cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
u da’dac a sasapaiyuan
nilacul
angangan nu da'dac satanayuy saan satalaka san, sabacalbacl sa kunisabalu tu lalud sacacay saan kupaluh misaheci ku da'dac anumaikes tu acaken kiy heci niy da'dac, makasasa ku balu sakimuluan masadicem ku heci, yadah ku sacacay kalecad ku nika sihecian, idaw amin ku cuwacuwa a niyadu' tu da'dac.
nu Amilika a yincumin
kakiliman
kanca mahida namin ku kakelidan nu Amilika nipiadup nu sikawaay “micidek ku i yamasinay a binacada, ayda midida henay ku nikaudip nu itiniay,nika katuuday a binacadan pahay tu buting malukay tu umah’ “imahida u siyakay pihaceng ku malukay, kiyu malukay, miadupay, malalamlam ku nikaudip mapapulung kunikaudip” nikaidaw ku duma abinacadan nu tincumin misanga tu sapikining a luma’ idaw ku tabakiay a masakaputay a niyadu’ malusacacay a kanatal ku sausi, yu 16 a siki u maluayaway misakapah tu siyakay atu musilemud tu niyadu’. Uheni pakayni i sapisanga tu cacanan luma’ misausi u hekalay mikiluku, sapaising u paluma’ atu pananum mikingkiw tu lala’ mikutkut tu ba’tu masanga yadah ahebal ku sasakawawen nu heni.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Uuy411110
mikukay atu mukan tu ngelu’
kakaliman
感恩與吃苦paini ,分享!
Putalamante布拉達曼特
nika u matesekay tu a hitay, miwatawat tu matanengay matiyung   ku cacan a mitizinaay a sapikacaw tu ssubayu a kuwang, pakyda i mapaiaway ci yatelan a lima muwala tu mapululay ci luciylu.
Sinkam
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族
mikukay atu mukan tu ngelu’
nilaculan
她們說，現在的孩子不懂得感恩，所以不會珍惜，東西有一點不滿意就丟掉，不考慮物力艱難.
alikakay
na kamuwan nu babalaki
nasulitan ni Nuwatan o Kumud i 2019 a mihcaan namahida ku alikakay kiu lasupsup satu ku binawlan masaupu i tabakiiyay a nyadu’namakayda salingatu tu masanyadu’ ku paynyanyadu” ma tenes sa  nanam satu kunyadu’ay  amala  neknek wyniyan a nyadu’sananay, matenes kaykayda satu mapahecek ku ngangan nunyadu’. i tawya nawnyadu’ acacay a nganganay kuydaan, aydasa misapacici satu misa ngangab tu tunu ngangan nunydu’ apa ngangan tu binacadan.
Sasaljak
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yingcumin, 78 ku tademaw, pakalatu 28%.
Sipazi’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-saysanian
saysanian  賽山藍
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
mikitinay(su): Blechum
u inuli nu Tapang
lacul
u icelangay,
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(6) 182賽山藍 p211 台北南天書局
u holic hananay
u holic hananay(維基百科)
padizen ku waicibayke a dilic, pacumutan nuhei ku kadinenga nu tademaw, ni singaan nu baykecinsu a dilic mahamin ku ni sululdan, dangasa i 2009 mihecaan, ayza mu’neay a tademaw i ticiw, tangasa tu 50 i, idini i waicibayke mapulung a kamu tangasa tu 285 kasasizuma, mapulung ku nu Amilika sa tangasa 100 wan.
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
昆明植物研究所. 賽山藍. 《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-20].
alupal
satangahan(主題):
alupal
u holic hananay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
1.^ Mike Miliard. Wikipediots: Who are these devoted, even obsessive contributors to Wikipedia?. 《鹽湖城週報》（Salt Lake City Weekly）. 2008年2月20日 [2012年8月3日] （英文）.
nipaluma-liniytung, liniytong
liniytung, linitong
蓮葉桐
ak’ak
misateked (分類)
烏鴉大約有上百種，遍及世界各地. 它們是留鳥，幾乎都是群居. 因為它是雜食性鳥類，所以很容易適應自然界的季節性變化.
dihepicay ku sangucuc a ak'ak cacayay i ku kakasan matilaki bunlay intunisiya malasiya Fuy lipin inaayam caay tuku kalihalawan a madiput tuway.
lalangawan (文化)
儘管有些文化認為烏鴉是吉祥物，但是在部份文化（例如：印第安文化）認為是不祥之兆，烏鴉可能代表一種力量的象徵，然而如果是代表力量的話通常會是指負面的力量.
alem
u zuma a kamu
u kamu nu Hulam：穿山甲right|thumb|alemu kamu nu Amilika：pangolin
tinaku a kamu
u alem hananay sa, i Cung-ko a nipangangan sa u 鯪魚、鯪鯉、鯪鱧 han, u mamimumukay a aadupan (idaw ku nipangangan tu ya Manidae) u sikalecad tu pacucuay ku nina’ a nikapulungan a pangangan, silingidisay (Pholidota) malsabaay henay a kasaduma, nu liwaliwan tu sa tulu tu kamasitudungay wawaluan nu silihat, i yaco ku kaliwasak atu i Africa a tukutukusan caledesanay a kitidaan mulatlat tu sakaudip. u nu heni sa makay i tangah, kikul mamin sikibutulay a silingidis ku banges, i buhabuhangan mudeku u labi’ ku pisaungay tadatatungusan mukan tu salngacay a aayad.
ak’ak
lalangawan (文化)
idaw ku kamu u kulit atu suni ak'ak u la'tusay a tapalan idaw u kakapahay sanay.
u dahmay a ayam (慈烏)
nipaluma-saytaw
saytaw
酸模
ak’ak
lalangawan (文化)
「烏鴉報喜，始有周興」薛季宣《浪語集》卷一《信烏賦》：「南人喜鵲而惡烏，北人喜烏而惡鵲」
China kasumamadan izaw ku ak'ak patineng tu kakadihan sa, pakatukuh sa miazih tu tuki. Sey-ci-suan "lang-yu-ci" sakacacay a cuang, pakatukuhay tu kapahay a kawawana ak'ak "u itimulanay a kamu sa kanamuhan kya Si-cuy kabidangan kya ak'ak sa, uiamisay a kamu sa caay kalecad kapahay ku ak'ak sa makatalay kya Si-cuy sa.
kungku-namaka Itasaw
nilacul
hini sa demidemiad tu ku heni, nu paluma i umahay a kubkub sa cacay cacay sa mabadi’, a nayi’ tu ku kakaenen,izaw ku cacay sakapahay ci Dacinke ku ngangan, atu acawa niza ci Suisezi sa kamu satu: anu mahini henay (inayi tahekal ku cilal atu bulad sa) a caay katenes a inayi henay ku kakaenen nu mita, a mabelec tu  ku kangalay. ci Suisezi: hang ahicaan nu mita saw?
ak’ak
lalangawan (文化)
烏鴉被認為是鳥類中最進化的一種鳥. 由於它的叫聲粗厲嘶啞，加上一身黑裝，往往被視為不吉利的象徵. 其實，烏鴉是人類的朋友.
kakanan (飲食)
在鳥類中，烏鴉比較聰明. 它吃東西時，不管是硬的貝類或果實，它會先在石頭上敲打，打開後再吃. 而且還喜歡發亮的東西，常常收集碎玻璃塊等物品.
dubu (巢穴)
烏鴉的窩往往建在較高的樹杈上. 雌鳥一次生四五個蛋，呈淺藍或淺綠色. 孵蛋期約20天，這期間，雄鳥外出覓食. 小鳥30—35天即可獨立生活.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[1]中文維基-烏鴉： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B9%8C%E9%B8%A6
Sasapaiyuwan a sama`
縮圖 sasapaiyuwan a sama`山鵝菜
撒固兒瀑布cascas nu Sakul
植物撒語名稱Sasapaiyuwan a sama’
kungku- u banuh atu nu sananal a bunac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
恆星 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%81%92%E6%98%9F
nidatengan nu wawa
nilaculan
tdemaw katukuh balaki,mana’ kadangidi tu nikaudip. idaw ku babalaki, emec hank u kalisiw metalaw amiyung,mahida henay kunikaudip, anu mahini henay ku kickic cay kalipahak saycan tu bakahi ku mahidaay.
