cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imas-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay. yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay pancahay (原住民族委員會) a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ruanchanruy(阮昌銳) sasaydan(教授) a cudad sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan(日本) a cudad sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Chengci Tabakiay Cacudadan(政治大學) a sulit sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44. tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul. u Pangcah a tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9). pulung nikayadah nu yincumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Mexico
likisi (歷史)
Spain (西班牙) tademaw i kunyun sabaw enem (16) a seci sepat a pulu’ icapitu makatepatu ba’tu misangan i Guanajuato (瓜納華托) tu pawlai, itini i cacay a malebut lima a lasubu sepat a bataan idaw ku walu (1548) a mihcaan niyadu pangangan han tu Real de Minas de Guanajuato, cacay a malebut lima a lasubu lima a bataan idaw ku lima (15555) a mihcaan misanga tu misataday a kiwkay.
micidekay a kapah特點
瓜納華托是墨西哥中部高原上一個美麗的西班牙殖民地山城，納華托比較繁華，亦可能因為適逢聖誕節假期關係，街上人非常多，只有早上才能感受到瓜納華托較寧靜的一面.
Guanajuato (瓜納華托) i Mexico (墨西哥) teban nu talakaway nu buyu' u sabangcalay nu Spain (西班牙) nikalimadan a buyu'. Na-Huw-Tuo najuato (納華托) kusa limulakay, katukuhan ku pikulisimasean, katuuda ku tademaw i macimacian, i sananal acacay nu Guanajuato (瓜納華托) acaay ka yadah nu tademaw.
kitidaan (地理)
海拔5700米，馬德雷山脈則是墨西哥的主要山脈. 墨西哥大部分位於北美洲板塊，而下加利福尼亞半島則位於太平洋及科科斯板塊.
demiad氣候
cacay a malebut siwaw a lasubu cacaay a bataan idaw ku lima (1915) a mihcaan Spain (西班牙) a malimaday a tademaw midebung tu Mexico (墨西哥), cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan idaw ku cacay (1521) a mihcaan mala Spain (西班牙) kalimadan a niyadu', cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan idaw ku tusa (1522) a mihcaan itini i Mexico (墨西哥) patideng tu baluhay a Spain (西班牙) cungduci.
1821年8月24日宣佈獨立. 翌年五月伊圖爾比德建立墨西哥帝國. 1823年宣佈成立墨西哥共和國，次年建立聯邦共和國.
1867年法、英、西班牙等入侵者被趕出墨西哥. 1910年民主革命爆發，隔年推翻迪亞斯政權.
Eric Anderson
Eric Anderson (艾瑞克·瓦爾弗雷德·安德森 ,美國職業籃球運動員，曾效力於NBA聯盟)
Eric Anderson nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
Kalisahan
Kalisahan
u sulit nu Hulam: 卡里沙汗部落
Gustavo Ayón
Gustavo Ayón
Mike Brittain
Mike Brittain
Pangcah (Amis)
Nikakilakilac
Anu pakaynin i aru’ atu suwal atu lisin. Lima ku nikakilakilac:
Acoy,Acuy-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Fudafudak
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Belarus
白俄羅斯東及北部與俄羅斯為鄰，南部與烏克蘭接壤，西部同波蘭、立陶宛和拉脫維亞毗鄰，國土面積207,600平方公里，人口950萬人（2018年），大部分居住在明斯克或者其他大城市附近，將近80%人口為土生土長的白俄羅斯人，主要少數民族依次是俄羅斯人、波蘭人和烏克蘭人.
在七、八世紀左右，瓦良格人以武力征服了東斯拉夫人（即今白俄羅斯人、烏克蘭人和俄羅斯人的統稱），最終在東斯拉夫人的土地上建立了留里克王朝，將國家定名為「羅斯」，因首都在烏克蘭的基輔，史稱「基輔羅斯」. 這是東斯拉夫土地上第一個統一王朝，其統治維持了700多年，於是當地的東斯拉夫人便也逐漸稱自己為「羅斯人」了. 這就是白俄羅斯和俄羅斯兩國國名的由來. thumb|u eneng nu Belarus
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Minsk (明斯克).
likisi (歷史)
在9至10世紀間，今白俄羅斯南北部建立波洛茨克、圖羅夫—平斯克等公國.
kakitidaan (地理)
白俄羅斯位於歐洲的中部，是一個內陸國家，與其接壤的國家有在東部的俄羅斯，北部的拉脫維亞，波蘭，西北的立陶宛以及南部的烏克蘭. 白俄羅斯面積20.76萬平方公里，南北相距560公里，東西相距650公里. 白俄羅斯地處東歐平原，地勢低平、多為河流溼地，森林覆蓋面積達到40％，最高峰為捷爾任斯克山，海拔345米，最低點在涅曼河為90米.
Inay-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Davugele
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Paywan kakuniza:Yincumin
nipaluma-bukacaw, bokacaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Miku Kumud
na misucugiu tu tida satu i Tuyngay(桃園) mikuli
baw!
nikatidaan mikuli idaw ku kanamuhan atu caay kanamuhan a hicahica
Angcoh
Angcoh 安通部落
u siwkay nu Yuan-cu-min
inayay ku pikuwanan(政府單位) i Angcoh niyazu’.
Guinea-Bissau
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 28,120 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 8,005 km2.
Sudan
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Khartoum(喀土穆).
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (幾內亞比索)
Ginaiya-pisu (Guinea-Bissau 幾內亞比索) u itidaay i Si-fai ( Africa (西非) a kanatal, naw Portugal (Portugal 葡萄牙) nu Ginai-ya (Guinea-Bissau (幾內亞).
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
沿尼羅河岸才有定居的農村及農業，這條綠帶較下游的埃及更為窄狹，其寬度由數公尺至三、四公里不等，且常呈中斷，不相連續.
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
幾內亞比索是聯合國所認定的最低度開發國家之一. 該國經濟以農業和漁業為主.
Sudan
sakaudip (經濟)
紅海沿岸有小量的金礦、錳砂及鐵砂生產，西部馬拉山區的銅礦.
aydaay a Sudan (蘇丹) nu kakulian idaw ku kupa ani tenunan, minfu, waneng, tabaku, satatelecan, mipacukay, nimelecan tu simal atu dumaduma a sakay udip nu cancanan a kakuliyan, tada angangan u papahabayan tu cancanan anipahabayan a kakuliyan, atu nu sakayudip nu cancanan a kakuliyan, adidi' ku ba’ketay a kakuluyan nu papatidengan tuluma.
papasubana'an (教育)
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku walu (1988) a mihcaan enem a bulad, Sudan-kunhekuo (蘇丹共和國) cyawyuipu (教育部) pabalucu' a caay piala tu kalisiw nu micudaday nu masakapahay atu talakaway anicudadan a tatungusan, nu wawaay amicudaday acaay alai tu kalisiw, payniyadu’ caay namin kalecad ku sapicuda, amisan nu sapicudad kalamkan kunikalahatan. kitakit nu caayay picudaday a tademaw makaala tu enemay a bataan idaku sepat a kilac (64%), tusa a bataan idaw ku lima (25%) a kilac nu wawawan acaay pimicudad.
