klesan kwara, ana ga beta micu wa tbcyan maki bih llyung Mnibuw kruma, kwara alang laga nya si skaki utux llyung ta na. ana ga wa sgayan bih alang b’nux kruma, kki’an lela ga iwan pnhkngyan ta ro pntke’an ta wayal lela la.
kinhulan s’utu biru
書目來源:江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－歷史文化與社會文化篇，(臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
William Alland
William Alland
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
gisu
gisu (茅草)
mtalah ’uraw ga, hbkgan na gisu.
nnu’un
sraral ita’ Tayal ga, mutu nha’ galan sa toyu’ na gisu. shap nha’ qnapan g’nux ru teta’ ini’ kznga’ hmbku’ g’nux ma.
pbkuw
blaq pbkuw kwarw ku thekan qasa.
gisu
nnu’un
zyuwaw na:S'uli Tayan
Rangay
thumb|Hosing Ku
alang Rangay (斷匯部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 20 buwan, 56 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 55 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 1 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 91%, binah lihuyan s’uli 7%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Rangay hya’ ga llyung. tay ’zil na Rangay hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Rangay hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Rangay hya’ ga rgyax krahu’.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Kin lwan
thumb|Nahuy go
alang Kin lwan (錦路部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Nahuy go, kwara sali buwan nya ga 54 buwan, 183 hi ku kwara s’uli tayan.
Singsiya
thumb|Hualien go (Karing Si)
Kin lwan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 172 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 11 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 91%, Amis 2%, Paywan 1%, binah lihuyan s’uli 1%.
Singsiya
alang Singsiya (新夏部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Karing Si, kwara sali buwan nya ga 725 buwan, 2,092 hi ku kwara s’uli tayan.
Kin lwan
maki qu ngasal bziran.
Singsiya
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 16% kyan ku 345 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 84% kyan ku 1,747 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 13%, Tayan 1%, Truku 1%.
Kin lwan
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Kin lwan hya’ ga rgyax. tay ’zil na Kin lwan hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Kin lwan hya’ ga rgyax. tay mkraya’ na Kin lwan hya’ ga llyung.
Singsiya
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Singsiya hya’ ga bsilung. tay ’zil na Singsiya hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Singsiya hya’ ga bsilung. tay mkraya’ na Singsiya hya’ ga bsilung.
Kin lwan
rhzyal kki’an
qalang Kin lwan ga ungat pqwasan biru. qalang Kin lwan ga ungat kyokay. qalang Kin lwan ungat hasisyo. qalang Kin lwan ga ungat ngasal sexu. qalang Kin lwan ga ungat khu skwan biru. qalang Kin lwan ga ungat ngasal pkita nbu.
Singsiya
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Singsiya hya’ ga Lasutan. tay ’zil na Singsiya hya’ ga Sakur.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Kin lwan
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Pongodan
thumb|Taitung
alang Pongodan (大橋部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Taitung Si, kwara sali buwan nya ga 397 buwan, 1,040 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 58% kyan ku 600 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 42% kyan ku 440 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 47%, Paywan 1%, Bunun 1%, Puyuma 5%, binah lihuyan s’uli 3%.
maki qu ngasal bziran.
llkus
llkus (箭竹)
Pongodan
rhzyal kki’an
tay 'llaw na Pongodan hya' ga bsilung. tay 'zil na Pongodan hya' ga rgyax. tay mkyahu' na Pongodan hya' ga llyung. tay mkraya' na Pongodan hya' ga llyung.
William Avery
William Avery sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
Pongodan
kyokay (教會)
qalang Pongodan ga ungat kyokay.
llkus
kbalay slqi ga, s’agal sa llkus ru lomun rwangan pshzyun ru mshzyu’ la.
William Avery
kawas tay 1979, ryax sa tay 8 nqu tay 8, William Avery, squliq na p’unro.
Pongodan
ppqbaqan (教育)
qalang Pongodan ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
llkus
thumb|llkus
Letsie III
thumb|Letsie III|alt=Letsie III.jpg thumb|labah Lesotho
ryax sa tay 17 nqu tay 7, Letsie III, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1963)
mrhuw Lesotho ta’ misuw hya’ ga Letsie III, aring ryax tay 7 squ byacing tay 2 sa kawas 1996 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
gaga’ sinbilan kay’ nbkis Tayal
gaga’ sinbilan kay’ nbkis Tayal (泰雅族的祖訓)
nanu’ qu ssawn bbnkis Tayal maha sinbilan kay’ bnkis sraral qani? yalaw gi mnaki’ kya bay’nux Sbayan kwara’ qu kinbkaysan ha, mngaygyut mbhuyaw lqu mqhut naha’ qu ki’an naha’ la, ru lmnglung kya qu nbkis naha’ ka lkmButa’ qasa maha “iyat ta’ balay pqtnaq sqyanux qu buq na qsya’ qani” maha, lruw rasun niya’ qu mntsway’ nya’ lkmYabuh ruw lkMayan musa’ gmawzyaw sa ‘awsa’ msglabang mqyanuh kinbahan naha’, ruw ktan naha’ kwara’ rgyax cyuw maymaw mtpanga’ rngu’ whci’ qu rrhzyal, maymaw mqas balay maha,” yani balay musa’ sginlabang mqyanux kinbahan ta’ la”maha, ruw yasa qu mwah lga spnqzyu’ nya’ sa kinbahan nya’ maha “laqi’! kyalaw simu qutux kay’, nyuw ta khmay qani lga, nway simu musa’ hmkangi’ sa awsa’ mamu mslabang mqyanux, maha si simu klahang qbuli’ krahu’ qani ga, iyat mamu’ qtnaq pqawlun qu buq qsya’ ta’ qani, ru ana ka maqaw uzi ga ‘basun mamu’ m’zyungay mqyanux, hmswa’ ga usa’! usa’ hmkangi sa ssbqi’ na hbun gaygawng, sbilan maku’ mayhuw na qnawal qu blihun na Sbayan qani, gi iyat simu nbah mwah mbzinah mntta’ sa quri’ na Sbayan qani! halay simu smatu’ kya quri’ sqabu’! iyat simu nbah mgluw mqyanux, musa’ simu mtbuci’ ms’rux ngaws na luhung, nanu’ ana ga laxiy usa’ mbbiq na turu’, maha simu aki ta pslabang sa rqyas hwinuk laqi’ kinbahan pszyunaw mqyanux ga, ima’ mamu’ cyux ki’an na ppanga’ wakil na tawkan, ru ima’ mamu la traka’ kklbu’ na hupaw ga, qiri’ musa’ mtqtqutux maqut blihun, kuna kya la cyux mqayat sa tluqiy na yaba’ ru yaya’, ‘nblaq pwazyaw, laxi pinqiri’ mqyanux! kuna msrihaw la knatan lubay bubu’ na yaya’ ga, baha simuw yan ygril na qlcing, laxiy pqiway na pakaw, maha ygril simu na qlcing lga, nanu’ qu musa’ mamu’ psglabang sa rqyas hwinuk laqi’ mamu lpiy! ” yani qu sgisa na bbnkis Tayal aring sraral.
