cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jim Ard
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Benin
u siwkay nu kanatal
u Benin sa i labu nu Africa, itiza i 9 30 N, 2 15 E
u ahebal nu lala' mapulung sa 112,622 km2
u ahebal nu lalaay sa 110,622 km2, u ahebal nu nanumay sa 2,000 km2
tapang tusu nu kanatal (首都)
thumb|Grande mosquee porto-novo u tapang tusu nu kanatal sa u Porto-Novo (波多诺伏).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 8 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Patrice Talon, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 5 bulad 1 demiad.
u hata
u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u landaway u takuliway atu sumanahay.
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam: 貝南共和國
u sulit nu 法語: La République du Bénin
sulit nu Lipun: ベナン共和国
u sulit nu Amilika: Benin
貝南共和國（法語：La République du Bénin，中國、香港及澳門譯「貝寧共和國」），通稱貝南，是非洲西部國家，舊名達荷美（Dahomey）. 貝南南瀕幾內亞灣，東鄰奈及利亞，北與尼日接壤，西北與布吉納法索相連，西和多哥接壤.
Benin kapulungan a kanatal (nu France a kamu: La République du Bénin, u nipangiha nu Cung-ko, Hong-kong atu Au-men nipibeli ya “Benin a kapulungan a kanatal”, sipangangan sa ya Benin. u nu Huy-co nutipanay a kanatal, malumanay a nipangangan sa u Dahomey han. i Benin satimulan micapi tu Ci-ni-ya a kasaliyutan, nu walian sa micapi tu ya Nigeria a kanatal, nu amis sa malalitin atu ya Niger a kanatal, pasay nu tipan kalaamisan sa malalitin atu Burkina faso, nu tipan sa matatules atu ya Togo hananay a kanatal.
u ngangan nu kanatal (國名)
貝南共和國，法語：La République du Bénin，中國大陸、香港及澳門譯「貝寧共和國」. 未獨立前稱為達荷美，1975年改為Benin.
ina Benin kapulungan a kanatal, u kamu nu France: La République du Bénin, sipakay nu China (Cung-ko 中國), Hong-kong atu Macao (Au-men 澳門) a nipibeli han ya “Benin a kapulungan a kanatal” han. ina caay henay kunida sa henay malakanatal sa, u Dahomey han, 1975 a mihcaan sa pasumadan tu aydaay Benin han.
likisi (歷史)
tatatungusan nu sasulitan sakay nu Benin a laylay (貝南歷史)
Oyo (Aw-yue 奧約) nu hungtiay sa na i 17 seci kalatebanan katukuh i 18 a seci i nu dikudan tu a kenis sa, mala u nu cenceay sakahenulan kanatal ku nikaidaw. caay kau nipikuwan tu aydaay ya Nigeria, Benin, atu ya Togo hananay sakay tatungus nu kanatal, makuwan henay ku masadumaay ya Africa (Fei-Cuo 非洲) masahungtiay nu kanatal, pasu ya Hu hananay a nipatidengan ya Dahomey hanany a hungtiay a kanatal, 15 a seci ya Portugal (Pu-taw-ya 葡萄牙) midebung tu nu liwliwan i tida sipacakay tu kalatubangan, 17 seci sa palekal tu namakay ya Abomey (A-po-mey 阿波美) katalakaway a enal, ya Dahomey hanany a kanatal, na simakayda satu haymaw sa ahebal ku nikaydaan kalacapian ku sakatimul nu kitidaan. 1851 a mihcaan sa mapabahbah nu Fulance hamaw han a micalap, 1894 a mihcaan sa mala nu France tu a caculculan a kitidaan, 1904 a mihcaan sa mapacumud i nu Franceay a nutipanay a Africa (Fei-Cuo 非洲).
1958年成為法蘭西共同體內的自治共和國，1960年8月1日達荷美共和國宣告獨立，首任總統馬加在1963年欲借軍方力量鎮壓反對派，自己反遭罷黜.
1958 a mihcaan mala u nu Fa-lan-si kapulungan kunida sananay a kanatal, 1960 a mihcaan waluay a bulad cacay a demiadan, ya Dahomey kapulungan a kanatal pabinawlan, ya sayaway a cung-tung ci Maga (Ma-ciya 馬加) i 1963 a mihcaan maydih micaliw tu nu hitayay a icelang mipenec tu paculiay, nika nuudip nida sa sipaculian nu tau sipaales tu aca.
後軍人還政文人，到1972年結束，先後發生五次政變事件，政權六度易手. 而1970年所設由三地區領袖每二年輪任總統之制度，實為各種妥協方法嘗試殆盡後的不得以之策，亦未收效. 至1972年10月26日克雷庫中校發動政變，改弦易轍，正式採用馬列主義，1975年12月1日改名為貝南人民共和國，推行軍事集權.
nu dikudan nu hitay sa sipaliyunen tu nu sakay nu dumaay a mamikuwanay, katukuh i 1972 a mihcaan a nikademan, kakilukilul sa idaw ku sakay sumad nu kalcacebis nu mulenu(入侵) cenceay a kawaw, kinaenem ku masakaputay a malaliyun. i 1970 a mihcaan sa patideng tu masatuluay nu kenisay a mamukeliday a mamaliyun a pasumad tu paytusa a mihcaan mala u cungtung. uyni sa u mamisululay a dada’ ku sikaydih a mitanam. nika kinapinaan a nipakilul palawpes sa nayay tu ku sakalahecian. katukuh i 1972 a mihcaan cacay a bataan tusa a bataan idaw ku enem a demiadan, ya ci Ke-ley-ku (克雷庫) hananay a hitay mihaka tu pibelin tu mamikuwanay, kalahecian ku kawaw, kakayda satu milayap tu nu ya Ma-liye (馬列) a nidatengan a sapilunguc tu binawlan, mahida satu i 1975 a mihcaan sabaw tusa a bulad cacay a demiadan sipasumad han tu a pangangan tu Benin han kapulungan nu binawlanay a kanatal, sipacunus tu sakay nu hitayay a nipikuwan.
1989年12月7日因經濟瀕臨崩潰，宣布放棄馬列主義；1990年3月1日再改國號為貝南共和國.
1989 a mihcaan sabaw tusa a bulad pitu a demiad sikalawlawpesan nu nipakalisiw sa, pabinawlan a paales tu Ma-liye (馬列) sananay a nidatengan; 1990 a mihcaan tuluway a bulad cacay a demiadan sapasumad ku ngangan nu kanatal, mala u nu Benin kapulungan a kanatal.
u kakitidaan (地理)
貝南位於西非，南瀕大西洋，東接奈及利亞，東北與尼日相接，西北與布吉納法索為鄰，西與多哥交界. 面積有114,763平方公里.
u kitidaan nu Benin sakay nu kalaetipan nu Africa, tatimulan sa maycapi tu ya nikatabakianay nutipanay a bayu, kalawalian sa malalitin atu ya Nigeria a kanatal, nuwali kalaamisan sa malalitin atu ya Niger hananay, nutip kkalaamisan sa atu ya Burkina faso malabiyaw, nutipan sa matatungduh ku Togo sikayda. nikapulungan nuudip a kakitidaan makaala tu 114,763 km2.
