cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ngangan nu Puyuma-Lraplrap
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Greece
Greece (希臘)
u Greece (希臘) sa i labu nu Europe, itiza i 39 00 N, 22 00 E. u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 131,957 km2. u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 130,647 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 1,310 km2.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
u ina binacadan nu Sakizaya ku Pangcah(撒奇萊雅族之母族-阿美族)
Greece
hamin nu tademawan sa 10,773,253. kakalukan umah sa 63.40%, kilakilangan umah sa 30.50%, zumaay henay umah sa 6.10%. caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
kakiliman
mikukay kami tu Pangcah binacadan, zayhan mikukay kami saw? namiedap titaanan nu Pangcah iayaway a mihcaan. namabulaw kami katukuh niyazu' nu Pangcah, midiput tamiyan, mideap tamiyan, mahiza u melecaday a binacadan tu Pangcah atu Sakizaya.
Greece
u aenengan nu Si-la kapulungan patizeng a kanatal (希臘共和國), i nuwali-timul nu O-cuo (歐洲), miawasay tu ta-cu (大洲) a kanatal, u kakapikuan nu zazan nu O-Cuo (歐洲), Ya-cuo (亞洲) atu Fey-cuo (非洲), i nutimulan aca nu Pal-kang pankiway a subal (巴爾幹半島), yu kalalaisan sa u satabakiay a sasakamuan itini.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
kakiliman
pazateng tu Sakizaya a tademaw ku balucu’ nu Pangcah, Sakizayaaw kilulen ita tu Pangcah, u ina nu mita ku Pangcah, u nu Pangcah ku naenengan kilulen nu mita. 縮圖|u ina binacadan nu Sakizaya- Pangcah
Greece
2019 a mihcaan katuud nu tademaw nuheni sa, makalala 1,080 mang (萬), tapang atu satabakiay a tuse sa u Ya-tian (雅典) hananay, kilul sa u Say-sa-lu-ni-ki (塞薩洛尼基) a tuse.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
nazikuzan背景
i ayaw nu 129 a mihcaan, nazikuzan nu Takubuwan a ngangayawan, salabi sa ku tademaw nu Sakizaya mulaliw tu niyazu’, u pizateng nu Pangcah, patahekal han nu heni ku lima, mipizawis han ku madukadukaay makayza i Cikasuan a sa'wac a alangah a tademaw nu Sakizaya.
Greece
(u kamu nu Hulam: 希臘共和國，是位於歐洲東南部的跨大洲國家. 希臘位於歐洲、亞洲和非洲的十字路口，其位於巴爾幹半島南端,戰略地位重要, 2019年其人口為1,080萬. 雅典為希臘首都及最大城市，塞薩洛尼基為第二大城市. )
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
sakikawaw事件
Sakizaya au Pangcah, u saleedan ku Cikasuan a alangah, masungaay i buya’ nu Kilay kasasupadang, maazih nu Tawlan, Bukbuk, Lilaw a Pangcah kiya Takubuan, caay ka bibadang ku Sakizaya au Kabalan nan kuhani, caay bi cumut i hulanan. 1878 a mihca 9 bulad 8 demiat, u Tumuk ci Kumod Pazik masawacu nu hitay nu Hulam. 1878 mihcaan tademaw nu Kabalan atu Sakizaya misuayaw tu Kukung malalais i Kaliyawan, wini ku sakalawpes nu tusaay binacadan, misakaliyuh milimek i pangpangcahan kyu mauzip tahmahini. mulaliway a Sakizaya sa, milimelimek i pangpangcahan hadidi’ sa mauzip, izayhan u wawa nu Sakizaya kami sa, atu nabalucu’an ni Kumud Pazik a kawaw. Kalalais i Kaliyawan, patayan nu Kukung ku tumuk nu Sakizaya Kumud Pazik atu acawa ci Icep Kanasaw. imahiza, maydih a sipatalawan nu Kukung ku katuudaday, kyu awawan ku liwliway a Pangcah miazih. sawacuan ci Kumud Pazik mipatay, sipasiketen i angangan nu sakul, sananal siwaay ku tuki katukuh i kalabian, cacay malebut ku pikelit tu banges nu uzip, tangah, bihid, sazikuzay kiwatan micekiw ku mata; ci Icep Kanasaw pa’mican i nipela’an a kilang nu sakul, emekan ipabaw nu katuuday a hitay nu Kukung, mamelmel ku uzip ni Icep Kanasaw, i nuayawan ni Kumud Pazik mapatay. awza han nu Hulam ku Pangcah, pacici han nuheni pabimelaw dangasa 8 a tatukian, sabipatalawan nuheni kuheni. itiza a labi, salabi sa ku Sakizaya malimad, calap han ku Cikasuan a alangah mi laliw, mahisa, caay ka talaw ku hulan Kiya Pangcah, mi patang ku Sakizayaan mi laliw, mi limek, ayaza pabelinay kuheni ku o’mah, mipatang paticeng ku niyaazu’ nu Sakizayaan. u sakizaya a tamdaw midademec tu Hulam, mademec nu Hulam, nay tina i Takumuwan a kawaw sa, sakizaya a tamdaw, cay pakademec tu nipalamal nu kuwang, mahamin ku ni niyazu’ masibek. mulaliway nu sakizaya a tamdaw, milakalad i Kakalinkuwan atu midapu i Panancahan, cay patineng tu ngangan satedem sa mauzip.縮圖|malalikit ku Pangcah a niyazu'
Greece
i tapiingan nuwalian nu lala'ay nu Si-la (希臘), itini izaw ku katinengan i kitakit a bayu nuheni u Iy-cing a bayu(愛琴海), tanayu＇ku dadipasan nu Si-la u(希臘),  makaala 13,676 Km, atu yadah ku subal nu Si-la (希臘) aca, ya sitademaw  muenengay a subal sa makaala 227 ku subal, nanutayaw ayaway i kung-yuan (公元) 270,000 a mihcaan sitademaw  muenengay itiza. sisa u Si-la (希臘) u kalicacayay matenesay silikesiay a kanatal, u nu saetipan selalacian tananuyan  han, hatiniay katenes nu Si-la (希臘), sisa izaw ku sabaw-waluay mahizaay tu ku piazih nu paykitakitay masiwatiday nu  babalaki  a lacul.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
lawilaw影響
ayza sa, amalawpes ku Sskizaya, iluc nu i kuzanay, madih ku binawlan patice ku naenengan atu sakaniyazuay, patizeng ku Sakizaya. i tica a patizengan a zazan, u balucu’ nu Pangcah, mi sinsin, mi patang kuheni ku Sakizayaan, milipadang kuheni kitaan. i tiza pitengilan nu canfu, nipasei sa ku Pangcah, mazazih nu Sakizaya ku balucu’ nu Pangcah.