如果花一些錢，能讓我們人生的“晚霞”，有了金色的光輝，何樂而不為呢？等哪一天我們真的走不動，吃不動，玩不動時，看看這些快樂消費的「成果」，也會感到自豪，感到真正的「物超所值」！
Sasapaiyuwan a sama`
sama nu buyu’ caaykaw sasalami’en u sasapayuwan   a lutuk u sasakabien a nanumen mipananum tu lacusay nu uzip atu izang usasakapah tu uzip
kungku-u malacabayay
a milimek, ya ngabul mitaung misawantan maheca sa, makaazih tu pilalaba nu kuyu tu pawalil,pihaymaw satu
muawas salikelun,micaliway ku sizi i tiza,makatengil ku nikadalaw nikabiyalaw nu pawalil, makaazih yaza ku
matinge tu militiuay nu kuyu ku pawalil, amakayca tu sa cangla,” natu! natu! natu! kabili kita”sa,milakec tu
a widang mamitena’ tu zazan nu kuyu, a papilaliw tisuwan.” caka sakapidahan ku sizi, sakamu satu “sazikuzay kaku
“kukuh” han nu maku,aa pasawaliwalian kuya kuyu,ku talaww a taza i mapilisay a buyu” saan.
u canan ku daesu?
kakiliman
u tademaw nikaudipan, nayay ku lawad katukuh sadikuday, makatepa, tatengaay a daesu mabaat henay, caay kaw ni pakaala tu kakitaan sikining, widasa nikanay i nu imelang i udip, nayay ku kawaw nu balucu’.
nilaculan
mangeluay nukaudip a tademaw, maka i milacul tu lacusay i balucu’ a kawaw. mangeluay a tademaw, ayda sa milacu tu nu cilaay akawaw. nayay tu kusapaiyu nu mahiniay atademaw, laculsa u mahicaay kya.
人，往往在貪欲中失去幸福. 在忙碌中失去健康. 在懷疑中失去信任. 在計較中失去了友情.
kaudip nu tademaw apuyu’, pelek sa ku mata yada tu, amana piliwan tu sakapahay i nudukudan, satimsatim sa, caay tu pakaala.
一輩子很短，眨眼就過完，不要把好東西留到最後，省來省去，什麼都得不到.
maudip tu cacay ademiad, lihalayen tu cacay ademiad,malakuwit cacay ademiad, kapah tu cacay ademiad,laecusay mana i balucu’ i mana pi tengil tu alasias a kamu.
madayum ku daesu, anu utiih sa u balucu’ kumiutiihay.
Sirakesay
Sirakesay
u sulit nu Hulam: 永安部落
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Si’ung
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  8 ku tademaw, pakalatu 23%.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
kahetikan nu balu
kakuniza:Habayiing kahetikan nu balu 落花
amana sakamu tu kai’
你說不必, 如輕吐雲霧, 我說何妨, 如探囊取物, 緣起緣滅, 時光不停駐, 請別拒絕邀約,請別推辭會面.
nipaluma-sicekaay sama
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
anu hina amahini ku kamu
文.圖/斉藤多加子 翻譯/陳珊珊
Sasasezeman
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Saysia(Saysiyat), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
amusakamu kaku a mabi tu
nilacul
musakamu cilala:”amaydih kaku musakamu tu sizi a mabi tu.”
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Dayas Siku
Skaru
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Siulang
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Satefo
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Satefo. u kasalumaluma’ nu Satefo sa, 63 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 148 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 136 ku tademaw, pakalatu 92%.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
2018.07.07(sakaenem a demaid nu lipayan) 10:00-12:00, Taynan, ayaw nu likisi a kuwan, mibetik atu mizizaw.
asu'
asu'ay
u asu'ay ku paza' a kanen.
atal
u kamu nu Hulam
atalen　去舀水(命令）,2.去盛飯(命令）
asu'
asu'en
asu'en kaku tu kalitang.
paasu'ay
paasu'ay tu kamu i katuuday ci Akam.
atal
u kamu nu Hulam
piatali　去盛
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
8. 0707 Taynan Silaya cidekay Alicu dabek (台南 西拉雅族阿立祖公廨)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
sakasitangah nu Sakizaya kakuniza:2018-cacay kakuniza:mapalaway kakuniza:Sakizaya
atal
piatalan
piatalan tu nanum ku caykeng.
alisalap
蜈蚣是肉食性動物. 蜈蚣的地理分布十分廣泛，甚至越過北極圈.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
nu Amilika:centipede
nu Lipun:ムカデ
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
dikuda nu lisin nu dipun alaw  mahedaw ku sidi.
He-nan idaw kya babalaki, mamin nu labunuluma’ aenem, lalima mahicakiya, musalami kida babalaki, patabu tu nanum, iising pacabay tu imelangay, sisakilaway sa u siwaay ku kalisiw nu cacay siwa cacay lasub amahidaan, cay palilid. nayay ku matinengay atu sasaydang musakamu namahica sa. mulihaw namin.
alisalap
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitesekay a ngangan】Chilopoda
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
baluhay a duku makayakay i udiudipan, ucayay kaala nu mahicaay ku mahidaay a udip. Tahekal tu naming ku cacay nan, mukan tu sapaiyu oakaluwaluway sa.
讓你無處躲藏. 玄學吧！
難道真的有玄學嗎？子孫後代，科學家們，努力鑽研吧！
Sauli Niinistö
8 bulad 24 demiad, Sauli Niinistö, u misingkiway. 1948 a mihca nalecuhan)
babakahan nu balucu’
miadih tu ihekalay a tademaw, ahebalay sa u dadan. anu macebeday sa u balucu‘. 看人間，寬寬的是路，窄窄的卻是心， nikaudipan tanguul tu adidi‘ miliwkay ku balucu‘人世間最多的遺憾是缺少那顆包容的心， inikaudip hacica ku patelac ,sapatelacau sa, ucaykapikel ,人間多少錯，最錯是執著， nikaudip hacica ku patelac ,malalum haw mautel人生多少失誤，悲催還是耽誤， bali tu udad tayni tayda, msbuhat ku bslu mapelu‘風雨來去，花開易落， niculilan nu tademaw .mana kasubelid.人間走過，不要錯過. hatida ku patelac nika kataluma tu 錯到盡頭還是回頭， ungelu nayay ku dadipasan atu sakabilil han pacubelis,苦海無邊，及早回頭， ahebal ku balucu‘ caykawni kalaecus, lipahak maudipaca.寬容不會錯，快樂又活過. u sumilaway a tinghuy ucayay tu kabelec本是青燈不歸路 widakuhan halpah kiyu subelid hanv i pacupiyaway却因濁酒留風麈 muculil sa u bali ku pacabayay趕路已有清風伴 amana kabiyalaw caypisulul ku demiad tu tademaw.莫嘆歲月不饒人 U tademaw hananay masasudang 人與人是互相的 anu masumad kisu hatida tu kaku 你變了我就淡了 anu hatida tu kaku hida han tu 你淡了我就算了 hidahan tu pawasatu 你算了我就忘了 anu tu cacay ademiad liyas satu kaku. caykawni kasingalh. matumes hatida tu kaku. 有一天我離開了，不是因為我不在乎而是我對你失望
yu adidi‘henay kamu anu hacica katabaki nu udad, hacica ku duud nu labi, anu idaw tu kuyna itepal idaw tu ku talul namu katukuh sa takelal.