自然區域
氣候分為南、北氣候區. 北部分旱季、雨季雨季，雨季在5-9月；南部為赤道型氣候，具有兩個雨季和兩個旱季. 雨季在3-7月. 維達至科托努一段海岸一帶屬於阿克拉-多哥乾燥海岸氣候帶，年降水量只有823毫米. 科托努至新港降水量上升，新港年平均降水量為1286毫米. 內陸屬於副赤道氣候帶，降水量不大. 薩瓦魯以北屬於南熱帶草原氣候，降水量急劇減少，且不穩定.
sakay nu demiadan nu nikasasiduma sa nutimul atu nu kaamis ku sikacaay kalecad. nu amis sa siwasak tu kaacakan atu kaudadan, u kaudadan sa i ti limaay nu bulad katukuh i siwaay a bulad, nu makatimulay a demiad sa kalacaledesanay nikaidaw tu malatusa nu sikakelah atu simala tusa nu kaudadan. kaudadan sa i ti tuluay a bulad katukuh i pituay a bulad. kalacapian nu dadipasanay a kitidaan ya Vinda (U-uyta 維達) katukuh i Cotonou (Ketonu 科托努) a ngatu, u sanu Accra-Togo (Ake-la,Toke 阿克拉-多哥) kalaacakan a demiad, nu mihmihcaan nikaidaw nu udad makaala tu 823 nu hawmi, ya Ketunu katukuh i masabaluhayay a minatu sa kasaupu nu nanam a macakat, i paymihcaan nikaudadan sa makaala tu 1286 mm. maylabuway nu kakitidaan sa kasusudan nu nikacaledesan a demiad. caay katabaki ku nikaudad itida. ya Saelwatu kala nu tipan sakay nu timulay kacaledesan kalalutulutukan a demiadan, u nikaudad sa kasenun sananay a maselep, caay aca kasasiwantan.
貝南全境分為五個自然區：
ya Dahomey hananay a masatalakaway a buyu, nusausi pakay nu bayu sa idaw ku 300-750 ft., nikacamulan tu cuwacuway a madadepitay nu masabudawangay nu ba’tu, u kaladadepitanay a lala ku sakasiidaw.
nu sakay kalisiway (經濟)
貝南是世界最低度開發國家之一. 經濟高度依賴農業. 棕櫚仁和棕櫚油是貝南最主要的出口商品，其棕櫚油的特點是胡蘿蔔素含量高（1.7%-2%）. 糧食作物有薯蕷、木薯、甘薯、玉米、豌豆、蠶豆及花生.
u benin sa iti kitakitay ba nipiadih sa, u sakay kaadidianay a nipalekal tu sakasilacul,. u sakay kalisiway sa miida tu nikalukanay. ya simal nu sikalecad nu Taywanay a balidas, atu heci nida,u mala nu Beninay satabakiay u sakahenulan a papacakayan a tuudtuud. ya nikaidaw nu simal niya balidas sa micidek ku nikatalakaw nu kalunizingan a nilacul (1.7%-2%) u kakaenenan sa idaw ku kalecadan nu mitaay ya sangiyaw, apaw, tubah, kubkub, hulintaw, atu masadayutay, atu kalitan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
cudad
u zuma a kamu:
nu Hulam:書、文件、資料
nu Amilikabook、file、data、document
nu Zipun:本（ほん) thumb|cudad nu ayaway a Hulam thumb|cudad
u canan ku cudadː
cudad書
cacudad讀書
cacudadan學校
cacudaden作業
cudaden去寫（命令）
micudad上課；讀書
nacudadan記載；所記錄的
nipicudad所讀過的書、寫的字
pacudadan書架
pacudaden寫信
papicudad要寫字
picudadi去讀書
cudad
thumb|tabakiaya a cudad
belihen ku cudad nu Sakizaya.
cacudad
cacudad sa kisu sa u cananaca ku laheci!
cacudadan
pinanaman ku cacudadan nu wawa.
katayza tu i cacudadan.
cudaden
cudaden henay ku cacudaden nu misu!
micudad
i satabakiyay ku wawa nu maku micudad.
micudaday
balaki tu kaku sa u micudaday henay ayza.
nacudadan
u nacudadan nu babalaki kuyni kiyu matineng kita.
nipicudad
tabakibaki ku nipicudad hay makaazih kaku.
nipicudad nu misu katukuh ayza tusa tu a bataan kumiheca!
pacudadan
takalaw ku pacudadan nu maku.
pacudaden
mabulah tu kaku ci Benelan kiyu pacudaden henay.
papicudad
papicudad ci Tubah tu tigami i ci Lalaan.
picudadan
tayza kaku i picudadan.
i tabakiay aming ku picudadan nu wawa ni Tubah.
picudadi
amana ka kasic picudadi tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː
原住民族線上字詞典http://e-dictionary.apc.gov.tw/index.htm
Nauru a subal
kakiliman
Nauru a subal i tiza i timulbayu nu satipan nu Micronesis, singangan tu kakalayan a subal han, Nauru a subal u ahebal nu lala’ sa tusa bataan izaw ku cacay kaahemal, i kitakit u saadidiay a subal.
nilaculan
nahatini i malebut a mang a mihcaan hawsa, pinaay tu cay tu kaasip kuni bayu ayam tayni kunian adidiay a subal pahanhan tini mueneng tina subalan, yadah kuni subelidan tu tayi’ nu ayam, satu sa macaliway tu ku pinaay tu a mihcan a bulad, ya tayi’ niya ayam masuma tu, mala u kapahay tu a damek sadangdang sa pakala tu cacay bataan a mit kakibetul, pangangan han tu nu tademaw min tu “phosphate”, ya subal mahamin payhun lima a tulu matahpu tu nu “phosphate”, uyza ya “phosphate” u kakaydahan nu kusi atu malukay, ahebal yadah satu ku kakaydihan, satu ayadah masebek satu kuni patahkal i zumaay a kanatal, zayhansa u nu uzip a kanatal sikulisiw tu kakitaan tu, kapah kuni pidiput tu binawlan min, sisa “Nauru” a tademaw caay tu pisakakawaw u wawa cay tu picudan u sapihica micudad sa, satu yadah masebek satu kuni patahkal i zumaay a kanatal tu "phosphate", uyni u sapasubana' sapaising u sapisaluma’ patizeng tu canancanan amin hawsa cay pakakulisiw, ngaleb satu payluma’ micakay min tu hikuki, misanga tu pahikukian mahiniay u “phosphate” hananay u siacaay a laculaculan a caay tu ka izaw ku mahiniay, masebek kuni pikutkut miala, hahini tatenga’ acaay tu ka tulin tahedauc kuni palekal tu “Nauru”, “Nauru” a subal u kalisiw hamin han miyung i pidiputan tu binawlan sapahabay tu babalaki sapicudad nu wawa mulecuhay atu mapikihay a tademaw, mahamin caay tu taneng a palekal midama tu nilaculan nu“Naurur”. “Naprer” i 80 a mihcaan mala u kakitaanay tu i kitakit a kanatal. u kakitaan tu sa i tiniay a tademaw masumad tu na uyaanay tu kuni kauzip, mahiniay u tatuni’ a kakanan atu tabaku, alikulu, epah, nikauzip nu tademaw siledek maduka tu ku uzip, cay kahatiza dada’, nanialaan tu “phosphste” hawsa mapeci’ tu kuya masatunduhay a ba’tu, satuway mahiza tu u bukelal maanal tu, ayza satuway “Nauru” payhun 75 a lala’ lacus tu a enengan, nau kapahay alala’ caay tu kalecad tu nu ayza, napatahtah kuni kauzip malakui’ tu, nanihabelut han kupalawpes tu kalisiw macunus saca nu cenbu tu cayay katatudung kuni makakadum patahkal tu kalisiw haw sa, “Nauru” azihan sa maluayaw tu makihkih ce'bu, ce’nbu uyzasatu dada’ atu “Australia” macacudad masasukapah, a musumad misanga’ tu kapulungn nu mapululay amiala tu sapipadeng tu zumaay a kanatal.
