cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
mikukay atu mukan tu ngelu’
nilaculan
i nacila maladay kami tu cabay makaalaay tu satalakaway  u malasaydanay masaupu kami, palita han naku ucanan ku sautiihay apadubana'? usakaydihan sapaicelang ? malecad namin ku patubeli "mikukay".
前幾天我跟幾位師鐸獎的老師聚餐，我問哪一個項目是她們認為最難教的？是現在最需要加強的？她們異口同聲說「感恩」.
sakamusa ku heni, aydaay awawa maliyuh tu mikukay, sisa caay kasaetim, ucacanan anu caykaydih  sa bakah han tu, caypidateng caykaw nidayuman haw.
nipatadu nutaw mahida tu, u kitakit paayaw namin tu henian.
他們對別人的服務也是如此，全世界都要讓他們.
ikukay atu mukan tu ngelu’
madateng aku ku cang-zung pahikukiyan paculil ku mikuliay, na tusa atatukian ku nibahel katukuh tu itataydaan, minulikay, muhalhal katukuh walu, siwa a tatukian mubakel henay ,katukuh satu tataydaan tanungelu’ sat u cay tuwaca kaydih tatacuwa. sisa u tademaw malawpes tu sa tanutanguul sa.
我想起長榮航空無預警罷工，使原本二小時直飛可到的地方，轉機、等機弄到八、九個小時還在飛機上，到了目的地精疲力倦，哪裡都不想玩了. 可嘆人都是在失去了以後，才懂得感恩.
widasa,nikaudip hina likeluh tu utiihay mahida tu, anu sadep sa u mabaluduhay nu kawaw, umatinengay mikukay tu tademaw sa nikaudipan cay kasiimelang tu lawila. nika caay katatudung, cay kahini kita midateng, dateng sa anu sadep sa kapahay tu, idaw ku laecusa tu adidi sa yadatu muwiywiy tu binawlan tayda nabakuwan masasuwait.
其實人生挫折是常態，順利才是意外，一個懂得感恩的人一輩子不會得憂鬱症. 很不幸的是，我們通常不會這樣想，總覺得順利是本分，有一點不滿意便上街去遊行罷工.
tini anu idaw ku punu', anu cay kataneng nu laculi nu punu', utaw makatawal totaan, nikautaw pasayni titaan madateng ibalucu', madangtua, dumasaidaw ku lipahak, cay kaw matatudengay, idaw ku nitanaman tu ungay kina cacay bataan muka tu budu anu hetiken mukasa , hinien yapunu' nida tahekay ku palasit tu cacay bataan amasakaputay a tupaan "anu tusa ku maacakay a butu pakayni i singki  mududuc tu kakanaen, palakapah titaan, anu pina pina pataydan aca tu nu sayawaw a maibukay, ina ni tanaman pabin cacay , mabiyalaw, punu' nu tu-pa-an malingatu cacay bataan cay kataneng, idaw henay ku kakaneng.
這裡有一點大腦的原因，大腦的資源不夠，別人對我們好常被忘記，但是別人對我們不好須牢記在心，以免送命；另外還有一個原因是快樂是比較值，不是絕對值：有一個實驗是猴子每按十次桿就會有一顆葡萄乾掉下來吃，這時牠大腦會分泌十個單位的多巴胺（這是正向的神經傳導物質，帶給我們愉悅的感覺，，幾次以後，突然之間，掉了二顆葡萄乾下來，這時猴子大喜，牠腦中大量分泌多巴胺，當兩顆葡萄乾持續好幾次後，牠大腦中多巴胺的分泌開始減少，回復到只有一顆左右時的濃度，這時實驗者改為只給牠一顆，牠很失望，大腦多巴胺的分泌連一開始的十個單位都不到，雖然牠還是有一顆可吃.
也就是說，昨天的意外驚喜會變成今天的理所當然，最後會變成你欠我的不滿足（unexpected pleasure yesterday become entitled today, and not enough tomorrow）. 大腦使人不感恩，把現在的順利當作永久.
我朋友每天早上替孩子把制服、襪子排好在床上，使孩子起床只要依序套上即可出門. 有一天早上，電話鈴響，她襪子未及放，便去接電話，結果孩子怒氣沖沖質問她：我的襪子呢？你為什麼沒有替我放好？她握著電話筒驚訝得說不出話來，起床穿衣服是孩子的事，做母親的是心疼孩子睡不夠，替他準備好衣物，使他可以多睡幾分鐘. 想不到這個殷勤變成了媽媽的責任，一旦沒有做，便受到斥責. 她從此不再替孩子節省時間. 其實，時間的安排也是成長的功課之一，父母不可以替孩子做太多.
因此感恩需要不斷被提醒，許多宗教團體如基督教在吃飯前要禱告感謝上天賜飯，佛教徒也要唱供養偈. 感恩之心不容易教，心態的改變必須是先有體驗，再有感動，有了感動才能有改變. 切記不可讓應感恩之事變成理所當然.
西諺「因為哭泣過，歡笑才格外珍貴」，人必須先匱乏，才會感恩. 現在暑假到了，父母不妨讓孩子離家去克難營體驗一下沒有爸媽伺候的生活，不要怕孩子吃苦，他們需要體驗一下苦才會感恩，將來才不會吃苦. 有個遊民說得好，「我媽捨不得我吃苦，所以我不懂得吃苦，我不懂得吃苦，我吃了一輩子苦」.
（作者為中央大學認知神經科學研究所講座教授）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
https://www.master-insight.com/%E6%84%9F%E6%81%A9%E8%88%87%E5%90%83%E8%8B%A6/
kakuniza:Uuy411110
alikakay
nilacul
i kasumamadan na idaw ku Alikakay tayni i tapingingan nu nyadu’ nu mita i takubuwan, tayni sa malingatu tu misawcu tu tatayna, u lutungay u biubi han muaala sa tukadan tu ku bili mukan, bakabakhan i umaumahan ku nituukadan tu kidu nu wawa, makadih ku siwaway ahican caay kalalum ku balucu’, matalaw tu ku i cuwacuway a nyadu’, kyu midapu amin tayni i takubuwan mueneng, nanutawya malsupsup tu amin ku nyadu’ i tabakiyay Lidaw, Natawlan Cikasuwan, matalaw tu miliyas i tabakiyay anyadu’, nanutawya caay tu kalipahak ku binacadan nu paynyanyadu’, anu misakakawaw ku binacadan sa, sipakelid sipakelid hantu ku wadiwawa, i misimaway tu adiwawa i luma’, u babalaaki tu ku sitatungusay a mudiput.
misabana' tu tatayna nu binawlan
uduma a sala’tusay atu sakacikiyan  nu  binawlan, misamsaam misabana’ tu tatayna nutau, i umaumahan, anu sa caccaay sa maluk ku tatayna i umaumahan sa, anu lenukan tu ku alikakay sa, malingatu tu misamsam tu tatayna, hicana’misabana’ suma  den nu heni ku pising atu wayway pasungiha’ sumaden, adihsa ku tatayna sa malecad tu malakapahay nu acawa nu udip, ahican  miikkaii, anucacay sa malecad tu mamidang nu udip, kyu masabana’ ku tatayna, cilacila sa sini katengilan tukita tu  mahiniyay a kawaw,  mu sumad  tu pising atu ngiha’,micapi tu tatayna, amed kutatayna masamsam tu nu  udip ahican caay ka sabana’ nu tatayna, sawsawni sa idaw ku mahiniyay  a kawaw inyadu’
na u alikakay ku saka laklak nu sakidaya
anucaay kaw alikakay kumi bulibulay tu sakidaya kaw,caay tu kalaklak kunyadu’ nu sakidayaa, tadaw u sabulibulul ku alikakay, yu caayhen katayni ku alikakay, lihalaykunikaudip nu sakidaya, nanutawyakyu caycaaytu kalaliyas ku sakidays, tah aayydaa ahican naca nasepiyan tu amabuliyas, u duma sa kaykayda satu ku duma anyad’ miliyas, ma ngaleb tu ayda u pancah. kamisa tu miki hahemul tu katuuday tu misa panpancah tu, sasahican kumahiday u sakidaya sa usakidaya kamisa panpabcah enaca, i tida mala puul ku wawa nu sakidaya, tadaw u mabelihay tu tuas kumahiday, upacakayay tu adingu nutuas kumaahidayj a tademaw, an tatenga’ u pancah kisu sa sakamuwamay tukamunu tadapancah akamu, anu matinengay kisu musakamu, anu maliyuh tusa sahica misapanpancah tunikaudip, u tada maliuhay kisu tu kakawsan, sa luwaluway sa misa panppancah, tadaw u mingiduway kisu i panpancahan, mamucelay sa kubabalaki tumahhiday, wycanan misa kalikaliyuh kisu tu tatuasan sa aci katineng tu ku babalaki tu wayway numisu, ya idang isu i udipsa ama paliyun aca, acikaw nutuas numisu kui labuway,sahican
misalekuleku sa misapancah tuudip nu udip.
