cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zhuoxi
nikasakuwakuwan
u kakitidaan sa i Cung-yang-san-may hananay a buyubuyu’an ku nieneng, labu nu kenis sa 95% sikaidaw nu masacakatay nu buyu' ku kakitidaan, nikahinian sa u salu’lu’ atu mahelungay ku yadahay, kayadahan nu sauwac namakayni amin itini ku nikalekalan a musilsil, uyda sa iti nu walianay a buyubuyu’an kaidaw nu dihep a sauwac atu enal, u demiad sa sikasumad nu katalakaw nu buyu’, i labu nu kenis sa u nu Taywanay a Bunun a binacadan ku sasitungus, nika sicamul tu nu Atayal, Taluku, Sedik, kasilacul sa u malukay ku sakahenulan.
laylay (歷史)
卓溪鄉的布農族原住民大約在18世紀中期來到卓溪鄉（中央山脈東側）發展、定居. 日治中期對原住民採取「集團移住」政策，於1933年將八通關古道沿線的大分、他魯那束社的族人遷到山下的卓溪鄉居住，由日本警察（花蓮港廳玉里郡郡警察課）直接統治各部落，受各派出所及駐在所管轄. 目前卓溪鄉的六個村：卓溪、太平、崙山、立山、卓清、古風，大部份都是在這個時期集中遷入的.
kaidaw nu micidekay masabauay a ba’tu (特產-蛇紋岩)
ina masabauay ku kulit a ba’tu sa, iti Zhuoxi ya Zaiku hananay a niyadu’, u sanu Pusekuay kalalumenian a ba’tu nikasadit, u kulit nu ba’tu sa kasasengian tu ya huy-cang atu hua-kang a ba’tu sikacacamul.
u sikaidaw nu Zhuoxi a niyadu’ nakamuan nu kalas (卓溪村由來-耆老口述史)
sikamu ku sakay nu Bunungay ya Takbanauz atu ya Is-bubukun hananay a kasaniyadu’ nu binacadan, idaw ku masacacayay a kitidaan u sui-sui (nika caykasawantan i cuwaay hakiya ku naenengan, nika mapanutek tu i Nan-tou a kakitidaan). masanu katuudkatuud ku sicunus nu tademaw, u kakanan sa caay tu kataneng pasu nikalukan atu aadupan, caay tu pakasikul tu sakaudip, kiyu idaw ku duma nu tademaw muliyas a mikilim tu baluhayay a kitidaan maluk atu miadup, i mahida sa kaidaw nu tayniay i Cing-ta hananay a sauwac, sipangangan han tu ya Is-bubukun a niyadu'. idaw aca ku masadumaay a masakaputay masatedep i Luwan-ta hananay a sauwac ku eneng, kiyu mapangangan tiya Takbanauz. i aydaay i tini muenengan a binacadan nu Bunun sa kiyadahay sa u nu makay Takbanauz kasaniyadu’ u nu makay i Asan-banauz a nikabulawan.
u sikaidaw nu Tay-pin a niyadu’ nakamuan nu kalas (太平村由來-耆老口述史)
布農族的祖居地為竹山斗六等地，因狩獵及耕作方便，向南投境內定居，後來遷往山地沿著濁水溪不斷地往中央山脈動. 一九三五年日據時依據布農族的分佈劃成五個大群如卓社群(Taki Tobo)、卡社群(Takibakaha)、丹社群(Takibatan)、巒社群(Takibanuad)、郡社群(Isibukun)等. 我們是屬於Takibanaud. 太平原為鳥名(Tapila)即白鷺，因為這一塊平原很多白鷺棲在此而得名，後來日人改名大平，是大平原的意思，光復後易名為太平.
kahiw
kagak kakuniza (科學分類)
nu sasaay a sapamat(亞科)：棕櫚貍亞科 Paradoxurinae (kamu nu Amuhuwan)
nina' (習性)
u kahiw halikayakay, u teban nu labi’ sakanamuhan mussaungay, sakalecad nu nani’ i demiadan mabi’ duutan tahekal.
ya kahiw atu ya SARS hananay a imelang idaw ku pihacengay a liheng a nipahanhanan (果子貍與嚴重急性呼吸道綜合徵 (SARS))
i nu katimulan nu (中國) micidek i tida i (雲貴) masatalakaway a enal atu i tida i (兩廣), hina kanen sisa i paisingan masakaputay, yadah ku maydatengan u tademaw namukan tiya kahiw, sisa malalid amin tu pihacengay a mahiniay(SARS) a imelang.
bidadiki
(演化)
其學名「Chiroptera」來自古希臘語：χείρ（拉丁字母轉寫：cheir；直譯：手）和πτερόν.
sapaiyuan (藥用功能)
夜明砂是中藥的一種，原名天鼠屎，生藥為蝙蝠類動物的糞便，具有清肝熱、散瘀血的功效，中醫相信其可治夜盲症. 蝙蝠肉也是一種食材，嶺表土人尤愛，蘇軾有詩云：「土人頓頓食薯芋，薦以熏鼠燒蝙蝠；舊聞蜜唧嘗嘔吐，稍近蝦蟆緣習俗. 」
u labi' ku kaydihan a tahekal (夜行性)
nikauzip nu bidadiki mabi' tu demiad, "Amilika a kamu sa: nocturnality", u labi' ku kaydihan a tahekal u kakatinengan ita cay kalecad tu demiaday, izaw ku ilaeday niya tusaay u sansandepay kananaman.
waheng
u zuma a kamu:
nu Amilika:
tadisawak
lusitay a tadisawak
u Sakidayaay a tadisawak sa, u lusit nu tatama, uyda sa sitadisawak malasadikucan. kakuniza:Miku Kumud
Miwcu
Miwcu a kalim nu kim苗族的銀飾
angangan nu tapang itida i Cun-kuo hunhe-liwyi, mademec namalepacaw ku Miwcu sisa malimad pasaydan i nutimulan mabulaw, ayda nikakenihan itida i Cunkuo si-nan atu cun-nan a kitidaan, i nikudan tu tida i Yi-nan, Tay-kuo,Law-kuo, Men-din masaked kida Miwcu. Caysiw-piclim a mihcaan zen-min-min-cu kunhekuo nikudan a napatideng, pinaay nu mangan a tademaw malamihinangay a binacadan, idaw ku mabulaway taydan i Amilika atu Hakuo.
bidadiki
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[3]中文維基百科-小蝙蝠: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%B0%8F%E8%9D%99%E8%9D%A0 kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Kinbu u Watan
masuwab
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:2018-cacay kakuniza:kapahay sapacelilan
matatengil i 20170722 a sapatakus a cudad
namaykay cuma kuyniyan a sulit:
https://www.facebook.com/events/835801106569911/?acontext=%7B%22ref%22%3A%223%22%2C%22ref_newsfeed_story_type%22%3A%22regular%22%2C%22action_history%22%3A%22null%22%7D
A-li-pa-pa atu sepat a bataan a kukung
ci Ka-si-mu (卡希姆) aci A-li-pa-pa (阿里巴巴)
可是，阿里巴巴卻娶了個窮苦人家的女兒，他們在這個世界上除了一個供起居的破草房外，就是三頭毛驢了.
阿里巴巴非常害怕，趕緊把毛驢拴到附近的大樹下，自己爬上樹枝，隱藏在茂密的枝葉間，不被別人發現.
只見他們翻身下馬，大聲說話，從他們的談話中，阿里巴巴明白這夥人是強盜，剛剛搶劫了一個商隊，得到不少金銀財寶.
taniyazu’, caay kataniyazu’ haw? kamu ni Padakaw
nanuadidi’ mauzip
i Dong-Hwa tabakiay acacudadan i yincumin a piminkyuwan, katuud tu ku pinacadan mitesek tu kunipi sa kaku tu lalawawan.