Nikolai Denkov
Nikolai Denkov (尼古拉·鄧科夫) thumb|Nikolai Denkov (尼古拉·鄧科夫) thumb|u hata nu Bulgaria
alisalap
picidekan (特徵)
最後一對腳可能有第一對腳的兩倍長.
蜈蚣的最後一節有一個尾柄，還有一個生殖器官的開口.
蜈蚣主要用觸角尋找獵物. 蜈蚣的每一節通常有一個開口或氣門.
babakahan nu balucu’
caay pakaculil tahekal pasayni tamiyan kuydih nida.也走不出她對我們的愛
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Cou: rurupu rumura
babakahan nu balucu’
ucayay pakasakamu tuydih iwina那些沒能對媽媽說出口的愛
sakaph han tu ku lemed nu katuuday awina daesu saekengn!祝所有媽媽們幸福安康！
Skikun
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
nipaluma-lintusen, lintosen
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
sapamat(科)：土人參科 Talinaceae
nipaluma-luhbaw nu sa'wac
luhbaw nu sa'wac
luhbaw nu sa'wac hali tapal nu buyubuyuan, silidungay. malalemeday a kakitizaan. tepan nu cilis saca capi nu niyazu'. i lilis nu sacabengan atu i bukebukelalan, izaw tu maazih.
u kuwaku hananay nika idawan
u kuwaku hananay nika idawan sa numakay i Amuhuwanay atu ya Ocuw hananay a nikalekalan u sapitabaku nu tademaw salacul nu liplip hananay, nudikudan sa sipangangaan han tu kuwaku han kya mahidaay a cacuhcuhan, namasanga kya kuwaku sa silacul tu nicikcikan a papah nu tabaku maacak satu malaliplip, sisa idaw satu ku kuwaku nisangaan misawayway,
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
liwliw nu hekal
u babalakiay nu cupu' i naniyadu' naisiwaay idaw ku tusaay a mihecaan masumad' malasaku ku nganga nu cupu ku nidatengan atu. i kasiwsiw hananay nanuayaw kina niyadu u adidiay caay kakatuu'd ku muenengay nu tademaw.
Hun Sen
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Cambodia
u kuwaku hananay nika idawan
nikalalecad anu mitabaku sa kinacacayay a tatudung sa caay kalecad masasiduma ku nilaculan tu liplip nu kuwaku, inu tatukiyan sa palecadhan tu pangkiway nu sasuitan katukuh i cacayay a tatukiyan, u nikahida sa caay kalecad ku tademaw sa caay tu kalecad ku nina,micidekay sa idaw ku makaalaay tu tusaay a nipalawpes tu lawad itawya mahamin a mikuwaku tu tabaku. imahida sa nuhkalan i kitakitay sa (paladademecen ku mikuwakuay a tademaw) masasedsed cimaku satenesay nu tatukiyan a maykuwaku sananay.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
u nikaudip niya babalaki ci Ikyu
ci Ikyu a babalaki caay pakadih tu yadahay nu tademaw macangalen, sisa sacacay sa tu tabuyu' mueneng atu maudip nayay ku luma'ay atu lalumaan sacacay sananay cinida i buyu' nayi' ku midiputay cinidan u lahad ku cabay nu canancanan a tuud' ku sacabayan nida i buyu. ci nida pinaay tu amihcaan hakya tu nikiy i dida muenen tiya buyuan. alaw matineng tu ku taw diya buyuan tu ci Ikiyu han kiy buyu ida nu binacadaan. alahican i sasaay nu niyadu’ay a tademaw sa makatengil aca tu suni nu makabuyuay a suni tuni pisiwsiw niya Ikyu a babalaki. haemay hakiya lawpes saca ku suni nu makabuyuay kuni pisiwsiw tu duma nu demiad caay satu kusuni' caay tu pakatengil. tu suni atu udip lawpes saca i inyadu', anu misiwsiw tu cinida i buyu' kanca micidek ku asu' nu suni nipisiwsiw ni Ikiu, sisa namakayni kinanganga tu ci siwsiwwan han kina niyadu' a kamu tina, kungku, tu nikakutay tu nihecan a nikaudip sa
u likisi nu Niwsilan
nilacul
u saayaway likisi nu Niwsilan (New Zealand)  maala nu ayawan nu pitu a lasubu a mihcaan. i tawya makadih mueneng i tini i Polinisiya (Polynesians).
ya sapikuwan nu Ingelan nacudadan, u hungti nu Ingelan makaala tu nu Niwsilan hananay a binacadan a mamikuwan.
nikaudipan mikukay kaku tisuwan
nilaculan
"kukay tu udip", yu aniwyu kaku sa mayalul kaku cacay mududu tu dadan. ahican naca tataytay muculil. idaw ku kamu, saycan pisakamu tu katuuday, nu ayawan nu kawaw, anu hicahica sa kisu caay palutatenga ku taw, anu mamin tu kukawaw pahelak han itida, saycan mutuwa ku laway amuawaw tisuwan apapelu. 謝謝自己，在最孤單的時候勇敢一個人趕路. 有些路，只能一個人走. 有些話，不必說給每個人聽. 在事情做成以前，你可能說什麼都不被承認. 事情做出來擺在那裡，不用你開口也有人來請你發言.
mikukay tu udip, tawa han mudawis ku sapi lakuwit. 謝謝自己，帶著微笑接住了每一個挑戰.
yu mahidahenay laecus ku wayway aku, malikeluh tu kawaw mabalucu' tu kaku malikat tu kulamal nu balucu'. ya mihcaan pabiku balucu' tu haymaen sa. namasadipa ku kawaw tu mihcaan tu bali' udada, ayda aku, matineng tu masadep, uduma atademaw sa tabaki ku ngalngal alaw han cay kaw mahicaay a kawaw, udumasa sadep sa musakakawaw alaw mamin tu. 從前的我脾氣暴躁，總是遇上難題就容易著急上火. 然而歲月賦予人內心的從容. 歷經歲月風雨，現在的我，更學會了寧靜致遠. 有些人噪聲很大，卻不見得成就什麼事業. 有些人卻總是不聲不響就把事做完了.
kukay tu udip,mukilu tu tuki balaki tu.
這一生，謝謝自己.