pupancah hananay nu taw sa
matinengay hakya kisu tu pancah hananay sa wycanan sananay, i kasumamadan mahka tayni ku hulam, u tada taywan kuydaan, makadih  tu  isatipa a tademaw kasenun sa muawaw tu (huan na) saan, makatengil  kita tu huanna (hwan）sa makatengil. kitasa, kasenun sakita macudah sakasan u misa punelay i titaan ku (hwanna)hananay, tayni satu ku tadahulam sa maliyuh
tu (hwanna）hannanay nu Taywan, kyu sulit hantu nu  hitay i tatipeluk tu cudad (番仔) nanutawya salingatu unu hulam tu ku sapiawaw i titaan tu (hwan cay 番仔), maka tengil ku babalaki tu nipiawaw tu (hwancay) sa, maliyuh pa hacuung tu(hwancay) a ngiha’an, kasenun hannu babalaki muasip tu (pancah), kyu katukuh aydag hidahida satu upancah kitasatu, u misapengelay i titaan a kamu kalangangaen ita, ini kungangan iata tu sakidaya sa kaiyan, tatenga’tu nukamu nubabalaki tada upacah sananay a kamuwan. u mahiniyay wyta aydaay maliyah tu kakawaw, idawku nganga ita tu sakidaya sa kaiyan (ngung huan) nuheni asi,
ngangaan, nutaywan anipi sapuenelk ititaanan hansa manamuh, u(tadapancah) han nanay nu babalaki.
na mahida kuni pibulibul nu alikakay
yu hatida tukunipi lutelut nu a likakay i tutaan ma ludaud tu ku binacadan,  malinges tu ku babalaki nunnyadu’ mabales husatu  amin ku binawlan, pa sauou hantu nu tumuk babalak papilubang, matatengitengil tu nabalucu’an, idaw kusananay kasseenunn han midebung nu selal mu bahbah saan, udumas kasenunen ma ngayaw malpacaw atu alikakay ku kapahay, sakamu hantu  nu mapalaway, matineng mudimut kutaw tu udiip sa ahican isu mu patay, hatu nu katuuday, sakamuusatu ku tuumuk anu mahida sa kau mapalaway aca kumi debungay satu, nika sausi satu kuheni tu mapalaway nu nyadu’an cikataneng satuway, satu kuheeni,  anu mahidasa ka tayda aca i timul mi sasuwal hatu nu nu binawlan ku tumuk, hang satu cikatenes iniutu nu ku kamu nu maka timulay, mihang tu kuheni satu, tatenga’ pakatulu a bemiaad iniutu amin ku mapalaway nu itimulay i nyaadu’ nu takubuwan, mahida sa a debungan ita ku nyadu’ nu alikakay satu,beleng satu ku heni. sipakayda nuheni i nutimulan midebung culuk hantu nuheni tapabaw.
i dadan malitemuh ku alikaakaay
itini inipi debungan nu heni sa, idaw ku wakawak sananay mu culi, caay pakadih sakyai tumapalaway,nika maadinumapalaway ku culil nuheni, ba’tung hatu nuheni tu putut, waw satu muungal. matapesi’ nuisi’ katinengan tu kunikaidaw nu alikakay, culuk han nu mapalaway mukilul, makatukuh i aenengan nuheni, makatukuh itida lawp hantu nu mapalaway, inayi’tu kulalaliuwan sadikuday mi palima tuamin ku alikakay sakamu satu tu mapalaway nu sakidaya, amana pipatay i taamiyan liyas hawtu niyam i tini, satu kukamu nyatumuk nu alikakay, dateng satu ku tumuk anu muhida sa, kalam kamen tui miliyas hatunu tumuk kuheni, uydasa muuyuy tu tubinawlan nuheni, mahidasatu kakilu kilul satu maluyaluy mapulung mulaliu, kilulen tu nu mapalaway inudi kudan inaynayi’ ku mulecisay, makatukuh inuwaliyan, mulakuyt tu tubayu, nuka muculil i pabaw nubayu pakay kaki’ nu nanum ku nanum nubayu, nanutawya sasa’ satu ku balucu’ nu binawlan, mahida kunipi palapuul nu alikakay i sakidaya.
nanutawya caay tu kapawanan
nadikudan satu nu alikakay, cacaay tu pakapawan ku Sakidaya tu alikakay, pasuitimulay a nyadu’ inayi’ ku maliyuhay, katukuh ayda mahida tu kasinang nina kungku, tacuwacuwa a nyadu’ nu Sakidaya sa caay kainayay kina kungku, ahican aca tada paylabu i balucu’ nu Saaakidaya kina kawaw, ayda mabuliyas tu ku Sakidaya ayda tacuwacuwa tu mueneng, ayda mabuwah ku Sakidaya u wawa nu heni sa, misanupaaacaah tu amin, kyu pasupanpancahan tu matineng tina kawaw ayda.
kakuniza:Nuwatan o Kumud kakuniza:saydan atu micudaday 2018 kakuniza:kungku kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
Sasapaiyuwan a samar
撒 奇 萊 雅 族 的 民 族 植 物 記 錄 單
Sasaljak
Sasaljak
u sulit nu Hulam: 沙薩拉克部落
Sipazi’
u sulit nu Hulam
十八兒部落
Sasaljak
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Sasaljak. u kasalumaluma’ nu Sasaljak sa, 126 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 282 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 204 ku tademaw, pakalatu 72%.
Sipazi’
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sipazi’. u kasalumaluma’ nu Sipazi’ sa, 126 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 377 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 349 ku tademaw, pakalatu 93%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 28 ku tademaw, pakalatu 7%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 71%, Saysia(SaySiyat) 19%, Pangcha(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.
Sasaljak
u Sakizaya a tademaw
i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.
Sipazi’
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Sasaljak
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Sipazi’
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
Sasaljak
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
Sipazi’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Sasaljak
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung
Sipazi’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-saysanian
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
salaedan(cei): Plantae
panan(men): Magnoliophyta
u inuli nu Tapang
lacul
Wama niyam i pabaway,
nipaluma-saysanian
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
upiz(kang): Magnoliopsida
u inuli nu Tapang
lacul
adasay kanamuhan ku nika kapah nu ngangan isu.
pataynin ku nikuwanan nu misu a kanatal.
nipaluma-saysanian
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
mata(mu): Lamiales
u inuli nu Tapang
lacul
laheciyen ku nizatengan isu itini isasa malecad uya i pabaway.
nipaluma-saysanian
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
sapamat(ke): Acanthaceae
u inuli nu Tapang
lacul
pabeliyen kami tu ayzaay a sakauzip niyam tu demiamiad.
hheoungen ku ngangaw niyam tu pangangaway i tamiyanan.
nipaluma-saysanian
kagak kakuniza(Hulam: ke xue fen lei)
hicahicaay(cong): B. pyramidatum
u inuli nu Tapang
lacul
pauzipen kami a paliyas nayi lacusay.
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
u inuli nu Tapang
lacul
zayhansa, omikuwanay,
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p283
http: //plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=527007010 賽山藍
u inuli nu Tapang
lacul
u madilay kisu a nayi'ay ku pahezekan.
amin.
