cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Michael Jordan
pincyuwagan nya’
min 2magal sa thawki’ balay sa (1987−1993, 1996−1998) na NBA.
pzyang blaq balay giqas sinsyuw sa (1985) na NBA.
champion NBA (1991–1993, 1996–1998).
kingpay na tkura’ mari’ na mmlikuy sa kawas tay (1984, 1922) na Olympic Games.
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
bhunig
knalay qhuniq bhunig hya.
zyuwaw na:Squliq Atayal
hi
tyaba inkyasan mu, khmey ci baley yunux mu , cmyax ci ro’iy mu uy, bawi ci nguhuw mu, tipik ci ngowa mu, ana ga mlabuw ci g’nux mu hiya.
lokah ’ba mu. khmey ci skutow mu uy, tpik ci puga mu. mtumow biyux mu uy. ruyux ci kakay mu. lalau yaca, kba’ cu ci skotung ro mtenah baley
Bnrwan qa galan cpung
江明清 (Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
bgsyaw
thumb|bgsyaw
bgsyaw (野薑花)
abaw na bgsyaw ga, mutu nha’ ssabu’ cinmaki’ uzi.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Kzyay
thumb|Hosing Ku
alang Kzyay (水流東部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 141 buwan, 355 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 12% kyan ku 42 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 88% kyan ku 313 hi nya.
Murray Alper
thumb|Murray Alper|alt=Murray Alper in Angel on My Shoulder.jpg
Kzyay
qalang Kzyay ga ungat pqwasan biru.
Murray Alper
Murray Alper
Kzyay
qalang Kzyay ga ungat kyokay.
Murray Alper
kawas tay 1904, ryax sa tay 11 nqu tay 1, Murray Alper, squliq na Bunge’. (wal mhuqil sa kawas tay 1984)
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
Kzyay
qalang Kzyay ga ungat hasisyo.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Kzyay hya’ ga rgyax. tay ’zil na Kzyay hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Kzyay hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Kzyay hya’ ga rgyax.
tay mkraya’ na Kzyay hya’ ga Tuba. tay mkyahu’ na Kzyay hya’ ga Blhuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Ngurus
alang Ngurus (後光華部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 23 buwan, 59 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 92% kyan ku 54 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 8% kyan ku 5 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 90%, Cou2%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Ngurus hya’ ga llyung. tay ’zil na Ngurus hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Ngurus hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Ngurus hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkraya’ na Ngurus hya’ ga Tqwiy. tay mkyahu’ na Ngurus hya’ ga Qrahu.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
hlaqiy
hlaqiy (雪)
nyux t’aring mshlaqi la ru pkhzyaq kayal nya’ uzi la.
thumb|hlaqiy
zyuwaw na:Squliq Atayal
Hu Jintao
thumb|Hu Jintao, 2011 kawas|alt=Hu_Jintao_at_White_House_2011.jpg thumb|labah Cyukoku
Hu Jintao (胡錦濤)
ryax sa tay 21 nqu tay 12, Hu Jintao, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1942)
Andrew Holness
thumb|Andrew Holness (安德魯·霍尼斯) thumb|labah Jamaica
Hu Jintao
mrhuw Cyukoku ta’ misuw hya’ ga Hu Jintao, aring ryax tay 15 squ byacing tay 11 sa kawas 2002 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq na Cyukoku
Andrew Holness
Andrew Holness (ryax sa 22 na byacing tay 7 squ kawas na 1972 - squ), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1972)
mrhuw Jamaica ta’ misuw hya’ ga Andrew Holness, aring ryax tay 3 squ byacing tay 3 sa kawas 2016 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
qyanux na sraral
Andrew Holness minkahul sa Spanish Town na Jamaica.
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq na Jamaica zyuwaw na:Squliq na pklahang gaga zyuwaw na:mrhuw Jamaica
pnba maki yow na gaga na ms’unan
pnba maki yow na gaga na ms’unan (結婚儀式中必備的條件/成婚）
te utux, gaga na iyik musa magal knerin
innagan btiyux gluw na ina ro prasun naha sali ina, mrkyas ro yaba yaya nya, mtswe, ro gluw nya, ro lpyung ga mso’un musa magal ina, gluw knerin ga mnaga mwah gluw mlikuy ro lmon samow urow kya kwara y’aya rasun, wa tegan gluw mlikuy kwara y’aya ro s’agal nya, binah ga mrkyas sbi’ nya y’aya yutas yaki, utux utux thawak ga sbi’ nya msswe na ina, mkita sa’ing mrkyas laga, ina ga lmon tinun lukus ro splukus nya likuy nya lukus, toyah, snyuw tunux, yubing tutoh, skayal nya likuy nya malax lukus nya micu ro, splukus nya kwara lukus tnunan nya, tmsu’an gaga magal knerin laga, p’abi kya utux gbyan, ptna’ gbyan kya ga mlahuy sm’as.
te saying, gaga na psbinah sali innagan knerin
mybuw cugan sasan, mlikuy hiya ga p’aras sragi na knerin htuw tanux, beta cka tu’iy musa sali ga musa mung owas na sili’, myasa yow na mita sili’ ga psbinah panga knerin mlikuy ro lmon musa, yaba yaya, msswe, gluw na ina hiya ga satu naha la’iy naha knerin, ro tputing mwah uy, kwara knerin gluw na mlikuy ga miyuk sali, mnaga ro mtama ’pa na mlikuy nya, ina ga sbi’ pala yaba yaya, msswe na mlikuy, gluw na mlikuy hiya ga mwah msli sali uy, s’agan naha sinuw ro uwow knaley naha, gmluw gluw na ina mso’un mani’ ro mnbuw uwow, mso’un mowas ro miyiy, beta masu’ pn’as.
Kawbu’
thumb|Hosing Ku
alang Kawbu’ (高坡部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 31 buwan, 110 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 85% kyan ku 93 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 15% kyan ku 17 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 76%, Amis 6%, binah lihuyan s’uli 2%.
maki qu ngasal bziran.
tay ’llaw na Kawbu’ hya’ ga rgyax krahu’.
tay ’zil na Kawbu’ hya’ ga llyung.
tay mkyahu’ na Kawbu’ hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Kawbu’ hya’ ga rgyax krahu’.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Kawbu’ hya’ ga Rangay. tay mkyahu’ na Kawbu’ hya’ ga Khpan.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Larry Bird
kawas tay 1956, ryax sa tay 7 nqu tay 12, Larry Bird, squliq na p’unro.
pincyuwagan nya’
pspngan mari sa may  yugal  yacing
masuq mspung mari sa pspngan mari na maycyugal byacing lga
binkgan kayan
binkgan kayan 四季
ttungan abaw 春季
ttungan abaw hya ga ttbuxan trakis na Tayal sraral.
'bagan       夏季
'bagan hya ga yasa qu mutuw melaw sa trakis ppgyay sa pzit.
hawqan abaw  秋天
qmisan       冬季
qmisan hya ga yasa qu mutuw ksyaman kwara qbux. yasa qu mutuw qnyat musa mlata kwara Tayal.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Yayo
thumb|Lang-syo go
alang Yayo (椰油部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Lang-syo go, kwara sali buwan nya ga 408 buwan, 1,150 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 79% kyan ku 906 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 21% kyan ku 244 hi nya.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Yayo hya’ ga Iraraley. tay mkyahu’ na Yayo hya’ ga Imaorod. tay ’llaw na Yayo hya’ ga Iranmeylek.
kyokay (教會)
qalang Yayo ga ungat kyokay.
hasisyo
maki 1 hasisyo.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
pqwsan biru seneng
maki 1 pqwsan biru seneng.
khu skwan biru
maki 1 khu khu skwan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Kayal
kayal (氣候)
Pongn ke mga, musa mqumah Tayal ga, siki lama mita pinyugan na kayal ma, kayal saku cikah ywaw qaniy ma？
Mha sqani ta, sasan mzibuq, kltu squ kayal mga, musa blaq balay kayal qutux ryax kira; mtuliq sasan ktan su nyux atu mtlaka rhiyal ga, musa blaq kayal ryax kira uziy；mtalah kayal mekura te htgan wagi kayal mga, musa mqwalax ryax soni; pongan su qwas na kwali cyux mlaka babaw kayal mga, musa blaq balay kayal uwah ryax inyal ma. Sraral ita Tayal ga, pspngan nha pinyugan na kayal qaniy musa mqumah ini ga qmalup ki mhngaw.
