cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
u balakas ni baki- tabuyu'
lacul
tabuyu' cibaki, katukuh sa i uncing(山頂) cibaki. cukiwaten(戳、刺) nu pabuy ku menah(屁股) nibaki, makulukulud(滾) i pispis(山坡) nu buyu’ cibaki. kalatan nu tatekuh(虎頭蜂) ku menah nibaki. katukuh i luma‘(家) cibaki, payuwan(擦藥) nibayi ku menah nibaki. adadan(痛) tu menah cibaki, muwngic(哭) cibaki, sauwaluwal satu, izay tu menah cibaki?
Tan-cya a tademaw
niciluan i cudad
縮圖|zikuc nu heni “Tan” saayaway nisulitan u angangan sanad i Pasu] capi nu [[Cang-cyang Tan a tademaw, zuma nu mipasubana’ay migingkiway nahizasa lalekalan nu timulay Tan a binacadan, makay Cun-ciw a mihca itiza i Lin-suy muneng atu musakawaw. katukuh Cin a ziday hawsa, Pa-su Tan a tademawa tabaki ahebal ku sakawawan.
u balakas ni baki- tabuyu'
sapuelac
izaw ku baki namakay Sakul niyazu', matabal sa tayza i buyu' ciniza. mabalaki tu ci baki kyami, sisa, haymaw satu ciniza muculil.
Tan-cya a tademaw
niciluan i cudad
「蜑」最早記載是主要集中在巴蜀臨近長江一帶的蜑人，一些學者研究曾認為其為南方蜑民的一個來源，自春秋時期便在此地臨水居住和活動. 到晉代時，巴蜀蜑人的活動空間進一步擴大.
u balakas ni baki- tabuyu'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
Tan-cya a tademaw
niciluan i cudad
而除巴蜀外的長江以南地區，如長沙、常德一帶等古屬楚地之湘西地區，也有諸多關於蜑和蠻蜑的記載，整體蜑人活動區域遍布巴蜀及湘江流域，但兼有陸居和水居 據南齊書記載，
u balakas ni baki- tabuyu'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
tina balakas atu kungku namakay Sakul niyazu'
Tan-cya a tademaw
niciluan i cudad
caay ku Pa-su dada’ay a Cang-cya nutimulan a kakitizaan, mahiziay Cyang-sa, Cang-te a kitizaan Ku-su-cu kitizaan a Syang-si kakitizaan, yadah ku nu makayniay Tan atu Man-tan a nisulitan, hamin pikawawan nu Tan a tademaw anucaay hamin nu Pa-su atu Syang-cyang piculian nu nanum, nika izaw ku nu tukusay mueneng atu nanumay mueneng duduc tu nan-ci-su a nisulitan.
u balakas ni baki- tabuyu'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:kungku kakuniza:2018-cacay
Tan-cya a tademaw
niciluan i cudad
建元元年（433）十月巴蜀涪陵郡蜑民曾有見證祥瑞並有舉行儀式奉敬神物，當時還有官員對蜑人施行安撫. 北史則有記載天和初年信州蜑人據江反叛、對抗規模當時達到二千餘里. 至唐柳宗元《嶺南節度饗軍堂記》記述：「卉裳罽衣，胡夷蜑蠻，睢盱就列者，千人以上. 」
pipatizengan a mihcaan i “433” 10 a bulad Pa-su Bu-lin-cyun Tan a binacadan naizaw ku tudu’ay Syang-zuy caay palekal misalisin patata tu Di’tu, tawya izaw henay ku mikawaway nu cebu sakay Tan a tademaw mikawaw mihima. saamis a likisi izaw ku nisulitan tu Tyen-he saayaw a mihca Sin-cow Tan a tademaw duduc tu nipaculi, madademec tawya katuku tusa malebut kabatad. katuke i Tang-liw-cung-yen “Lin-nan-cye-tu-can-cyun-tang-ci” nisulit tu kamu” Huy-sang-ci-I,Hu-I-Tan-Mn,suy-si kunipasisil, pakala tu malebut ku tademaw. 縮圖|balunga' nu heni
kaliwliwah分布
據史料記載，嶺南的內河和沿海港灣處處皆有蜑民分布，聚族而居，自詡「龍戶」，崇拜水神，敬畏自然和呵護謀生的水域. 到明清時代，珠江三角洲大規模圍海造田令地貌變遷，到清未時堤圍遍布珠江三角洲的河網地帶，蜑家賴以為生的水域面積也因此而縮減.
duduc tu nisulitan i likisi, Lin-nan a sa’wac atu lilis nu minatu tu mangiwitay a kitizaan izaw ku maliwaliwahay nu Tan a tademaw, mapulung muneng, makay si “lung-hu”, misalisin tu nanum a Di’tu, masikaz matalaw pakuniza atu mauzip i nanunaman. katuku kahulaman a ziday, Cu-cyang-san-cyaw-co tabaki i bayu misaumah masumad tu ku lala’, katukuh zikuz nu kahulaman u cupu amin ku Cu-cyang-san-cyaw-co nisanga’ tu masasalilay a kitizian, Tan-cya u nanum ku sakauzip namahiza caay tu kaahebal.
基於前述變化和陸地經濟社會發展，蜑民紛紛遷移到靠近市鎮的河面謀生，流動到廣州、佛山、江門等商業發達市鎮. 據葉顯恩調查，在鴉片戰爭前夕，聚集於廣州河面的蜑家艇達到84,000艘，而處於北江進入三角洲河網區的要沖三水縣蘆苞，也是蜑家雲集的商貿要地.
nuayawan a kamu kasumad atu tukusay kyazay palahad syakay, Tan a binacadan mabulaw micapi tu niyazu’ay a’wacan mauzip, muculil tayza i Kwang-cow, bu-san, cyang-men a misiwbayay macakat ku niyazu’. u pikinsa ni Ye-syen-en, iayaw nu Ya-pen a kalalais, masaupu i Kwang-cow a sa’wac nu Tan-cya a balunga katukah 84,000, tiza amis Cyang micumud tu San-cyaw-cow sa’wac masasalilal kitizaan a yaw-cung-san-suy a kuwan Lu-paw, nu Tan-cya pisaupuan nu misiwbayay a kitizaan.
kamu語言
廣東蜑家人的母語為蜑家話，屬於粵語，與粵語廣州話完全互通.
福建蜑家人母語多為當地的閩語. 九姓漁民方言，其歸類尚不清楚.
Kwang-tung Tan-cya a tademaw u kmu nu Tan-cyay a kamuan, tungusay Aw a kamu, atu Aw a kamu Kwang-cow a kamu maslecadaytu. Bu-cyen Tan-cya a kamu hatu nu tiniay Layak a kamu. Cw-sin nu mibitingay a kamu, caay henay kahapinang pasasuma tungus cuwaay.
nikauzip nu babalaki傳統生活
據歷史多個民族志調查都顯示，標識為蜑家的羣體在文化習俗方面，從飲食、婚嫁、風俗、家居擺設以至儀式，與陸上居民更為接近，而與山上的瑤或畬則差異較大. 信仰上信奉洪聖、北帝、觀音等也和陸居人一致，不過因為長期居於小艇上而具有獨特的文化生活習慣，舊時水上人還有信奉佛祖、媽祖和聖人公.
duduc i likisi katuuday a binacadan tahkal ku nikinsaan, u bacu nu Tan-cya sanad kapulingan a lalangawan u lisinan, makay kakanen, malaacawa, salisin, lalub nu luma’ nipazeng tu tuud katukuh u lisin, atu tukusay a tademaw sangaleb misengiay tu, atu buyu’ay a Yaw anucaay Yi tabaki ku kasazuma. u lisin misalisin tu Hung-sen, PEey-ti, Kwang-ing malecad tu nu muenengay i tukusay a tademaw, nika zayhan matenes mueneng i adidi’ay a balunga sisa micidek ku nikauzip lalangawan, kasumamadan nanumay a tademaw misalisin henay tu buo-cu, Ma-cu atu San-zen-kung.
