cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
u niyadi’ a tademaw nu Butud (蘭嶼), pamihcaan tusaay a bulad atu tuluway a bulad milunguc kuheni tu sakayadah nu timu nika sepatay a bulad katukuh izaw ku enemay abulad malingatu amisalil tu timu, unipanutekan nu niyadu’ sa u tumu a cacay ku sasalilan, u duma a buting palisin muala uynian ku tatengilen nu labang amisawantan (問題), itiya I pibutingan a bulad sa kapahaw tananum kami u midangan a tademaw?
飛魚對達悟族的sakangaay意義：海洋文化及傳說蘭嶼會有飛魚祭，其實來自一個神秘的古老傳說：
naida ku kamu nu sumamaday u timu atu itidaay a tademaw sakamu sa namakayda I sumamaday a kasenengan a kamu, anumisalami’ laedus palamelen hicahica a buting sa ku kamu anu palamel musalami’ sa idaw ku imelangay nu tademaw,
原本會將所有魚類、海鮮（包括飛魚）一起烹煮的達悟族人，卻有許多族人因為吃了飛魚而生病，於是有隻黑翅飛魚託夢告訴老人：煮飛魚時應該要用另外的鍋子，不該和其他魚類、海鮮共同煮，並告訴老人飛魚的種類、捕撈季節、禁忌、捕捉儀式及食用方法，傳承到現在蘭嶼飛魚祭會有的禁忌、招魚祭、終食祭.
na ida ku iumeni’ay a sakubat niya timu pasepiyan pasubana tiya babalaki anu musalami’ kamu satekezen ku nabi’ amana palamel tu hicahica a buting, pasubana’ apasubana’ aca tu babalaki yadah ku mahicahocaay a timu, yu pasalilan tu timu sa idaw ku pilisin, idawaca ku kamu tu ahican kunikan, u dutus nu Butud (蘭嶼) ayda pibutingan pisalilan tu timu a lisin, tusa ku panutekan a lisin, sakacacay sa pitakusan alisin sakatusa sa pahedekan a lisin.
tabaliay a timu idaw ku lisin, pisamisii amana ka petelac (錯誤), amana pihantay(日語). (大飛魚祭禁忌，小心觸犯：)
(一)la’dus ami tiyun tu balunga nuheni. (不能踩踏拼板舟船艙)
(二)la’dus amitiyun tu salil nuheni. (不能觸摸漁夫漁具)
(三)la’dus micapi tu papacukan atu papawaliyan a kakitidaan. (不能進入家戶飛魚作業區及曬魚區)
(四)la’dus amababalakas I nu sasaan nu niyadu’ a minatu. (不能在部落下方的招魚港嬉鬧)
(五)la’dus misakamu tu la’dusay a kamu. (不能罵髒話)
(六)la’dus mibakah tu ba’tu. (不能向海裡丟石頭)
最北端的長濱鄉，靠海補魚的阿美族人每年的5月份都要辦海祭，這次特別端出達悟族神話傳說裡的飛魚當主角，不過不是要搶達悟族飛魚祭的風采，只是用來宣傳觀光. 長濱鄉長陳德成：飛魚統稱為海祭，叫Sacepo，才是我們的那個名稱，活動的主要名稱就是Sacepo這樣子.
Cencu
Cencu藏族
藏族通過藏傳佛教，對周邊地區的統治民族產生影響. 元朝時的蒙古族上層，清朝時的滿族上層，麗江地區的納西族上層，都接受了藏傳佛教信仰，生活、習俗、文化等也都發生了不同程度的交融.
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
makaamis a nuyadu’ Ciwkangan, u mibutingay ku sakaudip nu Amis, tumihmihcaan limaay sa a bulad misalisin tu nu bayu a lisin, yada sa izaw ku tengil tu bali namaka Tau(達悟族) nu di’tu a kamu palatadamanay (當著主角) han ku timu, nikasa caay kawmami alaw tu lisin nu Tau(達悟族), u sapakatineng a cacay tu midangay a labang, yu Ciwkangan a tapang ci Cen-de-ceng(陳德成) a kamu, tu lisin hananay u tatengaay sa u “Sacepo”han,  yu malikuda ku minawlan sa uyniyan ku kamu u“Sacepo”hananay.
Cencu
Cencu藏族
Cencu atu Cincen kawyun a Menpa binacadan, Lupa binacadan, Siaepa-zen a binacadan hatidaaytu nu tenes mapulung maudip, caay ka putun ku kalecabay nuheni. ci enem se ci Dalaycen-yinciacuo itidaay a nilecuhan i Menuo a Menpa a binacadan. Cencu u sapikiluk tu Cenyi a sulit nu Cenwen, alaen nu Pu’dan, Sicin a tademaw sipikiluk nuheni tu kamu.
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
u timu tu mihmihcaan sepatay a bulad makatukuh enemay a bulad, tayni i Taywan makatimul a mingaduy, caay kaw Butud a Tau a tademaw (蘭嶼達悟族人) acacay ku makalalaay u makatimul a amis idatukumakalalaay nikasa I tini I bungka nu Amis, inayay ku balucu’ tu timu hananay a lalangwan, palacacanen han nuheni ku timu. Ciwkangan patademaway a tapang ci Kau-de-yuan nami salising tu kinacacayay nikasa caay kaw timu ku salisinan nuheni u bayu a lisin, yu malcapu amin ku niyadu’ taydamin i dadisapan a mukan tu buting, nikasa nai’ kunu Butud a Tau a tademaw (蘭嶼達悟族人) a timu a lalangawan. Nika u Ciwkangan a tapang ci a Amis a tademaw palasa tatamanay a kakanen ku timu, maydih amin tenteng tu katuuday a midangay, amin buwah tu aidangan.
Cencu
Cencu藏族
藏族與青藏高原上的門巴族、珞巴族、夏爾巴人等民族長期共同生活，交流密切. 六世達賴倉央嘉措就是出生於門隅的門巴族人. 藏族用來記錄藏語的藏文，也被不丹、錫金等地的人們用來記錄自己的語言.
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
每年5月間是飛魚飛來的起點，飛魚隨著dihen黑潮洋流來到東海岸，不僅在地的阿美族、噶瑪蘭族的海祭，捕撈飛魚來祭祀海神，祈求豐收，甚至還會吸引宜蘭、台東甚至南部的大型漁船來東部捕撈，甚至利用飛魚產卵的習性，誘使飛魚在草蓆產卵，導致飛魚收穫量減少，甚至「海祭捉不到飛魚」情形.
Cencu
Cencu藏族
itida i Kancincun- dencen kalalitemuhan a Cenli saliningan, idaw ku nikakenihan a malaliday nu Cencu a binacadan, u Cenyi nami ku sakamuen, itini i labu musakamuay tu kamuan, mahida u Ciazen-zen, Muya-zen sa, caaya kaw kakatenengananay a binacada, palu Cencu han namin nu Cunha-minkuo kunhekuo kina binacadan.
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
tu mihmihcaan linaay abulad malingatu tu ku satimulan a Amis amisalisin tu bayu, itiya sa u kalesukan nu timu a buting, timu a buting mikilul tu dihen tayda i katimul nu bayu, caay kawAmis a cacay idaw ku Kanalan a lisin tub ayu, yu misalil tu timu kuhenisa itawya a misalisin tu a Di’tu nu bayu, sakasaan nuheni sa maydih a yadah ku nisalilan tu timu, alahican sa (吸引)mikihatiya t uku Yilan, Pusung idaca kunu saetip a tabakiay a balunga tayni mikihatiya a misalil tu timu, alahican masabana’ nuheni ku sasiti’kuk a timu maemin tunuheni maala sisa inayi’ tu ku sasiti’kuk a timu manay inai’ t uku sasalilan.
飛魚是阿美族、噶瑪蘭族海祭一定要用的魚，本地漁民主要使用舢舨、漁筏撈捕飛魚，捕獲量不大，因為不敵外地大型漁船，導致漁業資源枯竭，為了確保原住民有飛魚可抓，要求縣府訂出相關的飛魚禁漁措施.
sapalaylay a paw-ciyn
sapalaylay a paw-ciyn家傳寶劍 cay palutatenga tu udip a icelang, acacay kala ciyang- cin不相信自己的意志，永遠也做不成將軍. yu mukasi a ziday, idaw kida wam atu wawa a maladay milepacaw.春秋戰國時代，一位父親和他的兒子出征打戰. uwama lala ciyang-cin, u wawasa u subayu’ henay.父親已做了將軍，兒子還只是馬前卒.
Cencu
Cencu藏族
在甘青川滇藏交界處的藏彝走廊，分布著一些深受藏族影響的民族，大多在外使用藏語，在內使用本族語言，如嘉絨人、木雅人等，列為未識別民族，中華人民共和國政府將這些族群認定為藏族.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing
sapalaylay a paw-ciyn
masuni aca ku bangkak, masuni ku sakalahitay, wama mukidkid tu pana’uduma pahecek han tu pana’.
