cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinka
u paywan a niyazu'
u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng. mikoku 40 a mihcan, minkoku a kuwan patuzu' palimad ku niyazu' tayza i capiay a buyu'. patizeng ku Sinhua, Sinseng, Sengmaw, tulu a niyazu', pulung han pangangan ku Sinhua chun. kya niyazu' sa, izaw ku tademaw mabulaw tu Tasi, Tupan, Taypan, Cyacinlin, Taniaw, Sangwu, Kucuang, Nansing atu Tayhu. Sinhua chun izaw ku tulu a Paywan cidekay a niyazu', izaw ku isasa'ay, izaw ku ipabaway. ipabaway a niyazau' sa, u tabakiay a niyazu', i sawaliay nu Cinshuiying sumamaday a zazan. u kakawsan nu heni namakay malumanay a kakitizaan, itiza i Pingtung sian Taywu siang Cyasin. maka ayaw 360 a mihcan, mabulaw tayza Taitung sian Talen siang, satipan-satimul nu Taylili buyu'. minkoku 13 a mihcan, ka Lipunan patuzu' kya niyazu' a tademaw mabulaw tayza i Saucya niyazu'. minkoku 42 a mihcan, mabulaw aca tayza i ayzaay a Sinhua. zayhan maliyas ku tademaw tayza i tusu, sisa, papulungen ku Sinseng, Senmaw, saupu han cacay a chun.
民國40年時，政府主導其餘部落往淺山遷移，建立了新化、新生、森茂等三個部落，合稱新化村. 而上述部落中，部分人口則是遷往大溪、土坂、台坂、加津林、大鳥、尚武、古庄、南興、太湖等地. 新化村是由三座高低相隨的排灣族部落組成，最上面的姑子崙部落是浸水營古道東段附近的一座大部落，社人的祖先原居屏東縣泰武鄉的佳興舊址，約三六０年前遷徙到台東縣達仁鄉太里力山西南方，經過一世紀後，再遷居到姑子崙. 民國十三年日警命令姑子崙社人遷入「紹家」部落，民國四十二年再搬到現在的新化，因人口外流嚴重，而與新生、森茂合併為一村.
u Sakizaya a tademaw
i Taytung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Paywan
nipaluma-limaycincin
u siwkay nu nipaluma
hali cilal, i  cakatakalaway a takalaw nu bayu'. mauzip i cay katakalaway a buyu atu i tebal nu bayu'.
u lutuk kina nipaluma. takalaw 300cm, papah tanaya' 15-35cm, papah ahebal 5-10cm, kya papah mapela' 3-5.
u sulit nu Hulam
五爪金英 wucuagining
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p45
kakuniza:nipaluma
u dadiw nu Sakizaya: Sakizayaay a tademaw
u dadiw nu Sakizaya: Sakizayaay a tademaw (族人歌) misangaay tu dadiw: caykatineng tu (曲: 不詳) misangaay tu sulit: caykatineng tu (詞: 不詳) u balucu’ nu misulitay : u Sakizaya a tademaw. u tatengaay a tademaw. caay katalaw ku cilal atu udad. talabuyu’, tala sauwac, tala cuwacuwa limulak ku balucu’, kapah ku demiad sananay.
u sulit : u sakizaya hananay a tademaw. u sakizaya hananay a tademaw. u malukay tu dumiadmiad. caayay katalaw tu cilal atu udad. heyyuhu hayyan. heyyuhu hayyan. misadipit i bayu. mikalang i sauwac. limulak tu demiamiad. u dadiw nu Sakizaya: Sakizaya a tademaw u sakizaya hananay a tademaw. u sakizaya hananay a tademaw. u malukay tu dumiadmiad. caayay katalaw tu cilal atu udad. heyyuhu hayyan. heyyuhu hayyan. misadipit i bayu. mikalang i sauwac. limulak tu demiamiad.
cay kangadah
cay kangadah捨不得 u kuwa sakakaay nu heci木瓜是水果之王 anu sigang sibacu haw idaw ku baluhay sapakapah. Manatu pituduh. Saycan tu ku picici‘ sumaden tu kunikan, musumad tu culil nu idang misabaluhay. 日後罹患惡性腫瘤的新治療方法，不再是做化療、放療或手術，而是改變自己的飲食，以改善血管的新生！ Kasenengan ku mahiniay a kakatibengan, kapahay akakanen .Kiya cacay ademiad knatulu pakunida han apaiyu.很棒的醫學常識！優質的飲食，才是一日三次的自然化療 nusasa apakatineng misabalucu‘, madatum kapahay.以下的這個信息應該重視，簡單易行，非常棒！ ‭‭ akay caykatineng kisu ,hinaadih caytu kahicasa, adih han maalatu ku kuwa‘ alawhan u wamaw nu heci. 你可能不知道的是：我們平常見怪不怪，和隨手都可取得的木瓜，竟然是水果之王！u kamu nu sasadan tumatu sa, palecd han tu kuwa sa cakaw malahica. 那個使醫生說讚的蕃茄，在和木瓜一比之下，也算不上什麼了. u kuwa "kitakt macikiay ", tulin tusa a mhca kapahay ku yiyu nu talakaw a heci ,sa u wama nu heci sa .木瓜被WHO(世界衛生組織)，連續兩年評選為營養價值最高的水果，也就是水果之王啦！ u kuwa nu iyyu a niyci sa木瓜的營養價值為：u kay hananay ; u kuwa sa nu linggu nu nibay.1，鈣：木瓜是蘋果的2倍. u wiy-ta-min-C u kuwa sa ulinggunu sabaw tulu a bay .pada pitu a bay, ciyak pitu abay ing-taw walu a bay unglay cacay tin tulu abay.2，維他命C：木瓜是蘋果13倍、香蕉的7倍、西瓜的7倍、櫻桃的8倍、鳳梨的1.3倍. wi-ta-min-A； kuwa sa u  ci-iku aheci nu cacay bataan nubay, linggu nu sabaw tuwwalu a bay, kayabes nu cacay tin lima a bsy, pada‘  nu sabaw tu lima a bay, 3，維他命A：木瓜是奇異果的10倍、蘋果的18倍、芭樂的1.5倍、香蕉的15倍、西瓜的1.5倍、櫻桃的15倍、鳳梨的16倍. 4，維生素K：木瓜是香蕉的5倍、西瓜的2.5倍、鳳梨的4倍. satu cakadengaay musikulay tu mata sitatugung tu mata再來就厲害了！跟保護眼睛眼睛有關的⋯⋯ nu saytaw a su hananay, tumatu asu, Bsataw asu upapah takuliyaway a su atu kubkub a takuliyaway a su .5，類胡蘿蔔素類、茄紅素、B胡蘿蔔素、葉黃素及玉米黃素等： ukuwa sa nu ci-i-ku nu tusaamalebut a bay!木瓜是奇異果的2000倍！奇異果、蘋果、櫻桃、鳳梨、香蕉、芭樂，都沒這成分. ida cay kacelu haw! inasulit .namaka amilik nu malukay  (USDA)厲害吧！以上資料來源，是美國農業部(USDA)2016.
