cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gary Alcorn
Gary Alcorn nalecuhan i Fresno, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput
Gary Alcorn i 1959 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 16, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.
kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay
Nicaragua
u Nicaragua（尼加拉瓜） sa i labu nu inutebanan atu nutimulan Amilika (Cong-Nan-Mei-Cuo 中南美洲), itiza i 13 00 N, 85 00 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 130,370 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 119,990 km2, u ahebal nu nanumay sa 10,380 km2.
hamin nu tademaw sa 5,966,798.
kakalukan umah sa 42.20%, kilakilangan umah sa 25.30%, zumaay henay umah sa 32.50%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Managua(馬拿瓜).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Daniel Ortega, micakat a demiad sa i 2007 a mihca 1 bulad 10 demiad.
Nicaragua kuhi (尼加拉瓜咖啡)
尼加拉瓜咖啡口感相當多樣，十分複雜並帶著令人愉悅的果香與純淨的酸度.
Nicaragua kuhi (尼加拉瓜咖啡) yadah ku masahicahicay a tatanamam, mahicaay kiya kunika lawlaw nu balucu lipahak nu bangsis nu heci atu mata tungusay nu cilemin a tanamam.
天主教傳教士在1790年將咖啡帶入尼加拉瓜，最初種植的目的只是好奇，直到1840年左右，因全球對咖啡需求的增長，咖啡種植才開始得到重視.
tinsukiw (天主教) mitintuway a tademaw itini i cacay a malebut pitu a lasubu siwa a bataan (1790) a mihcaan alaen nida tayda i Nicaragua (尼加拉瓜), sayaway anipalumaan sa u misalamaay mitaneng a cacay, katukuh i cacay a malebau walu a lasubu sepat a bataan (1840) a mihcaan, hamin nu kitakit han tu kafa mangalay micunus tu tenes, nipalumaan tu kafa tawyasatu malingatu kaadihan nu katuuday.
1840~1940年，咖啡產業對尼加拉瓜經濟造成極大影響，隨著咖啡的重要性與價值提高，產業也需要更多的資源與人力投注.
cacay a malebut walu a lasubu sepat a bataan(1840) - cacay a malebut siwa a lasubu sepat a baataan (1940) a mihcaan, kafe a kawaw masa misuayaw tu Nicaragua (尼加拉瓜) nu sakaudip u satabakiay a kangadahan, mikilul tu kafa a tada angangan atu kapah nuni katalakaw nu epuc, nina kawaw hantu mangalay tu yadahay nu lalaculan (資源) atu mikuliay nu tademaw.
1870年，咖啡成為尼加拉瓜主要外銷作物，政府也致力於使外國公司得以輕易投資咖啡業並獲得土地.
cacay a malebut walu a lasubu pitu a bataan (1870) a mihcaan, kafa mala Nicaragua (尼加拉瓜) nu angangan a sapatahekal i hekal tu nipalumaan, cen-hu mipadang tu nutaw a kanatal a kusi patayni micumud misiwbay tu kafa (咖啡) kiya idaw kuni patatungus tu lala'.
katukuh tu sabaw tu siwa (19) a seci nu nikudan, Nicaragua (尼加拉瓜) mala "paza' (pada') a kapulungan nu kanatal", numaka kafa anikasi laculan nu hatidaaytu pasayda namin i nutawan a kanatal atu micumud tu palumaay a tademaw nu alubu.
國內第一個「咖啡共同合作社」在二十世紀早期成立，是1936~1979年由Somoza家族獨裁統治下的政策.
nina kanatal sayaway mala" kafa pulung nu masakaputay a hukulisia" itini i tusa a bataan a se-ci matabal a patideng, cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan idaw ku enem (1936)- cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku siwa (1979) a mihcaan u "Somoza" a lalabu nu laluma misiteked tuyni a kakawawan.
之後隨著進入共產統治及政治因素，以及咖啡價格大跌、乾旱及颶風等天災的影響，重創了尼加拉瓜的咖啡產業.
maludikud satu micumud tu kungcen kakawaw (共產統治) atu cen-ce a kawaw, sisa mahetik ku aca nu kafa, makedal atu ka balangbangan nu bali demiad ani kangadahan, tada malawpestu nu Nicaragua (尼加拉瓜) a kaha nu kawawan.
幸好現在尼加拉瓜咖啡產業有回春的情況，咖啡農也開始專注於品質的提升，現在尼加拉瓜的咖啡多半可追溯到單一莊園或由生產者所組成的「共同合作社」.
ngaay aydaay a Nicaragua (尼加拉瓜) kafa a kawawan kapah tu atudi ayda, kafa nu malukay a tademaw ayda hatu malingatu mihamaw misakapah patalakaw tu kafa, ayda a Nicaragua (尼加拉瓜) a kafa taneng talaayaw tu daecunyun (單一莊園) atu sikawaway milaculay mapulung tu masakaputay hukulisia "共同合作社".
優良的尼加拉瓜咖啡都會在豆袋上印上S.H.G.的字樣，代表高海拔莊園生產的咖啡. 薩高維恩（segovia）地區位於尼加拉瓜北方的高台上，是一個以「共同合作社」組成的一個獨特地區.
sakapahay nu Nicaragua kafa (尼加拉瓜加啡) itini i hekal nu tisagi idaw kunipi ingsacuwan tu S.H.G. a sulitan, uyni han namaka pabaway nu buyu' a cungyung anipalumaan a kafayan. Segovia (Sa-Kaw-Wi-En 薩高維恩) a niyazu' (niyadu') itida i Nicaragua (尼加拉瓜) amisan nu talakaway a enal, cinida han u "masakaputay a hukulisia" masakaputay micidekay a kakitidaan.
Nicaragua banaw (尼加拉瓜湖)
Nicaragua banaw (尼加拉瓜湖) u Cung-Mey-Cuo (中美洲) stabakiay a banaw, kitakit nu saka tusa a bataan idaw ku cacay a banaw Nicaragua (尼加拉瓜) a banaw u ahebal nu lala han walu a malebut tusa a lasubu enem a bataan idaw ku sepat (8264) a pinfun kung-li (平方公里), u satabakiay nu cuomincuo (中美洲) kitakit han saka cacay nu satabakiay nu banawan, itida i Nicaragua (尼加拉瓜) nu kanatalan a banaw nu nanum.