走了那麼多的路，看了那麼多的風光. 心一年比一年成熟，人一年比一年輕鬆. 人向前走的過程，也該是慢慢學會做減法的過程. 貪念越多，心裡裝的包袱越多，人越是寸步難行. 學會放下，才能走更快更遠.
nipaluma-sikulitay adungcic
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Justin Trudeau
Justin Trudeau (賈斯汀·杜魯道) thumb|Justin Trudeau (賈斯汀·杜魯道) thumb|u hata nu Canada
alungdas
nanam nuheni maudip (生活習性)
地面生活或樹棲. 多於白天活動，也見於黃昏及夜間.
papahanhanan (棲息)
有的種類生活于山坡或路旁、茶山、玉米地、乾燥荒坡、灌叢、墳地及石堆等處. 村邊甚至住宅內也有發現.
ahican kya matalaw ku bau (防蛇的方式)
pakunida han nanay a maudip nu buuwan, patideng tu tuluma ku tademaw, idaw satu kuni palumaan hidasatu aida ku edu tayni i lumalumaan.
而有些民眾可能會有疑惑，如何避免讓自家出現蛇類呢？
Smangus
Smangus（司馬庫斯部落）
u kasabinacadan, Tayal 85%, Amis 1%, Paiwan 2%, Bunun 1%, zumazuma 10%.
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila
https://www.youtube.com/watch?v=hx-Snhm-ixg
Smangus
Smangus（斯馬庫斯部落）
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 4%.
Li Keqiang
Li Keqiang (李克強) thumb|Li Keqiang (李克強) thumb|u hata nu China
u likisi nu Taywan-Taywan baluhay sakay ba‘tuwan a lalangawan
kakuniza:Buting Nukay
Saviki
u siwkay nu niyazu'
i Cyayi(嘉義) a kuwan ku niyazu’ nu Saviki. u kasalumaluma’ nu Saviki sa, izaw 191 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, izaw 577 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, izaw 568 ku tademaw, pakalatu 98%.
Sawanengan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 24%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 1%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini mueneng, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
nipaluma-lule, lole
kagak kakuniza
sapamat(ke)：唇形科 Lamiaceae
mikitinay(su)：羅勒屬 Ocimum
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
羅勒 Luole 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
kakuniza:nipaluma
anu maydih pahabay tu wadu
misahaku tu sapad（製作峰箱）
sayaway a i ayaw ku nipilasul tu sapad, ayawen nu mita mucikcik tu a palalitilitin mipacek, misanga’ tu haku papitidaan pahabay, i labu nu haku a misanga’ tu nidatepiyan i labu nu haku, u papacaitan nu wadu misanga’ tu luma’, pasasingalan i nuayawan atu nu dikudan papabaliyan, i nuayawan sanga’en ita tu cacumudan nu wadu, tahekal mikilim tu tihtih nu balu, sapahabay tu i luma’ay a wadu, adidingen ita ku buhang, hataneng han tu udip nu heni katabaki, kya caay picumud ku hicahica a kaketi pasutatekuh.
uni sacemad nu wadu
uni sacemad nu wadu sa nama kayniyay i balu nu lutuk atu balu nu kilang, palamelan nu heni tu supa’ nuheni kyu malacemad,
matineng pa lalikeliked tu sasakakawawen
da kunika nikec nuheni tusasakakawawen, u ihekalay a kalung sa mamikilim tu nanum u cemad atu tihbalu, u ailabulabu aca mi sakakawaw caay ka tahekal haynika patay nuudip, u kawaw nuheni haw u sinmung u sasi tukutukungus aca pakan, tu ilabuway nu wadu atu nilecuhan tuwawa, uheni ku sitatungusay pahabay, anu matiti’ tu kunisawawa nuhenisa cacay a bulad
Sayie
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u likisi nu taywan-salungan nika lecuhan a subal
ina kakitidaan nu kitakit kanahatu madadudu kunisaliyut i tapukuwan sa nika sikahini a bacu sa caay pilakuwit cacayay a mang nu mihcaan u diheku sika ngaay a demiad sa amahida u saselitan kasenun saan mabasaw sienaw satu pamihmihcaan ku kasienawan masa kuli tu ku buyu’ enal atu bayu’ u mahiniyay a demiad hinisaan katukuh i cacayay a bataan nu mang a mihcaan mahiniyay nika cueded nika sumadan sa kinapinaay tu a mihcaan musaliyut nisausian nu sasaydan pasakamu sa saadidiay makaala tu tusaay lasubu nu mang a mihcaan muliyaw ina kitakit sa nama hini ku kasumad sikatenes sa masumad ngaay sa ku demiad saliyut saan kinapinatway kuni kasumad.
u natawlan a nyadu`an
yu u dipunay tu kumi kannay tu pay nyanyadu`sa. sanga`an nu dipan ku cilis misa kapah mi cupu. kyu bahbah hantu kyana mu enengay i bunel a sakidaya. bulawen pa tayni papi lamel tu natawlan a nyadu`. ma cebuh ku nyadu`nu natawlan. yu mahida henay nacay ka hini ka katuud nu tademaw nu natawlan.
u kungku ni Butung
caay pakahemhem ci Kimli
tengil satu ku binawlan palutatenga’ tu kamu ni Butung, mamin musakamu ci Butung nadikudan inainayi’ maadih ci Butung. kakuniza:Nuwatan o Kumud kakuniza:saydan atu micudaday 2018 kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
u ngangan nu mapalaway a selal
nilacul
祭師升級macakat
u "saydan" tina kamu, namakay "masaydan", nuayawsa, u ngangan nu mapalaway cacudadan a ngangan, u sakasepatay a selal.
sakatulu a selal: minanamay (學習者)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
Snazi
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
nipaluma-lumpac, lompac
lumpac, lompac
誤食過量會腹痛、四肢發冷、心跳變慢、逐漸昏迷，直至死亡
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p251
nipaluma-sinungay, sinongay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p278
中國植物誌 第 71(2) 卷 030 頁 PDF 龍船花屬
Sedeng
u sulit nu Hulam
瑟冷部落
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Katherine Johnson
Sakizaya a kamu
itiza ci Katherine Johnson(凱薩琳·強森) aci ama niza mueneng i micapiay tu kikilangan a adidiay a niyazu’, pihibangan tu, mikilul tu ciniza ci amaan niza ta i kikilangan misakakawaw. sitangah ci Katherine, matineng ciniza misausi cacay a kilang a hacica ku zayliw, hacica ku kalamkam nu buting midanguy, hacica ka talakaw nu pitakud nu pawalil. u satinengay ciniza i cacudadan a micudaday. matineng ciniza misausi macaliway tu ku mihcaan niza ku tineng, u caay kadayum a su-sey munday matineng ciniza. kyu, patayzaen nu saydan ciniza i ceng-sang a cacudadan micudad. tayza i baluhay a cacudadan ci Katherine, caay kalipahak ciniza, zaysa lumeni’ ku banges niza, caay kalecad atu kaput, makai’ ku katuuday maladay aci niza micudad. nika lalum cikasa ci Katherine. maydih ciniza, maydih ciniza mala satinengay a ke-sey-ca(科學家). balaki satu ci Katherine, mala mitelacay tu, u pabahelay tu fo-cyeyn ku tungus niza. u tungus niza u tatayna amin. u zumaay u tatama amin, zaysa a kisitangahen nu tatama ku tatayna sa kuheni. maydih ci Katherine a macakat, hini sa ku i pabaway niza, “ piales si, a silaheci satu ku tatayna haw? ” u zuma satu, mazih niza ku baluhay a teyn-naw(電腦) a tineng, nai’ ku wantan hakay mamiliyun cinizaan misakakawaw sa ciniza. ngalub satu ku pisaicelang niza misakakawaw, pacakat tu tineng nu niza, pasubana’ tu kaput niza minanam tu baluhay a tineng. cacay a demiad, mapeci’ ku teyn-naw nu kong-se, caay tu ka bahel kiza fo-cyeyn. miladay ci Katherine tu katuuday, misakapah tu teyn-naw. u tineng niza atu pina tu a mihca nabililan niza, sausien aca niza ku kuy-taw nu fo-cyeyn, walik han amin ku cacanan a munday, pana’ hantu ku fo-cyeyn patayza i way-tay-kong(外太空). matineng tu ku tawki niza, matineng ci Katherine tu su-sey(數學), kapah aca ku pikuwang niza, pacakat hantu ciniza mala i pabaway. napakayza, palamel hantu ku tatayna atu tatama misakakawaw, caay tu pikacili ku tatama tu tatayna.