Greece
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Athens.
u ina binacadan nu mita ku Pangcah
kukay感念
pazateng tu Sakizaya a tademaw ku balucu’ nu Pangcah, sakamusa ku babalaki, wawaaw habica kapawan ni pabalian nu Pangcah, Sakizayaaw kilulen ta ku Pangcah, u ina nu mita ku Pangcah, u nu Pangcah ku naenengan kilulen nu mita.
Greece
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang atu satabakiay a tuse nu Si-la (希臘) ku Ya-ten(雅典), kakitizaan nina tuse i nutimulan nu Pal-kang pakiway a subal (巴爾幹半島), u kalicacayay matenesay a tuse i kitakit, katukuh ayza yadah ku masupeday silikesiay masiwatiday a luma'luma'an  atu nalimaan a nisagna'an, katiengan taazih a nisanga'an sa itizaay i Ya-dian wey-cen (雅典衛城), u Pa-ti-nung dietu a biyu (帕提農神廟), u matatungusay nu i etipay a lalangawan.
itini i Ya-tian (雅典) malalalangawan a kakitizaan nu ayzaay a Aw-yung-huey (奧運會), atu i 1896 a mihcaan napalekal tu saayaway nu laluday a Aw-yung-huey (奧運會) kina tuse.
(u kamu nu Hulam: 雅典是希臘首都，也是希臘最大的城市. 雅典位於巴爾幹半島南端，是世界上最老的城市之一，至今仍保留了很多歷史遺蹟和大量的藝術作品，其中最著名的是雅典衛城的帕提農神廟，是西方文化的象徵. 雅典是現代奧運會起源的地方. 1896年曾舉辦過第一屆夏季奧運會. )
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 3 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cung-tung) ayza sa ci Prokopis Pavlopoulos, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 13 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Greece (希臘) ayza sa ci Kyriakos Mitsotakis, micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 7 bulad 8 demiad.
sakalala'ay (地理)
u angangan nu Si-la (希臘), i timulay nu Pa-el-kang kumay (巴爾幹半島) a Pu-lu-peng-ni-sa a kumay (伯羅奔尼撒半島), itini izaw ku Ke-li-te a subal (克里特島), Luo-te a subal (羅德島) atu zumaay i Ay-cing a bayu a subal namin (愛琴海島嶼).
(u kamu nu Hulam: 該國由巴爾幹半島南端的伯羅奔尼撒半島作為主體，包括克里特島、羅德島及其他愛琴海島嶼. )
misademiaday (氣候)
mahizaay nu Ti-cung-hay-sing( 地中海型) ku kasademiad nu Si-la (希臘) ,maheniay a misademiaday, maacakacakay i lalud,maudadudaday i kasienawan , i kasienawan maudad adada', sisa tanengay ku nupacilal nu dedemiad ,caayay ka hinaudadudad, i kasienawan adada’ maudad.
(u kamu nu Hulam: 希臘屬地中海型氣候. 此氣候最大特徵為夏乾冬雨，因此除冬季外，幾乎不會下雨. 全境日照充足. )
kalisiway (經濟)
2010 a mihcaan tusa a bulad，Si-la (希臘) a cen-hu (政府), namicaliw tu tu O-yuan (歐元) i O-Cuo a malasacabayay (歐盟), zayhan naynayay tu ku tatungusan nuheni panukas tu nicaliwan i O-Cuo a malasacabayay (歐盟), ya kalisiw makaala tuluay malebut a yi (千億)，sisa katukuh i 2014 a mihcaan pathkal tu kamu ku cen-hu (政府) nuheni mapingku (破產) tu kuheni sa.
(u kamu nu Hulam: 2010年2月，希臘政府欠債3千億歐元，2014年， 希臘宣布破產. )
kakalukan (農業)
u nikalukan a tutuud nuheni ,izaw ku tuluay matatungusay a tuud, tinaku cukana (橄欖), kupa (棉花) atu tabaku (菸草), izaw aca ku katinengan nipatahkal a tuud, uyza payni nu siziay a cacucuwan a nisanga'an-Siziay cis (羊奶酪) hananay, mahiniay a tuud pangangan sa u Si-la-Se Cis (希臘式奶酪) han.
(u kamu nu Hulam: 農產品以橄欖、棉花和菸草為三大支柱. 希臘還出產一種著名的乳製品——羊奶酪，世界各地習慣性地將羊奶酪成為「希臘式奶酪」. )
macacubelisay a sapiculu’a kawaw (交通運輸業)
i lalabuay nu kanatal nu Si-la (希臘), u payniay i zazanay atu bayuay ku sasakamuan.
sakatatayzaen i lala’ay nu Si-la (希臘) tu tayzaay i subasubalan macakatay tu ku hikukiay a macacubelisay a sapiculu’a kawaw tu, papitu tu ku sihikukiay nu luma’ay a Kungse(公司) itiza.
(u kamu nu Hulam: 國內運輸以公路和海運為主，希臘本土和個島嶼之間的空運飛速發展，有7家私人航空公司.)
aidangan (旅遊業)
u aidangan i Si-la (希臘) macakat tu ayza, paymihcaan makaala 1,600 a mang(萬) ku tayniay midangay a datademaw, macabi’en tu ku katutd nu tademaw nu Si-la (希臘) 1,080 a mang (萬).