又一陣號角吹響，戰鼓雷鳴了，父親莊嚴地托起一個箭囊，其中插著一隻箭. sakamusa kidawama “win isa u sapalaylay nu luma a pana’” keliden tu icelang nika laecis amuhuduc”.父親鄭重對兒子說：「這是家襲寶箭，配帶身邊，力量無窮，但千萬不可抽出來. 」widasa u masakasenengan a pana’ nu kibetulay nu banges nu katalan a nusangaan, palilis han tu malikatay a angtang, tahekal ku kikul nu pana’ adih han ukapahay a zaliw ku sapisanga u banuh nu ayam ku sapisanga.那是一個極其精美的箭囊，厚牛皮打制，鑲著幽幽泛光的銅邊兒，再看露出的箭尾，一眼便能認定用上等的孔雀羽毛製作. idaw ku sapalaylay a pana’, macunus ku balucu’ nidawawa, tanunamuh sa, maanub maydih amucudu tidapana’ apawayway,  matengil i tangila ku suni nu pama; uada nu sakakaay maputun nu subayu’ mapatay.因為有了傳家寶劍，兒子信心大增...兒子喜上眉梢，貪婪地推想箭桿、箭頭的模樣，耳旁彷彿嗖嗖地箭聲掠過，敵方的主帥應聲折馬而斃. aw, nipakelid tu pana’ u matalulay kida wawa, nayi ku katalawan.
果然，配帶寶箭的兒子英勇非凡，所向披靡. masuni ku sapahanhan a bangkak sa, yawaw catu pakahemhem tu amakata sananay, caay tu pakadateng tu kamu nuwama, mangaleb ku nika pasenenh maydih amu huduc tu pana’ miadi anu mahicaay.當鳴金收兵的號角吹響時，兒子再也禁不住得勝的豪氣，完全背棄了父親的叮囑，強烈的慾望驅趕著他呼一聲就拔出寶箭，試圖看個究竟. sadep saca maekek. Ulabu alaw…. umaputunay a pana’ labunida salacul tu pana’ ucacay maputunay a pana’驟然間他驚呆了. 裡面竟然是...一隻斷箭，箭囊裡裝著一隻折斷的箭！
alaw nikunuyan aku u maputunnay a pana’…..mabiyalaw kida wawa tanutanang sat u, mahida kasenusa nayay ku cacangdayan, kasenusa maluyuh.我一直背著只斷箭打仗呢....！兒子嚇出了一身冷汗，彷彿頃刻間失去支柱的房子，轟然意志坍塌了. cay sakamu tu tatengaay, yawawa mapatay I kalwpacaw.結果不言自明，兒子慘死於亂軍之中. buhatsa tu suwacahay, sapud sa kidawam tu maketunay a pana’, baeket tunipatubeli’. “ cay palutatenga tu icelang, caay tu kala ciyang-cin.”拂開蒙蒙的硝煙，父親揀起那柄斷箭，沉重地啐一口道：「不相信自己的意志，永遠也做不成將軍. 」pakata atu sukip singalih tida pana’an, mahida ku apa, anu mahida ku tademaw singalih tu kamu aca sipabuli itawan, sakatalawan ku mahidaay !把勝敗寄托在一隻寶箭上，多麼愚蠢，而當一個人把生命的核心與把柄交給別人，又多麼危險！anu mahida singalih tu wawa, singalih tu daesu iacawaw sa, sungalih tu kaudip I kakulian sa….比如把希望寄托在兒女身上；把幸福寄托在丈夫身上；把生活保障寄托在單位身上……
padatengen ku wawa請讓孩子記得：
udip kiya u cacayay a pana’, anu maydih kapah, anu masinang anu maydih cacay lasubu macucuk,mamiciw, cukaymas han muwalaay cinidaan u udip tu.自己才是一隻箭，若要它堅韌，若要它鋒利，若要它百步穿楊，百發百中，磨礪它，拯救它的都只能是自己.
timu
A:２～３月招魚祭、４～６月正式進入飛魚祭
u timu sa u lalungucen nu Amis atu Kamalan amisalisin tu bayu, yu itiyaay a sapibuting a balunga u depay amin ku sapibuting nu heni a balunga, hanca caay tu pikiyadah tu tabakiay a balunga amibutingan, ayda sa nai’ tu waca ku sasalilan nu mibutingay maydih a yadah ku buting a tayni i ayaw a mihcaan limaay a bulad pangiha’an nida ku kisibu, maydih a min tu sapibuting atu ladis mibuting sananay a nipanutekan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[1]中文維基- https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%A3%9E%E9%B1%BC
[2]【攻略】2021蘭嶼旅遊飛魚季該注意什麼？潛水、禁忌、拼板舟行程一次收！ - https://travel.line.me/article/1805
[3]長濱阿美族辦海祭 飛魚當主角- https://news.pts.org.tw/article/84792
[4]漁源枯竭致阿美族海祭抓不到飛魚！ 議員要求研擬禁魚令- https://news.ltn.com.tw/news/life/breakingnews/3195814 kakuniza:Kinbu u Watan kakuniza:Sabak Nubu
kihemid
kihemid(毛蟹)
Aw-say-low
縮圖 Aw-say-low奧賽羅
《奧賽羅》（英語：Othello: The Moor of Venice）是英國劇作家莎士比亞在1603年左右創作的一齣悲劇. 戲劇被認為是根據義大利短篇小說《一位摩爾上尉》（Un Capitano Moro）改編而成，後者是由喬凡尼·薄伽丘的門徒吉拉爾迪·欽齊奧寫成，並於1565年出版.
“Aw-say-low” “A-miy-lika a kamu Othello: The Moor of Venice” nu Ing-kow a misaigiay ci Sa-s-pi-ya i 1603 a mihcaan misulit tu kalaluman a saigian. u misaigiay asaca u miduducay tu nu I-tali apuyu’ay a kungku “cacay Mu-al-sang-wi” Un Capitano Moro” anisumada, sazikuzayay uci Cyaw-ban-ni.pow-cya-ciw nu mikilulay ci Ci-la-al-ti.cyen-ci-aw a nisulitan, i 1565 a mihcaan patahkal.
劇情圍繞這四位角色展開：供職威尼斯部隊的摩爾軍奧賽羅；妻子苔絲狄蒙娜；副將凱西奧；和騙取他信任的旗官伊阿古.
labuay a nisaigian maliwliw kuyni sasepatay mitelak ku sasaigian, mapaini tu Wi-ni-s sakaput a hitayan nu Mu-aw a hitay Aw-say-low, acawa ci Tay-s-ti-mung-n, sakatusa nu mikeliday ci Kay-si-aw, misakunga a palatatenga’ cinizan Ci-kwan-i-a-ku.
由於戲劇情節跌宕起伏，涉及種族、愛情、嫉妒、背叛，《奧賽羅》依然常在今天上演，並為眾多作品提供了創意基礎.
uyni u misaigiay a kawaw hinakikasumad, macayap tu kasazuma nu tademaw, sasumidang, mainap, miliyas, “Aw-say-low” mahiza tu misaigi ayza.
伊阿古猜忌奧賽羅曾經與他的妻子愛米利婭同房，並指責凱西奧不過是個紙上談兵的傢伙，缺乏實戰經驗. 伊阿古長談洛特利哥求愛失敗，以及自己對奧賽羅的不滿，成功指使洛特利哥向苔絲狄蒙娜的父親勃拉班修通風報信，告訴他女兒私奔的消息. 伊阿古自己則悄悄找到奧賽羅，告訴他勃拉班修的到來.
ci Yi-a-ku mainap ci Aw-say-lowan namadadiku tu acawa niza ci Ay-mi-ya, mihuhuh ci Kay-si-Owan nika kamucacay niza tademaw, nai’ ku tineng mangangayaw. ci Yi-a-ku sakamu sa ci Lo-te-li-kean tu caay kalaheci ku nipidiku, atu caay kaedem ci Aw-say-lowan, malaheci ku paculcul ci Lo-te-li-kean pasayza ci Ta-s-ti-mung-na a waman palatuh ci Po-la-pan-siwan, musakamu tu kawaw pilaliw nu tatayna a wawaan niza. ci Yi-a-ku sinuk satu tayza ci Kay-si-Owan, musakamu cuniza tu katayni ni Po-la-pan-siw.
土耳其部隊進攻賽普勒斯的消息傳到了威尼斯，奧賽羅將軍被元老院召見. 元老勃拉班修當眾指責奧賽羅用巫術勾引女兒，但奧賽羅為自己辯護，向眾人講述自己先前的故事，稱苔絲狄蒙娜是因此而迷上自己，
hitay nu Tu-al-ci micumud tu Say-pu-le-s tu caluden sa pakatukuh i Wiy-ni-s, u sakakaay nu hitay ci Aw-say-low mapatakus nu yen-law-yan. yen-law ci po-la-pan-siw nuayawan sa nu katuuday maynay ci Aw-say-lowan mitima amipacemut tu tataynaan a wawa, nika ci Aw-say-low musakamu tu kawaw niza, musakamu tu katuuday ciniza tu nu babalakiay a kungku, tu ni Ta-s-ti-mung-na sayhan malemu tu cinizaantu.