kamu nu Hulam
凱薩琳和爸爸住在靠近森林的一個小部落，每到假日，她都會跟爸爸一起去森林裡工作. 凱薩琳很聰明，可以計算出一棵樹木能製造多少木材，魚兒游泳的速度，兔子往上跳離地面的高度. 她在學校是學習能力最出色的學生. 她可以計算出超過她年齡程度，複雜的數學題目. 於是，老師推薦她到鎮上的學校讀書，在那裡她可以學到更多知識. 來到新學校的凱薩琳，生活並不快樂，因為她的皮膚是黑色的，和同學們不一樣，大家都不想跟她一起讀書. 不過凱薩琳並沒有一直沉浸在悲傷中. 她有個願望，希望能成為一位出色的科學家. 凱薩琳長大後，成為了一位研究員，負責讓火箭飛行. 她工作的部門全都是女性. 其他部門都是男人，因為男人覺得女人不比他們聰明. 凱薩琳想要升職，可是她的主管說:「放棄吧!女人是不可能成功的!」另一方面，她發現公司引進新的電腦技術，隨時會取代她的工作. 她更加努力工作，提升自己的能力，並教導同部門裡的同事們學習新的技術. 有一天，公司的電腦故障了，火箭沒有辦法按照原訂計畫起飛. 於是凱薩琳帶領大家，修復電腦. 靠著她的才智與多年的努力，重新計算出火箭的軌道，排除各式各樣的問題，讓火箭發射到外太空. 老闆發現，凱薩琳不但數學能力優秀，管理能力也很出色，便把她升為主管. 從此以後，男人和女人都可以一起工作，再也沒有男人瞧不起女人.
Sbunaw
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Saudi Arabia
u Saudi Arabia sa i labu nu Asia, itiza i 25 00 N, 45 00 E.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Salman of Saudi Arabia, micakat a demiad sa i 2015 a mihca cacay bulad tusa bataan izaw ku tulu demiad.
likisi (歷史)
cacay a malebud siwaw a lasubu tusa a bataan idaw ku enem (1926) a mihcaan cacay a bulad walu a demiad, Apudule.Acice (阿卜杜勒.阿齊茲) mala mikuwawnay tu kakitidaan a kuowan.
cen-ce (政治)
沙烏地阿拉伯國內沒有合法的政黨，至今僅在2005年舉行過一次地方選舉，投票權僅限於男性公民.
anu idaw ku tabakiay nu sapidateng a kawaw sa kuowan amitatengil henay tu duma a nudu Wanse a tademaw, kiwkay nu sakakaay ci Wulima (烏里瑪) atu nudumaan nu Saudi (沙烏地) usiidaay kangadahan nu tademaw.
Saudi Arab kiwkay (沙烏地阿拉伯宗教)
官方和佔主導地位的遜尼派穆斯林在沙烏地阿拉伯就是俗稱的瓦哈比教派，屬近代伊斯蘭教復古主義派別，在18世紀阿拉伯半島的穆罕默德·伊本·阿卜杜勒·瓦哈比創立，他常常被形容為伊斯蘭原教旨主義「清教徒式的」、「不寬容的」或「超保守」.
Spwan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, ku tademaw, pakalatu 0%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 95%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 3%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Sena’
Sena’（u sulit nu Hulam:順那部落）
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 185 ku tademaw, pakalatu 55%.
阿美族稱此為「潮濕且踩踏會黏黏的地方」因為屬於北溪的低位河階,每當下雨的時候,土壤就會泥濘不堪,阿美族人稱這種「潮溼的地方踏的時候黏黏的感覺」為「suna'」,「順那」為其近似音.
u siwkay nu Yuancumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
situlu ku kakuniza nu yincumin a binacadan, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Sqbwh
Sqbwh
宜蘭縣大同鄉崙碑村. 崙埤包括三個聚落，分別是崙碑【Ta lah】、長嶺【S g bwh】、九寮【G ba】.
nipaluma-sukenuy,sokenoy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-mawlin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-mawlyang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p62
nipaluma-mawnicen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-sumanahay banglay, somanahay banglay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Malala Yousafzai
kamu nu Hulam
2013年，她獲得在全國領袖面前發表的機會，她說道:「一個孩子、一位老師、一本書、一枝筆，就會改變世界. 」Malala是一位勇敢且充滿智慧的女孩.
nipaluma-luten, loten
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p301
邱年永 原色臺灣藥用植物圖鑑(4) 89 蕗藤p103 台北南天書局
nipaluma-muhuy, mohoy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-sumanahay halana, somanahay halana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p167
kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay
Seljupetje
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
u lipahakay a wangce
Sakizaya a kamu
u lipahakay a wangce(快樂王子) kuyni, u kim ku mitabuay tu uzip niza, u landaway a budawen ku mata niza, si hawan tu, paduhpicen aca tu sumanahay a budawen. a iniw tu ku kasienawan, cacay a padaicaw a mabahel tayza i Ayci, satezep sa ciniza i kuku’ nu lipahakay a wangce mipacena’. mabi’ ku padaicaw mapacekil nu telatela’, mazih niza silusa ci lipahakay a wanngce, tengil han nu padaicaw, “cima kisu saw? kya muangic kisu saw?” han nu niza. patubeli han ni lipahakay a wangce, “i ayaw u wangce kaku, kapah ku nikauzip aku, lipahak tu demidemiad. mutizeng kaku i tini mazih aku yadah ku pakuyucay a tademaw, i ayaw maliyuh kaku i tini i tuse katuud ku aedaapen a tademaw.” tengil han ni wangce ku padaicaw pakah kisu miedap tu pakuyucay a tademaw haw? hang han ni padaicaw.
nipaluma-mawkuswn,mawkosen
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
絨毛槐（學名：Sophora tomentosa），台灣稱毛苦參     . 為豆科槐屬（台灣列為苦參屬）下的一個種. 別名有絨毛槐(植物分類學報)，海南槐(中國主要植物圖說-豆科)，嶺南槐樹(中國樹木分類學)，毛苦豆、嶺南苦參、海南槐樹
Slovakia
Czechoslovakia likisi (斯洛伐克共和國歷史)
Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) patideng i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku walu (1918) a mihcaan, itida i Cuo-o (中歐), u Czechia (捷克) atu Slovakia (斯洛伐克) misakaput, tawyaay a kanatal nu ngangan u Slovensko (斯洛伐克共和國), itini i cacay katukuh tu tusaay a nikalepacawan, tawya namaka celcel henay tu saka kitakit nu saka pitu a tabakiay nu kakakulian.