尼加拉瓜湖原為太平洋岸一海灣, 因為火山噴發作用, 與海洋隔絕, 當地印第安人稱之為季西沃爾卡湖, 意是"淡水海"現太平洋與尼加拉瓜湖之間有19 千米的志峽相連, 地峽中水深不一, 約在23米至70米之間
Nicaragua (尼加拉瓜) sawac naw (Tay-Pin-Yang 太平洋) a lilis nu bayuan (海灣), nasi mapuwakkay nu buyu, atu mapuut malaad nu bayu, sisa itidaay a Indians (Ing-Ti-An a tademaw 印地安人) panganga hantu nutipan u Volka (Ci-Si-Wuo-Er-Ka 季西沃爾卡湖), iminida sa "nanum a bayu" banaw, aydaay a (Tay-Pin-Yang 太平洋) atu Nicaragua banaw (尼加拉瓜湖) u laad' nuheni idaw ku sabaw tu siwa (19) a malebut a lawat (depah 公尺) tuni kalalutin, isasa nu lala a nanuman han caay, kiya tusa a bataan idaw ku tulu atu pitu a bataan a lawat (depah 公尺).
湖水通過聖胡安河流人加勒比海.
尼加拉瓜湖岸上綠樹成蔭, 許多紅頂亭點綴其間, 湖水一片湛藍, 湖風習習, 水鳥翻飛, 魚兒不時躍出水面, 那藍天, 白雲, 水光, 湖色構成了一派迷人的景色.
Nicaragua banaw (尼加拉瓜湖) dadipasan macebed ku kilang a lalidungan, yadah ku sumanahay a badahung nipatumi', nanum nu banaw sumilawsa adihen, bali nu banaw sapi' sa, i nanumay a ayam sawni mababelin mibahel, buting hantu sawni tahekal mulebud, kasumilaw nu tapukuwan, sanglac nu latem, takelal nu nanum, banaw hantu kahemekan nu tademaw miadih.
現在, 幽美的尼加拉瓜湖已與馬薩亞火山並駕齊名, 成為尼加拉瓜著弘口的兩大景觀.
ayda hantu,u bangcalay nu Nicaragua banaw atu Masaya (Ma-Sa-Ya 馬薩亞) silamalay a buyu malecad kunuheni asingangan,mala Nicaragua (尼加拉瓜) nu sakatineng nu katuuday a aaidangan.
尼加拉瓜湖通過聖胡安河與加勒比海相連. 尼加拉瓜湖畔最大的城巿是格拉納達.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Courtney Alexander
Courtney Alexander (康特尼·亞歷山大)
4 bulad 27 demiad, 1977 a mihca, Courtney Alexander, miunduay.
Courtney Alexander nalecuhan i Bridgeport, Connecticut, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza, u misimaw zikuzay mimaliay.
Courtney Alexander i 2000 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 13, namapili’ tu nu Orlando Magic putiput.
Mamnoon Hussain
12 bulad 23 demiad, Mamnoon Hussain, u misingkiway. 1940 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Pakistan ayza sa ci Mamnoon Hussain, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 9 bulad 9 demiad.
Bolivia
thumb|hata nu Bolivia (玻利維亞)|alt=Flag of Bolivia.svg thumb|BoliviaBolivia (玻利維亞)
u siwkay nu kanatal
u Bolivia sa i labu nu Congnanmeico, itiza i 17 00 S, 65 00 W, u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 1,098,581 km2 ,u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 1,083,301 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 15,280 km2, hamin nu tademawan sa 10,969,649.
kakalukan umah sa 34.30%, kilakilangan umah sa 52.50%, zumaay henay umah sa 13.20%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Sucre(蘇克雷).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 6 bulad 8 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
9 bulad 28 demiad 1963 a mihca nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Bolivia ayza sa ci Luis Alberto Arce Catacora, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 11 bulad 20 demiad.
u hata (國旗)
u kulit nu hata nu Bolivia,u landaway u takuliway atu sumanahay.
likisi (歷史)
kasatubangan nu ayaw i Ou-cuo sa, i Boliviaay a kitidaan ya Antise hananay u nu ya Ingciya masahungtay a kanatal, i nu ayawan nu Amuhuwan ci Kelumpu hananay a nipikuwan u satabakiay a kanatal. i 16 a seci sa, Spain nu hungtiay a kanatal nidebungan kya kitidaan. iti pasatubangan a nipikuwan nu Spain sa, ina kakitidaan kasasingangan u pabaway a Peru (秘魯) han ( Upperu Peru ), u nu Peru a satalakaway ku mamikuwan. i 1809 a mihcaan kunida sa patideng tu kanatal, idaw ku sabaw enem a mihcaan nikalalais nudikudan sa, i 1825 a mihcaan 8 a bulad 6 a demiad patideng tu kapulungan a kanatal, nikaidaw nu kanatal a ngangan sa namakay i Simon-poliwal. ina Bolivia maetel nu sikaahbet nu mamikeliday a tapang, u sakay cence sa caay kasieantan atu kalisiway caay kakumced caay kakapah.
(u sulit nu hulam: 歐洲殖民之前，玻利維亞的安第斯地區屬於印加帝國—美洲前哥倫布時期轄境最大的國家. 16世紀，西班牙帝國征服了該地區. 在西班牙殖民時期，這個地方稱為上秘魯（Upper Peru），由秘魯總督區管理. 在1809年宣布獨立、經過16年的戰爭後，1825年8月6日成立共和國，國名源於西蒙·玻利瓦爾. 玻利維亞一直困於獨裁、政治不穩和經濟不佳. )
kakitidaan (地理)
Bolivia kayada han nu binacadan a kanatal, kaidaw nu nipangangan sa u Bolivia han, kalatimulan nu Amuhuwan makalabuay a kanatal. sicapi a kanatal sa ya Brazil, Peru, Chile, Argentina, Paraguay, lima a kanatal,u sikaidaw nu hulic a tuse sa ya Sucre(蘇克雷), nika u sakatatengaay  nu cen-hu a kitidaan sa i Lapase, sikaidaw nu katalakaw masausiay kalatu 3,600 a depah, i kitaki sa u satalakaway a tuse.