Miwcu
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing
adidi’ay salunganay buting a tademaw
kungku (劇情)
(自從愛麗兒遇到亞力克王子後舊一直迷戀他，於是賽巴斯丁告訴愛麗兒海底生活比人類生活還要棒，不過海馬使者哈羅德傳達川頓國王要牠談話訊息，川頓國王察覺了愛麗兒的異狀便詢問賽巴斯丁. )
matatengil-20171002-Yincumin cidekay ulic miasip mikawaway-kalumyiti atu patizeng kalunasulitan-sulu a matatengil
puenengan
Kanatal Zhengzhi tabakiaya a cacudadan
adidi’ay salunganay buting a tademaw
kungku (劇情)
起先愛麗兒一開始害怕並拒絕，但胡善與賈善將亞力克的雕像碎片丟給她，於是愛麗兒決定只好找烏蘇拉請她幫忙，賽巴斯丁跟小比目魚解釋他不慎舉報愛麗兒是場意外，沒多久注意到跟隨胡善與賈善的愛麗兒
taniyazu’, caay kataniyazu’ haw? kamu ni Padakaw
kakasumadan.
maidih kaku ku minanam tu kamu nu mita, sipasiket tu nipisanpanan a tuki, nika nai’ ku lawad.
matatengil-20171002-Yincumin cidekay ulic miasip mikawaway-kalumyiti atu patizeng kalunasulitan-sulu a matatengil
laylay
14:00 papelu ku nutelungay a sasaydang
A-li-pa-pa atu sepat a bataan a kukung
katinengan ku himice (機密洩漏)
mangalay cinida miasip tina kalisiwan anu hacica', nika tada yadah tu, caay ka sausi.
mikilim ci Ka-si-mu (卡希姆) tu bunawan (卡希姆探寶)
sakamusa, paadihen nida ku miduhepitay i menah nu sadaduy tu kim a kalisiw pamelaw ci nidaan, musakamu aca tu nama kacuwaay a kawaw i ci nidaan.
沒等她說完，卡希姆就火冒三丈，心中又是嫉妒，又是惱怒，他拔腿跑到阿里巴巴家，逼他道出金幣的來歷.
wadu' nu kaketi makekay a nika siwawa
kakiliman (摘要)
nanu kasumamadan katuuday tu ku tademaw, pahabay tu wadu idaw ku mulakalakay a wadu tu kaketi sa, idaw aca ku tatangahan nu tatayna atu tatama atu musakakawaway tu wadu ku kaketi, nika hatini kakatuud tu wadu nu kaketi, anu cacay aca ku tatayna, anu mapatay ku tatayna sa, nayay tu ku sanek sa wadu sa, musakakawaway nu wadu tu kaketi sa tu malingatu tu misadibu a pakasiwawa, misitiku' nayay ku tatayna atu tatama pakasiwaway, sakatakisi a misakakaway a wadu nu kaketi, nayi'ay tu ku wawa a dadikuan a midiku u tatama amin ku wadu, a kaketi u tamaya kaketi i sadingsinan satu a makatukuh i lalud, u kasiwawaan nu heni sa, caay kalawawaay nayay ku dadikuan a midiku tu kaketi, sisa nayi' ku malawawaay a panika lawawaan sa.
matatengil nu mapalaway-matatengil tu milecuk 20191228
natayniay a tademaw
mitelungay
Salitung
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
kingmung wama nu misangay tu kawliyang a epah
ci yihuwacen ya ngangay nida namalahitayay a cabay mukelid pasubana, nicukaymas tu ekim tusa a daduy namicakau i tungsan a subal yutadikud tu kuheni sa pataynin nida kiya tamud sapisaepah.
為克服高粱酒的酒糟味自己買洋文書來參考，摸索出小麥麴釀法.
dihep nu bali
kungku nu iga (劇情)
sakatusa a demiadan sa ci Na-u-si-ka, Mi-te atu tuluay a malubuay, kilul satu ci Ku-sya-na taydaan i Pey-ci-te a kenis, nu To-lu-ci-mi-yaay a hikuki i kabahelan mapangayaw nu makay i Pey-ci-teay a masakapahay ci A-se-pey-lu (アスベル) nipahikukian a ngayawki siadaen, iti kasasibutan sa liwan sa tuya Kepeyte a ngayawki atu ya balianay dihepki miculuay tu tuudtuud, nu duma sepatay a nu To-lu-ci-mi-yaay a hitayki mamin a maauc sikahtik, uyda satu ci Na-u-si-ka atu ci Ku-sya-na a nipaculilan tiya kabahelan tu sikuwangay a malekuay a milaliw, milakasan kuyu heni sikalebut i Huhayay a kilakilangan i tapiingan niya taku.
Cyaw-wan-ni.pow-cya-ciw
nikauzipaan nu tademaw人物生平
1350 a mihcaan Po-cya-ciw atu misulitay tu cudad masasutineng ci Pi-te-la-kean, sakatusa a mihcaan, mapatudud ciniza papitakus tu mapaydangay ci Pi-te-la-ke taluma’ i Bow-low-lun-s mitelung matatengil tu migingkuway. namahini, uyni tatusaay u sitengay a tademaw sibalucu’ay tu nu tademawan. patizeng tu kasasungaay a malacabay. ci Pow-cya-ciw sabalucu’ sa migingkiw tu kasumamadanay a misulit tu cudad, mala u mutesekay ku tineng tu nu sibalucu’ay tu nu tademawan, pabelin tu ciniza tu nisulitan ni He-ma, i pisuped, pabelin atu pacuyaku tu kasumamadan a cudadan tu nipatahkal tu nisulitan tu kasasatiman a nipaini. i kabalakian tu a mihcaan, pasaicelang sa ciniza tuyni “kasatiman a dadiw” pacuyaku a musakamu, namitelung tu Bow-low-lun-s nu talakaway a cacudadan matatengil tu “kasatiman a dadiw.” kakuniza:Sabak Tutuy
Sihodingan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
nipaluma-sakipudas
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
pulung nika bulesak masilsil kunika tatunduh nu baluwan, macacelcel ku balu aadidi’, masuala tu langaw caay kalecad ku balu. sipakay lilis kunika sicicaan a tahkal,masa cacay ku balu malecad ku langaw, langdaway atu kala kiyukiyuwan sumasumanahan a kulit, tama un balu inaya ku nikudan, tayna’ a baluhan tulu ku lumaan. u heci hantu maduhem pela’ sa cinida, nika nikudan si banuh, makaala tu 0.12 kunfun.
bituka
bituka (kamu nu Hulam: 胃)
nipaluma-lalitlitten balu, lalitlitten balo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p174
tapang nu lalangaw
angangan a kunglu (主要情節)
故事講述一班6至12歲的男孩子因為逃避戰爭而乘飛機去澳大利亞，但不幸被敵人擊落而來到一個荒島，除了一把刀外沒有其他東西.
雷爾夫帶著傑克和賽門（Simon）去探索這個荒島. 在探索途中見到了一隻山豬，傑克猶疑地拿出刀子想殺了它，結果讓牠逃走了.
直到一個臉上有胎痣的小朋友說他見到了一隻巨大的「怪獸」，大家因此開始害怕.
matatengil kakitizaan nu Sakizaya 20180311
1.Walewalelan(荖葉林):
naayaway a babalaki tayni miadup atu milami', maazih itini yadah ku walel, sisa, panganganen ku Walewalelan.
kakuniza:kakitizaan kakuniza:2018-cacay
tapang nu lalangaw
angangan a kunglu (主要情節)
i batad henay maadih tu nuheni ku malahulay a kidu u alikakay haw sa. ci Ce-ke' (傑克) pabalucu'ac mikinacacay misinkiw tu mililiday a tademaw, nika i nai ku mitupaay cinidaan.
yadah ku lalangaw i tangah nu pabuy milinlin, mahinisa, ci Say-men (賽門) tayni itini sa mahicaay kiya–mahida makatengil tu canan -- matengil nida ku mapatayay a tangah nu pabuy (mahicaay kiya kuni datengan mahida u tapang nu lalangaw sa) masasakamu ku nuheni paka sikawawen cinida.
itini ci Belekan (小豬) mapatay satu, ya lalacan mapeci' tu. ci Ce-ke' (傑克) dakepen nida ci San-mu (山姆) atu ci Ay-like' (艾利克). ci Ce-ke' (傑克) mangalay mikasunusa mipatay ci La-el-hu (雷爾夫) an, nika maluayaw nida a malaliw.
到了翌日，傑克的陣營像獵豬一樣找雷爾夫. 他們為了讓雷爾夫沒有地方躲藏，便引起了一場森林大火.
namakayiniay a nisulitan (參考資料)
中文維基網站-蒼蠅王：https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%9D%87%E7%8E%8B#%E4%B8%BB%E8%A6%81%E6%83%85%E8%8A%82 kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
bulu'
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukarya
upiz(綱)：單子葉植物綱 Liliopsida
ngatu cacay
itiza ku malingaday a tademaw, u adeci niza mangaay maala malukakaenen, maikesay tu a bulu’ mangaay sapibadic tu luma’ sabangcalay malu sapisaluma’ a lalusidan. adeci “’Sakizaya a etal adeci han, nu Siwkulan adeci han”, mangangul micedem, caka anglel, sakuhawen, ciyanen tu titi anca duhduh han maemin mangaay, bangcal sakitatilengan, misasaw tu tinayi atu bituka, mibalah tu simal atu mauningay malasakabesu.
