cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kawaliwali
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Pakurung
Pakurung（u sulit nu Hulam：巴古崙部落）
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Pakurung. u kasalumaluma’ nu Pakurung sa, 106 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 227 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 133 ku tademaw, pakalatu 59%.
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 94 ku tademaw, pakalatu 41%.
巴古崙部落豐年祭
https://www.youtube.com/watch?v=6uk2TxTbH2k
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 33%, Paywan(Paiwan) 3%, Yuwatan(Bunun) 3%, Rukay(Rukai) 12%, Puyuma 7%, zumazuma 2%.
u niyzau' nu Pangcah
u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) Rukay atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Yincumin kakuniza:niyazu'
ngangan nu Puyuma-Paregi
ngangan
Paregi
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Qnragan
u sulit nu Hulam
卡那岸部落
ngangan nu Puyuma-Paregi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
Qnragan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qnragan. u kasalumaluma’ nu Qnragan sa, 67 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 179 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 123 ku tademaw, pakalatu 69%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 56 ku tademaw, pakalatu 31%.
ngangan nu Puyuma-Paregi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Qnragan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 59%,Pangcha(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 4%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 1%.
ngangan nu Puyuma-Paregi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Qnragan
u Taluku a niyazu'
u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcha Tayal atu Bunun.
ngangan nu Puyuma-Paregi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Qnragan
u Taluku a niyazu'
iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u "Lawsi" sananay nu Hulam a kamu.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Donkuan
Donkuan
u sulit nu Hulam: 東光部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Donkuan. u kasalumaluma’ nu Donkuan sa, 151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 553 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 541 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 12 ku tademaw, pakalatu 2%.
ngangan nu Puyuma-Paregi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Donkuan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 83%, Pangcha(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 10%.
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun)
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun)  kuyni, katuud ku  Yuwatan(Bunun)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Tayan atu Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
nipaluma-tabakiay apalu, tabakiay apalo
tabakiay apalu, tabakiay apalo
Donkuan
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
nipaluma-tabakiay apalu, tabakiay apalo
波羅蜜 thumb|Jackfruit hanging (俗名：天波羅、婆那娑、波羅密樹、婆羅蜜、樹波羅、木波羅、天羅、包密、優珠曇、將軍木、囊加結、優珠縣、牛肚子果)
u satabakiay a heci i kanatal. maka 10-20m talakaw. baeket ku heci maka 5-20kg.
Donkuan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
i kitakit u satabakiay nu mibutingay a balunga
縮圖
Honduras
thumb|u hata nu Honduras|alt=Flag of Honduras (2008 Olympics).svg
nipaluma-tabakiay apalu, tabakiay apalo
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：
i kitakit u satabakiay nu mibutingay a balunga
kakiliman
i kitakit u satabakiay nu mibutingay a balunga, pakala tu sabaw walu a i'k ku kalisiw, kina cacay a pasalil tu buting pinaay tu a mihcaan caay tu ka hamin makan, mahini ku kumu, i buyu’ay aw nu buyu’ay tu kunisakauzip.
Donkuan
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Honduras
u ahebal nu lala’ mapulung sa 112,090 km2
i kitakit u satabakiay nu mibutingay a balunga
nilaculan
i bayuay aw nu bayuay tu kuni sakauzip, i enalay mauzip a tademaw min aw nu kaluk kunisakauzip, datipasanay a tademaw u mibutingay ku nisakauzip. i sumamad mibutingay a tademaw hanu lima han mibakah ku salil, nika mikilul tu kekci macakat tu ku sapibuting a sadikec, ayza u satabakiay mibitingay a balunga. katinengan u binawlan sa Netherlands i sumamad tu sabaw pitu a mihcaan hawsa singangan tu "Sea coachman" hananay i tawya u satabakiay u saicelangay nu bayu nu mibutingay, na uynian a balunga nau Holland ku misangaan tu saicelangay i bayu nu mibuting, "Persman" ku ngangan niya balunga, cacay lasubu sepat izaw ku tulu depah katanaya’ sabaw walu depah ka ahebal, pisilsilan tu nanum pakalatu a mang kuntun, u satabakiay nu mibutingay nu balunga i kitakid, naamahiza tu saka tusa satabakiay tu nu mibutingay a balunga i kitakid. mahizaay u tabakiay a balunga, u mahiniay tabakiay ni sanga'an a balunga pakala tu sabaw walu a i'k ku nu mitaay Taywan a kalisiw, ni pazengan i balunga a sapibuting nu ayzaay u sapapahay a sapibuting, izami ku canacanan u baluhay min a madem tu ku sapisa kawa atuud, anu lalid sa tu pinaay a bulad i bayu acay kanikaw, sisa uyni a balunga singangan tu satabakiay mibutingay a balunga i bayu, cay paceba sa asingangan tatengaay a singangan tuyni, "u milangecay a kikay nu bayu" han u saka tineng kyami hawsa, uyni a balunga u sakapahay u matekesay kuni alaan a buting, i "Tasman Sea, Southeast Asian, Gulf of Australia" a bayu atu nu walian nu New Zealand, uyni a balunga azihan ku hekal caay ku kasenengan dada’ musakakawaw caay ka sasisuma sa, kina cacay pasalil makelup tu 250 kuntun 300 kuntun kayadah ku nialaan tu buting, uzuma satu bahal sa maala tu "whale atu shark" a butingan nikalaan a buting hawsa, a patayza han i pipazengan tu butingu i lalabu nu tabakiay cudetay a sulu. uynian cudetay a sulu sayadahay taneng 6000 kuntun kuni pazeng tu buting i labu. mahiniay u yadahay ku nikala tu buting a balunga haw sa, nacacay ta bayu mibuting pakala tu malebut kungtun ku nikalaan a buting, palecad han, tu nisangan tu balunga a kalisiyu sepat a i’k tatenga' caay tu kaadadaen ku balucu’, mahiniay a aca  tuyni u micakayay hawsa manamuh tu pazih, nika pakayni i nu bayuay a mulangaway mauzipay hawsa, a sakalawpes nu buting. azihansaw anu yadayadah ku buting i bayu acay tu kademec kuyni u mikelupay tu buting a balunga, ayza satu a mihcaan, musuayaw tu mahiniay u mikelupay a balunga tadiyadah tu ku nialaan tu balunga, mauzipay i bayu katinenga tu mawada' tu ku kayadah nu buting i bayu, uyniyaca izaw ku mitesekay amihapinang tu mahiniay a kawaw, anu caay pasatezepen ku nipibuting, i tusa bataan izaw ku cacay a mihcaan amala u sazikuzay tu a mihcaan uyni i bayuay a alaan.
nisulitan
kakuniza:Sabak Tutuy
Honduras
u ahebal nu lalaay sa 111,890 km2, u ahebal nu nanumay sa 200 km2
hamin nu tademaw sa 8,893,259.