Bnrwan qa galan cpung
zyuwaw na:Squliq Atayal
pntasan
gaga na matas qani ga musa nya matas rqenas, piyux calay ccquliq qani ga maki gaga na matas qabax, gaga na matas qani ga nyan si ptnaq klahang qa qabax cquliq mc’ubuy Indigenous qani, ana su S’ciq ro ita Tayal ga maki qa gaga na matas qani, pntasa san ta qani ga gaga na matas ta rqenas. Ingringan na matas qani ga, pisan iyik uwah na gaga Mgaga qani ga, mrhuw qalang slyun nya qabax mlikuy na Tayal, ini ga motux na cquliq.
Kinyawpan
thumb|羅浮橋 thumb|復興區羅浮部落泰雅族織布文物館
alang Kinyawpan (羅浮部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 245 buwan, 667 hi ku kwara s’uli tayan.
pntasan
msli musa lmom pkal yaw na Mgaga, gaga na Mgaga qani ga nyan pktayux nanak na gaga qnxan Tayal. babaw minqutux tliqan na cinriqan, nanak yaw ga wayal m’nuqu skut gluw nya nanak, nyan knkux musa htux qa mnu’qu na yaw qani, s’agal naha qbuli ro mamas naha rqenas naha nanak, nyan si ptnaqiy pinqesan na tnatas naha, pisan tbuyux naha pntasan na cquliq, nanu mica, garing kya laga ski coni nyan si klahang gaga na matas ita Tayal qani, qani san ta maha gaga na pntasan.
Kinyawpan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 62% kyan ku 411 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 38% kyan ku 256 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 58%, Cou 1%, Paywan 1%, binah lihuyan s’uli1 1%.
pntasan
Bnrwan qa galan cpung
zyuwaw na:ke na cquliq Tayal
Kinyawpan
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Kinyawpan hya’ ga llyung. tay ’zil na Kinyawpan hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Kinyawpan hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Kinyawpan hya’ ga llyung.
tay ’llaw na Kinyawpan hya’ ga Yubang. tay mkyahu’ na Kinyawpan hya’ ga Triqan.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Murisaka
thumb|Wanrong (Banrong go)
alang Murisaka (摩里莎卡部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Banrong go, kwara sali buwan nya ga 148 buwan, 463 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 448 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 15 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Truku 80%, Amis 4%, Tayan 3%, Paywan 2%, binah lihuyan s’uli 7%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Murisaka hya’ ga llyung. tay ’zil na Murisaka hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Murisaka hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Murisaka hya’ ga llyung.
tay mkraya’ na Murisaka hya’ ga Gbayang. tay mkyahu’ na Murisaka hya’ ga Maribasi.
Tajikistan
Tajikistan (塔吉克) hya’ ga cyux maki’ tay 39 00 N, 71 00 E na Aziya’ syuw.
Murisaka
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
Tajikistan
kwara’ kinghciyan niya’ 144,100 sq km (maki’ tay 96ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 141,510 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 2,590 sq km)
Murisaka
hasisyo
maki 1 hasisyo.
Tajikistan
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 8,330,946.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga 34.70%, lhlahuy hya’ ga 2.90%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 62.40%.
Murisaka
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
Tajikistan
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Dushanbe.
Murisaka
khu skwan biru
maki 2 khu skwan biru.
Tajikistan
snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 9 na tay mqiru’ byacing na qutux kawas.
Takamimura
thumb|Laiyi go
alang Takamimura (高見部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Laygi go, kwara sali buwan nya ga 233 buwan, 778 hi ku kwara s’uli tayan.
Murisaka
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Takamimura
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 757 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 21 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Paywan 94%, binah lihuyan s’uli 3%.
rhzyal kki’an
tay ’zil na Takamimura hya’ ga Payljus.
kyokay (教會)
maki 3 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
biru
thumb|biru’
zyuwaw nya
biru hya ga baqun lmpuw.
rangi’
zyuwaw na:Squliq Atayal
lmyun
lmyun (小米)
bisya’ lela, pnungan maha yow na iny’anux cyoli Tayal, utux bwax lmyun ga ba’un thapuy utux limuk mami, musa mluyak hlahuy ga nanak utux bwax lmyun rasun, ru cyan iyik biku kya, nanu yaca musa tna’ ni’an naha pisa ryax la. ana ga babow nya laga, mlux musa piyux bwax lmyun thapuy Tayal la? pn’yuwan yow kwe ga nyu makaca cn’ringan nya.
’txan maki utux tngangah, kya maha musa slhbow yow ro ini ci soya pnahu’ puni’ hiya krryax, mkalux kwara reyas nya wayal sglu’an sgelu’, kruma yhul ga si sbu’ ro’iy nya wa sglu’an sgelu’, ro si nya tkuniy sa’ing pyatu bwax iyik na limuk kya, tegan yow ga piyux ci lmyun hnpuyan nya ro mhenas limuk spun mami la, “pyak pyak” maha hngiyan hnapuy nya, tbah wa m’piyit mlaka kwara hnpuy nya lmyun haca, beta puting kyan utux piyit nya si hngiy bih limuk kya, skayal nya tngangah na cyoli haca maha: “yani isu m’elang na cyoli, baley ci ga musa ungat ci kwara ni’un su, utux lwey ga, mwah myan baley kuri’ mani kwara pnuhi su lmyun, sphow mu isu m’elang na cyoli.”
aring kya laga, utux bwax lmyun ga ini ba’iy phapuy utux limuk mami na lmyun la.
kinhulan s’utu biru
江明清Yawi‧Nomin，葛雷散群(南澳)泰雅人的語言文化教材－藝術之美與神話、傳說篇. (臺灣：宜蘭縣原住民文教促進會. 101)
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
lokah
lokah (加油)
zyuwaw na:Squliq Atayal
honguutux
honguutux (彩虹)
bi lu hongu utux tlhuyan hongu utux.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Myawan
thumb|Xiulin (Syurin go)
alang Myawan (米亞丸部落) ga niya mki sku Karing Keng atu Syurin go, kwara sali buwan nya ga 44 buwan, 166 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 162 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 4 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Truku 82%, Amis 5%, Tayan 2%, Paywan 1%, Bunun 2%, binah lihuyan s’uli 5%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Myawan hya’ ga rgyax. tay ’zil na Myawan hya’ ga rgyax. tay mkyahu’ na Myawan hya’ ga rgyax. tay mkraya’ na Myawan hya’ ga rgyax.
tay mkraya’ na Myawan hya’ ga Tmunan. tay mkyahu’ na Myawan hya’ ga Branaw.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Yllka Mujo
Yllka Mujo(伊爾卡·穆約)
kawas tay 1953, ryax sa tay 15 nqu tay 10, Yllka Mujo, squliq na Bunge’.
K’babaw
thumb|Nan’ao (Nango go)
Yllka Mujo
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’
zyuwaw na:Squliq Atayal
K’babaw
alang K’babaw (庫巴博部落) ga niya mki sku Girang Keng atu Nango go, kwara sali buwan nya ga 31 buwan, 101 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 98% kyan ku 99 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 2% kyan ku 2 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 92%, Rukay 1%, Truku 3%, binah lihuyan s’uli 2%.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na K’babaw hya’ ga Pyahaw. tay ’llaw na K’babaw hya’ ga Kngungu. tay ’zil na K’babaw hya’ ga Ryohen.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
biru bruwan
thumb|biru bruwan
zyuwaw na:Squliq Atayal
Taitung
thumb|Taitung Si (Tayto Si) thumb|Taitung Si 1919-1944
Taitung (Tayto Si, 臺東市) mki sku Taitung. su’unun kwara glabang lingay ’kiyan ga 111.48 km² (rhyan rinpang glabang lingay ’kiyan ga 0.47 km², rr’an hyan glabang lingay ’kiyan ga 1.09 km²), 10,692 hi ku su’unun kwara alang hi kya, 3,655 buwan ku kwarakya, tiku sahuy na alang Gyencumin ga 6,817 hi, kyala kwara pinspung s’uli ga 64%. kwara sahuy na alang Gyencumin ga Taywang Gyencumin na Amis, Puyuma, Paywan ku smrrhu ku pyux s’uli taya kya.
ays ptyaw sebu
Taitung ays psgayun 46 ru 20 alang.