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄭武燦 台灣植物圖鑑 下冊 2638賽山藍 p1319 國立編譯館主編
中國植物誌 第 70 卷 080 頁 PDF 賽山藍
u inuli nu Tapang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Matay Fuyin 6:9-13
nipaluma-saysanian
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
u holic hananay
ni paculilan nu waicibayke i wanglu, makayza i cinciw ku mipadengay, kapah mimelaw i waicibayke cayay kacal a kamu, sa matineng tu kita i cuwa ku sizumaay, wuza ya sizumaay ni tiliccan atu ni sakamuan i zawu ku macatay.
alupal
u zuma a kamu(其他語言):
thumb|alupal
u holic hananay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
2.^ 列夫·葛羅斯曼（Lev Grossman）. You — Yes, You — Are TIME’s Person of the Year. 《時代》. 2006年12月5日 [2012
u habay hananay
u habay hananay （小米）
thumb|Japanese Foxtail millet 02
siwkay a lacul
Pakayni ikamu tu “habay” u lalengatan itiniay i dietu adihay ku kasasiluma a katinakuan a kamu, du’du ini i laenu; izaw ku cecay a demiad, malalisan ci Nakaw, dengkini madu’eng, caenget ku tangila, tanu limaen niza mingangiwngiw ku tangila, mangaiwngiw ku cecay masakimuluay, yatu belet han niza a mibahekul. izaw ku pina a demiad, tuya pibahekulan niza malengaw ku pina a lengus, ciheci satu, alaen ku cecay a palahekad, tuyana tu i, saadihay satu ku mimingay a masacecacecay, ala han ni Nakaw ku cecay, cikciken a misaadihay, padpad hank u cecay, palahekad sa tu cecay dangah a misahulu, malaemi edid tu ku heci, nama cikcik tu itiya, uya edid emi i, anu nengnengen hatu namacikcikay mansa izaw ku kinacikcik a tulis.
iayaw ku liteng na izaway hu ku maluay i ci Langasan, kahubucan ni cilucidal, painien tu manmaanan a sapaluma, pakabana’en hu tu pinangan tu sasamaanen a paluma ku edid mikecu. u luma satu a kamu pakayni i maciwciw nu Sakizaya, izaway ku kamu tu belac mala ciyakay sanay a kamu; itiya hu, izaw ku cecay a ba’inayan a wawa ci Chiyaudai ku nganagn niza, tu demidemiad deng minukaay aca ku demak niza. u sapilileng niza tu ’acucul u kaeled, cahu cahu malaheci tu nila a mikalkal ku kakahaday a buyu. paluma tu ciyak atu ’auk, maluhem kuya ciyak atu mieikes tu ku ’auk i, masadak nai ciyak ku belac, masadak aca nai ’auk ku diyaung, saka u tada ci habayay ciniza i niyazu’. Cahu cahu mapuyapuy ku babahi mahubuc sa u ’unel ku wawa.
nipaluma-liniytung, liniytong
liniytung, linitong
(俗名：臘樹、濱桐)
u habay hananay
u sulit nu Hulam
粟（學名：Setaria italica），亦稱粱、稷，在中國俗稱小米，屬禾本科狗尾草屬的一種農作物. 早在新石器時代就已經被種植，在青海遺址中也有出土. thumb|কাউন ক্ষেত
ak’ak
kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Kinbu u Watan 縮圖|ak’ak (烏鴉) ak’ak (烏鴉)
nipaluma-liniytung, liniytong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
ak’ak
kakaliman(摘要)
烏鴉是鴉屬（學名：Corvus、英文：Crow）鳥類的通稱，屬於雀形目鴉科，是很多城市非常常見的鳥. 烏鴉是最聰明的動物之一，能提前制定計劃
u ak'ak tadaak'ak hananay masatezepay a ayam, sawsawni maadih i tukay ku tuud maadih mabahel u kapahay ku tangah, matineng mikiayaw milucek tu kakawaw.
misateked (分類)
被稱為烏鴉的鳥可以指的多個物種，比如喙粗壯的巨嘴鴉、喙較細的小嘴烏鴉、鼻區裸露的禿鼻鴉、在西方比較常見的渡鴉.
u ak'ak aayam katuud sa sidwmaay izaw ku tabakiay a sangecuc, izaw ku adidi'kay izaw ku masapucuay nu cihek, iyadah i saetip a maadih mabahel.
u minadu'an nu ak'ak nu ak'ak sa, makaala ty cacay a ladubu izaw a min i tahabun nu kitakit, u mana' nlay tu a ayam sakaputay, u canacananay a kanen a ayam, sisa kalamkam a mananam tu kasumad nu demiad.
家鴉（學名：Corvus splendens）又稱家烏鴉、可倫坡鴉，是亞洲常見的鴉科鳥類，屬定棲和群居動物.
luma'ay a ak'ak ak'ak han ku ngangan Ke-lun-pi-ya, saiyadah maadih i ya-cou u aym ku sausi masa upu ku ni eneng mapulungay a adupen.
牠的大小介乎寒鴉和小嘴烏鴉之間，約40厘米長，但比這兩種鴉類為瘦小. 家鴉的額、冠、喉的毛色深黑而富光澤，頸和胸呈淺灰褐，翼、尾和足部則為黑色. 而不同地區的家鴉，喙的厚度和毛色深淺，皆略有不同.
sakacaay kalecad nu tabaki tu adidi'k sa izaw ku 40 li-mi a tanaya' nika mikiadidi'k tu ak'ak ku udip, makudus a ca nika tabaki ku pising atu adiping, iyabanuh nu liel sa lumeni; tumeli' u liel atu baluwang, kala abuabuwan kukulit, sakubad atu kikul u kuku' lumeniay yamin caay kalecad tu tada ak'ak yakibetul nu sangucuc atubanuh sa misiteked.
新喀鴉（學名：Corvus moneduloides）是鴉科鴉屬的一種，為新喀里多尼亞的特有種. 該物種的保護狀況被評為無危.
Sin-ka-ya (mitesekay a nipangangan: Corvus moneduloides) nu cacay a kukakausan u Sin-ka-li-duo-ni-ya-da-te-you-cung inaayam audahkeday tu kunikaudip adiput.
新喀鴉的平均體重約為279.0克. 棲息地包括耕地、亞熱帶或熱帶的（低地）濕潤疏灌叢、亞熱帶或熱帶的旱林、亞熱帶或熱帶的濕潤低地林和亞熱帶或熱帶的（低地）乾草原.
Sin-ka-ya a bat'ket sa 279 ke, aidangan nu heni i umaumahan a kutiay suemetay i yadahay ku lutuk imasatukusay maacakay analinabuwan.
細嘴烏鴉（學名：Corvus enca），是鴉科鴉屬的一種，分布於汶萊、印度尼西亞、馬來西亞和菲律賓. 該物種的保護狀況被評為無危.
細嘴烏鴉的平均體重約為251.0克. 棲息地包括城市、亞熱帶或熱帶的濕潤低地林、亞熱帶或熱帶嚴重退化的前森林、亞熱帶或熱帶的紅樹林和耕地.
u a didi'kay ku laway a ak'ak i ya baeket sa 251 ke, aidangan nu heni sa ilumaluma'an tanengay ku caledes i suemetay enal kilang, i yamasumaday a kilalangan Ya-re-day caladesay sumanahay a kilakilangan a lala'.
lalangawan (文化)
cin-wu (金烏)
漢朝壁畫中的金烏（三足鳥/朱雀）
在中國古代神話裏，紅日中央有一隻黑色的三足烏鴉，黑烏鴉蹲居在紅日中央，周圍是金光閃爍的「紅光」，故稱「金烏」，是帝俊和羲和的兒子，原本有十個，住在東方大海扶桑樹上，每天輪流讓母親羲和駕日車帶他們上天值日，後來十兄弟不滿先後次序，十日一同升天，烤焦大地，被后羿射下九個，只剩一個
nikulidtan i liling nu lama' cin-wu (tulu kukuku' kakaymawan a ayam)
imatiya izaw ku patinaku i China, i teban nu sumanahay a cilal sa izaw kya cacay tu tuluay a kuku' a lumeniay ak'ak sa, iteban niya sumanahay, u liwliw sa yamisa bili melitay, kya nipangangan ku cin-wu han, u wawa ni Di-cung atu Si-he. cacay a bataan kya wawa i walian a bayu i pabaw nu tabakiyay a kilang. tu demidemiad palaliyun han nu wina miladay tatacuwa pabahel, idaw ku cacay a demiad sicaayay kanamuh niya malkakaay tu nika saiyaway atu sadikuday, itiya cacay bataan ku wawa mabeleng kya cacay a bataan a mubahel akutiay a demiad, iya sasiwaay mapana' nu mipanaay cacay tu ku liwan.
u di'tu a ak'ak (神鴉)
中國：在清朝，紫禁城內有清朝皇室飼養的一群烏鴉被當做是神鴉而被禁止傷害(愛新覺羅一族的始祖凡察曾被烏鴉所救)，並精心飼養.
