cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
tulakuk
(特徵)
makalecuhan a ciwciw sa u takuliyaway ku kulit, anucaay sa u café a kulit, u nu abuay a kulit a banuh.balaki satu masumad tu ku kulit nu banuh.
tiekuk (雞蛋)
母雞正常18週齡時開始產蛋，結束的時間需視其健康狀況. 母雞由於日照與營養影響，只要一開始產卵，即會天天排卵、生蛋，即使不交配仍會產卵. 但這些雞蛋沒有經過受精，細胞無法分裂，因此無法孵出幼雞. 通常人們日常用於食用的雞蛋都是孵不出幼雞的未受精蛋.
ulang a tulakuk sabaw waluay a lipay kabalaki,  malingatu tu sitiekuk, ayaan pahezek sitiekuk saw u kapah tu nu uzip ku aazihen. kapah ku nikan mapacilal aca ku ulang malingatu tu sitiekuk, sademidemiad satu sitiekuk, anu cacaay aca kalaledi’ sitiekuk tu. nika mahiniay a tiekuk nacaay piso-cin(受精), caay tu kapela’ ku sipaw, caay tu kalaciwciw ku tiekuk, u kakanan nu tademaw a tiekuk u mahiniay amin tiekuk.
雞的交配有兩種，一種是自然交配，一種是人工受精.
tusa ku kalalamu nu tulakuk, cacay sa lalamu sananay, u cacay sau palumaan nu tademaw.
受精蛋可用於孵化小雞，但未受精蛋亦可烹熟食用，是人類動物蛋白質的廉價來源. 雞蛋常使用在菜餚中，有許多不同的烹調方式. 蛋黃是雞蛋中央的黃色液體，蛋白是雞蛋中的無色液體.
u malalamuay a tiekuk kapah malaciwciw, nika u caay kalalamu a tiekuk kapah salami’en mukan, u sakapahay a tan-pay-ce nu aadupen (動物蛋白質),  malalami’ ku tiekuk, yadah ku cacanan a pisalami’, ya i tebanay u takulyaway a tuud nu tiekuk u tanghang(蛋黃) han kuyza, u salangcay nu tiekuk u  tan-pay(蛋白) han kuyza.
(孵化)
tusa a bataan izaw ku cacay a demiad midiku tu tiekuk itiya malaciwciw ku tiekuk,  a sakaphen ku untu atu sanget itawya malaciwciw ku tiekuk. ulang a tulakuk midiku tu tiekuk nu uzip a tiekuk, kapah tu mikutay midiku tu taw a tieku, kapah aca midiku tu nu taduk a tiekuk.
人工孵化雞蛋時要將雞蛋放在高溫的環境裡. 如果環境溫度不夠（攝氏37.7度左右），可以使用電燈泡來保溫. 使用電燈泡保溫時需要全天開啟電燈泡，在孵化後仍需使用電燈泡保溫至三周大.
anu u tademaw ku midikuay tu tieku, a i akutiay a untu. anu caay kataneng ku akuti(37.7C∘) kapah u dingki ku sapaakuti. yu u dingki ku sapaakuti a sademiad han miwawah ku dingki, malaciwciw tu a tulu a lalipayan mipaakuti tu ciwciw.
如果不滿足環境溫度條件會導致孵蛋失敗，孵化成功的幼雞也很有可能會死亡. 如果使用孵蛋器的話，可先將溫度設定至39度左右，大約第18天後再將溫度調到36.7~37.2℃.
anu caay kataneng ku untu a nayay ku laleci nu kalaciwciw,anu malaciwciw tu sa hakay a mapatay tu, anu u kikay ku mamidiku, i ayawen tu misakapah ku untu(39 C∘) han ku untu, sabaw walu a demiad tu selep hantu ku untu36.7~37.2℃.
pahabay (飼養)
雞是可以自然養育的動物，主要以昆蟲、蠕蟲及各種五穀雜糧等為食；人工飼養的雞，大多是餵食雞飼料為主.
Sapulju
thumb|Jinfeng
Sapulju
u sulit nu Hulam: 撒布優部落
tulakuk
pahabay (飼養)
u nipahabay a tulakuk, u sapahabay i tuhinian sa u cilekay, atu palamel hank u hemay, atu siliw ku sapakan tu tulakuk.
kobah
u sulit nu Hulam
慈峰部落
tulakuk
pahabay (飼養)
剛出生的小雞出生後不久便有奔走的能力，可以跟隨母雞外出自行覓食. 由於小雞自衛及禦寒能力低，極需要依賴母雞的體溫保暖，導致牠們不能離開母雞太遠，長大後的雞可捕食蜈蚣、蜥蜴、蚯蚓，甚至細小的老鼠、細蛇等較大的獵物.
Sapulju
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 3%.
kobah
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu kobah. u kasalumaluma’ nu kobah sa, 56 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 141 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 104 ku tademaw, pakalatu 74%.
tulakuk
titi' (雞肉)
雞肉裡的雞胸肉屬於白肉，因為價格低廉，是世界各地常見的食品，也有許多不同料理的方式.
Sapulju
u siwkay nu niyazu’
台東縣金峰鄉新興村. Sapulju，排灣族語意來說，是「寂寞、荒蕪」之地.
kobah
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 37 ku tademaw, pakalatu 26%.
tulakuk
titi' (雞肉)
ya baluhang a titi nu tulakuk u sanglacay a titi han,  zaysa ahemi ku aca,  i cuwacuwa mazih tu a kakanen,  izaw tu ku cacanan a pisalami’.
Sapulju
u siwkay nu niyazu’
民國三十九年之前撒布優（sapulju）部落是太麻里鄉魯巴卡部落的領域範圍，被化為狩獵之禁地.
民國三十九年間位於南大武山「舊賓茂部落」之「巴法法瀧家族」是第一個家族遷徙於此視為部落（開拓者），次年四十年間北大武山「布頓部落」的「邏法尼耀家族」陸續遷徙於此，民國四十三年間南大武山「近黃部落」(卡里阿帆)的「德路那弗那夫克」、「給你路古洋」、「糾佳阿斯家族」、「都飛龍家族」四家族及南大武山「舊賓茂部落」的「古沙查家族」陸續遷徙於此，民國四十二年「史卡多部落」的「史卡多家族」陸續遷徙於此，由以上八大家族共同形成一個部落─撒布優(sapulju).
kobah
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 67%, Sejek(Seediq) 4%, Yuwatan(Bunun)1%, Cou1%.
Sapulju
u siwkay nu niyazu’
撒布優 (sapulju)部落位於台東縣金峰鄉新興村，是座三面環山與一面環海的東排灣原住民部落，南鄰太麻里鄉大王部落、北鄰太麻里鄉魯巴卡茲部落、東鄰太平洋、西鄰金針山.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.
kobah
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Sejek(Seediq), u Yuwatan(Bunun), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Sapulju
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
kobah
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Sapulju
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
kobah
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Sapulju
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
kobah
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Sapulju
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
kobah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Sapulju
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
kobah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網
Sapulju
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu'
kobah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
adipawnay
縮圖 adipawnay螢火蟲
kakiliman(摘要)
nu adipawnay a puu' malecad min tulu katukuh tu pitu a demiad,
nilacul(內容)
=== tu.ayaw malikat kuuzip mililid tu zuma amalingatu tu sazikuzay u kahemekan a kawaw sacacaycacay sa patakis atu pabuwah tu iluciluc nu heni, hukang adipawnay ayaw mapatay ulang a sitiku' henay kya amapatay. === zateng hansaw tayni miazih kita tu adipawnay tada u makatalay tu a kawaw kunian, tayni miazih ayaw nikapatay niza.