nisulitan
kakuniza:Sabak Tutuy
Adal-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Adal
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah kakuniza:Yincumin
ngangan nu Puyuma-Apetayan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Erick Barkley
縮圖|Erick Barkley (艾瑞克·巴克利,是美國NBA聯盟職業籃球運動員) Erick Barkley (艾瑞克·巴克利,是美國NBA聯盟職業籃球運動員)
Erick Barkley (艾瑞克·巴克利,是美國NBA聯盟職業籃球運動員)
Erick Barkley nalecuhan i Queens, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Erick Barkley i 2000 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu Portland Trail Blazers putiput.
2 bulad 21 demiad, 1978 a mihca, Erick Barkley, miunduay.
Adama Barrow
thumb|ci Adama Barrow, 2016 thumb|u hata nu Gambia
u siwkay niza
Adama Barrow (2 a bulad 16 a demiad 1965 a mihcan nalecuh), u misingkiway.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Gambia ayza sa ci Adama Barrow, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 19 demiad.
u ngangan niza
u sulit nu Hulam: 阿達馬·巴羅
u sulit nu Lipun: アダマ・バロウ
Suru
u sulit nu Hulam
蘇魯部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Suru. u kasalumaluma’ nu Suru sa, 95 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 292 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 279 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 94%, Pangcha(Amis) 1%, Rukai 0.5%, zumazuma 0.5%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Kau Wei He
ngatu cacay
pulung makawaway i sabitay nu Yincumin i Taywan i, ci Kau Wei He ku salakat pakaalaay tu cacay ku bunac a tademaw, itini i 1992 a mihca 11 a bulad sakacacay a demiad, mapakabit i ’abala niza ku cacay a bunac, malakabahekaan a tademaw itini i Taywan. katukuh tuna pinapina a mihca, ta sedak sa ku sakatusa u Paliwan nu lu-cin cibunacay. uzip ni Kau Wei He i kasabitay ningla pulung 26 a mihca, tatenga’ tu, itiya i u tanengnengan tu a tatamaay ciniza itiya, nanuya mabalic tu ku nengneng nu luma a tademaw tu Yincumin, tuna pinapina a mihcaan katuud tu ku malasabitayay a kapah nu Yincumin, tada mahapinang malengat ku balucu’ nu cimacima a tademaw. Kamuen ku demak niza, itini tuna masapatekay tu ku mihcaan, u caay tu ku mamalahedaw kuni.
ngatu tusa
Itini i kalasabitayan ci Kau Wei He pulung 26 a mihca, kaapah hu mapalengat nu masakakaay makawaway i Kun-cin, atu mahidhid nu kalalawlaay a balucu’ nu Yincumin ciniza, saka sahu pakalepun tu cecay mihca mitilid i Taywan-tasiyi, pacieci sa a misawad, miseking tu kun-cin kuwn-siyaw, itiza tu misatapang ciniza tu musiluyay maebelay a uzip niza. Itiza i lakat nu kalasabitayan niza mala palakatay tu hikuki, malakakelidan, malacu-len, ta-tuy-cang, can-mu-cang, su-can, hatiniay tu kaleku ku kawaw niza, kinapinapina tu pakaala tu kungpay, kinapinapinaay tu mikaput a mibulaw, kababulaw itini i liyal nu Taywan maala tu kina balu a pulu’ milis tu liyal nu Ta-lu. izaw ku kamu niza itiya, 1979 a mihca palakat ciniza tu sapibulaw a hikuki B-5A maucul pakaakawaw, yu pahitebu satu caay ka tebad ku ka’ayaway a sazipa’ nu hikuki, itiya i ila tu ku kamu nu kakelidan hitebu han tu saan, nika citaneng ciza, maedeng kaku a miliyaw pahitebu sa ku i kemuday nu balucu’ niza, uya minanaman niza a tanenng, ya papatebu buhat han niza ku satahab nu tayya, suelin bangcal ku katebad, anu awaay ku matiniay niza a balucu’ ku makaali’ang tu kula matekesay a hikuki, a awa tu ciniza a mapatay.
ngatu tulu
Sabangcal satu ku katebad, ikul tu pakaulah hantu nu kakelidan atu pakupay, nikawlila tuya pisa’imel. u talaw mala’uteng tu ku liku’ tu kacibelang niza, nika mapauzip ku hikuki atu uzip nu tileng. Suelin tu itila i kalasabitayan na ila kuya damsayay maulahay a bulucu’ nu Yincumin i tatilengan ni Kau Wei He, caay pi’usi tu tademaw, u tapang kaku awa ku sanay niza, saka i balucu’ nu kaput niza, u tada sabangcalay malatapang ciniza. u nika matila niza, malasakaulah tu nu ’alumanay ciniza, unini ku saka cibalucu’ ciniza, anu misawad tu malasabitay, patuetu hu kaku misakuwanay a kawaw saan.
ngatu sepat
I’ayaw na sumuwal tu ci Kau Wei He, “ I’ayaw nu 50 a mihcaan mapaini aku ku kuk-ka, ikul nu 50 a mihca itinien tu aku paini i Yincumin.” saan. unini a kamu niza maduedu mikaput misingkiw tu li-pu-ing maala ciniza. nanu ulah nu binacadan, na macakat malacibunacay,matu pisawad niza mitilid tu tata’akay pitilidan, pacieci sa misawad malasabitay, mikaput tu sakakinatusa singkiw nu li-pu-ing, maala ku 18,000 satakalaway ku kip-pu, maala malali-pu-ing ciniza, misa’icel tu sakabangcaal ku uzip nu binacadan a lalan, katukuh anini awaay hu ku mitikalawah ku maalaay tu kip-pu niza.