20 alang hani ga, Apapuro (高坡部落), Pasawali (巴沙哇力部落), Ining (伊濘部落), Falangaw (馬蘭部落), Asiroay (阿西路愛部落), Pusong (布頌部落), Alapanay (阿拉巴奈部落), Karoroan (加路蘭部落), Matang (馬當部落), Katatipul (卡地布部落), Kasavakan (射馬干部落), Puyuma (普悠瑪部落), Papulu (巴布麓部落), Kalaluran (卡拉魯然部落), Fukid (新馬蘭部落), Pongodan (大橋部落), Sihodingan (常德部落), Kakawasan (石山部落), Siafulungay (建農部落), Pakurung (巴古崙部落).
Yemen
thumb|labah Yemen
Yemen (葉門) hya’ ga cyux maki’ tay 15 00 N, 48 00 E na Aziya’ syuw.
kwara’ kinghciyan niya’ 527,968 sq km (maki’ tay 50ginkgan kin wahci’)
(kinwhci’ niya’ ga 527,968 sq km, kinwhci’ na lawsayan wsilung hya’ ga 0 sq km)
Kinkhmayan kwara’ squliq hya’ ga 27,392,779.
Pinbcyan naha’ sni’ naha’ rhzyal hya’ iy pqmahun hya’ ga44.50%, lhlahuy hya’ ga 1%, sni’ naha’ sa pptzyuwaw sa bzinah hya’ ga 54.50%.
kinmhgan(Koka) qani ga,'buyan nya squ kska na hezyal qu cinbwanan. 縮圖|Syasing qani ga,pinqzwan nqu zyaw sraral nanu qu wal nha pinciriqan ki te hzyaq nqu Yemen ka te kyahu na Yemen.
spzyang qalang na Kokka’ (首都)
spzyang naha’ krahu’ qalang hya’ ga Sanaa.
pinbaqan (教育)
==snyan kinramat inlungan na Kokka’ (國家紀念日)=
snyan kinramat inlungan na Kokka’ hya’ ga 22 na tay ymagal byacing na qutux kawas.
mrhuw Kokka’ ta’ misuw hya’ ga Abdrabbuh Mansur Hadi, aring ryax 27 squ byacing tay 2 sa kawas 2012 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
hngawan ryax
hngawan ryax (星期日)
sawn maha hngawan ryax hya' ga, sni' na squliq maha phngaw kwara' qu Tayal ini' ptzyuwaw na qmayah maha qu kay' qani hya'.
hngwan ryax qani hya' iy sraral hya' ga, bali maki' qu hngawan na Tayal hya', a nanak yaqu mczngsuy ghzyaq qu kayal qani ka maymaw balay ini' qbaq mtzyuwaw qu hngawan ryax naha' qani.
babaw niya' lga, mwah lqu Thayluw lga, 'naras naha' kya lqu gaga' na musa' Rihay Kyokay hya' la.
babaw niya' lawzi lga, nanu' yaqu mhngaw na pqwasan biru' na Laylaqi' ka sawn maha hngawal 'bagan squ hngawan qmisan qani, iy hngawan na qmisan hya' ga mutuw qutux balay Byacing, ga hngawan 'bagan hya' ga mutuw sazing Bycing kin bsiyaq ryax na hngawan naha' qani hya'.
qutux lawzi qu sawn mutuw naha' shngaw ryax hya' ga, nanu' yaqu mhngaw na pinsmyan na plmukan qani, mucing sqani qu baqun maku' zyuwaw na sawn maha hngawan ta' qani.
zyuwaw na:Squliq Atayal
bisuw
bisuw ga maki hyal uraw.
zyuwaw na:Squliq Atayal zyuwaw na:Wp/GaGa’ na babaw kayal
pn’asan ryax
pn’asan ryax (慶典)
utux utux kawas ga, maki pcpung mtenah alang ta, ksli’an ta kwara ryax haca. lpyung ta ro kwara gluw ta, ana kahul theya’ sali’ naha ga, p’asun naha mwah tisal sali’ ta, lama skbalay nni’un kwara utux utux sali’, nyan mnaga uwah naha.
kinhulan s’utu biru
江明清 (Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊（Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
lokah su ga
lokah su ga (你好嗎?)
q’yulang
thumb|Kansai go
alang q’yulang (戈尤浪部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Kansai go, kwara sali buwan nya ga 53 buwan, 129 hi ku kwara s’uli tayan.
bluku
bluku (撥糠器)
q’yulang
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 49% kyan ku 63 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 51% kyan ku 66 hi nya.
Michel Aoun
thumb|labah Lebanon
q’yulang
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 46%, saySiyat 2%, Cou 1%.
bluku
bluku ga s'usa ta tmapus ginrgan ta pagay.
q’yulang
maki qu ngasal bziran, ru kyokay.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na q’yulang hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na q’yulang hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na q’yulang hya’ ga llyung. tay mkraya’ na q’yulang hya’ ga rgyax krahu’.
bluku
zyuwaw na:Squliq Atayal
Ride
thumb|Mansyu go
Michel Aoun
ryax sa tay 30 nqu tay 9, Michel Aoun, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1933)
Ride
alang Ride (里德部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Mansyu go, kwara sali buwan nya ga 167 buwan, 420 hi ku kwara s’uli tayan.
q’yulang
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na q’yulang hya’ ga m’utu.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Ride
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 36% kyan ku 153 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 64% kyan ku 267 hi nya.
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Ride hya’ ga Tjadukudukung.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Wu Lei
Wu Lei (吳磊)
kawas tay 1999, ryax sa tay 26 nqu tay 12, Wu Lei, squliq na Cyukoku’.
qyanux na sraral
Wu Lei minkahul Shanghai na Cyukoku.
pinqbaqan nya
Wu Lei, t’aring kawas tay 2017 tehuk kawas tay 2021, mqwas biru sa Beijing ega' pqwsan biru krahu.
mintzyuwaw nya
Wu Lei ima pincyuwagan nya zyuwaw ga 琅琊榜 (2015), 星漢燦爛·月升滄海 (2022)
canpyuta hknyun
zyuwaw na:Squliq Atayal zyuwaw na:Squliq na Cyukoku
zywaw na smatu 播種祭
作者:林純桂＆素伊多夕
==== aring sraral Tayal hiya ga maki sa rgyax, nanu yasa stama rgyax mqyanux ru tqsinuw sqyanux nha. muci nanu mqumah qu Tayal hiya ga tmutu（tlahuy), gmeh, lmom, mlbak, tmubux,gmahing,kmloh zik nqu musa mnayang ga musa muyaw rgyax, qenu qu pinnyangun ta,lwan nha lga bilan nha sm'atu mnayang. nanu san smatu mnayany, ana mpuw ini ga mpuw sazing qara kinlabang nya, pnyangun ru mnayang cikay, bilan nha qmuqun, syan nha ququn san su kya lga ungat squliq hmut tbang mnayang la, muci kya gaga Tayal. ==== 自古以來泰雅族就生活在山林之間，靠著山林進行農耕以及狩獵的自足生活，我們泰雅族的農耕生活有墾荒、 砍伐、解開(樹枝的分解)、焚燒、整理、播種、除草(疏苗)、收割等階段. 在墾荒之前，族人會先行尋找新耕地，找到之後先將新耕地做簡易的除草動作，範圍大約十至十二步之大，並在此處做一個十字形標記，其他的族人看到此標記，知道此地已經有人要使用，就不會刻意去侵占，這是我們泰雅族的一種生活規範.