Nabakuan tanung tabu masaenalay a kilangkilangan a umah,u kilangkilangan u mala sakapahay a kitizaan sapabuwahan nu adipawnay,mihmihcaan tu tulu atu sepat a bulad u katahkalan nu adipawnay,i taywan u saayaway a mazih ku kitizaan pidangan nu adipawnat, caykayadah a puu' a adipawnay i teban nu tuluay bulad malingtu tu, paylabi micumud tina aidangan walulasubu katukuh cacay malebut a. kungtun a umah, ayzaaytu a mihcaan amibalic mala unu waneng kusi atu kilangki malacabay amisa kilangkilang anal a lala', i taywan u sasyaway  masaenakay u kilangaklaingaan a umah,nuyan a zazan mmicidek kusalungan, balangbang  atu kasinawan apuu' izaw ku sumanahay a papah kilang piculilan a zazan, sadingsingan apuu' izaw ku adipawnay,pakilangay namakay 2016 a mihcaan,micuzuh mikinaul
tu adipawnay a kawaw, itini i taywan u saayaway u hekal satabakiay ku liwliw a lala’ u madayumay a katukuhan mikinaul tu adipawnay, u saayaway a mihcaan a kawaw cayay pakulisiw. amicumud tina umah, sabeleng sa ku labang micumud nayay ku mikuwanay, mapulung tu i niyazu’ay a tademaw palecad tuni a kawaw,i 2017a mihcaan malingatu misulut tu kalisiw,mikilup tu natukian,mikeluhp tu tademaw,paymihcaan tulu a bulad aca cacay a bulad ku puu’ nu adipawnay amalucek tahkal’ 縮圖|ulang adipawnay u saayayay a mihcaan pakala tu cacay a mang walu lasubu siwa ku tademaw, naayaw a mihcaan malakuwit tu cacay a mang pitu malebut ku tademaw.
nabakuwan pakilangay mapulung tu tapiingan cacay bataan a niyazu’, mapulung misakapah tu「2019 a mihcaan tanung tabu mikinaul tu adipawnay」mipanganan atu piyungan a kalisiw mapulung tu itizaay anikalukan nipalumaan u miyagi aca, ayza a mihcaan「adipawnay kamihcaan a kikung」mala u tatangahan, patatudung tu tapiingay a pikanan pilabinan, sabaw tusa kuni papulung tuculil nu midangay tu liwliw nu mulangaway, muwawa tu binawlan mikelid「cisinubu」amilihiza tunian a mihcaan a kawaw.
uynian amihcaan adipanay a puu’ i tulu a bulad sabaw enem a demiad katukuh i sepat a bulad sabaw sepat a demiad, maysandeb enem izaw ku pangkiw, pitu izaw kupangkiw atu walu izaw ku pangkiw a tatukian pulu sasa kina tulu a daykay, tayzaay cay pihibangan walu lasubu ku tademaw pilipyan sa cacay malebut ku tademaw tayzaay midag itini i eanglu paayaw mipangangan,nu biwawlan a paya hawsa cacay lasubu siwa izaw ku walu aa kalisiw, iniyazu；ay a payaa sa cacay lasubu izaw ku enem bataan ku kalisiw hatiza ku pulung nu sakatayni itini a miazih midang.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
kakuniza:Sabak Nubu
Makatawcu
kakuniza:Sabak Tutuy
Makatawcu馬卡道族
馬卡道族（Makatao、Tao）為臺灣原住民族的一支，屬於南島民族，分佈在台灣最南部之嘉南平原（包含高雄）和屏東平原一帶，往昔聚落為鳳山八社，包含大傑顛社等社，過去被分類為熟番、平埔族；台灣東部的花蓮、台東也有來自西部遷入的馬卡道族. 馬卡道族為目前全臺最大之台灣未識別民族，僅屏東縣等地方政府承認. 縮圖|Taywan a Yincumincu 台灣原住民族 Makatawcu ‘Makataw,Tao” nu Taywan Yincumincuay, tungusay natimulan subal a mincu, maliwaliwah i Taywan u satimulay a Ciya-nan a enal “pasuTakaw” atu Pintung enal a kakitizaan, iayaw a niyazu’ u Bung-san-pa-se, pasu Ta-cye-tin-se, kasumamadan pasasuma’ han u su-ban, Pinpucu, Taywan nuwalian a Kalinku, Pusung izaw ku makay satipay mabulaw tayza i Makataocu. imahini u Makatawcu i Taywan u cayay katinengan a binacadan, uyza Pintung a kuwan cenbu dada’ ku patatenga’ay. 縮圖|Bung-san a kuwan bung-su a niyazu' Taywan a Yincumicu.鳳山縣放索等社熟番
kakiliman
日治時期的早期研究認為馬卡道族是西拉雅族的亞族，例如語言學者小川尚義等. 也有學者將其獨立分出，如伊能嘉矩及移川子之藏等人. 馬卡道之名首見於伊能嘉矩著作《台灣踏查日記》，1900年8月，伊能氏訪問屏東老埤部落的頭目潘乾坤，採集到的口碑如下：
kaLipunan saayaway nu migingkiway hinisa u Makatawcu nu Sirayacuay a Yacu, tinaku pasubana’ay tu kamu ci Syaw-cwan-sang-i. izaw ku pasubana’ay teked a katinengan’, mahiniay ci I-neng-cya-ci atu ci I-cwan-ce-cang a tademawan. Makataw a ngangan saayaway maazih nisuitan ni I-neng-cya-ci tu “Taywan-ta-ca zeci”, 1900 a mihcaan 8 a bulad, ci I-neng a tademaw mipalita tu Pintung Law-pay niyazu’ a tumuk ci Pan-cyen-kun, nialaan tunikamu mahiniay isasa.
nilacul
我們這一族叫 Makattao 人，原來和台南方面的平埔仔（Siraiya）是同一祖先傳下來的. 我們居住在以鳳山方面為中心的平原，⋯⋯後來我們在清朝統治時代歸化，這時候族人分散幾個蕃社，最後遇到閩族的侵佔，族人各自退到偏僻的地方生活.
荷蘭時期的傳教工作文獻指出馬卡道族人並不懂西拉雅族新港語.
ami uyni a binacadad Makattao a tademaw, uyaan atu Taynanay a Pinpu a tademaw “Siraiya” u malecaday ku tuas a nipadutusan. u eneng niyam i Bung-san enal, satu ami i kahulaman tu pikuwanan a ziday palahulame, ayzasatu u binacadan maliwasak tu pinaay a niyazu’an a binacadan, sazikuzay malikeluh tu picalap nu Layak, u binacadan sateked tazazikuz tayza masainakaay a kakitizaan mauzip. Helan a zidayan nisulitan nu lindusi tu Makatawcu caay katineng tu Sirayacu Sin-kang a kamu.
tademaw人口
馬卡道族人丁眾多，荷治時期的幾次記錄都有萬人以上，比西拉雅族、噶瑪蘭族都要的多. 後因瘟疫或遷移，人口略有增減. 如1655年《荷蘭時代的番社戶口表》記載，屏東地區有平埔族9,145人. 清代高拱乾所著之《台灣府志》（1694）提到八社土番男婦三千五百九十二口，紀載了壯年男女社民的人口數.
Makatawcu katuud ku tatama, Helan a zidayan pinaay tu ku niciluan paka mang tu ku tademaw, kikatuudan ku Siraya’, Kebalan. zikuz zayhan nasilibung anucaay mabulaw, macunus masele ku tademaw. mahini i 1655 a mihca “Helan a ziday nisulit i “kucumibu niyazu’ nu Yincumincu”, Pintung a kakitizaan izaw ku Pinpucu 9,145 ku tademaw, kahulaman nisulitan ni Kaw-kung-cyen tu “Taywan bu-ce” “1694” musakamu tu Pa a niyazu’ Taywan nu Yincumincu a tatama tatayna u tademaw 3,592, nisulitan tu masakapahay a tatama tatayna a tademaw.縮圖|Makatawcu a satelec 馬卡道族腰帶國民政府遷台後，取消熟番的註記，導致目前人口數不明. 但應不少於日治時期之馬卡道族人口數，若以佔人口之比例來看，可能超過五萬之多. 現今，高樹鄉泰山村、內埔鄉老埤村、中林村及萬巒鄉萬金、赤山村等地都是兩千人左右之大村落，欲調查確切人口數，或許可以從此幾地之人口變化著手. 今日屏東縣政府與花蓮縣富里鄉開放馬卡道族的身分申請，以日治時代之熟番註記為依據，惟族群意識不高，僅1803人登記（2017）.