ngatu lima
Kali-pu-ingan ni Kau Wei Hemilecad tu i kalasabitayan ku balucu’, misabalucu’ misa’icel, mipaluwad tu ilaay i salikec sakabangcal ku uzip nu Yincumin, matu itini i Pusung patileng tu sakuwan tu pasawali, paluwad tu sibana’ nu Yincumin, pabatel vu lalan nai Pusku katukuh i Kakacawa a lalan, pakayniay pinatelek a pala nu salikec atu paluw2ad patileng tu Yincumin wiyenhuy hatilaay ku kawaw.misawad malali-pu-ing, na u balucu’ mibalic tu mulukawaw, itila i Yincumin wiyenhuy na saan, nika u mamikaput tayni i Taypak a mikayki, katukuh i batad nu lalan i Sing-in masasungtul ku paliding, malepun tu ku nika tadamaan nu uzip niza, matenak kuni a lihab, mabanaay sida’itay cinizaan a tamdamdaw, maeemin tu a malalum ku balucu’.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
nasulitan nu Pangcah a tademaw
高巍和
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
kakuniza:tademaw kakuniza:Pangcah kakuniza:2018-cacay
Panama
thumb|u hata nu Panama (巴拿馬)|alt=Flag of Panama.svg
Panama (巴拿馬)
u Panama (巴拿馬) sa i labu nu nuteban atu nutimulan nu Amilikan, itiza i 9 00 N, 80 00 W
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 74,340 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 1,080 km2.
hamin nu tademaw sa 3,705,246.
kakalukan umah sa 30.50%, kilakilangan umah sa 43.60%, zumaay henay umah sa 25.90%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Panama City.
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 3 bulad 11 demiad.
kakitidaan (地理)
巴拿馬位於中美洲，它的東岸是加勒比海，西岸是太平洋，北臨哥斯大黎加，南臨哥倫比亞. 它是連接北美洲和南美洲的地峽.
Panama (巴拿馬) itidai i Cun-mae-cuo (中美洲), walian nu dadipasan a Ciya-le-pi-hay (加勒比海) a bayu, nutipan a Tay-pin-yang (太平洋), amisan u Costa Riga (哥斯大黎加), timulan u Columbia (哥倫比亞). malalitin tu Pay-mae-cuo (北美洲) atu Nan-mae-cuo (南美洲) a lala'.
其境內的野生動物多樣性是所有中美洲國家中最高的，並且也是很多北美洲及南美洲野生動物品種的發源地. 境內擁有巴拿馬運河.
kanatal nu labu a aadupen sayadahay nu cacana a aadupen u Cun-mye-cuo (中美洲) a kanatal nu saydahay a aadupan, sisa u sayadahay nu Pey-mea-cuo (北美洲) atu Nan-mea-cuo (南美洲) nu aadupen a salalingatuwan. labu nu kanatal idaw ku Panama yunhen (巴拿馬運河).
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
@@@1501年，巴拿馬淪為西班牙帝國殖民地，屬新格蘭納達總督區.
cacay a malebut lima a lasubu idaw ku cacay (1501) a mihcaan, Panama (巴拿馬) mala Spain (西班牙) kanatal a kalimadan nu lala', u Sen-kelan-nada (新格蘭納達) nu sakakaay a kakitidaan.
在1698年，蘇格蘭王國企圖殖民巴拿馬，蘇格蘭軍隊於第二次行動中終於登陸了巴拿馬，由於人數太少，很快就被西班牙人包圍擊退.
itini i cacay a malebut enem a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1698) a mihcaan, Scotland wan-kuo (蘇格蘭王國) idaw ku nabalucuan mangalay mialaw tu Panama (巴拿馬), Scotland (蘇格蘭) a hitay saka kunatusa’ milisapen midebung tu kakitidaan nu Panama (巴拿馬), tada’adidi' tu ku tademaw, amelik hiyaen nu Spain (西班牙) tademaw miliyud mademec.
1821年，巴拿馬獨立，加入西蒙·玻利瓦建立的大哥倫比亞共和國.
cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku cacay (1821) a mihcaan, Panama (巴拿馬) misitekad, micumud i Simun.poliwa (西蒙.玻利瓦) patideng tu tabakiya a Columbia (哥倫比亞) pulung nu kanatal.
Minami
Minami
u sulit nu Hulam: 米娜咪部落
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
1830年，大哥倫比亞共和國分裂，巴拿馬成為哥倫比亞共和國的一個省.
Minami
Minami
台東縣延平鄉.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
cacay a malebut walu a lasubu tulu a bataan (1830) a mihcaan, tabakiay a Columbia (哥倫比亞) pulung a kanatal masasuad, Panama (巴拿馬) mala Columbia (哥倫比亞) pulung nu kanatal a niyaduan.
Minami
u siwkay
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Minami. u kasalumaluma’ nu Minami sa, 47 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 148 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 142 ku tademaw, pakalatu 96%.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan (1880) a mihcaan, Fakuo (法國) a tademaw ci Pye-tinan.de.lai-say-pu (斐迪.德.雷賽布) malingatu mikaykun palalitin tu Tasiyung (大西洋) atu Tay-pin-yung (太平洋) a Panama (巴拿馬運河).
Minami
u siwkay
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  6 ku tademaw, pakalatu 4%.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
美國總統西奧多·羅斯福試圖接管這條運河.
Minami
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 91%, Pangcah(Amis) 1%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 3%.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
Amilika (美國) nu Cungtun ci Siawdu.luosefu (西奧多.羅斯福) mangalay mitaneng miyala’tu tina yunghean
Minami
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw, napangangan namakay kina niyazu' "Minami". a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
1903年美國在擊敗英、法後與哥倫比亞政府簽定由美修建和租借運河的條約，哥議會拒絕批准.
Minami
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya itini.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku tulu (1903) a mihcaan Amilika (美國) demecen nuheni ku Ingkuo (英國) atu Fakuo (法國) nikudansatu atu Columbia (哥倫比亞) sehu masasulit kunuheni u Amilika kumi sangaay atu micaliw tina yunhe a sasulitan, Columbia (哥倫比亞) namikaygisa’tu caapisulul kaisa' paina mihang.
Minami
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
1903年11月3日，美軍在巴拿馬登陸，策動巴脫離哥倫比亞獨立，成立巴拿馬共和國.
Minami
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku tulu (1903) a mihcaan sabaw tu cacay a bulad tulu a demiad, Ailika (美國) a hitay itini i Panama (巴拿馬) midebung, mibangbang tu Panama (巴拿馬) papiliyas tu Columbia (哥倫比亞), patideng tu Panama kunhekuo (巴拿馬共和國).