kasizikuc著裝打扮
在冬天時分蜑家女性們會用黑布或花格布包著頭，而包頭布後面還有用一硬物「頭布拱」襯著，布上都繡著「狗牙花」. 衣著無論男女，傳統都會用薯莨汁漿洗（抵擋水氣）的麻布衣服. 蜑民婦女還有專屬短褲，長度只到膝蓋上端，以藍色或灰色為主，褲子後部往外翹以免在勞作時沾濕. 婦女們還常常在褲子上系有有鑲嵌圖案的銀腰帶，其作用主要為避免水氣侵入腰部.
i kasienawan hawsa u Tan-cya a tatayna amin u lumeni’ay a dawa anucaay balubaluan a dayaw ku sipitabu tu tangah, zikuzan nu satabu tu tangah iza henay ku atekakay a tuud “midamaay tu dawa nu tangah” pabaw nu dawa misiw tu “kow-ya-hwa”. u zikuc anu tatama tatayna, laylay miyung amin tu salang nu tamak “sapitena’ tu lahud” muwaay a zikuc. Tan a binacadan izaw henay tekeday apuyu’ay a calaped, u tanaya’ katukuh i pabaw nu tusuz, u sumilaway anucaay abuabuan a kulit, zikuzan nu calaped matapabaw sakasa misakawaw a malalemeda. tatayna amin hina i calapedan izaw ku nipakulitan a bacu ging a satelec, u angangan sakacaay cumudan nu lahud ku tatelecan.
paysin, lalangawan atu salisin忌諱、信仰及文化
蜑艇船頭被蜑家視作神聖地方，過去由於對婦女歧視，不准婦女跨過船頭，怕婦女跨船頭後對捕魚不利. 年節時日，蜑民會在船頭張貼吉利字幅（「船頭興旺」）. 到新的一年第一次起航時，會取豬肉一塊、活公雞一隻拜祭船頭，拜祭時以刀刺穿公雞雞冠，將血塗在船頭和船頭兩側，據說可以避邪，以保航行平安. 有時還插上紅布製成的「吉利旗」，以保順風順水.
Tan tangah nu balunga mala u damelacay a kitizaan nu Tan-cya, kasumamadan misakinih tu tatayna, lacus ku tatayna miawas tu tangah nu balunga, matalaw awasen nu tatayna ku tangah nu balunga acaay kakapah ku nipibuting.
pisalisinan a demiad, Tan a binacadan i tangah nu balunga padepit tu sakalemed  a cudad “mabuwah ku tangah nu balunga”. katukuh saayaway a mihcaan tu saayaway tahkal ku balunga hawsa, miala tu basis, mauzipay a talamangaw misalisi i tangah nu balunga, misalisin hawsa u takine’ ku sapicucuk tu adiping nu talamangaw, ya izang sapisipasip i tangah nu balunga atu tapiingan nu balungna, sakukamu taneng sapiliyas tu lacusay, a kapah kuniculil nu balunga. zuma pahecek tu sumanahay a dawa nisanga’ tu “malemeday hata” a pabesuc kapah kuniculil.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Nubu
Liwkiw binacadan
kakiliman
Liwkiw binacadan (Liwkiw a kamu:Liwkiw binacadan/ルーチュー ミンズク Rūchū minzuku?；Dipun：Liwkiw binacadan／りゅうきゅうみんぞく Ryūkyū minzoku?）u Liwkiw subal a binacadan, sakacaay kanikalecadan nu kaudipan a kitidaan “Ukinawa, Sindaw subalan atu Yinmin subalan” nika kenih han, pala Ukinawa a tademaw han, Sindaw a tademaw atu Yinmin a tademaw, nu aydaay nu Dipun tu satabakiay a binacadan, ihakalay a tademaw saan tu Ukinawa ku nuheni han “うちなーんちゅー”.
琉球族（琉球語：琉球民族／ルーチュー ミンズク Rūchū minzuku?；日語：琉球民族／りゅうきゅうみんぞく Ryūkyū minzoku?）是琉球群島的土著民族，或按所其生活的地域的不同（沖繩群島、先島群島與奄美群島）劃分，分別稱為沖繩人、先島人和奄美人，為現今日本第二大民族. 海外多稱作沖繩人（うちなーんちゅー）.
Liwkiw cundaw naw misitekeday a kanatal, kanen nu Dipun sisa mala Dipun ku nuheni, nu micidek tu nilecuhan nida a tademaw “Ukinawa a tademaw”, “ Sindaw a tademaw”, “yenmin a tademaw”, itini i imiyan caay kaw malecaday ku idang atu lalangawan nu cudad a "Liwkiw binacadan", u cacay han musakamu tu kitidaan, duma han musakamu tu lalangawan, caay kaw malecaday kina tusaay.
琉球群島原本為獨立的國家，至被日本吞併才成為日本的一部份，因而有強調出身地的「沖繩人」、「先島人」、「奄美人」，在意義上不完全等同於血統及文化論的「琉球族」，一個講地點上，另一個講文化上，兩者不能畫上等號.
此外，目前日本的國勢調查中，並無所謂「琉球人」或「琉球民族」之類的統計項目存在，大小種族盡量統稱為日本民族，另外，日本的沖繩縣民籍貫很多，居住在此也不等同於所謂「琉球人」或「琉球民族」，所以，目前的狀況是無法精確的定義或算出數目等.
itini likisi nakamuwan a Liwkiw binacadah tatengaay nika kenihan itini i Liwkiw cundaw (pulung nu aydaay a Ukinawa atu Luedaw nu Yenmin cundaw), idaw ku muenengay i Dipu a maudip, Taywan cundaw atu i nutawan a kanatalan mueneng.
Liwkiw binacadan tada kamu u Liwkiw a nakamuan, ayda nu Liwkiw a binacadan maliyuh tu musakamu tunu Liwki a kamuan, ayda kapulungan musakamu han u Dipun a kamuan atu Ukinawa nu Dipun a nakamuan.
琉球族的原生語言是琉球語，如今有些琉球族人已不會說琉球語，今日較通用的語言為日本語或沖繩辯（沖繩式日本語）.
kamu 語言
Liwkiw a tademaw u caaya kaww masasengiay nu nakamuan, pasu Yemin a kamu, Ukinawa a kamu, aydaay a Kuyzen a kamu, Pacun-san a kamu, Kunku a kamu, atu Nakuo a kamu.
琉球人的本民族語言是一組互不相通的語言，包括奄美語、沖繩語、今歸仁語、八重山語、宮古語、與那國語等.
papulung han u Liwkiw a kumuan han, milecad tu Dipun a kamuan.
它們被統稱為琉球語，其與日本語有一定的近似關係.
Liwkiw a kamu maca cinglaw henay ayda, situngusa a misulitay san u Aetay a nakamuan, pasilusi patideng tu "Dipun a kamuan" pulung han, nika mikinkiway tina kamuan a tademaw idaw ku sasakamuen nuheni, saan Liwkiw a kamu atu Nandaw a kamu misengi micapi tu nakamuan nuheni.
琉球語的語言系屬有爭議，部份學者認為屬阿爾泰語系，並構造了「日本語族」來包含之；但語言學界亦有另一個意見，認為琉球語和南島語系諸語更為接近.
yadah ku na kamuan nu Liwkiw, u Ukinawa ku tatelungan nu malucekay a kamuan, nakamuan nuheni idaw ku caaya pilecad nu nakamuan, saka caay kalecad nu nakamuan, a caay tu ka sasukumu ku nuheni.