(u sulit nu hulam: 玻利維亞多民族國，通稱玻利維亞，是南美洲的一個內陸國家. 鄰國有巴西、秘魯、智利、阿根廷、巴拉圭五國，法定首都為蘇克雷，但實際上的政府所在地為拉巴斯，拉巴斯海拔高度超過3,600公尺，為世界海拔最高的首都. )
u nu waian kalaamisan nu Bolivia sa enal amin, i tebatebanan da u Antise a buyu' (安地斯山) sawalianay nu sacakat i kalaliwliwan nu dihepay; nuetipan sa u Antise a buyu'an atu nu Bolivia talakaway a buyu'buyu'an, nikatalakaw sa makaala tu 4000 a malebut nu depah,u masaahebalay i buyuay likelikenay kayinayian nu nanum a buyu' enal. i Antise nu tipan a ngatu pasay timul kalaamisan sa mapabesuc ku nikasabuyu, yadah ku kasilamal munabaw. u satalakaway a buyu' sa ya Yiyimani a nitatunduhan,
katalakawan makaaa tu 6462 a depah.(最高峰伊宜馬尼峰，海拔6462米)
(u sulit nu hulam: 玻利維亞東北部為平原；中部為安地斯山東坡山麓帶；西部為安地斯山和玻利維亞高原，海拔約4000米，為一廣大的山間荒漠高原. 安地斯山西段南北縱列，多火山. 最高峰伊宜馬尼峰，海拔6462米. )
ina Bolivia u kakitidaan sa i nu tipan ku talakaway, nuwalian sa makasasaay a kanatal. nu tipanay a talakaway a kitidaan sa i Antise a buyu'buyu'an(安地斯山脈), nu walian kalaapuyuan a enal sa hamin han pasuya Yamasing a kilakilangan. u makasasaaynu eneng a kakitidaan sa ya Awlulo a kenis. ya Tetekeke a banaw sa i nu Bolvia (玻利維亞) atu nu Peru (秘魯) malbiyaw. ya Uiyu-ni sicikahay a lanulanuan sa i nu tipan kalatimulan ( Potosi a kenis, 波多西省 ).
(u sulit nu hulam: 玻利維亞屬於地勢西高東低的國家. 西部高地位於安地斯山脈，東部低地包含亞馬遜森林. 最低處的地點位於奧魯羅省. 的的喀喀湖位於玻利維亞與秘魯的交界處. 烏尤尼鹽沼位於西南部（波多西省）. )
u liwasak nu tademaw (人口分布)
makay kasumamadan katukuh i mahini sa, Bolivia namakay i nutipan katukuh i nu walian sa idaw amin ku muenengay nu tademaw, nika muenengay i sienawan atu kaladihedihepan a tademaw sa caay tu kakatuud, kanahatu i calecalecesan a kakitidaan, sidamek ku umah mayimas ku sakaudip itida sa, zayhan katkuh ayda sa u ya adidi'ngay nu tademaw ku miliyasay tu kalasilacul nutineng i aydaay tu a nikaudip musakawaw pahabay pahuding tu sidi a binacadan adada, iti calcaldesanay a nikaudip sa caay kadayum a sikaidaw nu sikaydi han, kubelih iti picapianay tu bayu’ atu nu Peru kasaupu, nu tebanay i talakaway nu buyu a enal a kakitidaan, katuud sa ku tademaw itida masaupu, kyu kanahatu caay kau lihalay ku sikala tu nikalukan a kakanan, u sakaudip paydemidemiad sa sihedek, nika sihedek tu masaahebalay matatungus itida a pahuding, idaw ku kasibekan nu lahaday a aalaen, itini kasienawan a nikaudip sa malukasaupuan nu tademaw a mueneng.
(u sulit nu hulam: 從古至今，玻利維亞從西到東都有人居住，但是居住在高緯度和山谷裡的人還是少數，儘管低緯度地區土地比較肥沃適合生存，但是直到今日除了少數遠離發達文明中心的半遊牧民之外，人們在低緯度地區卻難以獲得所需，反之在靠海和秘魯中部的高原地區卻人口密集，因此儘管該處農產和生活條件有限，但卻擁有廣闊的適合放牧的地區，那裡蘊藏大量可以開採的礦物使高緯度地區成為人們定居的中心. )
sakay nu binacadan (民族)
u nikatuudan nu binacadan malakanatal sa, i 2010 a mihcaan a nisausi tu mahamin nu tademaw kaidaw 1012.5 nu mang. ya Indian hanany a binacadan ku sayadahay makaala tu 60%, u nu macacamulay tu nu Indian atu Ocoay a binacadan (Misetisu 梅斯蒂索人), sikaidaw tu 26%, nu Ocoay sale gacay a tademaw sa atu nu masadumay a binacadan pulung han sa makaala tu 14%. idaw ku 36 kayadah nu nikalalecad nu Indian hananay nu binacadan, u satabakiay sa ya Keciuya a binacadan (克丘亞族) atu ya Aymala a binacadan,ina mahtatusaay a binacadan sa, kalaidaw i Boliviaay a Indian kapulungan nu binacadan tu 85% kayadah. u Bolivia sa palaliyasen ku nina atu singu, nu kanatalay a hulic nipasiilu sa, (u kanatal masikad atu paading tu nu kiwkayay a angil atu singku a sakunida, atu nu nipiadih tu kitakitay nikalecad, u kanatal masakunida sa i kiwkayay).
(u sulit nu hulam: 多民族國家，2010年統計數據全國總人口1012.5萬. 印第安原住民占60%，印歐混血人種（梅斯蒂索人）占26%，歐洲白種人和其他民族占14%. 有36個印第安原住民民族. 其中最大的克丘亞族和艾馬拉族，這兩個民族占玻利維亞印第安原住民總人口的85%. 玻利維亞是一個世俗和政教分離的國家，而憲法規定，「國家尊重和保障宗教和精神信仰的自由，與他們的世界觀的一致性，國家獨立於宗教. 」)
nu kalisiw(經濟)
ina Bolivia kangahulan nu cenhu atu nipala tubangan a nipikuwan, nipitapal sa i kalatimulan nu Amuhuwanay a masausi sa, u sapakuyucay,kalakudayan a kanatal. u pakuyucay sa amin nikaidaw makaala tu nikapulung 66.4% kayadah, u pihacengay nu nipakuyuc sa makaala tu nikapulungan idaw ku 45% kayadah. i paykanatal sa 90%ay a lala umah sa mamin masa nu papinaay a tademaw nu salengacay atu makunggoay a nidakecan.
(u sulit nu hulam: 玻利維亞因政府的高度腐敗和殖民統治，目前是南美洲最貧窮、落後之國. 貧困人口占總人口的66.4%，極端貧困人口占總人口的45%. 全國90%的土地由少數白人或混血人種所持有. )
kalaidaw nu iyadahay nuSimal, atu Gasu,Ging, U, Uesi, Namali, Uesin, ‘Kim,ueli. sasakamuwn aca nu hekalay, hinisa (eneng sananay i nu ‘Kimam a eluen muaam sa).
(u sulit nu hulam: 擁有豐富的石油和天然氣，以及銀、鎢、錫、鉛、鋅、金、鋰，因此被稱為「坐在金椅子上要飯的乞丐」. )
aidangan (景點)
Salar uyuni malulanuay a cikah itida i Bolivia nutipan kalatimulan ya masaadidiay a kenis i tapiingan nu Salar uyuni, u satabakiay nu kitakit a nikaidaw tu cikah a umah, makay i walian katukuh i nutipan sa 250 ka tanayu nu kungli, makay timul katukuh i masaamis nikaahebal sa 100 kungli (公里) masausi, nikaidaw nu kapulung nu ahebal sa 10,582 pinhuwan kungli, kasibekan nu masaba’tuay a cikah atu kalamunian a ba'tu.
