cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ngasaw ngangan nu Pangcah-Ricoh,Licuh
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
Alexander De Croo
縮圖|Alexander De Croo
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Sayun Bulaw
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:mapalaway kakuniza:lubas kakuniza:tatayna kakuniza:tademaw
Raka
Raka
u sulit nu Hulam: 上蘇樂部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Raka. u kasalumaluma’ nu Raka sa, 26 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 76 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 69 ku tademaw, pakalatu 91%.
petun ngangan nu Rukay-Aholrongae
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Siku(Yang Mei Fang)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput (帝瓦伊撒耘基金會)
Uciha Sasukay
patektek nida
acawa:
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
wali
nipawaliyan
(kamu nu hulam：曬的)
waliyan
(kamu nu hulam：東邊)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
ngangan nu Pangcah-Conang
ngangan
Conang
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Polo’t
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
nipaluma-tangsuy, tangsoy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p254
kakuniza:nipaluma kakuniza:kilang
ki'
kakiliman (摘要)
Cung-huwa a kihemid (mitesekay a nipangangan: “Eriocheir sinensis”) singangan aca tu Sang-hay kihemid, u ngangan tabakiay kihemid anucaay sawaca a kihemid, u cacayay lamangan angangan mauzip i Cung-kuw mililis tu sacumudan nu bayu tu adidi’ay a kihemid.
sapamata kakung kalang (弓蟹科)
Taywan a sauwac maazihaytu uzumaay tusa, Lipun a ki' atu Taywan makubeciday a ki', nuayawanay angangan maliwaliwah i satipan, nuwamisan, atu nuwalian tu tabakiay adidi’ay a sauwacan, i nuwamisan Tan-suy a sauwacan ku yadahay, pangangan han Tan-suy a “ki'” satu zayhan kulit nu uzip landaw, pangangan han “ladaway ki'”, angangan tiniay i Taywan pangkiw nu sawalian malikid tayza i walibayu a sauwacan, satipan i pin-tung a kuwan dada’ iSe-cung a sauwac atu Bang-san uzuma maazihay tu, i I-lan nan-aw ku singanganay ki', iayaw singangnay tu Nan-aw ki'.
sakaay maydihay miduduc tu sauwac maselep tu ku naybayuay panukas,uyni u malepunay siwawa a ki', ayzaytu amihcaan zayhan mapatadas tu ku liwliw nu a enengan, mapeci’tu, mamin ku sauwac a hizaetu u i pabaway malecad tamelac tingalaw, u pilunguc nu katuuday tu kakitizaan. cunus tu caay katineng tu pahabay, paceba sa mizekep, miala mukan, haymaw satu maselep ku salaculan. nika sauwacay a ki' tu nikauzip,
Cealalupalantdlu
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Kdusan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yuangcumin, 132 ku tademaw, pakalatu 11%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan
Poland
likisi (歷史)
tusa a malebut idaw ku tulu (2003) a mihcaan sepatay a bulad, India (印度) Pakistan (巴基斯坦) nina tatusaay a kanatal masasakamu patahekal tuni ka lingatu ani kasa kamuan, sabaw tu cacay a bulad tusa a bataan idaw ku lima a demiad pasaluimengen nuheni mikuwan tuni kalpacaw.
1260年代—1280年代又被四大汗國之一的金帳汗國侵略，使波蘭元氣大傷.
13～14世紀波蘭和鄰國立陶宛大公國組成緊密的聯邦、兩國也經常在皇室上互相聯姻，最終波蘭立陶宛打退了分裂中的金帳汗國.
18世紀末期，波蘭-立陶宛聯邦極速衰弱，在神聖羅馬帝國境內的奧地利帝國、普魯士王國、和波蘭的老對手俄羅斯帝國三國聯手進行三次瓜分之下而亡國.
波蘭於1918年11月取得獨立，成立了共和國，史稱波蘭第二共和國.
sakaudip (經濟)
nika katukuh tu tusa a malebut idaw ku cacay (2001) a mihcaan kanatal adidi kumi cakaya tu cancanan mawada’ atu kitakit nu sakaudip cacelakan mahaymaw ku kangdahan, Poland (波蘭) nu sakaudip anika cunus nikatanayu haymaw satu caaycelak. milihida satu Europe a malasacabayay (歐盟), sakaudip nuheni kalamkam satu mucelak a kapah.
sasinguan nu Poland (波蘭宗教)
波蘭87.5%的人口信奉天主教，其餘的5%人口大多屬於東正教或基督新教. 現在已經很少有依然忠實虔誠的遵守天主教的傳統習俗.
zikuz
inuzikuzan 在後面的
mitupin ci baki tu wawa inuzikuzan nu batikal. 爺爺的單車後面載著小孩.
zikuzay 後面
sa zikuzay kaku a mumul. 我是最後一個離開的.
Laulauzan
Laulauzan
u sulit nu Hulam: 美園部落
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
petun ngangan nu Rukay-Balini
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
balalangad
sakalecad (種類)
雌性個體大顎較短，主要的功用是用來在腐木挖掘洞穴產卵.
matatakis atu sasaulangan (交配與繁殖)
讓鍬形蟲繁殖的第一步得先讓公蟲與母蟲交配.
但是如果母蟲已經交配過、或是不夠成熟的話就會用後腳把公蟲的生殖器踢開.
nika anu maminytu a patakis, atu caay henay kaedem sa u nikudanay a kuku’ tukuden nuda ku papangaan amiliyas.
【成功交配】使用圓形的箱子，以免母蟲跑到角落.
misanga tu kitidaan nu heni (產房布置)
等到確定有成功交配後，就可以將公母分開
Kasuy han idaw ku atekakay atu mamuniay, nuyadahan ani pilian sa “u kanus ku sapikedit anu makedit tu, u taludu’ ku  sapi buhang anu mabuhang tu” taneng ku muni’ nu atekak kapahaytu.
kilul sa amisa kapahtu amisupi tu kisut, kanca a epinpien aca
接著丟下一些防跌倒用的木片或樹皮、放果凍後就可以放入母蟲.
kilul satu pataydan tu saka caay nida katalaw amapulin u sapad atu paduh nu kilang, patengen tu kuotun han taneng tu pacumud tu lang a babalangatan.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
nikatatibay
(u kamu nu Hulan sa: 凌亂) kakuniza:Sabak Nubu
lalid
malaliday 連續的
malaliday ku udad nu benelan. 梅雨季節的時候雨下個不停.
hekal
patahekalen
patahekalen niza ku pada mipawali! 他把棉被拿出來曬！
tahekal
pulungen nu mita pahanhan a tahekal. 我們集體請假外出.
nuhekal
(kamu nu hulam：外面的)
nuhekalan
amana kau nuhekalan dada' ku pisakakawaw. 作任何事，別只作表面功夫.