琉球語分為許多方言，以沖繩中央方言為標準，方言間有較大的不同，其間的差異會影響互通.
ayda nu Ukinawaay a tademaw anu u kapulunga a kitidaan u tada Dipun ku kamu nuhani, Ukinawaay a tademaw yu masasakamu satu pihaceng ku ngalngal nu Ukinawaay a musakamu tu nu Dipun a kamuan " Ukinawa kamu"
目前琉球人在正式場合一般使用日本語，而在沖繩民間亦有許多人使用帶有濃重沖繩腔調的日本語（沖繩辯）.
ayda musakamuay tu Ukinawa a nakamuan makaala tu malebu ku matinengay musakamu, u babalakisa ku matinengay, sisa hamaw sa a malawpes kina kamu nu Ukinawa, tada musakamuay nu Pacunsayi atu Nakuoyi micidek ku adidai nu matinengay mu sakamu, ka balihenawan sa alaw a kalawpesan kina kamuan
目前僅有數千人使用琉球語，而且多為年長人士，因此琉球語有衰亡的趨勢，而使用人數更少的八重山語和與那國語，更是有瀕臨消失的重大危險.
lalangaw 文化
Liwkiw cundaw i laad nu Cunkuo talu atu Dipun, Liwkiw kalalidan nu Cunkuo lalangawan atu Dipun a lalangawan, mala micidekay nu lalangawan.
琉球群島介於中國大陸和日本本土之間，琉球深受中國文化和日本文化的影響，形成自己民族特有的文化.
lunem nu Liwkiw a tademaw 琉球人的龜甲墓
itini i Liwkiw yadah ku milecaday tu Cuokuw atu Dipun a lalangawan.
琉球亦有許多異於中國和日本的文化.
sakamusa, pikanan nu picidekan nu Liwkiw a "Ukinawa a liwli" sa, atu epahepahan nipipacikahan nu kakanen, itini i Cuokuo atu Dipun inai'.
例如，琉球特有的「沖繩料理」等，以及酒類食品泡盛，在中國和日本皆無.
lunem nu Ukinawa mailay tu tulu nu mahicaay anitademan nu waywayan, u bilangaay a luneman, puohun a luneman atu masalumaay a luneman.
琉球人盛行三種主要墓葬形式，為龜甲墓、破風墓和屋型墓.
lunem nu masa bilangaaay ka picidekan han i Cunkuo nutipan a Ce’-cin, Hu-cin, Kuen-tun, Puohu lunem han nu picidekan a lineman. itini i kitakid satabakiay nu Liwkiw wanciw a Puohun luneman.
龜甲墓亦盛行於中國南方的浙江、福建、廣東一帶，而破風墓則是琉球特有的一種墓葬. 琉球王家陵園玉陵是世界上最大的破風墓.
sumamad idaw ku huncen hananay a lisi nipitademan. mapatay satu ku tademaw, itidan nuheni ku kidu i buhang pakunida han milahul, katukuh tu tuluay a mihcaan tayda ku tataynaan a lalumaan misapud tu ukak mibanaw misulac kya tadem han tu.
古代琉球人盛行一種叫風葬的習俗. 人死後，將其屍體置於洞窟中風化，直到三年之後由其親族女性將其遺骨洗淨並埋葬.
tawyaay idaw ku Cunkuo nutipanay a ngayngayan nu tademaw anipisapuden ku ukak mitadem, tidaay a tademaw pangangan han tu “ mibanaw tu ukak” anipitadem han, idaw ku hulic aydaay nu Dipun nipatucekan, idaw ku tatuduhan tu tademaw i Ukinawa lapesen tu, nutaw a subalan idaw henay ku tademen ku ukakay, nai’ tu ku huncen hananay caay tu kaadih malawpes tu.
同時亦有中國南方客家人的拾骨葬相似，當地稱為「洗骨」的葬法，但現在因日本法律規定，在有火葬場的沖繩本島已經基本被廢除了，外島則仍有承傳拾骨葬，風葬則完全絕跡.
kakuniza:Habayiing
Amakankang Dalus
salukiyaway a tademaw ci Amakankang Dalus(辛干), Sakizaya.
kakuniza:Sakizaya kakuniza:Taywan a binacadan kakuniza:upalaway
Sariwsiw
thumb|Fenglin
u kakitaan pasubana tu kakawa
u kakitaan pasubana tu kakawa有錢人教給你的道理
Sariwsiw
Sariwsiw
u sulit nu Hulam: 大榮部落
u kakitaan pasubana tu kakawa
u balucu‘nu wayway patucek tu masahicaay a wayway心態決定狀態
Sariwsiw
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sariwsiw. u kasalumaluma’ nu Sariwsiw sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 286 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 152 ku tademaw, pakalatu 53%.
u kakitaan pasubana tu kakawa
mangelu‘ ku balucu‘; sa tadayadah ku nidateng心累：是因為想法太多
Sariwsiw
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 134 ku tademaw, pakalatu 47%.
u kakitaan pasubana tu kakawa
macanais; sa nidateng cay kasametek 煩亂：是因為思路不清
Sariwsiw
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 45%, Tuluku(Truku) 2%, Kevelan(Kebalan) 4%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.
u kakitaan pasubana tu kakawa
mangel‘ sa caykalucek ku kawaw 勞苦：是因為方法不對
Sariwsiw
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, uzuma a tademaw sa u Taluku Kebalan atu Yuwatan, tuud ku Hulalm.
kumulis nu i Siwkulanay a Pangcah
ngatu cacay
kumulis nu i Siwkulanay a Pangcah u kumulis hananay i, u laluwaden nu niyazu’ tu mihecahecaan. luma, satukeled han nu cacay a naniyazu’an a ciluwad. Luma, malaladub ku pinapina a niyazu’ a malacacay ku luwad. i ka’ayaw nu ilisin saca a ciluwad tu kumulis. cacay a luwad, anu lanikay i, tusa ku demiad cacay ku dadaya. anu mangayal i, tusa ku dadaya tulu ku demiad. u tata’ang nu nanum ku pialawan tu saka lanikay atu saka ngayal nu luwad.
Sariwsiw
u Sakizaya a tademaw
izaw ku Sakizaya itini. caypisumad tu ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u kakitaan pasubana tu kakawa
baeket nu dateng ; sa  壓力：是因為期待太高
mapilpil:cay kataneg ku lasul慌張：是因為準備不足
matalaw tadayadah ku dateng 恐懼：是因為假想太多
maanub cakaedem ku lunguc 貪心：是因為欲求不滿
hinabelibelih kiyu nayi ku laheci 暴躁：是因為自身無能
hinabaluduh caykataneng ku kawaw急躁：是因為經歷不夠
minabaway a wayway cayka baat ku piadih 輕浮：是因為眼光不遠
makasic caypaka mata tutataydaan 懶散：是因為目標不明
Sariwsiw
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
kumulis nu i Siwkulanay a Pangcah
ngatu tusa
u kaciluwadan tu kumulis i, u Siwkulan a talawadaw. u kawaw a kumulis i, taba’en ku sawa’elan nu kacacinuwasan a pasayla i luma a sunul nu nanum. ta i tiya yu makelah tu ku nanum a mibuting. u lalusimeten tu sipitaba’ i, u kilang malutaltal, u eli’ atu talud, u tabayal, u bukeluh, atu bunak atu si’elac, hatila. yu miteka a mitaba’ tu nanum i, cacay ku suwal nu mama nu kapah, sabelibelih satu ku sabasaba a kapah pakinacacay tu tayal a mitaba’, awaay ku matayuay. u saka saan a pakinacacay tu tayal i, nga’ay caay kasalucud ku nanum a misetul tu sataba’ u sanay. naw hani, anu masalucud hu ku nanum a mipelux tu taba’ i, caay tu ku mamabilu ku nanum a liyawen a mitaba’. yuzasaka, sataliktiken ku kawaw a mahmin.
ngatu tulu
Sasitahebud satu ku nalikulan nu kapah a cumikay. u kahemekan a minengneng ku kabalihbih nu kapah a mitaba’. u taluma nai pala anu mahelek ku pibuting, maedeng kami a minukay anu dabak i anu saan ku piditek nu mama nu kapah tu luwad naila i, uculen nu mama nu kapah ku sadusidus nu ciupihay a selal. patakec han naila ku cuhcuh i laenu nu cuhu’ i sabaled nu ’amatulud naila. itiya i kasademseman nu buti’ tu dadaya, na’un saan caila a cumikay a mitaliyuk tu niyazu’ a palatuh tu i luma'ay. kamu saan：“ uy! ina! tekung ’alaway, ’alilawlaw nu bulad, keliw sasebet, minukay kami anu dabak” saan a palatuh tu i luma’ay. pakatengil ku i luma’ay tu pipalatuh nu kapah i, malatal a manikal ku babahiyan a misahakhak tu sasatulunen.