Donkuan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Honduras
kakalukan umah sa 28.80%, kilakilangan umah sa 45.30%, zumaay henay umah sa 25.90%
Donkuan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Honduras
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Tegucigalpa (德古西加巴).
Donkuan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Honduras
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.
Donkuan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Honduras
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Juan Orlando Hernández, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 1 bulad 27 demiad.
Donkuan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
nipaluma-tabakiay apalu, tabakiay apalo
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
upiz(綱)：
mata(目)：薔薇目 Rosales
sapamat(科)：桑科 Moraceae
mikitinay(屬)：桂木屬 Artocarpus
hicahicaay(種)：波羅蜜 A. heterophyllus
malaheci tu imelang
thumb|Jackfruit Bangladesh (3)
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
波羅蜜（學名：Artocarpus heterophyllus），亦稱菠蘿蜜，在廣州、香港、澳門及其他粵語地區，波羅蜜一般被稱為大樹菠蘿，在廣西等地稱為木波羅，滇西地區稱牛肚子果，是桑科波羅蜜屬常綠喬木.
Honduras
Hungdulasi宏都拉斯
Hongdulasi u “ Spain a kamu Repu’blica de Honduras”, inutebanan a Amilika kapulugnan a kanatal, satipan a belaw u Guatemala (Kuwa-ti-mala 瓜地馬拉), satipan timulan matatules tu El Salvador (Sa-al-wa-tu 薩爾瓦多), capi i nuwalian atu nutimulan u Nicaragua (Ni-ciya-la-kuw 尼加拉瓜), capi i nuwalian atu nuwamisan nu Caribbean a bayu (Ciya-le’-pihay 加勒比海), nutimulan micapi tu waliyu (太平洋) a Hung-say-cya-wan (洪塞加灣). i likut nu Ta-lu tu Caribbean a bayu (Ciya-le’-pihay 加勒比海) izaw henay ku Swan Islands (Tiane-qundao 天鵝群島), Gulf Islands (Hay-wan-cyun a subal 海灣群島) a lala'an. kahenulan a tuse u Tegucigalpa (Te-gu-xi-jia-ba 德古西加巴).
Republica de Hondura, Hongdulasi han pangangan (拉斯共和國，通稱宏都拉斯)
「宏都拉斯」國名來歷最普遍的一說是由於航海家克里斯託弗·哥倫布於1502年在該地登陸時，發現船隻無法擱淺，海底深不可測，故將其地命名「hondura」（西班牙語中「深邃」之意）. 明代《坤輿萬國全圖》稱之為「酆度蠟」.
Hongdulasi (宏都拉斯) u ngangan nu kanatal namakay nakamuan nu mitesakay nu paybalunga ci Kelis- tuw-bu Ke-lun-pu i 1502 a mihcaan itini a lala’an a tukus tahkal hawsa, maazih ya balunga la’cus i pantaay a bayu kaliyuhan ka talulung nu bayu, pa’teng han a pangangan tu nu zumaay a ngangan “Hondura” han “u kamu nu Spain “ talulungay han” a imi. i kasumamadan mamin i kanatal a ti-tu pangangan han tu Hungdula’(酆度蠟).
aazihan a ceding laylay nu Hungdulasi ( 宏都拉斯)
4～7世紀，宏都拉斯西部為馬雅文明中心之一. 1502年哥倫布到達宏都拉斯的海灣群島，為宏都拉斯與歐洲接觸之始，1524年西班牙軍隊開始征服宏都拉斯，同年淪為西班牙殖民地. 1537～1539年萊姆皮拉領導3萬印第安人舉行起義，反抗西班牙殖民統治. 1539年，宏都拉斯劃歸瓜地馬拉都督府管轄.
kasumamadan tu 4～7 a mihcaan, Hungdulasi(宏都拉斯) satipan u Ma-ya u kapulungan nu talakaway a lalangawan. 1502 a mihcaan Kelun-pu katukuh i Hungdulasi ( 宏都拉斯) a Hay-wan-cyun a subal, Hungdulasi(宏都拉斯) atu Ouzhou namalingatu mapulung, 1524 a mihcaan Spain a hitay malingatu tu misulul tu Hungdulasi( 宏都拉斯), uyzaan a mihcaan mala u nu micumuday tu nu Spain a tademaw. 1537～1539 a mihcaan ci Lay-mu-pila a Cung-tung tulu a mang ku Yin-di’-an a tademaw ku palekalay a misabalucu’, micuay tu micumuday nu Xibanya a tademaw tu pikuwanan. 1539 a mihcaan, Hungdulasi(宏都拉斯) makelac tu panukas tu Kuwa-ti Ma-la u pikuwanan tu hita a kenis.