同年11月18日，美巴簽訂《巴拿馬運河條約》，美國取得「永久使用、佔領和控制巴拿馬運河」的權利，隨後掌控了運河區的行政、司法、警備、鐵路和財政等，使運河區成為名副其實的「國中之國」.
nuy’daan a mihcaan tu sabaw tu caay a bulad atu sabaw tu walu a demiad, Amilika (美國) "Panama (巴拿馬) sawac masasulit tu cudad (panama yunhe a sasulitan巴拿馬運河條約), Amilika (美國) makaala tu (sakatenes micukaymas, midebung atu mipenec tu Panama (巴拿馬) a sawac) a kawaw, kilul sa mimedmed tu sawac a niyadu' a sincen, sefa, cinpia aty caicen, kiya sawac malu tatengau tunu (kanatal nu kanatal).
1968年奧馬爾·托里霍斯將軍上台，到他在1981年一次空難中逝世為止，是巴拿馬的實際操權者.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku walu (1968) a mihcaan ci Amae.tulihuose (奧馬爾.托里霍斯) sakakaay nu hitay mutideng, katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku cacay (1981) a mihcaan makina cacay amahetik i hetik mapatay, u kuni pikuwan, u Panama (巴拿馬) anikawawan sa.
1977年9月7日，吉米·卡特的美國政府和托里霍斯的巴拿馬政府簽署了關於巴拿馬運河的新條約.
cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku pitu (1977) a mihcaan siwa a bulad pitu a demiad, Cimi.kate’(吉米.卡特) a Amilika (美國) sifu atu Tulihuose (托里霍斯) a Panama (巴拿馬) a sifu masasulit tu sakay Panama (巴拿馬) sawac nu baluhay anikasasulit nu cudad.
新條約規定，美國將在1999年底以前把運河和運河區的全部主權和管轄權逐步交還給巴拿馬共和國政府.
baluhay anikasasulit tu cudad idaw ku nipatumi' tu kawaw, Amilika (美國) aitini i cacay a malebut siwa a lasubu siwa abataan idaw ku siwaw (1999) a mihcaan nu hedek nu ayawan ahiyan ku tabakiay a sawac atu tabakiay a sawac a niyaduan mihamim tu niyadu' atu duma aniyadu' mihaymaw pabelis tu Panama kunhekuo (巴拿馬共和國) a cen-hu.
1989年5月總統大選開票統計結果，反對黨聯合推舉之總統候選人吉列爾莫·恩達拉獲得選舉勝利，但軍政府領袖諾瑞嘉宣布選舉無效，同年9月美國對巴國實行經濟制裁.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa (1989) a mihcaan lima a bulad Cungtun misingkiw mihapu tu sakasilaheci, mihantaya a tan mapulung patahekal tu sasingkiwen tu cungtun ci Cilieemuo.ntala (吉列爾莫.恩達拉) maalcinida, nika u sakakaay nu hitay ci Nuozui (諾瑞嘉) mihapu sakamusa nisingkiwan naikulaheci sa, nuyda a mihcaan tu siw a bulad Amilika (美國) misuayaw tu Panama (巴拿馬) putunan ku sakaudip nuheni.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa (1989) a mihcaan sabaw tu tusa a bulad, Amilika (美國) midiput tu Amilika (美國) taydaay mueneng itidaay a tademaw, midiput tu nikalihalay tu sasingkiwan atu wadwaden nuheni ku pacakaya tu sidukuway a tademaw a ngangan, malingatu misuayaw tu Panama (巴拿馬) a singanganay tu  (masatademaway a kawaw nu sakalepacaw) a hitay nu wayway, mibelin tu kawaw ni Nuoziaciw (諾瑞嘉) a hitay nu numicidekay a kawaw, tununi singkiwan numaalaay a tademaw ci Entala (恩達拉) pala maalay nu Cungtun.
12月15日諾瑞嘉宣布與美進入戰爭狀態，自任國家元首.
sabaw tu tusa a bulad sabaw tu lima a demiad ci Nuoziaciw (諾瑞嘉) sakamusa tu Amilika malepacaw ayday, sanunida satu patideng tu kanatal nu sakakaay.
12月20日，兩萬七千名美軍對巴拿馬展開軍事行動，推翻諾瑞嘉政權，吉列爾莫·恩達拉就任總統.
sabaw tu tusa a bulad tusa a bataan a demiad, tusa a mang pitu a malebut ku hitay Amilika misaayaw tu Panama (巴拿馬) malingatu malepacaw, babelihen nida ci Nuoziaciw (諾瑞嘉) mikuwanay, ci Cilaiemuo.ntala (吉列爾莫·恩達拉) ku pala Cungtungay.
諾瑞嘉逃入梵蒂岡大使館，1990年1月3日向美軍投降，他立刻被運往佛羅里達州，被起訴和關押.
Equatorial Guinea
thumb|u hata nu Equatorial Guinea (赤道幾內亞) |alt=Flag of Equatorial Guinea
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
Nuoziaciw (諾瑞嘉) taydan nidamilaliw i Fandikan (梵蒂岡) tasekun, cacay a malebu siwa a lasubu siwa a bataan (1990) a mihcaan cacay a bulad tulu a demiad taydan nida i Amilika (美國) mademec tu kamisa, dakepen cinida amelik pasaydan i Fuoluolitacuo (佛羅里達州), mipululen atu miliclic tu kawaw.
Equatorial Guinea
Equatorial Guinea (赤道幾內亞)
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
美軍入侵造成約兩千人死亡，包括巴拿馬軍人及一般平民.
Equatorial Guinea
u Equatorial Guinea (赤道幾內亞) sa i labu nu Feico, itiza i 2 00 N, 10 00 E.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
Amilika (美國) debungan nu hitay makaala tu tusa a malebut kumapataya nu tademaw, pasu Panama (巴拿馬) a hitay atu niyadu’ay a tademaw.
Equatorial Guinea
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 28,051 km2.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
隨後，美國政府協助巴拿馬重新施行選舉，並聲稱重新給予當地媒體言論自由和新聞自由，國家管理權漸漸和平過渡到號稱公民政府的反對派政治人物手中.
Equatorial Guinea
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 28,051 km2, u ahebal nu nanumay sa ti'kuk ku km2. 縮圖 hamin nu tademawan sa 759,451.
kakalukan umah sa 10.10%, kilakilangan umah sa 57.50%, zumaay henay umah sa 32.40%.
Panama
likisi nu Panama atu debungan nu Amilika ku Panama (巴拿馬歷史和美國入侵巴拿馬)
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku siwa (1999) a mihcaan tu sabaw tu tusa a balad tulu a bataan idaw ku cacay a demiad, Panama (巴拿馬) alaen nuheni ku Panama yunhen (巴拿馬運河) hamim han nuheni amikuwan atu funwu a kinli, Amilika a hitay (美軍) mamim a bahbahan.