Guinea-Bissau
tedemaw (人口)
幾內亞比索人口的預期壽命比已開發國家短，男性的預期壽命只有45.05歲，女性預期壽命為48.75歲.
liklik nu lumalumaan (衛生情況)
前往旅行時，應特別注意防蚊、防蠅、飲食衛生，並斟酌自備基本藥物（需附醫生處方）.
datuk (音樂)
幾內亞比索人常用Crioulo語（幾內亞比索克里奧爾語，一種深受葡萄牙語影響的語言）創作歌詞，內容幽默，亦和時事息息相關，特別關於愛滋病.
yatyat (運動)
tatukudan a mali (足球) sakanamuhan nu Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a yayatan, dumasatu u kanasay a mali (籃球) atu salil a mali (網球) kanamuhantu nu heni, dumasatu i niyadu'ay nu lihalaya a sakalalebu (malalebu 打鬥) nu sasedsedan, i sauwacay a yayayatan kanamuhan nu Cinaiya-pisu (幾內亞比索) nu katuuday a tademaw nu kawawan.
cukap
u kamu nu Amilika:slipper
Nelson Bobb
2 bulad 25 demiad, 1924 a mihca, Nelson Bobb, miunduay. (mapatay i 2003 a mihca)
Micronesia
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
最早到達該群島的歐洲人是西班牙人，時為16世紀，並於1885年被其佔領. 之後在1899年，西班牙人把卡羅林群島轉讓給普魯士.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku enem (1986) a mihcaan cacay a  bataan idaw ku cacay a bulad tulu a demiad, atu Amilika (美國) masasulit tu tatengaay a kiyakuan malaheci, Micronesia linpan (密克羅尼西亞聯邦) kanamuhan nu niacen, waciw a kawaw, nika u hitay u Amilika (美國) kusikawaay.
katuud ku tademaw nu Micronesia (密克羅尼西亞人口)
sinzia nuheni makaala tu lima a bataan (50%) a kilac u Luo-ma (羅馬) tinsukiw, sepat a bataaan idaw ku pitu (47%) a kilac u baluhay a sinzia, tulu a (3%) kilac nu dumaan a nipisinziaan.
Yap (雅浦島) balaki satu ku limecedan, kanca asica’dun tu nitenunan tu dawa amitabu tu udip, kikul han asimisamis. caay henay kasa kiwkiw, tatayna taneng asi sukun, itida sa i tatelecan ku kunitelec, ahebal nu calaped atu sukun.
likisi lalangawan atu ayda a kawaw (歷史文化與現況 )
Micronesia cundaw (密克羅尼西亞群島) a yungcumin a tademaw idaw ku sepatay a malebut (4000) a mihcaan itidatu a maudip. sayaway nu nutipanay a tademaw u Spain (西班牙) a tademaw itini i sabaw enem a seci (16) makatukuh i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku lima (1885) a mihcaan midebung. nikudan satu u Spain (西班牙) a tademaw itini i cacay a malebut walu a lasubu siwa a bataan idaw ku siwa (1899) a mihcaan u subal sipabeli i Germany (德國).
Benin
thumb|hata nu Benin (貝南)|alt=Flag of Benin.svg thumb|Benin thumb|Map of West AfricaBenin (貝南)
u siwkay nu kanatal
hamin nu tademaw sa 10,741,458.
kakalukan umah sa 31.30%, kilakilangan umah sa 40%, zumaay henay umah sa 28.70%
likisi (歷史)
奧約帝國是17世紀中期至18世紀晚期西非地區政治上最重要的國家，它不僅掌控現代奈及利亞、貝南和多哥等地的政權，也統治其他非洲王國，包括豐族所建的達荷美王國. 15世紀葡萄牙侵入沿岸販運奴隸；17世紀發源於阿波美高原的達荷美王國逐步擴張到南部沿海地區. 1851年被法國逐步侵占，1894年淪為法國殖民地，1904年併入法屬西非洲.
cudad
u canan ku cudadː
micudaday學生
picudadan學校
cacudaden
azihen ku saydang tu cacudaden nu misu!
ngangan nu Puyuma-Apetayan
ngangan
Apetayan
Suru
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Kau Wei He
u sulit nu Hulam
高巍和（阿美語：Takapu，1943年－1996年4月20日），臺南縣阿美族人，中華民國空軍少將. 1991年晉升少將，成為臺灣原住民史上第一位將軍. 退伍後曾代表中國國民黨於平地山胞選區當選第二屆立法委員. 1996年4月20日凌晨，駕車經中山高速公路赴臺北參加「中華民國台灣原住民文化發展協會」的會議，於臺南新營一帶發生車禍，經送醫不治，享年53歲.
Panama
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 75,420 km2.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Laurentino Cortizo (Lawluntinuw．Keeltisuw 勞倫蒂諾·科爾蒂索), 1953 a mihca 1 a bulad 30 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Panama (巴拿馬) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 7 bulad 1 demiad.
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
1880年，法國人斐迪南·德·雷賽布開始動工開鑿連接大西洋和太平洋的巴拿馬運河.
美國從1904年起恢復開鑿運河，於1914年完工.
Amilika namakayda i cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku sepat (1904) a mihcaan mibabeli malingatu mikakun tu sawac, itin i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku sepat (1914) a mihcaan mahedek ku kawaw.
托里霍斯死後，曼紐·諾瑞嘉於1983年通過政變掌握大權.
Amae.tulihuose (奧馬爾.托里霍斯) mapatay satu, Manniw.nuozayciw (曼紐.諾瑞嘉) itini i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku tulu (1983) a mihcaan malakuuyd kuni kasiwal maal tu sapikuwaw a kawaw.
1989年12月，美國以保護美國僑民、保護民主選舉和打擊販毒的名義，展開對巴拿馬代號「正義之師作戰」的軍事行動，以推翻諾瑞嘉的軍事獨裁政權，讓在之前選舉中勝選的恩達拉就任總統.
kilul sa, Amilika a sifu mipadan tu Panama (巴拿馬) milinangatu aca misingkiw, sakamusa misabaluhay pabeli tu tidaay misasingbungay a tademaw tu sakalihalay tu sasakamuen atu singbung nu sakalihalay, kanatal nuudip hamawsatu a masasungaay malakuuyd tu idaw ku kunmim sifu mihantaya a cence nu tademaw.
1999年12月31日，巴拿馬收回巴拿馬運河的全部管理和防務權，美軍全數撤出.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal
Equatorial Guinea
laylay (歷史)
(u kamu nu Hulam: 赤道幾內亞大陸部分的原始居民為俾格米人，他們的領地後來被班圖人占有. 1471年至1472年，葡萄牙航海家斐南·德·波（Fernão do Pó）在尋找通往印度的航路過程中發現了斐南多波島，將其命名為「福爾摩薩」（Formosa）. 安諾本島是在新年發現的，並由此得名. )
1499 a mihca, sakahini “Todesillas a nikasasulitan (托德西利亞斯條約)”, sakay i si-cin (西經) 50 tu i satipan nu lala’ nu Spain (西班牙), i sawalian a lala’ nu Portugal (葡萄牙), u Portugal a tademaw (葡萄牙人) namakayni mialaw tu Asia (亞洲) atu Africa (非洲) a kenis, u etipay a Amilikaan (南美洲) hamin u nu Spain (西班牙) amin. kyu malingatu ku kalung mababaliay, u Portugal a tademaw (葡萄牙人) sacacay sa midepung tu Africanay (非洲的)  a kalung nu tayniay atu tahkalay a nipikuwan. sikahini malinges tu ku Spain (西班牙), u Spain (西班牙) milungus maydih tu kalung i Africa (非洲) a kakididaan.
cen-ci政治
(u kamu nu Hulam: 1968年赤道幾內亞獨立後，一直由恩圭馬家族實行世襲專政獨裁統治. )
u sikaidaw nu cung-i’yin cacay a lasubu ku si- u can-i’-yin sabaw pitu idaw ku lima a si- ,ce-taw-ci-ni-ya ayda idaw i kitakiay, u satenesay nu enen a cung-tung Ci te-aw-tu-lo.-aw-pi-ang.en-kuy-ma.mu-pa-so-ke.