Hungdulasi(宏都拉斯) i 1821 a mihcaan siwa a bulad sabaw lima a demiad musakamu tu a misateked, nika 1822 a mihcaan papulung a pacumud tu Mo-si-ke u saayaway Hung-ti a kanatal. 1823 a mihcaan micumud tu Federacion de Centro America, 1838 a mihcaan cacay bataan a bulad miliyas tu Federacion de Centro America, patizeng tu Kung-he-ku. 1840 a mihcaan Hungdulasi (宏都拉斯) i Kuwa-ti-mala misakakuay  mikuwanay pidamaen ni La-fei-er Ka-ley-la, u misatekeday ci Fulang-sis-ke Fere-la patizeng tu masakakuay mikuwanay tu Cen-bu. zikuzan nu1853 a mihcaan, Hungdulasi (宏都拉斯) i lalabu nu kanatal u misakakuay atu misatekeday hina kikasubad ku nipikuwan atu mangayaw ku lalabu, sangaleb satu ku nikakutay ku mikawaway nu cun-bu. u kim, ging kwang mapeci’ tuway, malilid tu ku tabakiay a sapalahad tu cin-ci’. makay 1840 a mihcaan malingatu. u Yingguo micalap tu Hongdalasi (宏都拉斯) nu nuwalian a kakitizaan atu Ba-ya-qundao, misanga’ tu zazan nu silamalay, a maala ku ahebalal a lala’ a situngus a micaliw atu pacaliw.
19世紀末，美國攫取了聖胡安西托地區的銀礦開採權. 20世紀初，美國聯合果品公司和標準果品公司霸占北部沿海平原大片土地，發展香蕉種植園，並壟斷大部分鐵路、航運、電力和香蕉出口. 到1913年宏都拉斯90%以上的對外貿易為美國所控制. 而在第一次世界大戰後，美國更加緊對宏都拉斯的政治控制和經濟掠奪. 多次出兵干涉宏都拉斯內政，扶植傀儡政權. 在聯合果品公司的控制下，宏都拉斯成為以香蕉種植為主的單一經濟國家，香蕉生產發展很快，到1930年香蕉出口占世界第一位.
kasumamadan tu19 a mihcaan tu zikuzan, Meiguo miala tu Sheng-hu-anxi-tuo a kakitizaan situngus tu sapiala tu ging kuwang. kasumamadad tu 20 a mihcaan tu kalingatu, Meiguo pulung tunu heci piyangay a kakanan a kusi tatungusay a heci piyangan a kakanan a kusi mialaw tu nuwamisan mililis tu bayu masaenalay a lala’, palahad paluma tu paza’, a mihamin mialaw tu zazan nu silamalay, nu bayuay a saculu’, dingkiay atu sapacakay tu paza’. katukuh i 1913 a mihcaan Hungdulasi (宏都拉斯) payhun 90% kayadah ku pasay nu zumaan a kalaliwnan maemec nu Meiguo. i saayaway a ngangayaw nu kitakit hawsa, Meiguo sangaleb kalamkam satu tu Hungdulasi (宏都拉斯) a cen-ce miemec atu mialaw tu cin-ci. kinapina tu patahkal tu hitay a mikuwan tu lalabuay a kawaw nu Hungdulasi(宏都拉斯), miemec a misakaku mikuwan tu lalabu nu kanatal. i pulung nu piyangan hecian a kusi tu piemec hawsa, Hungdulasi(宏都拉斯) mala u ngangaan tu nu palumaay tu paza’ uynian cacayay  nu kanatal a cin-ci. dadawa malahad ku nipalumaad a paza’. katukuh 1930 a mihcaan nipacakayan a paza’ u saayaway mutizeng i kitakit.
1929年世界資本主義經濟危機使宏都拉斯經濟受到沉重打擊，群眾生活下降，人民起義不斷發生. 宏都拉斯國民黨領袖蒂武西奧·卡里亞斯·安迪諾在美國的支持和策動下，於1933年攫取政權，建立獨裁統治. 1954年該國工人為提高工資、改善勞動條件和爭取參加工會的權利舉行大罷工，使美國對於壟斷資本作出某些讓步.
nipaluma-tabakiay apalu, tabakiay apalo
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
The jackfruit tree is well suited to tropical lowlands, and its fruit is the largest tree-borne fruit, reaching as much as 35 kg (80 lb) in weight, 90 cm (35 in) in length, and 50 cm (20 in) in diameter.A mature jackfruit tree can produce about 100 to 200 fruits in a year. The jackfruit is a multiple fruit, composed of hundreds to thousands of individual flowers, and it is the fleshy petals that are eaten.
The jackfruit tree is a widely cultivated and popular food item throughout the tropical regions of the world. Jackfruit is the national fruit of Bangladesh.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p133
《台灣蔬果實用百科第三輯》，薛聰賢 著，薛聰賢出版社，2003年
波羅蜜 Boluomi 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
kakuniza:nipaluma
maketun
(kamu nu hulam：被切斷)
maketun ku lima ni Umin i pisakakawawan. maketun ku lima ni Umin i pisakakawawan.
Umin 在公司 用斷了手.
katalawan maketun ku zazan nu silamalay. katalawan maketun ku zazan nu silamalay.
Évariste Ndayishimiye
Évariste Ndayishimiye
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Évariste Ndayishimiye (Aywalisete．Ngetayisimiya 埃瓦里斯特·恩達伊希米耶), 1968 a mihca nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Burundi ayza, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 6 bulad 18 demiad.
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu France a kamu：Évariste Ndayishimiye
u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：埃瓦里斯特·恩達伊希米耶
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Aywalisete．Endayisimiye
Matanki
u sulit nu Hulam
馬太鞍部落
Matt Aitch
Matt Aitch 9 bulad 21 demiad, 1944 a mihca, Matt Aitch, miunduay. (mapatay i 2007 a mihca)
Matanki
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Matanki. u kasalumaluma’ nu Matanki sa, 121 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 331 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 322 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  9 ku tademaw, pakalatu 3%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 79%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 5%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 8%.
u niyazu’ nu Taluku(Truku)
u niyazu’ nu Taluku(Truku) kuyni, katuud ku Taluku(Truku) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Sejek atu Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini.
inayay ku cacudadan i Matanki niyazu’.
Donnie Boyce
Donnie Boyce nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Donnie Boyce i 1995 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 42, namapili’ tu nu Atlanta Hawks putiput. 9 bulad 2 demiad, 1973 a mihca, Donnie Boyce, miunduay.