Equatorial Guinea
Equatorial Guinea (赤道幾內亞) a masakaputay kapulung a kanatal, u nipanganga Equatorial Guinea (赤道幾內亞) ( Spain (西班牙)  a kamu: Cuine Equatorial; fo a kamu: Guinee equatoriale;  Portugal (葡萄牙) a kamu: Guine Equatorial ), nu layakay a nipanganga sa Ce-ci (赤幾), i Africa nu teban kya kitidaan. 2019 a mihcaan u tademaw makaala tu 93 a mang 5,983 a tademaw. kinanganga nu kanatal kanaha tu idaw ku telek a dadan a sulid, nika tatenga tu u telek a dadan micaliwa dada tu lala’ atu nu bayu, sakay caay tangsul sa micaliway tina lala’an nu kanatal.
Panama
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Equatorial Guinea
(u kamu nu Hulam:赤道幾內亞共和國，簡稱赤道幾內亞（西班牙語：Guinea Ecuatorial；法語：Guinée équatoriale；葡萄牙語：Guiné Equatorial），中文亦簡稱赤幾，位於非洲中部. 2019年人口為93萬5983人. 該國國名雖然帶有赤道字樣，但實際上赤道只通過其領土之間的海域，並未直接穿過該國陸地領土. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Malabo (馬拉博).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 12 bulad 10 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Teodoro Obiang Nguema Mbasogo(特奧多羅·奧比昂·恩圭馬·姆巴索戈), micakat a demiad sa i 1979 a mihca 8 bulad 3 demiad.
u cunli nu Equatorial Guinea (赤道幾內亞) ayza sa ci Francisco Pascual Obama Asue, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan 6 bulad 22 demiad.
laylay (歷史)
Equatorial Guinea (赤道幾內亞) sakay i talu u nu kasumamadan hen nu muenengay u Pygmies a tademaw (俾格米人), u lala’ nu heni tu nadikudan maalaw nu Bantu a tademaw (班圖人). 1471 a mihca katukuh i 1472 a mihca. u Portugal (葡萄牙) sibalungaay Ci Fernao do Po ( 斐南·德·波) mikilin tu dadan nu sakatayda i ing-tu a dadan nu balunga micaliway makaadih tu Fernandobo (斐南多波) a subal, kiyu sipangangan han tu “Formosa ( 福爾摩沙 )”. u an-nu-pen a subal naw i piusiwkacuan makaadih han , sakamahini kiyu singanganay.
(u kamu nu Hulam: 1499年，根據《托德西利亞斯條約》，位於西經50度以西的領土歸西班牙，以東的領土歸葡萄牙，葡萄牙人由此占有亞洲和非洲地區，南美洲大部分為西班牙所有. 及至奴隸貿易興起，葡萄牙人便獨占了非洲的奴隸來源和出口權. 這就引起西班牙的強烈不滿，西班牙也要求在非洲得到供應奴隸的地方. )
kitidaan地理
Equatorial Guinea (赤道幾內亞) u ahebal nu lala’ i 28, 051 km2, palatusa hamin han, u duma sa palu Muni a talawadawnu kenis (木尼河地區) (singangan “Mbini a kenis (姆比尼地區) ”), nengan i tukus nu African (非洲大陸), namakay sawali satipan nu tanaya, nu timulan i amis u makitiway satadaya saan, atu Cameron (喀麥隆), Gabon (加彭) sulul pabeli, Muni a sauwac (木尼河) mibesul dina kitidaan. kina kitidana sa nu Bata (巴塔) u kahenulan a tu-su. sakatusa pasayda i satip nu amis tida i Muni a sauwac (木尼河) a kitidaan, u Ci-ni-ya-wanay i Pi-aw-keh a subal (natawya tayniay  malimatay singangan tu fuy-r-na-to-po a subal), Ce-taw-ci-ni-ya a tusu u Ma-la-pul nai pi-aw-keh nu amisay a subal. namahida i Pi-aw-ke a satipan nu timul a subal 595 a kilisan idaw hen ku itiniay tu a An-zu a kenis.
nipaluma-hinakeliw
hinakeliw
青苧麻
Equatorial Guinea
kitidaan地理
(u kamu nu Hulam: 赤道幾內亞領土面積為28,051平方公里，包含兩大部分，一部分稱為木尼河地區（也稱「姆比尼地區」），位於非洲大陸，大致呈東西長、南北窄的長方形，與喀麥隆、加彭接壤，木尼河斜貫該地區. 該區以巴塔為主要都市. 二是位於木尼河區西北、幾內亞灣中的比奧科島（殖民地時期稱費爾南多波島），赤道幾內亞首都馬拉博即位於比奧科島北部. 此外在比奧科島西南595公里處還有安諾本島. )
nipaluma-hinakeliw
hinakeliw
(俗名：青苧麻、山苧麻、苧麻、真麻、苧仔、苴、紵)
Equatorial Guinea
manamec經濟
Ce-taw-ci-ni-ya u Sa-ha-la nu dimulan a nitadasan a kakitaan. u sakay idaw ku kalisiw u paluma ku kawaw, sakasaan patahkal tu tuud u ke-ke, ancaay sa u kuhi. kina kanatal u matenesay tu i kitaki u sanai’ay a mitadas a kanatal i minkiw, nika i 1996 a mihca i Ce-taw-ci-ni-ya ilabu nubayu’ katinengan yadah ku a alaan tu simal, namahini kakayda satu kina kanatal kalankan sa tu sikalisiw. 1997 a mihca katukuh i 2001 a mihca tu paymihmihcaan u kalisiw sayadah satu 41,7 payhunpi. katukuh aca i 2004 a mihca, Ce-taw-ci-ni-ya malu nu sa-ha-la i satimulan nu Nan-huy u sakatulu a kanatal u satabakiay tahkal ku sisimalay, ya nikatahkal nu simal tu demidemiad makaala tu  sabaw tulu idaw ku enen a mang nu a patangan.
nipaluma-hinakeliw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24]. Hulam satalakaway nipaluma kalunasulitan atu palatuh a suku pulungen a suku. Hulam kagak adidi'ay a mauzipay mikinkiway a suo.