Ma-ing-ciw
nilaculan
cay-siw-siw-lu a mihcaan, awdan nu sin-cen-yun-ceng Lan-cen mala fau’pu- ceng, sa malimad mala Sincenyun- cenu’wiyun.
nikaydaan tu wawa henay
cay-siw-lim-sep a mihcaan pitu a bulad cay-lu a demiad, lecuhen itini i Ing-kuo nu Sin-kan ciwlunyuma ti’kunhua a pidekuan, lalima ku nu heni a calekakaan cacay cinida u tatamaan a wawa. saka sasepat nu silsil ni lecuhan ci Ma-ing-ciw, pangangan han ci titi’ ku ngangan.
misingkiw tu cuntun
tu-sep-cay-tu a mihcaan cacay a bulad cay-sip a demiad, 689 a wang 1139 ku paya, 51.60 a kilac, matulin maala tu cay-lu a cuntun, mincin tan ci Cay-ing-win kaalaan nu paya 45.63 kilac, Cinmin tan kaalaan nu paya 2.77 kilac. tu-sep cay-tu a mihcaan lima a bulad tu-sep a demiad, mihapu mala cuntun. 縮圖|2012年中華民國總統選舉結果tusep caytu mihcaan Cun-hua-min-kuo cuntun kasilahecian nu pisingkiwan
Ti-syang
為偉大的威尼斯畫家，義大利文藝復興盛期威尼斯派. 出生在義大利威尼斯北部風景秀麗的山區小鎮卡多萊，12歲時父親帶他遊歷威尼斯，後來提香再次來到威尼斯便進了 Bellini 的工作室學畫，從此幾乎一生都沒有離開過威尼斯.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%A6%AC%E8%8B%B1%E4%B9%9D%E6%94%BF%E5%BA%9C
Ti-syang
i masakapahay henay a ziday i misulitay tu nu tademawan mizatengay nu mikeliday, micaluk atu plahad tu nu Wi-ni-s kucungay mikulitay, u sikulitay a nikulitan, misanga’ tu wawaya atu mitiyung tu sapisulit uyza micuzuh pacumud tayza I baluhay a ngatu, i pikulitan tu nu kiwkay pakatineng tu kacakatan lekad a nilaculan a matelek ku nizatengan.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%A6%AC%E7%BF%92%E6%9C%83_(2014%E5%B9%B4)馬習會 (2014年)
Sierra Leone
wayway nu lala' (地形)
u niyadu nu Sierra Leone (獅子山) yadah ku adidi'ay a buyu', talakaway a enal, u lala' waliya talakaw nutipan apuyu’, hucunu ni katalakawan sa tulu a lasubu – enem a lasubu a depah (公尺), satalakaway nudicem nu buhu sa u Loma buyubuyu'an (洛馬山脈) u ditek a cacay a malebut siwa a lasubu sepad a bataan idaw ku pitu a depah (公尺): i lilis nu sauwac idaw ku yadahay a puu’ku lala', likelikenan atu tatahekalan nu sauwac.
tademaw (人口)
獅子山國內共有18個種族，其中人口最多的是曼德族（Mende）及譚姆恩族（Temne），兩族約佔全國60%人口. 曼德族主要居住於南部地區，而譚姆恩族則聚集於北部地區.
sakaudip (經濟)
Sierra Leone (獅子山) amica kuni kacaay kakapah kuni kaudip, u sasa pakuyucay nu kitakit a kanatal, anu micakayaca, sakakapah nuni kaudip atu saka papicudadan sa u sadikuday tu nu kitakit. u nipatidengan tuluma’han usacaaya ka taneng.
itini i 1970 kulatuk i 1989 a matabal nu mihcaan, nanaiy hinay kulaheci nu ba’tu a kawaw atu nu micidakay nu maanupay nu cenhu (政府), mahaymaw ku sakaudip nu katuuday. katukuh i 1990 a mihcaan, u sakaudip micidektu ku nika pakuyuc, u sakaudip han macunus tu kuni kalaecus. itini tu i pulu’ tu a mihca tu sakaudip han atu nikalepacawan cidek satu ama selep.
Salvador Sánchez Cerén
6 bulad 18 demiad, Salvador Sánchez Cerén, u misingkiway. 1944 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu El salvador ayza sa ci Salvador Sánchez Cerén, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 1 demiad.
mabataday a walian
batad nu wali (kamu nu Hulam: 遠東)
kamu nu Macitun
uzuma
musakamuay a tademaw: 1500000-2000000 a tademaw
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
wikipayke kamu nu Macitun-馬其頓語
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
(二) sayaway idau ku sasait atu takini’(bakan) namu.miala tu auk cacay, ansani palasicen tu sepat a auk.ayda malingatu disdisen tu auk.mamin tu nipidisdis tu auk, awda! miala tu palu’ atu papah nu apalu’.saiten tu palu’, palasicen tu sepat.micyuga tu kulit i palu’ satu saiten tu kina kulit.
Cawsin-wancaw
Kalawlawan nu Wance atu Taycun mikawaw王子之亂與太宗掌權
nika sakakaay ci Cendaw-cun mangalay tu Cewsin patideng tu Caysin u tatelungan nu mikuwanay, malaheci nida ci Licen-kuy tu sakanamuhan nida a acawaw ci Sende-wanhuo nilecuhan a wawaw ci Lifun-sue mala sece.
但李芳遠卻以破壞長幼之序為名率領宗親及其勢力搶先一步發動政變，闖入宮中將李芳碩殺死，並剷除了鄭道傳一派，史稱「第一次王子之亂」. 李成桂次子李芳果在李芳遠扶植下成為世子，並繼承王位，是為定宗. 而李芳遠則成為朝鮮實際掌權人.
nipaluma-salahebal
salahebal
thumb|Sunflower sky backdrop 向日葵
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p105
sazikuzay a nikalabi
misanga tu likisi創作歷史
495年－1497年－在有公爵廬多維科王徽裝飾的主窗下，達文西選擇了食堂北牆繪製他打稿已久的油畫「最後的晚餐」，就連顏料也是他自己的發明，是一種油彩與蛋彩的混合顏料，而並非中世紀時期廣被運用的濕壁畫顏料.
此顏料因混合了有機物，據知是雞蛋與牛奶，而且達文西塗的很薄，導致「最後的晚餐」在五十年後就因濕氣而開始嚴重剝落，修道院費盡心力修補此畫多次.
busi
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu busi. u kasalumaluma’ nu busi sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 249 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 232 ku tademaw, pakalatu 93%.
Zipun
nilacul：
i sawalian nu Yaco(亞洲) a tukus(陸地) ku kitakit(世界) nu Zipun, u saupu nu kasakatakatal a ocong nu bayu' kalakanatal, Unu Zipun atu Liwkiw(琉球) kasaupuan, maala ku enem malebut walu lasebu lima bataan izaw ku tusa(6852) kasaupuan ku kasakatakat, u kumud mazu’ay nu binawlan, ulu bataan izaw ku pitu salabas tu walu(37.8) a emang nu Pinghuwangkungli.