=== 「gmeh」 qani ga hnutaw na tmutu qara qasa qu ggayun kmut, kneril ru ini qbaq mkaraw na mlikuy qu mtzywaw,siy tgyuciy gmegay kmut qu hnutaw na tlahuy qasa.qthuy nya ga galan nha qhuniq pnhun ttun mlikuy ru s'utu binah, wahan nha mpanga babaw nya,khit qara lga ggayun nha siy htagiy hyal,ini su gyahiy ga nyax siy hmut mkka hnutaw qara nya,ini baqiy mwah uziy. soqun gmeh ssa nya qasa lga siki mtnaq kwara qu khmay nya, bilan smsyaw, smsyaw qani ga pitu ini ga mpuw qara kinlabang nya. syagan qasa ga siki blequn kmagaw ini si abaw  mtlom lga siy khyal lmapa la ini thyazi qmroq la. soqun smsyaw lga, siy spngi mkizyay balay tnaq lomun lga, musa kmal qalang lozi uwah rmaw mlahang puniq. ryax nasa plom saku san. lom qani ga lama yunbi ruma. blequn nha smqaw qu ruma qruyux yal squliq qryuxan nya hci ga payal magal hi lmom, musa t'aring a’tu lmom siy pr'iy lmom a'tu nya ru syaw syaw nya, nyux su pr'un lga yasa n_gyu tlom kruru mwah kyahu tehok ska lga ini nbah tlapa la bang nya lga siy n-gyu musa ska ,hopa yaw nya lga siy ringi klbin lmom la ,nanak lmom qani, mhtuw qu yana nya lga maki nanak behuy nya, ana wagiq yana nya ga wal siy nosi ciku ska puniq nya lga yasa masoq lmom, ana ga mlom qani ga cyux nanak gaga nya uzi, mlom qani ga ini siy beh ska wagi ini ga kilux wagi,piyang balay gleng mlom ga lingay na mziboq sasan ini psyax kayal na, kya payat spung ru babaw kryahan cyugal ini ga payat spung blaq balay baha hmswa sl'uy cikay ru,ingat qu tlapa qmayah ta sraral hiya. === 「解開」是將大樹上砍下來的樹枝分解開來，由一些婦女或者不善於爬樹的男子們負責分解這些枝條，樹上砍下來的樹枝，他們將砍伐後掉落於地面上的枝條，逐一分解開來，如果不把樹枝仔細解開，不但農耕地雜亂無章，即使樹枝乾了，焚燒的時候也無法燒乾淨，所以必須要將樹枝逐一分解到細小，再平均的鋪陳在地面上，焚燒時比較方便，避免造成後續工作的麻煩，至於比較粗的枝條，男子們會將它們另外置放，待一段時日後，再搬回家當薪柴用. 砍下的草木整理好之後，就要在耕地周邊開出防火道，猶如長方形狀，每一邊的距離約有七至十步的寬度，防火道需要整理的非常乾淨，不得有任何的樹枝或樹葉，要不然焚燒的時候，容易延燒到周邊的樹林，到時候搶救也來不及了！所以必須確實的做好防火的工作，待樹枝完全乾燥後，就可以進行焚燒的工作，要進行焚燒的工作之前，一定要告知部落的族人，請大家一起來幫忙顧火，這是部落族人在燒墾文化中所形成的規範. 焚燒前族人會先準備乾的竹子，將其捆好成一把作為取火種，火種長約過人的頭，若農耕地範圍較廣，就有四至五個人負責點火，從耕地的最上端開始點燃，每個人的距離必須相近，其他族人分別在四個周邊觀察火勢，當火勢逐漸往中間燃燒後，才逐漸從農耕地的最下方點燃，必須要使火勢往中間焚燒，火一點燃火焰自然往上焚燒，所以，最下方的位置必需最後點燃，避免火勢蔓延. 另外，火燒墾也有一定的規範，燒墾不能在日正當中或者大熱天進行，最好是凌晨天還未破曉時，或者是下午四點左右，因為空氣中有露水. 泰雅祖先要進行火墾之前，也會跟祖靈祈求平安，說道：我們要在農耕地燒墾，祈求你們的庇護，讓我們不會有任何的危險和火災. 所以，我們泰雅族人燒墾的方式不會造成森林的火災.
trang tlapa qu qmayah lga kruma tayal ana cyux mtzywaw ga siy nya laxi qu zywaw nya nanak ru musa rmaw muzyut puniq. ana qalang mung squ cyux tlapa lga si tbuci ming soki ru musa rmaw. tringun nha kraya ru si lmay kmagaw te twahiq la.skbalay nha qutux tuqi lozi, lbangun nha cikay stuqi la. ungat qsya qu qmayah si ga tayal nanak muzyut, stutu nha qara qhuniq ru slatun nha qu puniq uzi. masoq lga si koraw kwara squliq la. aring sraral ga ingat iyal qu tlapa hiya, pinbaqan nha balay qu lmom qani.
ini siy lgiy lbak ay, snaga nha minnxan mqwalax blaq kayal raral hiya txan magap lga wal nya qwaxan kwara qu qbuli nya la ini su snaga qwalax musa su lmbak. sheloq ru qmtux nguhuw siy koraw iloh kwara hi wal qlwaxan lga blaq la.(lbak imi nya ga abaw) musa srmyu kwara abaw nya ga mlbak san kmal. lmom qani ini nbah siy stabung, thay kwara qu qni qara qhuniq yasa qu sryutun, s’utu qutux qutux utu ringun kraya mutu, n-gyutun lmom lozi kruru qu puniq lga, sruruw qu qara qhuniq ana cipoq ini sthay la ,suqun lmom lga san mita wal siy hyuci balay ktan qu qmayeh qasa nanu qani qu mnayang pucing nya mlbak qasa ga ngasal nanak mtzywaw sa.
焚燒過的農耕地，不能馬上整理，必須等下過一場大雨，因為雨會將灰燼洗滌乾淨，讓灰燼沉入土壤中，待整地的時候，不會弄得一身灰頭土臉，而且燒過的木灰很容易嗆鼻，只要下過一場午後陣雨，就不會有這些情況. 隔天或數天之後，再回到農耕地繼續將未燒盡的小樹枝重新整理，因為第一次的燒墾，不見得會將樹枝完全燒盡，必須再將剩下的樹枝一一的堆放，再做一次的焚燒工作，當火勢慢慢的燃燒時，族人會慢慢的將周邊的枝條往中間的火堆裡面放，最後將整塊農耕地燒得乾乾淨淨 ，農耕地變得非常乾淨又肥沃，因為第二次的焚燒工作較簡易，通常由自家人自行去完成.
babaw na wal lbkan qani lga baha hmswa syun squ twahiq qu sa na tbuxan pi payat byacing ini ga smka kawas kya qu helaw k’man nya qa san nha mbay, lmom mbay ga helaw tmubux baha hmswa ungat k’man nya tmubux siy say nqu payeh lga helaw balay pcyugun.
農耕地整理完之後，約過四個月甚至半年之久，新的農耕地才能開始播種，期間若有雜草生長，族人會用手去拔除雜草，再將乾草燒淨處理，等到要播種時，才不會花費太多時間去整理.
mtzywaw yal qani na zywaw ga usa nha kmayal qalang san nha muci: uwah rmaw cikay tmutu ru tlahuy ini ga lmom: nyux ta musa mlawa squliq qalang qani ga lama ta smi qwaw uziy. tlahuy qani me'a hici qu rhiyal ga kruma ini soqiy qutux ryax kruma ga sazing cyugal ryax siy tgyuci gmeh, soqun tlahuy lga gbyan plaw maniq kwara mnbu qwaw mcisan iwal nyux ta pniqan qu nyux mwah rmaw qani, skut nha ngta uzi, bleqan nha pqaniq qani ga rmaw san nha. P'aras ga siki kya qutux yaba na pcyugun su ga, iyat thyayun qutux ngasal musa kmal bnkis muci: aki saku p'aras mtzywaw san, p'aras ga iyat sbayux, ini psyuki qu ryax, bnkis qasa musa kmal qalang la kya qu lungan nha ga ryax nasa ga musa mtzywaw smalit ru tbulun qu tunux na mequy ini ga qara lomun nha. yasa san p'aras mtzywaw yan nasa gas smi qwaw qu cinngasal uzi rama yunbi nniqun, qlyan ga mwah kryax, gbyan masoq mtzywaw qasa lga mwah ngasal plaw maniq nanu yasa qu p'aras mtzywaw, sbayux ga muci sa qutux ryax isu qutux ryzx psyugan su uzi,yal nasa ga sbayux san.