獲得了包括威尼斯公爵、羅多維科、葛萊西安諾等眾元老的信任；勃拉班修卻依然不滿，稱苔絲狄蒙娜終究會背叛奧賽羅. 公爵下令奧賽羅指揮威尼斯部隊對抗入侵賽普勒斯的土耳其軍，並允許他的妻子、副將凱西奧、旗官伊阿古、伊阿古的妻子愛米利婭隨行陪同.
pakaala tu pasu kakitaan ci Wi-ni-s, Low-to-wiy-ke,Ke-lay-su-an-nuo patatenga’ nu yan-law, ci Po-la-pan-siw caay kanamuh, ci Tay-s-ti-mung-naan amilaliw tu ci Aw-say-lowan. miculcul ku kakitaan ci Aw-say-lowan miucul tu sakaput a hitay ni Wi-ni-s mitena’ tu midemungay nu Say-pu-le-s hitay nu
Tu-al-ci, a misulul tu acawa niza, mipadangay tu sakakaay nu hitay ci Kay-Si-aw, Ciy-kwan-yi-a-u, acawa ni Yi-a-ku ci Ay-mi-li-ya malaladay.
部隊到達了賽普勒斯，發現風暴已經將土耳其艦隊摧毀. 奧賽羅設宴歡慶，並與苔絲狄蒙娜私下交飲. 趁主帥不在時，伊阿古將不勝酒力的凱西奧灌醉，隨後慫恿洛特利哥挑戰凱西奧，製造混亂. 奧賽羅出面，指責凱西奧，撤銷了他的職務. 伊阿古說服凱西奧委託苔絲狄蒙娜，讓她為自己求情.
sakaput a hitay katukuh tu i Say-pu-le-s, maazih ku katabaki nu bali mapeci’ tu ku balunga’ nu Tu-al-ci. ci Aw-say-low patahka sa a malimulak, aci Tay-s-ti-mung-natatusa sa matatakid. kainai’ nu sakakaay a hitay, ci Yi-a-ku tu caay kahaliepah pabusul han ni Kay-si-aw,amisuangay ci Low-te-likean mingayaw ci Kay-vu-awwan, mibulibulay. pabihid ci Aw-say-low, mukaynah ci Kay-si-awwan, palasawad tu kawaw niza, ci Yi-a-ku masulup ku balucu’ ni Kay-si-aw a patudud ci Tay-s-ti-mung-naan, a ciniza tu ku misalungucay.
奧賽羅被認為是匹「巴巴里馬」（a Barbary horse, 1.1.110），一位「淫蕩的摩爾人」（a lascivious Moor, 1.1.124）. 在3.3.390-1中他認為苔絲狄蒙娜的名節"玷污得發黑，| 好像我自己的臉"(begrimed and black | As mine own face.)，苔絲狄蒙娜的膚色則與奧賽羅的膚色形成對比；
ci Aw-say-low uyza u masa “Papa-li-ma” “a Barbary horse, 1.1.110” u mautuyay a Mow-a a tademaw’ “a lascivious Moor, 1.1.124”. I 3.3.390-1 nan hinisa u ngangan ni Tay-s-ti-mung-na “mapauning lumeni’tu, mahiza nu maku a bihid” “begrimed and black | As mine own face.”, u kilit a banges ni Tay-s-ti-mung-na atu ni Aw-say-low caay kalecad,
在5.2.4中寫道「她那比雪更白的肌膚」(that whiter skin of hers than snow). 伊阿古告訴勃拉班修「一頭老黑公羊 | 在跟您的白母羊交尾呢!」(an old black ram | Is tupping your white ewe! 1.1.87-8). 在伊麗莎白時期，「黑色」一詞的意義可能並不僅僅指代物理膚色，而具有更廣義的負面含義.
i 5.2.4.nan nisulitan “ u kasalengac nu banges niza” “that whiter skin of hers than snow” ci Yi-a-ku sakamu sa ci Pou-la-pan-siwan “cacay u lumeni’ay hukang a sizi” i kakatas nu misu tu salengacay uzang sizi! “an old black ram | Is tupping your white ewe! 1.1.87-8” ni Yi-li-sa-pay a ziday, “lumeni’ay” imi a kamu hakay caay kasitungus ku mahiniay a banges, u kamu dada’ ku mahiniay. kakuniza:Sabak Tutuy
Sanli Tilibi a sinbun musakamu tu patizeng ku ngangan nu Sakizaya
Sanli Tilibi a sinbun musakamu tu patizeng ku ngangan nu Sakizaya
u Sanli Tilibi sa, u tabakiay a Tilibi kongsi i Taywan. misangatu yadah a tilibi a palaw, paazihtu binawllan.
namakay cuwaay a sinbun atu inga:
https://www.youtube.com/watch?v=_F8CuqdD5Fs
O-Cuo a malasacabayay
O-Cuo a malasacabayay (kamu nu Hulam: 歐洲聯盟，歐盟，即EU)
kakuniza: LamiHung
Ni-ku-la.ke-pay-ni
縮圖
Ni-ku-la.ke-pay-ni尼古拉·哥白尼
尼古拉·哥白尼（拉丁語：Nicolaus Copernicus，波蘭語：Mikołaj Kopernik，1473年2月19日－1543年5月24日）是文藝復興時期的波蘭數學家、天文學家，他提倡日心說模型，提到太陽為宇宙的中心. 1543年哥白尼臨終前發表了《天體運行論》一般認為他著的是現代天文學的起步點. 它開啟了哥白尼革命，並對推動科學革命有相當大的貢獻.
Ni-ku-la.ke-pay-ni “La-tin a kamu, Nicolaus Copernicus Pow-lan, Mikołaj Kopernik, i 1473 a mihacaan 2 a bulad 19 a demiad katukuh 5 a bulad 24 a demiad u nalimaan misulitay kacumelakan a mihcaan su-sye-cya, mdigingkiway tu nu heal a tahak, patahkal musakamu tu sataliyuk a zazan nu masamuluay, musakamu tu cilal u nu kakalayan. 1543 a mihcaan ci Ke-pay ayaw a mapatay sakamu sa kaniyul nu „tahak” mahiniay nu ayzaay a ziday malingatu mikawaw tu demiaday nu misulitay tu cudad ciniza. mibuhat tu Ke-pay-ni amisumad, amicuzuh tu kesey amisumad tabaki ku paini.
哥白尼出生於皇家普魯士，該地區自1466年隸屬於波蘭王國. 哥白尼獲得了教會法規博士學位，同時也是一名醫生，通曉多國語言，了解古典文學，能夠勝任翻譯，做過執政官、外交官，也是一名經濟學家（後續幾項都沒有學歷學位）.
Ke-pay-ni lecuhan i Hungti a luma’, Pu-lu-s,uyni a kakitizaan I 1466 a mihcaan u kanatal nu Pow-an. Ke-pay-ni pakal tu nu kiwkayay hulic a micudaday, namahiza u misaydan tu, matineng tu pinaay a kamu nu kitakit, matineng misulit tu nu misaigiay, taneng a pabelin, namala u situngusay tu kawaw, u tatengilan nu kanatal, u mitesekay tu keyzay “ kilul nanay amin ku nipicudad”.
1517年，哥白尼總結了貨幣量化理論，成為當今經濟學的重要基礎之一. 1519年，哥白尼在托馬斯·格雷沙姆之前總結出劣幣驅逐良幣理論的前身.
1517 a mihcaan, Ke-pay-ni nipahezekan tu mahiniay kayadah nu kalisiw, mala u ayzaay nu misulitay tu kesey u kahenulan ku mahiniay. 1519 a mihcaan, Ke-pay-ni I To-ma-s-. ke-lye-mu ayaw nu nipahezek tu lacusay a mapakutay ku kapahay a kalisiw nizatengan.
nilecuh a nikauzian身世
哥白尼出生地，現為哥白尼博物館1473年哥白尼生於維斯瓦河畔的小城托倫，當時這裡屬於波蘭王國皇家普魯士行省.
nilecuh a kakitizaan ni Ke-payni. mala nuayzaay ni Ke-pay-ni pipazengan tu aazihan 1473 a mihcaanci Ke-pay-ni nilecuhani i Wi-s-wa a sa’wacan tu adidi’ay a niyazu Tu-lun, itawya itini tungusay nu Pow-lan Kowang Hingti a luma’ Pu-lu-s a kuwan.
父親是從克拉科夫來的商人，母親是托倫當地商人的女兒，家境寬裕，哥白尼是家中四個孩子裡最小的. 哥白尼十歲到十二歲間父親去世，由他的舅父盧卡斯·瓦岑羅德領養.
u wama namakayzaay I Ke-la-ke-bu tayniay nu misiwbaya a tademaw, u wina sa nu To-lun nu tiniay nu misyubayay tatayna a wawaan, u kakitaan ku luma’,cu Ke-pay-ni luma’ay sasepat a wawaan u saadidi’ay. ci Ke-pay-ni cacay a bataan ku nihca katuku sabaw tusa ku mihcaan mapatay tu ku ama, u sinaama niza ci Lu-ka-s.W-in-te ku pahabayay.
1491年哥白尼進入克拉科夫市亞捷隆大學（當時稱克拉科夫大學）學習，在這裡他開始對天文學產生興趣. 1496年他赴義大利波隆那大學帕多瓦大學求學，學習數學、天文學、法律、醫學等，並接受人文主義思想.