busi
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
kamu
u tineng nu kamu
makatukuh ayza, usakay ku hak atu gicu cayhen pakananam tu punu’ atu kamu nu tademaw, cay henay pakabelin kikay. izaw kumu sakamuway tu kumu nu aadupen, nika katuud ku simung nu tademaw cayhen pihaen tu nika matineng ku aadupen tu silusi nu kamu nu tademaw. mangaleb kakatuud nu sinmung pasukayni i nika u kamu nu aadupen u kalaw tuki saan, caykaw elic nu nukamu sa. malecad tu, i kawaw nu tademaw a kamu sa u sausi a kumu atu kamu nu sulubang caay kaw tadenga’an kamu. itiza, i u micidek paek cipinkeh itini nikal cabay nu kalaw nianiyazu’ anu sacudad tu «u tineng nu kamu» a cudadan. thumb|matulekay a tademaw musaungay tu lima a kamu
u gankiw nu kamu
iayaw sakay tudtud sa masumad ani kingkiu tada yadahsaca,  yadah kunipatinakuwan. ayda cayhen kaputun kunipi kingiu tunu tademawan, idaw ku pasayniyay ika kawsan nu tademaw namaka wayway kya tatu amala silusi nu kamu atenten, singiha’ay akamu mukilultu tuni kasumad nutademaw hay mawsa tahekal. idawku sananay, ukamu han nanay mitudungay tusuni nuhekal sa, hakya unipi samecemecek. idaw kusananay  utademaw u matinengay mi sanga’tusadikec a aadupen, ukamu nama kayniyay inikaluk tu atahekal. ma hidahidakaw, u kakawsan numita pakayni inikaluk tu amaydih malpadang, na saungaugay sa atahekal ku ngiha’akamu. nika tada inayaytu kuna dipa’an matepa, anu pakayni ina kamuwan mikingkiu sa cayka amedkya. itini icacayay a mihcan, pakayni inika cakat nu kuhak, kapah tu  hanu baluhayay asa pikingkiu kusakilim. anu maymayda, kapahtu ansi pakayni masabaetuway kusapela’en miadih tunu tademaw wan, misa wantan tu namahica kusaka sumad, kapah aca hannu sapi sausiyen mukilim kuni kaydaan. idaw ku sananay nu cinmung pasu kayni ikamu nu syakayay、nu tademawan a syakaya lalangawan a nikatineng tunika sumad sayaway a kamu.
tatayna
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-女性
kuhi
咖啡（英語：coffee）是採經過烘焙過程的咖啡豆（咖啡屬植物的種子）所製作沖泡的飲料. 咖啡是人類社會流行範圍最為廣泛的飲料之一，也是重要經濟作物，其為全球期貨貿易額度第二高（最高為石油）.
sumanahay a pabuy
故事改編自宮崎駿在《Model Graphix》裡的連載作品《飛行艇時代》的漫畫，也是《宮崎駿的雜想筆記》中的一個短篇，原為15頁的全水彩繪圖.
在香港，本電影在1992年12月24日首映，放映至翌年2月8日落畫，是香港上映的唯一一套橫跨聖誕和農曆新年假期檔期的吉卜力電影.
hekalay pasaheci (概要)
ina "sumanahay pabuy" ni Kung-ci-cing a saigian a ulic, cayay kapapina idaw nu zidayay a misametek tu kungku nu kasumamadan, i mahida sa ci Po-lu-ke namatima’ kyu malapabuy ku wayway nu udip, ina iga sa mangasiw ku nu lahaday a kasadit, satusa u sakahenulan sikadih tu nu aydaay a ziday atu nu palasulan a kitidaan, u nu satiidan tu nu aydaay i kitakitay kaltaseman ku nipitekel. satusa maylabu ku pikingkiwan tu nu Italiya a kanatal, sipakay nipaigian nu tuud sa sikadih tu ku nipilusimet (kanahatu idaw ku adidingay nu ngicih caay kalucek nasulitan).
u duma ku hahaymawan sa, ci Po-lu-ke’ nau iti tapukuay a tadatatama’, nami hantay tu ya huwasiseay nidateng tu sailuan manay mapatudu u ( makasicay a pabuy han )manay i pimelaw nu tademaw sa, tatenga mala u nu pabuy ku udip nida, hakay nikahinian a kamu sa pisuayawan ci Kung-ci-cingan, sikalecad tu piliclic tiya huwasise a pitapal sakay nu siyakayay a kadiyahan. sakusaan nu dumaay a piliclic idaw ku lalatuhan tu sikaydihan a silaad atu ci Cina sa, sakaidaw nida tu kasikadaw tu cabay sa ku masadumaay nikaahbet nu balucu’ ( situngusay a kalcabayan i misaiga u saacawaan ni Cina’ ).
maydih a dadawa abalaki
u adidiay a 巨嘴 ayam kaku, a taneng misalebu lebud i lala’, caay ka pakabahel. nika halhalen tu nikabaki aku, amalatabakiay a 巨嘴 ayam kaku, cebalen i tabakiay a sakubad, a mubahel tayza i talakaway a tapuku.
kakuniza:Dayas Siku
Mong-na-li-sa
這幅畫所描繪的模特被認為是佛羅倫斯富商弗朗切斯科·德爾·喬宮多（Francesco del Giocondo）的夫人麗莎·喬宮多.
si'elac
u si'elac sa ku nalaculan nu lahaday a tuud, mahiniay u 'kim (金), gin (銀), uemeng (錳, baluhay a kamu).
lahady a aalaan i sasa nu lala' nu tademaw mikuwan atu mi'kim. kakuniza: LamiHung
walo’
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Sikihiki
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 76%, Pangcah(Amis) 10%, Puyuma 1%, zumazuma 4%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
widi
u zuma akamu:
u Hulam:水蛭、螞蟥、吸血蟲
kanus
nilacul
thumb|lima a kanus
u nanam atu lalangawan
mahinisa(由於) mucelak ku kanus haymawhaymaw satu, isasa' nu kanus madayum maunging, namakay madimelay(乾淨的), kakaydihan kita pisait tu kanus kita. katuud ku tademaw misalama' tu sadadiway(樂器), tinaku ku pianu(鋼琴) asaca cital(吉他), saungay tu lima taludu' atu kanus, sisa, pisait tu kanus cacay a lipay. zumasa, misait tu kanus, akapisait taapuyu', amaduka ku lima. capi a mihecaan, mikulit ku tatayna i kanus, pabangcal tu kanus, yadah ku kulit ipabaw i kanus, salungan kya kanus, uzamasa, pazepit ku bangcalay paceba'ay a kanus ipabaw nu tatengaay a kanus, anu mahiza, bangcal tu ku kanus saan.
Silangkong
u Pangcah a niyazu'
阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
wacu
縮圖|wacu (狗) 替代文字|縮圖|wacu wacu (狗)thumb|u kulit nu wacu i 山洞 manamuh ku Sakizaya a tademaw pahabay tu wacu'. tangen misimaw tu luma'. tangen miadup ku aadupan. u sakapahay a cabay tu nu tademaw. manamuh pahabay tu wacu' ku tademaw. caay pipacuk tu wacu'. u Sakizaya a tademaw caay muakan ku titi' nu wacu'. u uzip nu wacu', cacay a bataan, mahiza tu nani'. adidi'ay a wacu' katanaya' ku uzip. itawya nu Sakizaya a luma', pahabay tu ku wacu' i luma, pacabay tu lalumaan, midiput tu lama'. nu Amilika a gankiu, ayaw 14000 a mihca, pahabay ku tademaw tu wacu'. matenes tuway pahabay nu tademaw.
u sulit nu Amilikaː
The domestic dog (Canis lupus familiaris or Canis familiaris) is a member of genus Canis (canines) that forms part of the wolf-like canids, and is the most widely abundant carnivore. The dog and the extant gray wolf are sister taxa, with modern wolves not closely related to the wolves that were first domesticated, which implies that the direct ancestor of the dog is extinct. The dog was the first domesticated species and has been selectively bredover millennia for various behaviors, sensory capabilities, and physical attributes.
kakiliman
狗是人類最早馴養的一個物種. 有人飼養的稱為家犬，無人飼養的狗稱常被稱為「野狗」或「流浪狗」
udip a banuh sa (背毛)
yu u naw sumanahay atu kalaabuabuwan kasumad nu duma.
sanglacay, itini u salengacay a kulit atu bay-hua a wacu a kulit sa caay ka lecad.
nikalacawaan nipatahka tu labang
nipikikungan a patahka palabang u kamu nu layak u [ pantu ] sa, u laylay nu nikahida sa namakay i kasumamadan nu Hulam
i pisung hananay a sika idaw, imahida sa idaw kya nakamuwan tu [ seseliwci ] u mamusakawaw tu sapalabang mamiedapay
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
misaicelang a padadanay a wacu, I sienaway a nikaudip a tademaw, tinaku tu  ibiyaway nupay-ci-cuan u ay-se-ci-mu-cen a nu caay sa u cung-co-tung-pay a tademaw sa u “wacu ku mi tangtang tu tami’ “ uyda u mabataday ku kitakit miculcul tuya wacu a patudud tu tu
nikalacawaan nipatahka tu labang
Palabang a nipatahkaan a nina’
duma a tademaw
amana kaw imataay isunamin a hedawen.
nanan
Namahida ku lingatu kiyu naan malasikulan nu pabawan a niyadu’.
nikalacawaan nipatahka tu labang
nakamuwan kuyni u lipahak tuku misasetulay tu nikalipahak sa, nu Hulam a tademaw a nidatengan anu idaw ku silipahak nu lalabu nu luma sa idawaca ku lacusay nu kawaw i nudikudan sa, nikayadahan a salipahak a kawaw mamim sa u mikikung ku
duma a tademaw
又會有怎樣的對白都是未知.