Danilo Medina
thumb|u hata nu Dominican Republic|alt=Flag of the Dominican Republic.svg
Danilo Medina
11 bulad 10 demiad, Danilo Medina, u misingkiway. 1951 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Dominican Republic ayza sa ci Danilo Medina, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 4 bulad 16 demiad.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-He Ya Yun
siwkay niza(簡介)
baki aku, namakay Hupu, u Sakizaya, ci Balu' ku ngangan niza. ina ni Balu' ci Lengus, u laluma'an niza u mueneng i dadipasan.(baki 來自北埔撒奇萊雅族,名Balu'(何八乳)，Balu的Ina叫Lengus,是靠海生計的商業家族. )
baki aku(Heyayun) ci Balu' namakay Hupu, u Sakizaya a tademaw. ina ni Balu ci Lengus, namakay bayu'ay pacakayay a ngasaw(lalabu').
Bai來自國福主部(撒固兒)部落撒奇萊雅族,名Iko(吳月裡)，
namakay Sakul niyazu' ci bayi aku, u Sakizaya a tademaw ciniza, u ngangan niza ci Wuyueli.
Iko的Ina叫Panay,ama叫bulaw',是主部部落尊貴的世襲頭目家族，
cina ni Iku sa ci Panay, ciama niza sa ci Bulaw, u lalabu' nu luma' nao Tumuk, u kahemekan a lalabu' nu luma'.
歷任頭目接一代傳成一代制，
patudu' tu wawa tu wawa ku tumuk a kawaw, masalaylay tuway.
以家族有威嚴的頭目Minkay頭目(Iko的baki)為尊，
ci Minkay tumuk sa, u satabakiay a tumak, u baki ni Iku, u kakasenengan a babalaki ci Minkay.
但現今頭目制度以改變.
masumad tu ku tumuk a laylay ayza.
Ina是主部部落土生土長純撒奇萊雅族，名Humi(何春妹)
cina niza sa ci Humi(Hechunmei), u tatenga'ay a Sakizaya ciniza.
Ama是臺中人，名Wanwan(楊成萬)
ciama niza sa, namakay Taycong, u ngangan niza sa ci Yanchenwan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:lubas kakuniza:mapalaway kakuniza:Sakizaya
Jorge Lopes Bom Jesus
u siwkay niza(簡介)
u pilecuhan ni Jorge Lopes Bom Jesus (若熱·洛佩斯·博姆·熱蘇斯) i Agua Grande (阿瓜格蘭德縣).
nalecuhan ciniza i 7 a bulad 26 a demiad 1962 a mihcaan.
pahezekay niza i tabakiay a cacudadan nu  Sao Tome and Principe (University of São Tomé and Príncipe 聖多美與普林西比大學). mala ku sasaydan (博士) niza.
micakat (就職)
u cunli (總理 Prime Minister) nu Sao Tome and Principe (聖多美與普林西比) ayza sa ci Tuilaepa Lupesoliai Sailele Malielegaoi (若熱·洛佩斯·博姆·熱蘇斯), micakat a demiad sa
i 2018 a mihcaan 12 bulad 3 demiad.
Danadanaw
Danadanawu
sulit nu Hulam: 龍過脈部落
u siwkay nu niyazu
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Danadanaw. u kasalumaluma’ nu Danadanaw sa, 161 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 412 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 189 ku tademaw, pakalatu 46%.
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 223 ku tademaw, pakalatu 54%.
panganganen nu Puyuma a tademaw "Dandannaw", u "taku" sananay. u Hulam a tademaw sakamu sa u "Lonkuomay 龍過脈". (卑南族稱此地為 Dandannau，是「水池」的意思，漢人稱此地為龍過脈. )
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Puyuma 29%, Pangcah (Amis) 9%, Tayan (Tayal) 1%, Yuwatan (Bunun) 3%, zumazuma 3%.
u niyazu' nu Puyuma
tuud ku Puyuma a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Puyuma a niyazu' kuyni. u zuma a tademaw sa u Pangcah u Tayan atu Yuwatan.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Puyuma
belus
縮圖|belus belus, u nipangangan nu matesekay (學名): 羅氏鹽膚木.
kakilima
belus (u kamu nu La-tin : Rhus javanica, kamu nu Pangcah : lefos, kamu nu Taluku (taluku) : prihut, kamu nu Atayal : qpring), u nipangangan aca tu "san-pu-yan" "san-yan-cing" atu nu "Taywan a belus".
nikaliwasak
liwasak sa i Cung-kul-tu-lung, Taywan han-ku, cung-nan-pan-taw atu yin-tu amin.
u nikahida
ya langaw tu langaw sa sisa namakayda i sasa nu bayu' tu cacay a malebut, idaw ku tusa a bataan katukuh i tusay a malebut idaw ku cacay a depah. u heci tu mihecaan sabaw tusa a bulad katukuh i ayaw nu mihcaan tu cacay a bulad maduhem tu. i Taywan maadih ku lalangawan i tebanteban nu buyu', buyu'an masakilangkilang atu i suemetay nu lala'. u saahebalay ku nilangaw nu belus tu kakitidan. namakayni i enal katukuh i tebanteban nu buyubayu'an atu bukebukelalan, idaw amin maadih ku langaw manamuh tu cilal ku langaway a kakitidaanay. anu kasinawan ku belus ya papah mala kalawlawan alaw mala sumanahay, u sumanahay han kya langa nida.
sakasaan sakaycuwa
langaw nu belus mangaduway a iluc nu papah kapah kanen, ya heci nida idaw aca ku kuhepicay tu cikah, anu tanamen kacileminan kaahecitan, sacikahen nu yincunim kuwni, u kakanan tu nu ayam kya heci, u angangan nu paduh tahekal tu ku cikah, nu i lahaday a adipah sa mininac tu sakangaay kya kapah, u nika singangan nu belus namakaw uyniay saan. u ciid nu mangaduway a belus idaw aca ku cilekay, mahida u micidekay a nilangaw, sakamu sa ku kanpuyaku tu uyni sa u wu-bei-ci, si tan-ning kapah kalasasapaiyuwan, u mahiniay a nanum atu sapi' lutlut midawmi' tu bangas saan sa.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
i lililisen nu kamu, mikilim tu zaza ataluma’—u balucu’ay nu mikeliday
pecu' nu lacul(摘要)
u nabalucu'an(心聲) ni Tuku Sayuen namakay misakakawaw tu pabalucu'an-kawaw(計畫) nu kamu nu Sakizaya i 2018 a mihcaan.