(u sulit nu hulam: 烏尤尼鹽沼位於玻利維亞西南部的烏尤尼小鎮附近，是世界最大的鹽盤，東西長約250公里，南北寬約100公里，面積達10,582平方公里，盛產岩鹽與石膏. )
nikahida (形成)
Salar uyuni a kalacikahan a lanusa naiti Antisesan katatungduhan a buyu. ina buyubuyuan sa nau masabaluhayay a nikalalitin, nasipakay i tabakiay a kadaungay nu lali, kyu nu kasasetul sa makay sasa nu bayu’. culal sa masabuyu, imahida sa kalaidaw nu sikatumes nu bayuay a nanum malataku malabanaw,. hakay i ayaw sepatay nu mang a mihcaan, ina Salar uyuni a kakitidaan malumanay a ngangan sa ya (Lake Minchin) i nayay henay ku laylay kalaidaw ninabanaw, nau haymaw sananay a maacak, malatusa nu kalaaheciday a banaw, u cacay sa ya (Poop’o Lake) atu ya (Uru Uru Lake), atu mahtatusaay nu sicikahay a lanulanuanay a banaw: ya Salar uyuni atu ya (Salar de Coipasa).
(u sulit nu hulam: 烏尤尼鹽沼是在安地斯山脈隆起過程中所形成的. 安地斯山脈是屬於較新形成的山脈，在經歷一些劇烈的地理活動而從海底隆起後，其間形成了許多裝滿海水的湖泊. 約在4萬年前，烏尤尼鹽沼所處的區域為一個名為明清湖（Lake Minchin）的史前巨湖，之後逐漸乾涸，形成兩個大鹹水湖：普波湖（Poopó Lake）與烏魯烏魯湖（Uru Uru Lake），以及兩個大鹽沼：烏尤尼鹽沼與科伊帕薩鹽沼（Salar de Coipasa）. )
pilatlatan nu tayniay a midang (遊客活動)
Salar uyuni kalacikahan a enal sa iti kitalakawanay nu buyu, idaw ku 3700 a depah, kanahatu sa adihen kya nayay ku tukus nu salengacayay kukulit, zayhan mapacepcep kukitakitay masakatuud nu tademaw taynien a miidang, anu nayay ku mamukeliday nu pacabay midang sa a malawilaw kahedawan a midang. sisa paymihcaan i pituay katukuh i cacay a bataan nu bulad, u masaacakay nu puu’ nu demiad imahida nu Salar uyuni, lanulanuan nu cikah a enal sa, nikaahebalan masaacak ku hekal, kanahatu i kaudadan sa, itini sa idaw tuku maacakay a kenis, kyu mukacaw tu kadideng a maycaliway milakuwit tu Salar uyuni a lanulanuan nu cikahay sa taneng tu. i teban nina Salar uyuni kalacapian sa idaw ku singanganay a nu butingay a subal ya (Isla de Pesado) a subal, itida sa yadah ku langaw nu Siyen zengcan  hananay ya, u sipahanhanan nu taydaay patelug a kakitidaan, nika itida sa uyda sa itidaay nu tademaw ku pacakayay tu umiyagia, nayay ku kakabian nu sapahalhal.
(u sulit nu hulam: 烏尤尼鹽沼位於海拔約3700公尺的山區，雖然一望無際的白色世界吸引了全球各地許多遊客的造訪，但如果沒有嚮導陪同而冒然深入的話，仍然會有相當高的危險性. 每年7月～10月為烏尤尼鹽沼的乾季，鹽沼表面很大面積是乾燥的，即使到了雨季，烏尤尼鹽沼仍有一些區域是乾涸的，因此乘坐車輛橫越烏尤尼鹽沼是可以的. 在烏尤尼鹽沼中央附近有一個名為魚島（Isla de Pescado）的小島，上面長滿了仙人掌，是橫越烏尤尼鹽沼途中的重要休息處所，不過魚島上只有一些當地人所開設的土產店，沒有旅宿設施. )
mayini nu lahadayay kaidaw nu Salar uyuni a kalanuan nu cikah sa, kyu itidaayay nu muenengay a binawlan, sakay nu kalisiway a nipilatlat sa kalabangbangan ku balucu’ muala tu ikah. itidaay a tademaw sanisani maysaupu tu nikalutan a cikah, masacacayay nu depah ku saupu a pacilal miacak, ina kalakibetulanay a cikah sa pulungen nu heni a micikcik tu masadumaay nu sapatideng. ina kibutulay a cikah sa sipatayda nu heni i capiay a kuba’ musadimel a misanga sakay cunus tu nikakapah, idaw tu ku dumaay a tademaw pala u sasangaan tu luma’, tinaku ya salengaca a liwku, (Hotel de Sal “ Playa Blanca”) nu mahiniay a nipatideng a lumaan.
(u sulit nu hulam: 由於烏尤尼鹽沼是天然的鹽田，所以當地居民在經濟活動上盛行採鹽. 當地人常常堆砌出許多1公尺左右的小鹽丘來曝曬乾燥，或以斧頭劈切出數十公分到1公尺的立方體. 這些粗鹽除了送往附近的精製工廠加工外，也有當地人拿來作為屋舍建材使用，例如白沙旅社（Hotel de Sal "Playa Blanca"）即是此種建築. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
left|thumb|880x880px|Samaipata, Bolivia
kakuniza:kanatal kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Mami
thumb|Jianshi
Israel
thumb|u hata nu Israel|alt=Flag of Israel.svg
Mami
Mami
u sulit nu Hulam: 馬美部落
Israel
u Israel (以色列) sa i labu nu Asia, itiza i 31 30 N, 34 45 E
Mami
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mami. u kasalumaluma’ nu Ｍami sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 99 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 86 ku tademaw, pakalatu 87%.
Hana Ating
kakiliman
Hana Ateng i siwsiwan nu 🇹🇼. January 1, 1959
Mami
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 13%.
Israel
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 20,770 km2
Hana Ating
nu luma' a nika udip
u nalecuhan nu maku i Nabakuwan tu satipan nu Sakul ci Siwsiwan ku niyadu' nu maku, ci Hana ku ngangan aku. lalima ku calkakaan niyam, u sakatusa kaku, nika i siwaay ku mihcaan nu maku, kapatayan tu nu ina kami. u wama sa tu musakakawaw i padingkiay, yu mahida hen pakuyuc ku nikaudip, sadakaydakay sa misaicelang tu sakaudip, sisa madateng tu ku kamu nu babalaki atu nu baki, nu wama, nu wina, cacay ku nakamuwan a kamu tu sakay  udip a maudip nu kawaw, cacay ku kamu lisimeten tu ku udip saan i tamiyan. sakatusa satu ku kamu saicelangeng tu micudad, anu caay kalaluk, nayi' ku laheci a pakuyuc tu ku nikaudip nu luma', sisa kalaluk tu musakakawaw kya masatademaw ku nikaudip saan ku nipangiha nu babalaki nu maku.