(u kamu nu Hulam: 希臘的旅遊業非常興旺. 每年來希臘的外國遊客約1,600萬人次，超過希臘的總人口數. )
likisi (歷史)
(u kamu nu Hulam: 1828年希臘獨立戰爭結束後，希臘在1833年建立君主政權. 1923~1927年間，希臘從君主制變為共和國. )
1981 a mihcaan micumud tu O-cu0 lalecaday a kasaupu (歐洲共同體), atu i 2001 a mihcaan u O-Yuan (歐元) ku sasakalisiwen nuheni.
(u kamu nu Hulam: 1981年希臘正式加入歐洲共同體並在2001年接受歐元作為貨幣. )
lalangawan
pilaylay (運動)
ma-la-sung (馬拉松) hananay sa, u mitanengay tu icelang nu uzip, u satanayu'ay nu dadaduba'en kyini. kina ma-la-sung (馬拉松) a daduba'an, payni i nanutawya i Kung-yuan (公元) 490 a mihcaan babalakiay nu Si-laay (希臘) a zitay, makayza namalalais ku Ya-ten(雅典)atu Pu-se (波斯) i ma-la-sung a kalalaisan (馬拉松戰役).
(u kamu nu Hulam: 馬拉松（英語：marathon）是一項考驗耐力的長跑運動. 這項運動的名稱來自公元前490年古希臘時代雅典與波斯之間的馬拉松戰役. )
sikamu kina ma-la-sung a kalalaisan (馬拉松戰役), namadademec ku hitay nu Ya-ten(雅典) atu Pu-se (波斯), zikuzan mademec ku Ya-tian (雅典).
Izaw kiya hitay ci Huey-ti-pi-des (菲德皮德斯) hananay, namakayza i Malasung (馬拉松) a enal, maydih a tayza i Ya-tian (雅典), pasubana' tu binawlan mademec tu nu Ya-tian (雅典) ku Pu-se (波斯), zayhan katukuh i Ya-tian (雅典), alaw mapatay satu ciniza.
1896 a mihecaan i saayaway nu Aw-Lin-Pi-Ke pilaylay a hey (奧林匹克運動會), malatatenga'ay tu a kacacabi'an tu ku ma-la-sung (馬拉松), nika hacica ku cacabi'an tu tanayu', caay henay ka izaw ku kazazatengan.
(u kamu nu Hulam: 相傳希臘在這場戰役中擊敗波斯軍隊，雅典士兵菲迪皮德斯為了傳達獲勝訊息，由馬拉松平原跑回雅典報捷，之後過世. 馬拉松在1896年的首屆奧林匹克運動會中已列為正式競賽項目之一，但長度並沒有精確固定. )
nika nanuayaway a Aw-Lin-Pi-Ke pilaylay a hey (奧林匹克運動會), yu macacabi'tu ma-la-sung (馬拉松) sa, makaala 40 km (25 in-li [英里]) ku cacabi'an tu tanayu'.
katukuh i 1921 a mihcaan cacabi'an tu tanayu'nu ma-la-sung (馬拉松) makaala tu 42 km (26 In- li), 385 ma (碼)，kina 42 km cacabi'an tu tanayu' hiza satu katukuh ayza.
nika akuti'akuti'tu ku misademiad numita, sisa misazuma tu kawaw, pankuiw han ku dadaduba'en ayza.paymihcaan madademeay maduba'ay tu ma-la-sung (馬拉松) a kanatal malakuwit tu pituay a lasubu i kitakit, kanamuhan a sapilaylay kuma-la-sung (馬拉松).
(u kamu nu Hulam: 現時全世界每年舉行的馬拉松比賽超過八百個. )
(u kamu nu Hulam: 前幾屆奧運會的馬拉松比賽長度大約是40公里（25英里）.
直到1921年，馬拉松的長度才被嚴格規定為42公里195米或26英里385碼，而這個標準一直沿用至今天.
現考慮近年地球氣候熱化，部份賽程改成半馬. )
misaluma'ay (建築)
katineng'an ku nalima'an nu baetu nu Si-la (希臘), wiza ya nu baetu a misaluma'ay atu hanu u baetu a nituktukan ku sasakamuen.
i sumamad nu Si-la (希臘) satabakiay a misaluma'ay sa u Biu nu Dietu (神廟), sapaukak tu Biu nu Dietu (神廟) hanu u baetu ku yadahay.
(u kamu nu Hulam: 希臘的石頭藝術很著名，主要有石頭建築和石頭雕刻.
古希臘最主要的大型建築是神廟. 希臘神廟的建築特點是廣泛地運用石柱. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:kanatal
kakuniza: LamiHung
Travis Best
Travis Best 7 bulad 12 demiad, 1972 a mihca, Travis Best, miunduay.
Heku’
Heku’
u sulit nu Hula: 黑崮部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Heku’. u kasalumaluma’ nu Heku’ sa, 24 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 59 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 57 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  2 ku tademaw, pakalatu 3%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Saysia(SaySiyat) 3%, Pangcha(Amis) 2%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Taluku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Jamaica
thumb|u hata nu Jamaica|alt=Flag of Jamaica.svg
u Jamaica (牙買加) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 18 15 N, 77 30 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa 10,991 sq km
u ahebal nu lalaay sa 10,831 sq km, u ahebal nu nanumay sa 160 sq km
hamin nu tademaw sa 2,970,340.
kakalukan umah sa 41.40%, kilakilangan umah sa 31.10%, zumaay henay umah sa 27.50%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Kingston.
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)== kakining nu kanatal demiad sa bulad 8 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Jamaica (牙買加) ayza sa ci Andrew Holness, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan 3 bulad 31 demiad.
Jamaca 牙買加
牙買加（英語：Jamaica）是加勒比海地區的一個島國. 面積為10,990平方公里（4,240平方英里），是大安地列斯群島和加勒比海第三大島（僅次於古巴島和伊斯帕尼奧拉島）. 牙買加位於古巴以南約145公里，位於伊斯帕尼奧拉（包含海地和多明尼加共和國的島嶼）以西191公里.