China nu sumamad lueteman u kakidaan nu hung-ti labu nu luma' iyadah kya nipahabay tu ak'ak u di'tu a ayam, sakuhen a mana pipatay saan, Ay-sin-cuy-lo a binacadan saayaway a babalaki nu nipalekal tu nu ak'ak saan sisa limu'uten nuheni a pahabay.
英國：在倫敦塔也有一群烏鴉一樣被禁止撲殺和傷害，並且由守衛倫敦塔的皇家衛士保護.
United kingdom i Lun-tung i ya masaupuay a ak'ak la'tus mizakep mipatay u padihingay tu hutiy ku midiputay.
日本：在日本，烏鴉被作為吉祥之鳥所供奉，被日本人當作「立國神獸」. 烏鴉曾作為日本足球代表的象徵，日本足球協會採用八咫烏（三足烏鴉）圖案當作會徽，參加世界盃足球賽的日本隊員的球衣上就繡著八咫烏.
i Japan salisinan kya ak'ak u pakalemeday tu kanatal sa iya mitukuday tu mali, misiay yai tacuwacuwa u ak'ak ku makunuhen i baluwang walu a batac tu luway kuku' a ak'ak a milabu a midademec sapidemec i tawan kya ak'ak sa.
u la'tusay sanay (負面的象徵)
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
satangahan nu ulic
sapatengil i titaan: Milaedis
ak’ak
lalangawan (文化)
idaw ku musakamuway nu lalangawan u sakalemed ku ak'ak a ayam sa, nika sa nu Yin-ti-an a lalangawan a nipiadih u la'tusay sa u ak'ak a ayam. malecad tu pakaicelangay sa, nika sa anu u pakaicelangay kya ayam sa akay u kamukamu sa a cacay.
u habay hananay
u sulit nu Amilika
Foxtail millet (Chinese: 小米; botanic name Setaria italica, synonym Panicum italicum L.) is an annual grass grown for human food. It is the second-most widely planted species of millet, and the most important in East Asia. It has the longest history of cultivation among the millets, having been grown in India since antiquity. According to recent research, it was first domesticated in China around 6,000 BC. Other names for the species include dwarf setaria, foxtail bristle-grass, giant setaria, green foxtail, Italian millet, German millet, and Hungarian millet.
nidatengan nu wawa
kakuniza:Uuy411110
ak’ak
lalangawan (文化)
在中國古代，有一說因為烏鴉能嗅到腐敗和死亡的氣味，被認定為不祥之鳥.
alem
u zuma a kamu
u kamu nu Zipun：パンゴリン
ak’ak
lalangawan (文化)
nika i sumamad idaw ku kamu i China u ak'ak matineng kya cihek misanek tu angetulay atu mapatayay sisa kakatalawan a ayam han.
alem
tinaku a kamu
穿山甲，中國古稱鯪魚、鯪鯉、鯪鱧，是穿山甲科（也稱鯪鯉科，學名：Manidae）的一類哺乳動物的統稱，屬鱗甲目（Pholidota）下唯一的科，現存 3 屬 8 種，分布在亞洲和非洲的熱帶及亞熱帶地區. 它們從頭到尾披覆著魚鱗般的角質甲片，穴居夜行，以白蟻為主食.
nidatengan nu wawa
kakiliman
nidatengan nu wawa
u habay hananay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
尹建中，1994，《臺灣山胞各族傳統神話故事與傳說文獻編纂研究》. 臺北：內政部.
行政院原住民族委員會，1999，《臺灣南島民族起源神話與傳說比較研究》. 臺北：行政院原住民族委員會.
alem
lalangawan (文化)
關於穿山甲最早的記載見於《楚辭·天問》：「鯪魚何所」，東漢學者王逸註：「有四足，出南方. 」北魏人高祐因認出穿山甲而聞名. 南朝醫學家陶弘景《本草經集注》認為穿山甲「能陸能水，日中出岸，張開鱗甲如死狀，誘蟻入甲，即閉而入水，開甲蟻皆浮出，圍接而食之. 」明朝醫學家李時珍則準確指出穿山甲不是以鱗片誘蟻，而是「常吐舌誘蟻食之」.
sakay nu alem a masulitay nu ulic a likisi sa, sayaway sikaadih i cudad nu "Cu-ci Tain-wen" (《楚辭·天問》)：「鯪魚何所」，ya i 東漢nay nu hulamay a saydang ci Wang-yi (王逸) misulit, "piadih nida sa idaw ku sepatay nu kuku sa namakay i nutumulan sa". 北魏人 i piuyeay a tademaw ci Kaw-you-yin (高祐因) idaw ku pitapal nida tu alem a kasingangan i hekal. i kahulamay a malaisingay a tademaw ci Taw-Hung-Cing (陶弘景)《本草經集注》nipakayku nida u alem sa (taneng i tukus saungay taneng i nanum a maudip sa, i demiad mucelem i teban nu kalahukan itawya a muculal, mucebal tu lingidisay a kanus sa mahida u mapatayay, misabana tu aayad micumud i laway nida, mamin tu sa mucelem aca siidep ku laway, anu mangalay sa munabaw a milaup tu aayad ). i 明朝 milisaydangay ci Li-si-cen (李時珍) idaw ku malucekay nida a nikingkiwan tu sapatudu u alem sa caay kau nu lingidis ku nisabana tu aayad, ya u hina pasema’ tu misabana tu aayad a mukan.
(保育情況)
2014 年 7 月，由倫敦動物學會主持的IUCN紅色名錄物種存續委員會穿山甲專門小組，指出穿山甲是目前全世界最常被走私買賣的哺乳動物. 所有穿山甲都面臨巨大的生存威脅，其中中華穿山甲和馬來穿山甲被IUCN 評估為「極危」物種，非法走私的活動極為猖獗. 隨著亞洲的4種穿山甲數量銳減，走私貿易商家已轉移目標至非洲，以滿足市場上的龐大需求.
i 2014 a mihcaan pituay a bulad, u nu Londonay sakay nu aadupanay a masakaputay nipacukatan a matatengl tu ya IUCN hananay, ya sumanahay a nipacebangan tu tuudtuud nu alemay ya mitesekay a uyeyenhuy, idaw ku nipatuduan tu alem iayda sa masanu kitakitay u sanisani sananay a mapalalicay tu sasiwbayen tina micucu’ay a aadupan. kahaminan nu alem maysuayaw tu pihacengay katalawanay sikaudip tu lihat, satusa ya cunghuwa hananay a alem atu nu Malaysiaay a alem pitapal nu IUCN sa u ( pihacengay tu a malawpes sa ) ku nikasaditan a lanaw, u caayay sululenay a sunuk sananay a mamapacakay sa micidek ku sikabangbang. kakilulen tu nu Ya-couay a alem maselepmaselep ku sasausian nu alem sa, u mahidaay mamisiwbayay tu sapacakay sa, malimad tu taydaen i Africa ku nipalumata, sakadem nu kasilungucan nu iciba tu kiyadahay a nikaydihan.
wayway a nikasaditan (形態)
穿山甲體長約30–100cm，尾長約等於體長甚至超過體長，雄性的體型稍大於雌性. 背部拱起，頭小而尖，吻部細長，無牙齒. 四肢粗短，有銳利的鉤爪用以刨土挖洞. 除腹部外，通身遍布瓦狀角質鱗片，受驚時會將身體蜷縮成球狀，依靠背部的鱗片保護腹部. 舌頭極為細長靈活且帶有黏液，便於舔食白蟻. 大型穿山甲的舌頭長度超過40cm，但直徑僅有0.5cm. 和大食蟻獸、花蜜長舌蝠一樣，穿山甲的舌頭並未附著在舌骨上，可穿過咽部通入胸腔.