若要進行砍伐或者焚燒的工作，該家族的長者會先跟部落的族人尋求協助，而該家族也必須預備一些酒食款待來幫忙的族人，倘若耕地範圍很廣，一天無法完成，必須要二到三天的工作天，下午完工後，就會一起到該家族做餐敘，該家族的婦女們就會將準備好的酒食，端出來一同享用，甚至於殺雞殷勤的款待他們，另外，還有一種性質是純粹義務性幫忙，這時該家族的長者可以先跟部落耆老商量，是否可以請部落族人一起來幫忙，因為這些工作，自家人是無法獨力完成，耆老會將這件事告知部落後，有心幫忙的族人，當天就會自動前來幫忙，這是不用換工的，在部落裡，經常可以看到這樣的互助行為，當完工時，大家共同分享酒食，彼此分享生活，增進彼此情誼. 另外我們所稱的換工，就是工作的時候，可以進行換天，例如今天到你這兒幫忙，改天你再還我一天的工作天.
早期的農耕地不見得都是平緩的坡地，有些斜度比較大，族人就會用圍籬的方式來處理，第一種是將坡度較大之地，用木頭做成樁，木頭的大小約為小腿般的粗細，每個木頭間距相等，並且一一排列整齊，再將一根根較長的木頭橫放其上，如同圍籬的方式，可預防土石流的問題. 另外還有一種是用石頭砌成的，但是農耕地裡面必須有石頭，才可以將農耕地的大、小石頭撿拾乾淨，在砌石之前，族人先將地基整平，排列石頭的原則是將石頭排向內部，從外側看過去石頭是傾斜於內部，再將小石子放置其上，並且不斷地做壓平的動作，使間隙逐漸變小，石牆就會更穩固，但不可填入泥土，因為只要一下雨，泥土就會被雨水沖刷形成凹陷，石牆就會容易倒塌. 完成了砌石的工作，上面可以堆放乾燥的樹葉以及雜草及樹枝，再予以燒盡，上面就會形成土肥，可以種一些瓜類植物，尤其是土黃瓜，當藤蔓攀爬石牆上，纍纍的瓜條懸掛岩壁，煞是好看，工作之餘，族人又可以摘食當零嘴，生津又止渴. 早期族人所砌成的石牆堅固又耐用，若沒有刻意損壞，一般可以長期置放也不會倒塌，若有人經過該耕地時，會說：這是某某人的石牆，表示此地為某某人的耕地. 此外，農耕地的周邊也可以種植莢豆，因為莢豆的藤蔓繁殖力強，枝葉比較茂密，族人不會將它種植在農耕地的中間，而是種植在大樹旁，讓它攀爬在樹上，採收時可以使用彎刀將它摘下，或者爬到樹上徒手採收.
qmayeh raral ga stama squ ranga nahyal. ranga na hyal prkyas qu hyal qani.ini kiyan kinbahan qani smi xiryo,xiryo ga ke Gipun. Tayal ga ranga san nha ,baha hmswa rranga na hyal qani. xiryo ga qaya na kinbahan. ungat raral hiya. tmubux ta trakis ru pagay qani ga. rngan nahyal nanak.wal ta nayang. lmom. kwara yaqeh na kwiy ga wal hoqil kwara nlom ru sabax nya qasa maki rhyal.yasa qu ranga nya. memaw tgyumu mtasiq tmanguw qu yaya na trakis ru pagay. kbway lga btenux balay bway nya. iyat snyan xiryo ay qasa.
早期的農耕地都是自然肥，沒有所謂的「肥料」，「肥料」是現代社會的產物，早期族人收割之後，會將所有留下來的枝葉、雜草、根莖，焚燒乾淨，焚燒之後所形成的灰燼，就是最天然的有機肥，這時，土壤中的所有害蟲一一被消滅，所以，早期族人是完全沒有施放任何肥料!再一次種植農作物時，就會長出肥美又結實的果實.
yasa ini nha snaga bsyaq qu qmayeh qani, n_gaqaw ga blaq balay, nqumi ga blaq uzi, nqumi kawas ini ga nqumi sazing kawas lga ini pyang blaq la. kya qu kmuw lga, qumi cyugal kawas tbubun nha uzi. ana ga nyux qhlun cikay la. sa muci sqani ga---bsyaq iyal qu hyal lga ungat qu pranga na rhyal la. ini kiyal kinbahan smi xiryo. ana su pira kawas. qani giwal nyux tmikom rhyal. phoqil rhyal.siy ktay mngihuy kwara qu hyal la. Tayal ga ungat muci musa mngihuy qu rhyal. spngun nha nanak insuna na hyal, ini nha sqnuci. lungun ta ke ga ini sqzinut hyal qu Tayal hiya, baha mswa. rhyal qani ga krangi nha yaya mita. khangan nha balay suqun kmloh lga. yaya na trakis ini ga yaya pagay  qani ga qmahun lozi. 'bayun kwara lozi syun sa 'law na ke ga mqumah hbetun kwara yaya na trakis ru pagay. s'utu ru lomun, qasa ga qutux na ranga lozi.
新地是最好的，第二年或者第三年的也不錯，通常到了第四年，土地的使用壽命已經很勉強，有時懶得再尋找新耕地的族人，就會再繼續延用，但是長出來的農作物就不是很理想. 現在使用化學肥料之後，一塊地可以不斷的重覆使用，因為是靠化學肥料來養地，造成土壤的酸化，破壞原有的土質，土壤都變成死土，泰雅族是不會破壞土地，族人會按照土壤的氣息進行耕作，絕不會有酸性土壤的問題，泰雅族人視土地如母親般看待，因為大地滋養生物，族人珍惜土地，懂得愛護並永續經營土地.
tayal sraral ga ungat muci qmasu rhyal,siy ktay qpzing su nanak, pira qu pincyogan su ga pira qu guqi su, yasa qu rhyal su la.kruma khmay qu laqi qnyat mtzywaw ga cingay qu guqi su uzi, guqi su ga guqi su krryax la.nanu siy ga pyugun su squliq, yasa qu rhyal su la.kruma khmay qu laqi qnyat mtzywaw ga cingay qu guqi su uzi, guqi su ga guqi su krryax la.nanu siy ga pyugun su squliq, ima lalu？blequn nha miru, ana ga piyux balay pincyogan bnkis sraral, wal galun mlahang qani,ana san nanu  mnglung ga mngihuy balay inlungan.
te tzyu byacing ga masoq kmloh trakis ywaw na qasa ga pmyon nha ngahi uzi tehok qmisan lga, galun qu ngahi la nyux su musa tmubux lozi ga yasa qlahan la 'san qmulah qu ngahi, galun kwara qu ngahi ru kwara gami nya yasa san qlahan ana ga lgun cikay qu abaw nya galan su yaya babaw nya,thayun syan binah, soqun qmulah mkzyay lga lomun, yasa nyux manga hyal, memaw hzyuci balay san kya pagay ga te magal byacing tbuxun, te mpuw qutux byacing lga kmloh kruma hyal pagay qasa p'yugun sa hyal trakis,baha hmswa te mpuw qutux byacing klhun qu pagay,lgon sazing byacing ana bsyaq ga cyugal byacing, k'man lga san mbay la san sqani mtzywaw ga ini k'uguy mtzywaw ini laxiy qu ryax nyux nha blequn mkuw qu gaga na ptzywaw na mqumah mbay qani ga ini n-gay krhiy na k'man krhiy qu k'man lga, ana su bayun wal rema mhutaw qu rhiy nya lga, tmubux su trakis ru pagay hbku kwara lga mnuqu su mahing la, nyux muci sqani gaga kinlahang na k'man yasa qu sngusun na mbay pi!kwara qani ga pqumah na ita Tayal. 六月小米收割之後，就可以輪種地瓜，到了冬季就採收，倘若土地還要再利用，就必須將地瓜所有的根莖都拔除，祖先的說法叫「qlahan」， 但要留下些許的莖葉，之後再採收做為「種苗」，耕地經過這樣的方式處理，農耕地不但整齊又很肥沃. 旱稻約在五月播種，十月底至十一月就可以進行收割，有時旱稻的土地可以和小米的耕地進行輪種，十一月底旱稻收割完之後，約莫兩個月的時間就可以開始整地，二月份又可以繼續播種小米，祖先的輪耕制度，不會造成荒地，因為土地一旦荒廢，又要再重新整地，費時又花工，所以族人是用智慧來善待土地，按著大自然的節氣，種植不同的農作物，通常農耕地不會等到雜草叢生或者雜草結種的時候才去整理，因為草種一旦掉落土壤裡面，等到播種發芽時，就分辨不出草苗、小米苗或者是稻米苗，處理起來更繁雜，所以，族人會特別注意節氣，這是族人在耕種文化中所建構的生活智慧.