—————————— pakunuy; siimelang tu "cancer" sabatuenem tu, nami huwa-liwyaw tu, sakamusa ku sasaysan yasahn ku nikan tu kuwa sa 【附註】我罹患cancer 已16年了，做過化療，有的醫生叫我多食木瓜，tu dedemiad pangkiw sa kunikan, katukuh ayda我就開始每日都食半個，一直至今， yuh maudip kaku katukuh ayda 居然可以活到現在！ kukay tu balucu‘ hican musakamu感恩之心，無法形容，只希望更多人，都能夠因此受惠！ anu ayaw tauda mididaw tu imelangay kaw kuwa ku sapanubu, 以後大家去探病時，如果選擇水果送禮，帶上木瓜便可！
u dadiw nu Sakizaya : makazateng
u dadiw nu Sakizaya - makazateng (撒奇萊雅族歌曲:想念)
misangaay tu sulit nu Sakizaya: ci Tubah 徐成丸 族語詞
misangaay tu sulit nu Hulam: ci Lisin Cudad 李秀蘭 中文詞
u sulit nu dadiw:
yu makazateng tisuwan muwangic.
maydih muwangic miawaw kisu tu.
cay ku kapulkal a adingu mahiza malalemetay.
a mapawan uyzasa mazateng tu a simsimman pabelien tu uzip tawya.
misabaluh mulekal a icelang.
u dadiw- Yincumin caay kalecad
u dadiw nu Hulam- Yincumin caay kalecad
u siwkay tina dadiw
tina dadiw sa, namudadiw ci Kinmenwang atu Lipinghuy i 1997 a mihcaan. namasanga' tu dadiw atu misulit ci Chenminchang. patahkalay a putiput sa, u Moyan putiput. tina dadiw namakay 1997 a mihcaan katukuh ayza sa, izaw 21 a mihcaan tuway. tanengtu mudadiw ku binawlan, kay misanga'ay a tademaw ci Chenminchang sa, u 浪子詩人 sananay ku taw. kya mudadiway a tademaw sa, ci Kinmenwang aci Lipinghuy, tina tatusaay u mamenuay atu mapikiay, saicelangay a tademaw. maala ku balucu' nu binawlan.
u sulit nu dadiw
(1)ngatu cacay：yincumin yincumin, caay kalecad. silumeniay, sisangelacay. sitalakaway, sipuenelay. aziazihan, caay kalecad
(2)ngatu tusa：yincumin yincumin, caay kalecad. izaw Ami cu, izaw Tayan cu. izaw Paywan cu, izaw Bunun cu. celip tu epah, caay katalaw
(3)ngatu tulu：yincumin yincumin caay kalecad. simakupitay, sikizemuay. siahebalay, silikecuay. aziazihan, caay kalecad
(4)ngatu sepat：yincumin yincumin caay kalecad. izaw Puyuma, izaw Rukay cu. izaw Cou cu, izaw Saysya cu. celip tu epah, caay katalaw
(5)ngatu lima：yincumin yincumin caay kalecad. sitabakiay, siadidi’ay. sitanaya’ay, siapuyu’ay. aziazihan, caay kalecad.
(6)ngatu enem：yincumin yincumin caay kalecad. izaw Tau cu, izaw Taluku. izaw Kabalan, Sakizaya. celip tu epah, caay katalaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke-金門王
wikipayke-李炳輝
wikipayke-陳明章 kakuniza:dadiw kakuniza:2018-tusa kakuniza:Tuku Sayun
u dayas
Dayas
salungan ku Dayas
(Dayas是一位美麗的少婦)
izau ku wawa niza ci Kumud
(她有一個小孩叫Kumud)
milihud ci Dayas tu Kumud.
(Dayas對Kumud輕聲細語)
sakanamuhan ni Dayas ci pulungamin
(Dayas是大家的甜心)
u dayas
dayas
冇骨消（植物名）冇(發音：某)
u sapisunil nu babalaki tu mapintu'ay sa u dayas.
長輩用冇骨消治療脫臼的人.
sapisunil tu mapintu'ay ku dayas.
脫臼用冇骨消來熱敷.
mahemek namin ku sabaw tulul nu ikku atademaw
mahemek namin ku sabaw tulul nu ikku atademaw
aydaay nusayku, maalanu mikawcungay pahedekay namicuda amicudaday mademec ku katuuday!
當下社會現狀，被一個高中畢業生破解了：
manting sisekungan tahekal tu, tatengamahemek ku tademaw.
滿分作文出爐，看了感觸真深刻.
naciya a tademaw
kakiliman
nciyaatademaw naciya a tademaw “kamu nu inti” नागा；Nāg, i into nu amisan pasawali a buyubuyu’an matatules tu mintin idaw tu takuliyaway a tademaw han pangangan, tatengaay sa 16 a niyadu’ misiteked ku duduce nu heni a kaudip. nciyaatademaw 那加人（印地語：नागा；Nāgā），是印度東北部山區與緬甸交界的黃色人種的統稱，實則上16個部落各有極為獨特的習俗. 縮圖|naciya a tademaw ku heni nilaculan
mahemek namin ku sabaw tulul nu ikku atademaw
walu alasubu ku sulit kapah ku nipadatung ubangcalay Kuni pasubana'tu sulit;ahebal ku nikaadih, talakaw ku nidateng, sabaw tu walu kumihcaan awawa kahemekan matineng tu tu kawaw!
naciya a tademaw
kakiliman
那加人講的語言劃歸藏緬語系，與北印度主體、講印歐語系的高加索人種和南印度主體、講達羅毗荼語系的達羅毗荼人種迥異.
nukatuuday malakalak i nakalanpang. Idaw ku masasengiay nuheni tu kakawsan atu lalangawan, idaw ku 16 a naniyadu’an. “naciya a tademaw” uheni panganganay u “lung a bunacadan”nu laylay sa, u Nāgāu “lung” sananay a imisa.
Mawli-zen 毛利人
Mawli-zen 毛利人
Maw-li binacadan “ Māori”, u yuncumin nu Niw-si-lan, u Nan-daw-yi-cu a Puo-li-ni-si-ya-zen. nakamuan nuhein na nai’ ku sulit, i cay-wal-sip-sep mihcaan malingatu sisulit tu Latingu mala sasulitan nu binacadan.
naciya a tademaw
kakiliman
大多數分布於那加蘭邦. 他們有相似的文化和傳統，有十六個官方承認的部落. 「那加人」自稱為「龍族」的後人；而Nāgā就是「龍」的意思.
u kitidaan
naciya abinacadan a nikaudip i into asamupang, naciyalanpang atu cungku cang nu timulan atu minti nu tipan tu pasaamis a buyubuyu’an “pakay a buyu’,yizen a buyu’” u labu nuheni yadah ku kamu tu cacanan, nuka sakayhekal nu naciya ku kamu.
那加族生活在印度阿薩姆邦，那加蘭邦，曼尼普爾邦和中國藏南和緬甸西北山區(帕凱山、野人山)，他們內部有多種方言，對外多使用那加語.
masakaputay
naciya a bunacadan kakawsa tu daduducen icelang ku hitay nu heni, kitidaan itodaaca i tungduh nu buyu’, u niyad’ tu niyadu’ maaulic tu. katukuh 19 a siki nudikudan nuka masasuada tu tidaay a malepacaw, i inku atademaw tayni satu kiyu maselep ku pilitangah.
那加族具有傳統部落組織和較強的武士傳統，村莊選址於山頂，每村各有分界. 直到19世紀後期他們仍與平原居民爭戰，在英國人來到後才減少獵首.
labunuluma’ nu naciya nusiyakay masakaput tu. nikalwacawa cacay ku tatama cacay ku tatayna, nika yu mukasihenay unikaleacawa palemang sa masasukaydih, mududuc tu sakakaay awawa ku situngusay tu daduducen nu labu nu luma’, u heni idaw ku Morung daduducen, u sining nuayawan nu kikung kanca ihekal mueneng.
家庭是那加社會的基本單位. 婚姻通常是一夫一妻制，同一氏族的婚姻被視為亂倫，實施長子繼承制.