nanu’ iy musa taygalu’ na ungat pqmahun naha’ rhzyal, ini’ ga musa’ smzyay’ ga, mutuw naha’ skayal krayryax qu sun bnkis maha sinbilan kay’ na bnkis qani, iwan kkyalan naha’ na maha iyat maku’ sinbahan nanak qu nyuw maku’ s’uwah qani maha qu kay’ nya’ qaniy.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Ray Aranha
Ray Aranha
kawas tay 1939, ryax sa tay 1 nqu tay 5, Ray Aranha, squliq na Bunge’. (wal mhuqil sa kawas tay 2011)
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
zywaw na smyus
小米收穫之後，約在七、八月之間，各家族會將新穀供獻給祖靈的一個祭祀，就是所謂的『感恩祭』. 早期祖先還有一個說法為投給神靈以及祖靈分享飲食之意. 收割小米之後，穀物是不能直接搬回家裡，必須先舉行感恩祭將新米獻給祖靈的儀式.
smyus qani ga kahul sa ke hmgup, ana ga cyugal qu gaga nya te qutux ga smyus na hnway utux kbalay ta gaga smyus, qutux uzi ga smyus ta squliq ana ga yaqeh qasa hiya, ru qutux uzi ga smyus na kbalay qnxan ,yeqeh qbuli ta, ini  kblaq mqyanux ini ga wal si tmma mhuqil qesan nha zyaw la, myangi qu squliq bsyaq balay mnbu ru hbgal nha lokah lga tqlimu san nha, tqlimu qani ga nyux lokah la wal tbalay la. san nanu mtzywaw ga kura sa bwan wagi heran qutux ruma, syan qutux giqas na pala, pala qasa ga sbiq squ hmgup qasa, smi qutux tasaw na qsya ru magal sazing miquy, spqwas nya ha masoq hmgup lga hng'un nya qsya qu turu miquy qasa, ktan qu bubun qsya qasa kuna pira ga blaq ini qbaqiy qasa hiya la kya phgup qasa nanak baq ru kmal muci: ay！blaq utux su muci lga yasa klokah balay la, yasa son nha tqlimu, kwara qana ga smyus na kbalay qnxan. hopa na zywaw ga skut qutux bzyok nniqun kwara qqalang, cikuy na zywaw ga skut nha ngta ini ga qnyatan, masoq hmgup lga siy prasiy sa phgup qasa ru pala la .ana qmes kayal ini ga qmes kayal msbehuy ubuy na smyus qnxan uzi.
「smyus」這個詞彙是從「占卜」一詞而來，它具有三個主要的意義，第一是為了感謝神以及祖靈的庇護而供獻祭物的祭儀. 第二是對人的咒詛，是不好的風俗. 第三是要改變家裡的風水，例如家中有人突然病逝或家中有久臥在床的病人，就會請占卜師到家裡進行占卜. 占卜師先取一些動物的血噴灑在室內有陽光照射之處，拿起一根約二尺長的竹子橫放在高處，並將一條新布匹高高掛起，待儀式結束之後，作為餽贈占卜師之禮，地上放置一盆乾淨的水，占卜師先行唱一段占語，拿起二片芒草蘸進水盆中，其葉面向下，葉背向上，占卜師觀察葉背出現的水泡，水泡的多與少代表什麼意義，只有占卜師知道，待占卜師說道：你的運氣很好！此病人就會康復了！倘若事件比較大，該家族就必須殺一條豬和部落共同分享，若事件比較小，就殺一隻豢養的家畜，並且讓占卜師帶走，即便是祈雨祭或者祈風祭這些都是泰雅族生命的禮俗.
smyus qani ga kwara bzinah na pcyogun ini ga kwara bzinah na ke, ini pcyogi ru ini an skayal kwara, siy squtux musa mtzywaw zyaw na smyus. zik na smyus lmom ms'yup kwara qqaya kneril,ini ptring squliq ru lmom skulu trakis, thekil, kbalay qwaw ru tmmyan, mlikuy ga musa psbu quliq ini ga musa qbuyang qmalup.
舉行感恩祭時，族人只專心做感恩祭的事，其他的事務不去做，與感恩祭無關的事不談論. 在感恩祭之前要進行挪移，要將女子織布的器具預先收藏以避免碰觸，女子們預先進行蒸小米以及釀酒、醃製的工作，男子必須要捕魚或到到獵場打獵.
gaga’ na pslpyungan Tayal
gaga’ na pslpyungan Tayal (泰雅族的婚姻) hya’ ga, gaga’ na zyay’ sawn uzi.
nanu’ iy kya qu wal naha’ ginpawngan maha cyux inu’ qu blaq balay na laqi’ knayril lga, mutuw naha s’usa’ magal squ mrhuw na squliq musa’ pglaing laha musa’ smzyay’.
sraral balay iy musa’ tmzyay’ ga, mutuw si kux musa’ mzyup sa ngasal na cyux ki’an laqi’ knayril qasa, ru siy usa’ mtama’ sa bih na plahan, msqun mtama’ kya squ qutux ngasal qasa. t’aring hga bali mutuw siy kal squ zyuwaw na ‘nwah naha’ qasa, mutuw siy pcisal sa giway iyawt kay’ balay qu spcisal naha’ ha, ruw kska’ balay bzngi’ ka ssulu’ abi’ kwara’ qu squliq lga, mutuw yasa qu t’aring mngaga’ maha ʺ’hh!ʺ qu Yutas ka ‘nagal naha’ ptzyay’ qasa, niwan maha t’aring saku’ kmal la maha qu pint’hh niya’ qasa, pawngan kwara’ na squliq qu maha qasa qu Nbkis qasa lga, mutuw si tmmlux kwara’ mung squ kay’ kay’ Yutas qasa.
mllagu’ (訂婚)
nanu’ iy baqun sa smwayal qu laqi’ knayril lga, nanu’ mutuw naha’ ssi’ qu niwan ssrhgan naha’ kay’ ka ryax qasa la, ruw aring sa minsrhuw kay’ qasa lga, yasa qu sawn na kay’ Tayal maha mllagu’ la. aring squ smwal qasa lga, t’aring kya musa’ tmqsinuw ru smi’ qwaw nnaga’ naha’ sa lpyung naha’. iy Tayal tay mkyatux hya’ ga, aring smwayal lga, min’aring kya smi’ qwaw la. nanu’ qu zyuwaw na ryax nnaga’ naha’ hhuqil na qwaw qasa lga, musa’ tmqsinuw kwara’ qu mmlikuy hya’, ga taqu cikay nyuw zmimu’ maha qu inlungan naha’, ruw mhuqil lqu sni’ naha’ qwaw lga, mutuw naha’ pnblingan pawsa’ kay’ qu lpyung naha’, ru mutuw paysyuk uzi lqu lpyung maha wwahan mamu magal knwan qu ina’ mamu la mutuw maha, gi mutuw naha’ ini’ pnnga bsyaq qu ryax naha’.
rmanga’ zyay’ (養婚)
ga maki’ kya tay mks’iya’ ru mayklapay hya’ ga, aring sa minsrhuw kay’ qasa lga, mutuw naha’ syun sa smka’ kawas, ini’ ga qutux kawas pinlwan naha’ qasa, gi niwan zzimu’ naha’ sa laqi’ knayril maha qu sni’ naha’ ryax qasa, nanu’ iy skahul sa znimu’ naha’ smlalu’ ga, mutuw naha’ rngan qu niwan tnzyay’ naha’ qasa, nanu’ yasa qu rmanga’ na zyay’ sawn naha’.
nanu’ iy lawkah smatu’ nniqun qu lpyung naha’ lga, mutuw msayux uzi lqu yaba’ na laqi’ knayril lga, mutuw p’aras kay’ maha wahiy magal ina’ mamu la mutw maha la.