ngatu sepat
ta sa’apeladen naila ku tulun a misapangkiw nu kawat ku pisakubetul, cacay a kamat ku nika pisadadahal. ta pataylaen naiza i ’adawang a patulud i teluc nu lubang kuya tulun i mamalahuk. ta silimlimen nu pakalungay nu lubang a mipili’ ku bangcalay, u sakaay ku nini, u sasaba'ay ku nini a apelad saan a misiwatid. yaan yu sabangcalay i, u malusapaka'en tu matu'asay saan ku pisakilac nu sasaba'ay a lubang. anu minukay satu ku kapah i, tangsul han nu mama nu kapah ku buting a misakilac.tata’akay a buting i, malu nu kalas a kilac; mimingay a buting i, u sapakilac tu teluc. matizaay ku pisakilac nu Pangcah a masaseleselel. uusaw a misakilac a buting i, malusakalahuk tu nu binawlan i ’adawang. u kumulis hananay i, tudungay u sapalatamdaw tu kapah atu teluteluc a mingudu tu matu’asay, atu sakabana’ nu misina’el tu niyazu’.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
namakay sulitan ni Wumingyi u Pangcah a sasaydang
ahican naca , nayi kulaheci niyama
ahican naca, nayi kulaheci niyama
“ahican naca, nayi kulaheci niyama” atulu tu ademiad ulisin tu nuwama, miadih kita tinasulit, hang yadah ku balucu’ aku.
「對不起，爸爸沒本事. 」再過3天就是父親節了，看看這篇文章，感觸特別多.
cacay ku kamu muwangic naming kunam adihay atademaw, yawaw tu tatamaan maydih makai tu malalalumaa’, tengil sa kuwama, malinges mabalucu’ sakamu sa”mangelu’ kakupahabay tisuwan tulubataan amihca, maydih kisu amuketun tu nikalwamaita!”
一句話看哭無數人，兒子要跟家人斷絕關係，父親聽了又怒又氣，說：
「我辛辛苦苦養育了你三十年，你卻要跟我斷絕關係！」
sakamu sa kuwawa”aku tu kumisaicelangay, kyu idaw ku heci aku ayda sa”
可是兒子卻說：「我是靠自己的努力，才有今天的結果！」
inawawa sa uising, iising katuud ku nayay ku laheci aising, yatademaw naming sa nu babalaki anipakayakayan kyu idaw kukakulian nu heni, uwamaaku sa upacakayay tu tuwami misiwbayay.
兒子是醫生，醫院裡很多人實力都比他差，可那些人卻能靠著父母平步青雲，而自己的父親只是個賣麵的攤販.
malinges kidawawa maynah tu wama nida, wida acacay ku palitan nisutakuwan mangalay haw sa, itini ikakulian nayinayi ku ni piedap isu takiwan mucuduh aca sa.
兒子怒吼著斥責父親，你只會問我餓不餓，卻不能在事業上拉自己一把！
tengil satu kuwama, tu nikasilahud nuwawa,masikad angic sa, salengac t uku bukes baungan nuda ku wawa “ahican naca nayi ku laheci aku, aw pakasikaday sakaku”.
父親聽到兒子的控訴後，愧疚得泣不成聲，滿頭白髮的他，對兒子鞠了個躬：
「對不起，我沒本事，讓你受委屈了. 」
makaadih tuyni, ukatuuday aluma idaw ku mahiniay akawa nu tinaku, mangelu’ pahabay tu wawa sadakadakay sa pabalaki tu waww, cay paayawa sat u babalaki, capakakapah tu nikaudip sa, cay paka cuduh malakakitaan sa.
這一幕，也是現在很多家庭的縮影，辛辛苦苦拉扯大的孩子，埋怨父母沒本事，不能讓自己錦衣玉食，不能讓自己飛黃騰達.
ukakitaan ababalaki papina, masausi tu, ukatuuday sa u malecaday naming kita,ababalaki. Usananal matabal mulekal duut henay yadatu misakakawaw, hadidididi’han mieyan tu kalisiw, sapahabay tu wawa sapakan atu dikuc.
他們起早貪黑地工作，一點一點掙得的錢，都成為了孩子口中飯、身上衣.
Balaki sat u kuwawa,miliang tu babalaki cay kayadah kuni pabeli sa, cay kawnayi nu laluutan nu babalaki, u kakawaw nu babalaki mamin tu sapabili iwawa.
當孩子長大了，卻埋怨父母給的太少.
其實不是父母沒本事，而是父母的那點本事全都給了孩子.
umaudipay nikaudip sa sawnu silaad sawni mabaat ku nupadungus. wida u maliangay tu babalaki awawa sa akay cay katineng, ita kinacacay masasuadih makelul kinacacay masasuadih.
人生就是一場漸行漸遠的目送. 那些埋怨父母的孩子，可能不知道：
人生就是見一面，少一面.
龍應台讀完博士後，回台灣教書. 去報到的時候，父親開一輛運送飼料的廉價小貨車送她. 那是家裡唯一的車，父親就是靠這輛車運輸飼料，把孩子養大.
itawya caay katayda inuayawan nu cacudadan mudebu tu cinida, samengmeng sa itapiingan adadan, sakamusa cinudaan” ciyawa haw masikad kakutisuwan sa, mahiniay akadideng mutupi tu saydan nu tabakiay acacudadan mutupin patayni pisikad sa”mudebutu ci lung-in-tay, padungus tu kadideng nu wama makayni i adidiay adadan sakalamkam satu miliyas.
那天父親並沒有開到大學正門，而是停到側門巷子裡，對她說：「爸爸覺得很對不起你，這種車實在不是接送大學教授的車. 」龍應台下車，目送父親駛出巷子，匆匆離別.
caay pakadateng, anu cila padungus ciyama miliyas, , alaw han i tatuduhan nu mapatayay apanan, mabiciyama itangulan, haymaw han mucuduh patayda ilamal.
sakamu sa ci lung-in-tay,”ubabalaki hananay ayda acacay, wida sa, idaw ku adasay nu mita kiyu ayda malalikeluh kita winin sa unipalalikeluh nu paudipay, ayda nikaudipan padungus yakulul alaw han mabaat.
龍應台說：
「所謂父女母子一場，只不過意味著，你和他的緣分就是今生今世不斷地在目送他的背影漸行漸遠. 」
Idaw ku kamu nu babalaki” masatedep ku kilang cay kasatedeb ku bali’.”
一如古人那句：「樹欲靜而風不止，子欲養而親不待. 」
Katuuday mapatay amusikul tu nikalcabay, mamidang, kaliyuh hank u lalumaan.
anu uwawasu mapatelac ku wayway, datengen sakamuen “inayay ku mahiniay aku hatida ku dihaku tisuwan”
如果你的孩子對你有誤解，記得告訴他：「沒有人能像我一樣愛你如命. 」
anu idaw ku lahud isutu babalaki, anu mahida sa sametek han miadih ku bukes nu babalaki atu kalimucu’ numata, mapidek tuku kubid, widasa hacica kukabiyalaw nu babalaki tisuwan.
如果你對父母有抱怨，那就仔細看一看父母兩鬢的白髮和眼角的褶皺，那是他們為你操的心.
alebis
satangahan(主題):
alebis
u zuma a kamu(其他語言):
nu Amilika(英語):crested serpent eagle
nu Zipun(日語):カンムリワシ（冠鷲) thumb|alebis
阿伊努族 Aynu binacadan
Aynu binacadan “ Aynu”, amisan Dipun nu, timul nutipan nu E’luose  a yuncumin binacadan, u Yaynu tademaw, Aynu tademaw, Aynu tademaw”, tada aenengan nuheni i Paihaytaw, Ku’yedaw, Cendaw subal atu Kancaciw nu kitidaan.