sraral ga piyang balay nniqun na Tayal ga trakis ru ngahi sehuy, ungat qu pagay hiya, knwan qu maki qu pagay ga ini qbaqiy maki qutux pqyon na mhuw raral muci: maki qutux ryax ma,mtama ngasal qu squliq,ktan nya qutux qoli hnyan maras qutux bway pagay, qoli mita squliq lga mgyay la, galun nha qu bway pagay ma. wiy.nanu qani, tboxun nha ma,sa tenux bway qani, bway trakis ga cipoq kt un nya mga yal na trakis uziy, yal musa mami haziy muci ma,tbuxun nha lma,siy n_gyut cingay, aring kya qu maki qu pagay qani lma. qani ga pinqyon na bnkis sraral, kuna kahul suruw silung ini ga kahul squ skmayun ma. qani ga pagay mma san. pagay slaq ga cinbaqan na Gipun qasa hiya la.
早期泰雅族的主食是小米、地瓜、芋頭，並沒有沒有稻穀，而稻榖到底是什麼時候引進部落，已經無法考究，經部落耆老的說法是在好久以前，在一個部落裡，某一天一家人在家裡聊天，突然不知從哪來的老鼠，嘴上竟然叼著一隻穀穗，老鼠一看到人，就驚嚇的將穀穗放下急忙逃跑，族人就將穀穗撿起，並說道：咦!這是甚麼?穗粒比小米大喔!他們就拿幾粒放在嘴裡咀嚼，覺得應該可以食用，於是，將剩下的穗粒播種在農耕地上，從此以後，稻米就逐漸在部落繁殖. 祖先揣測著稻米不曉得是從海的那一邊來？還是從平地移植來的？這是以前祖先流傳下來的傳說，而現今所食用的稻米，是日據時代日本人所教導栽植的農作物，泰雅族早期都是種植旱稻，而且是種植在旱地裡，而並沒有水田.
muya ngahi sraral ga ini prgyax. ngahi mma san. siy mhiy qmayeh ,prgyax qani ga kinbahan snulun na kmukan la.yasa san nha ngahi pinryaxan. muhi ngahi ga. mha pinryaxan rgyax qasa ini si rgyax nya. miyan sa kiy nya. yal qutux lilyaq kinqruyux abaw nya, lga tragan uraw la. yal qani ga pinqbaqan kmukan sa. ngahi tayal ga. musa su tngahi ga. kbalay ta kihuy iyat payeh. qesu blaq klayun kihuy. situ qhuniq nya. payeh ga truqun su kwara gamil nya la. kyutun ta tunux na  ngahi, ginnalan qasa ga blequn mumuk uraw.babaw nya lga mhtuw lozi qu ngahi nya. wal su galun qsuyan nya sswe nya lga tgyutun magal lozi, muya ngahi tayal qani ga. siy tgyut maki qu ngahi nya. ini siy hmci hmiriq sq'yu nya. ngahi ga aring te cyugal byacing ru tehok te magal byacing miyon. blaq balay ga te magal byacing. ini myoy qmisan ngahi hiya. tmring sa qmisan (te mpuw byacing) lga galun skun la. cqyun su magal lga pzitan ru sknux la. ngahi pinryaxan ga siy spngiy wal smi hi kwara lga siy nha tbngiy magal kwara la.
sehuy hiya ga. maki sa ska qu cina nya, maki syaw qu bwan  nya. ini hriqiy qu bwan nya hiya. siy bleqiy magal qu cina nya. blun uraw qu bwan nya lozi.
ini aw
ini aw (不適合；不合胃口；不對胃；...)
Naruhito
thumb|Naruhito (德仁) thumb|labah Japan
Naruhito (德仁)
Naruhito (ryax sa 23 na byacing tay 2 squ kawas na 1960 - squ), hya ga squliq na pklahang gaga. (minhtuw sa kawas tay 1960)
ini aw
zyuwaw na:Squliq Atayal
Naruhito
qyanux na sraral
Naruhito minkahul sa Tokyo na Japan.
Michel Temer
ryax sa tay 23 nqu tay 9, Michel Temer, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1940)
mrhuw Brazil ta’ misuw hya’ ga Michel Temer, aring ryax tay 31 squ byacing tay 8 sa kawas 2016 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
K’yang
thumb|Nan’ao (Nango go)
alang K’yang (金洋部落) ga niya mki sku Girang Keng atu Nango go, kwara sali buwan nya ga 159 buwan, 440 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 423 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 17 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 88%, Amis 1%, Truku 2%, Bunun 1%, Puyuma 2%, binah lihuyan s’uli 3%.
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na K’yang hya’ ga Kinus. tay ’llaw na K’yang hya’ ga Buta.
kyokay (教會)
maki 1 kyokay.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
lmuhuw
lmuhuw (泰雅人傳統吟唱) hya' ga gmisa sa kay' nqu zmihung kmayal, gi gaga' na Tayal sraral hya' ga, siki zmihung kmayal ga blaq tunux na squliq ru mrhuw na squliq sawn naha, maha iy si pinblaq kmayal na kay' balay lga, ini' qbaq kmayal sawn naha' lru mutuw naha' ini' yhiy kay' niya' la. aw' ga, maha iy ungat ana cikuy znihung na kay' lga, psyaqan na Tayal uzi la.
tmami’
tmami’ (醃製)
lmuhuw
lmuhwu的意涵
kay' qani hya iy maki' tay Ulay ru Toeng ru Sincik ka Mqnazi' ru Mlipa' ga pinspung naha' sa kay' na lnuhuw smaqis ka wiy maylqing zik na galiq kruma', ru wiy mhtuw tay babaw qu wazyay, nanu' qu mhtuw tay babaw hya' ga, niwan yasa qu 'llaw pawngan na kay' qasa hya', nanu' qu wal zik ka ini' kta snaqis hya' lga, nanu' yasa qu niwan zzihung na kay' ka zzik imi' na kay' qasa hiya'.
tmami’
Ke na tmami' (醃肉的語義與種類): tmami' ke qani hya' ga, ya qu ptzyuaw na squliq qani hya'. ke na tmami qani hya' ga, ini si' mami' na, ru tmrang cyux syun mami' qu ke qani hya'. aring sa smi' mami' ru ini hoqil na ga, tmami' son. tmami' qani hya' ga, smi' mami sa ana nanu tkrugan na nnanu. mzye-a su na smi' ta mami' sa ana nanu hi na qsinu, nanu qu yapit ru bhut ru qoli', ini ga para' ru mit, ana qbhniq na nanu uzi ga, yasa uzi. quliq uzi ga, tmami' qulih son uzi.
lmuhuw
lmuhwu的意涵
ga maki' tay qalang na malipa' ru tay pinsbkan ru qalang na Slamaw hya' ga, wal mkura' squ lmuhuw wazyay qu kay' naha' laha' hya', qasa hya' lga wayal tay maytaq inlungan na kkayal laha' hya, niwan nyuw kmayal na kay' na ms'ang maha laha hya', ini' ptnaq awsa' na imi' kay' qani hya'.
tmami’
Tmmyan (醃製中): kkayal sa cyux tmmyan hya' ga, tmmyan son.