Ye-su
”ye-han bukuing” hinisa ku sulid i cudad
ciYe-su kilisitu yadah ku nipangangan atu paayaw: may-ci-s-te, u pasimalay,i-ma-ni-li,wama nu kakalayan, atu wawa,taw, patukuhay, u mikelitay puhpuh, sakakay, wama nu wama, wama nutuas, anu sili, takelalay a bunas, “siw-min”, wawa nita-wuy “u baki nita-wuy”, u tatangahan nitawuy, la-pi atu la-pu-ni “nusaydan a imi”, na-sa-le- a tandaw ciYe-su kunikasan sa.
mitima'ay a kung-cu
是由宮崎駿執導，日本吉卜力工作室製作，於1997年夏季推出的一部動畫電影. 電影講述在幻想的室町時代裡，一名蝦夷族的少年為了找出自己受到邪魔的詛咒的原因而離開自己的家園，之後介入了一場人類與森林神祇兩方的衝突事件，更被捲入森林中的動物神靈與邪魔和人類之間生存搏鬥的戰爭，邂逅了一位由狼神扶養成人的少女然後試著找出能夠化解動物神靈與人類的衝突紛爭的故事.
ina iga kalingatuan a paadih sa, mapacukat tu kya Ci-pu-li a masakaputay i baluhayay a nikaawasan. sinikala tu 193 yik paysu nu Dipun, mademec ku nipacakayan i ayaw nu sakapahay a kacudu ya "sumanahay a buyu'" dungduh kayadah iziw, nikahini sa kinapina i Dipun mala u nu satalakaway kasingangan, sikatukuh i kalecadan nu mihcaan kaedeman nu sadikuday a bulad, itawya mangasiw niya Amuhuwanay a iga "Tie-ta-ni mukinay a balunga" atu 2001 a mihcaan sikalecad tu a masakaputay ya Ci-pu-li a iga "pahdawan nu di'tu a limecedan" atu nu dumaay a kacudu mangasiw.
pisiwkayan tu kungku (劇情簡介)
namaalaway ni A-si-ta-ka tatusaay a niyadu'ay a tademaw sa, u nuya lumeni'ay a tupel tapang nu misamukingnay a kakitidaan ya "Tatala tuse" a tademaw, ya situpelay tu lumeni'ay a tapang sa i "Tatalacan" itini tu capi nu kilakilangan, kaydihan a macaluway mikutkut tu si'elac, u ngasaw ni lumeni'ay a tapang pecien ku kilakilangan mingayaw tu miadingay tu sikaudip i kitakitay a aadupan, ya wacu'ay a di'tu Mu-na hananay a binacadan (lumeni'ay a tapang mapulung iti kilakilangan miunpang tu si'elac sa, u mamukeliday nu buyu'ay a wacu' nu di'tu ci Mu-na siladay tu nu buyu'ay a wacu nu di'tu masa binacadanay mipulu, nika sipaculi niya lumeni'ay a tapang u kuwang ku sipingayaw tu ya wacu' buyu'ay a di'tu, masitudung ku udip sikahtik i danggay kalemetan a maudip).
usulit a cudad
ci cing-sin蒋勋 sakaudip a cacay bataan a kamu《生活十讲》
mahida u sadingsungan nu labu a miculil 就像是在春天深处行走.
sakaudip cay kaw numita a nukaudip 生活不是我们活过的日子，
ci sen.aykesupayli “ wawa nu tumik” ——圣·埃克苏佩里《小王子》
bwarung
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad
inayay ku pikuwanan i bwarung niyazu’.
kapahay ku wayway-Tiway Sayun﹙misaydan﹚~sakatinusa
kapahay ku wayway-Tiway Sayun﹙misaydan﹚~sakatinusa
sumanahay a sulit
sasakamuen (情節)
ci Ha-se-te' (海斯特) pasayda i sasa miadih tu katuuday a tademaw, maadih nida ku cacaya caay ka talakaway, mahicaay kiya a tatamaan, cinida han u mahedaway nu mataenesay a acawa numaku. saan ci nida tuni pacunaan tu balungan itawya tu a mapatay mahedaw haw sakaku.
kapahay ku wayway-Tiway Sayun﹙misaydan﹚~sakatinusa
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
親親小奇萊，財團法人花蓮縣帝瓦伊撒耘文化藝術基金會
sumanahay a sulit
sasakamuen (情節)
羅格·齊靈渥斯還查問海斯特誰是她的情夫，但是海斯特仍不肯透漏任何訊息.
他爬上台，在上面承認自己所犯的罪；但是，他卻無法在眾人面前承認. 海斯特被丁梅斯代爾健康走下坡的情況給嚇到了，她決定不再遵守與齊靈渥斯的約定了.
幾年之後，海斯特回到了當年住的農舍並繼續配帶著紅字. 在她死後，她與牧師丁梅斯代爾葬在一起，共用一個簡單的墓碑. 墓碑上深深地刻著一個銘牌，銘牌背景為黑色，並刻有字母 A.
tayu
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
李秀蘭、督固‧撒耘著，徐成丸、陳玉蘭譯，2010，《撒奇萊雅族雙語對照族語學習讀本：妲媧的微笑》. 花蓮：財團法人花蓮縣帝瓦伊撒耘文化藝術基金會. kakuniza:mulangaway
《李爾王》Liewan（King Lear）
《李爾王》（King Lear）是威廉•莎士比亞著名的悲劇之一. 由於兩位女兒阿諛奉承，李爾王將自己的產業分給了她們，造成了悲慘的後果.
年事已高的李爾王打算退位，將自己的國度交由三位女兒來統治，並稱自己將會把最大部分領地賞賜給最愛他的人.
Kawna-Lie (高納里爾), Liken (里根) misadawmi’, patinaku tu udaip nu namuh cinidaan mikikaka tu kanatal sa, ci Kuoti’-Liya (寇蒂莉亞) kaisa misadawmi’, sakamusa u ngalay han caay kaw sasakamuen sa, alaw han mapatay nu linges ci Kuowan (國王).
李爾召見了勃艮第公爵和法蘭西國王，兩人都向寇蒂莉亞求婚. 當得知寇蒂莉亞被剝奪了繼承權，勃艮第公爵撤銷了婚約，法蘭西國王則因對她真心的愛所以將其迎娶.
ci Lie (李爾) mapatay nu linges laliw satu cinida, mikilim ci Liken (里根) na. katawaan tu nutaw ci Lie (李爾). pacebaan ni Aydemun (愛德蒙) lalebuan ni Aydecia (愛德伽) han, mapaceba’ ci Keluosete’(葛羅斯特), bahbah hantu nida ci Aydecia (愛德伽).
caay kadadatengan a nakungkuwan:sinayasay a nakungkuwan
sinayasay nakungkuwan
namahida sa tu yu cacaya a demiad, idaw ku cacay a balunga' namakacuwacuway hakiy matuden i bayu alaw makatukuh i sinayasayan kina subal aniyadu'an. u tatayna amin kina niyadu' tadu'sa duma a demiat makaadih sa tu balunga idaw ku cacayay atademaw biyalawan sa caay henay pakadih tu tatamaay yu mahida hen ina niyadu' u tatayna amin' yumahidan niyadu nu sinayasay nayay ku tatama sa u wacu' atu pabuy ku sakasiwawa nu heni tu sapadudus tu nadikudan a maudip.
sumanahay a buyu’
sapitena i bayu. simsim sa ci Nadim, anu mibahel khya buting, micucuk nu madicemay a laway kuya tatapangan nu paza,
macukcuk tu kuya buting i tila saan ciniza.
niza ci Nadim a mala Hungti sa, malibutlibut satu ciniza,manay culcul hantu ningla ku hitay a tayza i luma’ ni Nadim a mipatay
cingla. tuya labi i patayen nu hitay ci Nadim. ahicaan saw, patayen nu hitay ci Nadim, caay kasatezep ya caay katingalaw ku
tebus
u zuma a kamu:
nu Hulam:甘蔗
Mancu
tapang nu pinganganan族名來源
關於滿洲（滿語：ᠮᠠᠨ᠋ᠵᡠ，manju）這一族名的來歷說法不一，清史學界至今尚未達成共識.