ina alem hananay sa nikatanaya’an nu udip sa makaala tu 30-100 cm, u kikul nida sa mahida u nu udip katanayu singasiw tu katanayuan ku udip nu duma, u tama sa kitabakian ku nu laangay a udip. masapukaw ku kulul, adidi ku tangah masadicem liwliw nu laway sa masatanayu, nayay ku ngipen. sapatay nu kuku sa apuyu nika kidemu sa, kaidawan nu sinang nu kanus u sapikutkut tu bunak a misabuhang. u bili ku nayi’ay u udip sa mamin idaw ku lingidis masa u kawalala adihen, anu mapatawit sa masukut ku udip mahida u mali hepec sa masakimulu, miida tu kululay a lingidis mayading tu bili nu udip. u sema nida sa micidek ku nikatanayu pasu kalawkaw sa pasema sisilsil tu ngangay, u sakacaluway nida a munacnac tu aayad. u tabakiay a alem sa mangasiw ku 40 cm katanaya’ nu sema’, nika u nikaahebalan sa 0.5 cm adada. sikalecad nu ya mabukahay a mujkanay tu aayad a aadupan, atu ya micepcepay tu sicedam nu balu a padaduki, u sema’ nu alem sa, cayay pidepit i ukak nu sema’, taneng saan a picaliway pabesut sa micumud i baluwang.
u nina’ (習性)
穿山甲棲息在亞熱帶地區和熱帶地區的山區森林、灌叢等環境，晝伏夜出，白天睡覺時會抱成球狀. 作為夜行動物，它們有良好的嗅覺以協助尋找昆蟲等食物.
ina alem sa sikangaay a kakauipan nu heni sa iti Yacoay kalacaledesan a buyu’buyu’an, atu sinanumay a pibasbas a kitidaan, mabi’ i demiadan u labi’ ku sasaungayan, i demiad a mabi’ sa mahida u miabibiay tu mali masakimulu. masa u nu labiay a musaungayay a aadupan sa, kaidawan nunuheni ku maylayyay a misanek, u saedapan nu heni a mikilim tu kangalayan mukan tu cilekay.
nidatengan nu wawa
kakiliman
inakungku cay katanayu’…mahedek tu kita namikuli kanca piadihi, sumaden ku udip kya muliyaw aca maudip.
alem
sakay nu sapaiyuay a aca (藥用價值)
傳統中醫以穿山甲善於穿鑿洞穴、開通道路的特性，認為其鱗片有通經活血並幫助產婦通乳（催生乳汁）的功效，但現代研究發現其主要成份並無特別之處，僅為普通角質，與人類指甲成份相近. 此外，偷獵者為方便運送穿山甲或為保持其活力，會為穿山甲注射各種鎮定劑、興奮劑及重金屬等，以便非法商販維持賣相，而這些污染物質會令進食人士的肝腎功能受損傷.
nidatengan nu wawa
kakiliman
＜兒子的理念＞故事不長... 退休的我們更應該看「改變是使自己重生」！
alem
sakay nu sapaiyuay a aca (藥用價值)
nu satuducay a kampuyaku sa u alem hananay mitesekay a mukutkut tu buhang, atu mubesul tu sapadadan a kahidaan, nipitapalan sa mikayku tu ya lingidisan, idaw ku sapaculil tu idang atu mamiedap tu mulcuhay nu tatayna sikaidaw nu salang (patumes tu salang nu cucu’) a sileku, nika iaydaay a ziday nipikingkiwan sa, nayay ku kaadihan tu satatungusan a micidekay a yubungan sa, uyda sa u sikalecad nu kanusay a iyubung. tuyni sa, miubiay a tademaw sa sikaydih a caluwayen a miupang tu sakakumced nu alem, ciwsiyaen nu heni ku alem tu sasasatedep a sapaiyu, atu sakanglep tu kasaungayan atu baketay a sicamulay tu kimmay a sapaiyu, sikatanektek nu hekal a adihen talakaw ku aca sa, ina mahiniay a nicunusan tu mauningay sa, anu makaen tu nu tademaw sa kakayda a satu ku atay maduka hakay pihacengan ku kaimelangan.
ak’ak
lalangawan (文化)
有一說烏鴉因其顏色和叫聲，多作為不吉祥的象徵.
alem
u kalihalawan patalaw atu saadingan tu sapadutuc (威脅及保育)
穿山甲在非洲及亞洲均被廣泛獵殺，以作為食物及傳統藥物使用，因此無法完全杜絕. 多個物種在其原生棲地均大幅減少，包括大穿山甲、中華穿山甲及馬來穿山甲等. 所有穿山甲均被列入《瀕危野生動植物種國際貿易公約》附錄二內，表示任何從野外捕獵的商業用途均被禁止，當中為商業目的之貿易而自野外取得之印度穿山甲、菲律賓穿山甲、馬來穿山甲及中華穿山甲之標本，其年輸出配額均為零. 個別物種在多個不同國家及地區均禁止出口及貿易，包括孟加拉、中國大陸、印度、寮國、緬甸、尼泊爾、台灣、泰國、馬來西亞及越南等地都有保護穿山甲的法例.
ina alem iti Africa atu i Ya-cou malcad tu a masanina’ a piadupan, malakakanan atu sipisanga tu sapaiyu nu kangpuyaku, kyu nayay ku sapitena tu nikahinian. yadah tu ku masasengiay nu alem iti sikaudipan a kitidan sa mananunut tu a dakepan sikaselep tu ku kabuwahan, pasu ya Tacuwan, Cung-huwa hananay a alem. kaidawan nu alem sa mamin a mapahulic tu ya《瀕危野生動植物種國際貿易公約》mamalawpesay a aadupan atu lahaday a lihat saku kitakitay a kapulungan makakelec a hulic, sitatungus tu sakay hekalay a nikaadupan maminpuluen caay pisulul tu a miadup, i labu sa sakay nu siwbayay a nikadih sa, namakay i hekalay a nokaala tu nu Indiaay a alem, u nu Philippines a alem atu nu Cung-kouay a alem masangaay tu u sapabacuanay a aadihan, i paymihcaan sa malazilo ku sipatahkal a papacakayan. kasasidumaay nu alem sa sipuluen nu pipnpinaay a kanatal a mietel atu sikala’cus a palalacay tu pisiwbay sakay mawli a kawaw, kahinaan a kanatal sa idaw ku nu Mung-ciya-la, nu Cung-kuo, Ing-tu, Liyaw-ku, Mian-tyen, Ni-pu-el, Taywan, Tay-len, atu Ma-lay-s-iya atu Ye-nan, idaw amin ku sakay nu alemay a saading tu nipahulican.
ak’ak
lalangawan (文化)
u kakapahay sanay (吉祥的象徵)
alem
sakay nu libungay sikalalekalan a nipatelidan (Sars-Cov-2病毒宿主假說)
有消息指穿山甲可能成為傳播嚴重急性呼吸道症候群冠狀病毒2型（SARS-CoV-2）的中間宿主. 2020 年 2 月，華南農業大學官方微信公眾號發布簡訊，從穿山甲中提取的病毒的遺傳序列與 SARS-CoV-2 的遺傳序列相似度為 99%. 然而，其最終發表的論文結果顯示，從廣東繳獲走私的馬來穿山甲中分離的相關病毒在受體結合區域（RBD）與 SARS-CoV-2 有極高相似性，只有一個非關鍵胺基酸的差異，全基因組相似度為 90.1%.
idaw ku satebulan a nipatudu tu ya alem u mamilaliday sa ku pihacengan a tatungusan, mahidaay u sakainayi’ nu pihanhanay a imelang mapangangan ayda sa ya sakatusaay (SARS-CoV-2) masalamitay nu cilekay a libang sa, i 2020 a mihcaan sakatusa a bulad, ya Nanhuwa a tabakiay a cacudadan nu kanatalay a nipabinawlan tu ya satebul, sipakay i udip nu alem a muwala tu sapikingkiwan sa sikalecad tu 99% nu SARS-CoV-2 a mapadutuc sa ku kasasengian
ak’ak
lalangawan (文化)
在中國古代，烏鴉常喻為慈、孝的象徵，代表眷念父母教養恩情. 「烏鴉反哺，羔羊跪乳」
alem
sakay nu libungay sikalalekalan a nipatelidan (Sars-Cov-2病毒宿主假說)
satusa, katukuh i sanudikudan sa nipalekalan tu nu lunun a nikasaheci piadih sa, na makay i Kuwantung a kenis a nisabanaan sunuk sananay a miungpang tu alem, u ya masakiketayay a ledek nu udip sa pulung han tu ya bulukuay a kitidaan (RBD ) atu nu SARS-CoV-2 kaidawan tu kalalecad sa, tada cacay ku ya masadumaay nu nayay ku kangki’, u sakay nu ngangasawan a pilas a kasasengian sa makaala tu 90.1%.