Kow-min-ce-bu namabulaw i Taywan hawsa, palasawad tu nipabacuan tu Taywan a Yincumin, imahini caay tu kahapinang kunipiasip tu tademaw. nika caay kikayadahan tu nu kaLipunan a tademaw nu Makatawcu, anu piazih palalecad tu tademaw, hakay macaliway ku lima a mang kakatuud, ayza, Kaw-su-syang a niyazu’ Tay-san a niyazu’, Nye-pu a niyazu’ Law-pey a niyazu’, Cong-lin a niyazu’ atu Wan-lan a niyazu’ Wan-cin, Ce-san a niyazu’ a lala’ hatu tusa malebut kakatuud ku tademaw Ta-cun a niyazu’, nikinsaan a palucek tu tademaw, hakay taneng makay tiniay tu pinaan a kitizaan tu kikasumad nu tademaw a malingatu. ayza Pintung a kuwan cebu atu Kalinku Pailasan a niyazu’ pabinawlan tu Makatawcu tu misinsi pangangan tu binacadan, kaLipunan a ziday Taywan a Yincumin miduduc tu nipabacuan, caay ka talakaw kunizateng nu Makatawcu, 1803 dada’ ku panganganay “2017”.
zikuc服飾
馬卡道衣服以苧麻、鹿皮、木槲草的莖為上衣，配戴琉璃、貝板、瑪瑙、銀、銅鈴……等裝飾品. 另外，平埔族群舉行祭祀時會佩戴花環，現在西拉雅與馬卡道族人在祭典中，仍會佩戴花環，馬卡道人以海芙蓉與萬壽菊為主，有時再插幾根羽毛來製作花環. 縮圖|Bung-san a kuwan bang-su a niyazu' Taywan a Yincumincu. 鳳山縣放索等社熟. Makataw a zikuz u muwa, banges nu ngabul, mu-hu-lutuk akaway a zikuz, sikazali tu liw-li, pey-pan, manaw, ging, tung zelingzeling a kazalian. zuma, Pinpucu palekal tu salisin hawsa cisabuud tu balu, ayza u Sirayacu atu Makatacu i pisalisinan, mahizaa tu sisabuut tu balu, u Makataw angangan u hay-bulung atu wan-su-balu, uzuma mipahecak tu banuh a misanga’ tu masaluyukay a balu.
lisin信仰
主要為「老祖信仰」及類似西拉雅族「祀壺信仰」的「矸仔佛」. 「矸仔佛」或稱「矸仔」，是以小瓶子、小酒瓶為形象，瓶子全用紅布包住，並插一些芙蓉、萬壽菊等就近可取的植物. 在原住民族備受歧視的年代，許多族人會供奉「太上老君」作為「老祖」的替代.
anganganu “misalisin tu tuas” mahizaay u Sirayacu “misalisi tu puduk” tu “kan-cay-buo”. “kan-cay-buo” anucaay “kan-cay” han u adidi’ay a landaway, masaadidi’ay ladaway a epah, u ladaway haminu u sumanahay a dawa ku sapitabu, pahcek han tu bu-lung, wan-su balu icapi miala tu mulangaway. i pisakinihan tu Yincumincu a ziday, katuud ku misalisinay nu binawlan “tay-sang-law-ciwn” pala u sapakutay tu “tuas”.
ciya-hey-pu加蚋埔
將祖靈稱為「Amu」，並供奉七姊妹與其契子，而非「阿立祖」，後來是頭社公廨乩童來後，才開始稱此神為「阿立祖」，移植了西拉雅族的文化. 目前往「阿姆祖」正名方向努力.
u tuas pangangan han “Amu”, misalisin tu pitu malekakanaay atu nisawawaan, caay ku “A-li-cu” zikuz tayni ku misatangkiay nu biyu hawsa, kya malingatu uyni a Di’tu u “A-li-cu han”, milimad patayza i Sirayacu a lalangawan. imahini pasayza “A-mu-cu” paicelang panganga”.
馬卡道族現今和台灣大多平埔原住民族群一樣，文化大多消失或被漢族同化，但是依然有馬卡道族的族人存在，在高雄、屏東地區也可以找到一些小鎮、村落依然有馬卡道族的祭典.
Makatawcu ayza atu Taywan hatu malecad tu Pinpucu, mahaminay tu malawpes ku lalangawan mala Layak tu, nika mahiza izaw tu ku Makatawcu, i Takaw, Pintung a kakitizaan taneng matepa ku zumaay adidi’ay a niyazu’, niyazu’mahizatu izaw tu ku Makatawcu a lisin.
現在台東加走灣長濱鄉忠勇部落約有500名馬卡道族族人，據考查大約在1851年左右從屏東赤山、萬金翻山越嶺到台東加走灣長濱鄉，推斷在1860年左右到達定居. 近年來許多馬卡道族族人積極重振族群文化，並建置文物室，如高樹鄉泰山國小於校內設置馬卡道文物館，盼喚起族人的認同，期望能尋求正名. 縮圖|Cya-duy a pipaypayan tu tuas a ba'tu. 加蚋埔公廟組靈石 ayza i Pusung Kakacawan Cang-pin Sadita’an a niyazu’ pakala tu 500 ku tademaw nu Makatawcu, duduc tu nikinsaan hakay i 1851 a mihca makay Pintung Ce-san, Wan-cin mukayakaya tu buyu’ katukuh i Pusung Kakacawan Cang-pin a niyazu’, pizateng i 1860 a mihca a katukuh i kana’nengan. ayzaaytu a mihcaan katuud ku Makatawcu laluk palekal tu lalangawan nu binacadan, patizeng tu pipazengan tu tuud nu lalangawan, mahiniay u Kaw-su a niyazu’ Tay-kow adidi’ay a cacudadan i cacudadan patizeng tu pipazengan tu tuud lalangawan nu Makataw, apalekal tu nipalatatenga’ nu binacadan, maydih amilunguc pangangan.
Pay-ye
kakuniza:Sabak Tutuy Pay-ye
u Niwlang bunac atu Ceni banac malalikeluh
u Niwlang bunac atu Cenyu banac sa tatenga’ sa mihmihcan malalikeluh haw?
sapuelac
thumb|Yinhe
ngatu cacay
i lalud tu sansandeb, itini i capi nu tukun nu tangah i tacacayay salikatay a bunac sa, u Ceni bunac織女星. silaed tu Yinhe銀河, i nuwaliyan nu tapuku malu nu timulan, ya madadaangay tu Ceni bunac織女星 a salikatay a bunac, u Niwlang牛郎星han kuyzaan. i tapiyingan nu Niwlang bunac牛郎星 malesipadacay, a tusa tu ku adidingay a bunac.
ngatu tusa
u kamu nu pauzipay, u Niwlang bunac牛郎星 atu Ceni bunac織女星 sapaymihmihcan i pituway a bulad pituway a demidad（七夕）tu labi, u 喜鵲 ku pasangaway, itini i Yinhe銀河 malalikeluh. nikasa, hanca azihan sa u Niwlang bunac牛郎星 atu Ceni bunac織女星 sa silaed hanay tu 銀河, cayka sasubatad, nika u tatenga'ay a laed nu heni sa（16.4光年）kabatad！（也就是說每秒30萬公里的光）, a pakiyadahan henay ku sabaw tu enem ku mihcaan kayadah, anu pakatelayen isu mah papalita, u ngiha' makatukuh itiza tu niyam amakatukuh tu（38年）ku mihcan, anu malalikeluh, thumb|Yinhe caayay tu kau tatenga'ay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
nasulitan ni Nuwa watan o Kumud
Satabakiyay nu aenengan nu lacu
Satabakiyay nu aenengan nu lacu / Ta-Paw-Tay (大炮臺)
縮圖|Dun-Wan-Yang-Paw-Tay (東望洋炮臺) Satabakiay nu aenengan nu lacu / Ta-Paw-Tay, i Macau (澳門) nu mukasiay a pawtay, u Cunkuo  aydaay nu masingaay a nisangaan patideng tu sise' a nisangaan.
大炮台, 是位於澳門的古老炮台, 為中國現存最古老的西式炮台建築群之一部分.
naw Macau (澳門) nu hitayan a sakalepacawan nu kahemekan,
ayda u Macau (澳門) nu likisian a kakitidaan.
昔日曾是澳門軍事防禦設施的重心,現為澳門歷史城區一部份.
Tapawtay itida i Macau nu pangkiw suba (澳門半島) nu taban nu cunyung Se buyu' (中央柿山), u sakay nu hitayan a nipikuwanan.
現在大炮台的中央為1998年建成的澳門博物館, 而大炮台城堡的項層則為大炮台花園.
大三巴牌坊和大炮台兩個景區兼具中葡文化特色, 故成為澳門獨特的澳門八景之一部分
Macau (澳門) Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng i caynem-caysip mihcaan, naw naw yi-su-huay sen-paw-lu nu cacudadan a kiwkay (耶穌會聖保祿學院教堂) a sayday, midiput tunikay Macau (澳門) nu yi-su-huay (耶穌會), nikuda satu mala Aw-Pu cen-hu (澳葡政府) namin.