Equatorial Guinea
manamec經濟
(u kamu nu Hulam: 赤道幾內亞是撒哈拉以南非洲的開發中國家，其經濟以種植業為主，主要的出口產品是可可，其次為咖啡. 該國長期以來被列入世界最低度開發國家名單，但是1996年在赤道幾內亞領海內發現了大量石油資源，此後該國經濟快速增長，1997年至2001年的年平均經濟增長率達41.7%. 至2004年，赤道幾內亞已經成為撒哈拉以南非洲的第三大石油生產國，石油產量達每天36萬桶. )
nipaluma-hinakeliw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p148 satalakawayay a yuan yuancumincuweyuanhuy- yuancumincu sapayu' nipaluma
Equatorial Guinea
cen-ci政治
1968 a mihca Ce-taw-ci-ni-ya masakaku satu sa, u hiya ku en-kuy-ma nu luma’ ku mikawaway tu se-si-cuwn-cen masakunida ku nipikuwa.
nipaluma-hinakeliw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Equatorial Guinea
cen-ci政治
1968 a mihca cacay a bulad, hu-lan-si-s-ke.ma-si-ay.en-kuy-ma （Francisco Macías Nguema）kalu nu ce-taw-ci-ni-ya u saayway a cung-tung. 1970 a mihca, kina kanatal patinen palawpes amin tu ce-cen-tang. 1972 a mihca, C i en-kuy-ma pacudad u aku tu ku ‘’ malacung-tungay haynikapatay ‘’ malingatu tu mahcacay mikuwan. 1979 a mihca waluay a bulad u sinawawa nien-kuy-ma, ‘’ u nu hitayay a icelang pakasikawaw tu cen-c a kalatal ‘’ u hu-pu-cang Ci te-aw-tu-lo.aw-pi-an.mu-pa-su-ke mahaka tu mababelih ku hitay , patideng tu satalakaway nu hitay a wiy-yin-huy , Ci en-kuy-ma madakep sa patayen tu.
(u kamu nu Hulam: 1968年10月，弗朗西斯科·馬西埃·恩圭馬（Francisco Macías Nguema）成為赤道幾內亞首任總統. 1970年，該國宣布取締所有非執政黨. 1972年，恩圭馬宣布自己為「終身總統」，並實行獨裁統治. 1979年8月，恩圭馬的侄子、「國家革命人民武裝力量部」副部長特奧多羅·奧比昂·恩圭馬·姆巴索戈發動軍事政變，成立最高軍事委員會，恩圭馬被逮捕並處決. )
1982 a mihca ce-taw-ci-ni-ya palawpes tu hitay nipikuwanan, aw-pi-ang ku mala cung-tungay , mikilu tu mahcacayay a tang-ce , katukuh i 1990 a mihcan pasumaten tu yadahay a tang-ce. aw-pi-ang nikanida hansa i 1989 a mihca, 1996 a mihca atu 2009 a mihca kina tulu mala cung-tung.
(u kamu nu Hulam: 1982年赤道幾內亞取消軍事管制，奧比昂任總統，繼續實行一黨制，直至1990年改行多黨制. 奧比昂此後在1989年、1996年和2009年三次再度當選總統. )
(u kamu nu Hulam: 下設眾議院100席參議院75席，赤道幾內亞有世界現存，在位最久的總統特奧多羅·奧比昂·恩圭馬·姆巴索戈. )
hekalay外交
(u kamu nu Hulam: 1971年10月25日，第26屆聯合國大會就赤道幾內亞等23國所提出的「恢復中華人民共和國在聯合國的合法權利」議案進行表決. 最終以76票贊成、35票反對、17票棄權的結果通過. 根據《聯合國憲章》和聯合國大會議事規則，提案通過即成為正式決議，是為《聯合國大會2758號決議》. 中華民國、馬爾地夫、阿曼等3國未投票. 代表中國正統的中華民國政府，以外交部長周書楷為代表，在表決之前數小時，於大會上主動宣布退出聯合國. 日後，中華民國政府將此決議稱為「排我納匪案」. )
Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya ni kalcabay (中華民國與赤道幾內亞關係)
(u kamu nu Hulam: 中華民國與赤道幾內亞關係是指中華民國與赤道幾內亞共和國之間的關係. 兩國無正式外交關係，目前也沒有在對方首都互設具大使館性質的代表機構. 對赤道幾內亞的相關事務由駐西班牙臺北經濟文化辦事處兼轄. )
u sacumud a cudad簽證
kina tusaay a kanatal nu tademaw wamasasulid aca a misinsi’ tu nikasasulitan kya taneng macacumud tayni i nu mitaan a kanatal. anu midikec tu cung-fuw-min-ko a fu-caw atu nipacudad muawaw kya tu cung-fuw-min-koay a tademaw kiyu taneng i ce-taw-ci-ni-ya u nipadeng i si--pan-ya yin-ko, fuw-ko, atu amilika nu lin-se-kuw a misinsi’ tu sapidang atu sang-u’-cin-cen. anu idaw tu ku ce-taw-ci-ni-ya a fu-caw nu ce-taw-ci-ni-ya a tademaw tayni i taywan milabu tu kitakiay a nikayki, miungduay a kawaw u sapacakay a kawaw kiyu taneng u dingkiay a ciyA-cen micumud tayni i cung-fuw-min-ko , nikatayni i tini sa sayadahay nu demiad tulu a bataan lacus misataad u teki nu demiad.
( kamu nu Hulam: 兩國公民皆須申請簽證方可入境對方國家. 持中華民國護照與邀請函的中華民國公民可至赤道幾內亞駐西班牙、英國、法國與美國的使領館申請觀光和商務簽證. 持赤道幾內亞護照的赤道幾內亞公民抵臺參加國際會議、運動賽事、商展活動，則可以電子簽證入境中華民國，停留最多30天並不得延期. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:kanatal kakuniza:Hana Ating kakuniza:Lisin Kubung
Jim Baechtold
Jim Baechtold
ciluciluk
縮圖|ciluciluk(麻雀)
Jim Baechtold
nilacul
Jim Baechtold nalecuh i McKeesport, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Baechtold i 1952 a mihcaan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac atu silsil tusa, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput. nalecuhan ciniza i 12 a bulad 9 a demiad, 1927 a mihcaan, Jim Baechtold, u miunduay. (mapatay ciniza i 2011 a mihcaan)
ciluciluk
ciluciluk(麻雀)
【學名】Passer montanus
Fukid
Fukid
u sulit nu Hulam: 新馬蘭部落
ciluciluk
ciluciluk(麻雀)
【mitesekay a ngangan】passer montanus
Jim Baechtold
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Fukid
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Fukid. u kasalumaluma’ nu Fukid sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 199 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 103 ku tademaw, pakalatu 52%.
ciluciluk
ciluciluk(麻雀)
【俗名】樹麻雀、霍雀、嘉賓、瓦雀、琉雀、家雀、老家子、老家賊、照夜、麻谷、南麻雀、賓雀、厝鳥、砉鶉；屋角鳥、屋簷鳥，是麻雀屬下的一種鳥類.
Jim Baechtold
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:NBA kakuniza:miunduay
ciluciluk
ciluciluk(麻雀)
【tada ngangan】Shu-maque, Huo-cui, Jiabin, wa-que, liu-que, jia-qiao, laojia-zi, laojia-zei, zhao-ye, Magu, nanmaque, Bin-que, Cuo-niao, Huo-chun, wujiao-niao, Wuyan-niao, u nu cilukciluka mikeliday tu cilukcilukan.
Fukid
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 96 ku tademaw, pakalatu 48%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 42%, Paywan(Paiwan) 5%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 3%, zumazuma 1%.
ciluciluk
kaliwasak (分布)
cilukciluk kaliwasak maudip han i Ou-ya ta-lu, Ou-cou, Cung-ya, Tung-nan-ya, Tung-ya maadih tu numita ku cilukcilukan.