Latvia
ceng-ce (政治)
u kamu nu heni, Latvia (拉脫維亞) i In-ou-yu-si cacayay tu padutuay a Balticyu (波羅的海) a kamu (binacadan), u sasakamuan nu Latvia (拉脫維亞) a binacadan, i zumaay Ul-yiu izaw ku misakamuay. Li-wo-ni-ya-zen u binacadan nu Latvia (拉脫維亞), u sasakamuan nu heni sa U-la-al-sakaputay nu kamu a Li-wo-ni-ya a kamu, heni han kahenawlan tu a kamu.
kaculilan (交通運輸)
(u kamu nu Hulam sa: 鐵路：總長2347千米，其中270千米電氣化鐵路. 公路：國家級公路線總長20227千米.  水運：內河航線全長350千米. 主要海港有文茨皮爾斯、里加和利耶帕亞.  空運：有里加、文茨皮爾斯、利耶帕亞三個國際機場. 拉有波羅的海航空公司、「拉特恰特」航空公司和「拉特帕斯」等三家航空公司. 波羅的海航空公司（AIR BALTIC）創建於1995年，是拉唯一的國際航空公司，國家占99.8%股份. 拉脫維亞國內主要以鐵路和海運為主.  當地交通：拉脫維亞公共運輸系統包括公交車、有軌電車和無軌電車. 每日5：30—00：30運營，部分線路22：30停運. 上車購票，票價0.2拉特. 行車線路不易掌握，車站和車上只標明起點和終點站. 計程車空車亮綠燈. )
u kamu nu Aliwsen
edapngiha
p,b,t,d,tr*,ch,k ,g,q,f,v*,hd,d,s,z,x,g,x^,g^,hm,m,hn,n,hng,ng,hl,l,hw,w,r,hy,y,h
petun ngangan nu Rukay-Dahalape
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171018 mituduh ku misalisinay a dabek atu balu taknip nu Dietu malaacawaay
再來是 送祖靈，也包含自己離世的親人. 我和大多數的祝禱師們一樣，在大火的映照下，淚流滿面. 有不捨，也有安慰；有感動，更有感謝.
Korea, north
Korea, north (北韓)
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 120,408 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 130 km2
nadipa'an/likisu (歷史)
Pe-hen-seng-ha ku sa i King-ze-zeng, King-zeng-ze cu-i u mizateng tu sehay cuiay a kanatal, izaw ku 120 mang a hitay, u sakalima katuuday nu hitay i kitakitay a kanatal. 2017 a mihecaan han sa izaw tu ku zau-ci-dan-daw-hey-dan-hul-seng 15 dan-daw-huy-dan mubahel a kawaw, 2018 mihecaan masatezep tu He nu pabalucu’ tu pangihaay. a sanaten cutuh nu key-zay patizeng, 2019 a mihecaan saayaway paheci ku Amilika izaw ku He a wuci ku Pe-han.
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Korea, north
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah(數量) sa mangasiw(超過) 207715 (2017.9).
kilakilangan
kamu nu hulam：樹林，林地
nipaluma-tanhwa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物Yuancumincu weiyuanhuy- Yuancumincu sapayu'ay a nipaluma2009-p269
lilis
amana paceba muisi' i lilis nu zazan. 不要隨便在路邊小便.
Ecuador
u ahebal nu lalaay sa izaw ku 276,841 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 6,720 km2
laylay (歷史)
據現今文獻，厄瓜多的歷史可追溯至三千五百年前. 當時在今日沿海地區已有部落散居. 1463年成為印加帝國一部分. 在西班牙人發現新大陸後，厄瓜多於1532年被西班牙人佔領，自此淪為西班牙殖民地數百年.
kalabangbangan
(u kamu nu Hulam sa:很茂盛)
Albert Pahimi Padacké
Albert Pahimi Padacké
nalecuhan ciniza i 4 bulad 23 demiad 1972 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Chad ayza sa ci Albert Pahimi Padacké, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 26 demiad.
nipaluma-kalakala
kakuniza nu mauzipay
hicahicaay(cong)：P. indica(Amilika a kamu)
Lavulan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Raysinay
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 81%, Pangcha(Amis) 3%, Puyuma 3%, zumazuma 3%.
sikalingatu
(u kamu nu Hulam sa :現在開始)
Lawrence Boston
Lawrence Boston nalecuhan i Cleveland, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Lawrence Boston i 1978 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 81, namapili’ tu nu Washington Bullets putiput.
Ukang
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ukang. u kasalumaluma’ nu Ukang sa, 288 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 700 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 89 ku tademaw, pakalatu 13%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 611 ku tademaw, pakalatu 87%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku) Tayan(Tayal) atu Yuwantan(Bunun). zumasatu katuud ku Hulalm intini mueneng.
Ken Austin
12 bulad 15 demiad, 1961 a mihca, Ken Austin, miunduay.
Recep Tayyip Erdoğan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Turkey
petun ngangan nu Rukay-Didiva
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
ni adepan a lisa’ a lalami’
我學會綁牛的方法叫「捕繩」,好專業好緊,老師說牛決對跑不掉.
kakuniza:Sabak Nubu
hukang
ngawa nu katalalan (牛的角)
牛角大約在1歲之後長出，其內部為空心的骨質角心，外面包裹著角套.
katalalan nu papadengan (牛的其他部位)
作為偶蹄目動物，牛蹄有四個趾，其中第三和第四趾最為發達，牛的奔跑速度可達每小時40公里.
tai’ nu katalalan (牛糞)
化學肥料的推廣和人們衛生意識的提高使牛糞作為肥料的意義有所降低，現在逐漸用發酵處理後的動物糞便取代，發酵過程中還可產生用於燃燒的沼氣. 處理後的牛糞還可再次作為動物飼料.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Uul Balaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
capi
macapi
macapi ku laku nu niyam. 我們的水田很近.
Posko
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Andrej Plenković
Andrej Plenković
nalecuhan ciniza i 4 bulad 8 demiad 1965 a mihcaan.
u kamu nu Auskan
kakiliman
Hulam a sulit: 奧斯坎語縮圖|kakitizaan nu Auskanu kamu nu Auskan, u sakamuan nu Auskan binacadan a tademaw, namakay Intu atu Ocu a kamu, Itali binacadan Sapeikeli a ciid nu kamu. malecday a ciid nu kamu, izaw Latin-Falisi kamu atu Wongpuliya kamu. Auskan a tademaw mueneng i Samonay、Kanpaniya、Lukaniya、Apulusu. kamu nu Auskan singangan namakay i BC 500 a mihcaan, u singanganay a paya', tadamaan a paya' tatusa: Pantina paya' atu Saypus.Apeinus a paya'. kamu nu Auskan saungay tu Latin bacusulit(字母) atu Sila bacusulit, naamahiza, nanu saungay kalimaan Italiay a bacusulit.
hukang
hulic (法律)
mipacukay tu katalalanay a tademaw u Musilin, sadikuday nu Yung-ci-ya wan-cao, micakay tu heci nu katalalan a pahelak han paadih tu katuuday amutiik.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
ekkum[svaí píd herieset
Leandro Barbosa
Leandro Barbosa unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay / mikilac zikuzay mimaliay. Leandro Barbosa i 2003 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu San Antonio Spurs putiput.