ayda a kawaw現狀
nikudan satu nu Ciacen’, matineng t uku Mamcu-zen tu layak a nakamuan masilud t uku kamu nu heni, mananamay tu musakamu tu Mamyi a tademaw hamaw satu mawada’ ku matinengay. amica ku Hunti’ misaicelang tu kamu nu “layak”, nai’tu ku laheci. katukuhan tu Mikuo, malawpes tu ku kamu nu layak, hican pacici pasubana’ macunusmacuns ku uiih, nai’ satu ku lahuci.
tapukuwanay a buluku
kungku nu nikasadit (故事大綱)
masacacayay a demiad u ya ci Si-ta hananay masacacayay a limecedan, alawan niya cenghuay a misuninipay a tademaw ci Mu-se-ka, siida tu laliclican a mitimadaw tiya tapukuwanay a buluku "La-pu-ta" hananay, uynian ku sasakamuen kyu sipatayda hantu nu cenghuay cungbu nu hitay, sikaydih sa u papiedap a sinicunus tu sakatinengan, tuyda mukacaw ku nu heni tiya mubahelay a balunga sa, i mahida sa u nu hekalay a tapukuan ya mucebisay a balunga "Tu-la a ngasaw" kaydihan a mialaw tuya i udipay tu ni Si-ta saadingan, malingatu a mingayaw tiya malbahelay a balunga nu hitay, kyu sikadebay ni Si-ta makay balunga, u nisacaelan nida tiya saadingan i udip sinidimud tu sakaicelang, haymaw han cinida a patasasa mudebu i kalaidawan nu kakutkutan tu budawan kakaitidaan a kenis.
技工學徒巴魯發現希達後將她帶回家照顧. 巴魯給希達看他已故的父親所拍攝的照片，照片顯示世界上有個名為「拉普達」的天空之城. 後來兩人被朵拉一族以及穆斯卡手下的士兵追捕掉進廢棄的礦井中，遇見住在礦井深處的波姆爺爺，波姆表示希達的護身符是飛行石製成的，這是能讓拉普達以及天空之城能飛在天上的材料.
u maminanamay henay a mitepa a seydu ci Pa-lu' makadih tu kahinian sa, ladayen nida ci Si-ta taluma’ a midipud. paadihen ni Pa-lu' ci Si-ta tu nisasingan niama nida tu sakay tuud a sasing, i labu sa idaw ku nu kitakitay kasingangan tu ya "La-pu-ta" hananay i tapukuwanay a buluku. nudikudan sa kalalabaan nu Tu-la ita a ngasaw atu piculculan ni Mu-se-ka a hitay, sikahtik kuyu heni i mabakahay tu a kakutkutan tu budawan a kitidaan, sikalitemuh nu heni kya i labuay tu nu pungkang a babalaki ci Pu-mu hananay, ya babalaki tungusay i udipay ni Si-ta piadingan a ba’tu sa, u nu mubahelay a ba’tu nisangaan, uynian sa u sakalihalayan nu Laputa atu tapukuay a buluku taneng mupawpaw maybahel a zayliw sa.
離開礦井後，希達向巴魯表示自己的全名，當他們離開礦井沒多久被政府軍給捉住被關押在碉堡的監獄. 穆斯卡向希達展示一具不能動的機器人並表示自己知道希達的全名，指出這是拉普達王室的名字. 穆斯卡以巴魯的生命來要脅希達，希達為了巴魯的安危只能同意跟穆斯卡合作.
ya ci Mu-se-ka sa pabelian nida ci Pa-lu' tu kalisiw papiliyas tina bukubuan. kasinpayan ni Pa-lu' a taluma’ piadih tu luma’ nu udip cebisan macalap tu nu Tu-la hananay a ngasaw. ya Tu-la hananay a ngasaw iti sikatineng tu kaladuhi sa, milasul tu a mingayaw tu mikilim tu kalbahuyan a ba’tu. nika ci Pa-lu' sasikaydih nida a mayalaw tu ci Si-taan sa hemhem satu balucu’ a masabalud tu ya ngasawan. i nu dumaan sa ci Si-ta mapaengawan a makaasip tuya nu tuasay a sapitima a kamuan, mapahaka kya sapiading tu udipay a cae’l atu ya kikayay a tademaw, ya masatademaway a kikay sa mamin a pecian kya bukubu, caay katenes sa pecian tu nu hitay kya masakikayay a tademaw.
nipaluma-salengacay tubah, salengacay tobah
salengacay tubah, salengacay tobah
白地瓜
kapahay ku wayway- Tiway Sayun﹙misaydan﹚~sakatinulu
malecad u makesemay a ama ci niza, mitesek i balucu' niyam ku tudawa, matamuzung niyam katukuh i kapahezekan nu uzip niyam, liliden niza kami manamuh tu katuuday, papileku mituhtuh tu uzip niyam, cacay a meled malalikisi tu 	kapahzekan nu mihca, nazikuzan nu kesem pasaupuen tu niyam ku sakizaya. paluma tu lupas, misanga' tu sakalihalay a sapaiyu, mihalhal tu balucu' nu katuuday, uzip nu binacadan kalakawaw han niza, katukuh pahzekan nu uzip. aazihen nu katuuday, palawamaen nu yincumin, maliyuh ci niza tina kalimulakan, azihan ku cudad inaaenengan tina taywan, sepat lasubu mihca u saka cacay nu tadamaanay a tademaw. nayay ku nizikezikec u tumelekay ku nitizeng a sitangahay, salihalaw satu nu yincumin a kawaw, u samatalulay i balucu' nu katuuday. i nizateng nu katuuday miliyaw mibuhat tu likisi nu sakizaya.
wina nu kakadabuwan
katukuh ayza.a hicaan saw, nu saaniwiw nu balucu’, hemhem han, muwangic sa sibu han ku
Zimbabwa
tapang tusu nu kanatal (首都)
縮圖|u Harare ([[:zh:哈拉雷|哈拉雷).]] u tapang tusu nu kanatal sa u Harare (哈拉雷).
likisi (歷史)
Saw-na (紹納) kasikawawan nu sakaicelangan han itida i sabaw tu siwa a seci hamaw sa nai'tu kulaheci, cacay a malebut walu a lasubu tulu a bataan idaw ku pitu (1837) a mihcaan sa, Saw-na (紹納) a tademaw hiyan nu Culu (祖魯) a binacadan a N-depay-le (Ndebele (恩德貝勒) a tademaw debungan, namaka Uk (Ing-Kuo 英國) atu namaka timulan nu Puo-el (波爾) a tademaw malingatu haymawsa midebung tina niyadu'an.
lalangawan (文化)
大部分農村屋舍都是人們手工搭建而成，只求能遮風避雨就好，欠缺基本的電力系統，也無任何的醫療照護，在教育方面也僅只有最基礎的課程.
Zimbabwa (辛巴威) a cen-fu pabeli tu cacayay a lala ku kakalukan, i pabaw sangan tu luma' atu kakalukan, u lala' han nusifu a lala', nu malukay a tademaw anu hacica ku icelang numisu hidan tu ku icelang, nu katuuday a malukay a tademaw nuni kaluk acacay sa, matineng henay kunuheni pahabay tu sidi atu tulukuk taduk, mangalay misakapah tu nu lalabu nu luma'ay a sakaudip.
pasu kasin atu nabinabian u udiptu ku misanga'ay, anu misahemay satu tayda i putah nu teban amisahemay, mibac', pawali tu dikuc, pahanhan, masanad ku kakabian nu acawaw, wawaw tu nuudip cinidatu kumi diputay, anu tabakisatu mapulung atu nu dumaan a wawaw a mapulung a mabi'.
idaw ku dada' dinguan atu tangsu, unisangan namin nuudip, pasu baybay, idaw ku hunzepin, malaliya atu cancanan aaimelangan, sakaylikes sa u Zimbabwa (辛巴威) nu saka nu tademawan a kakawawen.
balu nu ucya a tatayna
kamu nu cudad a sasakamuen (小說情節梗概)
在一天晚上的歡場中，鄰居勃呂當斯帶來的兩個青年其中之一阿芒·杜瓦瘋狂地愛上了瑪格麗特. 瑪格麗特生病的一年間，阿芒每天來探問病情，卻不留下自己的姓名.
idaw ku cacaya a demiad, namukan sa henay ci Ma-ke-li-te' (瑪格麗特) alaw kasenu' sa pihaceng ku adada nida, ci A-mang (阿芒) paayaw cinidaan amanan pi'dis tu udip numisa han, sakamu han nida tu ngalay cinidaan, tulu tu amihcaan ku ngalay aku i tisuwan han.