Jamaica(牙買加) （ Ing-un：Jamaica）nu Jia-lebi-hai a kakitizaan u cacayay a subal a kanatal. u hekal 10,990 pin-bang kung-li (4,240 pin-hang ing-li), u Greater Antillesu atu Jia-lebi-hai sakatulu tabakiay a subal (uyni dada’ i ku-pa atu Hispaniola a subal). Jamaica tini i ku-pa i nutimulan pakala tu 145 kung-li, tini i Hispaniola (pasu Hai-ti atu Tu-min-ni-ca nu pulungay sakapit a suba) i satipan 191 kungli.
uynian a subal nauynian nu A-la-wa-ke a kamuwan nu A-la-wa-ke a tademaw atu Tay-nu a binacadan ku muenengay itini, namahiza sa makuwan tuway nu midebungay a Si-pang-ya. zayhan Yin-cu-min caay pakalawa’ tu libung a imelang sisa katuud ku mapatayay, namahini Si-pang-ya a tademaw namakay Bei-cuoay a nizakepan a kuli  patayzaen i Jamaica mala mikawaw tu mangelu’ay a kawaw. 1494 a mihcaan Ke-lun-pu tayza i Jamaica, 1509 a mihcaan mala u midebungay nu Si-pang-ya a tdemaw. i 1655 a mihcaan maala nu Yingguo, i 1866 a mihcaan mala nu Yingguo a pikuwanan nu midebunga. 1962 a mihcaan walu a bulad enem a demiad Jamaica musakamu a misateked, imahini u Ta-ing-kou sakaput a sye-huy i labu nu Ta-ing-kou a sye-huy a kanatal u situngusay u kanatal.
牙買加有290萬人，是美洲第三多人口的英語國家（僅次於美國和加拿大），也是加勒比人口第四多的國家. 金石城（Kingston）是該國的首都和最大的城市. 牙買加人大多數是撒哈拉以南非洲人，有大量的歐洲、東亞（主要是中國人）、印度、黎巴嫩和混血兒少數民族.
Jamaica 290 a mang ku tademaw, nu Mei-cou u saka tulu katuuday nu tademaw u Yingguo ku kamu nu kanatal (uyza cacay u Mei-kuo atu Jia-na-ta), uyza aca nu Jia-le-pi-hay a tademaw saka sepat nu katuuday a kanatal. (Kingston) uynian a kanatal kahenulan a tuse atu satabakiay a tuse.Jamaica a tademaw  uyzaamin u Sa-ha-la i nitumulan a Bey-cou a tademaw, katuuday u Ou-cou, Tung-ya(angangan u Cung-kou a tademaw),In-tu,Li-palnen atu malamelay a izang a wawa caay kaka tuuday a binacadan.
laylay 歷史
牙買加本島至遲在公元前5世紀便已成為美洲人阿拉瓦克族居住地，牙買加一名即是源自阿拉瓦克語Xaymaca，意為「水和樹木之地」. 明代《坤輿萬國全圖》稱之爲「牙賣加」.
Jamaica uynian a kanatal katukuh ayaw celah a kasumamadan tu lima a mihcaan mala nu Mei-cou tu a tademaw nu A-la-wa-ke a binacadan ku muenengay itiza, Jamaica cacay a tademawan u lalangaw namakay A-la wa-ke a kamu Xaymaca, u imi “ nanum atu kilang a lala’”. nu Hungtiaynay a ziday “nidetekn nikuladn tu hamin nu kantalay a ti-tu “Jamaica”  han pangangan.
1494年哥倫布來到此地，1509年西班牙宣稱牙買加為其殖民地，改名聖地牙哥（Santiago）. 西班牙對當地的土著居民實行奴隸政策，導致在不久之後，島上的阿拉瓦克人即因戰爭、疾病和奴役而滅絕. 為補充勞動力，西班牙自1517年開始從非洲向牙買加販奴，導致黑人逐漸成為當地的主體民族. 1538年，西班牙人建立西班牙城，作為牙買加首府.
1494 a mihcaan Ke-lu-pu taynitu itini, 1509 a mihcaan Spa-ya sipangangan tu Jamaica u nu zumay a midebungay, pasumad tu ngangan Sen-ti-ya-ke (Santiago).Si-pan-ya tuynian itiniay muenengy a binacadan mikawaw tu sapikawaw tu kuli. cayay tu katenes hawsa, subalay a A-la-wa-ke a tademaw zayhan namangangayaw, u libung a imelang atu masawcuay a kuli mahamintu mapatay. a micunus tu mangelu’ay a sakakawawan Si-pan-ya makay 1517 a mihcaan malingatu namakay Bei-cou pasayza i Jamaica  pacakay tu kuli, u lumeni’ay a tademaw haymaw satu mala u tiniaytu a binacadan ku situngusay. 1538 a mihcaan. Si-pan-ya a tademaw patizeng tu nu Si-pan-ya a tuse, mala nu Jamaica a kahenulan a cenbu.
makay kasumamadan tu 16 a mihcaan tu sazikuzay a malingatu, Jamaica kinapina tu makuliniw nu makayniay i Ba-kou,In-ke-lan, He-lan a kanatalan. 1655 a mihcaan lima a bulad, ci Wi-len-pin atu ci Law pou-wi-na-pu-al-s mapulung mikelid tu nu In-kou nu blung’ay a hitay miala tu Jamaica. kasenun sa ku heni mitakus tu miubiay nu bayu tayni na subalan  satabakiay a minatu He-ya-al a minatu, miedap misebeng tu Si-pang-ya a tademaw hakay a pacuay. i 1657 a mihcaan atu 1658 a mihcaan, Si-pang-ya a tademaw napina tu makay Ku-pa mumul a pacuay, mademec sakamu satu mahamin mapatay.
1670年，按照馬德里條約，西班牙正式將牙買加等地割讓給英國，英國人立刻將這個島作為其海盜行為的基地，在1692年賀雅爾港被地震毀滅之前，一度成為加勒比海海盜的「首都」. 此後，英國人修建了京斯敦城，逐漸將其建設成為牙買加的中心城市.
1670 a mihcaan duduc tu Ma-te-li a katatelek, Si-pang-ya tatenga’aytu u Jamaica a lala’an kelapan pabeli tu Ain-kou, Ain-kou a tademaw kasenun uynian a subal mala nu i bayuay miubuay  a kakitizaan, i 1692 a mihcaan He-al a minatu ayaw nu ninel mapelpel malasawadtu, mala nu Cya-le-pi-hay bayu nu miubuay u kahenulan a tuse. namahiza,Ing-kou a tademaw misanga’ patizeng tu Cin-s-tun a tuse, haymaw satu wini nisanga’an mala nu Jamaica a angangan a tuse.