hekalay外交
1971 a mihcaan cacay bataan tusa idaw ku lima a demiad, saka tusa idaw ku enenmay u masakaputay a kanatal a kayki i ce-taw-ci-ni-ya hamin tusa idaw ku tuluay akanatal pacudad patahkal “a palekal tu” Cung-huw-zen-min a masakaputay mapulung a kanatal nu hulicay a nipikuwan’’, matatengil henay a palima’. sadikuday u sabaw pitu idaw ku enen nu makawitay, tuluay idaw ku lima nu makai’ay, sabaw cacay idawku pitu nu mialesay sisa makungku. ya nasulitan sa “nu kapulungan nu kanatal a hulic” atu nikapulungan a nikayki tu kawaw a nikasasulit, ya nikasasulitan nikahanian u malaheciay tu, sakusaan “u mapulungay a nikayki 2758 bangku nu sapalucek”. Cung-huw-min-kul, Ma-er-ti-fu, A-man kina tuluay a kanayal caay henay patupa. u daykiw nu Cung-kul tatenga’ay nu Cung-huw-min-kul a sihu, u way-ciw-pu-cang Cu-su-kay ku midayhiway, talayaw a palucek tu tatukian sa, i nipikaykian sakaku sa miales i masakaputay nu kanatal. tu nadikudan nu demiad, u Cung-huw-min-kul a sihu salucek han tu paketung han tu “caay kaw u kung-fuy ku Cung-huw-min-kul”.
Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya ni kalcabay (中華民國與赤道幾內亞關係)
u Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya nikalcabay u nu masakaputay kapulung a kanatal tu Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya ku heni. kina tusaay a kanatal sa caay kaw u tungus ku way-ciyaw, ayda kina tusaay nai’ ku ta-si-kuwan nipadeng i tusu tu tungus sapikawaw nu dayhiw a malpadang. sakay i ce-taw-ci-ni-ya a tatungus nu kawaw u nu i Si-pan-ya i taypak nu sapikalisiw a laylay a nikuwanan mikawaw.
ciluciluk
kaliwasak (分布)
麻雀廣泛分布於歐亞大陸，歐洲、中亞、東南亞、東亞均可見到此物種.
mibuwah atu midiput (繁殖與保護)
本物種每巢產卵5－6枚，卵殼呈白色並有斑點，孵化期12天左右育雛期的親鳥會捕捉大量昆蟲.
icuwa a maudip ku ciluciluk (麻雀生活在哪裡)
但它僅生活在平原，在山區很難見到它們的身影. 因為麻雀非常近人，僅在有人類活動的環境出現，因此有人形象地將他們稱為「會飛的老鼠」.
具有很多洞的老樹群，通常是它們最喜愛的築巢地點. 它們的巢比較不工整，築巢材料的種類很多，包括草，乾草，羊毛，羽毛等. 有時它們的巢會位於岩石中，灌木叢的根部，或是建築物如穀倉的屋檐下. 它們每次生下4至6枚蛋，通常是5枚.
Minse
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Minse. u kasalumaluma’ nu Minse sa, 13 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 69 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 27 ku tademaw, pakalatu 39%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Pucunug
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 26 ku tademaw, pakalatu 3%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Belize
u siwkay niza(簡介)
ina Belize hananay sa nikaidaw nu pulung nu kaahebal nu lala' sa, idaw ku 22,800 pin-huwan kung-li, nikaidaw nu tademaw sa 408,487 (hayni 2019 mihcaan a nisausi). u sakainayi'ay ku kacebedan nu tademaw sa, i tini kalatebanan nu Mey-cuo a kanatal. u tademaw i paymihcaan sa nikacelakan idaw ku 1.87% (2015 mihcaan nisausian), sakay nu kacelakan nu tademaw sa i tini a kenisan sa u sakatusaay a talakaway. u sapakay i tippela’ a mayadih u satalakaway nikasilecuh tu tademaw i tini a kanatal sa.
Belize sidakecan tu sakay yadahan nu masadumaay a kamu, atu kasiyadahan nu masadumaay a lalangawan, u tatapalan tu kuyni nu sakay siyakay laylay, u yingu ku malakamu nu kanatalay, nikahida sa ya Belize Ke-li-se-aw-el a kamu sa u nu i tidaayay tu udipan a kamu, makangasiw tu pangkiway a tademaw, matineng amin musakamu tu nu masadumaay a kamu sikalalacal, ya nu Spain hananay a kamu sa malecad tu sanisani sa sikatengil tu sakacaay kau nu kanatalay a kamu.
貝里斯被認為是中美洲國家和加勒比海沿岸國家，是加勒比共同體（CARICOM）、拉丁美洲和加勒比國家共同體（CELAC）以及中美洲一體化體系（SICA）的成員.
u siwkay nu kanatal
u Belize sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 17 15 N, 88 45 W u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 22,966 km2, u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 22,806 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 160 km2. hamin nu tademawan sa 353,858. kakalukan umah sa 6.90%, kilakilangan umah sa 60.60%, zumaay henay umah sa 32.50%.
likisi (歷史)
1502 a mihcaan, ya Ke-lung-pu namakay i Belize macaliway pabalunga nu dadipasan nu bayu, nika nacaay henay tatukus cinida i Belize.
1638 a mihcaan, miteka idaw tu ku makay O-cuoay a tademaw tayni mueneng, nika i ti 1670 a kiayawan nu mihcaan muenengay i tini nayi' henay ku makalakuwitay tu cacay a mihcaan nicebangan. tayniay a tademaw sa misayadah muletek tu kilakilang, zayhan masadumaay a kilang sa ya (sakulitan atu sanu Pa-si hananay a sumanahay a kilang ) taneng a ungpangen patayda i O-cuo a pacakay u mamalazayliw. 1700 a mihcaan sayaway a nikalingat, ya ahebalay nu papah kala balucu’ nu lalengac a kilangan, mala u nu kanamuhan a papacakayan a kilang. i mahida sa katuud ku tayniay nu lacu'say a tademaw a tayni micebis tu tuud, idaw aca ku nu Spain hananay a tademaw tayni muneng, alahicaan sa idaw tu ku kinacacacayan a nikangangayaw a kawaw.
u nu kitidaan (地理)
(u sulit nu hulam: 貝里斯位於中美洲東部沿海，西北與墨西哥相鄰，西南與瓜地馬拉接壤，東瀕宏都拉斯灣. 海岸綫長約320公里，沿海多島嶼；境內多山地、沼澤和熱帶叢林. 地形大致可分爲南、北兩部分：南部地形為山地以瑪雅山脈為主體，山脈為西南-東北走向，其支脈科克斯科姆山的維多利亞峰海拔1121.97公尺，為全國最高峰；北部和沿海地區地勢低平，平均海拔不到61公尺，其中大部分是沼澤. )
Su’aci
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 30%, Rukay(Rukai) 7%, Cou 19%, Laaluwa(Hla’alua) 30%, Pangcha(Amis) 2%.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-matinengay mi sangaay tu luma'mahamintu niza.amuliays i .
i naluma' sa u sabaidh numaku i disuwan .tuwa macekil kay misasayhuay木匠
Dawas-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Dawas
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Bgurah branaw
u Taluku a niyazu'
u Taluku(Truku) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Taluku(Truku).