Mami
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan (Tayal) 83%, zumazuma 4%.
Israel
u ahebal nu lalaay sa izaw ku 20,330 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 440 km2
Hana Ating
nu nipicudadan a nika udip
malaki satu sa siacawa tu kaku mikadabu i  Ci siwsiwan nayuwawa henay kami nu malcabayay balaki, tatusa ku nilecu han aku, sakakaay u tatamaan, sakatusa u tatayna. u acawa satu nu maku sa u 公務員, malasaydan ku kawaw nida, yadah ku katinengan tu nalimaan a canancanan a sasanga'an tu tuud cinida, u sakadihan nida misanga' tu luma', u luma' niyaan misanga'an nida sacacay sa misanga',matenes makaala tu cacay a mihcaan kya  luma' haymaw han nida, misanga' masaduma ku nisanga'an, nayay ku malacaday tu nisangaan kya luma'an  masaduma salungan a dihan sapi' sa ku balucu makaadih.
Mami
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Israel
hamin nu tademawan sa 8,174,527.
Hana Ating
nu nipicudadan a nika udip
namicudad i cacudadan henay, u caay pitengilay kaku micudad, caay kakapah ku nicudan u tanengay nika matineng misanga tu nalimaan miapid mikawid tu tuud, namicudad satu kaku makaala i cacudadan tu kawlah nu nubu nu cacudadan sisa sadakaydakay sa minanam a misaicelang tu cudad kaku, caay pakalihalaw tu luma'ay a tademaw kaku, caay pakalibut tu babalaki atu laluma'an, sacacay saan kaku misaicelang maudip hanikabalaki katukuh ayda.
Israel
kakalukan umah sa 23.80%, kilakilangan umah sa 7.10%, zumaay henay umah sa 69.10%
Hana Ating
nu maku a nika udipan
balakisa tu hatini ku nikaudip tayni i hekal maudip nu maku alaw enemay tu a bataan ku mihecaan, keme han mikilul tu mihmihcaan balaki tu ku nikaudip baketu ku balucu midate tu nidatean, balaki balaki satu  matenes tu demiad makadateng tu i baatay u macapiay a nikaudipan pinaay tu hakya ku demiad nu nita a maudip, ayda u sakay i luma'ay kaku musakawaw, yu mahida hatida ku labades namaudip a hicanaca tu nikangelu u mahida izaw ku nu makaybalucu'ay a nidatengan sabaaden tu ku nidatengan sisa a mikukay kaku tu paudipay atu pahabayay nu babalaki, pabelien i takuwanan sakakapah nu luma’ a maudip nu maku, izaw tu ku cilemin,sicedamay ,akenekay, aledahay tu nikaudip nu maku, yadah ku sakatawaan  aku sakapah limulaken tu kuni datengan nu balucu', a hicanaca u nikaudip nu maku pakedu han tu  sakapah han tu ku udip ayda kya tadayu ku nikaudip.
Tayax
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Tayax. u kasalumaluma’ nu Tayax sa, 38 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 142 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 141 ku tademaw, pakalatu 99%.
Mami
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Israel
caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Jerusalem (耶路撒冷).
Tayax
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 94%, Pangcha(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.
Israel
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 14 bulad 5 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Reuven Rivlin (Luwen．Libulin 魯文·里夫林), 1939 a mihca 9 a bulad 9 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Israel (以色列) ayza, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 7 bulad 24 demiad.
Hana Ating
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
kakuniza:Hana Ating
Israel
cunli (總理)
u cunli nu Israel (以色列) ayza sa ci Naftali Bennett, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 6 bulad 13 demiad.
Tayax
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202),   Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網 Paykanatalay a pu Luma; uma'ay a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan
原住民族委員會全球資訊網統計資料 Yincumincu weiyuanhuy kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan sausi kalunasulitan
台灣原住民族資訊資源網 Taywan Yincumincu kalunasulitan atu palatuh laculaculan calay-zazan kakuniza:niyazu' kakuniza:Yincumin kakuniza:Tayan
Pusung Butu Ye yu adiwawa a cacudadan
"Pusung Butu" Ye yu adiwawa a cacudadan
Ye yu sdiwawa a cacudadan nipatizengan tu "adidi mubahelay buting a paazihay akaput" hananay hasa, itini i pituay a bulad izaw kuni pitakus nu "Pulan" a kanatal, milihiza tu nu kanatalay nu nalimaan adiwawa a lisin,nika u sakatayza a kalisiw haw sa a katukuh i tulu lasubu a mang ku kalisiw kya ataneng tayza i "Pulan" a kanatal, ayza namuh sa kya adiwawa a minanam tu lukyaw.
cilalan sakuheni minanam tu likyaw, itini i pituay a bulad izaw kuni pitakus nu "Pulan" a kanatal apatahekal a miculuk paazih tu lima a demiad sepat a labii, u "Pulan" ku situngusay mipadangay pawsa tu cacay a lipay tuni pahalhal tuhenian.
nika au sepatay bataan tu tademaw mapulung tu saydan atu micudaday ayadah kuni sakatayza a kalisiw, sakamu satu ku saydan, pakatengil kami tuyni a kawaw sa sanamuh sakami, uyni a kalisiw naitini i "Butu"katukuh i "Pulan" tu sakacaw a kalinsiw haw sa amituku milasulay tu kalisiw, ayza inayay ku tulu lasubu a mang a kalisiw, ayza a malingatu tu kami a mikilim tu kalisiw,uyni u sapikilim tu kalisiw hawsa uyni adiwawa pili' han nu heni tu pilipayan a demiad tayza i "Butu"tu katuuday a mipaazih, uzuma satu i cacudadan a paiga tuyni "uyza dada u bayu ku matingenay"sananay a iga.
atu a pacakay ku heni tu zikuc aazihan a cudad atu kabang,sakamu sa ku micudaday manamuh a tayza nuzumaay a kanatal sa, uyni u ngangan nu sakaput adidi mubaheiay a buting asakapu' pilipayan tu caysa pihibang tulin sa kuhini minanam tu lukyaw, azasay atayza i nuzumaan a kanatal amiazih tu tizaay a lalangawan,a maydih sacs pakatineng tu itiniay i "Tawan Butuay" a lalangawan nu yincumin. hinisa ku cacudadanay, sakatayza itiza caay kadayum sa.
lima a bulad tusa a demiad katukuh i sepatay a demiad, atayza i Taypak pangizuan a mipaazih a pisuped tu kalisiw, i cacudadanay amisinsi tu nu cacudadanay tu a papipadang nu tau tu kalisiw, i wanglu a pakatukuh pakatineng apawasa tu mahiniay u mipadangay tu kalisiw a binawlan,amihalhal tu ataneng ku sakatayza a kalisiw.
ngay naadiwawa min a taneng a mubahel tayza i zumaay a kanatal,ngay maazih nu zumaay akanatal ku salunganay a "Taywan Butu".