sapuelac
uyniyan a pabalucu’an-kakaw(計畫) asapauzip tu kamu nu Sakizaya, palekal i lalud(夏) nu 2016 a mihcaan.
natayni ci Lin atu Huang tusa a saydan, mitingil tu kalas atu sining nu niyazu’.
malihalaw ku balucu’ nu maku, zayhan anu caay malaheci tina kawaw i tulu a mihcaan, amalawpestu ku kamu nu Sakizaya.
i lalingatuan(初期) tina kawaw, caaykatepa tu saydan atu micudaday, inayi’ ku kaydihan a tademaw nu misakakawaway(族語營造員).
tina pabalucu’an-kawaw tadamaan(重要的) a satangahan(項目) sa, u apasubana’ay(要教學) a saydan atu aminanamay(要學習) a micudaday.
uzuma a satangahan sa, u minanamay-dabek(族語聚會所) atu misabaluhay(創新).
ngangan nu Puyuma-Pasaraadr
ngangan
Pasaraadr
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Honduras
hekal nu lala’ (地理)
宏都拉斯位於太平洋和加勒比海之間，主要是山地，內陸為熔岩平原，在海岸有狹窄的平原地帶. 氣候包括從低地的熱帶氣候到山地的溫帶氣候. 濱海地帶和山地向風坡年降水量可高達3000毫米.
Hungdulasi (宏都拉斯) i Tay-pin-yang atu Cye-le-pi-hay, u angangangan u buyu’ a lala’ lalabu nu kanatal u lanu’ nu ungcuy a enal i dadipasan izaw kya likecuay a masaenalay a kakitizaan. u bali pasu pakay sasa nu lala’ a akuti’ay a bali katukuh i buyu’ alababay tu ku bali. i bayuay atu buyu’ay pasay bung-puw a mihcaan u udad katuku i tulua malebut haw-mi.
cin-ci (經濟)
宏都拉斯經濟狀態在中美洲算中下，2012年估計宏都拉斯的人均GDP為2,323美元，產值最高前五種產業為咖啡栽種業、香蕉栽種業、養蝦及吳郭魚養殖業、棕櫚油業及成衣加工業.
Hungdulasi (宏都拉斯) a cin-ci a wayway i Cung-mey-cuw u tu tungusa tu, 2012 a mihcaan u piasip Hungdulasi (宏都拉斯) a pademaw palalecad GDP 2.323 ku kalisiw nu Meiguo, nisangaan a aca satalakaway ayaw tu lima a lamangan u nilaculan nipalumaan tu kuhi, paza’ ku nipalumaan, nipahabanay u kabus atu nanpukuy, cung-li a simal atu misangaay tu zikuc.
aidangan (觀光)
宏都拉斯有兩項世界遺產，為科潘的馬雅遺址與普拉塔諾河生物圈保護區.
Hungdulasi (宏都拉斯) izaw ku tusa a lice nu niliwanan a saysang i kitakid, nu ke-pan Ma-ya i kasumamadanay u mapeciay tu kakitizaay a luma’ atu Rio Platano Biosphere Reserve.
tademaw(人口)
至2018年止，宏都拉斯的人口總數為9,587,522人. 2010年15歲以下人口的比例為36.8％，15至65歲為58.9％，65歲或以上為4.3％.
katukuh ayza 2018 a mihcaan, Hungdulasi (宏都拉斯) u pulung nu tademaw 9,587,522. 2010 a mihcaan sabaw lima a mihcaan a tademaw palalecad pahun 36,8%, sabaw lima katukuh enem a bataan izaw ku lima a mihcaan payhun 58,9%, enem a bataan izaw ku lima a mihcaan atu pikakaan tu payhun4,3%.
宏都拉斯社會的種族比例為90％的麥士蒂索人，7％的美洲印第安人，2％的黑人和1％的白人.
Hungdulasi (宏都拉斯) a saykay a kasabinacadan palalecad payhun90% u may-s-ti-suw a tademaw, payhun 7% u Me-cuw in-ti-an a tademaw, payhun 2% u lemeniay a tademaw atu payhun 1% u salengacay a tademaw.
caculilan (交通)
宏都拉斯有兩大主要國際機場，分別為德古西加巴的通康丁國際機場與汕埠的拉蒙·比列達·莫拉萊斯國際機場. 宏都拉斯陸上交通以公路為主，鐵路只用於運輸香蕉和甘蔗等農產品. 宏都拉斯有科爾特斯港、特拉、拉塞瓦等海港，該國也是權宜船旗國之一.
Hungdulasi (宏都拉斯) tusa ku tabakiay nu kanatal a pahikukian, itini i List of airports in Honduras atu Saeropuerto Internacional Ramon Villeda Morales. Honngdulasi (宏都拉斯) u tapang a saculul u zazan nu basu, u silamalay a zazan u sapiculu’ tu paza’ atu tebus tu nikaluky a tuud dada’ Hondulasi (宏都拉斯) izaw ku Puerto cortes, tela, lasay-wa a minatu, uynian a kanatal uyzaan aca u sihataay a balunga’ ku sitatngusay a mikuwan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan kakuniza:Sabak Tutuy
kalisiw
很多錢要懂得存錢.
Matanki
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
belus
nu imelang
u papah atu balu pacacamulen patelah a misangasip palunanumen, ya nisangasipan a nanum u sapililuc a sapibanaw tu udip (uzip).
u lebawa
anu siduka ku laway malebawa sa, u baluhay a ciid palamel tu cikah mipenec kya salananumen minanum.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
Cingaroan
thumb|Fenglin
Cingaroan
u sulit nu Hulam: 鳳信部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cingaroan. u kasalumaluma’ nu Cingaroan sa, 338 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 884 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 537 ku tademaw, pakalatu 61%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 54%, Taluku(Truku) 1%, Saysai(SaySiyat) 1%, zumazuma 4%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
sapuelac
mikukay kami tu tuas(祖靈) nu mita. yadah ku aminanamay a sapicudad(課程),
Cingaroan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
sapuelac
izaw ku lalay, nazipaan, lalangawan, kagak, misabaluhayay, sasulitan, ulic, natingenan atu zuma. caay kadayum tina kawaw, yadah ku sasadakayan(困難).