阿芒真摯的愛情，激發了瑪格麗特對純樸生活的熱望，她決心擺脫沉淪的巴黎交際花生活，和阿芒到鄉下隱居.
瑪格麗特說她已經起過誓，她不能那樣做；而阿芒則誤以為這是她和男爵的海誓山盟，便氣憤地推倒瑪格麗特，把一疊鈔票甩到她身上以此來羞辱她後，轉身離去.
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
希望在20歲出頭的生命裏,做一件到80歲想起來還會微笑的事.
kapulungan a ngangan nu Sakizaya atu Taluku(Tayan, Sejek)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
nakamuwan nu niyazu'
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
30歲的女人回覆; 你喝多了吧!
patubilisa ku limaay a bataan ku miheca nu tatayna”u masingkiay kisu”.
mb’ala
Mb’ala
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 64 ku tademaw, pakalatu 14%.
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
wida sa sakaedengan isu a tademaw
mipalita u cana ku masasumidangay saw
pahdawan nu di'tu a limecedan
"pahdawan nu di'tu a limecedan" (kamu nu Dipun: 千と千尋の神隠し) u masacacayay a pisaigaan niya Ci-pu-li hananay a sasakawawan nu kitidaan, ya ci Kung-ci-cing ku sidimataay tu mamukeliday tina kungkuan, iti 2001 a mihcaan 7 a bulad 20 a demiadan, i Dipun pakadih tu mimelaway sakay nu Dipunay manggaay musaungayay a kacudu, silacul tu a kangku nu masacacayay a limecedan, na mahica ku mungangaw sicumud i nu padungiay a kakawsan a kitakit, nudikudan sa mahica ku picaliwayan nu sikabalaki kuya kungku sananay.
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
tayda i nabakuwan ku tatama, tayda i nabakuwan ku tatayna
tunuz
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
thumb|tunuz
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
你說呢:你才養她20幾年,我娶了他之後要養她40~50年, 還要養你20~30年(快帶走!)
想要在這個社會生存,就要學會裝蒜
kapaysinan a kawaw
ngatu cacay
anu namacilalaytu ku demiad, tuna talabuyu ciniza sakamaudad.
ngatu tulu
uzuma sa, itini i kasaupu nu babalaki i luma' nu nima, anu izaw ku maesusay, anu matengil nu babalaki sa,
ngatu sepat
anu misiayaw tisuwanan kuya ayam a masuni i kawanan isu sa,
cima ku misidepay tu nikaudip aku.
tusaay a kuyu
cabi'
tinaku a kamu
micabi'　在競爭 / u canan ku katalawan micabi' tu tau.
tatekun
虎頭蜂屬，又稱胡蜂屬，以其外形及大顎而得名，是一種具有危險性的昆蟲，會攻擊其他動物.
wayway (習性)
虎頭蜂依種類的不同分布範圍在平地至大約2500公尺山地以下，築巢一般在樹枝、地窟內. 小的巢有數千隻，大者多達兩萬餘隻蜂.
misadipu ku tatekuh, hakay100 km kiya ku laad daecus tu micapi tu heniyan, u satabakiay a laad u nu luminiay ku bili a tatekuh. yuni tu u demiad ku aazihen ku pikalat nu tatekuh. mahiza akuti’ ku demiad, makutem ku demiad, kasumadan nu puu ’nu mihcaan, caay tu kasametek (不穩定) ku tatekuh, u zuma misadibu ku tatekuh, tayza han beleng satu ku tatekuh a mikalat, u luminiay ku pili’en nuheni mikalat, atu u banuhay atu misaungayay a tuud ku pili’en mikalat nuheni.
a hicaen a caay kakalat saw? (如何避免被攻擊)
人類受攻擊時創傷最嚴重的部位往往在頭部，因為頭髮和熊、其他小型食肉目動物一樣大多是黑色的.
tabaku
u sulit nu Lipun
紙巻きたばこ（かみまきたばこ、シガレット:英: cigarette）とは、刻んだタバコの葉を紙で巻いてある、使い捨てのたばこのことである. パイプなどと違い、他の喫煙器具を要せず、着火装置さえあればたばこ単体でそのまま喫煙可能なように加工されているため広く普及している. 日本では単にたばこと言えば、この紙巻きたばこを指す事がほとんどである.
tinaku ku kamu u Sakizaya
(mitabaku) Mitabaku auk aku
caca'
caca'
用藤、菅蓁或竹編的蓆子(竹床、蓆子) / matineng ci bayi misanga' tu caca'.
Edirne
Edirne (u sulit nu Hulam:埃迪爾內), a sakuwan ku Edirne (埃迪爾內區), Turkey.
mi salukay ku tatayna
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nisulitan ni Sabak Nubu
wutubay
u zuma a kamu(其他語言):
nu Amilika(英語):motorcycle
《馬克白》Makepay（英語：Macbeth）
概要 sakamusa
二人正在思量時，女巫消失了，王的使者洛斯出現，並告訴馬克白：「之前的考特勳爵因謀反而被處死，他已成為新的考特勳爵. 」－－第一個預言應驗了. dateng sahenay kunuheni tatusa, malawpes tu ku mapalaway, sakakaay ci Luose (洛斯) tahekal satu, sakamuen nida ci Makepay (馬克白):「nuayawan nanay ci Kawte’sen (考特勳爵) namin belin sisa patayen, malabaluhaya tu ci Kawte’sen (考特動爵.」uynihan malasayaway nida a nakamuan.
mapatay nu linges ci Makepay (馬克白), mukan henay, tanunamuh sa mukan ku siidaay a tademaw. alawhan, adingu ni Panke (班柯) tahekal, mueneng i elun ni Makepay (馬克白). ci Makepay (馬克白) a dada’ ku makaadihay tu di’tuan, matauyd cinida hida satu maapa’.
馬克白感到釋然，因為所有人都是從婦人而生，而森林不會自己移動.
lukedaw
kakuniza: LamiHung
nipaluma-landaway bunac
u sulit nu Amilika
Paris polyphylla is an Asian species of plants native to China, the Indian Subcontinent, and Indochina. It produces spider-like flowers that throw out long, thread-like, yellowish green petals throughout most of the warm summer months and into the autumn. In the fall, the flowers are followed by small, scarlet berries. It is a perennial, which slowly spreads, is fully hardy in Britain, and survives in leafy, moist soil in either complete or partial shade. This flowering plant usually grows up to 90 cm (3 ft) high and spreads out about 30 cm (1 ft) wide. Its leaves grow in a single whorl below a flower growing in two whorls. It is used as an ornamental plant for woodland gardens or for planting under deciduous trees.
Dakan-ecu
likisi歷史
Caysiw-lucay mihcaan debungan nu Dipun ku Cunkuo wali amisan nu kitidaan, miwawies ku Daekun-cu milebu tu nuhenian. Caysiw-limlu mihcaan, sakamusa ninabinacadan mangalay pataluma’ tu nuudip a binacadan nu nganganan, sisa palecad hantu Dakane.
u mapalaway
kapalaway lacus muala mukan,hamin han nu mapalaway patalama’.i tawya caay picakay tu ti’ti’ (basis), u kakitaan ku sausi.
u silawaday a tademaw nu niyazu’ tayza amin miazih, u kawaw nu tingdah katukuh tusa abataan a demiad, itiya mahetek tu
nu tuse nu aadupan
nu tuse nu aadupan (kamu nu Hulam: 動物方城市)
ina kacudu’ sa ci Pay-lun Hhu-wa, Zwiy-ci Mu-el atu ci Ciye-zuy Pu-si kapulangan a misanga tu paini, u tatungusan tu sapadatuk a tatedaw sa idaw ci Ci-ni-ho Ku-te-un, ci Cye-sen Pi-te-man, ci I-co-zey-se Ay-pa, ci Ce-ni Le-se-te, ci Ney-te Tu-lun-se, ci Paw-ni Kan-te, ci Tang Le-te, ci Tan-mi Cung, ci J. K. Si-mun-se, ci Aw-ta-wiy Ya-pan-seng, A-lan Tu-tay-ke, atu ci Siya-ci-la kakatuud.