nidatengan nu wawa
nilaculan
nidateng nu wawa misulitay; tang-min-ta《兒子的理念》作者：唐明達
alem
sakay nu libungay sikalalekalan a nipatelidan (Sars-Cov-2病毒宿主假說)
另外，香港大學公共衛生學院新發傳染病國家重點實驗室管軼教授、廣西醫科大學胡艷玲教授發表論文類似論文，在從中國南部反走私行動中廣西查獲的馬來穿山甲之中，發現分離的病毒株與目前感染人的毒株序列相似度在 85.5% 到 92.4% 之間. 推測指出馬來穿山甲可作為新冠病毒中間宿主，再經由食客感染人類，以至於疫情在武漢的交易市場爆發. 但湖北並非任何一種穿山甲的棲息地，因此新冠肺炎最初宿主應該與穿山甲不直接相關. 如果穿山甲是病毒宿主，獵戶與相關運輸工人，以及廣西反走私隊伍會最快受到感染.
nipaluma-saytaw
saytaw
(俗名：山羊蹄、酸不溜、酸姜、山波菜、野波菜、酸木通、水牛舌頭)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p256
kakuniza:nipaluma
nidatengan nu wawa
nilaculan
Mahkamahedek kaku namikuli, tudedemiad muculil kaku misanpu,. Katukuh tu kalahukan. Tapuku alaw mabahil ku sulda, cumud sakaku tu patuwamiay, cayhenay kaw kalahukan, nuayawa nu patiyamay aku acacay ku labang.
alem
sakay nu libungay sikalalekalan a nipatelidan (Sars-Cov-2病毒宿主假說)
u duma sa i nu Siyang-kang pasubanaay tu nu sakakumcedan a tabakiay a cacudadan pangiha, tu nu sakalaliday a nipitanaman i tatudungan ci Kuwan-yi’ a sasaydangay, i nu Kuwan-siay a sasaydang ci Huiyen-lin patahkal tu kasasengian a lunun, na i Cung-kouay nu timulanay a nikadepaan masa nu Ma-lay-si-yaay a sa, mapaadih tu piliclican tiya siledek nu libung atu nu aydaay ya sing-kuwang hananay a libung sa idaw ku kasasengian tu 85.% kacakatan tu 92.4 nu palasubu. nipitapalan sa ina Malay-siyaay a alem u nu kalalekal nu libung pidekuan a sitatungusay sa, sipakay i nu kaen sapalalit tu tademaw, kyu iti U-han a kitidaan nu iciba’ ku sayaway a mulatlat ku libung. nika ya iti Hu-pye a buluku caayay kau nu alemay a nanina’an a sikaudipan, kyu ina sing-kuwan hananay a libung sa nayay ku masakiketay nu sapatudu tu sikatatungusen. anu kaidawan nu libung sa ya mayadupayay a tademaw atu mamiungpangay, atu ya nu Kung-siay a misabanaay a masakaputay sa, pisuayaw tu libung a nipalalid sa hakay u sakalamkamay a mapalalid.
nidatengan nu wawa
nilaculan
我剛剛退休，堅持每天的散步. 已近晌午，天空飄起了雪花，索性鑽進一家拉麵館，可能是還沒到飯口，餐廳只有我一個顧客.
alem
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay
nidatengan nu wawa
nilaculan
Awawsakaku tu cacay akaysing nu tuwami, kalamkam iniwtu itakal, alasakaku tu daydam,belun han aku atu su pakiwakiyu, sanagcal sakaku mikabitu akuti’ay a kabi kapah ku dateng aku.
我要了一碗拉麵，很快就端了上來. 自己往熱氣騰騰地面裡放上少許辣椒油，再倒上點兒陳醋，美美地喝上一口熱湯，好不愜意.
imahini, idaw ku sidikucay tu nubanuh amasakapahay, eneng sa nuayawan aku, malecad tu aku mikan tu tuwami, miawaw aca tu tusa alami’atu duma, miawaw aca tu bilu, adih han mahida ukatuuday.
這時，進來一個穿著羽絨服的青年人，坐在了我的前面，和我同樣要了一碗拉麵，卻點了兩個炒菜和兩個小菜兒，又要了兩瓶啤酒，那排場應該是幾個人的席面.
ngaliwngiw sakaku; mukan tu tuwami ahica cay kabudul saw, kapah kunikan, hani palawpes sat u kalisiw, yadah kuni piawaw tu lami’, palawpesay sa? yah, cakatineng kaku, aydaay atademaw tada palawpesay.
自己心裡嘀咕著：吃一碗拉麵本來就解決了饑飽，又吃得蠻好，幹嘛花這麼多的錢，點這麼多的菜下飯，這不是浪費嗎？唉，不理解，真是看不慣現在擺譜的人.
Yasidikucay tu nu banuhay mapuut nu tupel ku bihid kiyu cay kaadih ku wayway cimayhakiya kidamasakapahay sa kaku, katinengan tu umasakapahay, mahini sa madateng aku ku wawa numaku dateng sakaku anumahini kuwawa aku kapalawpes, caay kakupisulul !
ak’ak
lalangawan (文化)
i tida i China sumamad u ak'ak u u pakaadaay a ayam, midayli tu babalaki, paayaw tu nipadihcuwan "makahateng tu paayaw nu wina sisa malacad tu wawa nu sizi micucu".
nidatengan nu wawa
nilaculan
由於羽絨服帽子的遮擋，看不清前面的人是誰，但能看出是個青年人. 這不禁讓我想起了自己的兒子，我的孩子要是這樣奢侈，我是絕對不能答應的！
Mikabu tu kaku tu tuwami hamin han naku pakay bili, amulekal tu kaku sa, pakayda sakaku nuayawan niya masakapahay, miadi umahicaay ku mahiniay akakitaan amasakapahay, mukan sa hatida tu kunipiawaw?
我連喝帶扒拉一碗拉麵很快下了肚，在離座時，特意從前面那個青年人身旁走過，看看這是何等的闊少，吃碗拉麵能有這樣大的排場？
kungku-namaka Itasaw
Itasaw a kungku
nidatengan nu wawa
nilaculan
Kasinil sa kakumiadih maenuc aku ku hanhan, cay kaku palutatenga, ina kakitaan amasakapahay alaw han u wawa aku!, aybiyalaw adih sa kiyawaw takuwan namudikec tu kupu padeng sat u matawa miawaw takuwan “ama!”
ak’ak
lalangawan (文化)
吉祥之兆
kungku-namaka Itasaw
nilacul
i sumamad i tiza i tebanay nu buyubuyuan nu Taiwannn sa, izaw ku Itasaw a binacadan a tademaw mituk (paluma) tu kubkub u sakauzip.anu ccacay ka mawmahan, ci lawad tu sa tayza i buyu miadup, anu caay  piadup sa tayza i sauwac mibuting, kalimulakan tu kauzip nu heni.
ak’ak
lalangawan (文化)
中國古代亦有以烏鴉為報喜之説.
nidatengan nu wawa
nilaculan
冷眼一瞅，讓我吸了一口冷氣，怎麼也不敢相信，這位闊少竟然是我的兒子！兒子看見了我，放下手中的酒杯，笑著叫了我一聲：「爸！」
kungku-namaka Itasaw
nilacul
nika, namahica sa cacay a demiad, ya tapuku tuwa sa (mapangaw) kelengkeleng caay sa katezep mahiza u mabeladay ku tapuku. hang, i tawya demiad tansul sa nayay tu maazih ku cilal atu bulad caay katahekal, i cuwaay hakiya milimek.