Cingaroan
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
sapuelac
tinaku: macacihi(爭吵) kami tu tina kawaw; mautang(延遲) ku kalisiw nu kuwanan(補助款),
Cingaroan
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
sapuelac
uyzasa, izawtu ku kalimulakan(歡樂) a kawaw. itiza i da’cusay a zazan, haymaw hanita muculil.
Cingaroan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
sapuelac
u sazikuzay a pamutekan(目標) tuyniyan a kawaw sa, maydih kami mucelak(培育) tu padutusay(傳承) a binacadan tademaw.
maydih aca kami, anucila(未來) sa, taneng kita patizeng(建立) tu hecek(制度) nu pasubana'ay a kawaw(教育) nu Sakizaya.
miliyas
(kamu nu hulam：要離開)
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
pabalucu'an-kawaw nu kamu nu Sakizaya i 2018 a mihcaan.
Cingaroan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
i lililisen nu kamu , mikilim tu zaza ataluma’
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tuku Sayuen i 2019.1.13
Yuancyawcye(原教界) nu dengtal Cengce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayincumincuay a congsin(國立政治大學原住民族研究中心)
kakuniza:ulic kakuniza:Tuku Sayuen kakuniza:Sakizaya
malucabay
(kamu nu hulam：成為同伴)
malucabay nu maku kisu a misulit tu cudad. malucabay nu maku kisu a misulit tu cudad.
你是我一起寫字的同伴.
ngiha'
(kamu nu hulam：聲調（音）
nima kiya ngiha' hakiya? nima kiya ngiha' hakiya?
那是誰的聲音？
Matt Barnes
Matt Barnes
siwkay niza
tatama, lumeniay a banges, nalecuhan i 3 a bulad 9 a demiad, 1980 a mihcan, Matt Barnes, miunduay.
namimali ciniza i Amilika NBA. thumb|Matt Barnes Mar-2012|alt=Matt Barnes Mar-2012.jpg
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tatama kakuniza:NBA kakuniza:miunduay
Danny Ainge
tatama, salengacay ku banges, nalecuhan i 3 a bulad 17 a demiad, 1959 a mihcan. u miunduay.
Danny Ainge unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u mikilac zikuzay mimaliay.
Danny Ainge i 1981 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 31, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:miunduay kakuniza:mimaliay
Hong Kong
thumb|u hata nu Hong Kong|alt=Flag of Hong Kong.svg thumb|Hong Kong
u Hong kong (香港) sa i labu nu Asia, itiza i 22 15 N, 114 10 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,108 km2
u ahebal nu lalaay sa 1,073 km2, u ahebal nu nanumay sa 35 km2
hamin nu tademaw sa 7,167,403.
kakalukan umah sa 5%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 95%
caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 7 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci John Lee Ka-chiu (李家超), micakat a demiad sa i 2022 a mihca 7 bulad 1 demiad.
Hong Kong (香港)
Hong Kong " pangangan kang, salunganay a ngangan Syang-cyang han, Ing a kamu Hong Kong, sadidi’ tu sulit HK、HKSAR” tini i  Nan-hay amis a tukus, Cu-cyang-kou (珠江口) nuwaliana takinilan, satipan silaed tu Cu-cyang (珠江) u Macau (Aow-men 澳門) atu Kong-tung a niyazu’ Cu-hay-se (珠海市) masapapauwang, nuamisan mitules tu kow-tung-sen Sen-cin-se (廣東省深圳市), nutimulan atu Nan-hay (南海) belaw matatules, ayza u Cung-huw tademaw masakaputay kapilungan a kanatal u micidekay mikawawa tu nu kanatal a kakitizaan.
位於中國大陸南端，地處西太平洋沿岸各國中心，又當太平洋和印度洋航運要衝. 全境由香港島、九龍和新界組成；地理環境上則由九龍半島等大陸土地，以及263個島嶼構成. 截至2020年，香港人口約750萬人.
tini i China ta-lu satimulan, kakitizaan i satipbayu a tukus kasaupuan nu paykanatal, mala u walibayu aca atu In-tubayu saculu’ a zazan. hamin a hekal nu Hong Kong a subal, Cuw-lung (九龍) atu sin-ciye (新界) a nisakaput, hekal a lala’ nu Cuw-lung (九龍) pela’ a subal hekal a lala’, atu 263 a subal a subal. katukuh 2020 a mihcaan, Hong Kong a tademaw pakal tu 750 a mang ku tademaw.
siwkay( 簡介)
1842年，清朝與英國簽訂《南京條約》，永久割讓香港島；後再簽訂《北京條約》和《展拓香港界址專條》，分別割讓九龍和租借新界，這就是現今香港的雛形. 二戰期間，香港曾被大日本帝國佔領約三年零八個月.
1842 a mihcaan, hungti a ziday atu Ing-kou matatelek tu “Nan-cin a katatelek (南京條約)” tahdikud kelapan paeli tu Hong Kong, zikuzan matatelek aca tu “Pei-cin a katatelek (北京條約)” atu “milekakawa tu Hong Kong a kenis a cedang”, pasasumaen mikelit pabeli tu Ciw-lung atu pacaliw micaliw tu Sin-cye (新界), uynian nu ayzaay a Hong Kong masaadidi’. sakatusa a ngangayawan hawsa, Hong Kong nanialan nu Japan tu tuluay a mihcaan walu a bulad.
1997年7月1日，香港主權由英國移交予中華人民共和國，成立香港特別行政區，實行港人治港、高度自治，僅有國防、外交事務由中國中央政府直接管轄.
1997 a mihcaan pitu a bulad cacay a demiad, Hong Kong a sakuwan u UK ku pabeliay tu Cung-huw a tademaw masakaputay kapulungan a kanatal, patizeng tu Hong Kong micidekay pikawawan a kakitizaan, mikawaw mikuwan tu Hong Kong a tademaw, icelang ku nisakaku, uyza dada' u mipuputay tu kanatal, mikawaway tu hekal a kawaw u China cung-yang cenhu ku mikuwany.
laylay (歷史)
香港開埠之前，明朝末年已經有香港此名稱，當時香港特指鐵坑對面的小島，即現今黃竹坑對面的鴨脷洲，而非今日的香港仔.