阿伊努族（阿伊努語：Aynu），是日本北方、俄羅斯東南方的一個原住民族群，或譯愛努人、愛奴人、阿衣奴人），主要聚居在北海道、庫頁島、千島羣島及堪察加等地.
itini i Aynu nakamuan “ Aynu” u “ tademaw” han aimian, nina binacadan nikakenihan a kitidaan pangangan han Aynu-mawsi-li, nakamuan nu Ayun han “ aenengan nu tademaw han”.
在阿伊努語中「阿伊努」即「人」的意思，該民族分佈的地區亦稱阿伊努茅希利，即阿伊努語中「人居住的地方」.
katukuh ayda, mangalay ku katuud nu Aynu a tademaw  pangangan tu nuheni u “ ウタリ” “ nu Dipun a ngiha’: Utari, kamu nu Aynu “ cabay” a imian.
至今，很多阿伊努人都希望人們稱謂他們為「ウタリ」（日語羅馬拼音：Utari，阿伊努語中「夥伴」的意思）.
i cudad nu siahu, “Aynu” atu “Utali” idaw ku tusaay nuheni a nganganan. milecad tu tademaw atu binacada, tatengaay a Aynu nu binacadan malawpes tu.
在官方文獻中，「阿伊努」和「烏塔利」此兩種稱呼都有. 由於已被同化入大和民族之中，純阿伊努人血統基本上已經消失.
sausian nu siahu, tademaw makaala tu tulim-sepsepsep, caay kaw nu sihu ni sausian nu tademaw makaala tu tusa a bataan nu mangan. maka caywal-siwsiw mihcaan tulu a bulat tusa a demiad nipatinakuan “ peahaydaw malumanay a nidiputan” nikudan, Aynu pacician minanam tu kamu nu Dipun, awnu Dipun ku ngangan, pasaluimengen ku lisin nu siza, mala niyaduay tu a tademaw.
官方估計，人口約25,000，非官方數字為200,000人以上. 自1899年3月2日頒布《北海道舊土人保護法》後，阿伊努人被迫學習日語，須採用日本名字，責令停止宗教習俗，成為部落民的一支.
nikalepacawan tu sakatusa a nikudan, sihuan nu Dipun hidan tu nuhini micukaymas “ tawyaay a tademaw” hida satu mukamu, caay palutatengaen tina idaw  nu binacadan sa. katukuh tu tusep-sepwal mihcaan enem a bulat enem a dimiad tawya ku Dipun palutatengan tuni ka idaw nu Aynu u yuncumin, tusep-caysiw mihcaan sepat a bulad caysiw demiad tawya tu siwantan.
二戰後，日本政府繼續沿用「自古以來的居民」這樣的說法，不承認有此民族的存在. 直到2008年6月6日日本國會才首次承認阿伊努人為原住民，2019年4月19日立法確認.
sakamusa ku Peahaydaw sihu pikinsaan nu cudadan itini i cay-siw-wal-sip a mihcaan, tawya Peahaydaw idaw ku tu-sip-lu-wal-cay a mangan nu Aynu tademaw. nika, katuuday nu Aynu a tademaw culimeken nuheni ku binacadan nuheni, atu caay kaw katinengan tu udip a tatapangan, sisa ayda hantu utiih a sausian ku tatengaay nu tademawan nu Aynu. E’luo-se tikuo itini i cay-wal-siw-pic mihcaan pikinsaan tu tademaw, idaw ku cay-sip-sip-nem a tademawan itida i E’luo-se musakamuay tu Aynu a nakamuan, itini i Ku’yedaw idaw ku cay-sip-lu-sip a tademawan.
根據北海道政府在1984年進行的調查資料，當時在北海道有24,381名阿伊努人. 不過，多數阿伊努人都傾向隱藏他們自己的族群性，或者根本不知道自己的族源，因此現存阿伊努人的精確人口數目難以得知. 俄羅斯帝國於1897年的人口普查中，有1,446人在俄羅斯帝國使用阿伊努語作為母語，在庫頁島上有1,434人.
picedekan atu zenla’sia kapulunga mikikiw kibetulay a sulit特徵及人類學相關研究
Aynu a tademaw “The Racial History of Man” “cay-siw-tu-lu mihcaan” Luolan. Puoleyci.Dkecen misulitay.阿伊努人《The Racial History of Man 》(1923年)，羅蘭·伯雷奇·狄克遜著.
picidekan nu Aynu a tademaw lumeni’ ku banges, apuyu’ ku dais yadah ku ngisngis, ilabu ku mata, tanestes ku cihek, kapah ku udip, macebet ku bukes, kalalukutlukutan, wayway mahida u Kawsiwsuo a tademaw, bihit atu banuh nu udip kalasumasumanahan ku tademaw, katinengan nu kitakiday a tademaw sacebetay nu yadahay a banuhbanuhan nu tademaw.
Aynu a tademaw itini i likisaay a misulitay, micu misulitay atu mililiday misulitay kacinglawan nuheni. ayda hantu, mikinkiway a tademaw tulu ku sapatahekal tu Aynu nu tu lingatu a sasasuwalan.
阿伊努人是歷史學家、民族學家和遺傳學家最有爭議的問題之一. 如今，研究人員提出了三個阿伊努人的起源的理論.
nipikinkiwan ayda, ina misulitay a tademaw nai’ henay ku wantan tunuhenian namakacuwaay hakiya sa. caysiw a seci cunci Ikuo zenlea siacia sipakayda i hekal nu waywayan patucek sa tunuhenian u Oluopa a daydayan kunuheni sa. namakayda i Sipuoliya makayda i Ku’yedaw katukuh i Dipun subalan.
以目前的研究而言，學者還無法確定他們的起源. 十九世紀中期英國人類學家從外貌特徵判斷他們是歐羅巴人種的後代，是從西伯利亞經過庫頁島而到達日本列島的.
nu aydaay a ciyenhetan-hesuan nipikinkiwan nai’ maadih atu Oluopa tademaw nu sakalecad a milaliday “ nuheni idaw atu Cuncu, Antaman nu sakalecad a lalidan”, ayda nu lisenti masacacaya a bayan nipikinkiwan maadih ku Aynu tademaw “ pasu namakaydaay i peahaytaw atu tunpea kitidaan a aadihan” maala ku N9b a talakaw nu tatengilan, itini i Sipuoliya walian a Udekay tademaw idaw kuni ka adihan, misasengi tu Tunya tademaw hina adih i Ocuo.
惟最近的去氧核糖核酸測試沒有顯示出與歐羅巴人種的遺傳基因相似（他們有與藏族、安達曼人相似基因），近年關於粒線體單倍群的研究則發現阿伊努人（包括來自北海道和東北地方的樣本）攜帶N9b的頻率很高，這在西伯利亞東部的烏德蓋人中也有發現，並且相比東亞人群中更常見於歐洲人群.
idaw henay ku duma a sasakamuen tada tapang nu Aynu tademaw u peasan a Taypinyung nadaw a tademaw, sakatulu a nakamuan u kuyasiya tademaw.
另一説法阿伊努人始祖是北上的太平洋南島人種，第三種説法是古亞細亞人. 一些人類學家認為阿伊努人為原始高加索人種（Proto-Caucasoid）.
tu-sep-tu-cay mihcaan idaw kunipalutatenaan tuni kinkiwan, peahadaw Senwen a tademaw u Oya talu amisan nu tucu a tademawan “ malumanay a zitayan nu hedekan nu tademaw “Terminal Upper-Paleolithic people” atu kunyun nu ayawan caylim-sepsepsep mihcaan namaka itiniay a kitakidan katukuh nu senwen zen anikapulungan.
2021年的一項研究證實，北海道繩文人由歐亞大陸北部土著人種的「舊石器時代晚期末期居民」（Terminal Upper-Paleolithic people）和約公元前15,000年從本州抵達的繩文人組成.
kakuniza:Habayiing
nipaluma-sanmaca
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan: tabernaemontana subglobosa merr.