澳門大包台建於1617年, 原為耶穌會聖保祿學院教堂的祭天台, 保護耶穌會在澳門的生業, 後為澳葡政府所有.
patidengan tu Ta-Paw-Tay (大炮台) makaala tu cacay a bataan, itini i caynem-tunem a masangan.
大炮台的建築歷時10年,1626年完成.
Ta-Paw-Tay atu Ma-Ke-Paw-Tay atu Dun-Wan-Yang-Paw-Tay mala tanektekay nu liklik nu hitayan, matalaw cumudan nu kukung.
大炮台與媽閣炮台和東望洋炮台組成一道堅固的外圍軍事防線, 以防範海盜之.
namaka cacay a malebut enem a lasubu tusa a bataan idaw ku tulu a mihcaan (1623) katukuh tu cacay a malebut pitu a lasubu sepat a bataan (1740) a mihecaan, naw Cen-Fan-Si-Lin (城防司令) atu Macau (Aw-Men 澳門) nu satalakaway (總督) a enengan nu luma'.
從1623年至1740年間, 曾為城防司令和澳間總督官邸.
Ta-Paw-Tay (大炮台) kakenihan i caysiw-nemnem mihcaan amahulak, pasayda i katuuday u aidangan kuyni sa.
大炮台曾分別於1966年解禁, 向公眾開放為旅遊景區.
nikahulak satu nanisumadan tu sakay Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局), nikudan nu Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局) itini i caysiw-siwnem mihcaan taydan i Dan-Cai (氹仔).
解禁後曾改建為澳門氣象局,後澳門象局於1996年遷至氹仔.
Ta-Paw-Tay (大炮台) namakakenih i caysiw-siwtu mihcaan, caysiw-siwlu mihcaan atu caysiw-siwnem mihcaan misumad tu papatidengan.
大炮台曾分別於1992年, 1993年及1996年進行修葺工程.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku walu a mihcaan (1998), teban nu Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng tu Macau (Aw-Men 澳門) po-wu-kuan (博物館), sayaway numitanengay a labang han u Ingkuo mitukuday tu mali ci Manlen..
1998年, 大炮台的中央建成澳門博物館前, 首個試用的客戶是英超球隊曼聯.
tawa ni Sanglan
1878 amiheca 7ay a bulad 21 ademiad i Niwyu pikadubaan mapulin mali tatelecan ci Sanglan hidahida sat caykakapah.1878年7月21日在紐約市舉辦的好友運動會上,桑蘭不幸脊椎挫傷,導致終身癱瘓.
bahal sa kinakawaw. caay tu kasumad ku nikaudip. ci Sanglan i balucu nida ku mahiniay a kawaw. namakapabaw ku nikaudip kasenusa mahetik i enal nu buyu’.
這突然發生的一切,改變了她的人生, 桑蘭比我們任何人都深刻體會到,從巔峰跌落谷底的人生感受.
cima aca a tatana a wawa idaw aca ku bangcalay a sepi. ci Sanglan mapaneng ku sakala cacay nuda.
每一個女孩都會有美麗的夢想.但桑蘭的體操冠軍夢破滅.
maadih aku ku yadahay a kawlah. cay katani i takuwan.“我看見很多奬牌從天而降,但沒有落在我身上”.
yu sadep sa musakamu ci Sanglan tu sepi nida. seday sa ku lalum.當桑蘭平靜的講述自己的夢境時,眼底滑過一絲淡淡的懮傷.
u madubaay kaku i balucu’ aku u matinengay a maduba’ sa a umuwalaay tu sakacacay.
我是一名運動員,在我心目中,運動員的神聖職責就要拿金牌爭冠軍.
nabalucuan aku a milabu tu awin samaydih kaku malasayaway.
參加奧運會,成為一名奧運冠軍是我心底最深的渴望.
yu cayhenay kaduka ci Sanglan pangangan han nu kaput tu”mulebutay a subayu”wida u haymaw sananay a bunac.而受傷之前,桑蘭在中國體操隊享有”跳馬冠軍”的美譽,是一顆冉冉升起的新星.
ahicaen caypisuayaw niSanglan saicelang sa cinida maydih tu sakalacacay matawaay a mapacilalay a tatayna a wawa.但桑蘭坦然接受了這個現實,她努力成為一名永遠微笑著的”陽光女孩兒”.
ayda ci Sanglan pacici han nida minanam tu kaliyuhan nida kay masumad caay pisulal a pahahah.
現在的桑蘭依然堅持著康復訓練,雖然在技能上沒有什麼改善,可她始終沒有懈怠過.
umahiniay caay piales a naudipan u nananaman nu masakapahay ci Sanglan ku itiniay.
這種絕不放棄的精神也恰恰是年輕的桑蘭最吸引人的地方.
ci maaca tyakawa pakayni i masakapahay sikulit ku tapuku tu balu sa “ucayay tu kadawis nika ci Sanglan namakayni i nikadebayan nida a saicelang sa mulekal.
那場意外對于青春的天空涂滿著玫瑰色的少女來說:是讓人絕望的,可桑蘭從這場大災難中堅強的站了起來.
nipipadang nutaw upaini acacay. wini u duduc sananay a patukel sa u udipi tu. hicaen nu udip a miadih ku mahiniay a kawaw. caay kaputun ku nabalucuan patukel itakuwan.
“外人的幫助只能是一種補助,能夠一直支持自己的只有自己,自己的態,自己怎麼去看待遇到的每一件事樂觀的心態是支持我的泉源.
nikaudipan yadah ku caykadayum caaytu pakadateng kaku. misadakadakayan kawaw caay amin kadayu.
“生活中遇到的困難太多了,我自己都記不清楚,任何一件事對我來說都是困難的.
u kada atu namuh idaw aca ku micalilaway.caay kaw hahidaen sisa demidemiad misuayaw tu kungnan. caay ka a la sa. nika misa icelang kaku musuayaw.
挫折遠遠大于成功和喜悅,恐怕是正常人很難想像的,所以我每天都在面對困難,雖然我不一定每次都能勝利,但我會始終積極地去面對!”
ci Sanglan matawa tu. misuataw tu cacanan tatengaay nikaudip nidasa manamuh tuyni u pangkiway a nanum hananay a tinaku sakamusa ci nida”ami salihalay sakaku ami suayaw tu nuayawan nanay a pangkiw a nanum.
桑蘭總是微笑著,坦然的面對這一切,現實生活中的她,很喜歡半杯水的比喻,她說:我一定要好好享用自己面前的這半杯水”.
micuda ci nida i payta tu husu nu sinbun udaduducen mukayakay a taayaw minanam sapiala tu sakaala tu sayaway.她在北大苦修新聞傳播專業,把它視為成長進步的階梯,並表示想拿學習成績的冠軍.
i mahida miwanayay ci nida tu ”星空衛視” 《Sanglan 2008》a miunduay a kamuku sawsawni milabu tu nusyakay a nikasaupu.同時她還在”星空衛視”主持一檔《桑蘭2008》的體育節目,並經常參加一些社會活動.
u mibangbangay tu idang pakakulkul pakalipahak a kawaw mala申奧形象大使,atu 殘奧大使,muala tu nipatuduc tu lamal nu miundukayay. Wini mahida u sepi ni Sanglan maydih mala sayaway.
比如說做令所有華人想起來就熱血沸騰、激情洋溢的申奧形象大使、殘奧大使,做一名光榮的奧運聖火傳遞者…..桑蘭把這一切都看做自己” 奧運冠軍夢想”的延續.
nikaudip nida tatayna a wawa yadah ku nikangelul .ci Sakamu u tawa pasubana tu tademaw ;u canan ku tatengaay a icelang. 生活給了這個女孩很多磨難,對於這些,桑蘭用她的微笑告訴人們;什麼才是真正的堅強.
u Sakidaya a dadiw-bancalay a demiad
u Sakidaya a dadiw-bancalay a demiad
nilacul
bancal la ay yo bancalay ayda a demiad ya hey ya hey
miayam ku baki mitenun ku bai ya hey
pacengceng ku tatama satunud ku tatayna ya hey
yo i yo in ho i yan ho i yo in ho i yan
ho i yo i yan ho i yo in ho i yan
ya na i ya hey ya na i ya hey hay yo hey
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Kala Idiw i 2018 a mihcaan i Taywan Kanlingku Sukul niyazu' kakuniza:Kala Idiw kakuniza:dadiw
adup
u kamu nu adup
adup 狩獵, u kamu nu Amilika: hunting thumb|miadup ku singing
aadupen 動物
miadup 打獵
miadupay 獵人
adup
adup sa ku selal sa u makudusay a sizi.
makudusay: u uzip nu tademaw atu aadupen, caykayadah ku titi, azihan tanuukak saan.
aadupen
i buyubuyu'an ku aadupen a mauzip.
i bayubayuan ku buting a mauzip.
miadup
miadup kita u kapah ayza.
lalimiadup ku kapah, tayza bayu' miadup atu mideteng.
miadupay
u miadupay ku acawa nu maku.
u miadupay ku wawa nu maku, matineng miadup ku wawa atu acawa nu maku. thumb|miadupay atu wacu. thumb|miadupay
piadupan
u piadupan aku sa i nuzikuzan nina buyu'.
nu makuay a piadupan itiza i nuzikuzan nina buyu'.