他們有一Morung系統，青年結婚前需入住宿舍.
likisi
u henu mahkatayni ku ingku widasa u ahawmu a kanatali ku sakasicabay, 1830 amihcaan u kingly nuheni atu naciya a tumuk idaw ku kasasulit nu hwni caay kasasuada. u naciya misasubelih tu mahiniay a kasasudang, caypisengal a malepacaw malealaw tu pala’ atu asamupang nu kitidaan.
他們在英國人來到前只與阿豪姆王國接觸，1830年，英國派出遠征軍，並於1845年，殖民政權與那加首領締結一項互不侵犯條約. 納迦違反協議，再繼續他們的戰爭和平戰術攻擊和阿薩姆邦接壤的地區. 英國同時也繼續發兵和建立軍事哨所，1878年才真正成為英屬印度一部分.
Mawli-zen 毛利人
Mawli-zen 毛利人
毛利族（Māori），為紐西蘭原住民，屬於南島語族玻里尼西亞人. 其民族語言原本沒有文字，1840年開始以拉丁字母作為民族語言之文字.
yadah ku daduducen nuheni tu sasalisinan. “Māori” inasulit itini nakamuan nuheni u “ matatungusay” atu “ matatungusay nu tademaw” a yimian, tawyaay a O-cuo nu tademawan micumud i Niw-si-lan, Maw-li-zen hantu pangangan.
民族信仰數多神泛靈信仰. 「Māori」這個詞在毛利語語境中表示「正常」或「正常人」之意，當時的歐洲人進入紐西蘭，毛利人便如此自稱.
hatidaay nu Kaw-ku-sia-cia atu Li-se-sia-ciw sakamusa u Maw-li binacadan namaka Ku’-ke’ subalan atu Puo-li-ni-si-ya kitidaan a tayni. idaw ku sananay Maw-li binacadan atu hamin nu Nan-daw-yi-cu a lalangawan saamisan taneng mikilim katukuh i Si-tay-pin-yung nu Tay-wan, kumu nu Maw-li-zen, lalangaw atu laylay nu luma’ atu Tay-wan yun-cu-min Amis misasengi, lalangawan han idaw ku milecaday.
多數考古學家和歷史學家認為毛利民族是從庫克群島和玻里尼西亞地區而來. 也有學者認為毛利民族及所有南島語族的發源地最北可以追溯到西太平洋的臺灣，毛利人的語言、文化及傳統建築與臺灣原住民阿美族很類似，文化上有許多共通點.
ayda tada tademaw nu Maw-li-zen makaala tu pic-sep nu wang a tademawan, picidekan nu Niw-si-lan a tademaw makaala tu nem-tu a mangan, Aw-cuo idaw ku caytu.nem a mangan.
現在毛利人總人口70多萬人，其中紐西蘭有62萬，澳洲有12.6萬，英國有8千人，美國和加拿大有4千左右.
lalangaw文化
itini i caywal a seci tu hedek Iing-kuo mabulaw tayni itini, Maw-li-zen tatengaay a kawaw han u malukay, mibutingay, miadupay, milamiay. Maw-li lalangawan u Niw-si-lan binacadan nu lalangawan, pakay ni kulitan i udidp, sakalepacawan a lukiyaw, nalimaan, hina tuktuk kunuheni, mitenun, mituktuk satu pasu nu sapad anipituktukan, ba’tu mituktuk, tada u Maw-li nu nalimaan.
在18世紀末英國移民大舉到來前，毛利人主要從事農業、漁業、狩獵、採集. 毛利文化是紐西蘭的民族文化，反映在紋身、戰舞、民間藝術上，他們擅長雕刻、編織，其中雕刻包括木雕、石雕，是為毛利藝術之精髓.
kakanen 食物
kakanen nuheni namaka subalay a tubah, tali, buyuay a tali atu lami’. Maw-li-zen idaw kuniladay tu pabuy, wacu, Men-din adidiay a edu, nikudan satu yadah tu kunikan nu Niw-si-lan a ed utu tikuk nu ayam.
他們吃的食物是從島群帶來的甘藷、芋頭、山芋等蔬菜. 毛利人也帶了豬、狗、緬甸小鼠. 老鼠後來就吃很多紐西蘭本土的鳥蛋.
Maw-li-zen u kalang, tabakiay a ulang, tuda ku kanen nuheni. “ nika nialan nuheni tu caledesay a sapaluma caay langaw, sisa mukan tu ayam ku nuheni.
毛利人大部分是吃螃蟹、龍蝦、鰻魚等海鮮食物（但是他們帶來的熱帶作物無法生長，因此改吃恐鳥）.
kakungkuan 神話
na nai’ ku sulit nu Maw-li-zen, yu sumamad nu cudadan u kamu sa ku sapakatineng. pasudadiw, nakamuan nu cudad atu sapiawaw tu daduducen tu laylay.
caysiw a secian ciwlu a binggusi idaw kuni sangaan tu nacudadan nu Maw-li a waywayan, sisa yadah ku ka kungkuan nu Maw-li, malisimet tu ku kakungkuan. Maw-li-zen kawaw nu siakay, papaydaan atu kitakit patideng tu kapahay ni sikian tu kakungkuan, nina ka kungkuan namakayni i Puo-li-ni-si-ya ni laylayan, itini satu i baluhay misumad atu patinaku.
mahemek namin ku sabaw tulul nu ikku atademaw
800字的文章表達的如此完美：格局大、立意高，十八歲的孩子那麼懂事！
Mawli-zen 毛利人
kakungkuan 神話
19世紀時基督教傳教士發明了毛利語的書面形式，因此許多毛利神話、傳統故事得以保存. 毛利人社會的儀式、信仰和世界觀建立在一個精心設計的神話基礎上，該神話是由玻里尼西亞繼承而來，並在新的環境進行了改編和發展.
Maw-li-zen sakay siakay nu niyadu’ ku tapang, misuayaw tu niyadu’ay a tuas caay ka pawan. tuas nu Maw-li kakungkuan a tademaw caay kaw tatengaay nu kakungkuan a tademaw, tada u hekalay nu sakaudip ku aalaan tu sasakakungkuan, mahida u bali, bayu, kilakilangan, tapukuwan atu kalika nu buyu’. Di’tu nu Maw-li a udipan kanca itida tu i hekalhekalan, sisa Di’tu nu Maw-li mahida tu waca itiniay tu ihekalay nu tademawan.
毛利人是個以部落為主體的社會，對部落祖先相當崇敬. 毛利的祖先神話中的人物不僅是虛幻故事的主角，更以大自然的元素為主體，如風、海、森林、天空或火山等等. 毛利神的身影可見於大自然之中，因此毛利神話就等同於自然界.
Maw-li kakungkuan kasikawawan tawya sikakakenih tu Cunse kakungkuan, Mawyu kakungkuan, Tahuci kakungkuan tulu kina kakungkuan, tatengaay a tademaw han u di’tu mala di’tu nu tademaw, masumad mala tatengaay a tademaw, tademaw hantu itini i di’di’tuwan haymaw sa masumad alaw katinengan ahebal satu.
毛利神話依發生時間分為創世神話、毛伊神話、塔弗基神話三個部分，其主要人物由神變為神人、再轉變成凡人，人類意識在神話演變過程中逐漸被凸顯、壯大.
tapang nu tademaw 人類起源
milepacaway a di’tu miadih tu calekakaan nida mala tahudan namin, idawtu ku dayday, akusa ku naiay ku laheci. idaw ku cacaya a demiad tayda cinida i kilkilangan malitemuh nida ku nisangaan tu kacian a tataynaan nu tademaw ci Sin-ni-ya-hu-an-ni, matineng cinida sipibakah i kilakilangan, sadihemay han nida musakamu mala acawa tu nida.