Hong Kong ayaw a kasiminatuan, hungti a ziday sazikuzay a mihcaan izaw singangn tu Hong Kong, itawya Hong Kong patuzu’ tu Tei-keng (鐵坑) nuayawanay adidi’ay a subal, ayzaay a Hang-cu-ken (黃竹坑) nuayawan nu Ya-li-cou (鴨脷洲), caayay ku nuayzay a Hong Kong.
鴨脷洲上有隋唐時代開始已為人信奉的洪聖爺廟(鴨脷洲洪聖廟)，而香港仔只有清初開始多人信奉的天后廟，故鴨脷洲的開發歷史應早於香港仔，而且現今黃竹坑、香港仔和田灣一帶，在100年前還是海灣，平地稀少，人口應該不多.
Ya-li-cou (鴨脷洲) izaw ku Swi-tang a ziday malingatu misinzya tu Hung-sen-ye a biw “Ya-li-cou Hung-sen biw”, Hong Kong uyza dada’i saayaway nu hungti a ziday malingatu katuud ku tademaw misizyaay tu ten-huw biw, sisa Ya-li-cou a palahad tu laylay huntu iayaw tu nu Hong Kong, satu ayzaay a Huwng-cu-keng, Hong Kong atu itizaay a ten-wan, i ayaw nu cacay lasubu a mihcaan uyzaanay henay u Hay-wan, adidi’ ku masaenalay, huntu caay kakatuud ku tademaw.
香港地名來源有多種說法，其中一個故事是英軍最初登陸香港島赤柱時，漁民陳群帶領英 軍到港島北群帶路一帶時告知英軍「香港」此名.
Hong Kong kakitiza a ngangan nu lalekalan yadah ku canancanan a kamuan, uyza cacay a kungku u UK (英國) a hitay saayaway tatukus nu Hong Kong a subal ce-cu hawsa, mibutingay a tademaw ci cen-cin (陳群) mikelid tu hitay nu Ing-kou tayza i Hong Kong a subal i nuamisan ci cin mipikelid pazazan tu tizaay hawsa pakatineng tu Ing-kou a hitay tu ngangan nu “ Hong Kong”.
picalapan nu Lipun a ziday (日佔時期)
1941年12月8日（亞洲時間），日本偷襲珍珠港，同日進攻香港，香港捲入太平洋戰爭，同盟國向日本宣戰. 香港保衛戰開始，英軍與華籍英兵，抵港支援的加拿大軍隊和不列顛印度軍隊，和日軍激戰連塲. 12月25日，由於駐港軍隊不足和戰略失誤，香港迅速淪陷.
1941 a mihcaan sabaw tusa a bulad walu a demiad, “Asia (Ya-cou 亞洲) a demiad” Japan misamamaw midebung tu Cen-cu-kang (珍珠港), uyzaay tu a demiad micumud tu Hong Kong, Hong Kong malulud tu waliyu (太平洋) a ngangayaw, masasepaway a kanatal misuayaw tu Japan a mangangayaw. Hong Kong malingatu tu mitena’ mipuput a ngangawaw, UK (英國) a hitay atu Chinese (Cou-kouay 中國的) a tademaw UK (英國) a hitay, katukuh i Hong Kong mipadang tu Canada a hitay atu adidi’ay a hitay nu In-tu, atu hitay nu Li-pun madademec mangangayaw kakelulkilul satu maduka. sabaw tusa a bulad tusa a bataan izaw ku lima a demiad, uyzasa Hong Kong a hitay caay kataneng atu patelac ku nilekawaan tu sapingayaw, namahiza sa Hong Kong kalamkam satu mademec.
香港總督楊慕琦在駐港大英國協軍隊奮戰十多日不果後宣布向日本投降，楊慕琦成為戰俘. 香港人稱此日為黑色聖誕節（Black Christmas）. 三年零八個月的香港日據時期開始. 但仍有中華民國國軍守著日佔時期的香港，直到1945年美國戰機空襲日佔時期的香港島北部，日本宣布無條件投降.
Hong Kong sakakaay nu mikuwanay ci Yang-mu-ci (楊慕琦) i Hong Kong tabakiay a UK (英國) miedap tu hitay mingayaw tu cacay bataan a demiadan hawsa nai’ ku laheci banzay satuway tu  Linpun, ci Yang-mu-ci malubuay nu pingangayaw, Hong Kong a tademaw pangangan han tuwni a demiad u lemeniay kelisimas (Black Christmas) han. tulu a mihcaan waluay a bulad u Hong Kong i ka Japanan henay malingatu tu. nika izaw tu ku Cung-huwa-min-kou (中華民國) a hitay miading tu picalapan nu Lipun tu Hong Kong, katukuh 1945 a mihcaan Amilika ngangayaw a hikuki u picalapan nu Lipun a mihcaan tu nuwamisan Hong Kong a subal, sakamu satu ku Lipun nai’ ku tatelek a mibanzay.
hakal a lala’ (地理)
香港管轄總面積2,755.03平方公里，其中陸地面積1,105.6平方公里（香港島80.7平方公里、九龍46.9平方公里、新界及離島978平方公里，2014年年底數字），水域面積1,650.64平方公里. 香港土地可概括為香港島、九龍半島、新界三大部份及263個島嶼，衆島嶼中以大嶼山面積最大.
Tjadukudukung
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjadukudukung. u kasalumaluma’ nu Tjadukudukung sa, 235 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 663 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 413 ku tademaw, pakalatu 62%.
Hong Kong
hakal a lala’ (地理)
Hong Kong kakuwanan a kenis u hekal 2,755,03 km2, uyza tukus a hekal 1,105.6 km2 “Hong Kong a subal 80,7 km2, Ciw-lung 46.9 km2, Sin-cye kalaliyas nu subal 978 km2, 2014 a mihcaan sazikuzay tu nu mihcaan a nisulitan”, hekal a nanam 1,650.64 km2. Hong Kong a lala' pasu Hong Kong a subal, Ciw-lung-pela’ a subal, Sin-cye (新界) tulumahamin atu163 a subalan, nikayadah nu subaln u Ta-i a buyu’ (大嶼) u satabakiay a hekal.