Kanao’pu
Kanao’pu
u sulit nu Hulam: 卡拿吾部部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanao’pu. u kasalumaluma’ nu Kanao’pu sa, 363 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 884 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 244 ku tademaw, pakalatu 28%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 640 ku tademaw, pakalatu 72%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 24%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma a Yincumincuay a cidekay tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-calahcah
縮圖|calahcah‎ (荔枝草)calahcah (kamu nu Hulam: 荔枝草)
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Salvia plebeia R. Brown
【mitesekay a ngangan】 Salvia plebeia R. Brown
【科名】 唇形科 (Labiatae)
【sapamataan a ngangan】Labiatae
【屬名】 蒿屬
【俗名】 七層塔、雪見草、土荊芥、賴斷頭草、小本七層塔、織理仔草、蝦蟆草、節毛鼠尾草、薺薴蛤蟆草、雪裡青、癩子草、癩團草、癩疙寶草、蛤蟆草、豬婆草
【tada ngangan】ci-ceng-ta, sei-cian-saw, tu-cing-cieh, lay-duan-tou-saw, siaw-been-ci-ceng-ta, ci-li-ay-saw, sia-ma-saw, cie-mao-su-wei-saw, ci-ning-ha-ma-saw, suey-li-cing, lay-zi-saw, lay-tuan-saw, lay-ge-boa-saw, ha-ma-saw, cu-po-saw
【英名】Salvia plebeian
【In-guay a ngangan】Salvia plebeian
【族語】 布農 Ismud Linkin、撒奇萊雅 calahcah、鄒 Cuun Karingking
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Ismud Linkin、Sakidaya (撒奇萊雅) calahcah、Co (鄒) Cuun Karingking
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co
kaliwasak nu langaw maudip (分佈環境)
i tida i Cian-su, Ce-cian, an-fa. mahamin ku niyaniyaduan asilangaw tu calahcah. manamuh i sasa nu buyu, dadanan, talutaludan, lilis nu sawac.
(kamu nu Hulam: 主於江蘇、浙江、安徽. 幾乎分布於全國各地. 生於山坡、路邊、荒地、河邊. ）
calahcah han ahebal ku nika laklak amu langaw, manamuh mulangaw i dihekuay a niyaduan, madayum a buwahen, itini i Taywan hina adih kita tu langaw, ayda hantu u tademawtu ku palumaay. i lalud, balangbngan amacebal ku balu, masa tipus ku hecisa tanengtu siwkacuan, a pawalien henay miacak atu mantaay taneng tu a sangasiben minanum.
(kamu nu Hulam:荔枝草分佈極廣，喜歡生長於溫暖地區，繁殖容易，在台灣四處都可發現，現在都普遍於人工栽植. 採制 夏、秋季花開、穗綠時採收，晒乾或鮮用. ）
sasapaiyuan (藥效)
calahcah u sanek nida kala alealedahan sapi', mibasaw tu udipay nu akuti', milawpes tu lebawa, mipuu'd tu idang, mipadang patahekal tu isi', angangan nu sapayuan han u atay, malebawa ku takulaw, butus, siidang ku tai' a imelangan. haykikaku muta'tu idang, utiih nu takulaw, malebawa ku bili, malebawa ku buwa', tadayadah tu ku idang, miwada' tu nika saalidad nu libawa, sakayhekal han u puces, mamenahan, cucu', aisian nu tatayna'.
(kamu nu Hulam: 荔枝草味辛性涼，具有解熱、消腫、止血與幫助排尿等療效，主要治療於肝病、喉嚨腫痛、治水腫、便血等疾病. 肺結核咯血，支氣管炎，腹水腫脹，腎炎水腫，崩漏，血小板減少性紫癜；外用治癰腫，痔瘡腫痛，乳腺炎，陰道炎. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
Calahcah a lutukan han u sisemaay nu waywayan a langwan nu cacaya a mihcaan atu tusa a mihcaan nu lutukan a langawan, amelik mulangaw, makaalatu tusa a bataan – pitu a bataan a kong-hen ku talakaw, idaw ku banuh.
(kamu nu Hulam: 荔枝草為唇形花科的一年生或二年生草本，生長非常迅速，約20-70公分高，且具有毛. ）
Papah nu akaway mamulmul atu sadicem sananay ku wayway, nuayawan masadicem, papah nu lilis han sinangipenan, papah si akaway, masasuala ku papah i akaway, u satanayusa kunika mulmulan atu masadicem ku wayway, tanayuhan makaala tu tulu – pitu a kong-hen, ahebal han makaala tu sepat a kong-hen, macebalay nu baluhan u mapulungay kuni ka cebal, itungduh, mata tuntunduh kunika sa dipusan ku wayway.
(kamu nu Hulam: 葉基圓或楔形、先端尖、葉緣為齒緣；葉具柄，且對生，為長卵或披針形，長約3-7公分，寬約4公分；花序為總狀花序，頂生，由層層集成穗狀形成. ）
balu nu kakicuh uhekal mahida u tuki, balu nu adiping han kala kiyukiyuan ku kulit, nuayawan nu sasemaan tusa kuni ka pelaan, sasa nu sasemaan han tulu kuni ka pelaan. tamaan nu balu tusa ku ngisngis, satanayu'sa mutahekal i adiping.
(kamu nu Hulam: 花萼外觀似鐘，花冠呈紫色、先端有上唇2裂，下唇3裂. 發育雄蕊有2枚，且伸出花冠外. ）
kasi baluan han i cacay a bulad katukuh i limaay a buladan, unu cacaya a mihcaan kina tusa amulangaw. Calahcah a heci han aadidi, atekak ku pa'nu, macacuis kunika mulmul nu heci, kulit han u hese'. ka cebalan nu balu han i sepatay –limaay a buladen, kasi hecian han i enem~pitu a buladan.
(kamu nu Hulam: 開花期在1-5月，大多為一年生長2次. 荔枝草果實非常小，為堅果，倒卵圓形，顏色為褐色. 花期4-5月，果期6～7月. ）
wayway nu langaw (植物形態)
lamit tahekal sa sipapahtu madadecdec, idaw ku akaway, papah han satanayusa mamulmul atu sadicem sananay ku wayway, lilis nu papah idaw ku mamulmulay nangipenan, nu ayaw nu papah idaw kuni katatepikan, papah han idaw ku tatucekan a kulitan, tusa nika babelih idaw ku banuh, akaway sipapah sa masasuayaw ku papah.