ina kacudu nikatahkalan a pazizaw i nu dikudan sa, iti katuuday a kanatal atu buluku mapabaluhay ku nipicumud a mikinaulay nu katuuday atu nipacakayan tu paya a mucebang, u nikapulungan tu a nipacakayan tu sikala tu kalisiw sa namakay i 2016 6 a bulad 5 a demiadan sa kapuwasan tu ku 10 yek kayadah, kutusisa u nipasilsilan tu kaidawan nu kacudu sakay 37 ku nikakapahan kasingangan. "nu tuse nu aadupan" sinikaala tu kiyadahay nu kalwah, ya masakimay a mali nu kawlah, nu miliclicay a nipilian a kawlah, atu ya Anny a kawlah, atu sa ya sakasenenganay a kawlah u Awsekah hananay sakay nu manggay a nipakawlahan.
palaliyaen maudip
Palaliyaen maudip kita nu paudipay sumad sa paliyun tu dikuc. 輪迴轉世讓我們一直換不同的戲服，
Tay-ping-yang
bayu’ namakayni i amis pasay timul
Taywan a bayu, malalutin amis nu bayu atu timul a bayu'.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
縮圖|1969 a mihcaan 7 a bilad, Abo-luo 11 banku a balunga', misasin ipabaw a sasin. Pacific Ocean
palaliyaen maudip
當他用強光手電筒照著狐狸，正欲動手時，他看到狐狸的眼裏滿是驚恐，甚至還有眼淚.
mulihaw cinida kapitan nu dietu ku kuyu, namakayni i tademaw sikapahay a balucu', usaka caay kadetengsa yu maninelay ina kuyu u musikulay tu udipnida.
u kaydih nu patahekal micumud tu adasay pakalemed palakalaken kiy malucek ku idaw ku kapahay a wayway atu nabalucuan ! 這就叫愛出者愛返，福往者福來，傳播正能量，擁有正思維，正能量！
cacay
siwkay nu cacay
teban i inayi' atu tusa. u asip nu Sakizaya. nu aayawan a asip sa ku "tinacay". u babalakiay a asip kuyza. u nikayadah a sulit.
cacay1
sacacay　獨自 / sacacay sa ciniza a mauzip.
u sulit nu Hulam Lipun atu Amilika
1 (one, also called unit, unity, and (multiplicative) identity) is a number, numeral, and glyph. It represents a single entity, the unit of counting or measurement. For example, a line segment of unit length is a line segment of length 1. It is also the first of the infinite sequence of natural numbers, followed by 2.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:asip
ya pacakayay tu dadac a limecedan
Nu tatanaay masakaputay milatlatay nipatinsu
u dumaay a masakaputay a tatayna miadih tu nikahini nu limecedan caayay katineng tu sikad mawacayay a nipacakay tu da’dac a nika hini maydih a maysumad tu saka kapah nu nika udip saan a patukil, caay pisulul ku nu siyakayay a masakaputay nu tatayna, yadah henay ku tatengilan maylubang, itini inu kitakitay ya mute’el hananay, ya subayu atu pacakayay tu tuud a paadihay a limecedan nikahida nuheni sidikuc tu apuyuay a sukun nidatengan sa caay tu kalacus ku nipiadih, u siyakayay atu hulicay a tademaw caay pipulu tu nikahida nu mute’el atu subayu hananay a nipisidikuc, uyda sa ya pacakayay tu da’dac a sise ku puluan midakep tu nikasidikuc, u mahiniyay a npikuwan sa idaw ku nipisawacu sa tu nikainayian a nikaudip sa ku pangihaay. kakuniza:Buting Nukay
Kabulawan nu nyadu`遷移史 / uni calakatan nu teluc nu sakidaya a tademaw
sayaway malatusa ku nyadu ”部落第一次分南北”
ahican midemec ku nabalucu’an nu binawlan, ami siked tu kami mi sanyadu’ anusatu kubalucu’ caaytu ka lalang kyalu, caaytu kaw dademecan ku nabalucu’an, i tawya a tademaw sa u sayaway nu nika laliwasak nunyadu’ i tawya, malatusa ku nyadu’ nu sakidaya i tawya, sayaway miliyas sa tanin nu heni i Baliyalaw, ina Bliyalaw han nanay a panyadu’an sa, yada i nudikudan nu misa tatipelukay(紙漿廠), naidaw ku tabakiyay a balay a kilangan i tida kyu, pangangan hantu tu Baliyalaw kunyadu’ nuheni.
kaangican a luma'
kakungkuan (情節)
satu, pacebaan nida ku saba ni Ay-de-cia (愛德加) ci E-sa-bey-la (伊莎貝拉) Isabella) masungay milaliw, pakalinges ci Lin-tun (林頓) nan amalekaka tu nika caay kasasukapah.
愛德加與希斯克里夫之間的矛盾越來越大，使得凱瑟琳內心掙扎不已，痛苦不堪的她最後在生產中死去，留下了女兒小凱瑟琳.
希斯克里夫仍不滿足，他強迫愛德加交出伊莎貝拉的兒子林頓，之後又設法迫使他的女兒小凱瑟琳嫁給體弱多病的林頓.
ti'kuk
ti'kuk(蛋) thumb|ti'kuk nu ayam
kaangican a luma'
patinsuan (評價)
在小說中，大自然作為男女主人公逃避家庭帶來的痛苦的避難所，與家庭封閉，壓抑的空間形成了鮮明的對照.
cacay a bataan ku cilal
kungku
amana piida tu tatama, a ita tu ku mamisakakawaway. hini satu ku cacay a tatayna, a misasalil kita, a mizakep tiza cilal, kya saupu satu ku tatayna amin a u sakapahay ku sapisasalil ita. anu taluma’ mabi' tu ku cilal, zakep hantu ita. mazakep tu ku pituay a cilal, mahetik i bayu mapatay tu, u liwan tatulu tu kya cilal matalaw, muangic tu tataynaan. sakamu hantu nu acawa ni talud,
u sansandeb a tahekal, ya sansandebay a tahekal sa u bulad kuyza.
makazih satu ku tatama cacay tu ku cilal, tanu namuh satu a taluma', matineng tu kuheni alaw u nu tatayna a nikawawan, u
miasip
(lulu) ku tatama halisisip
Samoa
thumb|u hata nu Samoa（薩摩亞）|alt=Flag of Samoa.svg
u Samoa sa i labu nu Oceania (大洋洲), itiza i 13 35 S, 172 20 W.u ahebal nu lala' mapulung sa 2,831 km2.u ahebal nu nanumay sa 10 km2. hamin nu tademaw sa 198,926. kakalukan umah sa 12.40%, kilakilangan umah sa 60.40%, zumaay henay umah sa 27.20%.
sakatusaay nu kitakit satabakiay masasungayaw
namakay i 1939 a mihca siwaay a bulad cacay a demiad katukuh i 1945 a mihaca siwaay a bulad tusaay a demiad.
Samoa
薩摩亞獨立國（Independent State of Samoa），簡稱薩摩亞，是一個位在南太平洋島國，約位於夏威夷與紐西蘭的中間、美屬薩摩亞的西方，為玻里尼西亞群島的中心.
Independent State of Samoa (薩摩亞獨立國), sadayum han kuni pangangan Samoa (薩摩亞)   , itiday i nataypinyung (南太平洋島國) a kanatal, itida i Hawaii (Ceawiey 夏威夷) atu New Zealand (Niwsilan 紐西蘭) a teban, Amilika u Samoa (薩摩亞) nutipan, u Polynesia (Polinisiya 玻里尼西亞) nu teban.
tademaw (人口)
Samoa (薩摩亞) tademaw tusa a bataan ku pina a mang ku tademaw, subalay a tademaw nui tidaay namin alecuhen nu yincumin, tada angangan nika babenisan itida i Samoa (南薩摩亞) atu wali a Samoa (東薩摩亞) ku kakitidaan nuheni.
laylay (歷史)
subalay a Germany (德國) nu hitay caay pikusan, nika caay paculi. cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku siwaw (1919) a mihcaan, duducen nuheni ku Funesay (凡爾賽條約) anikasasulitan, hiyan nu Germany (德國) ku Samoa (西薩摩亞) sipabeli i New Zealand (紐西蘭) a mikuwan.
紐西蘭以國聯和聯合國名義託管西薩摩亞，直到它1962年1月1日獨立.
2006年3月31日，薩摩亞議會選舉舉行，執政的人權保護黨再次贏得大選，贏得議會49席中的30個席位. 1962年獨立，稱為「西薩摩亞」,1997年改名「薩摩亞」
Sililasay
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 94 ku tademaw, pakalatu 19%.
u Pangcah a niyazu'
uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Paywan(Paiwan), katuud ku Hulalm intini mueneng.