nanu’ yasa lquw pnaynama’ mtzyuwaw na ’agal naha’ ina’ la.
zik na ’’agal naha’ ina’ ga sikiy musa’ kwara’ qutux qalang gluw na musa’ magal qasa, gi cipuq qu squliq musa’ magal mga, niwan sayux rqyas na lpyung ma, sikiy khmay qu musa’ ga krahu’ rqyas na Yutas qasa ma.
rmagal ina’ (迎親)
nanu’ iy rrasun naha’ qu laqi’ knayril ga nanu’ sikiy maymaw tsbing lwax ru qqnryang ini’ swayal ru qhlun naha’ balay hmuluy ga, mutuw naha’ skita’ maha iyat inlungan na laqi’ knayril qu ‘nusa’ niya’ qasa, ru ktan nqu uaua’ na laqi’ knayril qasa lga, blaq cikay uzi qsliq niya’ la. nanu’ squ pkzyup blihun ngasal na yama’ qu ina’ ga, mutuw naha’ s’agal sa pzyang pzyux ‘laqi’ na Yaki’ mwah mnama’ gmawp ga yasa qu mnhhuzyay mzyup qsahuy na ngasal qu ina’. nanu’ mssli’ mppsbaq kya lruw mkkhzi’ kya la. tmasuq lga yasa qu t’aring maniq kya lruw mnbuw qwaw kya la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Sunu' papa
thumb|Morakot, 2009 thumb|Syawrin
Su’aci
thumb|Toweng si (Toweng Ku)
Sunu' papa
Sunu' papa (八八水災)
Sunu’ na papa hya’ga hinriqan bayhuy Morakot uziy sawn naha’, qani hya’ ga mnwah squ ryax sa hacigat roku nici’ na kawas 2009 ruw mucing sa hacigat tooka’, lawkah balay hinruqan niya’ tay smka’ mkyahu’ Taiwan ruw tay htgan wagi’ na Taiwan qasa, spzyang balay hya’ ga, yalaw gi nanu’ qu inaras niya’ qwalax mwah mzyup Taiwan sa qaniy ga siy inrasan niya’ qwalax sa mkrusa’ qasa ga, niwan qwalax qutux kawas rngu’ kinlawkah sinqlwaxan niya’. nanu’ squ mnxal qasa ga yaqu qalang na Syawrin na Kosenggo’ qu pzyang balay lawkah hiriqan niya’, spayat kbhul ru mpitu’ pgan ru spayat hi’ wayal niya’ ’blun kiya.
Su’aci
alang Su’aci (美蘭部落) ga niya mki sku Takaw Si atu Toweng Ku, kwara sali buwan nya ga 22 buwan, 84 hi ku kwara s’uli tayan.
Sunu' papa
sinpngan sa qwalax
haci gat gaci nici’ ru hazi gac ku nici squ kawas tay sazing syan ru mqiru’ kawas ga, wahan pcyaqih na bayhuy Morakot, qwalax kya Kgi’ ruw rayrgyax na Takaw ru Hituw ga hmzinas sa qutux syan msyaw rngu’ krahu’ qalax pspngan na sinmung smpung sa kinkrahu’ qwalax squ qutux ryax nanak sa haci nici’ qasa.
Su’aci
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 74 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 10 hi nya.
Sunu' papa
hiriqan na Sezay
psmsum squ pinbahuw na ppqumah squ wal mshiriq ru wal mhiriq kinbalay sa kensec tay Minsyo ga psqunun niya’ pllpuw ga mawpuw mqiru’ mang sazing syan ru mawpuw mpitu’ oku pila’(mszik sa hinriqan bayhuy Herp), nanu’ qu hiriqan na ppqumah hya’ ga wayal sa kbhul mpusal mqiru’ oku pila’, hinriqan na ptqulih hya’ ga wal sa mspatul mpitu’ oku pila’, hinriqan na sm’an sa ssin’anan hya’ ga wayal sa mawpuw mqiru’ oku pila’ kwara’.
Su’aci
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 30%, Rukay 7%, Cou 19%, Hla’aluwa 30%, Amis 2%.
Sunu' papa
plpgun kwara’ wal mhuqil
Psqunun kwara’ qu wayal mhuqil ha mtzyu’ kbhul mpitu’ pgan mspat hi’wayal mhuqil squliq mtzyul cyugal hi’ qu magal qilis, ka giway maki’ squ Kagi’, Taynang, Takaw, Hituw, Nanto kwara’.（psmsmun kwara’ nqu Cyu’o saygay E-heng cyusing mucing squ gaygbyan na ryax squ niseng tobi kyu neng haci gac nizyuhaci nici’ nana zi’）
Sezi’ E kyo
kmal qu Gyose’ing maha aring haci gat nizyu ni nici’ ruw nizyu yon nici’ ga, pbzqanay ta smka’ kinwagiq na slawa’ kwara’ Kokka’ ta’ niwan ’nukuh ta’ squ wayal mhuqil sa dewayal qani.
Ray Anthony
thumb|Ray Anthony|alt=Ray Anthony, New York, N.Y., ca. Aug. 1947 (William P. Gottlieb 00121).jpg
Sunu' papa
kbalay niwan kineng koyeng qalang na Syawrinn
ki’a qutux kobu’ ru nana bu’ kin whci’ qu rhzyal, ga sawbih haci bu’ qu kikak ssyan lupi’ hya’, kbalay qutux ka yan qalang Sawrin sraral ka mksawbih cikay sa mkura’ cikay sa hlahuykakko niya’. aki’ pmhyan squ kbhul mspat pgan ru qutux knawr qhuniq hlapaw na Taiwan balay, gi qutux qutux puqing hlapaw ga niwan qutux qutux ngasal nqu wayal mhuqil, skahul squ kinmtalah phpah na hlapaw niwan kinramat naha’ squ kungyen qasa, aki’ maras cikay kinlhbaw inlungan na lpyung mwah cisal ru squliq tay cinqalang sqaniy.
Ray Anthony
Ray Anthony
Su’aci
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Su’aci hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Su’aci hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Su’aci hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Su’aci hya’ ga llyung.
Sunu' papa
pins’rux lwax na kineng
nanu’ qu rhzyal ssyan squ lwax na kineng qasa ga, mqiru’ Meta’ kinwagiq, ru ‘nutu’ nqu inrasan Bayhuy na Morokot pinqhuzyaw squ bbtunux rgyax na Syetu’ qasa ga, niwan snku’ niya sa rngu’ squ awsa’ ps’rux lawziy qalang na minsyuw.
Su’aci
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Su’aci hya’ ga Kalʉvʉnga. tay ’zil na Su’aci hya’ ga Rʉhlʉcʉ.
Ray Anthony
kawas tay 1922, ryax sa tay 20 nqu tay 1, Ray Anthony, squliq na Bunge’.