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Midayhiw tu Syifu ci Cayinwen Cungtung miuyamali tu Incumin a cudad
ngatu-tulu
izau ku cacay a cudad 「Taywan tongse」 sananay. saayaway a kamu hinisa; 「inayi’ ku likisi nu Taywan. Amuhwan ku palekalay, Cencenkung ku misanga’ay, kukung ku milekuay.」mahini ku nu layak a piazih tu nakawawan a likisi. Incumin a binacadan, ayaw nu pinapina malebut a mihcaan, itini tu a mauzip, kadubah ku bunka atu taneng, masalaylay katukuh wawa nu wawa wawa. nika, paicelang sa kami u niyam a piazih ku picudad i likisi, wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Incumin.
ngatu-pitu
milunguc kaku tu pulung nu tademaw ita misaicelang, matineng tu likisi ita, matineng tu aenengan a lala' ita, a matineng tu kasasizuma nu binacadan a lalangawan. pasayza i masasunga'ay ay ku culil, pasayza i sikapulung asa mauzip, pasayza i misabaluhay ku nikauzip a Taywan.
Uruw
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Uur Taywan
u siwkay niza
cidekay：Sakizaya
kawaw：saydan
makatinengan：inga thumb|002 兩位媽媽
Uruw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Jianshi
kitidaan (地理)
haylu a ngalngal nu angayangay, singangan nacu tu hay-lu-pin, nu layak a bninacadan nu ngayngay a sakacacay nu kakamuwan, tadaangangan nuheni i tida mapahelak i Cung-kuo kuan-tung-sen san-wi-se (中國廣東省汕尾市), atu Taywan a ngayngayan a niyadu’.
塔克金溪為淡水河水系最遠之源流，其源於品田山北側；薩克亞金溪源於大霸尖山北側，與塔克金溪流至秀巒會合成馬里克灣溪，乃苦花與石斑魚的故鄉.
Ta-ke’-cin sauwac (塔克金溪) nu tukusay a nanum sabataday nu misilsilay a nanum nu sabataday nu anganganan a nanum, kalinatuan u Pin-tan buyu' (品田山) nu amisan, Sake’-ya-cin sauwac i tida i Tapa’-cin abuyu'an (大霸尖山) nu amisan, atu Ta-ke’ya-cin sauwac (塔克亞金溪) misilsilay katukuh i Siw-lun (秀巒) malalitemuh mala Ma-like’-wan sauwac (馬里克灣溪), u luma’nu lunung atu se-pan a butingan.
Ce-yu buyu' (池有山)
pangangan han nu Atayal u “Tamarappu” ngalngal misegitu Tama-lapu-san (塔馬拉普山), Zipun nipibelihan u I’-luo-fu buyu' (玉羅府山). Ceyu-buyu' (池有山) nutipan han u Pin-tan buyu' (品田山), waliyan mitulin tu Taw-san (桃山), Se-lun buyu' (詩崙山) atu Ke’-la-ya buyu' (喀拉業山).
Sin-cu baluhay aaidangan (新竹新景點)
尖石青蛙石天空步道，新竹唯一玻璃能站在懸空飄浮在溪谷上的玻璃平台，一覽那羅溪壯觀飛瀑與美麗的溪谷風景，而容易攻略的森林步道更是健行好去處，
Jianshi (尖石) balaud nisilesilan tu ba’tu a tapukuwan nu caculilan, Sin-cu nu masacacayay a galasu taneng mutideng ini masabahelay itida i sawuac nu galasu a enalan, miadih ku Na-luo (那羅溪) sauwac tunika sedaysa nu cascas atu bangcal nu sauwac a aadihan, madayuman katukuh han nu kilangkilangan a caculilan u sakapahay nu tataydaan a muculil.
Belguim
u hata (國旗)
u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u lumeni'ay u takuliway atu sumanahay.
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam: 比利時
likisi (歷史)
最晚在舊石器時代晚期，比利時已經有先民聚居. 其實無論是地理上還是文化上，比利時都處於歐洲的十字路口，在過去的2,000年內見證了各種種族與文化的興盛與衰敗. 也正因為這樣，比利時是歐洲真正的種族熔爐.
i celahcan a mihcaan kaayawan nu lima a bataan idaw ku sepat, i mahida sa u sakahenulan a muenengay nu binacadan sa, ya Celtic (凱爾特) hananay a binacadan i tida, na mademec nu Roma kapulunganay a kanatal, ci Caesar (Kay-sa 凱撒) hananay a sibuisay nu mamikeliday tu hitay. ya Roma nu hungtiay a kanatal malaliwasak satu sa, nu dikudan ya Germanic (Ze-el-man 日耳曼) hananay a binacadan iti limaay a seci beleng han a mudebung, i labu sa u ya Franks (Fa-lang-ke 法蘭克) a binacadan patideng satu Meroving (Mo-lo-un 墨洛溫) hanany a masahungtiay a ziday, u nikaidaw nu lala’ sa hamin han ku nu aydaay a Belguim. nu dikudan nu Meroving (Mo-lo-un 墨洛溫) a ziday sa mapakutay nu Caroling (Ka-lo-lin 卡洛林) a hungtiay a ziday.
nu masa aydaay a Belguim sakay nu aydaay, nutineng tu kagak i Europe a kanatal u sakacumelakay, i nu tukian sa mahida tu mala nu kaamisan atu nu ya O’mun hananay a masacabayay, u sasenengan a tuse sa, ya Brussels han sa u nu mahtatusaay a masakaputayay a kapulungan a pu (部). nika u Belguim hananay a kanatal sa, caay henay kasatedep ku kalcinuwas nu kanatalay atu sakay lupisak nu nikalaheci, sakay nu amisan musakamuay tu nu Netherlands a kamu ya Vlamingen (Fo-lay-min 佛萊明) a binacadan (misasungaayay tu Netherlands) atu nu kalapangkiwan nu pasay timulay musakamuay tu nu France a kamu ya Walloon (Wa-lung 瓦隆) hananay (misasungaayay tu France) nikatenesan a masasula’cus kapilpilan sa ku nikahida.
kakitidaan (地理)
比利時分為三大地理區域：西部的海邊平原、中部的高原、以及東部的阿登山脈. 西部平原地勢平坦，有諸多圍海造出的窪地. 中部為漸漸升高的平原地區，土地富饒，河流眾多，灌溉充分，同時也有一些洞穴和峽谷. 東部為阿登山脈，地勢升高，最高點海拔694米（博特朗日山：Signal de Botrange），多森林，多處基岩裸露，不宜耕種. 這也是比利時大多數野生動物的棲息處.
Malawi
demiad (氣候)
而盆地的氣溫較為悶熱，最熱的時候可以攝氏39度，而每年的降雨量也因地理環境而有所差別，平均由600mm至3000mm不等.
kaudad han namaka sabaw tu cacay a bulat malingatu katukuh tu sakatusa a mihcaan nu lima a bulat, lima a bulat katukud tu sabaw tu cacay a bulat adidi kuni ka udad. talakaw ku Malawi (馬拉威) a sisa, inayay ku balangbangan a bali, atu balad mi'disay.
sakaudip (經濟)
Malawi (馬拉威) hantu itini i lanhe-kuo (聯合國) sausi nu kitakit sapakuyucay nu kanatal, nina kanatal idaw ku lima a bataan idaw ku lima a kilac (55%, pasentu) u pakuyucay ku katuuday, hikin nu sakaudip pulung han hatida enem a lasubu nu Amilika a kalisiw, u saadidi'ay nu kitakit a nikaudipan.
nina cen-hu (政府) u tadah ku sakaudip nuheni, u tadah nu cen-hu han miala tu sakaudip a tusa a lasubu tusa a bataan idaw ku walu tian (點) tulu a kilac (228.3%, pasentu). tunika maala nu AIDS (愛滋病) atu nikayadah nuni ka siwawaan, Malawi (馬拉威) numikuliya a tademaw caay ka hacica, adidi' kumi kuliay lima a bataan a kilacan (50%) i sabaw tu lima katukuh tu enem a bataan idaw ku sepat a mihcaan, caay namin picudad ku yadahan, tada milakuuytu ku caaya pikuli, micidek kuni kainai tu sigigicuay a tademaw.
cence (政治)
馬拉威總統為國家元首、最高行政首長及軍事統帥，以選舉方式產生，任期五年，每五年舉行一次普選.