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
原住民族語言線上詞典 http://e-dictionary.apc.gov.tw/Index.htm
kukay
kukay (謝謝)
adidem
縮圖|adidi'ay papah adidem (小葉桑) 縮圖|adidi'ay papah adidem (小葉桑)
adidi'ay papah adidem (小葉桑)
mitesekay nipangangan【學名】Morus australis Poir.
sapamata ngangan【科名】sapamata adidem 桑科 (Moraceae)
tungusay ngangan【屬名】tungusay adidem 桑屬
u ngangan【俗】 adidem, kaykuay adidem, cikahay 桑樹、蠶仔樹、鹽桑仔
kamu nu binacadan【族語】kamu nu binacadan
布農 Pakaun Ikit、撒奇萊雅 adidem、雅美 Tanyod、鄒 Karu 'Usum、
卑南 Talriyuz、阿美 A De Dm、排灣 'Lesu、魯凱 Taliyudru
Bunun Pakaun Ikit, Sakizaya adidem, Tau Tanyod, Co Karu 'Usum, Piyuma Talriyuz, Amis A De Dm, Paywan 'Lesu, Lukay Taliyudru.
misakamu a binacadan (使用族群)
布農、撒奇萊雅、雅美、鄒、卑南、阿美、排灣、魯凱
Bunun, Sakizaya, Tau, Co, Piyuma, Amis, Paywan, Lukay.
hekal a kaliwaliwah (分佈環境)
原產於中國、韓國、日本等， 台灣全島皆有分佈，尤其在中低海拔面向太陽的地方.
u langaw tiniay i Cung-kuw, Han-kuw, Lipun, mahamin maliwaliwah i Taywan a subal, sangaleb pasayza musuayaw tu cilal tatudungay katalakaw a kakitizaan.
(原產地：中國、韓國、日本).
sakakapah nu sapaiyu (藥效)
小葉桑味甘性寒，葉部對清熱解毒有極好的療效，根可退火，幫助排尿，其枝葉可用來解熱、消炎甚至毒蛇咬傷，且也能當退火飲料消暑.
adidi’ay papah aidem sicecedaman tungusa u cudetay, u papah sapaiyu tu pasasa tu akuti’ u ledek, angangan sapilasawad tu akuti’, sapipadang sapatahkal tu isi’, u cii’t papah taneng palasawad tu akuti’ u sapisiwduk tuwaca u makalatay nu siledekay a bau, atu taneng mala u sapilasawad tu akuti’ a nananuman.
patinaku tu kasahini nu mulangaway (生態形狀描述)
小葉桑為一種落葉性大灌木或小喬木，株高可到300-500公分，枝幹折斷時會流出白乳狀液汁. 葉互生具柄，三出脈，葉卵圓寬卵形，長約8-16公分，寬6-14公分，葉先端尖銳，基部近心形. 小葉桑花為雌雄異株，雄花為葇夷花序，雌花花序下垂或斜上，花柱有毛柱頭2裂，果實為多花性聚合果，由紅而變成紫黑方成熟才有甜味.
adidi’ay papah adidem u mapelu’ay a papah adidi’ay kilang anucaay u tabakiay kilang, u talakaw 300 katuku 500 a hunan, ketun han ku cii’t mulasi’ ku salengacay a cica’. masasiakaway ku papah, tahkal ku tuluay tulis, masamulmu ahebala ku papah, 8 katukuh 16 a hunan katanayu’, 6 katukuh 14 a hunan ku ahebal, masamucuy ku teluc nu papah, ngangan masabalucu’ay. balu nu adidi’ay papah adidem tatama tataynan malecad uyzaan tu a kilangan, balu nu tatama saculuculuk sa ku balu tatayna a balu maseday anucaay matikenih, tektek nu balu sibanuh ku tangah nu tektek tusa ku malengatay, u heci u yadehay a balu a malaheci, na u sumanahay masumad mala u lutimay kalumeni’ u mazuhemay kya sicedam.
小葉桑為桑科桑屬落葉性大灌木或喬木. 小枝無毛，但具有許多黃褐色的皮孔(通氣用). 葉卵形或廣卵形，膜質，銳鋸齒緣，有時分裂，有時則否，托葉細小，早落性;果實為多花聚合果，由許多具有肉質宿存花被發育成.
adidiay papah adidem u sapamata adidim tungusa u mapelu’ay ku papah u tabakiay anucaay u adidi’ay kilang, adidi’ ku cii’t nayi’ ku banuh, nika yadah ku satingting kalawalaway kulit nu pudac “sapabalian”. masati’kuk ku papah anucaay sa ahebal ku kasati’kauk, duhpicay a pudac, mazicem ku lilis masalutalutay, uzuma mapela’, uzuma caay ka mapela’, adidi’ ku ngangan nu papah, u dadawaay mapelu’ sasupu sa ku balu i heci, yadah ku heci caay ka pelu’ kilul ku balu malaheci.
是整個花序發育形成，成熟時由紅轉紫黑，分佈於全省平地向陽山坡. 桑葉可飼蠶，桑椹供食用，木材可製器具、傢俱，全株供藥用.
mahami malabalu, mazuhema tu hawsa na u sumanahay masalutim ku lumeni’, maliwaliwah i masatukenihay a buyu’ pasayza mapacilalay masaenalan a buyu’. papah nu adidem taneng sapakan tu kayku, kakanan ku didim, kasuy taneng sapisanga’ tu aikecay, aenengan nu luma’ay, u sapayu amin ku adidem.
(用途)
桑樹除了供養蠶，果實可食用外，它的根煎服可以治療肺炎，枝葉煎服可以解熱、消炎、水腫、吐血骨折、毒蛇咬傷等，煮水喝也能當純粹清涼飲料，嫩葉還可以是一種野菜.
adidem u sapahabay tu kayku, u heci taneng kaen, u lamit niza cyan han taneng sapingaan tu abala’, cii’t nu papah cyan han taneng sapilasawad tu akuti’, sapisiduk, malebawaay, muutaay tu izang mangeli’ay ku ukak, makalatay nu siledekay a bau, ngaay han mala u nananuman taneng aca mala sapi’ay a nananuman, mangazuay a papah taneng mala u nu buyu’ay a lami’.
桑樹是中國古代一種多用途的植物，一棵樹的每一個部位幾乎都可被利用. 不僅桑樹的樹葉可以用來養蠶取絲；它的果實桑椹可以食用也可以釀酒；木材緻密堅韌，可以用來建房屋、家具、農具及弓箭等；
u adidem nu Cung-kuw kasumamadanay mahamin u kakaydihan sapihicahica nu mulangaway, cacay a kakilangan taneng sasanga’an amin. u adidem a papah taneng pahabay tu kayku taneng malakeliw, u heci niza kapah kaan taneng saelawan, kasuy mazeket atekak, taneng sapisang’ tu luma’, malatakal elun, u aikecan nu malukay atu sapiacin,
樹皮中的纖維豐富，可以用來造紙；根也可以提煉出黃色的染料；而細枝是極佳的燃料，甚至被認為是用來煮茶的最佳燃料. 此外，植物體中的每一個部位，從枝、葉、花、皮、芽、果到根都可入藥，可說是被利用得最徹底的植物.
pudac nu kilang yadah ku masakeliway, taneng sapisang’ tu tatipeluk, lamit taneng aca mala zayliyaw nu takuliwaway a sakulit, adidi’ay a cii’t kapah sakasuyan, tuwaca uyza u sakapahay  a sasalamalan nu sapingay tu ucya. namahini sa, uzip namulangaway, pakay cii’, papah, balu, pudac, u lucuc, heci katuku i lamit taneng mamin mala u sapaiyu, tukamu namulangaway  u kakaydihan amin.