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha: x
Tayan: x
Sejek: x
Paywan: x
Taluku: x
kungku- Alikakay
Alikakay
u tatengaay a kungku nu babalaki nu Sakizaya, tina kungku sa namakay Pazik a buyu. mueneng ku Alikakay i Pazik. musawacu tu Sakizaya a niyazu' atu tademaw.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Yuwatan: takiludun huhudan tasasikis tu lisav
kungku- Alikakay
Alikakay
tina kungku sa, sitengil tu nu Pangpangcahay a niyzau'. metineng tu tina kungku, musakamu tu i niyazu' nuheni.
ngatu-1
i niyazu’ nu Sakizaya sa, izaw aca ku kungku nu babalaki tunu Alikakay tu sapatalaw tu caayay pitengil a wawa atu lingatu nu laedis atu lisin nu Sakizaya.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Rukay: x
kungku- Alikakay
ngatu-1
mahiza ku kamu i niyazu’ sa, izaw kiya pihacengay ku takalaw misa’uya’uyaannay a mapayi’ay, micidekay a tamdaw, pangangn han nu heintu “ci Alikakay” han, tatenga sademiad saan a miidang caay kasikawaw, matuka henaca, sademiad saan a makulec i buyu nu Pazik.
na u awaayay kutekiteki a niyazu’ pihaceng tuwaca ku kawaw cungdus han. Yalingatu izaw kiya tataynaay kelid han niza kiza tatusaay a wawa niza a talabuyu, kakatukuh tu a pacucu kiza.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Cou: nangira siparipe
Kabalan: x
kungku- Alikakay
ngatu-2
satusa satu a kawaw militawal kila Alikakay tu tahekalay a tataynaay a miidang tu tatayna nu luma’. milingelu tu nikamabi’nu acawana a mikuliniw, pacekilsa inayi’ tu itepal kila milediay a acawana nu luma’.
saka tulu niza kawaw:itiya iawaawaayay ku ma’uzipay a sa’uwac, alaw yadah saca ku butibuting atu uzang, tuna mahaen tayza ku wamin ku babainay atu wawa a mapapaliy a milepel i sa’uwac, u acawana hantu i lumu’a mitala tu sakalabi’.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Kanakanabu: x
kungku- Alikakay
ngatu-3
A sikawaw kaw nasahen, alaw similatuhay tu tapang nu niyazu’tu sapikisa tiza kawawaan, tatengay kakibana’ay tu nikawawaan niza Alikakay. Tunamahiza u sapatayaw tu ku linges niza niyazu’. izaw takalaw izaw icelang nu Alikakay inayi’ ku makademecay, maduka ku madukaay, katuud ku mapatayay atu madukaay niza Sakizaya, katuud temangicay niza Sakizayaan.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Laaluwa: x
Saysia: x
kungku- Alikakay
ngatu-3
tuluma satu ademiad, u nisimsim ni Malang tu sapidemec tiza Alikakayan, kaw salakalakat sa cila alaw katukuh i bayu’ ku lakat, alu’sai tataakay a uncung, tada mangelu’tu kiya i, mabisa i nikamalu’ tuway, kataletihan nila kiza dietu nu bayu’ ci Kabid, sianadaen kiyali paduwal satu i ngitih: wawaaw! u dietu ku Alikakay, caay kaw tademaw, sisa samaanen namu a miletaes caay tu pakademec hantu, tuliken ku pulung a paluec i salapet nu namu hantu. Salemedaw nu mita satu.
nipaluma-sanmaca
u zuma a cidekay a kamu
Saw: x
Tau: rapanbaka
kungku- Alikakay
ngatu-4
iza mahaen, mitengil kiza tapang tu nasuwalan a papipacabay tu sikawasay a milatuh a pakaen tu timulay a Malataw, i waliay a Kabid tu sapakaicelangen nu heni. tatenga izaw sakakaay nu Alikakay keba’sa a patusul i aayaw ni Malang, a papisulul! akaa patahekal tiza pulungan, sululen kami satu.
Tuna miliyas kiza Alikakay pasakamu satu: kukay han kamu, izaw aca ku nipalemed nu niyam i tamuwan, tu enemay nu mihemihecaan, katayza i bayu’ i talawadaw a patata tu dadac, epah, tuluay nu kaliti a tunuc atu pulung a pakaen i tamiyanan, mapalemed nu niyam kamu satu! makayni tina kungkuan sulinay u lingatu nu “laedis atu lisin” nu Sakizaya.
nipaluma-sanmaca
u sulit nu Hulam
山馬茶 sanmacha
kungku- Alikakay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nu Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
nipaluma-sanmaca
saungay misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Cou, Tau
Singapore
thumb|u hata nu Singapore (新加坡)|alt=Flag of Singapore.svg
nipaluma-sanmaca
saungay misapayu' a cidekay
u zuma a cidekay cay katineng mukan atu musapayu' tina nipaluma
Singapore
Singapore (新加坡)
nipaluma-sanmaca
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p40
kakuniza:nipaluma
Singapore
u Singapore (新加坡) sa i labu nu Asia (亞洲), itiza i 1 22 N, 103 48 E. u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 697 km2. u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 687 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 10 km2. hamin nu tademawan sa 5,781,728.kakalukan umah sa 1%, kilakilangan umah sa 3.30%, zumaay henay umah sa 95.70%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Singapore.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-li, 總理) ayza sa ci Tony Tan, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 9 bulad 1 demiad.
新加坡共和國，別稱獅城，通稱星國、新加坡或星加坡，是位於東南亞的城邦島國、城市國家. 新加坡的國土除了新加坡本島之外，還包括周圍所屬島嶼，新加坡最大的外島為德光島. 從新加坡獨立以來，大規模的填海已經為新加坡增加了23%的面積，相等於增加了130平方公里.
u Singapore (新加坡) nu binacadan a kanatal, nuduma a nipangangan sa u Seceng han, nakayadah a pangiha' muawaw sa u Singko, Sin-ciya-po, sing-ciay-po, u kakitidaan sa nu walian kasatimulan nu Yacoay a masatuseay a kanatal i masasubalay. u lala' nu kanatal nu Sin-ciya-po caay kau nasubalan adada, sikaidaw tu nu tapiingay a subal atu kalasabuyu'anay a ba’ba’tuan u tatungusan amin, u satabakiay nu sakaihekalay a subal sa ya Tekuwan hananay a subal. sipakay i kunida saan a masakanatal sa, nikiyadahan a muselentu bayu’ sakacunus nu lala' nu kaahebal, makaala tu 23% nu kitidaan, sausian sa sicunus tu 130 a pinghuwan kungli.
cunli (總理)
u cunli nu Singapore (新加坡) ayza sa ci Lee Hsien Loong (李顯龍), micakat a demiad sa i 2004 a mihcaan 8 bulad 12 demiad.
ngangan nu kanatal (國名)
「新加坡」〔sin-ka-pho〕源自於閩南語對於英語名稱「Singapore」的音譯. 其英文名則來自馬來語「Singapura」，繼而來自梵語Siṃhapura，其中siṃha意為獅子, pura意為城市，因此新加坡又被稱為「獅城」，其國徽和著名象徵魚尾獅也源於此. 1972年4月25日，「新加坡」正式成為國家的華文譯名.
ina Singapore (sin-ka-pho) namakayda i nu Min-nan a kamu sikasengi nu United kingdom a nipangangan "Singapore" a nipabelinan. nu sakay nu dumaay a kanatal ya Ma-lay hananay a sipangangan tu nu United Kingdom u "Singapura" han, kilul satu nu makay i huwan a kamu sa u Siṃhapura sa, u imin nu labuay sa ya simha u se-ce (獅子) sananay, ya pura hananay sa u kakitidaan nu tuse, kiyu ina Singapore idaw aca ku nu dumaay a nipangangan u "Se-ceng" han, nu kanatalay a hata sakay nu kulit i labuay, atu sasitungus tu kasingangan tu nu kikul nu se-ce, kalingatuan nu makayni tu. 1972 a mihcaan sepat a bulad 25 a demiadan, ina "Sin-ka-pho" a ngangan sa mala tu nu kanatalay nu hulamay a nipabelih a kasingangan.
laylay(歷史)
新加坡在3世紀已有馬來人居住，據新加坡學者許雲樵考證，蒲羅中是馬來語Pulau Ujong之對音，指半島南端的島國. 蒲羅中是新加坡最古老的名稱. 比淡馬錫早一千多年.