在之後的150年時間中，牙買加成為了世界上著名的蔗糖、蘭姆酒和咖啡產地. 為了維持數量眾多的種植園，英國於1672年成立皇家非洲公司，從西非，尤其是獅子山大量販運黑奴. 由於受到殘酷的對待，黑奴起義此起彼伏，甚至一度在山區建立起了一些獨立的聚落，被稱為馬隆人.
1831 a mihcaan ci Sa-cyaw-al-sya-pu a mikeliday lumeni’ay a kuli mikawaw palekal tu Sen-tan-cye,kanahatu  palekal tu cacay bataanay a demiadan kasenun sa mademec, nika malilid tu ku Ing-kou i kanatal katuud satu ku miazihay. tuynian a kawaw tu pikinsa a hicasa ku tabakiay a A-Ing-kou Hung-ti a kanatal i 1834  a mihcaan walu a bulad cacay a demiad pangihah musakamu mipalasawad hece tu kuli tu lalekalan kuyni aca, satu Jamaica a kuli amin kanahatu pakala tu adidi’ kuni sakaku, nika u nisakauzip mahizatu caay kasakapah.
i 1865 a mihcaan kinacacay haca sibalucu’ a palekal tu satabakiay a kawaw hawsa, 1866 a mihcaan Inng-kou sakamu satu Jamaica pasumaden u sakuwan a kenis tu micumuday. i kasumamadan tu 19 a mihcaan tu zikuzan,  Jamaica a tebus waneng a skakawawan haymaw satu a malawpes, u mikutayay u nipalumaan tu paza’. 1872 a mihcaan, Cin-s-tun tatengaaytu mala nu Jamaica a kahelulan a tuse.
在此後的數十年中，牙買加的經濟逐漸繁榮，但是社會和文化發展卻始終受到殖民當局的壓制. 特別是在大蕭條時期，本地各階層均對凋敝的社會情況非常不滿. 1938年，全島工人舉行起義. 之後，殖民當局被迫給與當地一些自治權利. 1944年，首次舉行了普選.
namahini hawsa pinaay tu cacay bataan a mihcaanay, Jamaica  a cin-ci haymaw satu mabuwah, nika u syabuy atu palahad tu lalangawan nika mapenec nu tizaay cen-bu. uzuma i cayay kakapahan ku nilaculan nu kanatal a mihcaan, itiniay sapalalecad tu cin-ce cin-ci sya-buy tu sakangelu’ nu tademaw amin mahiniay a kawaw caay kazakezen. 1938 a mihcaan, mahamin i subal sibalucu’ palekal tu mahiniay a kawaw.. zikuzan satu, midebungay tiniay a cin-bu mipacici’ pabeli tu itiniay tu zuma a misakaku situngus a misakaku. 1944 a mihcaan, u saayaway a misingkiw aca.
1958 a mihcaan Jamaica mikaput  tu satipay a Ing-tu a kanisakaput a kanatal, nika i 1961 a mihcaan misingkiway a tademaw caay patatenga tu salakapu tu sakalaletek, mahini miliyas tu ku Jamaica. 1962 a mihcaan walu a bulad enem a demiad Jamaica sakamusatu a misateked, namisateked hawsa kakelul satu musakamu amikaput tu tabakiay a Ing-kou a syebuy. 2006 a mihcaan tulu a bulad tulu a bataan a demiad  Jamaica i laylayan u saayaway a tatayna a Cun-li tapanng ci Po-si-ya-mi-le i kahenulan a tuse Tung-cin s-tun mipangiha musakamu a mala Cungli tacen.
hekal a lala’地理
內多山嶺、石灰岩高原和伏流河，並多泉水，沿海有數處較大平原. 熱帶雨林氣候；向風坡年降水量一般1800－2000毫米；常年平均氣溫約27℃.
lalabu nu kanatal tanubuyu’sa, apuk ba’tu a ungcuy u talakaway a buyu’ atu i sasa kalikidan nu nanum yadah ku nemnem nu nanum, duduc han ku bayu yadah ku masaenalay. u akutiay nu kilakilangan, pasayza kabalian a mihcaan maselep ku1800 hawmi, paymihcaan palalecad tu akuti’ pakala tu 27 a pasentu.
cen-ce政治
國家元首為牙買加君主伊麗莎白二世，牙買加總督是她在當地的全權代表. 牙買加總理大臣是具實權的政府首腦，由眾議院多數黨的黨魁出任.
sakakaay a tapang nu kanatal nu Jamaica a Hungti ci I-li-sa-pay saka tusa a Hungti, Jamaica a Cung-tu ciniza itiza ku situngusa mikuwan. Jamaica tapang mikeliday mikawaway tu kawaw nu cenbu, u tatengilan u mikeliday nu cen-bu, u cung-yi-yen u yadahay a sakapu u sakaput ku situngusay i zikuzan mikelecay tu kawaw.
眾議院（House of Representatives）有63名議員，直接由民選產生，任期最多5年. 與之組成牙買加國會的參議院（Senate）共21名議員，由總督分別依總理大臣及反對黨領袖提名（13及8人）任命之，權力比前者小.
cung-yi-yen (House of Representatives) izaw ku 63 ku giing ,kakelul u binawlan ku misingnkiway a mala, malagiingan sayadahay lima a mihcaan. papulung han Jamaica a tatengilan nu kanatal a can-yi-yen (Senate) tusa a bataan izaw ku cacay ku pulung tu giing, u cung-tu tu pasazuma u cung-li ta-cen atu paculiay sakaput nu cencea mikelida a nipangangan (sabaw tulu atu walu ku tademaw) ku mikawaway, u situngusa tu kawaw kadidi’an ku nuayawan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Nabakuwan
Nabakuwan
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):花蓮市的舊稱，那巴國灣
nu Amilika(英語):Hualien City
Helen Beatrix Potter
Helen Beatrix Potter, Piyacuisi Putel  nu Sakidaya a kamu. 縮圖|Beatrix Potter by King croppedPiyacuisi Putel
satukal
satukal(踩高蹺)
Helen Beatrix Potter
nilacul
縮圖|15歲的波特與她的史賓格犬史巴克（Spot） 縮圖|碧雅翠絲·波特，攝於1913年.