戰神眼看自己的兄弟都成主管，也有後代，只有自己一無所有. 有一天祂在森林裡遇到泥塑女軒妮亞芙安妮，知道她被森林之神拋棄，便說服她成為自己的妻子.
nisangaan tu kacian a tataynaan mapatay nu linges tu kilakilangan a di’tu, u kanihalan a tatayna salungan bakah han nida ku udip, mangalay paculi miwawies, hang satu tunipiyukiw nida tuni kaleacawa numita sa, malaacawa satu yadah kuni kasi wawaan nuhini, nu aydaay a tademaw sa.
泥塑女怨恨森林之神因為曙光之女的美色離棄自己，決心向祂報復，便接受了戰神的求婚，與戰神生下不少兒女，就是現在的人類.
palutatenga’ ku Maw-li a tademaw tu pabaway a wama atu lala’ay a wina nu wawa, u dayday nu milepacaway a wawa ku saicelangay, sipunuay, nuheni hantu matineng mibuting miadup, paluma tu lusay maluk, nipalumaan ku kakanen, nika miduduc tu wayway nida hina lebu’, sisa caay pisengal asikawa ku tademaw. idaw ku cacaya a demiad, matakahay a di’tuwan a tademaw ci Mawy pasayda i mapataya a tataynaan a di’tuan milebu, hidahida satu ku tademaw ahica a caay ka patay sa.
毛利人相信天父與地母的兒子中，只有戰神的後裔最勇敢、最聰明，因為他們能捕魚狩獵、種植耕作、自食其力，但繼承了戰神的好戰性格，致使人類紛爭不斷. 有一天，好奇的半神人毛伊向死亡女神挑戰後，世人便開始難逃死亡關. kakuniza:Habayiing
mahemek namin ku sabaw tulul nu ikku atademaw
能寫出如此霸氣的作文，不得不讓我們佩服！
sakamusa ci ditek namaka cacay a lasubu katukuh siwa idaw ku walu ,bekan kinacacay, namakay limaidaku lima katukuh enem idaw ku cacay, pakisuan cacay, miadih kita tu mahiniay a pakatawaay a kungku, hinaadih ki ta iliwliw numita akawaw ku mahiniay, kayuuday aadihan, nuayawan tadikud kyu tiikan , nudikudan sa macakat kyu kisuwan,
《說尺子》從100分到98分，挨一頓揍；從55分到61分，得一個吻. 這看似荒誕不經的故事，卻常常發生在我們身邊，許多人看來，前者退步了挨揍是天經地義，後者進步了得吻是理所當然.
Hinasakamu kita, anu idaw ku saditek muditek, nikaudip itasa, anu idaw ku saditek malecad naming, nika cayay kalecad atademaw ku mudikecay, miditek tu cayay kalecad atademaw, sa caay kalecad ku heci,
mananam kita nayay ku lawad nuwina i palud, cacay ademiad patelah tu musahemay katukuh nikangay nu kakanen, nika anucacay ademiad, taluma’ sakita muka tu cuedetay ahemay atu lami’ sa, dateng sakita nayay ku hemay a kakanen, madisay ku wayway mahicay kya kubihidlaecus aadihan, malingatu maynah, caay paayaw imelang haw cay kasa, cay tu pakadungdung, naynayi tu ku icelang, misangasib tu nanum nayay tu ku ulat, alahican tapalud ciyama, misatuwami, tanunamuh sa kulabunuluma’ unanam, sisa masumad kuditek si tatebud, nika cay kaditek ku kaydih nu labu tu baat,
我們習慣了媽媽在廚房中的忙碌，一日三餐總是準時吃到可口的飯菜，可當有一天，我們回家面對著乾鍋冷灶的時候，卻首先想到的是無飯可吃，沮喪之余，面露慍色，甚至開口責備，完全忽略了她累了病了，撐不住了，連燒口開水的力氣也沒有了；而我們的爸爸偶爾下一次廚房，煮一碗面，卻能讓一家人感到萬分知足. 慣性，使我們的尺子變得富有彈性，卻無法丈量出愛的深遠.
Umasakaputay caynamin katatudung, idaw ku maacakay idaw ku aadihan, idaw ku micalilaway, idaw aca ku maanalay milihida ilabu apatademaw. Yah widaan naming ku kawaw mahidaay naming, miadihay sa miadih tu, mikawaway patelac sa patelac sat u, yadah tu kupatinakuwa, yamiadihay sa, adihadih sa misakaliyuh nika maala nuheni ku ngangan kalisiw.
每個單位都良莠不齊，有乾的有看的，也有搗亂的，總有一些禿子混在和尚之中濫竽充數. 奇怪的是幹的永遠在幹，看的一直在看，而幹得越多失誤也越多，得到的批評也越多，而那些看客，偶爾偷機取巧做做樣子，就會名利雙收.
wida umicalilaway a tademaw sa manuneng tu, aduh han nu binawlan sakanamuhan sa, maedem ku balicu’ ukasic,pakayni i nidatengan maditek ku talahat, caay tu pakasaupu tu katuuday nayay t uku icelang.
甚至那些搗亂的變得乖巧一些，就會讓領導和一席眾人皆大歡喜，心滿意足. 惰性，使我們的尺子帶了偏見，就再也無法凝聚眾人的力量.
Madateng henay haw i amisa akitidaan idaw kya ali pacakayay tu aam? Katukuh teban nu labi mulekal tu, patelah misaaam tulu sa asiwiy ku akuti’ay aaam cay pakalisiwi sipabihan tu ikasienawan a tademaw atu miasikay tu dadan, pakuyucay atademaw atu miaamay, pina tu amihcaan tu dedemiad, caay kaputun.
大家還記得北方小城那位捨粥的大嫂嗎？每到冬天她就半夜起來，熬上滿滿的三鍋熱粥，免費送給寒風中瑟縮的清潔工、窮苦人和乞丐，數年如一日，不曾間斷.
tu cacay satu ademiad, idaw kiya babalaki namikan makan nida ku balas, samengmeng sa sipibelun nida tiya misaaamay iudip, itawya malatusa kidamin kya maydihay muka tu aam; udumasa mihica mahida kya babalaki sa, udumasa maynah tiya misaaamay mihica palamel tub alas sa.
u piliang, pakaluwaluway tu musakamu patelac ku niditek, pakacuede’t tu samsayay atademaw nu balucu’
薄情，讓我們的尺子扭曲，冷了多少善良的心.
i kaysin odaw kya matumesay nu mikacaway akadideng sabaw tu siwa kumikacaway, namahica hakiya alaw talibesu iiki limaadaditekan ku ilabu. Tidaay han tu atademaw ci cinyiwsu lebet sa tananum hatida ku sisienaw nu nanum, buha han nida ku sasingalan nu kadideng, mahamin nida apatahekalen, cinida han tu matenes ilabu nu nanum mapasengel mapacueded siimelang tub ala, tanu tadah sa napaising, mamin t uku biyabiyaw atu cabaycaby acaliwan ku kalisiw, sadikuday sa cay henay kakaph nayay ku kalisiw sapaising patay sat u iluma’.
開縣一輛滿載了19名乘客的中巴，突遇險情，一頭栽進深達五米的水塘. 當地村民金有樹跳進冰冷刺骨的水中，砸開車窗將19名乘客全部救出，自己卻因長時間冷水的浸泡患上肺病，舉債治療數月，告借無門不得不離開醫院病死家中.