14世紀，明朝把新加坡稱作「淡馬錫」（爪哇語：Temasek）、莫干島.
1819年1月29日，英國不列顛東印度公司雇員史丹福·萊佛士登陸新加坡並開始管轄該地區. 1824年，新加坡正式成為英國殖民地. 1867年，新加坡升格為海峽殖民地，和檳城、馬六甲並列一個轄區，受英國直接統治.
i sabaw sepat a seci, nu kahulaman a ziday ya mincaw hananay a nipangangan, "Tan-ma-si" han (nu Cu-wa a kamu Temasek), ya Mo-kan a subal. 1819 a mihcaan cacay a bulad 29 a demiad, ya United Kingdom nu Puliye-tiyen kawalian a kusi mamisakawaway ci Setsnfo-layfose tatukus nu nu Singapore, sikayda satu a malingatu a mikuwan tuya kenisan. i 1824 a mihcaan sa, ina Singapore a kanatal sa mala tu nu United Kingdom a situngus tu kalatubangan a nipikuwan. 1867 a mihcaan, ina Singapore a kanatal sikacakat ku sakay nu bayu’ay a nikapikuwan a kakitidaan, malecad tu ya Ping-cen, atu ya Maliw-ciya sikapulung a kenis, sasitungus tu nu United Kingdom a kanatal makuwan.
1942年2月15日（太平洋戰爭時期），日本占領新加坡，並將之更名為「昭南島」，其中「昭南」一詞取自「昭和年間所得之南地」一文，同時也有「南方之光」和「昭和天皇在南洋之領土」的意思.
1945年9月12日，日本宣布無條件投降，英國重新管轄新加坡，並恢復其名為「Singapore」.
Singsiya
thumb|Hualien
Singapore
laylay(歷史)
i 1942 a mihcaan tusa a bulad sabawlima a demiadan (i nu Taypingyang a nikalalaisan sasitemu), nidebungan nu Dipun kina Singapore, pakayda hantu a maysumad ku nipangangan tu ya (Caw-nan a subal) han, sakaidaw sa (ya Caw-nan) a ulic sa namakay i (Siw-ho a mihcaan a kilac nikaala tu i kasatimulan a lala') i cudad, kutusisa idaw aca ku ya (kamelitan nu edil i katimulan) a imin, atu nu (Siw-ho a hungti i nutimul a bayuanay a kakitidaan) hananay a imin. katukuhan i 1945 a mihcaan siwa a bulad 12 a demiadan, ya Dipun pabinanawlan tu kitakitay nayay ku sakilac tu kademecan pahata tu salngacay a mademec, ya United Kingdom muliyaw aca a pikuwan tu Singapore, kinacacay aca a muliyaw a sipangangan tu ya "Singapore".
kungku- Alikakay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
花蓮市
Singsiya
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Singsiya. u kasalumaluma’ nu Singsiya sa, 725 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,092 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 345 ku tademaw, pakalatu 16%.
minana malatademaw
datengen kina lima a bataan a kamu
Singsiya
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,747 ku tademaw, pakalatu 84%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 13%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%.
minana malatademaw
你要記住下面50句話： cacay, amana pitanam amala sayaway
Singsiya
u Pangcah atu Sakizaya a niyazu'
u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.
kungku- Alikakay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
美崙山
Singapore
laylay(歷史)
1959年，新加坡取得自治邦的地位，李光耀成為首任總理. 期間，李光耀和當時的馬來西亞聯邦政府在種族權利分配上意見不合，李光耀主張「馬來西亞人的馬來西亞」的民族平等方式，反對「馬來人至上」的保護策.
tatayna bangcal balaki
tatayna bangcal balaki 女人，美在老年 atuuday a tademaw pasutatayna udip tatenga u tatayna anu balaki mabayi ku bihid. 很多人，甚至是女人自己，都會覺得女人到了老年就會容顏衰老， udup masumad balaki tu akaddihian身材走樣，人老珠黃，好不淒涼. nika tatenga tatayna balaki tu, iya abangcalay 但事實上，女人到了老年，才是最美的. u mahiniay abangcal caykaw nu limecedan ukaying caypakademec這種美是年輕貌美的年輕姑娘都比不上的！ balaki tu ku tatayna idaw ku babgcal女人到了老年，有一種從容美 atukuhan balaki tu ku tatayna nayay tu ku nu kaing a bangecal widasa u masanu tademawan tu ku wayway.到了老年的女人少了年輕時的嫵媚張揚，多了份矜持的風情. yu nikaudip manikety anu malikeluh tu baluduhay akawaw sa mapacekil ku punu' masinanut ku kawaw.
Singsiya
u Pangcah atu Sakizaya a niyazu'
u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal). yadah ku cidekay itini mueneng.
Shu Qi
thumb|Shu Qi
minana malatademaw
1. 不要試圖什麼都爭第一. tusa, amana pitanam msydih tu kapahay a kapahay a cabay, amana pisayadah tu cabay.
tatayna bangcal balaki
她們在生活中沉穩應對各種急事，一絲不苟，十分周全.
Singsiya
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.
tatayna bangcal balaki
tu ipaladah mamin tu ku kawaw sa sabangsi ku kunipisahemay, mahida u nayiay ku lawdipalafah katukuh ilima nida masinanut ku 每次廚房裡一番忙碌之後，頃刻之間飯菜飄香，看似繁瑣的家務她信手拈來，
Shu Qi
u siwkay niza
Shu Qi (舒淇) (1976.4.16) tatayna, nalecuhan i Taywan. u tatengaay a ngangan sa ci Lin Lihuy. namaala ku yadahay a kawlah i iga atu tilibi.
Singsiya
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Shu Qi
u sulit nu Hulam
舒淇（英語：Shu Qi，1976年4月16日－），本名林立慧，台灣女演員. 舒淇因演出電影《色情男女》而開始廣受注目，以此片和其後的《洪興十三妹》分別入圍第33屆和第35屆金馬獎最佳女配角，並以後者獲第金馬獎最佳女配角獎. 其後，舒淇以《飛一般愛情小說》、《千禧曼波》、《最好的時光》、《不再讓你孤單》、《西遊．降魔篇》、《刺客聶隱娘》等作品入圍金馬獎競逐最佳女主角獎，並憑著《最好的時光》在第42屆金馬獎獲得最佳女主角獎.
u sulit nu Amilika
Lin Li-hui (Chinese:林立慧; pinyin: Lín Lìhuì; born 16 April 1976), better known by her stage name Shu Qi, is a Taiwanese actress and model. She is among the highest paid actresses in China
Singapore
laylay(歷史)
i 1959 a mihcaan sa sikaala nu Singapore a misakaku a mikuwan tu nu udipay a kanatal, ci Li-kuwang-yaw hananay sa malasayaway a satalakaway mikuwanay a tademaw. imahida sa, ci Li-kuwang-yaw a sasitungus tu sakunida a nidatengan mamuciliw atu nu Malaysia a kanatal, iti nu binacadanay a tatungus a sipalecadan caay kakapah ku nisapalalen, u tungusay ni Li-kuwang-yaw sa (u Malaysia a tademaw a Malaysia) a binacadan palecad han ku kasasitudung nu kawaw sa, mihantay tu ya "u Ma-lay a tademaw ku kailay nu kaudip sananay a nidateng" a miading tu cedang nida atu tungus nu binawlan sakay nu Singapore.
tatayna bangcal balaki
mamin ku kawaw masadep, u sinanut, masabalaki kukawa.把一切安排得井井有條，氣定神閒中透著那份從容.
yewcu binacadan 瑤族
namaka caylim katukuh caysiw a seci malingatu pasayda i Taypea atu Liewkuo mabulaw, paluma tu Suli a lusayan ku sakaudip.
Singapore
laylay(歷史)
1965年8月7日新加坡州自馬來西亞聯邦中除名. 於是，8月9日，馬來西亞國會緊急修憲並通過，解除新加坡與馬來西亞的關係，使其被迫成為獨立的主權國家.
yewcu binacadan 瑤族
由15-19世紀開始向泰北與寮國遷移，以種罌粟為生.