1960年，捷克斯洛伐克改名為捷克斯洛伐克社會主義共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan (1960) a mihcaan,Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) misumad tu ngangan u Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) siakay cui kunhekuo.
nipaluma-nancyang
nancyang
(俗名：良姜、佛手根、小良薑、良薑、大高良薑、良薑子、南薑、荳蔻)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Slovakia
sumamadan a likisi(早期歷史)
imahini u sakakaay katepaan i dadan a mapatay, katuuday sakamusa cinida niuculan nu sifu mipacuk, mahida tuwaca kuncendan (共產黨) palekal mibabelih, unuheni mikuwan tu aydaay nipisingkiwan, amica ku cungli caay sipaliyuni nika sifu mamin tu u kuncendan (共產黨) kusi kawaway.
nipaluma-siwasay
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
hicahicaay(種)：長花九頭獅子草 P. roxburghiana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄭武燦 台灣植物圖鑑 下冊2663長花九頭獅子 p1332 國立編譯館主編
Sqiy
thumb|Fuxing (Taoyuan)
nipaluma-ngawa 'nu ngbul, ngawa 'no ngbol
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kakuniza:nipaluma kakuniza:sapaeyu
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
縮圖
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
panan(men)：Magnoliophyta(Amilika a kamu)
mata(mu)：Malpighiales(Amilika a kamu)
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
sumanahay tubah, somanahay tobah
原產於熱帶美洲，在17世紀由福建傳入台灣. 現今世世界各地主要糧食之一.
Sqiy
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-masang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Slovenia
該國雖然是中歐國家，但是在歷史和文化上深受南歐的義大利和東南歐的克羅埃西亞和塞爾維亞影響，斯洛維尼亞在1991年6月25日獨立之前為前南斯拉夫社會主義聯邦共和國的一個加盟共和國.
likisi (歷史)
sabaw tu sepat (14) a seci Slovenia (斯洛維尼亞) mamin u Hapuse-pawwancaw (House of Habsburg 哈布斯堡王朝) a lala', nina wancaw ci Austro-Hungarian ti-kuo (奧匈帝國) ku patidengan. Napoleon (Na-puo-lun 拿破侖) a zitay u Slovenija (斯洛維尼亞) naw France (Fa-kuo 法國) a Illyria (E-li’-li-ya 伊利里亞) a niyadu’.
nipaluma-nalinlin
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
南嶺蕘花（學名：Wikstroemia indica）為瑞香科蕘花屬下的一個種，別名了哥王、山雁皮.
Spain
u zuma a kamu(其他語言)
Spain a kamu (西班牙語) (u castiglia a kamu [卡斯蒂里亞語]), taneng i Spain (西班牙) a kanatalan nu niyaduan musakamu.
idaw henay ku liwan nu dumaay ayda musakamu tu  Romance binacadan a kamuan (羅曼族語), mahida i Asturias (阿斯圖里亞斯) atu León niyaduay mitaneng tu Asturias kamu ( 阿斯圖里亞斯語) atu nipangngan tu Bable，itini i  Aragorn (亞拉岡) niyaduay mitaneng henay tu Aragorn kamu (亞拉岡語), itini i Catalonia (加泰隆尼亞) nutipan amisan nu kadu a Val d'Aran mitanengay tu Aranese kamu (阿蘭語).
加泰隆尼亞語、加利西亞語和卡斯提亞語（後者通常被稱為「西班牙語」）都來源於拉丁語，並有各自的方言.
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
tada u sapilaylay tu udip a cudadan, Spain (西班牙) cacudadam a nicudadan, micudaday tu mihcaan taneng mikilim tu kakangalayan nu udip tu sapilaylay a kawaw, sepatay a mihcaan, micudaday matineng tu walu a laylayan.
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 12 bulad 10 demiad.
kakalukan umah sa 54.10%, kilakilangan umah sa 36.80%, zumaay henay umah sa 9.10%.
syakay nu sakaybinawlan (社會福利)
西班牙的醫療費用在一般的情況下完全免費，例如西班牙公民或者是持有西班牙本地合法有效證件並有合法工作的人都可以免費享受醫療保險，包括他們的子女. 購買藥物的時候政府會與病人共同承擔藥費.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5) p212 消渴草 台北南天書局
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：木蘭植物門 Magnoliophyta
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 消渴草 92年10月420頁
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：爵床科 Acanthaceae
nipaluma-odidal
pasubana i cacudadan a lacul
u sapamat a ngangan:
u zuma a cidekay a kamu
Cou: canapu 'itan
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
u banges nu sakaudip matulas tayda i  balucu' u mahiniay sapisunil, Kyu u cacanan muculil i udiudipa.
人生百年，70歲是分水嶺.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
4、醫院大樓越蓋越大，病人越來越多，如果醫生能夠治好病人，應該是病人越來越少呀.
3、大夫自己高血壓十年，自己都治不了自己，卻給一年高血壓的患者開藥方.
nilacilan
讓我們一起堅持下去！
kilul sa macunus ku mihca upunu' nu ayawan a papah balaki, masukep ku sakay tatacuwa, atu nidatengan atu nisabaluhay ku midateng,
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
pulung nu kamu: unanam tu nu tademaw anidateng ku sapaising caay tu kapuliki; idaw ku imelang--mukan tu sapaiyu--miadih tu sasadan--mueneng padekuwan-- mabaludu apanengil--pacakay tu luma'--micaliw tu kalisiw--katukuh nikaatay Kuni paising--kiya masatedep! sadepsatu ku balucu' mapatay, pataydan tu itatuduhan.
7、總結：人們已經在慣性的思維軌道上剎不住車了：
nilacilan
5. 由被動獲取知識資訊轉為主動多表達自己的意見.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：無患子目（Sapindales）
hicahicaay(種)：食茱萸（Z. ailanthoides）
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Like other genera of plants in the rue family, it serves as the host food plant for the larvae of several Asian swallowtail butterflyspecies, such as Papilio bianor, Papilio helenus, Papilio protenor, and Papilio xuthus.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://www.moxa.org.tw/../summer_ingredient18.pdf 食茱萸
nipaluma-padadiw
padadiw
秋鼠麴草
uciya nu balucu'
kakiliman
有個非常喜歡喝茶的財主，凡是到他家喝茶的人，無論貧富，只要來，他就吩咐下人好生招待.
nilaculan
nanum satu kida miaamay sakamusa"nanum sa u kapahay a nanum, nika yasapisangasib tu nanum a kasuy caykakapah, anu wida u nu buyu' nu namapalidungay akasuy. umahiniay idaw kubabelih misuayaway tu cilal a kasuy dawmi, ubelih sa atekak.”
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第五卷 1.蕃石榴 p246 民840915初版
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：桃金孃科 Myrtaceae
uciya nu balucu'
nilaculan
乞丐看了一下說：「茶不好. 」
alahicaw, cacay ku sulit, cacay ku daheked, micedek i balucu’
Atu wisu, cinida atu wiysu masasuala kubalucu’ malaluung miuciya!