2013年10月，馬政壇曝出公職人員貪污公款的「現金門」醜聞，歐盟、挪威、國際貨幣基金組織宣布暫停對馬預算援助，至今尚未恢復.
Suriname
u ahebal nu lala'ay sa 156,000 km2, u ahebal nu nanumay sa 7,820 km2. hamin nu tademaw sa 585,824. kakalukan umah sa 0.50%, kilakilangan umah sa 94.60%, zumaay henay umah sa 4.90%
likisi (歷史)
cacay a malebtu pitu a lasubu siwa a bataan idaw ku siwa (1799) a mihcaan, sipakayni i He-lan (荷蘭) Netherlands maala nu Napuolunn (拿破崙) mililitay tu Fa-kuo (法國) midebung, Ing-kuo (英國) a tademaw malingatu alaen nu Suriname (蘇利南) amikuwan, nika i cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku enem (1816) a mihcaan ci Na-puo-lun kanatal (拿破崙帝國) malawpes satu sipabeli aca tu Netherlands He-lan (荷蘭).
lala' atu demiad (土地與氣候)
Suriname (蘇利南) u masabuyuay atu apuuay a buyan, nama amis a dadipasan apuyu ku lala', pasayda i timulan haymaw sa a talakaw ku buyu’, kilangkilangaan mikiyadah tu kanatal nu lalaan tu pitu a bataan idaw ku lima a kilac (75%), u kacaledesan a maudaday a kilangkilangan a demiad.
kaudadan a kilangkilangan nu Suriname (蘇利南雨林)
i teban atu nutipan u buyubuyu'an, nika satalakaway a buyu' u Julianatop makaala tu cacay a malebut tusa alasubu walu a bataan (1280) a lawat ku talakaw. katuuday nu Ma-cuo (美洲) nu In-ti-an (印第安) a tademaw atu Ma-lun (馬龍) a tademaw itini namin maudip. katuud henay ku masa mukasiay kuni ka udipan. Brokopondo nina banaw han satabakiay nu kitakit a sauwacan.
Angola
u siwkay nu kanatal
u Angola sa i labu nu Feico, itiza i 12 30 S, 18 30 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 1,246,700 km2
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 11 demiad.
laylay (歷史)
(u sulit nu hulam: 1483年，迪奧戈又回到安哥拉，被他帶到葡萄牙去的那些奴隸們，也跟他回到了安哥拉. 當時迪奧戈曾經和剛果王接觸，並且贏得了剛果王的友誼，因此剛果王也派出一名使節，長期駐在葡萄牙的首都里斯本. 1491年，另外一支葡萄牙艦隊也駛抵安哥拉，並且深入剛果河以西120哩的剛果王首府. 不久以後，葡萄牙也在剛果王的首府設立大使館，展開了和當地土人間的貿易關係，和土人建立了深厚的友誼. )
sipakay i 1951 a mihcaan a kalingatuan sa, ina Angola a kanatal sipasumadan sakay nu Putaw-yaay a kalabayu’anay a kenis; u cenhu nu Putaw-ya a miculcul tu satalakaway a tayni u mamikuwanay. micumud tu i tusa a bataan nu seci iti 70 a mihcaan a ziday,namalawilaw nu African a binacadan tu sakay nu kunidaan a nidateng tu palatlat. cunusan tu nu ya lumeni'ayay a tademaw kangeluan ku sakaudip, kyu i 1961 nu mihcaan i kalingatuan a bulad miteka tu, ya Angolaay a tademaw beleng sa a paculi, milunguc tu a kunida sa a patideng tu nu udipay a kanatal. nu makaamisay nu Angolaay sakay nu binacadan, a mamingayaw mayhulakay tu sakaicelang nu masakaputay, i ti kilakilangan a kenis a patideng tu sasalamitan a kitidaan, nu lakalak han a sangayaw tu ya Portugalay (葡萄牙的) munengayay tu i Angola a hitay. u sikabaladan kaidaw nu 150 km, masaamisan ya Anpu-zuyce a minatu ka sasalamitan a kasaupuan, ya u mamikeliday nu heni ci Lopola a tapang.
kutusimu, i kunida sananay a masakanatal, ya u nu pacukedan nu Soviet Russia (蘇聯), ya Angola (安哥拉) nu binawlanay a mamihulakay a masakaputay, atu nu Amuhuwanay atu nu maytimulay a African a cenhu nipacukedan a kasasulaecus, nu dikudan sa mala nu kahminan nu paykanatal a masasungayaw, kalahecian nu sungaayay tu Soviet Russia (蘇聯) a tademaw ku makademecay, u heni tu ku mamidikecay tu sasitatungusan. sipakayni a kalingatuan nu Angola (安哥拉) a cenhu atu nu Soviet Russia (蘇聯) a mapulung,u sakusaankaydi han a maypalaheci tu masacacayay nu masakaputay a mamikuwan.
cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」
天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」「雨來菇」
（ㄧ）(撒奇萊雅語)天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」「雨來菇」
（十）「halimutat」uni pabeli mu pauzipay a cuyuh tu, lusa’ u kakaan nu binacadan kina lami’ida I kakaean nu tademaw madi’ tu ti ni 「halimutat」
Minsiong(mudadiway)
tilibi
Manamuh tilibi（2010 a mihcaan）- muwa atu kilang（與羅美玲主演）
nalimaan nu mitelungay
kapah tu Taywan台灣真好康（固定來賓）
nuayaway a simpi cacekulan 原夢舞台
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.
mikukay kita ayza.
Pangwi
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pangwi. u kasalumaluma’ nu Pangwi sa, 579 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,433 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 537 ku tademaw, pakalatu 37%.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Nauru
kiwkay (宗教)
u ahebal nu lala' mapulung sa 21 km2.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Yaren District (雅連區).
Uruguay
sumamadan (早期)
itini i hamin nu Mei-cuo (美洲), Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) a tademaw sakay celakan a sulitan, macunus ku GDP, nipatideng tu baluhay anikawawan atu nika tanektek aniptidengan tu luma' u sakatulu nikasi nganganan.
Lanhe-kuo (聯合國) sakamusa tu Ula-kuy (烏拉圭) sasilaculay nu kanatal sa. itini sakay dindinkian, Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) i kitakit han u saka tulu. Ula-kuy (烏拉圭) i kitakit han u angangan nu banuh nu sidi, tipus, lihum, pakulian a basis nu katalan, amikuo atu buling nu sakatahekal a kanatal.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
cacay a malebut pitu a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1798) a mihcaan, Ing-kuo (英國) pacunaay tu balunga a tademaw ci Yiehan. fai-in (約翰·費因) milili tu balunga u "miadupay" (獵手) makatukuh i Nu-lu (諾魯), pangangan han "salunganay a subal" (Pleasant Island, 可愛的島), malingatu tu nutipanay a kitakit atu Nu-lu (諾魯) masasucabu a likisi.
cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku tusa (1942) a mihcaan, hitay nu Di-pun (日本) ku Nu-lu (Nauru (諾魯), niyaduay a tademaw milaliw taydan namin i Aw-tali-ya    (澳大利亞)  alaw a kaletepan nu Dipun (日本) mipatay, Di-pun (日本) i wawluay a bulad tusa a bataan idaw ku enem a demiad midebung tina subalan, nina subal mala nu Di-pun (日本) itida i Na-taypin-yung (南太平洋) nu kakun linngan a kakitidaan.