Singapore
laylay(歷史)
i 1965 a mihcaan waluay a bulad pitu a demiadan, ina Singapore a kanatal sa, kabulican ku ngangan i nu Malaysia a nikapulungan kalaidaw, kiyu i waluay nu bulad siwa a demiadn sa, ya Malaysia a kanatalay a giinghuy misabilil a pasumad tu hulic mayawas, tu sapihulak nu Singapore atu nu Malaysia a nikasasiketan ani kapulungan, sikayda tu nu mapacici a mala tu nu situngusay a kunida sananay a kanatal.
yewcu binacadan 瑤族
Yewcu, nu Ya-cuo a binacada, u satenesay nu likisian. idaw kumikinkiway sakamusa: tatapangan nu Yewcu namaka sumamaday a Tunyi niyaduan, atu Ciwlicu masasungaay kunuhini, kakilulan nuheni tu tuas han ci Ceyu, Panhu.
Singapore
laylay(歷史)
人口 nu kaidaw nu tademaw
yewcu binacadan 瑤族
瑤族，是亞洲的一個民族，其歷史比較悠久. 有研究認為：瑤族起源於古代東夷部落，與九黎族關係密切，尊奉先祖蚩尤、盤瓠.
Singapore
laylay(歷史)
新加坡是世界人口密度第三高的國家或地區，次於摩納哥和澳門.
yewcu binacadan 瑤族
Cuo-kuo Yewcu a tademaw tu-wal-lim tin lu a mangan “ tusep-caysep mihcaan), nemtu.cay a kilacan idida i Kuonsi “ cay-sip-pic a mangan”, tucay.lim kilacan itida i Hunan “picsep a wangan”. walu a kilacan itida i Kuontun “tusep a mangan”, walu a kilacan itida i Yunnan “caysiw a mangan”, cay.lim kilacan itida i Kuycuo.
minana malatademaw
2. 不要試圖交到一個完美的朋友，也不要交到很多朋友. tulu, miedap tu taw, udip haw icelsng tu
yewcu binacadan 瑤族
Yewcu milauyt tu nalumaan a mueneng, itida i Yenan, Liawkuo, Taykuo amis idaw ku tademaw. u Yenan limsip nu binacada. i Yenan Yewcu a tademaw malakuuy tu enmtu a mangan, u Yenan nu saka siwa a tabakiay nu binacadan. i Tunnanye kanatalan nu midayliay, idaw ku milakuuytay nu Yewcu a tademaw mabaulaw taydan i Amilika, Ciwnanta, Muosike, Fakuo a kitidaan.
瑤族跨境而居，在越南、寮國、泰國北部也分布一些. 是越南的54個民族之一. 越南瑤族人口超過62萬，是越南第9大民族. 東南亞國家排華年代裡，部分瑤族人還飄洋過海移民到美國、加拿大、墨西哥、法國等地.
tademaw nu Yewcu mangaay nika maedes. hina malalid nu tawyaay nu mikuwanay a nipipahpahan atu misainai’ tu nuhenian, hina i buyu’ ku eneng nuheni, sisa idaw ku kamu nutaw tu nuhenian tu “ nai’ ku buyu’ caay kala Yewcu” sa ku kamu, itida i Nalin nai’ ku buyu caay kala Yewcu” tatengaay nunipatuduan u Cunkuo nutipanay u santi mincu. yadah ku nikakenihan nakamuan caay kalecad, idaw ku Mimyi, Punuyi, Laciwyi yadah ku nakamuan. walsep a mihcaan patideng tu Yewwen, u Latingu ku sulit nuheni. milecad tu Hanyi. katuud ku matinengay musakamu tu Cunyi, Mewyi a nakamuan.
瑤族民風比較淳樸而強悍. 由於常受歷代統治者的驅除和歧視，一般在山區居住，因此有「無山不成瑤」之說，而「南嶺無山不有瑤」 更是明確地指出其為中國南方典型的山地民族. 由於分支眾多，語言差異大，有勉語、布努語、拉珈語等多種. 80年代創製了瑤文，用拉丁字母拼寫勉語優勉土語. 通用漢語. 很多人能同時說壯語、苗語等語言.
Yewcu a cudad 瑤族文學
Yewcu wensia a angangangan u niyadu’ a wensia ku satabakiay, u kamu ku sapatahekal nuhini tu nakamuan, sisa inai’ ku misulit ni kilukan, uyda a cacay ku ni sulitan tu nu layak anika cacaliwan a nisulitan, katukuh tu tusep a secian lim nem-sep mihcaan, Yewcu itini i niyadu’ tunikawaw kya idaw kunikasakaput amahelak, sadikuday pala tusa a bataan idaw ku tulu nu nisangaan tu cudadan.
瑤族文學主要是以民間文學為大宗，因為多以口頭流傳為主，所以並無文字記載，僅有部份是以漢文傳鈔，至20世紀五六十年代，瑤族民間文學的采風工作才有組織地開展，其最終成果匯成了23本.
Singapore
nu kamu (語言)
在新加坡的華族社群裏，華裔學生必須接受「英文為主，華文為輔」的雙語教育體制，在基礎教育階段修讀十到十二年的華語課程. 但相對於英語應用能力，華語在新加坡聽說能力還行，「讀寫能力」卻不斷弱化. 新加坡是個閩南人（當地稱福建人）為主的社會，民間普遍使用閩台閩南語，能與中國大陸的廈門、泉州、漳州人，以及台灣的閩南人溝通無礙.
nikapulungan nu Singapore i nu hulam a masakaputay sa, u wawa nu hulam atu micudaday a maylayap tu nu (Iguay nu tungus, nu hulamay ku mamiedap tu sulit) mahtatusa ku sipasubana tu sasalamitan, sakay nu angangan a sapasubana a ngatu sa, a micunus henay tu picudad cacay a bataan katukuh i sabaw tusa a mihcaan, tu nu hulamay a nipatungus a nananaman. nika sakay nu Iguay a nikalalacal tu tineng sa, u nu hulamay i Singapore sakay nu pitengil atu nakamiwan taneng henay, nika u "saasipan atu sasulitan sa" kaselepan ku nicunus sikaliyuhan tu. ina Singapore a kanatal sa nu min-nanay a tademaw a kasasitungus nu kalcapuan, u binawlan sa mananam tu a maysakamu tu Minnan atu nu Taywanay a kamu, taneng a sikalalacal tu nu China ya Siya-men, Ciyein-cuo, Cang-cuo, atu nu Taywanay a min-nan a tademaw masasakamu, nayay ku sikaliyuhan.
但自從1980年代由新加坡政府主導的「講華語運動」
由於新加坡的國家第一語言為英語，講華語運動衹限於華人間推廣，因此爭議較少. 相比中國大陸的推廣普通話以及台灣的國語運動，新加坡的講華語運動更著重在口語方面. 講華語運動影響，連帶出保護方言的反思.
nika namakay i 1980 a ziday sa, sipakay nu Singapore a cenghu a nipililidan a masakamu tu nu "hulam a kamu" a sipilatlat, uyda ni picuduh tu mamusakamu tu nu Hulamay a kamu sa nayay ku mipuluay, kasasedsedan tu a maycuduh tu nu Chaina atu nu Taywanay a sakay nu kanatalay a kamu nipilatlatan sa, nu Singapore a nipicuduhan sa palumata kuyu heni tu nu sakay lawayay a kalalacalan. musakamu tu nu Hulamay a nilatlatan sa, malawlaw tu ku sasiading tu sapapuhpuh tu nu kitidaayay tu a kamu atu nu sikabeli han a maydateng.
新加坡官方使用與中國一致的簡體漢字. 但在1969年至1979年間曾短暫擁有自己的漢字簡化標準，民間以簡體字為主但偶爾也會出現繁體字與簡體字混用的現象. 新加坡的官方文字為英文，因此公函、商務往來和其他經濟業務性質的書信通常以英語為主.