heci (果實)
冬未寒風細雨中，小葉桑早已預知春天即將到來，紛紛抽出細長的花序，開著並不引人注意的小花. 一到春風吹起時，它很快地就結成果實，由綠轉白、由白轉紅，再由紅轉成紫黑，直到滿樹都掛滿鮮艷欲滴的桑果，許多蝴蝶和昆蟲都應邀來分享這甜美的果實.
i kasienawan kabaliaan kaudadan sa, adidi’ay papah adidem malaayaw tu matineng tu katukuhan tu sadingsingan, salutulutuc satu tahekal ku adidi’ay tanayu’ay a balu, mabutelak tu adidi’ay a balu caay pakalilid a maazih nu tademaw. katukuhan tu kabalian hawsa, kalamkam satu ciniza sihecci, na u landaway maniyul tu salengacay, na u salengacay maniyul masumanahay tu, zumasatu na u sumanahay maniyul mala lutimay ku lumeni’, katukuh malubic mapacai’ tu ku heci nu adidem malikat salungan, katuud ku adipangpang atu cilekay maladay amituk tuynian sicedamay a heci.
saycan ku lahud masa sumaden
saycan ku lahud masa sumaden與其抱怨,不如改變 salisaliyut sa ku sawsawni kusi lahudtay.一味抱怨的人常常在原地徘徊, maynah tunu ayawan nanay a duut.自以為是咒罵眼前的”陰暗” alaw han cay katineng tuduut郤不知道那”陰暗”alaw han nu udip a adingu.正是自己的影子. mabililay musumad.而努力去改變的人,
adidem
lalanganwan (文化）
事實上，中國人在很早很早以前就和桑樹發生了非常密切的關係，它是中國最早被栽植的樹種之一. 相傳黃帝之妃嫘祖就會教人民養蠶取絲，而桑葉正是蠶的主要食物；在甲骨文中曾發現有桑樹的記載，也發現了許多絲字及絲字旁的字.
saycan ku lahud masa sumaden
u punu’aca sisa maadih ku kapahay a nanaman sisa kasaetimiy.總能用智慧發現機會,把握機會.
adidem
lalanganwan (文化）
tatenga’, u Cung-kuw iayaw kasumamadan henay matineng tuway tu adidem, u saayaway nipaluman adidem nu Cung-kuw. kahungtian henay ziday izaw tu ku kamu nu tuas pasumana’ tu tademawan pahabay tu kayku a misakeliw, u papah nu adidem u kakanan nu kayku, i ukak a nicudadan maazih izaw tu ku nisulitan tu adidem, maazih aca yadah ku nu keliway a sulit, atu tapiingan nu keliway a sulit.
saycan ku lahud masa sumaden
nau caay kaw matatudungay alaw u kapahay ani kaudip.使本來無奈的人生過的精彩而美好.
ina tusaay a kawaw  tatebgaay a siwantan.下面這二則故事,正明了這個道理.
adidem
lalanganwan (文化）
malumaingay a dawa i kasumamadan u kakitaan a tademaw nu Cuw-kuw u kakaydihay a sasang’a tu zikuc, sisa kauzipan a tademaw, nu Cung- kuw caay kalasawad, mutesek ku kalilid tu palahad kacakat nu laylay nu Cung-kuw, uzuma satu Si-han ci Cang-say a tademawan tayza i Si-yi mala, muculil tuyni “S-lu” a zazanan a singanganay.
saycan ku lahud masa sumaden
kungku:idaw kya tatuluay a luma’. pakuyuc naynai ku cacanan,uwawa tu tatamaan kudus sa kelid han tu nu wama atu wina tayda i nabakuwan a miaam.
adidem
lalanganwan (文化）
他從中國西北穿過帕米爾高原，到達現在的巴基斯坦和伊朗，最遠達歐洲，打開中西之間的交通，將中國的絲綢等商品輸出到外國，同時也使中、西文化有了第一步的接觸，影響可謂既深且遠.
saycan ku lahud masa sumaden
故事:有一個三口之家,家裏窮得什麼都沒有,兒子瘦的皮包骨,爸爸媽媽只好帶孩子來到街口乞討.
adidem
lalanganwan (文化）
makayza i Cang-kuw satipan nuwamisan milakui’ tu talakaway Pa-mi-al a buyu’ ciniza, katukuh ayzaay a Pa-ci-s-tan atu l-lang, u sabaatay katukuh i Uw-cuw, mibuhat tu saculilan a laed nu Cung-si, lumaingay a dawa nu Cung-kuw patayzaen i nutawan a kanatal, malecad aca u Cung, Si a lalangawan u saayaway a malalacal, mahiza u i labuay mahiza u baatay.
(比較)
臺灣山林中原生的是小葉桑，與中國南方養蠶常栽種的桑（Morus alba L.）是不一樣的植物. 反正只要家裡蠶寶寶吃的高興那也就夠了. 全中國原生桑屬植物大約有15種，栽培品種則超過1,000個，臺灣原生者只有小葉桑，其他還有一些栽培品種.
Taywan a buyu’ na u daiai’ay a papah adidem, nutimulan nu Cung-cuw nipalumaan tu sapahabaya tu kayku adidem “ Morus alba L.” u cayay kalecad nu mulangaway. mahiniay nipahabayan i luma’ a kayku anumanamuh tu mukan tanengay tu. hamin i Cung-kuw nuynianay tungusay adidem nu mulangawan pakala tu 15 a sapalumaan, paluma pahabay tu mahiniay adidem malakui’t ku 1,000 a lamangan, Taywan nauyzaanay tu adidem uyza u adidi’ay a papah dada’ adidem, izaw henay ku zuma a nipalumaan.
桑屬學名拉丁文是這種植物的傳統拉丁文名稱，小葉桑種小名australis是「南方的」的意思，指其原生地主要在華南地區比桑樹南方.
tungusay adinem mitesekay a nipangangan La-tin a sulit u mahiniay mulangaway nu laylay La-tin a ngangan, adidi’ay papah adidem nipalumaan u ngangan“australis” han “nutimulay “ sanan a imi, mahiniay nauyzaanay tu mulangaw a kakitizaan angangan tini i Huw-nan a kakitizaan nutimulan henay nu adidem.
saycan ku lahud masa sumaden
Patasasa hatu ku Dungi.misuayaw tu tuhenian tatulu sakamusatu”padang aku kamuamin anuwica ku kaydihan namu nika kinacacay aca kamuami lungc”,tengil sat u ku heni cay palutatenga.
adidem
(比較)
小葉桑與桑樹的區別可以從幾個地方來看：從葉子來比較，小葉桑的葉子表面比較粗糙，桑樹的葉面比較光滑油亮. 從雌花花柱來看，小葉桑花柱長而明顯，桑樹的花柱短或不明顯.
saycan ku lahud masa sumaden
于是上帝派遣使者來到人間.使者對三個人說:我可以幫助你們每個人實現一個願望,這一家人聽了將信將疑.
adidem
(比較)
adidi’ay papah adidem atu adidem uyni u kasazuma taneng pakay pinaay a azihan, pakay papah a palalecad, adidi’ay papah adidem u hekal a papah calekaah, adidem a hekal u papah cisimal mulikat. pakay uzang azihan tektek nu balu, adidi’ay papah adidem mahapinang tanayu’ ku tektek nu balu, adidem tektek nu balu a puyu’ anucaay caay ka hapinang.
最明顯的差異應該要算是果實了，桑樹的果實明顯的比小葉桑大上一號，所以目前我們所吃的桑葚大多還是來自桑樹.
u mahapinangay a caay kalecad sa uyni u heci, adidem a heci mahapinang katabakian ku adidi’ay papah adidem, sisa imahini u nikanan nu mita a adidem nu makayniay amin nu adidem.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
[1]台灣原住民族藥物植物圖鑑（行政院院原住民族委員會）
saycan ku lahud masa sumaden
ahekahetik sa kyakamu tatenga idaw kya cacay a kadideng nu麵包.mapaaw kya ama niya wawa alaw mabalucu’ mikaynah tu tya acaw nida ci nayan nu punusa palawbesay sa tina機會 adih han cacay a kadideng ku麵包sayasuyay.
adidem
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
[2]小桑葉： http://web.thjh.tp.edu.tw/PLANT/plants/%E5%B0%8F%E8%91%89%E6%A1%91.htm
saycan ku lahud masa sumaden
剛說完,眼前就真的出現了一車的麵包,孩子的爸爸先是非常的驚奇,轉而又特別的生氣,不斷抱怨妻子沒頭腦,浪費這麼好的機會只換來一車廉價的麵包.
adidem
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
[3]小桑葉： https://sowhc.sow.org.tw/html/observation/plant/a01plant/a010310-small-ye-san/a10309-small-ye-san.htm kakuniza:Sabak Tutuy
saycan ku lahud masa sumaden
palitaen aca niya Dungi mabalucu’ ci nida sakamu satu”kai kaku tu cayay katekes a 麵包.umaapaay unayay ku tangah nu mahiniay a tatana mahica palababuyen.