19名幸存者無一人去醫院探視，更無人為他送行. 金有樹臨死前寫下一封信，第一句話就是：「我救了19人的命，現在誰來救我的命. 」冷漠，讓我們的尺子訇然寸斷，留下無盡的遺憾.
itau tademaw ibalucu’ idaw namin kusaditek. Sipiditek ita tu taw, kahinaditek tu udip sa.
Sinvi
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 25 ku tademaw, pakalatu 7%.
u kasabinacadan, Cou 89%, Bunun 3%, Tayal 1%, Amis 1%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
u demec nu palaw nu Incumin- Haysin cacudadan
u demec nu palaw nu Incumin- Haysin cacudadan
Haysin cacudadan itiza i Kalingku, tayza micanka tu demec nu palw nu Incumin, malakapahay a demec.mipalaw tu Sakizayaay a kungku. u nuayaway a palaw.
https://www.youtube.com/watch?v=rhoPNO74Yc4
Yincumin nu amilika
kakiliman
縮圖|kitidaan nu heni Amilika nu yincumin, mutudu’ tu i kelunpu henay a ziday itawya nikaudipan i amis nu amilika, uteban nu amilika atu timulan nu amilika a bunacadan atu laylay. 美洲原住民，是指在前哥倫布時期就已經生活在北美洲、中美洲和南美洲的民族及其後代.
美洲原住民的祖先是分批陸續到達美洲的，然後又經過長期的不斷遷移與推進，最終散佈到美洲全境.
美洲原住民並非單一民族，他們進入美洲的時間不同，背景各異，受地理環境、自然條件等各方面的影響，逐漸形成了許多不同語言、不同習俗、不同文化的部落.
nilaculan
Kanahatu idaw ku Amilika nu yincumin, u kakawsa u sapiadup, “misiteked I sauwac nu yamasin tidamaudip a binacadan), nika u katuuday nu kakulian u pahabayay tu buting a tu maluk, “idaw ku malukay aca, u tatengaay nu malukay, miadup, malalamel ku nikaudip”
儘管某些美洲原住民傳統上是狩獵採集者（特別是在亞馬遜盆地生活的族群，很多迄今仍維持這種生活方式），但有許多族群都是從事水產養殖和農耕的（儘管有些社會嚴重依賴農耕，有些則實行農耕、狩獵、採集相混合的生活方式）.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Uuy411110
kungku- nu Sakizaya a kungku atu lalangawan a nakamuwan
satangahan nu ulic
u Sakizaya a kungku atu lalangawan a nakamuwan
namakay Nalalacanan u Sakizaya
thumb|400x400px|u lalacan namukan nu tademaw i sumamad, i nuamisan nabakuwan(dipit) kalimucu’ nu bayu, tatayna ci-butuc atu tatayna ci-sabak itiza ku lecuh, cacay ku nilecuhan nu wina kuheni. u nu i pabaway adietu tu nu lala’ atu ahecid nu bayu saka balaki itini ilala’ amalecuh. Ina tatusaay sa u kakawsan nu Sakizaya, namaka lala’ay kuheni kiyu mala dietu alala’ nu Sakizaya, namahiza kiyu malu tataungan nu Sakizaya ku lala’, saetim tu lala’, malu pakayzaan ku lala’. namahiza mabuwah tu ku tademau i kalimucu malaniyazu’ tu nu Sakizaya kakawsan i bayu nu bayu ku kanen, u lalacan nu kakawsan nakanan tu lalacan masabayu a malud kiya “ lalacan “ han kiyu itizaay, nu lalangawan nu Sakizaya ku itizazay.
u lala' u uzip nu Sakizaya
palutatenga’ ku Sakizaya tu uzip sa u lala’, nu Sakizaya sa namulecuh tu wawa, sipitadem ku minalu’an atu puna i liwliw nu luma’. u cidekay sa matineng tu madiput i bili nu wina, madiput ku lutungay i minalu’an, puna, namatadem sa malamidiputay adietu, malalid midiput katukuh nikabalaki atu nikapatay. nama patay sa, minalu’an atu puna mala midiputay a dietu, a matabu ku adingu nu wawa, a malilid tayza i niyazu’ nu kakawsan, katukuh i tini u silet nu nika uzip sa mapahezek aminalu’an.
zuma a sakamuwan
Nalalacan han nanay a nyazu', nay tawya tu i Tumay yay henay mueneng kita sa izaw tuway tu ku niyazu', pakakilic ku binacadan a tayza i Nalalacan, tayni i bayubayuan mikilim tu kakanen. yadah ku aalan tu langaw nu sasalami’en, sanisanisa maladay tu cabay u biyaw tayni tala bayu, anu mautang tu atu da’cus tu ku demiad sa alahican kya haw pakabalunga sa labin satu i Nalalacan mabi’, u zuma malibuten palalacal limad satu tayni mueneng, kyu pangangan nu binawlan kina niyazu’ tu lalacan. yu malulaway ku niyazu’ namaka Tumay tayni i Palidaw sa itini tu ku itiniay, caay pikil hiza malimad, namahiza satu caykaputun ku sakatayni nui niyazu’ay tala bayu misadipit, nika caytu pakabalunga tayni culil satu i dasapan nu bayu a tayni, lihalay tu cay tu katalaw tu nika da’cus nu demiad amautel sa demidemiad satu a tayni, amalpadang tu itiniyay a binacadan malaluwaluwah. itiniyay satu a binacadan katuud katuud satu, u tayniyay milimad mueneng katuud twaca matumes ku Nalalacan, tala timul decdec satu kasa niyazu’ itini. yu mabulaway ku Palidaw a niyazu’an（tala amis atu misasumad hatu ku ngangan Lidaw、itawya sitatimulay nu binacadan malimad patizeng tu niyazu’ i Balialaw、u zumasa tala nu amisan i Tamasaydang）, itiniyay a binacadan caypikil hiza malimad mangaleb twaca ku nika katuud nu tademaw, katukuh ini ka tayni nu Alikakay midebung i pazik a buyu’, matalaw a tahini ku tademaw a malisapen nu Alikakay sa nanay kyu sa, limad satu tala tabakiyay a niyazu’, hatiza kuni sa niyazu’ nui Nalalacan hananay a niyazu’.
zuma a kungku nu niyazy'
ayza ku niyazu’i sumamad, katuud ku mabusukay atu lumataw, makasic amin ku binawlan. izaw ku taku i nuzikuzan thumb|400x400px|u lalacan namukan nu tademaw nu niyazu’, sidietu kiya taku, hinalibun kiya nanum atu patay nu tademnal, sikakalibun nu niyazu’, izaw ku hina paayaway aluma’, matineng miikes tuwawa, mulecuh tu tatamaan a wawa. katukuh sakatulu ku mihecaan, makudus, mapadaki, maangic, pangangan han nu paki sa ci-pusi (mapadaki’sananay). Sakapahaw ku nipahabay ci pusian satu, kakilacan ku kawaw nuheni. miadupay ci baki, miasikay ci bayi. sakadimel nu luma’, u wina sa tawmah maluk : u wama sa papinanamay tu canacananan i ci Pusian. anu i cuu’ad nu mihecaan sa malau pesay tu cecay izaw ku tulu alasuba ku Sakizaya, nani tusa alasubu bitu a miheca（2007）amiheca malingatu makakilim, kiya mapalaheci mala sabau tulu’’ a binacadan(cidikay) nu Taywan, kiyu mutizen ngaca i mihecaan nu 中華民國（cunhua mingko ）; kita u mangazuway a binawlan sa u papatizen tu kulus nu baduwac, a kulus asabalucuan nu tazem, kiyu sawantanen ku kungku nu uzip, u lisin atu lalangawan nu Sakizaya a kungku sa, sawan tanen a misulit atu minanam, kiya u tatengaay tu u Sakizaya tu atademaw.thumb|400x400px|lalacan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tiway Sayiun、Lisin Cudad、atu ci Tuku Sayiun
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
鹽寮村 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%B9%BD%E5%AF%AE%E6%9D%91
貝塚 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%B4%9D%E5%A1%9A
midden https://en.wikipedia.org/wiki/Midden
Sasapaiyuwan a sama'
Sasapaiyuwan a sama'
kungku- namaka Alikakay a kamu atu nipilaedis.