11 bulad 28 demiad, 1982 a mihca, Leandro Barbosa, miunduay.
Miguel Díaz-Canel
Miguel Díaz-Canel
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Cuba (古巴) ayza sa ci Miguel Díaz-Canel, 1960 a mihcaan 4 a bulad 20 a demiad nalecuhan. micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 19 demiad.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
et, pert víam pússtíst
Ulaljuc
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 19 ku tademaw, pakalatu 2%.
Ken Boyd
3 bulad 25 demiad, 1952 a mihca, Ken Boyd, miunduay.
Kosovo
Kosovo (科索沃)
u Kosovo (科索沃) sa i labu nu O-cuo, itiza i 42 35 N, 21 00 E
i yeban a si-ci (中世紀)
(u kamu nu Hulam sa: 當時的科索沃位於拜占庭帝國控制範圍和斯拉夫移民地區的交匯處. 1014年前科索沃由保加利亞人所控制，該年科索沃重新並入拜占庭. 12世紀末至1216年，科索沃以北的尼曼雅王朝兼併了科索沃. )
misateked tu ku ke-so-wal (科索沃獨立事件)
(u kamu nu Hulam sa: 時任科索沃總理的哈辛·塔奇於2008年2月17日宣布科索沃正式從塞爾維亞宣稱的科索沃自治省獨立. 在議會召開特別會議，由議員投票通過科索沃獨立，按照人民意願，成為「一個獨立、有主權和民主的國家」. )
ngangan nu Pangcah-Faliyol
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Ceroh
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Paywan, izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' sa tuud ku Hulam macamel itini.
u kamu nu Apaca
edapngiha(輔音)
濁音	v	z	ɮ	ʒ	ʑ	ʒʷ	ɣ	ɣʲ	ɣʷ				ʕ	ʕʷ
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
nasulitan ni Tuku Tiway Sayuen i 2021 a mihcaan.
Ksunu’
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 14 ku tademaw, pakalatu 6%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
petun ngangan nu Rukay-Galugili
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
ngangan nu Pangcah-Fasay
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
petun ngangan nu Rukay-Galugili
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
Rekat
Rekat
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 92 ku tademaw, pakalatu 23%.
台東縣鹿野鄉人數最多的阿美族部落（又稱務祿干、務錄台、務錄臺、鹿寮社）.
saizawam min ku talakaway katinengay a tademaw
(u kamu nu Hulam sa: 發展指數)
zumaay
uzuma
(kamu nu hulam：特別)
masazuma
(kamu nu hulam：改變)
nipaluma-tatakeli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
zumaay
sizuma
sizuma amana ka sa musakamu. 不要隨便亂講話. uncle.
petun ngangan nu Rukay-Galukli
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
u sapalawpes tu tuud
(u kamu nu Hulam sa : 消耗品)
nika sumadan nu maku
hang, nikasumadan nu maku,ayza sa pamata kaku sazikuzan a demiad. patatenga tu izaw ku mahiniay sa, zikuzanay a demiad.
petun ngangan nu Rukay-Galukli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
nika sumadan nu maku
nu sakapahay a ngatu yata tu, mabadabada tu, azihan u salengcay tu ku bukes i tangahatangahan. nazatengan nu sakauzip sa, izaw han ku akutiay nu balucu’ tatawatu mabelec, izaw ku caay pahanhan han mikuliay layapan tu nu ipabaway.
Ulay
Ulay（烏來部落）
u kasabinacadan, Tayal 95%, Bunun 1%, SaySiyat 0.5%, zumazuma 0.5%.
Uganda
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Korea, south
tapang tusu nu kanatal (首都)
ya Caw-Sen-Min-Cu-Cu-i-Zen-Min-Kung-He-Kwo heni sa misakamu, ami ku cacayay a kanatal pangangan, heni sa Caw-Sen kami, u Da-Han-Min-Kwo pangangaan han Nan-Caw-San a kanatal.
Nan Bea Han ayaw nu laliyas (南北韓分治前)
(u kamu nu Hulam sa: 進入四世紀以後，高句麗在鴨綠江流域興起，統一北部的各部落國家及滅亡漢四郡. 在西南部，百濟滅馬韓54國. 東南部的辰韓也由12國合併為新羅. 朝鮮半島形成高句麗、新羅、百濟三國鼎立時期，史稱「三國時代」. )
malaliyasay tu timul, amis (南北分治後)
(u kamu nu Hulam saa: 由蘇聯軍事政府管理的北部以及美軍政廳統治的南部，兩者在1948年後分別獨立為「朝鮮民主主義人民共和國」及「大韓民國」. 1950年6月25日，韓戰爆發. 因蘇聯等東歐共產主義國家缺席，導致當時美國等主導的聯合國投票發動聯合國軍支援韓國. 聯合國軍支援的韓國同蘇聯和抗美援朝方針指導下的中華人民共和國支援的朝鮮最終在1953年7月27日簽署停戰協定. 朝鮮半島沿三十八度線非軍事區劃分為兩個國家. )
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Moon Jae-in (Wuen Cay Ying 文在寅), 1953 a mihca 1 a bulad 24 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Korea, south (南韓, Nan-Han) ayza, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 5 bulad 10 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu South Korea (南韓) ayza sa ci Kim Boo-kyum (金富谦), micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 5 bulad 14 demiad.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Zheng Xiao Tong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
ngangan nu Pangcah-Firangan
ngangan
Firangan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Ku shu shu
u niyazu’ nu Paywan (Paiwan)
u Paywan (Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan (Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah (Amis) u Tayan (Tayal) u Puyuma atu Rukay (Rukai).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
sakahenulan
(u kamu nu Hulam sa:最重要的)
Central african republic
u siwkay nu kanatal(介紹國家)
u ahebal nu lala’ mapulung sa 622,984 km2, u ahebal nu lala'ay sa 622,984 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 12 demiad.