sakalamkam han mitihiw taluma‘ I niyadu‘
inasayku catu katatudung ahican maudip, sakalamkam han mitihiw taluma‘ I niyadu‘ anu caykisu palutatenga, adihen may kinasulit.這個社會沒法混了，還是早早退休回鄉下. 若你不服，那就看看下文⋯⋯ yacabay sa u saydan nu misulitay tu cuda, sakamusa cinida aydaay a micudaday caykalengin sa u malasaydanay maseneng kaku. 一朋友是小學語文老師，他說現在學生的語文水平連他這當老師的都不得不服. miseking tu sulit idaw ku matahulay, adihen may hican nina adiwawa kunipisulit pasasuala tu sasakamuen. 學校語文考試句子填空，看看小學生們是怎樣對出下句的…… tatuluay malecaday ku sabek [“三個臭皮匠”] misulit ku micudaday 學生填 malecad namin ku sanek [“味道都一樣”] pakuyucay pakuyuc tu kuudip [“窮則獨善其身”] misulit ku micudaday學生填 kakitaan lalimuwang sa kuacawa. ["富則妻妾成群”] anu idawku dihing katukuh tu balaki [“天若有情天亦老”] misulit ku micudaday 學生填 anu idaw ku dihing matabal mapatay [“人若有情死得早”] ubuduaepah malaulabi a kupu [“葡萄美酒夜光杯”] misulit ku micudaday 學生填 yadah ku kalisiw lalimuwang sa ku kaying [“錢多美女一大堆”] itawya uhitay henay malakapah [“想當年，金戈鐵馬”] misulit ku micudaday 學生填 adihan ,palemangsa matatiik [“看今朝，死纏爛打”] tatusa matenes masasumidang [“兩情若是長久時”] misulit ku micudaday 同學填 u kadadapuan ayda [“正是應該同居時”] katukuh kucuda amicukaymas mabidang inayien [“書到用時方恨少”] misulit ku micudaday 同學填 lawpes tu nubulad caykataneng ku kalisiw. [“錢到月底不夠了”] tingalaway ananum u bangencalay a balu ku tahekalay. [“清水出芙蓉”] misulit ku micudaday 學生填 kaluwaluway nu sayku idaw ku matalulay. [“亂世出英雄”] palita hacuca ku biyalaw sa [“問君能有幾多愁”] misulit ku micudaday 同學填 mahida cacay atiwiy u aledahay aepah. [“恰似一壺二鍋頭”] winisa mangaleb . 這個更絕了！ namakaamisay abali caypaka iyup tu balu. [“東風無力百花殘”] misulit ku micudaday學生填 u zen-sen sapicunus tu kapah nu udup. [“人參補腎固精丸”] pakatawa tu katuuday a babalaki, pakalinges tu katuuday a saydan..... 真是笑翻一堆老骨頭，氣死一群語文老師……
nidatengan nu wawa
nilaculan
matuduh tu kubalucu’aku, kasenun han naku : aku kumiwamaay tisuwan!”
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
ngatu
thumb|timu 飛魚|500x500px
kungku-namaka Itasaw
nilacul
namahiza sa, u tuutuudan mauzipay sa casatu kalimulak tu ka uzip nu heheeni.
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
ngatu-1
caledes tu ku limaay abulad, sakaenem namalahuk, milisim tu tabukud ci-baki aci-ama i dabek, katukuhan tu ku pilaedisan a lisin, sepatay kutuki patayzan tu i bayu, katuud tuku mamumul mibutin, mahamin tu pangangan ci-yama, mahamin tu ku tumuk atu babalaki misilsil tu pah, daedac, sapakaen tu dietu, ci-kabitan, papidiput, macemut, lihalay a taluma’, labi tu limaay kutuki, mahamin tu a melawan nu misebengay nu bayu ku balunga, kakilukilul satu atabayu mibutin.
ngatu-2
tucila a sananal, mabatikal kaku tapayu, pankiu nu siwaay ku tuki, malalusa tu ku talumaay a balunga, namahiza, taluma’ tu ku balunga ninipaki, namamelaw tunu misubengay, tayza tu amidaduy, uwa ! izaw ku canacanan abuting, makayza, daduy hatu sa cecay alasubu iza ku tulu abataan adaduy, tatenga’ u tadacemut.
ngatu-3
sabaw tulu a daduy sipabeli tu musakakawaway, tengilen naku ci-baki, kiya sipabel i tawan ku buting ? kamu nibaki : u sapakaen tu laban sa, namahiza, pakelakela’ han tu kiya buting a taluma’. pankiw nu sabaw cecay ku tuki, tabayu ku binawlan, misadabek silsilen tu ku tunuz atu lamyi’, aya ! nayi’ ku lamyi ? milaedis a lisin sa u buting ku biting. uyu a mukaen sa pasaupu tu namibutingay, pasubana’ ku miwananay : Sapalaban a paysu’, pina ku buting, cima ku saiyadahay sa, azihhan sa nibaki ku iciban a balunga, hulay mingis !
kungku-namaka Itasaw
nilacul
ci Dacinke sakamusa:mizadeng henay kaku saw, ya cilal atu bulad matelak i dehep, helun i cilis nu buyu sa, tayza kita mikilim, panukasen nu mita. ci Suisezi:a makakilim (katepa) tu haw? ci Dacinke: anu izaw ku balucu’, a makatepa tu.u sananay sakatusaay a demiad, ya tatusa ku heni. pacilu sa mikayakay tu buyu,sa cacay cacayhan ku buyu mikilim kuheni. haemay ku pikilim nu helun,pinapina tu pazumaan ku cilu. sazikuzay sa itiza i tabakiay a banaw, maka azih tu kya cilal atu bulad. izaw itiza ku satabakiay a uling i banawan a sapipalakasen nu uling sa, dimuten niza.
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
ngatu-4
u kungku nu Sakizaya muenengay i pazik a niyazu’, i tawya u kamu i zaw ku tapakiyay a tademaw, u ngangan niza sa alikakay han, manamuh mukaen tu bituka nu wawa, misawasu tu binawlan atu tatayna, tuzuma tu ademiad malalum ku tumuk tuwa tahasepi tu dietu nu bayu ci-Kapit, sakamu satu i tumuk, anu maala tu ku papah nu lucik, baluden, ami pazen i ayaw nu selal sa amakademec tu alikakay.
ak’ak
lalangawan (文化)
洪邁《容齋續筆》卷三：「北人以烏聲為喜，鵲聲為非，南人反是」.
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
ngatu-5
makazih ku alikakay tu niballudan a lucik sa mapilpil ku alikakay matalau, a milunguc tu tumuk : sululi kami sa. Iyu a milaliw, mikukay tu binawlan pami’, pauzip tu iyadahay a butin kamu, tu mihemiheca, sakualikakay, kiyu nupadan nu dieti nu bayu kuyni u laedis han alisin.
ak’ak
lalangawan (文化)
sakatulu nu"lung-zay-su-bi" ni Hung-may, "u iamisay manamuh tu suni nu ak'ak kaiy sa tu cuy a ngiha, uitimulay sa macukas.
烏鴉反哺的成語傳了幾百年，為何現在有人說這是一個美麗的誤會
u ak'ak ayayam idaku kamu, pinatu a lasubu a mihecaan midiput tu babalaki ku ak'ak sa aydasa tu kiyaid ku mu sakamuway tu nika ubangecalay a patelac sa.
sakatineng tu ssdupen. (類別：動物知識)
kungku- sapatengil i titaan: Milaedis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tiway Sayiun、Lisin Cudad、atu ci Tuku Sayiun
ak’ak
lalangawan (文化)
u ak'ak hananay a ayam sa mapulung mamin ku ayam masumad junikauzip sa, iya tabaki nu ngiha a sini sa, u lumeni'ay henaca miadih ku tademawan sa, y sakacacay kalemed sa, nika sa u ak'ak a ayam u cabay u tadwmaw sa.
kakanan (飲食)
烏鴉的食性較雜. 它不僅吃許多害蟲，如螟蛾幼蟲、金龜子幼蟲、蠐螬、鼠類等，而且還愛吃腐肉及一些廢棄物，因此有“清道夫”的美稱.
u kakaenen nu ak'ak sa i yadah, caay kau cilekay a cacay u wawa nu samikaway adidi'ay a belalangad u edu, hicahica amin, mukaen naca tu ange tulay a heci nu hicahica, misapud aca tu nibakahan atuud sa, pangangaan tu mipuday han.
然而，在農作物的收穫季節，它也往往成為豐收的大患. 它們不僅啄食成熟的穀物，而且還會將已播下的種子挖出來吃掉. 但總的來說，烏鴉還是一種功大於過的益鳥.
u zuma sa tusa yu pisiukakuwan nu malukay sa, u sabeculay i tiya ku ak'ak makatal, caay kaw maduhemay a sabak a cacay u nipaluma nu malikay a sapal sa ku lihen a mekan, patadikud sa ku kamu. u kapahay a ayam ku ak'ak saan.
mapulung nu ayam sa u ak'ak ku sakapahay ku tangah sa, mekaen tu tuud, izaw ku atekay sa, mikilim tu ba'tu, amipeci' mapela' tusa, tahekal tu kuheci, alahican sa makaazih tu misamelimelitay misuped ku ak'ak tu mapeciay nu landaway.
dubu (巢穴)
u ak'ak i u misadubu a siwawa sa cikanca mikilim tu talakaway a kilang a misadibu, kinacacay a sitieku, sepat anu cacay sa, lima kalasumilawan atu langdawan kukulit, tusa a bataan ku demiad a midiku i u midiku ku langa sa, u tama sa mikilim tu kakanen u wawa atu luabataan i dauku lima a demiad, kiyamin liyas tu wina, cinina tu ku mikilimay tu kakanen.