satangahan nu ulic
namaka Alikakay a kamu atu nipilaedis
ngatu-1
intini nukamuwan a pakayzaan. dietu nu bayu ci kabit u kakatalawan nu tademaw. usakasa atekak ku balucu’ niza. hina sumad a maynah atu amanamuh. kanahatu pabeli ku bayu tu canacanan a kakanen. uyzasa alamihcaan palawacu’.
i nuwaliyan ku eneng nu dietu nu bayu. u kawaw sa sakibayu、sauwac、demiad atu udad. u katalawan nu tademaw sa baliyus、ninel u nikuwanan nu dietu a bayu. uyniyaca nikakelal、mabalad atu nikasumad nu demiad. u canacanan sa masasiket tu dietu nu bayu. hina tabayu ku mibutingay. kiyu kahinatalaw tu dietu nu bayu. anu pacakeban nu dietu nu bayu. a malawacu’ atu katalawan ku uzip nu mibutingay.
ngatu-2
anumahiza. iyu a tabayu. a manakanca pasanuwaliyan a mitaung tu dietu nu bayu. milunguc tu lihalay. anu makelal cayay kawdad atu mabalad sa. masakamu ku mapalaway atu dietu nu bayu. pasatezep tu linges a dietu nu bayu.
a kamu nu naayaway. palikutay a alikakay u tima’ ku sapisawacu’ a tacuwacuwa.
ngatu-3
malabades ku niyazu’ atu tademaw amin. katuud ku mapatayay nu selal nanibahbah tu palikutay a alikakay. musepi mapadang nu kabit u dietu nu bayu. sipakayza i nisepi kuni pasubana’ tu sapidemec tu ada. kiyu lihalay a mibahbah tiza palikutay a alikakay. sapikukay niya palikutay alikakay tu cipipatay cinizaan. a pabeli tu iyadahay a buting i titaan tu mihmihcaan. tu sapatukil i tademaw sa. nmakayza. kasibutingan a bulad sa.
sikawaw ku niyazu’ tu milaedis a mikukay tu dietu nu bayu.
ngatu-4
kidekide:emu ku uzang atu buting. saicelangen ita. mutengteng tu salil patabalunga. kukay uni pi'dap nu pauzipay nu bayu. ngay madiput ku pinacadan i bayu matumes ku sakataluma'. u likat nu bunac i pabaw nu bayu. mapacilu' kuni culil nu balunga. sapulungen niyam ku papah nu lucik. amipuhpuh tu sapaculil tu balunga. sapilunguc tu sadiput tu ibayuay a balunga. kiya matumes ku sakataluma'. waw! a tadamin ku tatama i sasidapan mila'dis. u nabalucuan niyam a patahkal. na kanamuhan tu amiyala. na pasepiyan tu kami. sapakapahen tu ku luma' niyam. na edapen kami tabuyu' amiadup. ka yadahen tu kuni piadup. lungucen tu ku ibuyuay ibayuay mikuliay a tademaw. kapahen tu ku uzip taluma'.
ngatu-5
waw kabid! ayza a demiad. atayza kami i sasidapan mila'dis. tabayu mibutingay a tatama. kasikazen tu niyam ku balucu' a patungus tamuwanan. niku epah tunuz a'dac bila' tangah nu pabuy atu atay nu pabuy. na kanamuhan tu amiyala. paaninen kami tu tumesay a udad tu a mihcaan. tumesay ani pibuting. naka u buting ku  apatumes tu salil. tumesan ku balunga taluma'. sikulen tu ku tatama sakapahen ku uzip taluma'.
ngatu-6
buting maydih tu udad. laku maydih aca tu udad. na paaninen kami tu udad. hamaw caay ka kedal ku niyazu'. na bahbahen ku libung. hamaw caay ka labades nu imelang. misimaway tu buyu' a di'tu. misimaway tu bayu a di'tu. a taluma' tu kamu tu nikatizaan namu. caay kami kapawan amibetik tamuwanan. paymihcaan ahinin niyan kuni pibetik niyam.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tiway Sayiun、Lisin Cudad、atu ci Tuku Sayiun
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
thumb|salaw - tabakiaya a tademaw nu Amilika
Sinpitu
u sulit nu Hulam
鹿湖部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Sinpitu. u kasalumaluma’ nu Sinpitu sa, 15 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 35 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 35 ku tademaw, pakalatu 100%.
u zuma sa, cay ku Yingcumin, ku tademaw, pakalatu 0%.
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) itini mueneng. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
paengaw tu niyadu
paengaw tu niyadu // kapahay a nisulitan
u cayay tu katatuma’ u “paengaw tu niyadu’”, u cayay kakatukuh han “u sepi “ alaalahican tayda misa culiculil sa u “kitidaan nu niyadu’”…….
很不錯的文章
回不去的叫「望鄉」，到不了的地方叫「夢鄉」，偶而可以去走走的是「故鄉」………………
餓了，你有一塊餅，你比我幸福，但會分一半給你的，這叫「兄弟」. 分三分之二給你的，這是「情侶」. 全部給你的，這是你「父母」.
musinga tu kakanen, sakamu sa mangalay tu cinisa, winisa u”sayku”.
但把餅藏起來，說他也餓了，這是「社會」.
cabay sa u”sakay uda a dikuc” anu kapkapah ku demiad caay tu pakadateng, udaan sa pacabay tu tisuwan.
朋友是「雨衣」，就算晴天時想不起，雨季也會陪伴你.
u kaput sa u”sapisakasu adikuc”, kanahatu u salungaay ku dikuc amisakasu ipabaw, anu tasasa sa ahulaken tu.
同事是「戲服」，就算臺上穿得再入戲，台下也要脫下去.
mamidang sa u nutenunan tu keliw ku”sakabi’ adikuc” anu hatihatida ku sayngsayng, caay tu kahinasadikuc.情人是絲綢「睡衣」，就算再華麗，也不常穿出去.
maleacawaay u”dawa ku dikuc” kanahatu bangcal, caay pakalawa tu bali nu sienaw.
夫妻是「粗布衣」，就算不美麗，也能遮風擋寒.
u wawa sa “ u sakay labuadikuc” anu utiutiih, udip kumatanengay.