u sulit nu zuma a kamu(各國稱呼)
u sulit nu Hulam: 中非共和國
laylay歷史
(u kamu nu Hulam sa: 約10000年前，荒漠化使得狩獵和採集的部落向南遷徙來到中非北部的薩赫勒地區. 這些部落開始定居並從事農業活動，這個成為新石器革命的一部分. )
(u kamu nu Hulam sa: 在7世紀，中非已經有眾多居民居住，他們部分被幾大帝國統治，有加涅姆-博努（Kanem-Bornu）、瓦達伊（Ouaddai）、巴吉爾米（Baguirmi）和沿著上尼羅（the Upper Nile）以查德湖為基地的達富（Dafour）部落. 後來，多個蘇丹國宣稱擁有現今中非，並將其作為奴隸的來源，成為販售黑奴的交通要道. )
1875 a mihcaan Su-dan(蘇丹) a kanatal Su-dan(蘇丹) mikuwan tu ku U-ban-ci(烏班基Rabih az-Zubayr), 1894 a mihcaan tungusay tu nu Kang-ku(剛果),，1903 a mihcaan u Fa-ku(法國) tungusay nu U-ban-ci(烏班基Rabih az-Zubayr) （Territoire d'Oubangui-Chari）a lala’,1910 a mihcaan u Fa-ku(法國)  tungusay nu Ce-taw-fiy-cow(赤道非洲), 1958 a mihcaan patingen tu sakaku a cenbu, satu pala u pangkiway a ce-ceay(自治) Central african republic(中非共和國)（Répulique Centrafricaine), ci Pa-tay-le-mi-po-kang-ta(巴泰勒米•波岡達) u saayaway mala micuwanay tu cenbu,，1959 a mihcaan ci Po-kang-ea(波岡達) mapatay i kahetik nu hikuki, ci Da-wey-da-ke(大衛•達科)（David Dacko） ku micalukay mala mikuwanay nu cenbu.
kakitizaan atu wayway nu lala’位置與地形
Central african republic(中非共和國) i tini i amisan tulu du katukuh sabaw cacay a du an, uynian a kanatal i tini i fiy-cow-ta-lu(非洲 大陸) tu kapulangan a kasaupuan, u tinulan tayza nuwamisan pasayza nuwalian satipan u kakayzaan mucilil a zazan, u pingayawan a kakitizaan u sakahenulan mahamin a kanatal pulung nu hekal 62 bam 5900 pin-bang-kung-li(平方公里), Zung-bey(中非) a nuwalian nuamisan atu Su-dan(蘇丹) matatules ku lala’, nuwalian mitules tu timulan a 蘇丹, nutimulan a lilis u the republic of the(剛果共和國), satipan timulan u belaw u Kang-ku(剛果), satipan mitules tu Ce-may-lung(喀麥隆), nuwamisan atu Ha-de(查德) u laet tu bayu pakala tu cacay a malebud kung-li(一千公里), u nayay ku sacumut nu bayu lalabuay nu tukus a kanatal, talabu nu kanatal a lala’ satalakawsa uyni u adidi’ay sahebunghebung (起伏), palalicat tu talakaw pakalatu pitu lasubu a depa 9 kung-ce(公尺),nu Fay cuw(非洲) tepan atu timulan u satalakaway kakitizaanay.
caculilan nanum水系
i lalabu Zun-bia中非 a kanatal, mabalad u sauwac angangan a sauwac, izaw ku 烏班基河、沙利河、洛公河atu曼波河（Mambere）u diheb a sauwac masaenal ku lala’ tusaay a tukus ilikutay a lala’ atu talakaway a buyubuyu’an.
sakatusaay
(u kamu nu Hulam sa:屬於第二個)
Portugal
Portugal (葡萄牙)
葡萄牙是北大西洋公約組織和葡萄牙語國家共同體的創始成員，亦為聯合國、歐洲聯盟和經濟合作與發展組織的一員.
Kamu nu Putaw-ya (葡萄牙) 葡萄牙語
葡萄牙的官方語言是葡萄牙語，屬於羅曼語族. 葡萄牙語脫胎於古代拉丁語，在大約2,000年前由被羅馬同化的伊比利亞半島凱爾特人、琉息太尼亞人和伊比利亞人所使用.
pidademecan
madademec
(kamu nu hulam：比賽)
Lubas-Mapalaway-ngangan nu palisin
palisin-ngangan nu Lubas Mapalaway Cacudadan a kaput
nipaluma-kalaykay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
ngangan nu Pangcah-Fitolol
ngangan
Fitolol
nikatinengan
kakuniza:Lami' Kulang
Ulivelivek
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 100 ku tademaw, pakalatu 33%.
u saamisan a niyazu' nu Pusung kuyni. u angangan ku sakuizaway sa u "u buyu' amin i liwliw". kapah ku demiad, u zuma a kamu sa, "malalemeday" saan.
nipaluman-biyang
kakuniza:Sabak Tutuy 縮圖 biyang (小飛揚)
biyang(小飛揚)
binacadan a kamu【族語】布農 Babu Tu Ismud、撒奇萊雅 biyang、鄒 Cuun Mingane
sakakapah nu sapaiyu (藥效)
i sanek nu sapayu, cilecileminan, cupelak panihiw, sapisasa tu akuti’ pilasawad tu ledek, sakakapah tu masemetay caay kacalengecay, palasawad tu malebawaay ledek. angangan mingaay tu adidi’ay a cilekay u banic, siizangay puces nu menah makawaway madukaay a banges, masabenaay a cucu’, sipilasay.
(用途)
一般在使用的時候，會根據病情需要，選擇單獨煎水內服，或是與其他的中藥配伍起來聯合使用. 小飛揚草可以治療痢疾和菌劑，還能治療皮膚瘙癢和皮炎和溼疹等，還能消除乳房腫脹，也是煎水來內服，或是搗碎了外敷等.
nipaluma-kalapa
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【kalapa】ngangan (學名：Crossostephium chinense), duma a ngangan a kalapa, bayu a kalapa, u kiku a ngangan (compositae) 蘄艾屬 ci kalapa (Crossostephium)，nu Taywan a langawan.
mingaaya a sapayu (藥效)
kalapa mihepec tu lebawaw, teluhu’, milawpes tu nanum, patahekal tu bayduk, angangan nu sapingaay u kansicu, kapulinan a duka, payze u’hu’h, bituka, takulaw, lebawaw nu bayduk a adadaan, taneng sakay duka atu kuli.
mihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
papah mamin ku lilis, masasuala tu akaway, masadicem i kakaway ku papah, mamuni’ ku papah idaw ku banuh, tanayu’ han tul – lima a kunfun, ahebal han 0.5-2 kunfun.