1491 a mihcaan ci Ke-pay-ni micumud tu Ke-la-ke-bu tuse Ye-cye-lung talakaw a cacudadan “iyawya ngangan Ke-la-ke-bu talakaway a cacudadan han”, minanam I itini minnam tu asipay, hekalay, hulic, padekuanya, amilayap tu nu tademaway nalimaan misulitay nu nizatengan
1503 a mihcaan i bey-la-la talakaway a cacudadan pakala tu migingkiway tu hulicay a nipicudada, pawapenen nu sinaama niza tu cacay i Pow-lan-po-loway a i bayuay a Bu-lun-paw aenengan nu sinpu. 1506 a mihcaan ci Ke-pay-ni taluma’ i Pow-lan, mala misaydan nu sinaama niza atu misu. 1512 a mihcaan mapatay tu ku sinaama niza, u icelang nu uzip tini tu I pasubana’ay situngus atu migingkiway tu nabakuanay,
namahiza u lawad namisakawaw migingkiw tu hekalay demian misulit tu cudad. i Bo-lun-paw 30 a mihcaanan, patizeng ciniza tu cacay adidi’ay a piazih tu demiad, zikuz pangangan han “ke-pa-ni-ta”, makay 17 a zidayan pala u migingkiway tu hekal u pamedacay a kakitizaan masupeday tu. nika naitawya nisulitan nu tademaw atu ci Ke-pay-ni i nu uzipay a nisulitsn aziheh, caay tu pikawaw ciniza tu piazihan tu migingikiway tu hekalay demiad, angangan ciniza malakui’ tu nu ayawanan a tademaw kalaheci nu piazihan tu demiad, mikawaw tu migingkiway tu tineng aca atu migingkiw tu sapiasi tu cudad, haymaw sa masa nu uzipay tu a nigingkiwan tu hekalay demiad. kakuniza:Sabak Tutuy
kenuy
u sulit nu Hulam
根努伊 (花蓮縣吉安鄉北昌村到花蓮市中山路一帶)
u Pangcah atu Sakizaya a niyazu'
u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tusa a bataan nu amilika a kalisiw
tusa a bataan nu amilika a kalisiw20 美元的價值 amana kabalucu’ tu nacilaay, mapecia ku sepi biyalaw satu !不要讓昨日的沮喪，令明天的夢想 黯然失色！ kinacacay a milubang sa, idaw kida matinengay musakamu sakamusa ku sayaway nida, mudikec tu cacay tusabataan a kalisiw.在一次討論會上，一位著名的演說家沒講一句開場白，手裡卻高舉著一張 20 美元的鈔票. 面對會議室裡的 200 個人，他問：「誰要這 20 美元？」
Palima nami. Kilusatu kukamu “ maydih kaku pabeli tina tusaay a bataan nu kalisiw tina kaputan, nika nuayawan nuyni, pihangi kaku tinakawaw.”一隻隻手舉了起來. 他接著說：「我打算把這 20 美元送給你們中的一位，但在這之前，請準許我做一件事. 」sakamusa…mahini lutlut han nida sakamusa “ cima kumaydihay” idaw ku palimaay.
他說著...同時將鈔票揉成一團然後問：「誰還要？」仍有人舉起手來. sakamuwaca cinida “ anu hini naku ku kawaw mahica hani ?”bakah han nida kidakalisiw I lala, epingan nu kuku’, eping hanida.
他又說：「那麼，假如我這樣做又會怎麼樣呢？」他把鈔票扔到地上，又踏上一隻腳，並且用腳碾它.
namahida sapudan naca nida kida kalisiw, yakalisiw tanuuning malutlut .爾後他拾起鈔票，鈔票已變得又髒又皺.
“ayda cima kumaydihay?”idaw henay ku palimaay「現在誰還要？」還是有人舉起手來.
“cabay ,amuhatu namu mibingkiw kamu tu kapahay a cuda.「朋友們，你們已經上了一堂很有意義的課.
u lalimenah
u lalimenah小幽靈
teban nu labi masuni ku tuki nu sihu, deku a si asu’ ku bi’, i miliyasay tu tukay idaw kiya sasingaan tu nu mukasi a cacanan ilabu nuyda manengil kida lalimenah.市政廳午夜的鐘聲敲響了，貓頭鷹市沉睡在夜幕中;市郊古堡博物館裏一個小幽靈卻醒來了. ina deku hanay nu baetu a kitidaan, I buyu’ a malumanay a luma’.這座叫作貓頭鷹岩的古堡，坐落在古堡山上. demiad nu tuki a lalimenah, mabi’ i ku-paw nu pabaw, I baeketay a mukin nu tulangku,
tusa a bataan nu amilika a kalisiw
dadan nu maudipay, ita mappulu nu cacanan a patucek a cayay kaw kapahay a matauwak, hicahicaen misawacu mabuliyas tu ku ukaukakan .人生路上，我們會無數次被自己的決定或碰到的逆境擊倒、欺凌甚至碾得粉身碎骨.
u lalimenah
小幽靈白天的時間，就睡在古堡閣樓上，一個笨重的鐵皮箱裏. masuni kutuki tu sabaw tusa sa, macebal ku mata nida lalimenah, muwala tu idaway sabaw tuluay a sacukcuk cacay a balud misuayaw tu tulangku huyahuy han nida, ya tu lang ku kasenusa mabuhat, 當大鐘敲到第十二下時，小幽靈睜開眼睛，取出一個有十三把錀匙的錀匙串對著箱子蓋一搖，箱子蓋馬上自動打開了. ya lalimenah mukidkid tu sacukcuk mabiybiy tahekal, mahida u wacah ka ahemaw, usalengac mahida u duleda.小幽靈提著錀匙串飄然而出，輕得像一縷煙，白得像一團雪. anu laecus ku demiad sa, ya lalimenah itidatu ilabu nu ku-paw a labu nu tabakiya a kuwang, yapana u sasalamaan nida, alahican masasusakamu tu nikulitan天氣不好的時候，小幽靈大多在古堡博物館裏的大炮、長矛間游蕩，有時候還和畫像上的人聊天. anu kapah ku demiad, tahekal cunida, italakaway salebulebut sa atu pedaduki atu cilekay masasusalama.如果天氣還可以，他就來到室外，在高高的城垛口上跳來跳去，或者和蝙蝠、夜蛾玩耍.
tusa a bataan nu amilika a kalisiw
mahiniay tadanayi tu ku niwci. nika anumahicahica, atu anu sikawaw tu canan nuayawan nu paudipay amana kabiyalaw tu saala.我們覺得自己似乎一文不值. 但無論發生什麼，或將要發生什麼，在上帝的眼中，你們永遠不會喪失價值. uadih nida, uuning tu tamelac, udiku masinanut, amuhantu u cayay kasausi nu kalisiw.
在他看來，骯髒或潔凈，衣著齊整或不齊整，你們依然是無價之寶. 」pakatinengen ku wawa請讓你的孩子知道：
nikaudip a heci amana kasingalih tu cacanan, amana kasingalih tu cabay, witatu ku mitucekay tu udip numita, u misitekeday kita amana katawal.生命的價值不依賴我們的所作所為，也不仰仗我們結交的人物，而是取決於我們本身！我們是獨特的 —— 永遠不要忘記這一點！
u lalimenah
mueneg i pabaw nu kilang, masilsil ku heni apakungku.他倆坐在樹杈上，輪流講故事來消磨時間. cacay a demiad ya lalimenah musakamu tu ku-paway a nikuliyan ci tu-se-tun- sen a kungku一天，小幽靈講了古堡畫像上托斯頓森的故事. tu-se-tun- sen sa u zuwiy-tin a sakakaay nu hitay, nai tululasubu tusa idaw ku lima a mihcaan, mukelid tu hitay milpacaw tinaniyadu’.托斯頓森是一個瑞典將軍，曾經在三百二十五年前，率領大軍攻打古堡和山下的小城.
patideng tu tabakiay a kuwang, nayay ku demiad tu labi a mikuwang.他們架起大炮，不分日夜的猛烈轟擊.
tabakiay a kuwang malakuwit ku cabeng huwalawala sat u masuni. Macalilaw kida lalimenah mabidang sat u.