兒女是「貼身內衣」，舒服不舒服，自己心裡知曉.
u babalaki sa “ukabung a dikuc” cay kaw mahicacay adikuc, nika padiheku tu udip, paakuti……
父母是「老棉襖」，雖不時尚甚至粗笨，但卻最護體，最溫暖…… kakuniza:Uuy411110
alukul
u zuma a kamu:
nu Hulam:酒精、乙醇
kungku- saangangan izaw ku salisin tu habay
ngatu-tusa
tinaku tu lilengatan nu habay pisalisin nu Sakizaya, itini i cudad nu kawadietua a kamu izaw makamu u caluwayay tu selangawan a tademaw i hekal tayza i kakalayan minanamay tu nu dietuan sapisalisin tu sakabangcal nu lingad a kawaw, mahelek patiku tu minukay, nanu itiya misatapang tu izaw tu ku sapisalisin a kawaw nu tademaw, nu telangan hu a mihecaan, Kakumudan Sapatuluk a dietu maepud itini. cahu cahu mabizawng tu bayu’ misatapang tu mahengheng, Kakumudan Sapatuluk a kaws tangsul tu minukay talakakalayan, nika u wawa nizaw ci Sabak atu ci Butuc mikalic tu dudang mizawliw tayza i Nalalacanan, saengel satu itizaw a paluma’, matenes tu lalamud satu a tatusa. Mizawlang ku dietu malalamud ku malekakaay, nika u awaay tu ku babana’en kuni a kawaw, izaw ku talaw nangla maketel nu dietu, saka u manmaan mina’un cangla, ulasaka ca saca pakakela tu pades cangla. Iku tu makela nangla ku habay, ciwawa tu lalima, sabangcal sa malemed ku ’uzip nangla. Halateng satu ci Sela atu ci Nakaw, hatini ku nika bangcal malemed ku ’uzip, u painian tu nu dietu a madiput, anu halu pialay a mita’ung a kawaw mabukil, u mamaaketun tu a mulahad ku pinaluma satu, ulasaka ucul hantu ci Tumay Masela,Tapang Masela tatusa ba’inayan a wawa, tayza i pitu’asan a minanam. Mituul tu tu kamu nu dietu mabana’ tu sakilisin a kawaw atu lalekuen, sahetu sakitini nu panayan a dietu atu nu sakitu’as a dietu ku milekuan a kawaw.
alukul
u zuma a kamu:
nu Amilika:ethanol、alcohol
kungku- saangangan izaw ku salisin tu habay
ngatu-tulu
itini tunina sakilisin a kamu nu kawadietuan, tadamahapinang nu mita ku kinaizaw nu sapaluma atu sakilisin nu tademaw, maemin na ilumaay a kanatal pabelian, u sapialayaw atu pinanay makadubah tu laday, ulasaka misalisin ku tademaw a mita’ung mingudu ku balucu’ atu sakacaciyawan malalicay tu dietu, itini mikitadu tuni a dietu patalahekal tu nu balucu’an a mingudu. u lisin hananay milecad tu nu binacadan a dietu malalitiliting tu, mangaay kita pakaynien tu kamu nu dietuan tu pisalisin a minengneng tu laylay a dietu nu kasabinacadan atu pituulan a dietu.
alukul
u zuma a kamu:
nu Lipun:エタノール thumb|alukul
kungku- saangangan izaw ku salisin tu habay
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u kungku nu niyza'
u da’dac a sasapaiyuan
u da’dac a sasapaiyuan
kakiliman
yu sumamad idaw aca ku kamu nu babalaki tu kungku nu dacdac hananay. dacdac yu mahidahen sa anu mapalaw ku mapalaway anu patata patungs kanca idaw aca ku da'dac a sapatungs tu ipamaway nu tuas  sumaman sa yu mahida u da’dac sapatungs aca nu mapalaway kina da'dac yu mahida henay u sapatunus a nu mapalaway ku mapalaway anu misalisin ku mapalaway patung aca tu da'dac, kapah aca sasapaiuan ku heci nuda'dac anu sangasipen malananum minanum musasa' tu talakaway a idang. uiluc nu da'dac asu'salamian kiy hinapeluh nu da'dac kapah sapisasa tu idang nu talakaway a idang.
nilacul
u heci nu da'dac sa pelaen ku labu sinanum kapah sipatesi' i mata kya caay kasipudad takelal ku mata taneng sapaiuan ku heci nu da'dac mibahbah tu cilekay tu canancanan a i melang atu bayduk 細菌 u satabakiay nipobahbah tu cilekay kina heci nu da'dac taneng i patakalaw tu udip sakacay kakemed kya masamata tu udip idaw kya kusapaiu' nu nanum nu da'dac manay kapah
ku tademaw caay kasiyaan anu pesian, idaw ku nanum nu da'dac.sipatesimata sisakapah tu mata nu silacusay kaatakelal a nu makamaw sa tu kaneng tu sananumnan anu bangs anu lacus sa tanetu minanum tu canancanan a imelang u sakapahay kina da’dac u cilekay atu malemaw ku kukuh kapahay tu sisapaiuan kuni.
u sasapuiuan kina da'dac sansa yadah ku sasumanah atu nu da'dac a area nu idaw sananay a sapaiu kya tulu tangsa i waluay ahun ku da'dac nu heci nu sapaiu “anecoline c8H13O2N” saan ku kapah i nakamu atu sulit sa nakamu nu babakaki.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
nu Amilika a yincumin
kakiliman
縮圖|kitidaan nu yicumin nu amilika nikalakalak nu bunacadan Amilika nu yincumin,mutudu tu nuayawan ke-lun-pu a ziday itawya itida tu mueneng maudip I amis nu pala’ ,tabanay atu timilan a pala’ nu binacadan atu laylay. 美洲原住民，是指在前哥倫布時期就已經生活在北美洲、中美洲和南美洲的民族及其後代. Amilika nu yincumin u lalangawan tulin sa katukuh i amilika, matenes sa bulabulaw sa a malimad tanuayawan, sadikuday sa malakalak mimin I pala nu amilika. Amilika nu yincumin caay kaw cacayay a banacadan, micumud kuheni cayay kalecad ku demiad, u kakawsan caay kalecad, maala nu hekal a pasudemiad tu cacanan a macalilaway, hidasa alaw han masaduma naming ku kamu,masaduma ku nikaudip, masaduma ku lalangawan atu niyadu’. 美洲原住民的祖先是分批陸續到達美洲的，然後又經過長期的不斷遷移與推進，最終散佈到美洲全境. 美洲原住民並非單一民族，他們進入美洲的時間不同，背景各異，受地理環境、自然條件等各方面的影響，逐漸形成了許多不同語言、不同習俗、不同文化的部落. Tuwa a tademaw.u upu a tademaw han, kiluku u mungku ku kamu idaw ku nisulitan u upu atademaw.
圖瓦人稱為都播人，記錄古代蒙古語的惠斯陶勒蓋碑文記載了都播人的大汗.
yu mahida henay atu tawyaay a ziday, idaw ku papinanay a tademaw tayni itini, kyu tuwa a tademaw nu niyadu’.
唐朝統治漠北時期和回鶻汗國時代，有部分回紇人被派到這裡，因此圖瓦人也有回紇人的部落.
Capi nu kahulaman, itiniay alalangawan, dikuc nikaudip ananam malamungku tu, u mungku kumikuwanay tu henian nayi 19 a siki nudikudan tu napaculi tu tumungku maydih malasakakaay kimisaebet maydih palekal tu nu heni a binacadan.
清朝的唐努烏梁海，並在這段時期在文化、服飾、生活習慣上蒙古化. 蒙古人曾統治過他們，他們曾在19世紀末舉行過反抗蒙古封建王公的起義.
nilaculan 縮圖|tademaw nu yincumin kuyni Duma a tademaw sakamusa tuwa atademaw tada malakuwit ku ni katayda I mungku sa milihida tu itiniay a binacadan. itawyi u tuwaatademaw tulu ku daduducen nuheni idaw ku cacay tahinaay ku tademaw u tuwalal a tademaw, makaala tu lasubu ku tademaw milakalak i ielkuceke a subal, u kamu nu hen isa nu kutupu a kamu misiteked.