(kamu nu Hulam:葉全緣，互生於枝端，倒披針形，葉柔軟具有革質，長約3-5公分，寬0.5-2公分. ）
(kamu nu Hulam:在秋冬季開花淡黃色， 花序為頭狀花序，頂生，呈半球形，直徑約0.3-0.7公分，絨毛多，為兩性花，周圍一列是雌花，雄花雌花花均為黃色且呈管狀. ）
(kamu nu Hulam:植株約30～60公分，成株呈圓形. ）
masadit ku papah, mahida u ngelap atu masa dicem i akaway, langaw han kala abuabuwan sangelac apuyu ku banuh, bangsis.
paluma (栽培要點)
【basbas tu nanum】caay katalaw tu kelah, matalaw tu yadahay a nanum, pananum sa hatanengen saicantu ku malalemetay, acaay pilalemetsa tu paplumaan, piadihai acaay pilakuyd tu cacaya a dimiad ku lalemed. Iputahay a langawan, anu maudad sa piadihi tu lalaliwan tu nanum masa takuwa.
Pabaluhay mulangaw sa kitucen ku mulangway nu ciit, pihamawi amikituc, misakapah tu wayway nu kilang, kya pabaluhay asi langaw nu ciitan, kya kapah kuni kadadecdec nu langaw.
(kamu nu Hulam:生長期應及時摘除枝幹上多餘的萌芽，並注意打頭摘心，以控制樹形，促發新枝，使樹冠豐滿緊湊. ）
kalapa han u papah ku aadihan, u kala lawlawan langlangdawan ku kulit nu balu caay kapiadih, mahicaay kiya ku saneng, sisa anu tahekal sa ku balu a pecuen tu, mukan tu yadahay nu kakanen, ekes satu ku langaw.
petun ngangan nu Rukay-Isitandra
ngangan
Isitandra (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
【學名】 Senna tora (L.) Roxb.
“ngangan nu samataan” kumuh (Leguminosae).
Ukraine
kakininan nu kanatal demiad(國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 24 bulad 8 demiad.
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
決明（學名：Senna obtusifolia），又名草決明、馬蹄決明、假綠豆，屬豆科決明屬.
sasahican (用途)
u satadamaanay (最重要的) a nganga’ayen (治療) nasapa’yu sa tapabaway ku idang, adada’ay ku tangah masinawalay ku tangah, pihacengay a cey-mu-yan (結膜炎)，mamenu’ay a mata, cin-kuan-yan. alahican kalauciya han nu babalaki a minanum, pakakapah tu culil nu idang, lihalay amutai’.
u dankace a langaw nida ki (比較) icelangan ku langaw nu hicahica a lutuk, u sakaicenagna nida midemec tu duma a lutuk sa maydih cinida mialaw tu damek (營養), sisa i tida i Bey-mey-cow kanatal sa u caay kadayum amipatay a lutukan kya dankace.
Ukraine
u hata (國旗)
u kulit nu Ukraine maylabuay nu hata ya kanatalay a sasitungus a kulit sa malecad tu: sipasiket tu kalawlalawan a masatisaay tuluay nu pitena a sadikec, i na mahiniay sa sipakay na muenegay i Ukraine katenesan i kasumamadanya Se-la-hu a niyadu’ a sasitungus a nipabacuan, sakusaan sa sipilayap nu Lo-say-ni-ya atu Ci-bu Rus a mamikuwanay hang sa nipikuwan. idaw aca ku maysakamuay, u sakatebanay a tatungusan masasingguay nu kamisama, masatuluay kakadadepit nu sikahenulan nu angil, susitey masasitudungay sa, ya nu ciwluay henay a kalaayawan a ziday ya Ukraine a binacadan sa, u singgu nu heni sa ya Te-li-ke-la-hu, sikalecad satu nu kalatuluay nu nidatengan a idih.
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
silec cacanan a kala sicedame sicecedaman imelang akutiay tu adidi’ namekan sa malikat ku mata, kapah mutaiy caay kasikata.
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
「頭目」是 部落裡的意見領袖.
Kuabar
Kuabar
u sulit nu Hulam: 古華部落
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Kuabar. u kasalumaluma’ nu Kuabar sa, 224 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 821 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 788 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku Yingcumin, 33 ku tademaw, pakalatu 4%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 94%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%,, u zuma sa, cay ku Yingcumin.
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
縮圖|malakapalay a papah. (掌狀葉)
縮圖|tuluway ku papah. (三出葉)
tusa kya malasakubaday a papah. (雙出羽狀複葉)
alubu
u zuma a kamu
u kamu nu Hulam：肩袋或情人袋,服裝上有口袋後也以此稱之
petun ngangan nu Rukay-Kabuara
ngangan
Kabuara (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
nipaluma-tatakul, tatakol
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物 Yuancumincu weiyuanhuy- Yuancumincu sapayu'ay a nipaluma2009-p265
kakuniza:nipaluma
Lubas-Mapalaway-pakakawsan
pakakawsan
nabililhan mukan kamu
我們從何所依
在風雨中站立
Lemiyau
u kasabinacadan, Paiwan 90%, Rukai 1%, zumazuma 3%.
simungay
(u kamu nu Hulam sa: 專屬)
nipaluma-dapdap
sasapayuan (藥效)
dapdap kala akeakenekan sapi’, sisa patahekal tu akuti’ nu udip ita, milawpes tu letek, paculil tu idang. tada sasapayuan sa u banic, lebawa, duka a adadaan.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
dapdap u xuan-hua-ke nu mihecaan nu lutukan a langawan, angangan han satanayu’sa milalad i lalaan, tulu a bataan idaw ku lima ku tanayu’nuni pi laladan.
masasuala tu akaway asipapah tu cacaya a batacan, numapulungay asipapah, mahida u buwa’ ku wayway nu papah, nikudan nu papah idaw ku adidiay a banuhan, idaw ku pituay nu sasulitan i papah nika caay ka adih, mamulmul kunu ayawan nu papah adidi kuni kasa lebungan, papah nu angangan mahida u balucu ku wayway, nuayawan nu papah a langdaw han masadit, belih nu papah han kala langlangdawan, idaw ku macelahay a banuhan.