Sunu' papa
pins’rux lwax na kineng
zyuwaw na:Squliq Atayal
Ray Anthony
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
plhay
= Plhay 下巴陵 =
Su’aci
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
plhay
cyux te inu qu qalang部落概況與位置
rhiyal na qphay qani ga cyux maki sa kyahu balay na Balung, ru babaw na gong gogan. tekura htgan wagi ga Zirang, tekura sa byaqan wagi Sinciq tekura sa teyatux Mnka, tekyahu lgaTaychu. qalang Qphay ga cyux kki’an sinpiyang balay mlahang qqalang yal nqu cyux lahuy na muyut puniq, ru pqwasan mlahang laqi cipoq, maki uzi qu ‘sa pkita nbu, ru bhran na pklahang qalang.
sinllwan lalu qalang 地名由來
sraral squliq na qara, ’bu Balung musa msli ru mqwas biru sbilun(留下) nha qphay qu csbil(便當) qlyan(午後) owah nha lga, galun qu cbil nha, ngahi, sehuy, mami trakis,. nyux qphay mkiyaynanu yasa rhiyal qani ga qphay swon nha la.
pinqzyuwan qalang部落遷徙
musa hogal Piyasan ga mhkangi myup bling ru mluw sa hongu hray(鐵線橋), syaw na hongu, maki kya hasisyo na Zipun, mraka squliq musa hogal(前山) ini ga mwah ngasal rgyas ga nanu sika maki qu sinnwalan bira. sraral hiyal qphay ga qutux balay ngasal, Yawi Tahus minqsu maki kya, babaw nya lga ubay kpyasan mwah tmuhi ngahi sehuy slaq muya papay n_gyut khmay uzi squliq nya la.
snhyan部落宗教
qalang Qphay ga sazing qu kyokay nya, qutux ga qphay cyoro kyokay, qutux ga ansok nici kyokay.
’wahan pila經濟與特產
lingay na qalang ga maki qu hopa na tuqiy ru blaq ngngayun na hongu, aring mwah kkmukan mwah msyobay sqani lga maki qu nniqun ru ryokang. maki uzi qu tbaziy qwirux la, ini ga musa sthan sa nniqun ru ryokang  na kmukan la.(打工)
ngngayan部落觀光
misuw qani lga wal n_gyut mhwiy qu kwara qnxan na qalang la, ana mwah okya ga ini piyang mbaziy nnanu uzi la, kruma ga siy henas ini tpru, qutux ryax kya ini tehuk qutux kbhul galan nha uzi la.
Sinka
thumb|Taznin go
alang Sinka (新化部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Taznin go, kwara sali buwan nya ga 18 buwan, 42 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 41 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 1 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 88%, binah lihuyan s’uli 10%.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Sinka hya’ ga Dralendren. tay mkyahu’ na Sinka hya’ ga Aljungic.
kyokay (教會)
qalang Sinka ga ungat kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
pbtuw
say blaq pbkuw kwara qu biru qasa.
Swasal
thumb|Zhuoxi (Zosi go)
alang Swasal (古村部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Zosi go, kwara sali buwan nya ga 161 buwan, 509 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 494 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 15 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Truku 74%, Bunun 7%, Tayan 6%, Amis 2%, Setik 1%, binah lihuyan s’uli 7%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Swasal hya’ ga llyung. tay ’zil na Swasal hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Swasal hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Swasal hya’ ga llyung.
tay mkyahu’ na Swasal hya’ ga Tausa. tay ’llaw na Swasal hya’ ga Dauqpusan.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
ppqbaqan (教育)
qalang Swasal ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
qusul
qusul/qinuw (蕗蕎)
qusul ru qinuw hiya ga mtnak qu hi nya. baha hmswa, qusul hiya ga kay na mrqwang, qinuw hiya ga kay na mqnazi.
Ray Blume
Ray Blume sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1958, ryax sa tay 23 nqu tay 9, Ray Blume, squliq na p’unro.
Morocan
alang Morocan (牧魯棧部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Hamicho go, kwara sali buwan nya ga 161 buwan, 389 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 66% kyan ku 256 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 34% kyan ku 133 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 58%, Tayan 1%, Bunun 5%, binah lihuyan s’uli 2%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Morocan hya’ ga llyung. tay ’zil na Morocan hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Morocan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Morocan hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Morocan hya’ ga Atolan. tay mkyahu’ na Morocan hya’ ga Langas.
ppqbaqan (教育)
qalang Morocan ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Leung Chun-ying
thumb|Leung Chun-ying, 2017|alt=Leung Chun-ying 2017 3.jpg thumb|labah Hong Kong
ryax sa tay 12 nqu tay 8, Leung Chun-ying, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1954)
mrhuw Hong kong ta’ misuw hya’ ga Leung Chun-ying, aring ryax tay 1 squ byacing tay 7 sa kawas 2012 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Kurgyzstan
thumb|labah Kyrgyzstan thumb|Kyrgyzstan 縮圖|sinllwa nha ma laqi nqu langu 縮圖|ngasal nqu hngawan nqu Fulungz skoki 縮圖|koka Ciricis na kneril nqu ungat qutux kian nha ka ppqayat na qsinu 縮圖|psatu tegamen nqu Zyupyaw na koka Cirlcis 縮圖|koka Cirlcis rhayal nqu lmahang nank nqu qalang na pinnatas nqu rhyal. (Kurgyzstan)
Circis
sefu
kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan na ryax nqu cinringan.kahul sa kyusanto na pzyugan nqu linhoyan na Cirlcis mincu pslokah（Democratic Movement Kyrgyzstan, DMK）AwSe mpciriq sa llamu nqu mincu.nanu yasa ini nha snhi qu kyusanto na Cirlcis na te qutux hisyo Aposama masalifu mshutaw qu cintman nya ru ini snhi nqu minsyu ru Ihwe .msblaq msswal mpkal lru.kahul sa Akayefu.Cirlcis na Kesyey yencang.maki sa kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mopuw byacing psenkyo ru magal mqeru pgan magal% wagiq na hyo tosen lru mtbuci sa te qutux nqu soto.kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan cyugal，gaga nqu koka sefu pinsrux nha ga nanak nqu mincu msqutux nqu linhoyan koka. psmsun nqu pintzyuwaw yang nqu soto ru thoki.kohwe ru sazing yang nqu.Sfa nqu pintzyuwaw yang spyang wagiq nqu Hoin、gaga na Hoin、qalang na Hoin ru kensakaq na mthoki.mluw sa psplang nqu mtzyaqih. kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mpayat tska nqu ryax.Akayefu mngyut kura mtlokah na klahang.nanu yasa pira kawas lga.maki sa Ihwe nqu pinsyaqih. Akayefu pwah sa Kongmin psenkyo hinkangi sa inlungan nqu psrux.yang kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mtzyu ru sazing byacing ru kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mspat mopuw byacing na pkbalay na gaga pkhopa na kenli nqu soto ru pyu sa senkyo na gaga.kawas sazing seng ru sazing byacing cyugal .mhtuw sa kura mkilux na qalang Ahesi mtzyu phmut phantay kmzyap Tanzen squliq nqu minsyu ptusan nqu kinsat na zyuwaw.nanu yasa koka nqu kwara nqu hantay.maki sa minsyu nqu linhoyan ru hantay tan na rayhyo nqu mpgluw nqu  Akayefu nqu soto ptgih sa gaga ptyugan nqu koka.cintaring nha ga sefu、minsyu、ru syakay nqu rayhyo khopa nha ptgih mkkal sa minsyu .nanu yasa mhtuw qu kawas sazing seng ru sazing byacing ryax na senkyo mhtuw ptyaqih sa kongmin nqu senkyo qani powah sa kongmin nqu senkyo pkblazyu nha qu gaga na koka  nanu yasa khopa nha qu son maha kenli nqu soto ru Kohwe ru gaga koka lga cipoq qu kenli nha la.pinkita nha sa giqas nqu gaga koka  ga.maki sa kawas sazing seng ru magal babaw nqu minsenkyo.aki sazing nqu linhoyan nqu kohwe lga pzyugun nha cintman mpitu pgan magal nqu qutux linhoyan na kohwe.Sefu nqu iyat bbalay mglen maras nqu squliq nyux pposa giqas nqu klahng nha. aki nyux ptaring kayket spyang pspyon nha ga gaga nqu koka. linhoyan nqu psqutux inlungan ptke mha mtzyu byacing lga psenkyo ta squ soto mha nanu  abaw nqu cyugal byacing lga  psenkyo ta kohwe nqu senkyo la. kawas sazing seng ru magal mtyaqih qu kinlahang nqu Cirlcis.mquriq qu inlungang nha  maki sa te sazing nqu psenkyo.ini kskyut  mwah ptyaqih nqu pincyugan.sngsan nha ga pinsnan nha sefu mha  alax squ citman. cyugal byacing mpusal payat ryax.pkaki qutux mang msyaw squliq  mwah sa Piskayke ppsina nha soto ki sefu nya mha alax qu cintman mamu ma.nanu yasa qu「Yicinpzyugan nqu kinlahang」.wayal gleng mge sa Hasake qu soto Akayefu.babaw nya lga tehuk sa Moske.cyugal bhacing ru mpusal spat ryax lga.Cirlcisgiqas nqu Ihwe psenkyo qutux hantay nqu pglng nqu squliq、qsu nqu thoki Payecifu ma sefu nqu mrhuw.ru rayli msoto nqu ru zyuwaw na  pcyagun soto.maki sa Moske soto ka Akayefu byacing mpayat ryax nqu mpayat malax  kinthken nya la.