一些人認為圖瓦是一個由突厥過渡到蒙古的過渡民族. [來源請求]當時圖瓦人有三支，其中一支是人數極少的圖法拉爾人，有數百人分布在伊爾庫茨克州，他們的語言有古都波語的特色.
儘管某些美洲原住民傳統上是狩獵採集者（特別是在亞馬遜盆地生活的族群，很多迄今仍維持這種生活方式），但有許多族群都是從事水產養殖和農耕的（儘管有些社會嚴重依賴農耕，有些則實行農耕、狩獵、採集相混合的生活方式）. 某些地區的原住民建造了紀念性建築、龐大而有組織的城市、城邦、酋邦、王國甚至帝國. 而阿茲特克、印加和瑪雅在西元16世紀前為當中的最先進者（是指其政治和社會上）. 他們對工程、建築、數學、天文學、寫作、物理學、醫學，種植和灌溉、地質學、採礦、雕塑和冶金都有廣泛的了解.
Sinkam
Sinkam 中正部落
Sinkan a niyazu', kya ngangan sa u ngiha' nu Lipun, caay katineng tu ku sakaizaway.
uzuma a kamu sa, u "talakaway a buay「很高的山」" sananay, ku ngiha' sa mahiza ku "suankan" namakay Puseku玉里鎮的酸柑.
namabulaw sasepat tina niyazu' a binawlan, sazikuz sa, miketun mapili' itini mueneng.
Putalamante布拉達曼特
pulatamante布拉達曼特
mikukay atu mukan tu ngelu’
kakaliman
mmikukay atu mukan tu ngelu’
Sinkam
ayzasa, kya niyazu' yamalyilu cacay katukuh sepat a lin中正部落涵蓋卓溪村1至4鄰.
Putalamante布拉達曼特
pulatamante u Yitali u sa kasenengan a misulitay “msikaydihay a lulan” idaw ku nipalemeng a hitay nu tatayna, ina tusaay a cuda liwasaken sa matayaw.maliya.piyalantu atu aliawsetu.
Sinkam
itiniay a tademaw mikitin tu Tapanual（巒群）, singangan nu Hulam ku Kau Lin Zhou atu Wang.
Putalamante布拉達曼特
布拉達曼特是義大利浪漫史詩《熱戀的羅蘭》與《瘋狂的羅蘭》中的一名虛構女騎士，兩書的作者分別是馬泰奧·馬里亞·博亞爾多與阿里奧斯托.
Sinkam
sakamu sa ci Linsuyuan林水源, u tuas nu Sinkam niyazu', namueneng i Nantou南投 Tak Banuaz. nazikuz sa, mabulaw tuway.
Putalamante布拉達曼特
ina mukasi acuda itini itipan malakalak ku nipisingding, makawaw yu nudikuda a lalangawan, kiyu ci pulatamante u kilisetukiw a tademaw, cinidasa u caliman nu sabawtusaay a matalulay hananay ci zuynatu a calekakana,
由於該史詩在西方傳播甚廣，影響到了後世文化，因此布拉達曼特在後世的西方藝術中也屢次出現,布拉達曼特是一位女性基督教騎士，她是查理曼十二勇士之一瑞納多的姊妹.
cinida atusalasen a tademaw nu hitay ci luciylu masasumidang nika kai sacinida maleacawaw, sakamusa anu ci luciylu hang sa namakay iselan a kiwkay tayni i kilusetukiw.
她和撒拉森人的戰士魯傑羅墬入了愛河，然而她拒絕嫁給他，除非魯傑羅願意從伊斯蘭教皈依基督教.
身為一名老練的戰士，她揮舞著一把能夠將碰觸到的任何對象趕下馬的魔法騎槍，並從巫師亞特蘭特手中救出了被監禁的魯傑羅.
i “makangkangay a lilan” yasulit sakamusa, ci pulatamante u matalulay kapahay a tademaw sa, wida sa cacay kasinanut, madayum pahengadan nutaw sa, maydih amupatay cinidaan pinapuylu pahengadan idaw ku limecedan mahetik i danggay, maydih ku muwala ci pulataman maheti tu aca i danggay.
在《瘋狂的羅蘭》的描寫中，布拉達曼特既勇敢又正直，然而她卻不太細心，輕易便被他人所騙. 意圖致她於死地的賓那貝羅騙她有一位小姐受困在懸崖底部，且在布拉達曼特試圖去救人時讓她跌落懸崖.
winisa duma tu maydih muwal ci luciylu idaw aca ku sapitizina nida a tatamis, “u sapi palawpse tu nikapalaw atu ucayay kaadih a nikapalaw”, pulataman maydih makata u tatamis ku sapilitiik nuci pulunaylu ku situngsay, nika caypitengil tu kamu nu mapalaway ci maylisa pauuh tusasakamun patayn ci pilunaylu sa. nacay pisinanut alaw cucuk nida, naynayi ku idang alaw maalanida kida tatamis.
除此之外，為了取得拯救魯傑羅必不可少的魔法戒指（具有使魔法失效和使配戴者隱形兩種功能），布拉達曼特勢必得襲擊戒指的原持有主布魯內洛，然而她並沒有聽從女巫梅莉莎的建言致布魯內洛於死地，而是趁其不備制住他，沒流一滴血便奪得魔法戒指.
ci pulataman cay kaydih mupatay tu naynayiay ku nidikec tu cacan a hitay,ci pulunaylu, sakasenengan tu cinidai.
布拉達曼特不願殺死手無寸鐵又沒有戰鬥力的布魯內洛，這展現出她的騎士美德.
pasinding sa ci pilataman, anu Cuma ku makapuluay cinidaan sa widaan tu ku acawaw nida sa, ciluciylu masasetset yu kuheni, sadikuday sa masasetset kyheni.
布拉達曼特宣布，誰有辦法在戰鬥中抵擋她她就嫁給誰，而魯傑羅與她打的不相上下，最終克服了這個挑戰.
Inikungku sa musakamu tu ,uhenitatusaay malakakitaan nu aysete aluma` nu kakawsa, ci atssete u tatengaay nida nisangaan tu nalimaan sa –aliawsetu atu matayaww.maliya.piyalantu amiedapay.
在故事的結局提到，兩人成為了後來的貴族埃斯特家族的祖先，而埃斯特家族實際上是這兩部作品的作者──阿里奧斯托與馬泰奧·馬里亞·博亞爾多的贊助者. kakuniza:Uuy411110
Sinkam
tayni tu ku Lipun, mabulaw tu isasa' nu buyu'.
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun武崙族" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw海拔 1500m. maka lima a mang五萬餘 ku tademaw.
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sinkam. u kasalumaluma’ nu Sinkam sa, 126 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 431 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 379 ku tademaw, pakalatu 88%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 52 ku tademaw, pakalatu 12%.
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 80%, Pangcah(Amis) 4%, Puyuma 0.5%, Saysia(SaySiyat) 0.5%, Taluku(Truku) 0.5%, zumazuma 2%.
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) u Pangcah(Amis) u Puyuma u Saysia(SaySiyat) atu Taluku(Truku). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Yuwatan kakuniza:niyazu'
mikukay atu mukan tu ngelu’
kakaliman
"cay kahademhem cu naku pakangelu' takuwan, kiyu cay katineng kaku tu ngelu', cay katineng kaku tu ngelu', nika mapatay nu ngelu' kaku nikaudipan.
「我媽捨不得我吃苦，所以我不懂得吃苦，我不懂得吃苦,我吃了一輩子苦」.
nilaculan
ci Hunglan / mikukay atu ngelu'
洪蘭∕感恩與吃苦