(kamu nu Hulam:馬蹄金果實為蒴果，由2個分果構成，所以種子有兩粒且為球形黃褐色，有宿存花冠. 開花期在4月，大約在暑假7~8月為結果期. ）
四、tanu lutuksa mikuwan (kamu nu Hulam:雜草管理)
(俗名：小金錢草、荷包、肉錕頓草、金鎖匙、黃疸草、小馬蹄草、螺丕草、小銅錢草、酒杯窩、小蛤蟆碗、雞眼草、小燈盞菜、小迎風草、小碗碗草、小元寶草、落地金錢、金挖耳、九連環)
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
masasetset tuyda a labi
cumud sa ku sayaway a hitay, mausaw, kina cacayan mu cucuk tu iluc nuawk, talikunay sa caay pika kuykuys aca, caypi sa
sakinatusa anipi debung
baluduh saan ku kamu nutumuk. tatenga’ maedem ku cacayay a lipay, malaliwasak ku dadan nu hitay micumud i nyadu’,cacay
tuduhan ku nyadu
u saka tuduh nu takubuwan, u saka buliyas nu binacadan nu sakidaya, usasemsem nuhulam ulamal kyai, anucaay kaw lamal
nipaluma-kalaysi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
pihinangan nu binacadan
takubuway amu enengay a tademaw. sakamu satu ku san bansya: ” malekep matuduh ku takubuwan “ saan amin kukamu nu
sayaway masaupu anyadu
u sakul micapi tu nu tipan i aadupan, tuyda al abi pakayni ipi daduman a panan mulaliu, tanin nu nyadu i cebecebedan milimek masaupu. u cipawkan dungdungen nuheni ku sawac nu namaka sabatuway, tahekal i dadisapan nu bayu', muliyut aca micumud tu sawac nu cikasuwan, tayni i bunelan. u cidaldalan nama laday atu cipawkan, miciwali i nuamisan nu lidaw itidatida satu muenang. u ciwidiyan namaluyaluy i cipawkan atu cibalbalan sa, makatukuh i bayusa u besuc nuheni tatimul, i pahutinan takuwalen nuheni talabun nu buyu’ tidatida satu tah ayda. u takubuwa a nyadu’ namalu ayaw tu kuheni mulaliw, sa cacaysa taydan nuheni i cascas mukayakay tubuyu' milimek i laelaedan nu ba'tu. katukuh i nika tapabaw nu namaka sakulay a masakapahay, tayni muwala tuheniyan, tawya mudebu. nukaunyadu’ nu takubuwan cay tu kahacica ku tademaw, adihsatu ku tumuk tu tademaw nu takubuwan cayen tu kapapina sa, tahinaen kyai tu tademaw nu nyadu’ dateng satu ku babalaki nu nyadu’ay tadatahina tu kutademaw,ahinaen kyahaw micidek misanyadu’, kanahatu aycuw aca patideng tu nyadu’ nay eneng han twaca i sakul midapu hantu nu katuuday kyu eneng satu isakul madadapu katukuh ayda. kakuniza:saydan atu micudaday 2018 kakuniza:Nuwatan o Kumud kakuniza:Sakizaya
Leon Benbow
Leon Benbow nalecuhan i Columbia, South Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Leon Benbow i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 27, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.
petun ngangan nu Rukay-Kadhangilae
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
kakuniza:ngangan
sakalah micucuh
(u kamu nu Hulam sa: 積極推廣)
Lebanon
likisi (歷史)
(u kamu nu Hulam sa: 黎巴嫩過去曾經盛產香柏，這些參天巨樹都是鄰近國家的重要建築材料. 這些有關黎巴嫩的零散記錄，都可以在舊約聖經裡看得到. 後來，羅馬帝國占領黎巴嫩，並修建舉世聞名的巴爾貝克神廟，該神廟是世界上保存最為完整的最大的羅馬古建築之一. 由於黎巴嫩扼守亞非歐戰略要道，所以不少民族都曾經占領過黎巴嫩. )
sakay nu aidangan (旅遊)
(u kamu nu Hulam sa: 具備7,000年人類連續居住歷史的比布魯斯是腓尼基22個字母的誕生地，這22個字母是現在的希伯來字母、阿拉伯字母、希臘字母、拉丁字母等的共同源頭. )
Rgyax
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Chad
u siwkay nu kanatal
u Chad sa i labu nu Africa, itiza i 15 00 N, 19 00 E
hamin nu tademaw sa 11,852,462.
laylay(歷史)
nika upabelihay (反政府) tu cenbu u hitay  mikeliday sakakaay a hitayan  macaculi ku lalabuay, sazikuzay(結果) ci Hay-san-ha-pu-lel pakademec (贏)tu nika ngangayawan tahkal satu mala cung-tun,nika i1990 a mihcaan mapabelin nica ku sakakaay a hitay ci Yy-de-li-se-de-pi, 2003 a mihcaan malingatu, Su-tam satipan macacukah(衝突) i a ci Ta-bu, satu(使)  Chad(查德) a lilis a kanatal caay katanektek(不穩) ku kawaw nu kanatal.
ngangan nu Pangcah-Inaran
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Chad
cen-ce(政治)
(u kamu nu Hulam sa: 查德的法律建基於法國民法和查德的傳統法律，後者不會干預公共秩序和憲法保障的平等. 雖然憲法賦予查德獨立的司法系統，但大部分重要的司法人員都是由總統任命. 最高法院和憲法委員會是查德的最高司法機構，最高法院由一名經院長和其他15名成員組成，各成員都經由總統和國民議會任命，採用終身任期制. 憲法委員會由9位法官組成，任期9年，委員會有權在法律、條約和國際協定實行前進行審轄. )
cence keni a kakitizaan(行政區劃)
Chad(查德) maha u kananatal a nikenisan lasic tu 22 a kakitizaan, uynian a zazan  i 2003 a mihcaan a kakitizaan a kasilacan a mikawaw, mikutay tu nuyanay tu a kenis tu sabaw sepat, paykakitizaan izaw amin ku cacay Tung-tung ku mikayawaw tu sakakaay nu mikelitay.
Lubas-Mapalaway-pilitemu' tu pauzipay
pilitemu' tu pauzipay
diputen ku wawa nu sakizaya / 護佑撒奇萊雅族子孫ay
nipaluma-tatemun,tatemon
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p69
Kenuy
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
ngangan nu Pangcah-Inatol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
petun ngangan nu Rukay-Kadrangila
ngangan
Kadrangila (nu Rukay-wutay)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Ren’ai
kakitizaan (地理)
全鄉幅員廣闊，面積1,273.5312平方公里，與雲林縣面積相近，是全臺灣面積第三大的鄉鎮，其行政中心位於海拔高度1,200公尺的山地. 2013年3月27日早上發生6.1級地震，震央位於仁愛鄉，深度為15.4公里.
u kakitizaan nu Jin-ai-siung ahebal aca, meam-ci 12735312 ping-hung-kung-li, hatiya nu Yun-lin-sing macapi tu ka ahebal, u sakatulu tu katabakiay a  suing-zan, u cing-ceng-cung-sing i hay-ba 1200 a mkung-ce katalakaway a buyu’. 2013 a mihecaan 3 a bulad 27 a demiad i sananal maninel tu 6.1 a ci  katabakiay, ya ninel i satabakiay i Jin-ai-syang, i labu mulcekay sa 15.4 a kung-li.