lmuhuw
lmuhuw使用場合與相關禮規
kkayal na kay' lmuhuw qani hya' ga, ini' naha' ani mqwas qani hya', mutuw naha' si ani kmayal nanak qani hya', gi lmuhuw hya' ga lmuhuw kmayal musa' smzyzy' ru musa' smbalay sa zyuwaw na pinszyuwagan na squliq, mutuw maymaw si pshawhway kmayal, ini' qwagiq hnzyang kmayal gi, skngungu' naha' maha nyuw mwah tsqiri' l'iy pnwagiq iyal hngzyang kmayal la.
tmami’
Cinmmyan (熟醃肉): mhoqil qu cyux hi qasa lga, cinmmyan son la.
lmuhuw
lmuhuw使用場合與相關禮規
qutux uzi iy musa' smzyay' ru siy su' si pqwas lmuhuw lga, niwan nyux su mwah tsqiri' sawn naha' uzi la, yan nasa lga, baha su' naha' swalan lpi?
tmami’
Cinkrugan (竹筒醃肉，預備接待親友用的): nanu qu cinmyan qani ga, tkron ta sa btakan lga, cinkrugan son la. swa' mha qani ga, kahul squ tkron qu ke qani hya', nanu yasa qu son mha cinkrugan la.
zyuwaw na:Squliq Atayal
lmuhuw
ginlhoyan (所聚的會)/pinslyan (所聚集的)
1-ginlhuyan maha qu kay' qani hya' ga, nyux kmayal sa qutux inlhuyan na squliq qani hya'. nanu' yan nqu maha khmay qu ginlhuyan ini' ga ini' kkhmay squliq na ginlhuyan naha', maha qani qu bbwan kay' na ginlhuyan qani hya'.
mkkayal (談判) ru msspung (比賽/較量)
mkkayal hya' ga nyux pspung sa kay' na sazing gluw maha nanu' qu zyuwaw nyux naha' spzzyuwaw, ru hmkangi' sa musa' sawn nanu' smbalay qu pinszyuwagan naha' qasa, ini' ani 'mubuy sa kay' na msspung qani hya'.
msspung hya' ga kkayal na kay' na mqhzyaw qani hiya', mqhzyaw(爭辯) na maha ima' qu lmaqux, ru ima' qu slaqux qu imi' na msspung qani hya'.
smzyey' (提親)/ mslpyung (結婚)
1-smzyz' qani hya' ga kkayal na maha cyux tmrang zmimu' sa maha aki' naha' swalan qu kay' na smzyay' qani hya'.
pbuling (丟/拋/獻祭)/ plkawtas (祖靈祭)
1-pbuling maha qu kay' qani hya' ga, niwan pbuling sa nniqun na utux maha qu kay' qani hya', qani hya' ga kkayal naha' sa maki' qnahi' ini' ga maki' syaw llyung qu sawn naha' pbuling hnway naha' sa utux qu ka' qani hya'.
2-pslkawtas maha qu kay' qani hya' ga, nyuw smqas squ nnbkis na wayal mhuqil sraral qu kay' qani hya'.
mcisal (交誼/聊天)
mcisal qani hya' ga sazing hi' ini' ga hmzinas kya kinkhmay squliq cyux mpcisal sa iyat kay' balay qu imi' niya' qani hya'.
msgamil (尋根溯源)
msgamil qani hya' ga, nyuw hmkangi' squ zyuwaw na puqing balay maha qu kay' qani, nanu' qu stwang naha' tay glaing ka ms qasa hya' ga lmnglung maha' qu kay' niya' hya'.
pgleng ke' (開頭)
pgleng maha qu kay' qani hya' ga, pt'aring kmayal na squliq qu kkayal kay' qani hya'.
pnqzyu' (說/陳述/敘述/講演)/ smyuk (答/回覆/反擊/還手)
1-pnqzyu' qani hya' ga, gnisa niya' squ cyux kmayal ka squliq qasa qu kay' qnai, nanu' ya'qu cyux kmayal qu squliq qasa qu sawn maha pnqzyu' qani hya'.
2-smyuk hya' ga, kay' nqu cyuw smyuk kmayal squ pinqzyuwan na saxa' qasa, nanu' sazing hi' qu cyuw mkkayal na zyuwaw ga, t'aring kmayal qu saxa' hru, syukun kmayal nqu saxa' qu kay' knayal na kmnayal qasa. yani qu sawn maha smyuk qani.
inlungan (心/心裡) ru knita (觀念/看法/想法)
1-inlungan hya' ga ini' kta na rawziq ru ini' pawngiy na papak, cyux maki' sa qsahuy na squliq na' qu kay' qani, qutux uzi ga, pspngan (比喻) kkayal sa blaq inlungan (善良), ini' ga yaqih inlungan (心惡/壞心), ru paypuh inlungan (脾氣暴躁) qu kay' qani hya'.
2-knita' hya' ga kmayal sa inllungan na kinbaq (所理解的) naha' squ zyuwaw ka pinlaylungan na qutux 'sawsan(方向) na kkayal.
gaga sinbilan kay' bnkis 'tayal (泰雅人的祖訓)
nanu’qu ssawn bbnkis Tayal maha sinbilan kay’bnkis sraral qani? yalaw gi mnaki’kya bay’nux Sbayan kwara’ qu kinbkaysan ha, mngaygyut mbhuyaw lqu mqhut naha’ qu ki’an naha’ la, ru lmnglung kya qu nbkis naha’ ka lkmButa’ qasa maha “iyat ta’ balay pqtnaq sqyanux qu buq na qsya’ qani” maha, lruw rasun niya’ qu mntsway’ nya’ lkmYabuh ruw lkMayan musa’ gmawzyaw sa ‘awsa’ msglabang mqyanuh kinbahan naha’, ruw ktan naha’ kwara’ rgyax cyuw maymaw mtpanga’ rngu’ whci’ qu rrhzyal, maymaw mqas balay maha,” yani balay musa’ sginlabang mqyanux kinbahan ta’ la”maha, ruw yasa qu mwah lga spnqzyu’ nya’ sa kinbahan nya’ maha “laqi’! kyalaw simu qutux kay’, nyuw ta khmay qani lga, nway simu musa’ hmkangi’ sa awsa’ mamu mslabang mqyanux, maha si simu klahang qbuli’ krahu’ qani ga, iyat mamu’ qtnaq pqawlun qu buq qsya’ ta’ qani, ru ana ka maqaw uzi ga ‘basun mamu’ m’zyungay mqyanux, hmswa’ ga usa’! usa’ hmkangi sa ssbqi’ na hbun gaygawng, sbilan maku’ mayhuw na qnawal qu blihun na Sbayan qani, gi iyat simu nbah mwah mbzinah mntta’ sa quri’ na Sbayan qani! halay simu smatu’ kya quri’ sqabu’! iyat simu nbah mgluw mqyanux, musa’ simu mtbuci’ ms’rux ngaws na luhung, nanu’ ana ga laxiy usa’ mbbiq na turu’, maha simu aki ta pslabang sa rqyas hwinuk laqi’ kinbahan pszyunaw mqyanux ga, ima’ mamu’ cyux ki’an na ppanga’ wakil na tawkan, ru ima’ mamu la traka’ kklbu’ na hupaw ga, qiri’ musa’ mtqtqutux maqut blihun, kuna kya la cyux mqayat sa tluqiy na yaba’ ru yaya’, ‘nblaq pwazyaw, laxi pinqiri’ mqyanux! kuna msrihaw la knatan lubay bubu’ na yaya’ ga, baha simuw yan ygril na qlcing, laxiy pqiway na pakaw, maha ygril simu na qlcing lga, nanu’ qu musa’ mamu’ psglabang sa rqyas hwinuk laqi’ mamu lpiy! ” yani qu sgisa na bbnkis Tayal aring sraral.
nanu’ iy musa taygalu’ na ungat pqmahun naha’ rhzyal, ini’ ga musa’ smzyay’ ga, mutuw naha’ skayal krayryax qu sun bnkis maha sinbilan kay’ na bnkis qani, iwan kkyalan naha’ na maha iyat maku’ sinbahan nanak qu nyuw maku’ s’uwah qani maha qu kay’ nya’ qaniy!
zyuwaw na:Squliq Atayal
ini plapa
ini plapa (不越界範圍；指對象的範圍)
Puljekuwan
thumb|Rayiyong go
alang Puljekuwan (下草埔部落) ga niya mki sku Heto Keng atu Rayiyong go, kwara sali buwan nya ga 42 buwan, 157 hi ku kwara s’uli tayan.
ini plapa
Rimuy, musa su miq qnasu na Ciwas su qu llpyung ga, pinbaqi biqi qu qutux niqan ta lahi plapa bzinah.