(kamu nu Hulam: 根出葉叢生，有柄，葉片長圓形或披針形，邊緣有圓齒，葉面皺摺，面豐有腺點，兩面有毛；莖生葉對生. ）
nika cacebalan nu balu han tusa 〜 enum ku balu, mahida u pacebaay kuni ka cebalan nu baluan atu mamulmulay anikasdicem sananay anika cebalan nu balu.
(kamu nu Hulam: 輪傘花序有2～6朵花，組成假總狀花序或圓錐花序. ）
balu nu kakicuh mahida u tuki, u hekal kala kimkiman ku kulit nu tatucekan atu damsaya a banuh, mala liwasak ku bilbil, pabaw nu bilbilan i tunduhan tulu ku apuyuay madicemay nu tatangahan, sasaay a bilbilan tusa ku ngipen.
(kamu nu Hulam: 花萼鐘形，外被金黃色腺點及柔毛，分唇，上唇頂端具3短尖頭，下唇2齒. ）
balu nu adiping mahida u sema ku wayway, kala kiyukiyuan ku kulit katuku i sumilaway kiyukiyuan ku kulit, tanayuhan makaala tu sepat nu pangkiw a mm, sibanuh ku hekal, mabanuhngay nu angangan han simamulmulay nu banuh, pabaw nu sasemaan satanayu'sa kuni ka mulmul, tungduhan sibuhang, sasa nu bilbil han tulu kunika pelaan, taban mapela'tu nika u ahebal maca cuis kunikasa balucu'an nu wayway.
(kamu nu Hulam: 花冠唇形，淡紫色至藍紫色，長約4.5mm，外面有毛，筒內基部有毛環，上唇長圓形；頂端有凹口，下唇3裂，中裂片寬倒心形. ）
tama nu balu tusa ku ngisngis, sasapaiyuan nu kitidaan satanayusa, kitidaan nu sasapayuan han mibatad, pabaw nu kitidaan nu sasapayuan kapah kuni celakan, sasa nu kitidaan a sasapayuan caay ka kapah kuni celakan.
(kamu nu Hulam: 雄蕊2，藥隔細長，藥室分離甚遠，上端的藥室發育好，下端的藥室不發育. ）
tada wayway (原形態)
tada angangan sidamek kibetul, pasayda i sasa kuni ka patelek, yadah ku ngisngis nu lamit. masikaku ku akaway, kala abuabuan ku sanglac macacuis ku apuyuay nu damsaya a banuh.
(kamu nu Hulam:主根肥厚，向下直伸，有多數鬚根. 莖方形，被灰白色倒向短柔毛. ）
mibuwah (栽培)
demiad lala', manamuh i masengetay a kitidaan maudip. anu sidamek ku lala', awma bawbaw nu malamlam tu liken a lala ku sakapahay a palumaan.
(kamu nu Hulam: 氣候土壤：喜溫暖濕潤環境. 土壤以較肥沃、疏鬆的夾砂土較好. ）
【paluma'】
u sapal ku sapibuwah. itini i secung a niyaduan han i siwa~pulu' a buladan a pasapal.
(kamu nu Hulam:【種植】用種子繁殖. 四川地區於9-10月播種.
Jordan Adams
Jordan Adams nalecuhan i Atlanta, Georgia. Jordan Adams i 2014 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 22, namapili’ tu nu Memphis Grizzlies putiput, u adidi’ay ayaway mimaliay.
nipaluma-calahcah
mibuwah (栽培)
(kamu nu Hulam:在整好的地上，開1.3m寬的畦. 把種子混入土，使成種子灰. 播時，按行、株距各約33cm開穴，深3-7cm，把種子灰勻撒穴里，不必蓋土. ）
Jordan Adams
7 bulad 8 demiad, 1994 a mihca, Jordan Adams, miunduay.
nipaluma-calahcah
hican mikuwan ku cilekay (病蟲害防治)
katalawan a cilekayan han u pitaduhay atu langdaway a cilekay.
Jordan Adams
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
nipaluma-calahcah
hican mikuwan ku cilekay (病蟲害防治)
(kamu nu Hulam: 蟲害有蟋蟀和青蟲. ）
hekal nu langaw (性狀)
wayway nu langaw tanayu han makaala tu sabaw tu lima - walu a bataan a kong-hen, yadah ku ciit. akaway han masikaku, patelek makaala tu tusa- walu a congfen, hekal kalaabuwan nu langdawan ku kulit katukuh tu cung-he-se a kulitan, nikudan han apuyu damsaya a banuh, kala putunputunan ku sanglacay nu kulitan, mabuhan i teban.
(kamu nu Hulam: 性狀全草長15-80cm，多分枝. 莖方柱形，直徑2-8cm，表面灰綠色至棕褐色，被短柔毛，斷面類白色，中空. ）
masasuayaw ku papah, hana hetik atu mapela' ku papah, u kapahay a papahan makubid atu makulebud, macebal satu satanayu'sa kuni ka mulmul nu wayway atu sadicem sananay, tanayu han makaala tu cacay nu pangkiwan- enem a kong-hen, lilis nu papahan idaw ku mamulmulay nu nangipenan atu mangituay nu ngipen, nikudan han kala kimkiman ku kulit nu tatucekan, masasubelih nu papah apuyuay ku banuh.
(kamu nu Hulam: 葉對生，常脫落或破碎，完整葉多皺縮或捲曲，展開後呈長橢圓形或披針形，長1.5-6cm，邊緣有圓鋸齒或鈍齒，背面有金黃色腺點，兩面均被短毛. ）
papah nu akaway han tanayu sa 0.4-1.5 congfen, madadecdec ku apuyuay damsaya nu banuh. balu nu adiping hina hetik, kitidaan nu balu a kakicuh mahida u tuki, tanayu han makaala tu tulu mm, kala abuabuan langdawan ku kulit atu kala abuabuan cungse a kulit, nuayawan han idaw ku kala kimkiman nu kulit a tatucekan atu apuyuay a damsaya nu banuh, ilabuhan u cunghe'se akulitan macacuis kunika mulmul nu atekakay a pa'nu.
(kamu nu Hulam: 葉柄長0.4-1.5cm，密被短柔毛. 花冠多脫落；宿存花萼鍾狀，長約3mm，灰綠色或灰棕色，前面有金黃色腺點及短柔毛，內藏棕褐色倒卵圓形的上堅果. ）
hekal nu papah (葉表面)
pabawan nu papahan a si-paw (細胞) caay kalecad ku yadahay nu waywayan, lilis han malecad, sasaan nu papahan a si-paw han adidi', lilis malikau'. u nipihanhan a buhun han ku patelek, sasaan nu papahan ku yadahay.