Psmsun zyuwaw nqu psplang
Ana cingay qu kahul sa te byaqan wagi.ana koci nqu pzyugan nqu psplan na pila cicin linhoyan na knraw.babaw nqu mbuci koka Cirlcis Psmsun zyuwaw nqu psplang  zzihung balay ptaring hga.mtbugih qu Sulin貿mtbugah qu linhoyan nqu psplang nha ru tbiran nha uzi ga mtggyut mtciku.pqhut sa koka nqu mtbazi na psplang nqu qutux pincyagan.sefu mskut qu pila nha la.nanu yasa laxan nha kwara nqu ppraw nha pila.taring msina pyup pila.qutux uzi ga phtuw kura sa mtbazi nqu psplang nqu pintzyuwaw nqu klokah na inlungan.pwah squ pblaq nqu psplang nqu pzyugan pposa pintzyuwaw.hminas sa pinzyugan lga0koka nqu Cirlcis maki sa kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mspat mopuw sazing byacing ru ryax mpusal ptwang sa cinbwanan nqu psplang nqu linhoyan.Mtbugah qu Sulin nanu yasa wayal ungat qu hopa na tbiran .mtlokah ptyaqih psplang nqu Cirlcis. kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mqeru pgan mspat% ma Cirlcis pposa nqu qeqaya gaposu nha Sulinbinah qalang.nanu yasa maki mqeru pgan kawas mqu gleng.koka Cirlcis psplang nha ga spngan binah na gleng na Sulen Cyamon linhoyan nqu koka ga pyang yaqih.nanak slaqux nha gamciriq nqu Yameniya、Yasaypayzan ru Tacirl.misu nqu kawas ga.son mha psplang  ga wayal blaq la.ana ga iyat pintehuk mtrhuw na psplang na..iyat ptehuk qu kilahang nqu syakay nqu klhangan.Koka nqu Cirlcis ga Nogyo nqu pinbahuw ga psrux nqu psplang.mqeru pgan ryax nqu gleng ga.pintzyuwaw na squliq nha ga maki sa kwara psplang nha ga1/3 tehuk 1/2. Kawas sazing seng ru sazing Nogyo Pinbahuw maki sa GDPkwara ga mtzyul magal.mtzyu%.magal smka na squliq linpgan na ptzyuwawa.koka Cirlcis rhyal nha ga cingay rgyax.blaq pintzyuwaw nqu qmayat pkwagiq.qani ga koka nqu Cirlcis spyang syunNogyo pinbahuw nqu ppzuy.spyang nqu pinbahuw ga yang mugi、sbin nqu ramat、sbus，tbaku，rramat ru bway qhoniq.bukil nqu mit、hi ru kinbalay nqu miruku spyang nqu pinbahuw na kinbalay. Pinbahuw nqu ptwangan nqu kbalay ga mkoba nqu psplang nqu linhoyan.skita nqu pila na binah ga cingay balay smoya.koka Cirlcis nqu Kwangzan ga kinhbuzyun balay.ana ga ungat qu abura ki kuki nha.sazing qani ga siki mazi kahul sa binah koka.koka qani ga Me、kin、Yo、Ti ru binah mnanak nqu kin ga cigay qu nyux nha skun khuw Yekin ga koka nqu Cirlcis pyang balay nqu koba na pcygun nha.aki nyux smoya pshot sa binah nqu pila na koka.kmal binah nqu qalang ptwang kbalay kin.baha hmswa ga kya kinhbuzyun qu qsy ru zit nqu koka nqu inkyasan na rgyax nha.koka Cirlcis  pposu nha sa binah koka qu renki na qsya. koka Cirlcis spyang pposu nha sa kinbalay nqu qeqaya binah koka qani ga kya bbiru nqu kin ru kwangs、kinbalay nqu bukil nqu mit rullamu binah nqu pinbahuw、renki ru pkbalay nqu qeqaya.mzyup sa koka nha ga kuki、mqalux nqu kin、Hwasye kinbalay、qeqaya nqu kikay、qqhoniq、brbal na kinbalay、kya uzi qu nniqun ru pkbaly na zayryo.pyang ka pgluw nqu psplang ga yang Amerika、’Ros、Cunko、Teko、Ilang ru lingay na koka Tacirlke、Hasake、Wuzpeke、Tukuman Koka Cirlcis kura pposa Ti、Swein、mnanak nqu kin ru Hwasye.kahul Amerika mzyup ga Kuw、Iyu ru qeqaya nqu pkita nbuw、ramat abura、kinbalay nqu brbal、bwax、kikay、kikay nqu pinbahuw ru hhi.
glgan
qinryuxan nqu tuqi kisya ga cyugal kbhul mpitu pgan kokngli.kokng lu ma qinryuxan ga cyugal mang ru cyugal kbhul kongli.spyang nqu ppanga ru pposa gakonglu.skoki nqu pposa ga.maki sa qalang hopa Piskay ke nqu 「Manas」koki ma hngagan ru Moske、giqas Sipoliya、Taska、Tusanpe na qalang maki qu skoki nha ki mtbuci nqu binah nqu koka na qalang.yang Wlumuci、Instanpaw、Falamkefu、Sinteli、Kelaz maki qu skoki na pinbku na spung ru ryax.