澳洲政府在強大的國際壓力下，無可奈何地結束對諾魯的管治，於1968年1月31日，諾魯共和國宣布正式獨立，由漢姆·戴羅伯（Hammer DeRoburt）出任總統，並於同年11月成為大英國協特別成員國.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
2004年，塔瓦雷·巴斯克斯當選總統，2005年3月1日正式就任烏拉圭總統，是該國歷史上第一位左翼總統.
nipaluma-adawas
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】buh-ja-yeh, suo-i-tzyy, Adawas, mabuh-yeh, lannbuh-ja, buhbau-shuh, shianbao-yeh, puh-tzyy, Aldawas, shuh-tzyytzyy, puhguoo-tzyy
【英名】 Cummingcordia，Sebastan Plum Cordia
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、雅美、鄒族、卑南族、排灣、魯凱、泰雅
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:破布子是紫草科破布子屬的落葉小喬木，樹皮呈灰白色，老莖上會有明顯的裂痕，新長的枝幹佈滿白點. ）
wayway nu langaw (形態)
pitu –walu a buladan a maduhem ku heci, kulit nu heci han nalangadaw henay alaw mala kalawlawan lumeni’ sa ku kulit, u heci han idaw ku  sangalac a cica.
(kamu nu Hulam:7-8月成熟，顏色從綠轉橙黃轉黑，果皮含有乳白色粘液. ）
Mintuyu
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mintuyu. u kasalumaluma’ nu Mintuyu sa, 54 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 166 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 154 ku tademaw, pakalatu 93%.
nipaluma-adawas
kasihecian (產期)
(kamu nu Hulam:全株幼嫩部分，有褐色絨毛，以手觸之容易脫落，新芽長出後20天，淺黃色小花開放，隨即結果，核果球形綠色，7～8月果實成熟轉成金黃色. ）
mipecu'(採收)
numa nanamay tu palumaay a malukay a tademaw, namamin mipelu’ tu heci sa milusimetu tu kilanga, kya idawtu ku aalaan tu mihmicaan.
Tjukuvulj
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Patwan(Paiwan) 91%, Pangcah(Amis) 1%, Tayan(Tayal) 1%, Puyuma 1%.
Tjukuvulj
u kasabinacadan,.
『卡多部落』的『卡多家族』源自屏東的『舊古樓（Kuljaljau）』，在民國15年時第一次遷徙至『金崙溪』上游『卡多深山』的地方，其先祖『Biya』與家名『佳里瑙（Tjalinau）』的『西努拉安（Sinulangn）』在『卡多』立基，建造了石板屋，居住了一段很長的時間後，因日本人強力逼迫遷移中家園慘遭破壞，而『Sinulangn』為此非常難過，便離開該地返回屏東縣『古樓部落』，但以『Biya』為首的剩餘家族仍繼續居住於『卡多部落』生活，形成一個同係源，在『卡多』地域內相互依賴而成的部落. 據長者『Kambe』所述，民國23年時，日本人曾經強迫部落與『Tjukuvulje（讀古物部落）』結合以便管理. 已準備的一些納貢物品擺在當家頭目面前，此時一位剛烈的『Palakaljai（大祭司）』帶刀示威反對結合，『讀古物部落』的部落族人不想造成雙方的爭執而告結合失敗，但到了民國26年，日警再次以『理番政策』遊說部落族人，以深居山林生活機能及小孩就學不佳等理由，要求部落遷居至『讀古物部落』下方，部落族人因而答應遷出，並在溪邊搭建臨時茅屋. 因政府遷村計畫及其他因素等，於民國42年遷徙至現今居住地『撒布優』.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Tanzania
thumb|hata nu Tanzania (坦尚尼亞)|alt=Flag of Tanzania.svg
Tanzania Kilimanjaro AA (坦尚尼亞 吉力馬札羅 AA)
國家：坦尚尼亞
u nipisinanud ; u nanum ku sapibanaw
u kapah ; AA FAQ
Tanzania Kilimanjaro PB (坦尚尼亞 吉力馬札羅 PB)
sakaidaw nu kenis ; ci-li-ma-ca-luo a buyu’ (Kilimanjaro)
Mizuhu
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 5%.
Haciliwan
thumb|Fengbin
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Ingay
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
China
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
(u sulit nu Hulam: 公元前221年，秦始皇消滅六國，建立秦朝，統一中國. 從此中國結束分封體系，開始中央集權的君主統治時代. 前二零七年秦朝滅亡，在隨後的楚漢戰爭中，劉邦打敗項羽於前202年建立漢朝，西漢經歷文景之治、漢武盛世、昭宣之治，中國的國勢來到第一個輝煌的高峰，與西方的羅馬帝國同時成為舉足輕重的世界大帝國. )
India
u India (印度) sa i labu nu Asia, itiza i 20 00 N, 77 00 E
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 1 demiad.
laylay (歷史)
公元前1500年左右，自印度西北部的雅利安人族群入侵印度西北部的印度河流域和北部的恆河流域，在之後的數世紀中，雅利安人逐漸定居並從事農業活動. 雅利安人帶來的外來語言取代了當地語言，在文化上並與當地人結合，創造了經典的吠陀文化.
celah ayaw nu 1500 a mihcaan naytu, makay India satipan nuwamisan a Aryan a tademaw (雅利安人) binacadan midebung tu India satipan nuwamisan nu India a sauwac kalikidan nu nanum atu nuwamisan a Heng a sauwac kalikidan nu nanum, i zikuzan pinaay tu nu kasumamadan a mihcaan, Aryan a tademaw (雅利安人) haymaw satu mananel u kaluk ku kawaw. Aryan a tademaw (雅利安人) mikelid tu nu tauay a kamu mikutay tu tiniay a kamu, i lalangawan matatungus tu tiniay a tademaw, misanga' tu siacaay salunganay a lalangawan nu Veda (吠陀文化).
hekal a lala' (地理)
印度地處北半球，位於北緯6度44分至35度30分、東經68度7分至97度25分之間. 印度是世界第七大國，總面積317萬平方公里. 印度從北到南全長3,214公里，從東到西全長2,993公里，印度半島亦是南亞的主體.
tademaw (人口)
2011年3月31日，印度人口普查委員會對印度全國的人口進行了普查，結果顯示印度的人口達到1,210,193,422人，是世界上僅次於中國的人口第二大國，於2001年至2011年間的年均人口增長率為1.76%，較前一個十年（1991年至2001年）的2.13%為低.
singku (宗教)
佛教起源於印度，如今在印度的影響力比較小，占總人口的0.8%，但佛教的傳播對印度周邊的國家卻有相當大的影響. 十四世達賴喇嘛流亡印度後，每年都有眾多佛教徒前往朝聖.
nipaluma-bungwi, bongwi
bungwi, bongwi
鳳尾草
Kaliyawan
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Chile
u hata (國旗)
Chile(智利) Chile kapulungan a kanatal (智利共和國) “Spain (西班牙) a kamu u República de Chile” ngangan tu Chile(智利), u nutimulan a Amilika (南美洲) a kanatal. satipan u Chile(智利) atu timulan micapi waliyu (太平洋) nuwamisan micapi tu Peru（祕魯）, nuwalian micapi tu Bolivia(玻利維亞)及Argentina(阿根廷). u nian a kanatal nutimulan a Amilikan (南美洲) a sakaput a kanatal, i nutimulan a Amilikan (南美洲) atu Argentina (阿根廷) atu Brazil(巴西) palecat “ABC icelayay a kanatal”, caay kunian dada’, Chile(智利) atu Ecuador (厄瓜多爾) caay kahiza atu Brazil(巴西) madatulas tu nutimulan a Amilikan(南美洲) a kanatal.