Fukid
u niyzau' nu Pangcah
u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.
ciluciluk
kaliwasak (分布)
它們普遍在樹上築巢，身形比起其他鳥類來説比較小，身體大部分為褐色與白色，且相較其它鳥類特別的是，麻雀在陸地上移動時是用跳的.
Fukid
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
ciluciluk
kaliwasak (分布)
i pabaw nu kilang a sidibu, udip nida mikiadidi tu duma a ayama, udip nu banuhan a kulit u he-se a kulitan atu sanglacay a kulitan, picidekan tu duma a ayam han, cilukciluk anuisasatu u lebut ku kawaw nuheni.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
ciluciluk
wayway (特徵)
麻雀體形較小，體長僅為14公分左右，體形短圓，具有典型的食穀鳥特徵.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
ciluciluk
wayway (特徵)
adidi ku udip nu cilukciluk, tanayu nu udipan han sabaw tu sepat a congfen, wayway nu udip han apuyu mamulmul, u tada mukanay tu tipusan a ayaman.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
ciluciluk
wayway (特徵)
麻雀雄雌同形同色，頭頂和後頸為栗色，面部白色，雙頰中央各自有一塊黑色色塊，這塊黑色的小臉蛋是鑑別麻雀的關鍵特徵，有研究指出，在群體中地位越高的個體喉部的黑色區域也相應越大，黑色也越飽滿.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
ciluciluk
wayway (特徵)
cilucilik nu tatayna tatama malecad nami ku kulit, tunguhan atu nikudan nu lalielan u lise a kulitan, bihid u sanglacay a kulit, teban han idaw ku lumeniay a kulitan, nina lumeniay a kulitan i bihid han u sapakatineng tu u ciluciluk kuynian sa. saan kumi kinkiway itini i masakaputay nu cilucilukan han idaw ku lumeniay a takulawan u mililitay kuyda, u lumeni' han kapah kunika lumenian.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
ciluciluk
wayway (特徵)
上體褐色，具黑色斑點，所有飛羽、小覆羽、初級覆羽均為黑褐色；具兩道污白色翅斑；尾羽褐色；下體污白色；虹膜為深褐色；喙呈圓錐形，比較粗壯，呈黑色；足為粉褐色.
Fukid
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
ciluciluk
wayway (特徵)
pabaw nu udip han u hese, idaw ku tintintin sananay nu lumeniay, hamin nu sakubat a banuh, adidiay nu banuh, atu mahka tahekalay nu banuhan u lumeniay hese a kulitan. tusa ku sisulitay nu sanglacay a sakubat, kikul han u hese, sasa' han sanglacay, mata han u micidek ku he-se, sangucud mamucuy ku wayway, tabak, lumeni', kuku' han kala he-se.
Fukid
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
ciluciluk
kakanen (食物)
麻雀是雜食性鳥類，根據一年不同時間會取食不同的食物，春夏季節昆蟲活動頻繁，植物較少結出果實，麻雀的主要食物是各種昆蟲.
cancanan ku makanay nu ciluciluk, cacaya a mihcaan caay namin kalecad ku kan, sadingsing pasabaan a puu'an u cilekay ku kanen, adidi ku mulangaway nu kilangan inai ku siheniay, tada kakanen nu ciluciluk han u cilekay ku kane nuheni.
而秋冬季節，各種植物包括人工種植的作物結實，昆蟲活動逐漸減弱，麻雀的主要食物則為各種植物的種子、果實，尤以各種作物為主.
balangbangan kasienawan a puu'an han, u canan nu langawan nipalumaan nu tademaw a langawan idaw tu ku heci, cilekay han inai tu maadih, tawya satu u kakanen nuheni sa u cancanan nu langawan a pa'nu, heci, cancanan tu a langawan nuheci ku kanen.
近年來在城市中生活的麻雀早已充分適應城市生活，學會尋找人類丟棄的殘羹冷炙，獲得了穩定的食物來源後上述的季節差異就逐漸淡化了.
aydaay nui maciay a ciluciluk maudip han mananam tu aimaci amaudip, matineng tu mikilim tuni bakahan nu tademaw micudcud mukan, yadahtu ku kakanen sa caay tu pipili' tu puu'an amikilim tu kakanen.
mibuwah atu midiput (繁殖與保護)
麻雀的繁殖開始於每年的3－4月間，它們的巢多用草莖、枯枝等搭建，巢址常選擇在天然或人工的洞穴中，有時甚至將巢築在空調室外機中、煙囪中、熱水器排氣管中，這常常給人們的生活帶來不同程度的麻煩.
ciluciluk kasi ti'kukan han i tulu~sepat a bulad asiti'kuk. misa dibu ku nuheni han u damud, maacakay nu ciid nu kilang ku sasangan tu dibuan nuheni, misadibu ku nuheni sai itida i helak atu nisangaan nu tademaw a buhangan, alahican itida i kikaykikayan, intucan, buhan nu sangsiban, kalingesan tu nu tademaw pacebasa asidibu.
ciluciluk han nu cacayay a dibuan han lima ~enem ku ti'kuk, sanglacay ku kulit nika si tintintin, sabaw tusa a demian matiti'tu tu wawa u pakanay han yadah tu mikilim tu yadahany nu cilekay sapakan tunuhenian.
麻雀的繁殖能力很強，種群數量巨大，因而未列入瀕危名單. 在中國，經過打麻雀運動全國捕殺近20億隻麻雀後，近年來部分地區的麻雀數量呈下降趨勢，甚至已經在中國南方的一些城市完全消失了.
matineng mabuwah ku ciluciluk, yadah ku nikabewahan nu ciluciluk, sisa caaya kaw malawpesay a ayaman. itini i Cung-guo (中國), nama kayda inipi dakepan tu cilicilk tu tusa a walwalan sa, ayda hantu mawadatu ku ciluciluk caay tu kayadah, itida i zhongguo-nanfang a tukayan naitu maadih ku cilucilukan.
babenis (分類)
麻雀的分布範圍大，各地的族群在外觀上出現少許變化，八個現存亞種之間的差別是輕微的. 至少其他15個亞種曾被提議建立，但是牠們被認為是列出的亞種的中間體.
ahebal kuni ka udipan nu ciluciluk, nu cilucilukan han u hekal caay ka yadah kuni ka sumadan, nu waluay a cilucilukan nu canganhan caay ka hacica kunika babenisan. nu sabaw tu limaay a sakatusa nu ayaman idaw ku patahekalay musakamu anipatedeng, nika u ciluculuk han u nipasilsilen tu sakatusa nu i tebanay a ayaman.
icuwa a maudip ku ciluciluk (麻雀生活在哪裡)
麻雀是一種與人親近的鳥類，喜歡在人類聚居區活動，它們的棲息所和覓食地常就在城鎮村落中.