烏鴉的警惕性很高. 當鴉群中的一隻發現有什麼動靜的時候，會發出驚叫聲，於是鴉群也會大聲驚叫著一哄而散.
u ak'ak tadimatim kutengil anu adidi' ku matengilay tu masahica hicay sa, tanutuwa' sa masuni', pakatengil tu katuuday matengil ku uday sa babalebet sa tu wamin mubahel.
有人用答錄機把它們的聲音錄製下來，當播種期需要驅逐烏鴉的時候，就播送驚恐聲，把它們趕走. 當果園發現大量害蟲時，就放它們群集時“啾啾”的叫聲，召集它們來消滅害蟲.
idaw ku milingihaay tu suni nu ak'ak, anu pipasapalan tu hicahica sa tinia mikan kya ak'ak sa satu bakihan ku suni, niyalangiyu, baletbet sa mulaliu kya ak'ak u u iyadah ku cilkay, nu nipalumat u tuud sa, "ciw ciw" han ku suni sa, tani tu wamin, kya ak'ak amihamin tu cilekay.
kungku-namaka Itasaw
nilacul
nika samaedesay kina uling, a hecaan hakiya patahekel kya cilal atu bulad hani? adaaut tu kya tatusaay.
nidatengan nu wawa
nilaculan
我這氣兒騰地上來了，毫不客氣地沖道：「我應該管你叫爸！」
Mabiyalaw kidawawa miadih takuwan; “ma mahicakisu ?”
兒子不解地看著我：「爸你咋啦？」
angsi
縮圖|angsi kamu nu Holam sa ku"桂竹", kamu nu Amlika sa ku "Phyllostachys makinoi". u zumaay a auk.
nidatengan nu wawa
nilaculan
“sakamu han aku mukan kisu hubaw? Mukan tu tuwami, wicanan tuwaca yadah ku lami’?” caykaku pisulul musakamu.
kungku-namaka Itasaw
nilacul
i dawya sa yunengal culal sa cacay a bai, matawa tu misakamu: (kaaku henay ku mipadanay i tamuwanan) alawsa izaw ku nu kinmay a bakan, taneng mitala’, miletek, mipudun tu hicahicaan atuud. sisa caliwhan ni Dacinki ku pakan ni bai, tayza i banaw mi pacuk tu tabakiay a uling, hang, mapatay tu niza. zateng sa hicaen apatapapaw ku cilal atu bulad i tapukuan.
hinihan nabai: anu makaen ku mata nu uling sa, talakaw ku uzip, aizaw ku icelang sakyami. makatenil ka tatusaay tamuel sa enuc han kya mata nu uling, tansul sa talakaw mahiza tu buyu katalakaw, mapalud ku heni patapapaw tu cilal atu bulad i tapukuan.
nidatengan nu wawa
nilaculan
「我說你吃飯也太講究了吧？吃碗拉麵，幹嘛要點這麼多菜呢？」我不依不饒地問.
angsi
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:nipaluma
nidatengan nu wawa
nilaculan
“ma amana kabalucu’, cay kita kataneng tu hatiniay alami’ haw?” cakadenga kuwawa apatubeli mipalita takuwan.
ak’ak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[2]中文維基-家鴉： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%B6%E9%B4%89
kungku-namaka Itasaw
nilacul
i sakatusaay a demiad culal sa kya cilal takelal tu ku hekal, mulangaw tu ku lutuk, ci balu tu ku balubaluan, a izaw tu ku kakaennan.mucelem tu ku cilal sa, ya bulad tu ku tahekalay, itizaay a Itasaway a tademaw makaazih tu cilal sa, manamuh tu, limulakay tu awayway sakauzip. nika ci Dacinke atu Suisezi mabiyalaw tu aizaw ku nu u zumaay a Uling a masatak aca, sisa itiza tu misebeng, caay biliyas kya tatusaay, kamelangan tu cilal atu bulad ka sa mid.
hini satu kuheni itiza sa misebeng nu mihemihecaan, ci Dacinki atu ci Suisezi yatabakiay a uzip, emay nayaan hakiya tu mala buyu tu u’. ayzaay izaw ku Dacinsan, Suisesan, i tebanay kya banaw, a idangan nu katuuday ayza.
anamakayzaay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
wikipayke-邵族
kakuniza:kungku kakuniza:Lami' Kulang
ak’ak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[3]百科全書-烏鴉： https://tw.18dao.net/%E7%99%BE%E7%A7%91%E5%85%A8%E6%9B%B8/%E7%83%8F%E9%B4%89
nidatengan nu wawa
nilaculan
「爸，你別生氣，咱們家缺這幾個菜錢嗎？」兒子不服地反問著我.
“wicanan akamuwan nisu, anu nayi kulami cakakan kuhemay haw? ukamu aku palawpesay sa kisu!”ukamu nuwawa mangaleb ku linges aku.
「這叫什麼話，沒有這幾個菜就吃不飽飯嗎？我說的是浪費！」兒子的話讓我更加生氣.
Nipikuwaaku tu wawa maniket kaku mikuwa, caay paculi kida wawa, nika makaadih kaku tu wayway nidaayda, madihiaca kaku.
我對兒子的管教一向是很嚴格的，他從不頂嘴. 可是看著兒子今天的樣子，他倒覺得很委屈似的.
“ma nikanisu mabecil han, umaudipay, ukan naku sa mitanam tu pah atu lami’ u maudipay kuyda”pacabay ku wawa matawa, musakamu takuwan ; “ anu mukan nayay ku liwan cay pibakah, winisa caay kaw nikalawpes.”
「爸，你的吃法叫填飽肚子，是在活著，我的吃法是在品著酒菜的美味，是在生活. 」兒子陪著笑，向我解釋著：「吃飯只要不剩不扔，就不應該叫做浪費. 」
Tengil sa kaku tu kamu nu wawa, mapaaw kaku. musakamu aca ku waw; “ma,nikaudip tina sabaw tu pina amihcaan, cay kadayum katukuh ayda I nikaudip, capicaliw tu nutaw, cay kasitadah tu nutaw, hacica kunietanan hatida kunipalawpes, sayca mangelu kuni kaudip amana, pisakapahi tu udip.
聽了兒子的話，讓我啞然. 兒子又說：「爸爸，人生就這麼幾十年，好不容易來到這個世上，不借誰的、不欠誰的，掙多少就花多少，為啥要苦著自己、熬著自己呢？」
misametek kaku mitengil tu kamu nida wawa aku, dateng sakaku tatenga ku kamu nida, “ma ayda tayda kaku, amana tu, ita sakapah han misaetim tu dedemiad anikaudip, mukan minanum, anu yadatu kinademiad kapahay tu, cay tu katadikud !” kamu nuwawa tatenga tu sakaku.
我認真地聽著兒子的話，覺得孩子說的也沒錯. 「爸，今天過去了，不會再有，我們應該珍惜每一天的生活. 吃著了、喝著了，這一天過得就值，就不後悔！」兒子說的振振有詞.
kamu nu wawa nayay t uku sapatubeli aku, mahini idaw ku labang micumud, kaku sat u mucuduh tu panan akenek ku tawa aku, cuduh tup ana yada tu kaku.
兒子的話讓我沒了詞，恰好進來了幾個顧客，我自顧自地沖兒子苦笑了下，推門走了.
Taluma’ sa kaku muculil idadan, liyawkuliyaw midateng kaku tu kamu nu wawa aku, ukamu nida tatengatu idaw ku lucek. Yusining henay kaku cay pakaletep tu mahinaay akawaw, mangelu’ kunikaudip, capakakan,cay kakapah kuni kasidikuc, ayda sa idaw t uku kakulian sikalisiw t uku wawaq, anu misaetim henay ku balucu’ haw, yaan satu mucukaymas tu liwan mana tu kaapa yu.