當使者問他有什麼願望時,他很憤怒地說:我不要這些廉價的麵包,請你將這個笨女人變成一頭蠢猪.
mahkamamin musakamu inayay tu kya 麵包yawina niyawawa tatenga malapabuy matawid kya wawa maekek miadih tya nuayawa a pabuy malalum muangic milunguc tya Dungi kai kaku tu pabuy maydih kaku ci naan aku sa.
剛說完, 麵包神奇的消失了,孩子的媽媽變成了一頭猪,這可把孩子嚇壞了,他看著眼前的”猪”傷心的哭泣,就對使者說:求求你我不要猪,我要媽.
mahekamin ku kamu nidawa tatenga masumad idaw ci nanida. malibud tu kya Dungi sakamusa tu”pabelian aku kamu tu kaydihan namu nika silahud kamu mamin palawpesen namu kunipaini aku mamin musakamu nayay tu kya Dungi.
孩子的話剛落,媽媽真的變了回來.使者很無奈的說:我已經給你們希望,但是因為抱怨,你們把機會全都浪費了.說完使者不見了.
ina tatuluay a luma’ masumad aca mahida yasayaway a nikaudip inayay tu ku 麵包atu pabuy mapatay nunglay kya wawa tanuangicsa tu.一家三口又回到了使者出現前的狀態,沒有麵包沒有猪,孩子餓的直哭.
kuku' nu cilal
kuku' nu cilal
u dadiw nu tatayna
kakuniza:Kala Idiw
matalulay palahuday a tapang
matalulay palahuday a tapang 吹牛大王歷險記 02.26.2010, No Comments, 德國童話故事, 遊記, by story. umahicaay a nikaudip sawacuan kumahiniay! Malasutan pahabayay tu du’kaku a tademaw, sananal pataydan aku ku sutan a du’babahen aki patayda I lutukan mipahabay tu wadu,labi babahan naca pataluma’. 那是怎樣一段屈辱的生活呀！我成了蘇丹王的養蜂人，每天早上我把蘇丹王的蜜蜂趕到草地上去采蜜，晚上再把它們趕回到蜂房裏去.
Sayaway kapah naming. nika sadikuday tu cacay a demiad, maadih nida makelul nayay ku cacay a wadu
起初，一切還算順利. 但是後來的一天，我發現少了一隻蜜蜂.
我趕緊去找它，兩隻熊正撲在它身上，大概想把它撕成兩半，好吃它的蜜.
naynayi kunidikec aku tu cacanan, wida acacay u sapacizu aku a pulung.我身邊一件武器也沒有，只帶了作為園丁標記的一把小銀斧.
masakalah kau, baetung hanaku tida tumayay. caay aku katuce ku samata, tusaay atumay metalaw kakulud satu mulaliw. 我一急，就把小銀斧向熊擲去. 儘管我沒有命中目標，兩隻熊卻嚇得連滾帶爬地逃走了.
nika, mibaetungay kaku tadaicelang, yapulung sliyusa mubahel, talakaw ku nibahel, alaw mahetik ibulad.
但是，我擲小銀斧時用勁太大，斧子滴溜溜地向上飛，越飛越高，竟落到月亮裏去了.
hicaen amuwala namakabulad, icuwa kaku mikilim tu tanayu’ay a tukal? Madateng aku, idaw i tulci ku huylitaw sa, kalamkam mulangaw sa.alahican katukuh itapuku ku langaw sa.
怎麼才能把斧子從月亮裏取回來呢？我到哪兒去找這麼長的梯子呢？ 幸虧我想起來，土耳其有一種豌豆，生長非常快，有時能長到天上去.
Likelih sa, nacila, ipalumaan tu balu yamisukulay tu pabalian pabitakuwa tu huylitaw.
恰巧，前幾天花園的老監工給了我一粒土耳其豆.
Kaswnun han naku paluma ilala’, kasenusa mulangaw, talakaw talakw, caykatenes yahulintaw mukayakay tu tubulad.我馬上把它種在地下，它立刻發芽生長，越長越高，不大會兒，豆藤就夠著了月亮.
Manamuh kaku mikayakay tidahuylitaw, malakuwit t uku cacay a tatukiya, katukuh tu ibulad.
我充滿信心地攀著豆藤向上爬，一個多小時後，就爬上了月亮.
Malingatu kaku mikilim tida pulung. u bulad ugim akulit, wini mikilim tu kakulian tatenga utiih.
我開始尋找小銀斧. 月亮是銀色的，小銀斧也是銀色的，這給尋找工作造成很大困難.
Pinatu a tatukian matepa aku imamuni’ay a lalami tu lutulutukan kida pulung.
幾個小時後，我才在一堆爛稻草上找到我的小銀斧.
nika wahivahantu! Mikilimay kaku tu pilung sa, ucalwdes mapainging nu akutiay acila ya tukal aku tu huylitaw, maacak maputun.
可是，糟糕！就在我找斧子的時候，熾熱的太陽曬枯了我的豆藤梯子，使它碎成了一段段.
malalim kaku enen sakaku ibulad. hicahan tu? anu hina satu nikaudioan aku cayay tu kataluma ilala’ haw ? hinisa tu kaku ibulad hatiniay ku aniwyiw haw?
我傷心地跌坐在月亮上. 怎麼辦？難道我一輩子就不能回到地球上了？難道我就永遠生活在這荒涼的月亮上？
caay cay kaku kahini ! madubakaku tayda ilalamiay, malingatu masalaic, sakimulmul hanaku sapisanga tu layic.
Hang utanayunida katukuh I lala ahacica satu mabaat henay.當然，它的長度距地球還差得遠呢.
siket han naku ikalimucu’ nu bulad, mahida sa duduc han tu numaku miselilic tasasa,
我把草繩綁在月亮的一個角上，然後順著草繩向下滑去.
ukawili mudakep kaku tu layic kawanan sa mudikec kaku tu pulung. caykatenes yalaic mapeluc kutangah, mapadaduy kaku iteben nu tapuku, mahida u mamahetik I pabaw.
dukec han naku kida pilung, sametmet han naku mudawis ku layic, putunen naku ku pabaw nulayic saduman amisiket isasa.我舉起小銀斧，緊拉住繩子的下端，砍斷它的上端，重新接在下面.
hini alekakawaw, tasasakaku misasediw.cimakumatineng cacay kutules cacay ku putun, tanetek tu kidalayic.
用這種方法，我往下滑了很長一段路. 誰知道，我這樣一砍一接，一接一砍，繩子已經不結實了.
akatukuh tukaku ilala’ sa ahacica tu, maputun kida lalami a layic, mapatay kaku mahetik madauc.
當我離地球地面大約幾英里遠時，草繩斷了，我重重地跌下來，昏了過去.
nengil sa kaku maadih aku tada baeket ku katasasaaku mahabelut idaw ku tabakiay abuhang, inabuhan malatusa a inli kasilabu.等我醒來發現，由於掉下來的勁太大，我一下就在地上撞了個大坑，這坑足有半英里深.
Idaw ku mahinaay a kakawaw, upatinakuay atademaw matineng muiyup tu katalan.
anu musakamu n tu nasawniay a kawaw, idaw kuduma sakamu sa hanukanus han naku anupinaay a sakayakay sanujanus han culasa ibuhang sa.
hatini tu kuapahaw ! nidikec tupulung salihalay sa amisakakawaw muedem tu kawaw.
其實我還沒蠢到這種地步，手裏的斧子滿可以幫助我輕鬆地完成這項工作.
Inakawaw cay katenes tulci padangen tu kaku, patayda kaku tu duma a mapulukay, tayda aca i pitepaw.
這件事發生不久，土耳其人把我放了，讓我和別的俘虜一起回到彼得堡去.
nika, tucek aku amiliyas kaku tina kanatal, mikacae tu subayu a kelekela, pasayda iniyaduaku.
但是，我決定離開俄國. 我乘坐一輛馬車，向我的故鄉駛去.
itawya kasienawan duma ku sienaw, pasucila malalisen. ubihid nu cilalsi duka. Sidinget sa.