Somalia
lalangawan (文化)
niyadu'ay a binacadan u idang ku caayay kalecad mala tusa a malebut lima a lasubu (2500) katukuh cacay a mang (10000) nu pina a tademaw. misuayaw tu Somalia (索馬利亞) a tademaw sa anu matineng tu tungangan atu binacadan katinengan tu ku masahicaay kunuheni.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-sipil
縮圖|nipaluma-sipil
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
hatidaaytu nu tademaw itini i Somalia (索馬利蘭) a lala’an  nucaay kaw mapalalitay nu masakaputay patahekal tu lala' miyukiw u kakatawawan nutaw, nina nipiyukiw hatidaay tu nu tademaw atu binacadan nikababenisan malecad inai ku cence a pu'can.
nipaluma-sipil
paluma (栽培)
(kamu nu Hulam:全日照至半日照溫暖環境，排水良好介質栽培，略具耐旱性，可待介質乾燥才澆水. 每季施用一次長效性綜合肥料. ）
mibuwa’sa kanca u pahceken nanay ku ngaya.
Somalia
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 1 bulad 7 demiad.
nipaluma-sipil
tineng (知識)
(kamu nu Hulam:竹節狀的葉狀枝形似蜈蚣，因此民間有蜈蚣草、蜈蚣竹、飛天蜈蚣等別稱，用來治療昆蟲咬傷、清熱解毒、散瘀消腫的草藥使用. ）
sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:在性味方面，帶味淡且性微寒，無毒，具有消腫散瘀、清熱解毒之功用，主要用來治療癰瘡腫毒、蛇傷、跌打損傷、蜈蚣咬傷等症狀. ）
misiwkay (簡介)
(kamu nu Hulam:竹節蓼屬常綠灌木，原產新幾內亞與所羅門群島. ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
隨著班圖人持續的小規模遷移至南非，他們與本地的科伊桑人逐漸的雜居. 這一點在南非的一些洞穴岩畫上得以證實.
在公元前1200年之後，通向非洲北部的貿易網開始形成. 此外，宗教領袖的領導人在這一時期出現，這一理念超越了通常意義上的國王或者皇后. 宗教領袖通常是精英社區成員，自稱擁有某種超自然的所謂預測未來的能力.
mihinang kunuheni, micumud tu kuheni alan nuheni ku itidaay a tademaw u Kee-san (科伊桑) a tademaw、Kee-kee tademaw (科伊科伊人) atu Sa-en (薩恩) a tademaw. Pan-tu (班圖) a tademaw hamaw satu pasayda i timul malimad.
nipaluma-maintan
縮圖|maintan‎
sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:在性味方面，具有甘、淡、涼且苦，並具有毒. 不僅具有袪風止癢、解毒消腫的功能，甚至還可以活血止血. 常用來治療跌打、肺癆、風濕、敷治蛇傷及瘀腫等. ）
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【屬名】 馬纓丹屬
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:花冠的顏色豐富，有黃、橙黃、淡紅、白...等色彩，雄蕊具有4枚. 結出成串的果實，其為球形肉質的核果，成熟時變成藍黑色. ）
iIdaw ku micuisay nu cacekaan i angangan, nu aadupan a cancanan han matalawtu tayda mieping, sisa tu mihmihcaan buwahsa ku langaw nida,u icelangay a langawan u ada’ nu dumaan a langawan.
(kamu nu Hulam:馬纓丹為常綠半蔓性灌木植物，屬於馬鞭草科的一員，株高1.5-3公尺，全株佈滿逆向的銳刺並散發出一種刺激性異味. ）
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
makan nuni pahabayan numita tu cancanan han mahamaw tu asiledek,  angangan han nai’ ku cikala humingsa. namakan satu adada kubili mabanic, u tai’ han siidang, sisa u kulit nu tai’han lumeni’ a’ntulsa.
nipaluma-sukuy
kagak kakuniza(科學分類)
upiz綱：Magnoliopsida
saka senengan a wina
kakiliman
u damsayay a sulit “saka senenga a wina”u damsayay a sulit “saka senenga a wina”
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:一叢花序之中常會有多色的變化，所以別名也稱為五色梅、五彩花. ）
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:其它還會有步伐不穩，眼鼻的分泌液增加，發燒發熱，並且會對光產生過敏. ）
nipaluma-sukuy
sapihica atu sakalahica nu sukuy (木鱉子的功效與作用)
madamsay, siduku, sanek akenek adidi ku sicedam; patayzaen i mikapahay tu atay, balucu’, bituka ku sukuy. zuma sa u sapakakapah tu: miselep tu lebawa, mipaiyu tu duku. mipaiyu tu malebawa maadada’, sibena’ay, miselep tu i ailucay a buces, duka nu menah, caayay katinengan a lebawa a duku, tipala, adada ku ukakukakan, masukut ku ulat mahuyahuy ku culil. amana kan ku musabiliay atu utiihay ku udip.
saka senengan a wina
nilaculan
回去的路上，兒子緊緊地握住媽媽的手：「媽，謝謝你信任我，我以後一定會更加自覺，絕不辜負你. 」
nipaluma-maintan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p202
[1]台灣原住民族藥用植物圖鑑: https://www.cip.gov.tw/zh-tw/news/data-list/1642BAC6E7C2509D/0C3331F0EBD318C2965DEAE61BD4C0FD-info.html
[2]中文維基百科: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9D%9C%E8%99%B9%E8%8A%B1 kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
saka senengan a wina
nilaculan
misalama atu cabay i putah mitukud tu mali amisaasu’, maydih cinida idaw ku nu udipay akitidaan mitukud tu mali iluma’ a misalama’.
sabaw tu enem tu kumihcaan, micuda tu kawcung, masasumidang tu kaput.
nipaluma-sukuy
heci (果實)
anu sakay labu a kakanen sa, sangan’en misakimulu a mukan, kapah misabahunen, anu musangasib sa tusa tu sepat a tuki sananumen mukam. nanu hekal a sapaiyu ilangen sipasutsut han i hekal, atu misa akuti’ sipibanaw. sanekan sa akenek siadidi ku sicedam madamsay; adidi’ ku duku, kiyu laetus kayadah ku nikanan tina sapaiyu, u sibiliay atu siimelangay tu buwa’ atu adada ku tatelecan, amana pikan tina sapaiyu.