pikuwanan a kakitizaan (行政區劃)
春陽村（櫻社／史努櫻 Snuwil／荷戈Gungu／Hogo、德魯灣／塔羅灣 Tarowan）
萬豐村（曲冰／干卓萬 Kantaban、姊妹原）
tademaw (人口)
歷史人口
1981	15,526	—
台灣最美橫貫公路－中橫公路
mipatadas tu Cung-heng-kung-lu a zazatengan sa, nu makai sapiadup i buyubuyu’an a zazan,1914 a mihecaan u Dipun henay ku mikuwanay han,ya Dipun izaw ku limaay a mihecaan ku pidebung tu hwan a binazadan a sa pikuwan a lekakawa, mikilid tu Tay-lu-ke ngangayaw, na makay Li-uo-si helun sapakayzan a zazan malasapikuwanay tu hun a zazan, i zikuz sa ya Li-uo-si sapieking a lekakawa,1956 a mihecaan ci Cyan-cing-kwo cung-tung mikinatudung
Lubas-Mapalaway-pasakapah tu imelang
sakatinulu 第三小段
i tapukuwanay u likat nu bunac sa u saculcul a di'tu / 天上的星星是使者
sakaaumay 第五小段
u papah nu paza' ku sapibihbih nu maku ku nikabulah nu misu / 用蕉葉拂去您的牽掛
masatekeday a sulit(單字)
mipes / 噴霧
id'id
id'id han ku tulakuk asu'.
Lubas-Mapalaway-teka
i buyu'an ci kadabuwang
u tuas ci lubas
u kamu nu Alapo
sakiliman
hatizaay a kakitizaan a kamu mu Alapo, u kakuniza nu sulit atu kamu, caaykatineng. pulungamin nu Alapo a kamu, u lekuay(整體) a kamu. mahizaay, anu miazih mayza i kamu_nanam(語言學), caaykalecaday a kamu, anu miazih mayza i pikwanay(政治) atu binacadan, u lekuay kuheni. anu u lekuay kuheni, izaw 4.22 a yi musakamu tu Alapo a kamu. anu paykakitizaan a kamu caykalecad sanay, caykadayum miasip pina ku kamu nu Alapo, usakaza u malaliday a kamu ku kakitizaan a kmu nu heni, inayinay' ku salaedan(界線) i laed nu heni. ilabu sa, Ayci Alapo a kamu sakayadahay musaungay ku tademaw, maka 5400 a mang, kayadah tu zuma Sanmite a kamu.
阿拉伯語也從其他語言中借入了大量詞彙，如早期從希伯來語、希臘語、波斯語、敘利亞語，中期從土耳其語，當代從歐洲語言（主要是英語和法語）.
nilecuhan ato pangangan
lecuhen ku Sakizaya a tademaw, iza ku pangangan, sakasipinang miawaw tu cimacima a tademaw. u babalaki ku panganganay. anu iza ku masila’ ku manah, hinaimelangay, hinatangicay a lutungay, mitakus tu mapalaway a paedaw a miliyaw pangangan. anucaay, u babalaki sa nu luma’ ku situngusay a pangangan. i labu nu babala:ki nu luma’ mipili’ tu sapangangan. nutatama sa, i baki mingangan, u tatanay sa i bayi mingangan. sisa, mapahalhaltu ku sanganganan nu lalecuhen a wawa, mulecuhtu yika lutungay, mitakus tu laluma’an, mibetik a pasebana’ tu nababalakian. pakalemed tu uzip tu baluhay a tademaw nu luma’.
nipaluma-debu
u zuma a cidekay a kamu
Taluku: x
Saysia: x
Awmay
kakaliman(摘要)
salaedan(界)：動物界 Animalia (aadupen nu salaedan)
Kudrengere
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
mahedaw
(kamu nu hulam：遺失)
Kuhkuh a cacudadan
tatuni' nu cacudadan
amica anu kakatuud ku tademaw, kilulen tu kunisulitan tu nayay a tatuni’ a cacudadan, nika izaw henay ku paceba sanay mi bakah tu tatuni’,adada ku tangah nu cacudadan, adasay u midangay a labang atu binawlan taneng mapulung mipuput tu liwliw amilisimet, azihan satabutabu sa ku tatuni’ mipazeng i cacudadan mabiyalaw tu ku saydan atu micudaday, ami pihibangan tu mipaydang tu i cuwacuwaay a tademaw binawlan tuyni i cacudadan miazih atu cabay i cacudadan, anu i cuwcuw izasaca ku tatuni’ anu u cana kuni alaan a tuud tayni i cacudadan hawsa azasay u binawlan a alaentu kunialaan atuud pataluma’, kasadep amana pikayadah tu tademaw tu pakayniay tatuni’ i cacudadan satu panukasentu ku tamelacay a cacudadan, angangan hawsa u cacudadan ku milisimetay, anu maydih i tamiyanan a papiedap miala tu tatuni’ kyami hawsa a midap tu kami, anu izaw matepa ku tademaw hang tatenga a ciniza ku mibakahay sasa akapah amabaking tu cacay malebut tusa lasubu katukuh enem malebu a kalisiyu ku baking, ayza ku cacudadan lingatu sanay mipahabay tu lutuk, aca u midangay a labang sakacaawtu i cacudadan silutukay a lala’ palakat tu kazizeng.
Republic of the Congo
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Denis Sassou Nguesso, micakat a demiad sa i 1997 a mihca 10 bulad 25 demiad.
daduyay
daduyay （法官）
Republic of the Congo
cen-ce政治
(u kamu nu Hulam sa: 2006年7月30日，剛果（金）舉行總統和國民議會選舉. [23]8月20日，獨立選舉委員會宣布，總統選舉中無人獲得50%以上的選票，約瑟夫·卡比拉和讓-皮埃爾·本巴進入第二輪選舉. [24]10月29日，第二輪總統選舉舉行. [25]11月15日，獨立選舉委員會宣布，卡比拉當選總統. 12月30日，安托萬·基贊加被任命為總理. )
siteked
siteked kaku tu misaluma'ay a kawaw. 我獨有蓋房子的工作.