那一年的冬天非常冷，連太陽都傷風了. 太陽的臉上長了凍瘡，直流鼻涕.
malalisen ku cilal, nipatahekal tu likat caytu kacaledes, ucuedetay
太陽一傷風，放出的光就不再是熱的，而是冷的.
dateng hanamusaw, mikacae tu sebayu’ a kelekela umahicaay !macebet kudadan. tusa alilis ulutulutukan.
你們想想看，我在馬車裏凍成什麼樣子！ 路很窄，兩旁都是荊棘籬叢.
papiyupen aku ku paculilay tu kelekela tu bangka, kiya misuayaway miliyas pacayi muhalhal paluayaw.
我叫我的車夫吹號角，好叫對面來的馬車閃在路旁，等我們先過去.
因為在這麼窄的路上，無論如何也不能同時走兩輛車子. 車夫拿起號角，使全力吹，但他吹了半天，一點聲音也沒吹出來.
這時候，從我們對面來了一輛大馬車. 沒法子，我只好從馬車裏鑽出來，卸下兩匹馬，把馬車往肩膀上一扛——當然包括馬車頂上的一切行李雜物——一個箭步竄過了九尺來高的荊棘牆；
duduc say anu kunuyan nu maku padeng han naku  tida tabakiay a kelakela nu dikuda. Tayda aca kaku buayawan nu tusaay a subayu dikec hanaku ku kulu emicen aku emiemic hanaku patayda nuhenian a kelekela.
接著又一竄，就把馬車扛回到小路上來，放在那輛大馬車的後面. 我又回到兩匹馬跟前，把它們一隻手一匹，往胳膊底下一夾，又竄了兩竄，把它們送到自己馬車的前頭去了.
ci Sayawtan
dawis nasaca ci Sayutan tiya nanum takulap kiya pabiay tu nanum mabelin kya kupu mamin malalemed kiya sa pi setset a cuda mala ni tetepikan nakapah kiya kuli masumad tu cay katatudung tu ku kulit.
而接待人員在給小丹送水時不小心將杯子打翻了,水全都曬到了那張作品上,作品變的皺皺巴巴的,原本鮮明的線條也變得模糊了.
biyalaw satu ci Sayawtan hica hantu ?anu sawni a patahekal tina cuda. anunayi ahica han tu numaku misuayaw tu saydan. ahicanenaca aku amuliyaw tunu nabalucuan nu maku pibiyalaw.
小丹一下子楞住,該怎麼辦,這可是面試時要用的作品,沒有作品他怎麼向考官解釋他的創意和構思呢.
pakaluwluwy tu ci Sayawtan mu dating tiya pabeliay tu nanum inai ku tatipeluk atu sapisulit mangaleb tu ku nipakaluwluwy nida laecus ku sepiaku satu. masadep tu cinida sabilil sat u ci nida micaliw tu tatipeluk atu sapisulit.
小丹知道現在抱怨接待人員沒有用,埋怨自己的運氣不好更沒用.稍微冷靜了一下,她趕緊向接待人員借來紙和筆.
amacapi tu kutuki sakalamkam satu ci nida amikulit idaw henay itangh nida,ya malalemeday a cuda sa plemang han tu nida amukiwakiw misulit.有限的時間裏她專心的用一張白紙將自己創作的作品簡單的再描繪了一遍,用另一張白紙將原作品被淋濕的事情大概地敍述了一下.
tules sa kinakungku ci Saywtan tini kayuuda masasetset maala cinida alan nu kusi.
接下來發生的故事就是,小丹從眾多的面試者中脫穎而出,被公司錄用了.
Sakamu satu kiya saydan pasekingay umahiniay sapaadih tu ka tuuday a cuda hicaen pababelin ku kawaw udaan ku adihan sa.主考官後來跟她說:廣告注重創意和變通,你的作品雖然簡單郤體現了這點.
anu pakaluwaluway mahica sumaden tadayadah ku pakaluwluway nayi ku laheci pakaluwluway sa upatabakiya satu biyalaw.與甚抱怨,不如改變.抱怨只是一種情緒的發洩.於事無補.不停的抱怨,只能放大原來的煩惱.
anu yadah ku pakaluwluway u cacanan a kawa mala hida satu. sumaden kanidateng tu kawasaw caykalecad anu saicelang sakisu amusumad tu saka taayaw masayku tu kuadasay nu tanam.
如果想抱怨,生活中的一切都可能成為你抱怨的對象,換一個角度想問題,你會發現通過你的努力,你能改變事情的發展方向,並穫得成功和幸福的體驗.
umahinaay a kawaw tusa ku aadihan numita hican nisu amiadih ku mahinaay akawaw anu winian tu ku pacukeda a kawaw catu paliyun tu kawaw mahida sa masumad tu ku nipiadih numisu.
事情總有二個方向,就看你怎麼看問題,比如,你既然選擇了某個職業,並且已不再轉行了,那麼你就改變你對工作的看法.
ahicaen nisu misakaydih tinakawaw anu sumaden nisu matanam ku namuh alaw hantu maadih. anu bakahen ku pakaluwluway masumad ku nikaudip idaw tu ku namuh sisa katukuhan asiki ku pakaluwluway abalucu’ aidaw tu ku icelang sinkaalaan tu kasi tangah alaw mabakuhac ku kakitidaan.
怎麼去做會讓你更喜歡這個工作?在改變中你會體驗到樂趣的,而且你會發現,當你拋開抱怨時,人生會變得順利有趣,定時掃除抱怨,你就會有創造力,穫得聰明才智爆發的空間.
datengen kinakamu”anu idaw tu ku patelekay a dadaduducen paayaw ku kitakid mikinawl tu aniwniw u nu ma…wini u sacacay sanany unisepiyan u aniwniw masadep ku punu’ suliten tuni kabalakiyan.
讓我們一起記住這一句話:當你為了一個目標而勇往直前的時候,全世界都會為你讓路!享受寂寞是一種境界,品味孤獨是一種幸運, 寂寞會收穫冷靜與智慧.
Sirayacu
kakiliman
Sirayacu西拉雅族
西拉雅族（西拉雅語：Siraya），台灣原住民族，屬於南島民族，主要分佈在嘉南平原. 台灣文字歷史上被外來者以福爾摩沙人（Formosan）稱呼，部分係專指其所接觸之西拉雅族人等.
nilaculan
19世紀因漢人爭地壓力，部份西拉雅人逐漸東遷，移住臺東、花蓮一帶. 雖遭遇漢化衝擊，仍保留傳統祭儀及語言，學術上以平埔族群分類之. 如今尚未受中華民國中央政府所承認，近年發起正名運動，爭取官方承認其原住民身分. 西拉雅族由於自身的阿立祖信仰，又有「拜壺民族」的稱呼，但其實西拉雅族並非祀奉壺，而是崇拜壺中象徵祖靈神力的水. 縮圖|西拉雅族蕭壠社、麻豆社的人物畫像 19 lasubu a micah zayhan u layak misawacu mialaw tu lala’, zuma  Siraya a tademaw haymaw pasawali mabulaw, malimad muengen i Pusung, Kalinkuan. kanahatu masetul nu layak, maliwan tu ku nu babalaki a salisin atu kamu, sinmung migingkiway pasasuma tu Pinpucu. ayza caay henay ka palatatenga’en nu Cowng-hwa-min-kow cung-yang cenbu, ayzaay tu a mihcaan mikawaw palekal pangangan, milunguc tu cenbu patatenga’ u Yincumin kami asaan. Sirayacu u A-li-cu ku kakayzaan, iza aca ku “misalisin tu puduk a mincu” a ngangan, nika tatenga’ Sirayacu caay ku misalisinay tu puduk, uyza u masikaz tu puduk mahiza icelangay a nanum nu tuas.
kakayzaan a ngangan nu binacadan族名由來
「西拉雅」這個中文寫法最早可追溯至張耀錡於1951年所著之《平埔族社名對照表》，是「Siraya」這個發音的音譯. 西拉雅的原意，語言學家費禮羅（Raleigh Ferrel）認為是「東邊的人」、「內山的人」、「裡面的人」，南島語學者卡爾·A·阿德拉爾（Karl A. Adelaar）則認為「raya」是往裡面的意思，所以西拉雅可解釋為「往裡面的人」，學者石萬壽則認為Siraya是臺灣閩南話「四大社」的轉音，學者段洪坤則根據日治時期學者的調查記錄，認為西拉雅就是「人」的意思，如達悟族的「達悟」（Tao、Tau）.