大炮的轟隆聲和城牆崩塌的嘩啦聲，把小幽靈吵得厭煩透頂. yalalimenah cay tu pakadungdun, kasenun sa mukilim tida hitay a misausi, yahitay cay pakapulu’ cinidaan. Ina lalumenah cay pakacumud ku takini atu kuwang.
abala
satangahan(主題):
abala
u lalimenah
小幽靈忍無可忍，直接去找將軍算賬. 衛兵根本無法阻止他，因為小幽靈刀槍不入. Mabiyalaw kida sakakaay kak kak sa masuni ku ngipen, patusud tu nuayawa nu lalimenah, miayamali. 將軍嚇得牙齒咯咯直響，跪倒在小幽靈面前，乞求饒命. sakamu hantu nida lalimenah anu takelal kalamkamen mulaliw, amana tu katayni.
abala
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):肩膀
u lalimenah
小幽靈命令他天一亮就滾蛋，永遠不可以再回來. Sakatusa a demiad nu sananal, yahitay nayi sat uku laead amiliyas. 第二天早上，將軍和他的大軍手忙腳亂的撤走了. katukuh ayda u mikingkiway cayhenay katineng, itawya hican nida hitay a tadukud, namahica hani sa.至今學術界還弄不明白:當年將軍突然徹退，究竟是怎麼一回事.
abala
u zuma a kamu(其他語言):
nu Amilika(英語):shoulder
u lalimenah
mamin tu kukungku, yatusaay acabay tedep sa mueneng, mudang sasa nu bulad yabanaw, duma kusadep
abala
u zuma a kamu(其他語言):
nu Zipun(日語):肩（かた)thumb|abala nu tademaw
u lalimenah
uhu.suhu. mikai, sakamusa demiad mahida u papululan.烏乎‧舒乎竭力反對，說白天是可怕的地獄. anu mahidaay a demiad kaudip. Mahiniay anidateng idaw ibalucu’ niyalalimenah.在接下來的日子裏，這個想法一直纏繞著小幽靈. pacicisa cinida amaydih patahekal tu nidatengnida.paeteng sa cinida a muwala tu datengan .他決心要實現自己的願望. nika yalalimenah nayi ku tuki a mipulu, masuni kida tuki nu sibu i teban nulabi cacayay ku tuki ,yalalimenah mapatay nu samel.可是幽靈出沒是有時間限制的. 當市政廳的大鐘在深夜一點敲響時，小幽靈總是睏乏得要命. yalalimenah kinacacay kinacacay a mitanam, mikilim tu nisinga ilabu nu nusasingaan aekim a tuki, nika caay kasiku.小幽靈一次又一次的嘗試，甚至還找來博物館裏珍藏的金表做鬧鐘，但每次都失敗了.
malalim, mabiyalaw, mabalucu’, kida lalimenah,kilim satu ci uhu.suhuan, musakamu tu balucu’nida,miani tu ahicaen.傷心、失望、氣惱的小幽靈找到烏乎‧舒乎，把自己的煩惱告訴了他，向他討教. uhu.suhu.matineng tu patucek satu tunikaudip nisa u sibu a tabakiay a tuki, anu maydih katukuh sa, saungaen kida tuki, sumaden ku tuki.
adingu nu Kulul
kakiliman
adingu nu kulul《背影》
u lalimenah
烏乎‧舒乎當然明白，決定小幽靈生活規律的是市政廳的大鐘，要達到目的，就得撥動時針，改動時間.
adingu nu Kulul
nilaculan
ci Cu-ce-cin “ adingu nu kulul nadikuda idaw ku cayay kakatinengi a sakalaluman a kawaw.
u lalimenah
nika, utulunnida cilalimenahan saycan ku mahiniay a dateng.但是，牠只是勸告小幽靈放棄這個念頭. nudikudan a labi, malalum kidalalimwnah, cunus sat u punu’nida.在以後的幾個夜裏，小幽靈很傷心，老是投資自己的腦袋
San Marino
thumb|u hata nu San Marino （聖馬利諾）|alt=Flag of San Marino.svg
masimaway a kanatal
masimaway a kanatal (kamu nu Hulam: 保護國, nu Amilika: protectorate)
保護國又稱被保護國，是受較強之國家（宗主國）支配和保護的國家或地區，是殖民地形式或從屬國的一種. 保護國是非獨立國的一種，也是殖民統治的一種特殊形式. 帝國主義國家為了掠奪原材料產地和國際市場，用強力的手段迫使弱小國家，落後國家同他簽不平等條約，以「保護」為名，控制和吞併弱小國家. 這些弱小國家就稱為保護國.
kakuniza: LamiHung
San Marino
u San Marino sa i labu nu Europe, itiza i 43 46 N, 12 25 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa 61 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 61 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2.
hamin nu tademaw sa 33,285.
kakalukan umah sa 16.70%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 83.30%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u San Marino tusi (聖馬利諾市).
sapazateng nu kanatal demiad (國家紀念日)
sapazateng nu kanatal demiad sa 3 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Marino Riccardi, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 10 bulad 1 demiad.
kalisiw (經濟)
San Marino (聖馬利諾) a kanatal sakaudip angangan miida tu ngiku a kawaw, ba'ketay a kawaw, midiputay a kawaw atu laliwkuwan a kawaw.
就以購買力平價計算的人均國內生產總值來說，聖馬利諾是全球最富裕的國家之一，與歐洲發達地區水準持平.
nunipi cacakayan a nipisausi tunu tademaw nui kani kasilaculan ana kamuwan sa, San Marino (聖馬利諾) u kitakit sasi idaay nu kanatal, atu Europe (歐洲) mabuwahay a niyaduan malecad kuni kasi kalisiw.
u lalimenah
uwawa sakaydihan amitengil nuayawan nubi pakungku tu nu wawa a kungku, idaw henay ku sasakamun haw ? anu mahamin tu sa, idaw henay ku duma u baluhay a kungku, pasubanaay tu hican malatademaw atu kawawyu… tulesenita miadih.. asipen kanawlan yu !孩子們總是愛聽 睡前故事，除了童話故事，還有什麼可以講的呢...當你梗都用完的時候，以下這 20 個故事，絕對是新招還可以同時 教導他們做人處事的道理喔....接下去看看.... 讀起來也非常有趣！
adingu nu Kulul
nilaculan
朱自清的《背影》背後一段不為人知的感人故事.
那一年的冬天，枯葉滿地，典賣了家𥚃一些家當，為祖母辦完了喪事後，朱家父子都要出門了. 父親朱鴻鈞要去南京找工作，兒子朱自清前往南京中轉北京大學求學，所以父子倆一同前往南京，各自打拼.
itawta a kasienawan, mabadiay a papah laklak sa isasa, mapacakay ku cacanan nu luma’, namitadem tu bayi mamin t uku kawaw nu nadikudam, ina malwamaay a miliyas tu luma’. Wama ci Cuhungcin atayda i nancin mikilim tu kakulian, wawa Ci Cucecin atay i nancin maliyut tayda i payci a tabakiay a cacudadan micuda, sisa ina maluwamaay maladay tada i nancin, pakunida amisaicelang.
到了南京後，朱自清還在南京同學處逗留了一天，父親卻四處在找工作，本來說好不送兒子到車站，可朱鴻鈞還是送20歲的朱自清到浦口車站，父親蹣跚走過鐵道，攀上月台給兒子買橘子的背影，深深地刻在朱自清的腦海裏.
katukuh sa i nancin, ci Cucecin mituluy i cabay cacay ademiad, wama han tu wama makakilim tu kakulian, nakapah t uku nikasasakamu acay padungusa tayda i pangiduan, nika ci Cuhungcin padungus tu tusabataan ku mihcaan ci Cucecin katukuh i puku a pangiduan, hamaw sa miawas tu dadan nu silamalay, kayakay sat u kakacawan tu silamalay, micakay tu kama ya adingu nu kulul, cedek sa i punu’ nu tangah nida.
那是一個老境頹唐的背影，一個為家庭生計四處奔波的背影，朱自清被這個背影深深的感動，然後看著父親為他鋪好了座椅，把橘子一股腦地放在座椅上，很輕鬆似的説：” 我走了，到那邊來信！” 看著父親的背影混在來來往往的人群裏直到完全消失，朱自清的淚水終於忍不住流了下來！
wida sa masanayay sa kuekeng nu adingu nu kulul, wida mikilim tu sakausip a luma’ a adingu nukulul, ina adingu nu kulul cedcedek sa , nadikudan adih sat u nipasaksak tu elun, palkinacacay han nida padeng i elun kida kama, salihalay sa musakaku “yada tu kaku , katukuh tida patigami han tu! “ adih sat u adingu nu kulu niyama nida masasulamlam tu nu sacudacuday sananay maluyaluyay atademaw katuku malawpes cay tu kaadih, ci Cucecin cay tu pakahemhem alaw talalusa!
我們在朱自清的《背影》中，讀到的是父子情深，父愛子，子憐父，實際上朱自清和父親的感情從來就不合的；他從小就受到嚴苛責罰，母親的委屈隱忍，父親的貪圖享樂給家庭帶來的困窘境遇等等，雖然南京一別，朱自清留下了傷感惆悵的淚水，但內心𥚃還是沒有放下對父親的積怨.
ita itini ci Cucecin ya “adingu nu kulul” hananay, niasipan nita sa u nikalwama nu hatida ku kapah, ungalay nu wama tu wawa, udihi nu wawa tu wama, nika utatengaay nikalwama nu heni cay kaw kapahay ;nanu adidi sawsawni kaynahan cay sa papilhicaan, dungdung sa kuyna, uanub niyama nida kya pakuyuc ku labunuluma’ nuheni, kanahatu miliyas i nancin, ci Cucecin tanulusa sa malalumay a lusa, nika ubalucu’ nida misulul tu kalinges tu wama.