(kamu nu Hulam: 上表皮細胞呈不規則多邊形，壁較平直；下表皮細胞略小，壁彎曲. 氣孔直軸式為主，以下表皮為多. ）
pabawan atu sasaan nu papahan yadah ku caaya kaw idangay a babanuhan, u tusa – tulu a si-pawan misakaputay, tanayu'han makaala tu 116-160μm, akaway a si-paw mabewah, patelek han makaala tu 40μm, pabaway a sipaw han saadidi sa alaw masadicem, hekal hantu idaw ku masapucuay. inaiay nu sakatahekal nu angangan nu tapal han u hekal nu papahan a sipawan kibetul.
(kamu nu Hulam: 上下表皮均有多數非腺毛，由2-3細胞組成，長116-160μm，基部的細胞膨大，直徑約40μm，上部細胞縊縮變狹而漸尖，外壁有小刺狀突起. 非腺毛基部附近的表皮細胞壁常增厚. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
nu zhong-guo a micidekay a kungku
nu zhong-guo a micidekay a kungku
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
ngangan nu Puyuma-Balrangatu
ngangan
Balrangatu
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Gary Alexander
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.
kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw
Cidatayay
thumb|Changbin (長濱鄉) thumb|White Sand Bay at Taimali thumb|Amis MalikudaCidatayay (烏石鼻部落)
Cidatayay
u sulit nu Hulam: 烏石鼻部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cidatayay. u kasalumaluma’ nu Cidatayay sa, 121 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 271 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 227 ku tademaw, pakalatu 84%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 44 ku tademaw, pakalatu 16%.
i tepal nu bayu', i sawalian nu Taywan subal. katuud ku mibutingay a tademaw itini.
由於該社附近有許多用以染齒的植物datay（月橘、七里香），因此取名為Cidatayay.
u sausi nu cidekay a tadamaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 80%, zumazuma 4%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini. i sawalian nu Taywan tina niyazu'. i tepal nu buyu' ku Taypinyang-bayu'. yadah ku pacakay ku buting atu pakanay a patiyamay. kya patiyamay a lami' atu buting sa, asu' mukan.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya itini.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Joseph Kabila
thumb|Joseph Kabila, 2016|alt=Joseph Kabila April 2016.jpg thumb|u hata nu Democratic Republic of the Congo|alt=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
Joseph Kabila
6 bulad 4 demiad, Joseph Kabila, u misingkiway. 1971 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Democratic Republic of the Congo ayza sa ci Joseph Kabila, micakat a demiad sa i 2001 a mihca 1 bulad 26 demiad.
Craig Brackins
Craig Brackins unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tabakiay ayaway mimaliay. Craig Brackins i 2010 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 21, namapili’ tu nu Oklahoma City Thunder putiput.
10 bulad 9 demiad, 1987 a mihca, Craig Brackins miunduay.
Asa-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Asa
Al-Farouq Aminu
thumb|ci Al-Farouq Aminu
Asa-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Al-Farouq Aminu
siwkay niza
Al-Farouq Aminu (9 a bulad 21 a demiad, 1991 a mihcan nalecuhan), tatama, lumeniay a tademaw. miunduay, u kanas-mali a mimaliay nu Amilika NBA. namakay Nayciliya a kanatal, micumud tu ku Amilika kanatal-mueneng.
u sulit nu Hulam atu Amilika
艾爾-法魯克·阿米努（英語：Al-Farouq Aminu，1990年9月21日－），為美國NBA聯盟的職業籃球運動員. 是一位奈及利亞裔美國人，場上位置為小前鋒. 他在2010年的NBA選秀中第1輪第8順位被洛杉磯快艇選中. 現效力於波特蘭拓荒者.
Asa-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Al-Farouq Aminu
u sulit nu Hulam atu Amilika
Al-Farouq Ajiede Aminu (born September 21, 1990) is a Nigerian-American professional basketball player for the Portland Trail Blazers of the National Basketball Association (NBA). He plays internationally with the Nigeria national basketball team. Aminu was selected by the Los Angeles Clippers in the 2010 NBA draft with the eighth overall pick.
Asa-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
u niyadu’ nu katangka
una nyadu’an nuwawa nu Sakidaya tu katangka hananaysa, caay kawnu ninel atu buliyasan ani limad, caaykaw nabalucu’an nu binawlan a malimad, tadaw uni padengan nu talakaway nuhulam (中華民國政府) apa bulaw tu nyadu’, nanu kasumamadan ku binacadan nuwawa nu Sakidaya, mi kilim tu matatungusay a kitidaan nu nyadu’, kyu laenel satu mueneng i tini katukuh ayda, uni sadakadakayan tu nu binawlan matatud amukilim tupala, ami sanga’ tu papaluma’an nu nyadu’, tada uni kabaludan nu balucu amin kyu, maka sanga’ tu papatideng tu nyadu’ katukuh ayda, pina henay a mihcen katukuh ayda kuni patatuletules,
nu laylay mueneng i tini. ayda tadekes han pa limad kutademaw sa, u tada milisapen tu binacadan ku mahiniyay a kakawaw, caay pi dateng tunika tenes mueneng, hacica kunika labades mi kaykung tu papaluma’an nu nyadu’, hacica kunika ngelu’ misanga’ tu sapadadan mi sanga’ tu papanyadu’an. kaci pidateng tunika sademidemiad nu binawlan, misapaya miatang tu sapadadan tu kakaydaan nu kelakela’,caay pahanhan ku binawlan atu katalalan mu culu’ tu lala’ miselen, muculu’tu ba’tu atu
liken sapikaci tu aetengan tu nanum, miatang henay misacilis misakapah tu kakaydaan nu binawlan, mi salaku caay ka dayum patideng tu nyadu’.
paydang han ku Binawlan pa bulaw
ayda hidahan u miaamay ku binawlan amubahbah, caay pi sanga’i tu nyadu’ caay pa sanga’i tu luma’i, tadaw u nipialaw nyadu’
mu bahbah tu tademaw nu binawlan, pabeli sa tunu luma’ a kalisiw tada inaynay’, u nuluma’sa caay pakaalai tuluma’,unuplala’ sa tada caacaay pakaala tu umah, hatida kuni .kangelu’ patadas anu patatungus han pabeli tu luma’ kaw, patatungus han pabeli tu naumahan kaw ku kapah datengen nu balucu’, tadaw kukung kina talakaway a sibu mi lisapen tu malukay, hida han kita usitawu misa punelay.