South sudan
u South sudan sa i labu nu Africa, itiza i 8 00 N, 30 00 E.
tapang tusu nu kanatal (首都)
都市計畫會類似奈及利亞的阿布賈、緬甸的內比都，以及巴西的巴西利亞. 政府發言人在2011年7月表示，政府正評估以蘭西爾作為新首都的可行性.
nipaluma-mutung
u siwkay nu nipaluma
u limay ku papah a mutung, u mutung, mitesekay a nipangangan (學名): Akebia quinata han, nu hulam a ngangan sa mu-tung han. u mutung a kaput (科), mutung a su (屬) a kilang.
saka senengan a wina
nilaculan
wawa “kanaha tu cay kaw singanga nay a cacudadan, idaw kukaydihan a aecawan, micapi aca tu cacudadan nu mamidang.
nipaluma-mutung
tuluay a papah nu mutung (三葉木通)
u kanpuyaku a ngangan sa, yi-ce-ce(預知子), waluay sicekaay, waluay a kuwa.
saka senengan a wina
nilaculan
sabaw tusa tu ku mihcaan, nipinanam nuwawa kapah kapah, u sukup atu kata matineng tu.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
itini i Africa (非洲), idaw ku cacayay milihida tupi singkiw atu misalihalay misiteked a kanatal: South Sudan (南蘇丹). South Sudan (南蘇丹) itini i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku cacay (2011) a mihcaan pitu a bulat siwa a demiad misiteked. i lima a demiad mala lanhekuo a tademaw.
nipaluma-sukuy
u siwkay nu sukuy (木鱉子)
nikatatulas: heci atu sapaluma, namakacuwaay: nu bayuling a kaput nipaluma nu sukuy maacakay duhemay ku sapaluma a paenu. u palumaan a kakitizaan: i Kuwang-si(廣西), Se-cuwan(四川), Hu-pey(湖北) a kitidaan.
nipaluma-mutung
sakaydihan nuda a epuc (主要價值)
(u kamu nu Hulam sa: 江西贛南地區、廣東粵北地區一般叫「拿藤」、「那藤」或「拿藤包」等，藤莖入葯為木通科木通屬植物，五葉木通根與藤莖可入葯. 全年可採，切片曬乾，性味歸經：苦，寒. ）
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
nika, aydaay a tademaw mangaly miliyas tu dabek manglay tuluma’, amisuayaw tu utiih.「tademaw tayni itini mangalay miyukiw tunipisebeng, sisa mangalay taluma, idaw kumidiputay idadan taneng maka tukuh i luma sa」ci Wi-te’( 威特).
saka senengan a wina
nilaculan
他學東西總是比別人慢半拍，經常被老師在課堂上批評.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
Josephine Adiemis (阿迪米斯) cacaya a lalumaan walu a tademawan itini i Malakal (馬拉卡爾) i tepaltu nu lanhekuo a kitidaan, anu taluma' i nalumaan, ayaan hakiya cumudan nu caayay katinenga numita a tademaw.
saka senengan a wina
nilaculan
也是從這次開始，兒子開始明白，其實失敗一次也沒什麼的，不過就是一種人生經歷罷了.
tulu tu ademiad sa mangelu’en kidawa kinapina muwangic, alaw han nietanan tu lima a bataan sapaaca tu mali.
兒子回家傷心地問道：「媽媽，你說我是不是很笨？」
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【sapamataan a ngangan】Saxifragaceae
saka senengan a wina
nilaculan
nadikuda sa, cay tu pabaliw cinida tu udip, malingatu cacay ku eping cacay ku palawad misaicelang, u kapah nida hidihadi’ sa makalalaba tu taw.
之後，他不再懷疑自己，開始踏踏實實的努力，成績也一點一滴的追趕了上來.
她為兒子穿好了雨鞋和雨衣，鼓勵他說：「別怕，拉緊媽媽的手，
sepatay ku mihcaan, mukelid kuwina mikaca tu silamalay, mikuliniw kuwawa tu nipakatelay nuyna, mibuhat tu piyang, saasu’ sa mukan’
2、4歲那年，媽媽帶著兒子坐地鐵，兒子趁著媽媽打電話的功夫打開了一盒餅乾，吃得特別香.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
Malakal (馬拉卡爾) a kalpacawan itini i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku lima (2015) a mihcaan, u tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu a (2013) mihcaan ni kalepacawan i labu. nikalepacawan tu i labu u Cungtun ci Salva Kiir Mayardit (馬亞爾迪特) atu nu ayawan nu fu Cungtun ci Riek Machar (馬查爾) nuni kacaayan kasasungaay, sisa malepacaw satu.
整體而言，大約有半數的南蘇丹人流離失所，讓極度依賴石油經濟的南蘇丹深受打擊.
saka senengan a wina
nilaculan
兒子自信的回答：「沒有了，因為都被大灰狼吃了. 」媽媽：「不對哦，還有三隻，是因為地鐵上不允許吃東西. 」兒子立馬慚愧地說：「哦. 」然後媽媽遞給了兒子一張紙巾，讓他蹲下把碎渣全部清理了.
nipaluma-nicence
wayway nu mulangaway (生態形狀描述)
（kamu nu Hulam：女貞子屬於木犀科女貞屬，屬於常綠小喬木或灌木，株高可達5公尺左右，枝幹表面光滑帶有皮孔. 葉片形狀呈略帶革質的卵形至卵狀披針形，長約8-17公分， 寬約3-5公分，葉面正面為暗綠色，上有7-10條淡綠色的葉脈，葉背則為淡綠色. ）
saka senengan a wina
nilaculan
Namahida sa ,ya wawa hatu tiya wawwa masikad tuyna mapacekil minana hica maniket.
nipaluma-nicence
sahizaan (用途)
nicence taneng sapakaan tu salengacay lacik a cilekay a miala tu salengacay lacik, u angangan, lamet, pudac, papah, heci hatu tanengay amin malasapaiyu, u heci mala u lutuk a sapaiyu ku “nicence”, singangan aca tu zuhem nicence. nicence kapah kelit han, anu caay pabalakien taneng malalangat nu putah, “hina patelac a pangangan tu tung-cin”, taneng aca mala kilang nu zazan. mala zayliw duhepic, taneng mala zayliw nu mikatawakuay duhepic. u nicence taneng mala u sapatatules tu kilang atu tin-syang a sapatenan.
nipaluma-palungacay, palongacay
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
papah masasuala’ tu akaway, kasienawan mahetik ku papah, duhepicku papah, satanayu’ sa ku papah lima –sabaw tu tusa a cong-fen, ahebal han tusa –sepat a cong-fen, masa dicem ku papah, na salusalusan ku wayway nu papah, kalawlawan langlangdawan ku kulit, sibanuh.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
(kamu nu Hulam:很多國家的人們都有採食蕨菜幼葉的習慣，盡管種類不同，人們統稱它們為蕨菜. ）
sitinpaku, sitinpako
【mikeliday a ngangan】sitingpaku a ngangan
nipaluma-sukuy
i hekalay lami’ a sukuy (野生蔬菜木鱉子)
(u kamu nu Hulam sa: 野生蔬菜木鱉子, 生命力旺盛，萌發力強，可採集時間長且量大；其食用部位為嫩莖葉，可炒食或做湯，鮮嫩碧綠，味道微苦，口感較好，具有一定的開發潛力. ）
saka senengan a wina
nilaculan
“ina, kukay tisuwan, hatiniay tu amihcaan anu caay kisu pitudu’, inayay ku aydaay aku a demiad.”「媽，謝謝你，如果沒有你這麼多年的指引，就不會有我的今天. 」
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨無污染、無公害、可食用. 其形態優美，具有蘇鐵之風韻，是一種觀賞價值很高的蕨類. 適宜大型盆栽觀賞，也適合園林花壇、林下、道旁地栽. ）
saka senengan a wina
nilaculan
有次期中考試前晚，兒子在客廳走來走去，坐立不安.
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【族語】布農 Vavau Makuis Tu Puah、撒奇萊雅 Palongacay、鄒 Vungavung Aaru Rapi'i
【igu a ngangan】Hydrangea angustipetala hayata