朱鴻鈞此後在南京四處奔走找工作，但卻到處碰壁，無奈之下祇好返回揚州. 回到揚州後，家裏生活十分拮据，朱鴻鈞性格日漸消沈，有時又暴躁不已.
ci cuhungcin nadikudan sa i nancin tatacuwa mikilim tu kakuliyan, nika sawsawni cay pakatepa kaiyan kiyai nu taw, ahican naca taluma’ sa tu i yangcu, pakuyuc kunikaudip ci Cuhungcin han tu uwayway nuda tu dedemiad alaw han madisay, alahican cay kalenging ku wayway mabalucu’.
San Marino
kalisiw (經濟)
聖馬利諾被認為是國家經濟高度穩定和歐洲失業率最低的國家之一，該國既沒有國家債務也沒有預算盈餘.
mibutingay Pusung kapah nu Amis
kakiliman
na makayzaay i Pusung a kapah nu Amis, saba pitu ku mihcaan miladay tu wama niza na masasukaynah tu wama niza, masubelid tu i “Spain”, namiliyas tu niyazu’ melet ku sapelek tulu tu a bataan izaw ku walu a mihcaan.
nilaculan
sakamu sa ci Cen tung min: cay kalinges tu wama kaku tu pisubelid niza i nuzumaan a kanatal, aku ku patelacay cay pitengil tu kamu nu wama, sisa mahini, ayza satu maydih tu taluma’ i Taywan, milepun tu naybalucu’a nu wama a pataluma’ i takuwanan. Cung yang se nisulitay nu ayzaay ani patelayan a mizizawan i bataday satip nu wamisan tu likut nu bayu a subal “Lanzarote” a subal kapah nu Amis ci Cen tung min, tengil han ku ngiha niza nu Beijing ku ngiha atu sicamulay tu nu yincumin layak a kamu, sakamu sa adada ku balucu’ tu caay pidiput tu babalaki sa ciniza. wama atu wina niza i 97 ,98 a mihcaan mabelec tu. i telay tu kamu niza kesem sa ku kamu,sakamu satu: cay pidis tu babalaki kaku uzasa hanima sa kaku tu i takuwanatu. tatenga’ay kau aku ku micuayay tuhenian. nika cayayaca. pizateng ni Cen tung min maydih taneng ayaw nu pisiwngacean taluma’ mibaung tu babalaki sa cinia, milepun tu caay pilihiza padungus tu wama atu wina.
sakamu sa ci Cen tung min, u balucu’ aku a taluma’ a miazih tu saba atu sabana amin. kamu aca mihalhalay tu pipangtangan nu wawa, aladayen aku kuheni taluma’ i Taywan paazih tu baina niza.
lima bataan izaw ku lima a mihcaan ci Cen tang min mizateng tu ya masubeliday tya sandeb, sakamu satu tuya labi namapulung tu tizaay a tademaw maliepah mabusuk kaku itawya maliyuh tu tademawan, nengil satu nai’ tu ku tapiingay a tademaw, zateng satu ciniza i cuwatu kaku sa mabiyala tu ku balucu’, namahiza sa culil satu pinaaytu a tatukian ku culil, kutukuh satu i matu azihan nayay tu ku balunga miliyas tu amin malawlaw malalum tu ku balucu’ niza, hica satu kaku sa amizateng. hinisa ciniza: i tawaya satu malingatu tu milakala’ i zazanan mikilim tu sasakakawawan a sakauzip, u kawaw aku uyza u nanunul sana, nika u zuma a tawki matalaw tu inayay ku minbunsiw a tademaw matalaw a mabaking, musepi malikelih ku kapahay a tademaw papikulil cinizaan tu mibanaway tu kaysing. uzuma satu caay kazateng aku sa ciniza i “Lanzarote” a subal tu ci “ Arrecife” hawsa, malalikeluh tuway nu Taywanay a papikanan a tawki, namalapadang kuheni palita hantu niza taneng pabelien tu sakawawan kaku haw hanniza, itawya tatudung saca maydih tu mamisakawaw a tademaw, satu itiza satu mikuli tu cacay, tusa a mihcaan, itiza tu malikeluh ku ayzaay a acawa ziza. nika nayay ku minbunsiw katalawan a mazakep amalubu, cay katenes itiza mikuli hina pasumasuma tu pikulian ciniza, upihacengan cacay, tusa a mihcaan nai’ ku pikulian.
sakamu satu ciniza, itawya acawa aku nayay tu ku pikulian sa, u sakauzip nu luma’ay a kalisiw wiza dada pipadang nu cebu tu nu wawaay atu nayay ku kakulian,  caay kataneng ku sakauzip uyza satu i kananaman a cabay micaliw tu kalisiw, amipadang i takuwanan, mangelu’ kuni kauzip hini satu ku nikauzip tu pinaay tu a mihcaan. ayza itiza satu mikuli tu yaanay tu a tawki, maliyun tu nu Taywanay a tademaw mihcaan caay pihibang, enem ku tatamaan cacay ku tataynan a wawa aku, katuud sapahabay aku, sakakaay sabaw walu ku mihcaan a micudad tu talakaway a cacudadan tatusa ku micudaday i adidiay a cacudadan.
Cen tung min i “Spain” na mapatelay na masasakamu tuway tu waina niza, mazateng henay niza ku kamu nu ina. i tiza anu siacawa siwawa tu kisu sakapah hatu midiput ku heni sa amitulun i takuwanan. nika i kalingku tu1990 a mihcaan namaninel tu 6.7 katabaki a ninel hawsa, cay tu katatules ku patelayan, na makayza mahedaw tu ku namaykay luma’an a ngiha.
kamu tu makayzaay tu sapisinsi tu sakataluma’ a minkiw, tengil han ku kamu niza mahapinang tahkal tu ku ngelu’ pades niza. maydih tu taluma’ i Taywa ahicaen ku kawaw satu ciniza, katuud ku cabay aku ,anu taluma’ tusa maliyuh tu pananukas sa kukamu, sisa mabiyalaw tu kaku sa anucaytu pananukas ahica hatu ku i tiniay a acawa atu wawa sakaku acima satu ku pahabayay saku kamu niza, satuwa sa, napinatu amikilim tu Taywanay mikuwanay tu situdunga tu mahiniay a kawaw misinsi tu baluhay a minkiw, nika nisulitan niza patayzahan i situngusay tu mhiniay a kawaw malasawat nai’ ku wantan, patelayen mipalita, patubeli sa kayzuen amin ku nisulitan sa, nipatengan tu nuheni cay pisanga’. sakamu satu ci Cen tung min, anuitawya nisulitan masakapah malepun tu ku nisangaan, hakya cay kasidai’ ku wama aku a mapatay.
wama niza maydih a pataluma’ cinizaan, misulit tu sapakaketun a mibutingay i kusi kinasiwa tulu a mihcaan kuni sasulitan nu hini. pulung han tusa bataan izaw ku pitu a mihcaan a mibuting, kanahatu napinatu i “ Spain” a subal saluimeng mihibang ku balunga, nika cayay saca katepa ku masubeliday niza a wawa. sakamu sa ku sabana ni Cen tung min. yu adidi henay kami cay katineng mahica hakya mihmihcaan taluma’ tu ku wma cacay a bulad yazatu miningkukay mibutingtu sakaku sa, balaki satu kaku palita hatu aku ku wama aku, sakamu satu. zayhan u kaka isu masubelid iza henay i “Spain” sa, i ayaw u patelac aku a kilimen aku pataluma’ sa, sakamu satu ci Cen tung min: uzuma atademaw, miliyun tu nu taluay a mingkiw, hakya itawya anu hinien aku ku kawaw a lihalay tu ayaw nu tuluay a mihcaan, matengil niza taneng amakilim ku baluhay tuyaanay situngusay musakawaway a tademaw sa, u pitudawa nu wawa niza, muliyaw haca misinsi tu minkiw ciniza, laheci satu maala ku nisulitan, cunus hantu pipadang nu niyazu’ay a tademaw tulu a demiad i Pusung ku piculi mikawaw tuyni, makilimtu tu mabulaway i niyazu’ a sabana niza, satu makilim tu ku kapahay balucu’ a tademaw mipadangay, bulawsucu i Pusung mikawaway tunian a tademaw ci Cen ing pin, kya lepun satu ku sakataluma’ niza.
San Marino
kalisiw (經濟)
San Marino (聖馬利諾) saan u kanatal nu sakaudip satalakaway a malaheciay atu Europe (歐洲) sainaiay nu kakawawn a kanatal. nina kanatal nai ku tadah inaya ku liwan nu kalisiw.
mibutingay Pusung kapah nu Amis
namakayniay a nasulitan nakamuan atu natengilan
kakuniza:Sabak Tutuy
San Marino
kalisiw (經濟)
聖馬利諾也是全球唯一一個車比人多的國家. 在外交上，聖馬利諾追隨義大利領導，且是團結謀共識集團的核心成員.