(u sulit nu hulam: Chile智利共和國（西班牙語：República de Chile），通稱智利，是位於南美洲的國家. 智利西部與南部瀕臨太平洋，北靠秘魯，東鄰玻利維亞及阿根廷. 該國為南美洲國家聯盟的成員國，在南美洲與阿根廷及巴西並列為「ABC強國」. 除此之外，智利與厄瓜多同為不與巴西相接的南美洲國家. )
Chile(智利) a cacudadan talakaw macakat kunipasubana’, atu pasubana’ tu ni tineng atu singmung atu macakatay a kanatal, palatatenga’ tuni u tineng atu mutesek tu tineng a kanatal, Chile(智利) i sakaku sanay a sinbung u ni kacakat u ni sasulitan kabuwah nu tedamaw, amin a kacakat, u ni pasilut tu ngangan, maala tu satalakaway atu nutimulan a Europe(南歐) a kanatal masapaseneng tu salunganay, i tini i sakayay Chile(智利) u macakatay ku cin-ci tu nuamisan a Amilikan (北美洲) atu Europe(歐洲) a kanatal, tuynian katuud ku mabulaway a iluiluc nu Asia(亞裔) miawas tu waliyu(太平洋) mabulaw mueneng i Chile(智利).
ngangan nu Puyuma-Arasis
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
Chile
Chile(智利) malatulu a kenis 大致上智利可分三個區域：
makaysatipan pasayza katukuh i walian saayaway u tanaya’ay u likecuay a dadipasan, satu u buyubuyu’ay, satu u ahebalay a buyubuyu’an. i tepan u talakaway u sakapahay a lala’,taneng maluk atu u pahutinan. Chile(智利) atu Bu-li-wey-ya atu Argentina i lilies nu A-ti-se-san-may nu walian a buyu’. kanahatu i Tay-ping-yanh I tepan izaw ku Hu-an-biy-bil-nan-an-sung-daw atu bu-huo-cun-daw u nu Chile(智利)a subal.
pisupet tu lalangawan (文化)
(u kamu nu Hulam sa: 智利文化集成歐洲移民傳統，融合印第安人風俗，吸收北美潮流，因此智利文化既有別於世界各文化，又有相似. )
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Lipun: チリ共和国
u sulit nu Amilika: Chile
Swasal
u siwkay nu niyazu'
花蓮縣卓溪鄉主要是以布農族為主的鄉鎮. 古村部落是唯一在卓溪鄉中的太魯閣族村落.
Bill Bolger
Bill Bolger
8 bulad 21 demiad, 1931 a mihca, Bill Bolger, miunduay. (mapatay i 2009 a mihca)
Tapangʉ
u niyazu’ nu Cou
u niyazu’ nu Cou kuyni, katuud ku Cou itini mueneng. u zuma a tademaw sa u tayan, u Yuwatan(Bunun), u Saysia. inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.
Mklapay
u cidekay nu Taywan yincumin
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis),
Fuli
sakay nu laylay (歷史)
1. i mukasi sa nu masakaputay atu cenhuay atu nu Tangabulan a kapulungan pahuding itini, sipapikaen tu katalalan atu sidi, atu sisaupuan tu kasuy, lutuk a tuudtuud, kiyu ina Kung-pu hananay a ngangan sa sipakayni ku kasingangan.
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-Mucelemtu kucilal,
'''muculil kaku. i nakalapian. ca'caay kapacidal. yadah ku dademaw'''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
Fuli
sakahenulan a kacaliwayan a kawaw (重要事蹟)
i kanatal sa mala sayaway nu Tangabulan a binacadan mapasilac (u kenisay a yin-cu-min)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Anteng
Anteng
Pingtung sian, Mutan siang, Anteng niyazu'. ci Cou Sucin, u Paywan a tademaw, namisulit namiisac ku " u kungku nu ilabu' nu nanum kitakit"、"mabulah kaku ciamaan"、"lalud nu Cono", u kakapahay a cudad nu niyazu'. " u kungku nu ilabu' nu nanum kitakit", sakamu tulu a wawa, tayza i 水庫 miidang, maazih tu sumamaday a liwliw nu Anteng niyazu'. namatatengil tu bayi sa, sisa, matinengtu ku kaliwazaay a niyazu', u kungku kya niyazu'.
屏東牡丹鄉安藤部落. 作者周淑琴，排灣族人. 著有《水世界下的故事》、《爸爸，我想你》、《佐諾的夏天》的著作. 取材自教育現場真實事件，深刻描寫偏鄉現實生活，是絕佳的本土生命教育繪本. 《水世界下的故事》一書，透過3個孩童到水庫下悠游探險，意外發現以前安藤部落的環境樣貌，回家詢問vuvu後，才揭開了這個隱藏在水世界底下神秘部落的面紗. 資料來源：原視界分享原世界. 〈用愛的筆墨 記錄水世界下的故事〉.
u Sakizaya a tademaw
i Pingtung inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itiniay a niyazu'.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
Adop,Adup-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Ining
u siwkay nu niyzau'
https://www.youtube.com/watch?v=f2rEuI6jydU
Fulufuluan
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Ip’ipa’an bato
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1 ku tademaw, pakalatu 1%.
Dawu
u aidangan (旅遊)
浸水營古道，又稱三條崙古道.
sakay nu likisi (歷史)
namakay i 1874 a mihcaan na sikawaw tu ya Mu-tan hananay a pingayaw a kawaw sa, u kalahungtian a mamikuwanay sa, idaw ku nipisanga’an nu sapadadan tu sikalihalay tayda i Pusung atu Pingtung, i tidaay tu a binacadan mamin a matatengil tu sakikawaw, nudikudan sa mikukkut tu kakaydaan i nu sakatayda i naka. i 1882 a mihcaan, u tapang nu mamikuwanay nu Hulam ci Cow-ta-huwa a tademaw, cinida ku mamikantukay sikining tu misakapah a misapal tu sikayda, sapangaay a kaydaan nu Tangabulan ya Ma-ka-taw hananay a binacadan mabulaw tayda i Pusungku, i mahida sa kalingatuan nu sacumud a kitidaan idaw ku San-tyaw-lun ba’tuway nu hitayay a pisebeng a kalahitayan, simuku tu cacekulan tu canacanan miading, kiyu u kakitidaan nu i mahidaay sa sipangangan han tu ya (San-tyaw-lun kakaydaan a dadan han).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:kakitizaan kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
dayday
u zuma a kamu (其他語言)
nu Hulam(中文):蟬
nu Amilika(英語)ːcicada
Hacining
u Truku a niyazu'
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 20%, Pangcah(Amis) 12%, Tayan(Tayal) 5%, Puyuma 1%, Kebalan 1%, zumazuma 1%.
Guyana
Guyana (蓋亞那)
u ahebal nu lala'ay (陸地面積) sa izaw ku 196,849 km2, u ahebal nu nanumay (水域面積) sa izaw ku 18,120 km2
hamin nu tademawan sa 735,909.
caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.
Mkmatuy
u cidekay nu Taywan yincumin
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Chris Babb
siwkay nizaː
nalecuh i Ropeka, Kansas Cou.
dayday
udip (身體結構)
【胸】胸部則包括前胸、中胸及後胸，其中前胸和中胸較長. 3個胸部都具有一對足，腿節粗壯發達.
sakasisuni (發聲)
為了發音，牠們常趴在樹幹上，向前或左右扭動腹部來調節發出的聲響；而發出來的響聲常被稱為蟬的「歌聲」，與一般以摩擦方式發聲的昆蟲（如蟋蟀）不同. 雌蟬沒有發聲器.
sakaudip nu dayday (蟬的一生)
蟬卵多呈白色，長條狀，每種蟬卵期均超過30天，接近孵化時可見若蟲眼睛.