Tjadukudukung
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 250 ku tademaw, pakalatu 38%.
Hong Kong
hakal a lala’ (地理)
香港為受到海水淹沒的多山地體，亦屬典型的濱海丘陵地形，山多平地少，地貌豐富. 山脈走向為東北至西南，最高點為新界海拔957米的大帽山. 現時香港有少於25%土地為已開發土地，約40%土地為郊野公園及生態保育區.
Tjadukudukung
u kasabinacadan, Paiwan 59%, Amis 2%, Rukai 1%, zumazuma 1%.
Matt Bonner
Matt Bonner
Tjadukudukung
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Matt Bonner
4 bulad 5 demiad, 1980 a mihca, Matt Bonner, miunduay. thumb|Bonner, 2010
Hong Kong
saculilan (交通)
香港交通發達，相當方便，公共運輸主要由鐵路、公車、小公車、計程車及渡輪等組成，亦有電車及輕鐵等. 2013年，公共運輸日均載客約為1235萬人次. 其中鐵路最為繁忙，每日載客約442萬人次；其次是專營公車，每日載客約376萬人次.
Hong Kong macakat ku caculilan, salihalay sa, kapulungan a sapiculu’ angangan u silamalay a zazan, basu, adidi’ay a kazizeng, hayya atu miculuay a balunga a nisakaput, izaw ku dingkiay a kazizeng atu ahemaway a silamalay. 2013 a mihcaan, kapulungan saculu' a demiad pitupin tu labang pakal tu 1,235 a mang ku tademaw. uynian u silamalay a zazan ku nayay ku lawad, paydemiad mitupin tu labang pakala tu 442 a mang, zuma u basu, paydemiad mitupin tu labang pakala tu 376 a mangan.
香港人口密集，需要高載客量的交通工具，公車大多是雙層公車；而行駛在香港島北岸的電車更是全球唯一僅使用雙層電車的車隊. 至於中環至半山自動扶梯系統則為世界上最長有蓋自動行人電梯系統. 大嶼山的昂坪360亦是世界上規模最大索道系統.
macacelcel ku tademaw nu Hong Kong, mayadeh tu kayadahay pitupin tu labang  a kazizeng. u basu uyza amin u matatungduhay a basu, mipaculil i Hong Kong a subal nuamisan a tukus nu dingkiay a kazizeng sangaleb i kitakitay uyzidada' matatungduday dingkiay a basu a kazizeng. uyzasatu cung-huwan (中環) katukuh teban a buyu’ tansul izaw ku taikecan a tukal i kitakit u satanaya’ay sisatahebay tansul sayay caculilan nu tademaw dingkiay a tukal. Ta-i-san u ahebal 360 i kitakitay u satabakiay lai’c a saculilan.
cen-ce (政治)
tusa a bataan nu kasumamadan a mihcaan lima abataan a ziday malingatu, ci Yang-mu-ci (楊慕琦) a tademaw katuuday ku sakakaay mikeliday nu Hong Kong kinapina tu mitanam micuzuh tu binawlan a misakakuay mikawaw, nika mapaculi nu Cung-kung. ayza Hong Kong a cen-ce miduduc tu makay British (英國的) nu pidebungay a mihcaan henay, sin-cen, patizeng tu hulic, huing a hulic atu mikawaway tu nu hulic caay kasasukuwan.
Qolu
thumb|Jianshi
Hong Kong
sakikalisiw (經濟)
數十年來，歷任香港財政司始終相信：就解決問題的方法而言，市場力量比政府的管制措施或各類指示更為有效，而且肯定更為快捷. 自由市場經濟，是香港經濟最基班特徵，也是其成功一個重要原因；其核心內容是通過價值規律、供求關係、競爭機制之自發調節來配置社會資源.
pinaay tu a mihcaan, situngusay tu nu Hong Kong pasupeday tu kalisiw mahiza tu palatatenga’, mikaykic tu patelac a kawaw hawsa, paliwalay a icelang  palecad tu cenbu a pikuwan a kawaw atu canancanan ni patuzu’an sangaleb a silaheci, satu tatenga’ a kalamka. sakaku sanay paliwalay a sakikalisiw, nu Hong Kong a sakikalisiw u sapatinakuan micidekay, u lalekalan a sakaleku aca kuyni, u angangan nilaculan maawas ku siacaay a hulic, misakikec ku kakaydiha, madademec amisakaku a pakakilac tu nilaculan nu syakay.
Qolu
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qolu. u kasalumaluma’ nu Qolu sa, 43 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 200 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 191 ku tademaw, pakalatu 96%.
Hong Kong
sakikalisiw (經濟)
palahad tu sakikalisiw (經濟發展)
英國甫佔領香港，即於1841年6月7日宣布香港為自由港，允許商船自由進出. 香港憑地理位置優越以及海港水深港闊，發展為轉口貿易航運中心. 直至1940年代，大量逃避中國內戰的難民到港，當中不乏帶來技能和資金的商人.
Qolu
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 9 ku tademaw, pakalatu 5%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 3%.
Hong Kong
sakikalisiw (經濟)
Ing-kou miala tu Hong Kong, tini i 1841 a mihcaan enem a bulad pitu a demiad musakamu tu Hong Kong sakay paydang a minatu, misulul tu misiwbanay a balunga’ paydang sa micumud tahkal. Hong Kong pakayni i kapah ku hekal kakitizaan atu ahebal talulung ku nanum nu minatu, palahad paniyul u paliwalay a kasaupuan nu miculu’ay a balunga’. katukuh 1940 a ziday, katuud ku milaliway pingangayawan a China a mapadesay binawlan tayza i Hong Kong, mahiza mikelid tu tineng atu sikalisiw nu misiwbayay a tademaw.
Qolu
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
kaput
(kamu nu hulam：同伴)