San Marino (聖馬利諾) a kanatal u sayadahay ku ciduisia mikiyadah tu tademaw a kanatal. itini i sakay nutawan anikalecabay, San Marino (聖馬利諾) mikilul tu Italy (義大利) mikeliday, u kapulunga anikabalud nu balucu a tademaw kunuheni.
abesa'
u zuma a kamu
u kamu nu hulam：平淡無味、枯燥
San Marino
likisi (歷史)
San Marinose (聖馬利諾斯) San Marino [聖馬利諾]) atu nida a tenes nu cabay ci Li-Aw (里奧) miliyas tu aydaay a Croatia (克羅埃西亞) a Lapu subal (拉布島), u mituktukay tu ba’tu a kawaw ku sakatayda i Limini (里米尼).
abesa'
u zuma a kamu
u kamu nu Amilika：bland, tasteless and boring
San Marino
likisi (歷史)
當他在基督教堂布道之後，聖瑪利諾遇到了戴克里先迫害，他被迫逃往附近的蒂塔諾山.
abesa'
u zuma a kamu
u kamu nu Zipun：当たり障りのない、味のない、退屈な
San Marino
likisi (歷史)
itini cinida midintu i kiwkay sa, San Marinose (聖馬利諾斯) malitemuh nida ci Taykeli (戴克里) maluayw misawacu itawan, milaliw cinida tayda i tepal tu i Titanuosan (蒂塔諾山).
adingu nu Kulul
nilaculan
終於熬到兒子朱自清從北大畢業了，回到揚州教書，一個月後，到了朱自清領薪水的時候，才發現自己的薪水居然被人領走了，原來父親和中學的校長有交情，通過校長就私自領走了兒子的薪水.
San Marino
likisi (歷史)
在那裡，聖瑪利諾修建了一個小教堂，這就是現在聖馬利諾共和國和聖馬利諾市的起源.
adingu nu Kulul
nilaculan
alaw han ya wawanida ci Cucecin namaka payta mahedek tu namicuda tu tabakiay, taluma’ tu i yangcu malasaydan, dikudan nu cacay abulad ,katukuhan tu ni Cucecin kalipidaan sa, alaw han kiayawan milipida cinida ci nida, alaw uwama nida masasutineng tinacungsiy akuciw sinsis masasukapah, namakayni i kuciwsinsis pakunida han tu muwala tu lipida nu wawa.
San Marino
likisi (歷史)
itidacinida, San Marino (聖瑪利諾) patideng tu adidiay a kiwkay, u aydaay a San Marino (聖馬利諾共和國) kapulungan a kanatal atu San Marino a tukay (聖馬利諾市) nu kalingatuan.
有時，這個國家依然會被稱為「蒂塔諾共和國」. 現在聖馬利諾共和國將官方的建國日定在301年9月3日.
adingu nu Kulul
nilaculan
Ci Cucecin han tu mapatay tu nu linges tu wayway niyama nida, liyas satu kuheni i yangcu, keliden nida ku acawa tuwawa taydan i ninpu pasubana’, imahini hatidatu ku nikalwam nu heni malenga tu.
San Marino
likisi (歷史)
alahican, nina kanatal panganganan nutaw tu "San Titanuo kapulungan a kanatal (蒂塔諾共和國), aydaay a San Marino kunhekuo (聖馬利諾共和國) nu talakaway anipa tideng tu demiad sa i tulu a lasubu idaw ku cacay a mihcaan (301) siwa a bulad tulu a demiad.
adingu nu Kulul
nilaculan
一年後的1921年，朱自清還是惦念父親和母親，帶著妻兒回到了揚州，朱鴻鈞居然執拗不讓兒子一家進門，街坊鄰居都來勸說，母親也苦苦哀求朱鴻鈞和兒子言和，朱自清一家才得以進家門.
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
聖馬利諾共和國是義大利的國中國，位於義大利艾米利亞-羅馬涅大區與馬凱大區的交界處，距離里米尼的亞得里亞海海岸線約10公里.
adingu nu Kulul
nilaculan
dikudan nu cacay amihcaan 1921 a mihcaan, ci Cucecin mabulah tu cinida tu wama atu wina, mukelid tu acawa atu wawa taluma’ i yangcu, milunguc kuyna tu ci Cuhungcinan kaisa pacumud tu wawa, tayni tu namin ku biyaw amitulun , yawina mapatay milunguc tu ci Cuhungcinan kasasukapah tu tuwawa han , kya pacumud han tu ci Cucecin iluma’.
即便這樣，父親仍舊對朱自清冷臉相待，平常都不正眼看他，視若空氣；朱自清那裡受得了父親這般冷遇，沒過多久就攜妻帶兒離開了揚州，不用說，父子之間的裂痕愈深了！
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
San Marino kapulungan a kanatal (聖馬利諾共和國) u Italy (義大利) nu kanatal nu kanatal, itidai Italy aymiliya-luoma (義大利艾米利亞-羅馬) tabakiya a kakitidaan atu Makai (馬凱) tabakiya a kakitidaan nu skalalaad nuheni, mibatad tu Limini (里米尼) a Ydeliya (亞得里亞海) dadipasan mililis tu cacay a bataan a kunli.
adingu nu Kulul
nilaculan
kanaha tu mahini, yawama hantu misatayi’ ku bihid sapiadih ci Cucecinan, caay pisuayaw ku mata miadih hidaha u bali; ci Cucecin cayay pakadungdung tu nikadiha niyama nida ahidaen, cay katenes keliden aca nida ku acawaw nida miluyas i yngcu, sapica sa, nikaluwama nuheni mangaleb ku nikalengat.
dikuda tu tusa amihcaan, ci Cucecin masadep ku kakulian sa, awaw han tu nida ku saba tu tatayna atu wina patayni maudip, ciyamanida sa sacacay satu I niyadu’ maudip, mahiniay kautiih a wama caay piliwkay tu wawa, anu hacihacica ku bulah tu baki sa, ci cuhungcin pakay balucu’ han nida balaki satu saaniwyu sacacay sa maudip.
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
全國均為丘陵地形，並無平坦國土，屬於亞平寧山脈的一部分.
pulung nu kanatal buyubuyuan, inaya ku masa enalay a lala, u Yapinneng (亞平寧) nu buyuan.
聖馬利諾共和國的國土最高點位於蒂塔諾山山頂，海拔高度是749米. 聖馬利諾共和國國境內無任何水體.
adingu nu Kulul
nilaculan
兩年後，朱自清工作和生活穩定後，就把母親和妹妹接到自己身邊，父親獨自一人在老家生活，這樣一個性格倔強的父親從不向兒子服軟，那怕是有多想念孫兒，朱鴻鈞都是默默承受老來孤獨的生活.
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
San Marino kunhekuo (聖馬利諾共和國) a lala satalakaway nu tunduh u Ditanuo (蒂塔諾) abuyu nu tungduh, talakaw han pitu a lasubu’ sepat a bataan idaw ku siwa a lawad. San Marino kunhekuo (聖馬利諾共和國) labu inai ku nanumnanum aca.
adingu nu Kulul
nilaculan
1925 a mihcaan ,ci Cucecin mala paycin tabakiay a cacudadan nu malasaydanka tu, tucacay ademiad makaala cinida tu tigami nu wamanida Cuhungcin, sakamu sa utiih tu kuudip laecus tu, akay hatida tu sa, mabulah tu ci Cucecinan atu baki ; makaadih tinakamu, mulihaw ci Cucecinan, balakien tu udip hini sananay tu kupiayamali tu wawa, dateng sa cinida tina pina amihcaan caay kasasulul malwama, nabaw sa tahekal imata ku nipadungus niyama nida i pangiduan ya adingu nu kulul, namahida sa sulit satu cinida tu sapalaylay a nisulitan tu “adding nu kulul”.
apalu
u zuma a kamu
u kamu nu Hulam：麵包樹
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
聖馬利諾是歐洲第三小的國家，僅比梵蒂岡和摩納哥面積略大,同時它也是全球第五小的國家.
adingu nu Kulul
nilaculan
1925年，朱自清已經是北京大學的教授了，有一天收到了父親朱鴻鈞的來信，大意就是身體越來越不好，恐大限將至，非常惦念朱自清和孫兒；看到這些話，朱自清感慨萬千，這是垂暮之年的老人以另類的方式向兒子服軟，想到這些年來與父親的較勁，眼前又浮現了父親月台送別的背影，終於提筆寫下了這篇傳世之作《背影》.
apalu
u zuma a kamu
u kamu nu Amilika：breadfruit tree
katalalan
縮圖|katalalan(牛)katalalan (牛)
apalu
u zuma a kamu
u kamu nu Zipun：パンノキの木
adingu nu Kulul
nilaculan
ci Cucecinan i “adingu nu kulul” sayaway anisulitan nida sa aku atu ciyamaw aku tusa tu amihcaan cay kasasuadih”. itini “cay kasasuadih” sa makai miadih haw nikacay kaydih masasuadih?
katalalan
kakiliman (摘要)
家牛或稱黃牛、歐洲牛（學名：Bos taurus）是哺乳類偶蹄目牛科牛亞科牛屬中一群已經馴化的動物. 這種群居動物的祖先為原牛，大約8千年前被人類馴化成家養的牲畜. 如今地球上生存著13億隻家牛，遍布除了南極洲以外的每一塊大陸. 家牛同人類的生活極為密切，一般將它們用來作為肉、奶或皮革的來源，在化石燃料大規模使用之前，家牛也是主要的畜力來源之一.