Guyana
tademaw (人口)
mabulaway pasayda i Naya ( Asia (南亞) a In-tu' (India (印度) atu wali timul nu Asia (東南亞) a kitidaan, kiyakun ku tatayni itini nu yasuya a mamikuli a tademaw, sisa Kaya-na (Guyana (蓋亞那) nu sakaliwmah atu baba’tuan taneng matulin amapalekal, sisa Kaya-na (Guyana (蓋亞那) mala katuuday nu binacadan a kakitidaan.
DeJuan Blair
tatama, lumeniay a tademaw, nalecuhan i 4 a bulad 22 a demiad, 1989 a mihcaan, DeJuan Blair, miunduay.
Adrian Branch
u sulit nu Hulam
阿德萊恩·布蘭奇，為美國NBA聯盟的職業籃球運動員. 他在1985年的NBA選秀中第2輪第22順位被芝加哥公牛選中.
Eritrea
kamu (語言)
(u kamu nu Hulam: 現時有多種語言在厄利垂亞被使用，大部份來自閃米特語族及庫希特語族. 在厄利垂亞被使用的閃語族語言有阿拉伯語、提格雷語、提格里尼亞語及最近被確認的達立克語（Dahlik），該國有超過八成人口以這些語言（主要是提格雷語及提格里尼亞語）為第一語言. 英語及義大利語也有一些人使用. 公事上主要使用提格里尼亞語及阿拉伯語. 提格里尼亞語可用吉茲字母拼寫. )
demiad (氣候)
talakaway nu kenis u sakapahay u sasapian nu tademaw a demiad, tu mihcaan sa u dihku nu akuti' i sabaw cacay idaw ku pitu C, u selep nu nanam 525 haw-mi. sabaw tusa a bulad katukuh i tusaay a bulad u saselepay ku demiad nu akuti’, i sabaw lima C, lima a bulad katukuh i enemay a bulad u satalakaway ku akuti’ nu demiad, i tusa a bataan idaw ku lima C; sepatay a bulad katukuh i limaay a bulad u maudaday a demiad, enem a bulad katukuh waluay a bulad u musaaangsangay a udad nu demiad, nikahida sa u makedalay a demiad. sawali atu satipanay u masawahulay micidek ku caledes maacak ku demiad, tu mihmihcaan sa u akuti’ nu demiad i tulu C atu tusa C, tu mihmihcaan nu mudebuay nu nanam sa caay pakaala tu 400 haw-mi. ya sumanahay a bayu miduducay tu tukus u likelikenan, tulu a bulad katukuh i cacay bataan a bulad i demiad sa u lababaan kya demiad makatukuh ku sepatay C ay.
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-a mana pitungaan
a inaaya kuwantang
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-paydemiad misulitkaku tunademiad asulit.
paydemiad misulitkaku tunademiad asulit.
'''amanaka imelang haw anumatenes tukisu itiza bimelawwitu tademaw.caay kalecat.tunumita.caay kacima ! isutu kalihalawwan numaku i a mana ka lihanaw itakuwan haw. kapah amin itiniaya. ayza i kalahukantu caletec haw i tizanulala' nuhiday a niayzu' kanalaze pizizawentu. kalahukantu malahuk henig i .'''
nipaluma-hingliw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p14
dayday
sakaudip nu dayday (蟬的一生)
蛻皮的最後階段：晾乾翅膀，此時成蟲體色也會慢慢轉深.
Eritrea
Er-li-cuy-ya u liwliw nu likut masasuedes (厄利垂亞邊界衝突)
Er-li-cuy-ya u liwliw nu likut masasuedes
Vajiralongkorn
7 a bulad 28 a demiad, Vajiralongkorn, u misingkiway. 1952 a mihcaan nalecuhan)
dayday
sakaudip nu dayday (蟬的一生)
dayday a han u madicemay a laliwawaan mapa hecek i cangan nu kilang a siti’kuk, siti’kuk satu tu saka tusa a mihcaan nu sadingsing kya madidi’ mala cilekay, u cilekay han kuyda, anu micumud i lamit nu kilang a lala’an, malingatu tu mihcaan amaudip i lala’. anu pina tu a mihcaan, aatu pina nu sabawan a mihcaan a maudip.
Taoyuan
mikuwanay a kenis a kitidan (行政區位置)
Tao-Yuan (Cun-Cin-Po-nung a kamu [郡群布農語]: Ngani) i Cung-haw-ming-kuo (中華民國) iwaliay nuamisan nu Takaw,  tepal nu amisan ku Taywan-Sen Nan-To-Sian Sin-i-siang (臺灣省南投縣信義鄉),  tepal nu walian ku Taywan-sen Tay-tung-sian Hay-tuwan-siang (臺灣省臺東縣海端鄉), Kalingku Cuo-si-siang (花蓮縣卓溪鄉), tepal nu tipan ku Namasiya a kenis (那瑪夏區), Cia-sian a kenis (甲仙區),  Liw-kuy a kenis (六龜區), Taywan-Sen Cia-i-sian Alisan-siang (臺灣省嘉義縣阿里山鄉), tepal nu timulan ku Maw-Lin a kenis (茂林區).
Panital
u siwkay nu Yincumin
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Chishang
u Pangcah(Amis) a kakitizaan
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini. yadah ku niyazu' itini mueneng. tabaki ku niyazu'.
Guyana
Guyanas a kakitidaan ( Kaya-na蓋亞那地區)
這一地區因遠離了多個南美洲國家（接壤國家為委內瑞拉、哥倫比亞和巴西），其文化、政治方面獨立於周邊的亞馬遜盆地、南美洲南部、西南部國家，更接近於加勒比地區.
Malaysia
tapang tusu nu kanatal (首都)
馬來西亞的法定首都為吉隆坡（Kuala Lumpur），是一座對東南亞的文化、教育、財政、經濟、商業、金融都具有極大影響力的國際都會. 作為法定首都，吉隆坡也是馬來西亞國會以及國家皇宮的所在地.
Ci-lung-pu-(吉隆坡)
u nipatahkal nisausian nu Euromonitor i 2017 a mihcaan sa, paymihcaan tayniay i Ci-lung-pu-(吉隆坡) miidangay a tademaw sa makaala tu 1230 a mang(萬)sa，macabi’ tu ku Pe-cing (北京), Lu-ma (羅馬), Tay-pye(台北), Sang-hay (上海) a tuse.
Chishang
u Sakizaya a tademaw
hakay izawtu, caayhenay pasumad ku ngangan nu cidekay.
nikasakuwakuwan
池上鄉（阿美語：Fanaw）位於臺灣臺東縣花東縱谷北段，東鄰東河鄉，南接關山鎮，西為海端鄉，北為花蓮縣富里鄉.
Kalokapuk
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kalokapuk. u kasalumaluma’ nu Kalokapuk sa, 259 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 715 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 296 ku tademaw, pakalatu 41%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 419 ku tademaw, pakalatu 59%.
Guyana
Gayyana buyu' (蓋亞那高原)
在這片高原的另一頭，藏著世界上落差最大的瀑布——天使瀑布（Angel Falls）
dadipasan
dadipasan 海邊、海岸、沙灘 thumb|Genipabu-Natal
ngangan nu Puyuma-Ariging
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
Futing-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)