Takanua
thumb|Namasya Ku
alang Takanua (達卡努瓦部落) ga niya mki sku Takaw Si atu Namasya Ku, kwara sali buwan nya ga 243 buwan, 998 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 96% kyan ku 958 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 4% kyan ku 40 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Bunun 65%, Cou 16%, Kanakanabu 12%, Paywan 1%, Tayan 1%, Amis 1%.
maki qu ngasal bziran, ngasal psatu tegami ru pqniqan iyu.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Takanua hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Takanua hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na Takanua hya’ ga llyung. tay mkraya’ na Takanua hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkraya’ na Takanua hya’ ga Masinghalan. tay mkyahu’ na Takanua hya’ ga Maia.
kayal
qalang ru cingay qalax qu kayal nya’. qmisan lga, hzyaq balay maki’ te rgyax hiya’.
pqwasan biru ’laqi’ cikuy (國民小學)
maki 1 pqwasan biru ’laqi’ cikuy.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Puljekuwan
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 152 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 5 hi nya.
hororok
thumb|Nansyo go (Sitan go)
alang hororok (鵝公髻部落) ga niya mki sku Byori Keng atu Sitan go, kwara sali buwan nya ga 19 buwan, 50 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 94% kyan ku 47 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 6% kyan ku 3 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, saySiyat 92%, Tayan 2%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na hororok hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na hororok hya’ ga llyung. tay mkyahu’ na hororok hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na hororok hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkyahu’ na hororok hya’ ga walo’.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Tom Boswell
Tom Boswell sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1953, ryax sa tay 2 nqu tay 10, Tom Boswell, squliq na p’unro.
Puljekuwan
rhzyal kki’an
tay mkraya’ na Puljekuwan hya’ ga Kuangka. tay mkyahu’ na Puljekuwan hya’ ga Tjisaulem. tay ’llaw na Puljekuwan hya’ ga Tjakuvukuvulj.
Kin’lwan
thumb|Hosing Ku
alang Kin’lwan (金暖部落) ga niya mki sku Toweng si atu Hosing Ku, kwara sali buwan nya ga 21 buwan, 66 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 95% kyan ku 63 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspung Gyencumin ga 5% kyan ku 3 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 95%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Kin’lwan hya’ ga Hbun-sinqumi. tay ’zil na Kin’lwan hya’ ga Pyasan.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
bnkisan
bnkisan (祖先)
ini mu yngiy ke, pnongan mu knayan na bnkis ta yow na pu’ing kinholan ta ita tayal. uba mu kman ma:
ita tayal ga knahun ta alang na Pinsbkan kwara ta ma, kyan utux wan mbka na tyaba btunux, mhtuw utux likuy ro utux kneril, knahun cka btunux ma, sa’ing naha kssli’ ro wa so’un. babow nya laga piyux ci la’iy naha ro mbhuyow Tayal la. ini ci tna’ kki’an naha, ro pnmahan naha uy la. mtuli’ tugal mrhow, sgleng ita Tayal, lalu na utux mrhow ga Lkbuta, utux hi ga Lkmyabux, binah hi ga Lkmayan, naha hiya ga spiyang bnkisan na ita Tayal lela.
kinhulan s’utu biru
江明清(Yawi．Nomin)，宜蘭澤敖利泰雅族語語言學習教材（1-6）全冊 （Llyung klesan【南澳流域】澤敖利泰雅族語讀本） 原住民族語言著作（臺灣：永望文化事業股份有限公司.2001）
zyuwaw na:Ke' na Girang C'oli Tayal
insuna
qutux qutux ryax ga bniq ta nya insuna ru qoyat qu yaba ta  Utux Kayal
Maledep
thumb|Kingbong go
insuna
mnbu na squliq ga n-gut cipok insuna nay.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Larry Brown
Larry Brown sraral hya’ga sisyuw na NBA, wal malaxmisuq qaniy la.
kawas tay 1940, ryax sa tay 14 nqu tay 9, Larry Brown, squliq na p’unro.
Maledep
alang Maledep (麻勒得泊部落) ga niya mki sku Tayto Keng atu Kingbong go, kwara sali buwan nya ga 94 buwan, 242 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 99% kyan ku 239 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 1% kyan ku 3 hi nya.
rhzyal kki’an
lingay na Maledep ga Kaaluan ru Tjuletevetevek.
kyokay (教會)
qalang Maledep ga ungat kyokay.
hasisyo
qalang Maledep ga maki 1 hasisyo.
ppqbaqan (教育)
qalang Maledep ga ungat pqwasan biru.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
Libu
thumb|Nahuy go
alang Libu (李埔部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Nahuy go, kwara sali buwan nya ga 27 buwan, 103 hi ku kwara s’uli tayan.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, Tayan 93%, Bunun 1%, binah lihuyan s’uli 2%.
maki qu ngasal bziran.
rhzyal kki’an
tay mkyahu’ na Libu hya’ ga Llyung. tay ’llaw na Libu hya’ ga Batul.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
boxi’
thumb|boxi’
boxi’ (百合花)
zyuwaw na:Squliq Atayal
rekoro
thumb|rekoro
pongay ta qwas na rekoro.
zyuwaw na:Squliq Atayal
Yohae’
thumb|Gpho go
alang Yohae’ (高峰部落) ga niya mki sku Sincik Keng atu Gpho go, kwara sali buwan nya ga 61 buwan, 187 hi ku kwara s’uli tayan.
s’uli tayan pinspngan Gyencumin ga 97% kyan ku 182 hi, binah ga, ’yat kahun sku pinspngan Gyencumin ga 3% kyan ku 5 hi nya.
pinspung na linhuyan Gyencumin ga, saySiyat55%, Tayan39%, Paywan1%, Setik1%, binah lihuyan s’uli 3%.
rhzyal kki’an
tay ’llaw na Yohae’ hya’ ga rgyax krahu’. tay ’zil na Yohae hya’ ga rgyax krahu’. tay mkyahu’ na Yohae hya’ ga rgyax krahu’. tay mkraya’ na Yohae hya’ ga rgyax krahu’.
tay mkraya’ na Yohae’ hya’ ga Ip’ipa’an bato. tay ’llaw na Yohae’ hya’ ga Maybalay.
kinhulan s’utu biru
zyuwaw na:S'uli Tayan
kita「看」
詞根
1.mhngan la, laxi kita la.
夜晚了，不要看了.
構詞
我已經看完那本書了.
2.betunux balay ktan qu laqi qasa, ktay pi!
那個孩子很漂亮，看吧!
3.mswat qu kayal lga musa ta ktan hungu utux la.
雨停了，太陽出現時，我們將會看見彩虹.
4.kya nanu kwara wal su ktan?
你看到了什麼?
5.ktay cikay squliq qasa.
看一下那個人.
kita「看」的加綴延伸義
1. mha nanu knita su qu zywaw qani?
Michelle Bachelet
thumb|Portrait Michelle Bachelet|alt=Portrait Michelle Bachelet.jpg thumb|labah Chile
kita「看」
kita「看」的加綴延伸義
對這件事情你的看法如何？
2.hala saku cinkita cikay ha ru znga saku mwah.
我去露露臉，一會兒就回來.
3. cyux pkita kya nanak la.
Michelle Bachelet
ryax sa tay 29 nqu tay 9, Michelle Bachelet, squliq na sezi’. (minhtuw sa kawas tay 1951)
mrhuw Chile ta’ misuw hya’ ga Michelle Bachelet, aring ryax tay 11 squ byacing tay 3 sa kawas 2014 lga, musa’ spazyang balay ms’rux kya la.
kita「看」
kita「看」的加綴延伸義
他們自己在哪裡互相見面. (=表示他們已經相愛之意)
4. mnwah su pkita sinsiy la?