San Marino
kakitidaan nu San Manno (聖馬利諾地理)
San Manno (聖馬利諾) u Europe (歐洲) sakatu tulu nu adidiay a kanatal, miki Fantikan (梵蒂岡) atu Monaco (摩納哥) mikitabaki a tudi, nu kanatalan han u saka lima nu adidiay a kanatal.
katalalan
kakiliman (摘要)
maydih a kapah yadah ku nilacul nu nipawapenan nu katalalan, u tademaw matenes a mikawaw tu sapatatakis tu katalalan, kilul tu cidak taneng mala u kakanan a katalalan atu a alaan tu salang nu cucu' a katalalan, u sakaluk a katalalan haymaw satu maselep tu demiadmiad. i lalangawan nu tademaw, luma'ay a katalalan u kasatiman, kasumamadan Taywan nu kasatepan atu nutimulan u malukay amin a tademaw la'cus mukan tu titi nu katalalan, 1949 a mihcaan “hulic nu In-tu” atu "hulic nu Ni-pu-al" tuwaca pasatezepen tu mipacuk tu katalalan. tademaw amin hatu pakayniay tu ku sakakitaan, yadah ku icuwacwaay a kakitizaanay luma'ay a katalalan u cacayay ku balucu' tu tademaw, tungusay u malalukay. nika zayhan u wayway atu pisakawawan a kawaw, uzuma pala u puenelay han ku pimiazih, tungusay u tabakiay mibucekisay.
balaki (成年)
大型的成年公牛的體重大約為1000公斤到1200公斤，母牛則為600至800公斤左右. 中小型品種公牛體重也可達800公斤，母牛600公斤. 正常狀況下牛的體溫同人差不多，為38至39攝氏度，脈搏則為每分鐘60至80次.
apalu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: LamiHung
San Marino
icelang nu hitay (軍事力量)
聖馬利諾共和國的軍事力量是世界上最小的，其國防是由義大利軍隊負責.
San Manno kunhekuo (聖馬利諾共和國) a hitay nu icelang u kitakit nu saadidiay. u hitay nuheni u Italy (義大利) a hitay kumi kuwanay tunuheniyan.
不同的分支機構有不同的職能，這其中包括：執行儀仗職責、巡邏邊界、護衛政府大樓和協助警方處理重大刑事案件. 聖馬利諾警方不包括在其軍事力量內.
caaya kalecad numi kuwanay caaytu kalecad ku kawaw, tuyniyan hantu: mikuwana tunikawawan, muculil tu babenisan、 midiputay a sifu talakaway a luma atu mipadang tu kincal midakep tu cancanan a lacusay a kawawan. San Manno (聖馬利諾) kincal caay pilihida tu kawaw nu hitay a icelang.
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
岩石衛隊是聖馬利諾共和國軍事力量中的一支前線部隊，他們的一個職責就是邊界巡邏，負責巡視和保衛國境線，而他們的另一個職責則是衛隊，負責保護聖馬利諾市內聖馬利諾政府所在地共和國宮.
katalalan
balaki (成年)
balakiay kizemuay hukang a katalalan u ba'ket pakala tu 1000 a bicin katukuh 1200 a bicin. uzang a katalalan 600 katukuh 800 a bicin, u tatudungay hukang a katalalan u baeket katukuh 800 a bicin, uzang a katalalan 600 a bicin. kapahay a uzip nu katalalan malecad tu ku akuti' tu tademaw, i 38 katukuh 39 ku akuti, u culil nu izang paybeti' kana 60 katukuh 80 a bataan.
San Marino
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
misebingay tu ba’tu a tademawan u San Marino kunhekuo ( 聖馬利諾共和國) a hita nu icelang masakaputay a hitay, tungus nu kawaw nuheni sa miadi tu lilisan nu babenisan, tungus nuheni han misaliyutay miadih tu kanatal atu midiput tu kababenisan a kanatal, dumasatu a kawaw nuheni sa mamidipud tu kanatalay a hitay, situngus midiput tu San Marino (聖馬利諾) macimacian atu (聖馬利諾) sifu kakitidaan nu kunhekuokun.
abet
u zuma a kamu
u kamu nu hulam：子彈
San Marino
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
這個角色是他們最為被民眾所常見，而他們的換崗儀式也是當地的風景.
abet
u zuma a kamu
u kamu nu Amilika：bullet
San Marino
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
nina kawaw nuheni hina adih nu binawlan a tademaw. nuheni a nipi kalaliyun nuheni sa u kataydaan nu midangay a tataydaan.
abet
u zuma a kamu
u kamu nu Zipun：弾丸
katalalan
balaki (成年)
大約在兩歲以後家牛便可以達到性成熟，每年秋季是其交配季節. 懷孕期約為9個月，剛出生的牛犢體重大約在20至40公斤之間[21]，一般每次只產一胎，利用技術上的手段也可增加母牛產下雙胞胎的機率，然而異性雙胞胎中的母牛具有先天不育的特點.
San Marino
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
除了這些軍事職責之外，根據1987年的法令，所有岩石衛隊隊員也是聖馬利諾共和國的刑警，以協助聖馬利諾警方調查重大犯罪. 岩石衛隊的制服是獨特的紅綠色設計.
katalalan
balaki (成年)
pakala tu tusaay a mihcaan ku katalalan hawsa u balakiay tu, paymihcaan tu balabangan u pitatakisan a puu'. misabili 9 a bilad, lecuh henay a tubul u ba'ket i 20 katukuh 40 bicin a kinabaketan, uzuma kinacacay mulecuh cacay ku wawa, u tineng a pacunuc tu pilecuh nu uzung a katalalan taneng malaapi ku nilecuh, uyzasatu zumaay a nikalaapian uzng a katalalan u mahizaay cayay ka sibili a katalalan.
San Marino
misebingay tu ba’tu a tademaw (岩石衛隊)
uyni nu hitayan a kawaw han, nakamuwan sa i cacay a malebud siwa a lasubu walu a bataan idaw ku pitu a mihcaan (1987) a falin, hamin nu misebingay a tademaw (岩石衛隊) u San Marino kunhekuo (聖馬利諾共和國) a kigi, mipadangay tu San Manno (聖馬利諾) kincal mikisa tu tabakiya sicuminu nu lacusay a tademaw. misebengay a tademaw (岩石衛隊) a    dikuc nu nuheni micidek ku kulit nu dikuc si sumanahay langdiway a nipisikian.
katalalan
tubul a katalalan (牛犢)
小牛犢出生後不久就可以自行站立，大約2至3個月就可以斷奶. 成年家牛身高大約在1.2至1.5米之間，體長約1.6至2米. 壽命可達15年以上，但肉用牛為了追求經濟利益，有時在2歲前就會進行屠宰.
adingu nu Kulul
nilaculan
朱自清在《背影》開頭寫到：” 我與父親不相見已二年餘了. ” 這裡的 “ 不相見 “ 是不想見還是互相不見面？
katalalan
tubul a katalalan (牛犢)
剛出生的牛犢沒有牙齒，半歲左右牙齒長齊，2歲時開始換牙，4、5歲時乳齒脫落完畢，恆齒長齊. 隨著年齡的增長牙齒會逐漸磨損，因而判斷牛的年齡時常常觀察牙齒的使用情況.
lecuh henay ku tubul nai' ku ngipen, pangkiw tu a mihcaan masiluc tu ku ngipen, 2 a mihcaan paliyun tu ngipen, 4, 5 ku mihcaan hawsa mahamin tu mapelu' ku wahen a ngipen, malecad ku tanayu' nu ngipen, kilul tu mihcaan u tanayu' nu ngipen haymaw satu maeluc, satu a mihapinang tu mihcaan nu katalalan u ngipen ku azihen.
bituka nu katalalan (牛胃)
牛有四個胃，依次是瘤胃、網胃、重瓣胃（俗稱牛百葉）和皺胃，這四個胃實際是重疊在一起而非前後依次相接. 只有最後一個皺胃才會分泌胃酸消化食物，前三個胃則富含細菌與原生動物.
mata nu katalalan (牛眼睛)
由於眼睛長在頭的兩側，因此家牛有高達320度的視場. 另一方面，由於兩隻眼睛的視場只有很小的重疊，因此牛觀察側面的景觀時缺乏立體感，難以判斷物體的大小，常常需要停止運動才能進行對焦.
uyza u katalalan tapiingan nu tangah tusa simata, satu luma'ay a katalalan katukuh i 320 ku maahiay nu liwliw. uzuma satu, uyza u tusaay a mata tu piazih uyza dada' u adidi' a satatinba, satu u pitapal tu katalalan tapiingan miazih tu aazihan caay ka kapah ku mata, caay kadayum mipalita tu adidi'ay tabakiay a tuud, misaluimeng kya mahapinang ku piazih.
ngawa' nu katalalan (牛角)
有些家牛的品種無角或牛角短小，總體上講家牛的角要比水牛和野牛短小. 牛角大約在1歲之後長出，其內部為空心的骨質角心，外面包裹著角套. 不同於鹿類，家牛角中並沒有血管與神經，牛角生長到一定程度便停止. 牛角不會脫落與更換，將其切掉後也不會重新生長.