Nabakuwan
u zuma a kamu(其他語言):
nu Zipun(日語):花蓮市（かれんし)thumb|Kalingku, Nabakuwanthumb|Kalingku, Nabakuwan
Helen Beatrix Potter
nilacul
縮圖|《彼得兔的故事》為波特的著名作品之一.
Nabakuwan
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
Kalingku sekongso花蓮市公所 kakuniza:kakitizaan kakuniza:Kalingku
satukal
kakiliman
uyniyan a babalakasen nu adiwawa misatukal sananay, yadah ku binacadan a tademaw matingen misalama. u Amuhuan u Hulam, izaw tu mahiniay a kawaw. micakat ipabawy nu tukal, kya satukal nasanga'an nu kilang atu auk. masatezep macakat itiza, taneng muculil, taneng mupalaw, taneng miduba', caaykatulu'. hina sawsawni papalaw misatukal itiza i saungay nu binawlan atu i lisinan. 縮圖|satukal ku Hulam
Helen Beatrix Potter
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
satukal
u kungku nu satukal
u kungku nu Sakizaya, sumamad siluma’ay i Pazik tabakibaki takalakalaw sa, matineng aca mitima’, takalaw tabaki, matineng misengi tu acawa mibalakas tu kanamuhan niza a tatayna, matineng mala macimacima a tademaw, mipahengad tu wawa, tadamanamuh mukan tu sawada’ nu lutungay, milawlaw tu niyazu’ay, lihalaw ku binacadan, hicaen ku Alikakay itawya caay picumud i niyazu’ sa, sanga’ satu ku binacadan tu satukal a mitibac tu Alikakay, nika caay katalatalaw ku Alikakay. tuzuma satu a demiad, pasepian nu pabaway Di’tu ku tumuk, pasubana’ a hicaen misuayaw, kilul han nu tumuk ku pipaayaw nu pabaway Di’tu, miala tu lucik tulik han mahiza u alubu, pazeng han i labu ku da’dac atu bila’, paulic han mipes ku epah, u pulung han ku mahiniay, matalaw ku Di’tu miazih, tanutuwa’ han lakilaki han miawaw, beduk satu mulaliw tayza i Taypinyang, inayi’ satu ku pisamsam nu Alikakay.
u kawaw nu Hulam
u satukal sanay u kapahay sazumaay a pili'ay(sazumaay a pili'特色) a saungay nu binawlan(saungay nu binawlan活動). u caykaw tuud lalangawan nazikuzan kasaetiman(非物質文化遺產), ahebal kya sitengil(流傳) i kitakit a palaw, matenes tu ku laylay atu namihcaan. namakay nuayaw nuayaway a palaw, izaw tu ku kulit nu ba'tu. namakaycuwa tina satukal saw? u sakamuway nu binawlan, u ayaway a tademaw maydih miala tu heci nu kilang, sisa, pasiketen tu kilang atu auk i kuku' nu heni, katukuh ayza, malu satukal a kawaw tuwauy, mahiza ku kamu nu babalaki saan. 縮圖|satukal ku mipalaway
m’utu
thumb|Guanxi
m’utu
u sulit nu Hulam: 馬武督部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu m’utu. u kasalumaluma’ nu m’utu sa, 124 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 339 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 204 ku tademaw, pakalatu 60%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 135 ku tademaw, pakalatu 40%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal)59%, Pangcha(Amis)0.3%, Paywan(Paiwan)0.3%, zumazuma0.3%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
Tranan
u sulit nu Hulam
福山部落
u siwkay nu niyazu'
i New Taipei City a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tranan. u kasalumaluma’ nu Tranan sa, 201 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 757 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 622 ku tademaw, pakalatu 82%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 135 ku tademaw, pakalatu 18%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 78%, Pangcha(Amis) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Tqwiy
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Tranan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網
Tqwiy
Tqwiy
u sulit nu Hulam: 哈嘎灣部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tqwiy. u kasalumaluma’ nu Tqwiy sa, 59 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 184 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 167 ku tademaw, pakalatu 91%.
Tranan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Tqwiy
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 17 ku tademaw, pakalatu 9%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcha(Amis) 2%, Cou 1%, zumazuma 1%.
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
nabalucuan ni Tiway Sayun
nabalucuan ni Tiway Sayiun misaydang (帝瓦伊撒耘校長的遺願之一)
mabelec (mapatay) ci Tiway Sayiun i 2003 a mihcaan, namauzip henay ci Tiway Sayiun misaydangan. maydih ciniza sapasubana’ tu lalangawan nu Sakizaya, palekal tu lalangswan nu niyazu’, maydih a caay kalawpes ku dadiw, lisin, nalimaan, patizeng tu luma’ misuped tu ngiha’ nu Sakizaya, hay malaylay tu ku lalangawan nu Sakizaya, sakacaay kalawpes. maydih a misinga’ tu izaway henay a lalangawan nu Sakizaya, ci Tiway Sayiun misaydang miteka mikawaw tu lalangawan nu Sakizaya a sapasubana’, niyazu’zy kakawawen, adasay mapazazan ku pisulimet misinga’ misuped tu dadiw, lisin, patizeng tu luma’ nalimaan,misuped tu ngiha’ nu Sakizaya, hay malaylay tu ku lalangawan nu Sakizaya, sakacaay kalawpes, atu pasubana’ wawa nu Sakizaya mamielul tu kawaw nu binacadan. maydih ciniza patizeng tu Sakizaya, taneng micici’ ku Sakizaya. Izaw ku cacudadan nu Sakizaya, izaw ku cengfu nu Sakizaya, izaw ku canancanan a kawaw misanga mitaneng.
uniyan a natinengan sa nay namatengil i ci baki Tiway Sayiunan, kyu suliten naku itini.