Tekelay
kakaliman(摘要)
salaedan(界)：動物界 Animalia (aadupen nu salaedan)
nilaculan (內容)
縮圖|Tekelay muisi tama(公的)
Rodrigo Duterte
3 bulad 28 demiad, Rodrigo Duterte, u misingkiway. 1945 a mihca nalecuhan)
petun ngangan nu Rukay-Kadrava
u siwkay nu ngangan
Rukay-wutay a ngangan
sulitay
縮圖|sulitay sulitay
kaliwmahan
(kamu nu hulam：農作物)
selitdu
縮圖|selitdu selitdu
Ibrahima Kassory Fofana
Ibrahima Kassory Fofana
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 15 a demiad 1954 a mihcaan.
nipaluma-kalemet
kalemet
(俗名：山豬肉、早禾樹、燒公樹、著生珊瑚樹、高攀珊瑚樹、香莢迷、外國冬青、沙糖木、鴨屎樹)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第二卷(增訂一版)p601 珊瑚樹 821215 版
ngangan nu Pangcah-Kakitolo
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
nipaluma-atipelec
atipelec
(俗名：留求子、史君子、五稜子、冬均子、病柑子、杜蒺藜子、水君木葉、山羊屎、色干子、色乾子、色干根)
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
dumasatu (其它)
nuni kasingangan tina langawan namakayni i tademaw, namahida yu mukasi idaw ku i Pan-coay a niyaduan, idaw ku cacayay a  misaydangay ci Kuo-se-cun sakamu sa, hina miala' cinida tu heci nu atipelec sapingay tu nu wawaan a imelan, sisa dateng nu tilu a tademaw, pangangan han tu kina langaw u atipelec han.
kakinkiwan tu sasapaiyuwan (藥材鑑定)
uhekal kala lumelumenian katukuh tu kiyukiyuwan kunika lumeni' ku kulit, malikad a adihan ku pudac, satanayu' sa kunika kimulmul atu makimulmul, pelaen amicikcik mahida u bunac kunika lima ku madiicemay nu kuku', inikadiceman nu kuku' kibetul ku paduh, teban hantu makimulmul nai' ku labuay, atekaksa ku paduh, u sasapalan a paduh han duhepic hina hetik, heci nu papahan kala lawlawan sangsanglacan ku kulit, tusa ku sasemaan nu balu, maputun kunika pelaan nu sasulit, idaw kusi simalay, adidi' kunika bangsian, kala sicesicedaman ku sanek.
(kamu nu Hulam:本品種載錄於《中國藥典》2005年版，定為中藥使君子的法定原植物來源種，主要透過性狀為指標，以控制藥材的質量. 傳統經驗則認為以個大、色紫黑、具光澤、仁飽滿、色黃白者為佳. ）
paliyun
paliyun kaku tu zikuc amana pibuhat tu panan. 我要換衣服的時候不要打開門.
Huang Siaw Mi
kakaliman(摘要)
kulus(門)：脊索動物門 Chordata (kulus nu aadupen)
misitekeday a wayway (形態特徵)
縮圖|Huang Siaw Mi sanglacay ku kuku'
manamuh tu misamapulin
Rinahem
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rinahem. u kasalumaluma’ nu Rinahem sa, 327 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 913 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 787 ku tademaw, pakalatu 86%.
ninel
sausi han ku sakatalawan bakahai ku cayay kasausi widasa ku kiliman "anu mahetik, maluyuh, mapeci'" a cacanan.評估風險然後予以排除是必要的評估重點是找出「會掉、會倒、會破」的東西
sisa mipalasul tu sakabaluduh a kabang.然後準備好緊急避難包
Rinahem
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
miida
Bunuk 依賴 Imi 工作.
Rinahem
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
ninel
anu maninel saungay sa mangaleb ku katalawan地震時越移動越危險
sisa hican amusikul ku tangah atu liel .然後設法保護好頭頸部
tangah atu liel usabaeketay nu udip nu mita, amana padukayi ,頭頸部是比較重要的器官，不要讓它們受到傷害
ngangan nu Pangcah-Kakopa
ngangan
Kakopa
Nuno Gomes Nabiam
Nuno Gomes Nabiam
u cunli (總理 Prime Minister) nu Guinea-Bissau (幾內亞比索) ayza sa ci Nuno Gomes Nabiam, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 2 bulad 28 demiad.
ninel
u saudip nu tademaw ku kalihalawan因為人命比較重要
paculil
(kamu nu hulam：開車)
ngangan nu Pangcah-Kakopa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
petun ngangan nu Rukay-Kadrevara
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
kakuniza:ngangan
United Arab Emirates
laylay (歷史)
1892年，特魯西爾阿曼各國與英國簽訂條約，接受英國的獨家保護，不與英國以外的任何國家發生獨立的外交往來，歸屬英國駐波斯灣總代表節制.
cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku cacay (1971) a mihcaan pitu a bulad, itida i Dubayy (杜拜) pikagian henay sa, nu enemay a kanatalan milinzi misulit tu sinfa, pabalucu patideng tu A-lan (United Arab Emirates (阿聯), u A-puta (Abu Dhabi (阿布達比) ku linzi mala sudu. sabaw tu tusa a bulad tusa a demiad,A-lan (United Arab Emirates (阿聯) mihapu patideng.
nipaluma-kalimutuc, kalimotoc
kalimutuc, kalimotoc
(俗名：枸棘、天精、地精、青精、明眼草、羊乳、仙杖、仙人杖、卻老、卻暑、地骨、地骨皮、苦杞、甜菜、地仙、地仙公、枸繼、枸繼子、西王母杖、杞棘、地節、三青蔓、象柴、雪裏珊瑚、赤寶、托廬等、枸棘子、甜菜子)
Leung Chun-ying
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
maselep ku 熱量 nikaydih, nika 營養師 patutud tu kamu paseni’ han tu adidi’ay a simal, idau ku nipadang tu 維生素A nikaydih.
尤其鐵、鈣和鎂含量比一般深綠色蔬菜含量高，
nipaluma-awasyang
awasyang
過山香
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
paceba
這個人習慣欺騙小孩子.
nipaluma-datay
demiad (氣候)
manamuh tu alihaay suesuemetay a demiad, matalaw tu cueded, u sakapahay a nilangaw a undu sa i tusa a bataan katukuh i tusa a bataan izaw ku walu a undu, hinaadih i baebaetuan, i masa uncungay a bukelalan idaw tu malakalak itiza, ayda nu tademaw a nipaluma sapisalangat.
nipaluma (播種)
maydih a paluma tu datay sa, pahecek han kapah tu, atu mahida nu paanip a pacelak a paluma, anu talakaw padeng mihacacay han mipenec a pacelak. pahecek han ku yadahay, nika sapahecek a kaway anu hida nu sapul kasenun sa tabaki malakilang tu, kyu katuuday a tademaw hida u sapul ku nipaluma niheni.
cilekay (蟲害)
（kamu nu Hulam：主要蟲害為蚜蟲引致的煤煙病、星天牛幼蟲侵害基部及粉蚧. ）
bihkac ni Edek
kamu nu hulam：彩虹
Kenya
nadipa'an (歷史)
i 1963 a mihecaan, na mipili tu cung-tung ke heni, matademec ku masakaputay nu i Afilikaay a binacadan. i malecaday a mihecaan sa, mapatizeng ku misateked a ceng-bu ku heni, i sabaw tusa a bulad sabaw tusa a demiad mipangiha’ ku heni tu nikateked nu Kenya, mamin tu ku nikuwanan nu U.K. tu pitu a bataan a mihecaan. i 1962 a mihecaan sa, mapatizeng tu ku Kenya kung-ge-kwo, nika izaw i labu nu masakapatay nu U.K. hananay.