(gag nqu qinnhan、ke、zyuwaw nqu kinbkisan uni ga sinnhen、llamu nqu squliq)
Cirlcis kya mspat nqu minsyu.spyang hopa nqu mincu Cirlcis.pinkaki nqu Cirlcis koka linpgan lga mpitu pgan cyugal.cyugal%，gluw nqu micu ga Tucye.binah llamu nqu mincu ga Hasicitan（mspat％）.mqupu mqyanux nqu te ghyaq Ros mincu.（magal.mtzyu％）.ru maki sa’kura mkilux nqu Wuzpeke（mopuw payat.mtzyu％）.spyang nqu  cipoq mincu llamu nqu squliq na Tunkan（qutux.qutux ％）squliq na Werlwucu（qutux.qutux％）squliq na Tacike mincu（qutux.qutux ％）squliq na  Hasakecu.（0.mpitu％）Wukelangcu（0.magal％）ru binah llamu nqu cipoq na mincu（qutux.qutux .mpitu％）.kawas qutux seng mqeru kbhul mqeru pgan mqeru tehuk sa sazing seng kawas ru mqeru nqu mopuw kawas gsa.maki squ koka Cirlcis na ’Roscu linpgan na squliq ga wayal ngyut mhgyut mopuw mtzyu mang cyugal seng cyugal kbhul mpatul payat squliq.maki sa koka Cirlcis nqu squliq  Wuzpeke linpgan wayal mkwagiq tehuk sa mopuw mang qutux seng mpitu kbhul mpatul qutux hi koka nqu Cirlcis ga kya llamu nqu micu yang Tatarlcu linpgan squliq ga cyugal mang cyugal seng mpatul mspat mang、Turlci linpgan squliq ga cyugal mang mtzyu seng mpitu kbhu mpusal payatl、Yasaypayzan linpgan squliq ga qutux mang mtzyu seng mpitu kbhul mpatul magal 、Zawsincu linpgan squliq ga qutux seng mspat kbhul mzimal mpitu mang1、Teiz linpgan squliq ga qutux mang qutux seng qutux kbhul mpusal  mspat .iyat nanak nqu nyux sbiru te krayat nqu mincu.koka nqu Cirlcis ga nyux kian squ squliq na ’Ros、squliq na  Tukuman、squliq na Morltowa ru squliq na  Cyawzya.linpgan squliq nqu  koka Cirlcis ga mlikuy ga pkaki sa  mpatul mqeru.mpayat4 %.kneril ga maki sa mzimal.mtzyu%.
Kurgyzstan (吉爾吉斯) hya’ ga cyux maki’ tay 41 00 N, 75 00 E na Aziya’ syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 199,951 sq km (maki’ tay 87ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 191,801 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 8,150 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 5,727,553.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 55.40%, lhlahuy hya’ ga 5.10%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 39.50%.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Bishkek.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 31 na tay mspat byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Almazbek Atambayev, aring ryax 1 squ byacing tay 12 sa kawas 2011 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Portugal
thumb|labah Portugal thumb|Portugal 縮圖|syucang na Putawya 縮圖|cnpaw na Putawya 縮圖|lhyal na Putawya Portugal (葡萄牙) hya’ ga cyux maki’ tay 39 30 N, 8 00 W na Oco syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 92,090 sq km (maki’ tay 111ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 91,470 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 620 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 10,833,816.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 39.70%, lhlahuy hya’ ga 37.80%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 22.50%.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Lisbon.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 10 na tay mtzyu’ byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Marcelo Rebelo de Sousa, aring ryax 9 squ byacing tay 3 sa kawas 2016 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
alup
alup (野果)
alup ga mhuqil lga, mkbka’ yulaq nya’ ru cingay qpuri’ nya’.
zyuwaw na:Squliq Atayal
atu’
atu’ (筆，單位)
William Bedford
William Bedford sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
Sinpitu
thumb|Nansyo go (Sitan go)
William Bedford
kawas tay 1963, ryax sa tay 14 nqu tay 12, William Bedford, squliq na p’unro.
Sinpitu
alang Sinpitu (鹿湖部落) ga niya mki sku Byori Keng atu Sitan go, kwara sali buwan nya ga 15 buwan, 35 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 100% kyan ku 35 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 0% kyan ku hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, 同鄰里有2個部落以上，無法算出人口數與民族比例.
上巴陵
縮圖|部落的風景
Sinpitu
maki qu ngasal bziran.
atu’
zyuwaw na:Squliq Atayal
Sinpitu
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Sinpitu hya’ ga llyung. tay ’zil na Sinpitu hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Sinpitu hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Sinpitu hya’ ga llyung.
Tom Amandes
kawas tay 1959, ryax sa tay 9 nqu tay 3, Tom Amandes, squliq na Bunge’.
上巴陵
cyux te inu qu qalang部落概況與位置
qalang na ’bu Balung ga cyux maki sa wagiq rhiyal, nanu yasa swon nha ’bu Balung  kinwagiq nya ga kya qutux seng sazing kbhul meta. rhiyal qalang Balung ga mkura sa htgan wagi ga Girang, htagan wagi ga Sincik, tekura sa te kraya ga Mnka, mkura sa tkayahu ga Taychu maki ska na qalang Gogan ga ’bu Balung qu wagiq balay. sinngya’an kayal rhiyal na qalang ’bu Balung ga maki sa wagiq na rhiyal nanu yasa tngugan abaw ru ’bagan hrhul kayal nya, qmisan lga cingay qwalax ru mnlaqiy uzi. lingay na qalang ga cyux uzi qu gong, te ’law ga gong qara te ’zil ga gong tamang, te qyahu nya lga cyux msqun sa llyung mintura. lingay qalang ga cyux ki’an qutux pqwasan biru liqi ru Hasisyo, maki uzi qu tbiran qaya 7-11(超商). babaw kraya ga cyux qutux pqwasan na llaqi cikuy, sraral balay ga cingay balay qu llaqi mnqwas kya, kya maki balay kbhul msyaw lelaqi, ana ga misuw qani lga ungat iyal squliq myan la, musau lga kya ini tehuk mzimal squliq nya la.
上巴陵位居高海拔之地，大約2千公尺左右. 面向東方是宜蘭縣，往西是新竹縣，往北可以面向台北市，往南可以遙望台中，上巴陵是位居於復興區最高的點. 部落位居最高的地方，所以天候變化多端，春天和夏天時天氣很溫暖，到了冬天則會多雨或者下雪的天氣. 部落附近也有河流，右邊是卡拉溪，左方是塔塔曼溪，下方直接匯集到大嵙崁溪. 部落裡有一所國小和派出所，還有一間11-7（超商）. 最上面是唯一的一所小學，以前的學生人數很多，差不多百人以上，但是現在人數逐漸減少，連幼稚園和國小學生加在一起也不到50位.
sinllwan lalu qalang 地名由來
Balung qani ga lalu na yaba qhuniq,sraral balay mga trang masuq hmor qsya cikay balay qu mtgayaw na qhuniq mhtuw  squ lingay na qalang ma, ru galaun nha qu skbalay nha ngasal ma. nanu yasa qu smlalu nha lalu qalang la. nanu qu son nha ’bu hiya mga maki te wagiq balay na rryax ma, msurux su kya lga thuyay tmra squ lingay na rrgyax la.
Balung之意即檜木，另一個說法是指松柏類，還有人說是指那些枯倒的木投，跟據先祖傳說往昔此地在洪水發生時，有許多漂流進來的檜木，拾之築屋，即為地名之起源. 另外，’bu是指山脈的置高點，當你站立此處時，就可以俯瞰周圍的群山看鄰近的部落.
pinqzyuwan qalang 部落遷徙
zyaw na sraral ga Pinsbkan na Tayal ga b’nux sbaya, cyux maki squ Nanto Mstbkan, babaw nya lga khmay qu squliq la, k’mal qu kotas Buta mha iyat ta tnaq kian rhiyal qani la, hata mkura htgan wagi yasa qu hopa rhiyal nya. ubuy na Malipa tehuk hbun Gogan. bnkis na ’bu Balung Watan Lawa mkahul Tgliq rasun nya llaqi nya tehuk piyasan, babaw nya lga mwak maki ’bu Balung la
泰雅族的發源地是南投縣的瑞岩發祥部落. 之後繁衍的族人越來越多了，所以我們的先祖kButa說：我們居住的地方將不夠了，我們就往東方繼續遷移. 所以隸屬於馬力巴系統的族人就慢慢遷移到三光流域地附近，巴陵的先祖Watan Lawa 就帶領他的後代子孫從三光鐵立庫出發到達前山的比雅山，族人在那裏居住了好多年，最後，他們又回到上巴陵繼續生活到至今.
kinhmayan squliq人口概況
====    ’bu Balung ga tzyu pgan blihul ngasal nya. kya balay sazing kbhul payat pgan cyugal qu squliq nya. misuw lga iyat Tayal nanak nyux mqyanux sqani cingay uzi kahul heci mwah tmwang sqani uzi yal Kukan ru Kahat ini ga Thelu nyux mtbazi ana nnanu ini ga kbalay mwah mabi na Okya. Misuw uzi lga cingay uzi qu kahul binah na bsilung nyux mqyanux sqani uzi la.目前上巴陵部落的住戶約有60戶左右，大概有240人. 目前已有許多不同族群的人居住於此地，像閩南人、客家人、外省人他們在這裡開民宿或餐廳，甚至還有外籍的人都一起在這裡生活了. ====
snhyan部落宗教
’bu Balung ga nyux sazing hopa na kyokay: te qutux ga Balung cyoro kyokay te sazing ga sixyaso, sazing qani sinpiyang nha musa mlahuy.上巴陵部落有二間比較大的教會，一間是長老教會，一間是真耶穌教會，這二間教會是部落族人常去聚會的地方.
Tom Amandes
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
上巴陵
’wahan pila經濟與特產
zik na ’wan Zipun(日本) ga wiway mqumah ngahi, sehuy, trkis ru kmalup yasa sqyanux nha. tehuk ’bu Balung qu Zipun lga, mbaziy muka, plhuy yani qu wahan cikay pila. babaw nya lga, tmutu qhuniq qparung squliq na kwara Balung hmluy qlcing, msthan nha pila uzi. Minkok mzimal tehuk tzyu pgan kawas, kmukan kahul Simaw mwan tmuya nasi, aring kya tmuhi nasi qu Tayal uzi la. pira kawas lga tmuhi qwirux ru qruhaw qani qu ’wahan pila sqyanux na Tayal.
日本人治理台灣之前，族人主要以種植地瓜、芋頭、小米和狩獵為主. 當日本人到達上巴陵之後，就開始種植苧麻和蓪草做為買賣與交易. 慢慢地就開始以砍伐檜木和拖拉木頭為主要的經濟來源. 一直到民國50幾年後，有閩南人從台中梨山帶著水梨的苗到部落來種植，部落族人也開始種植水梨，慢慢地也開始種植水蜜桃和甜柿，也成為部落主要的經濟來源.
Sinpitu
rhzyal kki’an
tay ’zil na Sinpitu hya’ ga P’anoh. tay ’llaw na Sinpitu hya’ ga Ciupus.
Sinti Lu Bo
thumb|Sinti Lu Bo
Sinti Lu Bo (Cyndi Lauper) hya’ ga min’aring mhtuw mwah mqwas ga kawas tay 1983, nanu’ quw cinqsu’ niya’ phtuw qwas niya’ ka She's So Unusual na’ lga memaw siy ktay kwara’ na squliq kya la.
上巴陵
ngngayan部落觀光
qalang ’bu Balung nyux kblayun tayo ru wagiq na paga, khmay balay na squliq mwah mangay, llingay qalang ga cingay tmuya nha blaq ktan na qzimux(sakura) uzi. musa su zik cikay rgyax lga cikay uzi qu ktan su myaba na qqhuniq balung la.上巴陵部落目前有設置砲台和鐵塔，有很多的觀光客會來觀賞. 周邊也種植了許多好看的櫻花. 走入深山也會看見許多巨大的巨木林立.
Sinti Lu Bo
nanak hiya’ quw misan phtuw cinqsu’ na qwas ga spayat quw qwas tay qsahuy niya’ sqasa quw siy pslluhing magal squw gleng binkgan squw Top 5 ka Hayyo knayril, nanu’ squw qsahuy niya’ ka {Girls Just Want To Have Fun} ga, siy pslluhing minsazing rihay magal nibang, rikutu’ na Platinum recordruw {Time After Time} ga siy pslluhing minsazing rihay magal iciybang, Gold record ruw {She Bop} ga siy pslluhing mincyugal rihay magal sanbang,Gold record ruw {All Through the Night} ga siy pslluhing minzmagal rihay magal gobang, qwas niya’ nanak {She's So Unusual} ga magal squw pinspung binkgan Amerika ka Album charts ga magal yonbang, nanu’ squw kawas qasa ga magal sa qnabu naha sa pzyang baq balay giqas na Hayyo na Grammy Award.
qmes kayal
trang squ yaba na tkzyay bsyaq ini qqwalax lga ana gong nyux cipok qu qsya qasa lga mnglung qu tayal qmes kayal la, qmes kayal qani ga yasa qutux qalang qani, s'aras nha bzyok mqyanux ru musa syaw na llyung, si ga mblaq mkayal kwara bnkis ru musa msli kya kwara qalang. tehoq qu ryax nasa lga musa kwara qu qqalang, ana mlikuy, kneril ini ga llaqi musa kya kwara.
若遇到大乾旱，久久未下雨，河邊的溪水都乾涸時，泰雅族的祖先就會進行祈雨祭. 祈雨祭是由整個部落一起進行，族人會事先講好，然後帶一條活的豬到河邊聚集，當天不管是男子、婦女、甚至是孩子都要一起參與.
kya qutux bnkis pkayal mha：soni qani ga nyux sami abas mayaw qutux mqyanux nway siy kiyan qsya qani mu,ang kayal ru pqlwaxiy sami ru ptaqan qu byok spgluw qsya kwara qu ramu nya ,kwara qalang llaqi kneril mcici ru hmwaw muci nyux mqwalax la  nyux mqwalax la….Masoq lga wahan plaw maniq qalang qu bzyok ,kruma mga siy gluw mqwalax babaw knyax ma. yasa qu gaga na mrhuw ta ita Tayal ma.
Sinti Lu Bo
pzyang cinqsu’ balay kbalay pqwas sa minqsu balay ka kawas te 1980 qasa ga, laha’ squw Madonna rrusa’ naha’ quw msspung na pqwas.
qmes kayal
當中有個長者說道：當溪水越來越小，我們要將這條活的豬獻給你，你聽到了我們的呼求？讓你的血跟著這一場大暴雨吧！然後用獵刀刺入豬的身體，將豬血流放溪水中，豬的血就在溪水裡浮沉，此時，部落大大小小的族人互相灑水不停的歡呼：下雨了！下雨了！因為豬的血碰觸到溪水之後，有時天空果然下起大雨. 豬隻就帶回部落一同享用.
qusul(qinuw)
qusul/qinuw (蕗蕎)
qusul ru qinuw hiya ga mtnak qu hi nya. baha hmswa, qusul hiya ga kay na mrqwang, qinuw hiya ga kay na mqnazi.
qmes kayal
me'a sa kneril ga skruy muyaw sa syaw na llyung lga tlaqi kya ru qwahan kya rramu ru sbwan nya lga ms_unu qwalax balay lma, wiwal sbehuy cyux smnohuy la, skahul nha kya mnglang qutux zyaw qani. yasa qu kmayal bnkis ta mha: pluw su ramu qu llyung qani lga si gluw snohuy ma.
Sinti Lu Bo
kinhulan s’utu biru
官方網站
qusul(qinuw)
qusul/qinuw (蕗蕎)
zyuwaw na:Squliq Atayal
qmes kayal
早期泰雅族的生活是沿著溪水趕路，若懷孕的婦女來不及到家，只好在溪邊生產，親人會將血和不潔的東西放在溪邊洗滌，隨即就會下起暴風雨，猶如強風暴雨，也是相同的道理.
sraral mga maki uzi qu qmes kayal msbehuy, trang 'bagan mhani msbehuy hopa iyal qu behuy lga maki nanak gaga na Tayal, aki mhuway qu behuy qani muci ma. swayaw nya bnkis na mlikuy, skbalay nha slqi cipoq. tnaran qasa galan lqi musa tanux skura sa behuy ru kmal qu bnkis mha: nyux su msuqi iyal msuna, bwaw misu tnaran, siy su qzici na tnaran qu insuna su, siy su piray na tnaran musa su siy kongat, kana su ini uwah hmiriq pinbahuw ru ngasal, s'agal nha tnaran skura sa behuy, nyan kya behuy ga skron kya mu', qani ga qutux ngasal nanak siy tbuci kbalay, Tayal sraral ga. baqun nha nanak, hopa qu sbehuy lga, Kbalay yan sqani gaga la.
Willie Aames
Willie Aames
kawas tay 1960, ryax sa tay 15 nqu tay 7, Willie Aames, squliq na Bunge’.
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
Sinkam
thumb|Zhuoxi (Zosi go)
alang Sinkam (中正部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Zosi go, kwara sali buwan nya ga 126 buwan, 431 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 379 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 52 hi nya.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Sinkam hya’ ga Nakahila. tay ’zil na Sinkam hya’ ga Panital.
kyokay (教會)
qalang Sinkam ga ungat kyokay.
hasisyo
qalang Sinkam maku 1 hasisyo.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Taluk
thumb|Zhuoxi (Zosi go)
alang Taluk (卓樂部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Zosi go, kwara sali buwan nya ga 169 buwan, 629 hi ku kwara s’uli tayan.
Swasiq
thumb|300x300px|Tayang go
alang Swasiq (斯瓦細格部落) ga niya mki sku Byori Keng atu Tayang go, kwara sali buwan nya ga 92 buwan, 340 hi ku kwara s’uli tayan.
Taluk
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 83%, Amis 2%, Tayan 1%, Truku 2%, binah lihuyan s’uli 4%.
Swasiq
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 85% kyan ku 290 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 15% kyan ku 50 hi nya.
Taluk
maki qu ngasal bziran.
Swasiq
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 80%, Paywan 2%, Bunun 1%, saySiyat 1%, binah lihuyan s’uli 1%.
Taluk
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Taluk hya’ ga Lamuan. tay mkyahu’ na Taluk hya’ ga Saiku.
Swasiq
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
Taluk
kyokay (教會)
qalang Taluk ga ungat kyokay.
Swasiq
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Swasiq hya’ ga llyung. tay ’zil na Swasiq hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Swasiq hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Swasiq hya’ ga rgyax krahu’.
Taluk
hasisyo
qalang Taluk maki 1 hasisyo.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Swasiq
rhzyal kki’an
tay ’zil na Swasiq hya’ ga Tabilas.
Taluk
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Swasiq
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Swaziland
thumb|labah Swaziland thumb|Swaziland
kwara’ kinghciyan niya’ 17,364 sq km (maki’ tay 159ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 17,204 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 160 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 1,451,428.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Mbabane.
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 6 na tay mqiru’ byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ (國家元首)
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Mswati III, aring ryax 25 squ byacing tay 4 sa kawas 1986 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
ayang
ciriq qsinu qu kinbkaysan na 'tayal sraral hiya ga, mutux naha si p'yangi, 'magan cikay tana' ini'ga maqaw ga, blaq balay nbun qu ayang nya.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Kinanoka
alang Kinanoka (僅那鹿角部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Shoufeng, kwara sali buwan nya ga 93 buwan, 249 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 99% kyan ku 246 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 1% kyan ku 3 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 97%, binah lihuyan s’uli 2%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
Pranab Mukherjee
thumb|Pranab Mukherjee, 2010 thumb|labah India
Kinanoka
rhzyal kki’an
tay mkraya' na Kinanoka hya' ga Pasongan. tay mkyahu' na Kinanoka hya' ga Cidatayay.
Pranab Mukherjee
ryax sa tay 11 nqu tay 12, Pranab Mukherjee, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1935)
Kinanoka
kyokay (教會)
alang Kinanoka ga ungat kyokay.
Pranab Mukherjee
mrhuw India ta’ misuw hya’ ga Pranab Mukherjee, aring ryax tay 25 squ byacing tay 7 sa kawas 2012 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
Kinanoka
ppqbaqan (教育)
alang Kinanoka ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Posko
thumb|Yuli (Buri go)
alang Posko (璞石閣部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Buri go, kwara sali buwan nya ga 148 buwan, 378 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 42% kyan ku 159 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 58% kyan ku 219 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Amis 33%, Bunun 5%, Truku 1%, Setik 2%, binah lihuyan s’uli 2%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Posko hya’ ga llyung. tay ’zil na Posko hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Posko hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Posko hya’ ga llyung.
tay mkyahu’ na Posko hya’ ga Cinemnemay. tay ’llaw na Posko hya’ ga Afih. tay ’zil na Posko hya’ ga Cilakesay.
kyokay (教會)
qalang Posko ga unagt kyokay.
ppqbaqan (教育)
qalang Posko ga unagt pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
phpah
cingay balay llamu/kinkyalan nya phpah.
Larepaq
thumb|Taznin go
alang Larepaq (拉里巴部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Taznin go, kwara sali buwan nya ga 126 buwan, 326 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 99% kyan ku 324 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 1% kyan ku 2 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 96%, Amis 1%, Truku 1%, binah lihuyan s’uli 2%.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
ppqbaqan (教育)
qalang Larepaq ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
phpax
phpax (花)
blaq ngazyan qu phpax hya. ana nanu iro nya ga blaq ktan kwara.
zyuwaw na:Squliq Atayal
phapuy
phapuy (烹煮食物)
ke na ita ’tayal "phauy" hya ga,mtayloq qu ngahi ru bwax ru sayhuy, pglu na qsya phapuy, ru mhuqil lqa baqun maniq la.
bagah
bagah batah ta ngahi.
thumb|bagah
zyuwaw na:Squliq Atayal
baha
baha hiya ga tkron bkuy ru qeqaya tekuy.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Ray Allen
Ray Allen
lalu’ nya’ balay ga Walter Qay Allen Jr.
Mhtuw kya squ qalang California squ ryax te 20 sa byacing te 7 sa kawas te 1975, mingsinsyuw na senmung ppzyuwi’ mari’, sllwan naha’ maha aring sraral quw misuw qaniy ga pzyang balay blaq na ppbu’ mari’ na qsahuy na qutux squliq.
196 senci’ kinwagiq niya’, ru 93 kilo kinz’usuw nya’, kki’an nya’ gmnaw’ mari’ ga maki’ squ spzyang p’agal tinsu’ ka pslsul te suruw.