Fey-cuo
Fey-cuo (u kamu nu Hulam: 非洲)
u cacay a "tabakiay a lala'" (大陸) i kitakit. kakuniza:LamiHung
nipaluma-ciken
ciken
桔梗
(俗名：鈴鐺花、包袱花、僧帽花、符蔰、白藥、利如、梗草、盧如、房圖、薺苨、苦梗、苦桔梗、大藥)
Ciku
thumb|Hualien
Ciku
u sulit nu Hulam: 磯固部落
nipaluma-ciken
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p182
Ciku
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciku. u kasalumaluma’ nu Ciku sa, 2,828 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 6,794 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 3,939 ku tademaw, pakalatu 58%.
nipaluma-ciken
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Ciku
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,855 ku tademaw, pakalatu 42%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 37%, Yuwatan(Bunun) 4%, Tayan(Tayal) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 8%, Puyuma 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah atu Sakizaya a niyazu'
katuud ku Pangcah a tademaw itini. izawtu ku Sakizaya itini, caypasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Tayan u Taluku u Paywan atu Piyuma.
u Pangcah atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu
Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu
Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu、satipan u sadipasan a buyu’ musuayaw tu bayu musuzikus tu buyu’ ku liwlw, micidek ku salungan nu buyu’ nanum,
nu Nabukuwan u singanganay piidangan a kitizaan, duduc han ku 11 a zazan mayzaay i timul a zazan itini i 31.5 kungli, itini i paciy u satalakaway a picekulan,taynihan micekul taneng maazih ku liakung nu bayu nu kaluluwan atu takemu mahizaay u bilanga a buyu’ atuwca u tepad nu patelungan, salungan mahapinang ku kulit nu bayu buyu’
a mililid tu labang a pateng sa atayni pasaluimeng tu kazizeng miazih tu liwliw.i sadipan nu kaluluwan takemu piidangan piculilan a buyu’ u tanaya niya buyu’ sa 910 depah, tanga sa i satalakaway a maazih min ku liakung a bayu nu kaluluwan a niyazu’;
uzuma izawnay ku cacay baluhay kanamuhan a piidangan, tunu sumamadaynay a zazan u “kaliyuhan nu ina ku wawa mahetik i bayu„, 2017 a mihcaan pihibangan nu micudaday kya tatengaaytu pacumud tu labang a papiazih, uyni tapiingan nu tepad dadinguay zazan, katalawan kamilmillan nu midangay a labang,
kakuniza:Sabak Nubu
nai'ay maazih a lacul ku lalangwan.
nai'ay maazih a lacul ku lalangwan. caay ku sakacakat dada'atu sakatineng tu lalangwan, itini tu i kalacacay a mangaleb a kasasuini payniay tu lalangawan. payni tu i nu kamuay ku sapatahkal atu palaw, mitu'tu', kananaman a a kawaw, nu siyakay lisin a a kawaw, atu payniay i tineng tu lalayanay atu lisin.
sisa, nai'ay maazih a lacul nu lalangwan caay ku nu babalakiay, laylay, atu kasasizuma nu zumaay a binacadan, wiza u nikasikaz, mizawis tu masasizumaay a kakitizaan atu mahicaay tu a kauzip, u masupeday, matatungusay i binacadan, a patahkal tu siyakayay lalangawan atu pabaluhay kawaw.
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
Africa
Africa縮圖|Africa Africa kamu nu hulam: 非洲
Africa
Marques Bragg
Marques Bragg
3 bulad 24 demiad, 1970 a mihca, Marques Bragg, miunduay.
apaw
縮圖|apaw apaw (kamu nu Hulam: 木薯)
kakilima
apaw (nganga nu cudad: Manihat esculenta), nu kilang a apaw han, u tabakiay nu canke (大戟科) a apaw a kilang nu satimulan nu Amuhuwan a Nan-Mei-Cuo (南美洲).
wayway
u apaw a mulalatay a langaw, satanayu sa ku nikasimulu siheci sa ku lamit; u angangan satanaya sa sicica', u papah langaw sa, masalima tu tulu aca idaw tu siwa ku nikacili, i cili nu papah mahida u dinum ku tanaya' sakimulu sa kya dinum; malimatak ku cica' sakimulumulu sa kuliwasak sa nu balu, u masacacay a balu atu tatayna i pabaw u tatama nu balu i sisi, caay kasabalu; mahida ku nikasiheci cacay ku kawus enem ku caa'.
kakanen
linamalinu lamit nu apaw kapah kanen, nika anu caledes atu tadacaledes a kakitidaan katuud ku palumaay kina apawan, u apaw taneng salamihunen (iapioca, tanen maamataay a mihun tu mantaay a mihun). caay kalecaleca ku langaw idaw ku sicedamay idaw ku akenekay, nu sicedanmay a lamit siadidi'ay ku cileminay (氰酸, cyanic acid), u paduh kalangdawlangdawan ku kulit; ya akenekay u lamit yadah ku cileminay ya paduh, mahida lulumenian ku kulit, kapah katinengan. u lamit atu banuh nu pudac talakaw ku cileminay (氫氰酸), sisa ya cileminay (氫氰酸) siledek (毒) u apaw apudacen aca ku paduh, ngaayen aca kya mukan. u ledek nu apaw sa, idaw ku ya-ma-ku-kan (linamalin, 亞麻苦苷) atu ya-ma-ku-kan-mei (linamarase,亞麻苦苷酶) mapananum sa tahekal ku cileminay (氫氰酸) munanabaway (hydrocyanic acid) kya u apaw anu cacay ngaayaen atu cacay katahekal ku cileminay sa, anu alahan mukan sa i labu nida idaw ku ledek mala cing-hua-cing (氫化氰, hydrogen cyanide). anu takan tu ledek sa balawbaw ku balucu', muta', mapiyas, masinawal; anu pihaceng sa caay pakahanhan patay sa tu. hakya mala masaatilatilad miduka tu mata' a ulat atu nu latlat a ulat. i kitakit idaw ku waluway a yik (億) nu tademaw kalahemayen ku apaw mukan tu sakakapah. u mitesekasy i Fei-Cuo (非洲) patideng tu “nu apaw a kakanan nu iyuay a kakaw” (BioCassava plus project), mikilim tu sakakapah nu sakay udip(uzip) tu sakay itini i nu apaway. palecaden tu ma-lin-su, u apaw i nayay nu tan-pay-ci (蛋白質), sisa u apaw ku mukanay sa, u kaladihan mulacul tu tanengay nu tan-pay-ci (蛋白質).
da'un paluma tu apaw, taneng palawei-cin (味精) nu sapisanga' tu dawmiay nu aca, kapah palasasalamalen tu ciw-cin (酒精), sapisalamal nu maudipay.
A kalawlaway nu kapkap B salengacay tanayu dada nutipus C atekak sumanah,kasinawan a habay,D mataay a malinsu
titi'atu paluh E mantaay a apaw F mataay adayud G mantay a tubah H balaysan Y matay nu apaw Z pada' nu ungay T mantay a tali
Greg Anthony
Greg Anthony nalecuhan i Las Vegas, Nevada, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Greg Anthony i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 12, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.
11 bulad 15 demiad, 1967 a mihca, Greg Anthony, miunduay.
Henri
thumb|Grand Duke Luxembourg Royal Wedding 2012|alt=Grand Duke Luxembourg Royal Wedding 2012.jpg thumb|Flag of Luxembourg|alt=Flag of Luxembourg.svg Henri
siwkay niza
tatama, salengacay ku banges.
nalecuhan i 4 a bulad 16 a demiad, Henri, u misingkiway. 1955 a mihca nalecuhan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway
Calaw-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Calaw
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana’ tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
Taluk
u sulit nu Hulam
卓樂部落
u siwkay nu niyazu'
'''布農族 (布農語:Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan. '''是臺灣原住民的一個族群. 清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人.
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.
卓樂部落舊稱「Vavafulu」，意為梧桐樹多之意
巴巴夫魯，意為「梧桐樹繁生之地」，村人隸屬巒社群，本來住在秀姑巒溪上游的喀西帕南社，一八七九年時，有四戶四十五人因為耕地不夠，脫離母社徙到現址另闢新社. 一九０五年又有來自秀姑巒溪源頭「太魯那斯」社的布農遷入，在鄰近之地另成一小社居住. 部落位於日據八通關越嶺路即將抵達玉里緃谷平原的下山口位置，附近猶有當年日警與布農族作戰陣亡者之紀念碑，是非常重要的史料.
Papabulu, ku izaway a kamu sa " u kakitizaan nu lemangaw nu Wutung kilang". u binawlan kitinay nu Luanse luyaluy. naayaw sa namueneng ipabaw nu Siukuluan sawac, u Kesipa timul niyazu'.
1879 a mihcaan, izaw sepat bataan izaw ku lima a tademaw, izay caay kataneng ku mulukay a lala', sisa miliyas tuway, tayza ayzaay a kakitizaan patizeng ku niyazu'.
Alex Bradley
縮圖|Alex Bradley
Taluk
u siwkay nu niyazu'
1905 a mihcaan, u zuma a Yuwatan a tademaw namakay saayaway nu Siukuluan sawac, u Taylunas niyazu' tayni itini mueneng. itebal nu niyazu' patizeng adidi'ay a niyazu'.
kya niyazu' itiza isasa' nu Patungkuan.
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Yuwatan(Bunun). u kasalumaluma’ nu Yuwatan(Bunun) sa, 169 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 629 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 583 ku tademaw, pakalatu 93%.
u zuma sa, cay ku Yngcumin, 46 ku tademaw, pakalatu 7%.
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 83%, Pangcah(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 4%.
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Tuluku(Truku).inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Qapuciu
u sulit nu Hulam
洽波石部落
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qapuciu. u kasalumaluma’ nu Qapuciu sa, 105 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 321 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 175 ku tademaw, pakalatu 55%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 146 ku tademaw, pakalatu 45%.
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 54%, Tayan(Tayal) 1%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Atonan
thumb|Ji’an thumb|Amis postcard
Henry Akin
31 bulad 7 demiad, 1944 a mihca, Henry Akin (亨利·阿克因), miunduay.
Atonan
Atonan
u sulit nu Hulam: 阿都南部落
Henry Akin
Henry Akin i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 11, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.
Henry Akin unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tabakiay ayaway mimaliay, u tebanay mimaliay, pahanhanan tu kawaw ayza.
Atonan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Atonan. u kasalumaluma’ nu Atonan sa, izaw ku 863 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,103 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 541 a tademaw, pakalatu 26%.
Henry Akin
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Atonan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,562 ku tademaw, pakalatu 74%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Amis17%, Truku 2%, Tayal 1%, Bunun 3%, Paiwan 1%, Puyuma 1%.
u niyazu' nu Pangcah
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) u Tayan u Yuwatan u Paywan atu Puyuma. yadah ku cidekay itini.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.
Qapuciu
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
Alex Bradley
u siwkay niza
Alex Bradley,tatama, nalecuhan 1959 a mihcan 10 a bulad 30 a demiad, miunduay, mimali i Amilika NBA.
u sulit nu Hulam atu Amilika
艾爾利克斯·布萊德利，為美國NBA聯盟的職業籃球運動員. 他在1981年的NBA選秀中第4輪第17順位被紐約尼克選中.
Alex Bradley III is a retired American professional basketball player. Born in Bradenton, Florida, Bradley played high school basketball for Long Branch High School in Long Branch, New Jersey.
Bradley played collegiately for the Villanova Wildcats from 1977 to 1981. Bradley made an impact at Villanova immediately, setting the single-game freshman scoring record in 1978, a record that stood until it was eclipsed by Scottie Reynolds in 2007. Bradley was the first three-year captain at Villanova since 1952. Bradley was selected to the 1981 Big East All-Tournament Team. He led the Wildcats to three NCAA Tournament appearances.
ngangan nu Puyuma-Lrungadan
ngangan
Lrungadan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
Qapuciu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Martynas Andriuškevičius
Martynas Andriuškevičius 3 bulad 12 demiad, 1986 a mihca, Martynas Andriuškevičius, miunduay. thumb|Martynas Andriuskevicius|alt=Martynas Andriuskevicius.jpg
Qapuciu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Alex Bradley
u sulit nu Hulam atu Amilika
Bradley played in the NBA for the New York Knicks in 1981-82.
Qapuciu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
ngangan nu Puyuma-Lrungadan
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku