cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ireland
singku (宗教)
singnku tinsikiw u angangan nu Ireland (愛爾蘭) a lisin. pakala tu 84% ku tademaw. Irland nu Ou-cu caay kakatuud ku mikilulay tu kamisama u cisingkuay a kanatal, 1073 a mihcaan panusek ku mimisaay u milabuay mangasiw’ tu 90%. tinsikiw u sakakiwkanan nu Irland a syakay atu angangan nu sakauzip, uyni u papialaay mipatayay tu wawaw u micuisay tu hulic, anu mahiniaytu zayhan pakayniay a tanektek ku uzip ancaay pikawaw tu mahinian. ayzaay tu a mihcaan u sangku mahiza a malasawad tu. 1990 a namihcaan, u tinsikiw a kiwkay namilawat tu mahiniay kacikian a sinbud.1995 a mihcaan, Irland misingkiwan a tademaw i 50,28% a paya pakala paketun palasawan tu cacay lice lalidasa tu 58 a mihcaan pahulic tu la’cus milikung.
愛爾蘭教會（愛爾蘭聖公會，為基督教新教的一派）為第二大教，20世紀衰落，最近天主教又有反彈的趨勢，新教同時一些基督教的小教派以及伊斯蘭教信徒也有增長的趨勢. 愛爾蘭的猶太教社區人口有下降趨勢.
Irland a kiwkay (Irland sin-kou-huy, baluhay nu ciwluay kasa ciwlu) u saka tusa nu tabakiay a ciwlu, kasumamada tu 20 a mihcaan haymaw satu a malawpes, nu ayzaay tu a tinsikiw panukas kuni ka selep, namahini baluhay a ciwlu tu adidi’ay a kanaciwlu atu I-s-lan cyaw mikilulay tu kamisama macakat tu aca.Irland a Yu-tay cyaw a kenis nu tademaw hamaw satu maselep.
caculilan (交通)
愛爾蘭的三個主要國際機場位於都柏林、香農和科克，也有許多歐洲和洲際航線的定期和包機服務. 其中倫敦與都柏林之間的航線是歐洲最繁忙的國際航線，每年有450萬人在這兩個城市之間的飛行，2006年，愛爾蘭航空為愛爾蘭的國家航空公司，但瑞安航空卻是愛爾蘭全國最大的航空公司. 瑞安航空公司也是歐洲最大的廉價航空公司，在乘客數量方面是世界第二大.
Irland nu tuluay ku angangan  nu kitakiday a pahikukian tini i Tu-pou-lin (都柏林), Sing-nung (香農) atu Kek-ke (科克), katuud aca ku nu Ou-cou atu Cou a kitakit a zazan nu hikuki tanusek tu demiad a mibaw tu ku hikuki, u zuma Lun-tun (倫敦) atuTu-pou-lin (都柏林) a laed u zazan nu hikuki nu Ou-cou u cayay ka silawad a zazan nu hikuki a kanatal, paymihcaan izaw ku 450 a mang ku tedemaw itini na tusaay a tuse a laed mubahel, 2006 a mihcaan, Irland a pahikukian nu Irland a kanatala a pahikukian a kusi, nika Luy-an a pahikukian tatenga’ nu Irland i kanalat amin u satabakiay pahikukian a kusi. Luy-an hikuki (瑞安航空) a kusi nu Ou-cou u satabakiay mayasuyay ku aca a pahikukian a kusi, i pikacaw nu labang a katuudan i kitakit u sakatusa nu tabakiay.
milatlat (體育)
蓋爾式足球和板棍球是愛爾蘭最流行的兩項運動，是由蓋爾運動協會所推動的四大蓋爾運動當中的兩項. 此外足球亦是極受到普羅大眾歡迎的運動，愛爾蘭國家足球隊亦是國家的象徵之一.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Costa Riga
thumb|u hata nu Costa Riga (哥斯大黎加)|alt=Flag of Costa Rica.svgu Costa Riga (哥斯大黎加)
kakalukan umah sa 37.10%, kilakilangan umah sa 51.50%, zumaay henay umah sa 11.40%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u San Jose (聖荷西).
sapadateng nu kanatal demiad (國家紀念日)
sapadateng nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Luis Guillermo Solís (路易斯·吉列爾莫·索利斯), micakat a demiad sa i 2014 a mihca 5 bulad 8 demiad.
u hata nu Costa riga(國旗)
u kulit nu hata nu Costa riga sa, situlu a kulit, u sumilaway u salenagcay atu sumanahay.
Costa Riga kapulungan a kanatal (哥斯大黎加共和國)(nu kamu nu Si-Ban-Ya: República de Costa Rica), ngangan tu Costa riga(哥斯大黎加), u imi malubicay a dadipasan(豐饒海岸),nu inutebanan Amiliak (中美洲) a kanatal, nuwamisan belaw u Nicaragua (尼加拉瓜) nutimulan u Panama (巴拿馬) matatules ku lala’, kahenulan a tuse u Sen-he-si(聖荷西), Costa riga(哥斯大黎加) u ayzaay i kitakit u saayaway mipaelesan a hitay nu kanatal,  imahini nu Costa riga(哥斯大黎加) nu inutebanan Amiliak (中美洲) a kakitizaan cin-ci u sakapahay nipalahadan (好的發展) a kanatal, kapah makakat kuni kauzip na mahini  sibalucu’ mipuput tu ihekalay nu mauzipay mulangway i kanatal, yadah ku nu lalayan tu pidiputan, masilut tu i bu-pu-se(福布斯) masilut tu 2020 a mihcaan miales tu namalahitay mananeng tu singangan tu i kanatal.
(u kamu nu Hulam sa: Costa riga哥斯大黎加共和國（西班牙語：República de Costa Rica），通稱哥斯大黎加，意為「豐饒海岸」，是中美洲國家，北鄰尼加拉瓜，南與巴拿馬接壤，首都為聖荷西. 哥斯大黎加是當今世界上第一個裁撤軍隊的國家. 目前哥斯大黎加是中美洲地區經濟發展較佳的國家，擁有較高的生活水平，此外哥國重視生態保育，國內擁有多座自然保護區，被《福布斯》列於2020年退休宜居國的名單中. )
laylay(歷史)
iayaw a zitay nu Ke-lung-pu(哥倫布), izaw tu muengen ku In-di-an(印第安) a tdemaw i tini i Costa riga(哥斯大黎加) u Cung-mey-cow-uan-min(中美洲文明) makakatay ku nika uzip atu An-ti-se-wen-min(安第斯文明) i kalikeluhan.
(u kamu nu Hulam sa: 在前哥倫布時代，就有印第安人居住在哥斯大黎加，是中美洲文明和安第斯文明的交匯處. )
kasumamadan tu 16 a mihcaan, i tiniay a Ya-me(瑪雅) a tademaw a tademaw atu A-ce-tay-ce(阿茲台克) a tademaw,  mademec nu Spain (西班牙) a tademaw, satu Costa riga(哥斯大黎加) mala u Spain (西班牙) a lala’ baluhay a Spain (西班牙) satimulan a kenis,i sebu i tiza i Ka-ta-ke(卡塔戈)（Cartago).
(u kamu nu Hulam sa: 16世紀，當地的瑪雅人和阿茲台克人被西班牙人征服，於是哥斯大黎加成為西班牙領土新西班牙最南部的一個省，省府在卡塔戈（Cartago）. )
Costa riga(哥斯大黎加) makalaliw tu nipitebung ilawlaw nu Cung-may-cow(中美洲) paykanatal masumad tu kawaw nu hitay, caay kalecat tu nu belaw nu kanatal,  Costa riga(哥斯大黎加) u tanektekay masungaay atu binawlan kumikuwanay tu mahiniay, kasumamdan tu 19 a mihcaan tu zikuzan, kinatusa pacena tu uni u kalalepu a kawaw masawacu tu kunipalahat nu binawlan, 1948 a mihcaan kangangayaw nu kanatal Costa riga(哥斯大黎加) a Cung-tung( 總統) ci He-say-bey-ke-lay-si-bey-lay-rl(何塞·菲格雷斯·費雷爾) musakamu paliwasak tu hitay, atu i 1949 a mihcaan unian pahulic han, namahini hausa Costa riga(哥斯大黎加) mikaput tu nayay a hitay mikaput tunu binawlanay a nizatengan.Costa riga(哥斯大黎加) anumahinihini mahiza tu palekal tu kanatalay (開發中國家), nika malecat tu katalakaw kuni kauzip, izaw amin ku tantuwa’ nu lala’, saaca(而且) papiidangay a kawaw macakat kuni palahat.
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加逃過了許多侵擾中美洲各國的軍事政變. 與其一些鄰國不同，哥斯大黎加是穩定、和平和民主管理的一個例子. 19世紀晚期，有兩次短暫的暴力活動迫害了民主的發展. 1948年內戰之後哥斯大黎加總統何塞·菲格雷斯·費雷爾宣布解散軍隊，並在1949年將此列入憲法. 從那時起，哥斯大黎加進入罕見的無軍隊介入的民主格局.
哥斯大黎加儘管仍是開發中國家，但已經取得相對較高的生活水平，土地所有權普遍擴張，而且旅遊業蓬勃發展. )
helal nu lala’(地理)
Costa riga(哥斯大黎加) i tini inutebanan Amilika(中美洲) tanayu’ay likecu’ay a kakitizaan, amis balattu cacay bataan a tu(北緯10度), tipan balattu walu bataan izaw ku sepat a tu(西經84度), nutimulan micapi tu Ciy-le-pi’ a bayu(加勒比海), satipan micapi nuwamisan a waliyu( 北太平洋),  izaw ku 1,290 malebut miy ku dadipasan （nuwalian a tukus(岸) Ciy-le-pi-hay(加勒比海) 212 malebut nu miy, satipan a tukus u waliyu (太平洋) 1016 malaebut a depah.Costa riga(哥斯大黎加) nuwamisan atu Nicaragua (尼加拉瓜) matatules ku lala’, u lilis nu kanatal a katanayu’ 309 malebut miy, nuwalian nutimulan pasayza  i nutimulan atu nu Panama (巴拿馬) a lala’ (u lilis nu kanatal a katanayu’ 639 malebut miy).
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加位於中美洲的狹長地帶，北緯10度；西經84度. 東臨加勒比海，西靠北太平洋，有著1290千米的海岸線（東岸加勒比海212千米，西岸太平洋1016千米）. 哥斯大黎加北部與尼加拉瓜接壤（邊境線長309千米），東南偏南與巴拿馬接壤（邊境線長639千米）. )
pulung izaw ku 51,100 km2, namakasalala’ay  50,660 km2, i lilis nu nanum 440 km2, palaleca tu nu Amilika (美國) a Si-wyi-ci-niy-ya-cuw(西維吉尼亞州) kaadidi’, amahiza tu nu Ireland(愛爾蘭).
(u kamu nu Hulam sa: 總共有51100平方公里，其中領土50660平方公里，領水440平方公里，比美國的西維吉尼亞州稍小，也相當於愛爾蘭. 哥斯大黎加地形是：海岸邊是平原，而中部被崎嶇的高山所隔絕. 該國宣布其專屬經濟區為200海里，領海為12海里. 氣候屬於熱帶和亞熱帶，還有一部分是新熱帶. )
Costa riga(哥斯大黎加) u liwliw nu lala’, dadipasan u masaenalay, tepanay  nukanatal masalikaku ku buyu’ masulaed, uynian a kanatal sakamusa uyni simungay (專屬) situngusay tu  sikikalisiwan(經濟) a kenis 200 km katanayu’ nu bayu, nubayuwan 12 km katanayu’ nu bayu,u bali u akutiay atu tatungusay a akuti’ izaw henay ku zuma’ u baluhay a akuti’ay.
cen-ce(政治)
Costa riga(哥斯大黎加) u saicelangay nu hulic a nilekecaan tu mahiniay u sunida kapulungan a kanatal (民主共和國), mikawaway tuni cenbu u sidimada (行政) u cung-tung ku situngusay, u icelang nu cung-tung   kapulung nu kanatal, uynian a kanatal tusa ku midabay atu pasu cacay  tademaw midapay tu cung-tung 15 ku tademaw masakaputay nu lalabu nu mikawaway, Cung-tung atu 57 a tademaw nu lipuing a giing u nisikiwan, i sepat a mihcaan mala giing.
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加是擁有強大的憲法制衡系統的民主共和國. 行政責任歸屬於總統，總統是國家的力量中心. 該國有兩位副總統以及由包括一名副總統在內的15人組成的內閣. 總統和57名立法會議員由選舉產生，以4年為任期. )
sakikalisiwan(經濟)
Costa riga(哥斯大黎加) u inutebanan Amilika (中美洲) a kakitizaan a sakikalisiw u macakatay a kanatal, kapah kuni kauzip atu kayadah ku sakikalisiwan,  uyni u kikasumat nu sakikalisiwan hawsa, Costa riga(哥斯大黎加) i ayaw namiida tu nikalukan uyni dada’ ku palahatan (發展) tu sakikalisiwan uyni u aidangan u dikiay atu sapangaay tu imelangay pulung han patahakal atu pasubana’ tu tineng nikawaw tu angangan tu yadahay tu canacananay a sakikalisiwan.
Taimali
Taimali（太麻里鄉）
Taimali a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 102.29 km². （kalesakan nu linpanti 4.53 km², kalesakan nu pawliwti 57.38 km²）, u kasabinawlan, 7,128 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 2,979 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,782 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 67%(Paiwan, Pangcah) ku kasabinawlan. u Paiwan atu Pangcah ku sakalaniyazu’.
Costa Riga
papiidangay a kawaw(旅遊業)
Costa riga(哥斯大黎加)nu papiidangay a kawaw paymihcaan kunilaculan a kalisiw (年產值)  19.2 a i’ek nu Amei-lika a kalisiw, nu Cung-may a kakitizaan mizizaway a kanatal miidangay a lapng u sakatuuday nu kanatal, 2013 a mihcaan 242 a mang ku nu tuway kanatal a labang, kayadah ku lalayan nu mauzipay mulangaway, palalecat tu kapahay u angangan nupatizang atu kapahay a nipikuwan nu kanatal(治安), uynian a kanatal papiidangay a kawaw u lalayan izaw tu ku nidademec (競爭力的原因), u kapahay a idangan izaw ku Yi-la-su silamalay a buyu, A-lel-na’silamalay a buyu Po-lay-se silamalay a buyu’, Ao-si-siw-na-el a kanayal, nu kanatalay nu buyu’ay mipaydangay (野生) kakitizaan miading(保護) tu aadupan, Meng-te-wo-de-yum-wu’ a buyu’an pitiputan tu kakitizaan, Spain nu micumuday a tademaw nisubelidan a lalangawan(殖民文化遺址).
Taimali
Taimali（太麻里鄉）
na i 2009 a mihcan, izaw ku tabakiay a baliyus u Molake, izaw ku tabakiay a balad, maalul ku niyazu' nu Taimali siang.
Costa Riga
papiidangay a kawaw(旅遊業)
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加的旅遊業年產值為19.2億美元，是中美洲地區造訪遊客最多的國家，2013年有242萬外國遊客. 豐富的自然生態、相對較佳的基礎建設及較佳的治安是該國的旅遊業保有競爭力的原因. 旅遊勝地有伊拉蘇火山、阿雷納火山、波阿斯火山、奧斯修納爾國立野生動物保護區、蒙特沃德雲霧森林保護區、西班牙殖民文化遺址等等. )
Taimali
nikasakuwakuwan
Taimali mala 9 a cuwen atu 13 ku niyazu’. kina 13 a niyazu’sa, Lupakatj（魯巴卡茲部落）, Tjavualji（大麻里部落）, Kiring（給陵部落）, Tjatjigel（喳其格勒部落）, Anasolay（荒野部落）, Davugele（大武窟部落）, Takidis（德其里部落）, Padrangigrang（溫泉部落）, Calavi（查拉密部落）, Kanadun（金崙部落）, Sasaljak（沙薩拉克部落）, Lalauran（拉勞蘭部落）, Cilalongay（吉拉龍噯部落）.
太麻里鄉（排灣語：Tjavualji；阿美語：Tjavualji[1]；臺灣話：Thài-mâ-lí-hiong；臺灣客家語四縣腔：tai maˇ liˊ hiongˊ）位於台灣臺東縣東南方，北臨卑南鄉、臺東市，東濱太平洋，西鄰金峰鄉，西南連達仁鄉，南接大武鄉.
taymali a kenis
Costa Riga
tademaw(人口)
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加的人口中混血兒和純種歐洲人占94%，主要的移民是西班牙人，另有不少德國人，波蘭人，義大利人和猶太人，在哥斯大黎加只有很少的印第安人從西方入侵中存活下來，現在土著居民只有29000人，不足總人口的1%. 如今印第安人的數量有所增加，主要得益於移民福利，以獲得農業工人的機會. )
Taimali
nikasakuwakuwan
taymali a kenis (paywan a kamu : Tjvualji; amis a kamu Tjavualji 1; layak a kamu: Thai-ma-li-hiong; Tawan a ngangay a kamu nu sepatay nu keni a ngiha’: tai ma li hiong ) tida i Taywan nu pusung a kenis i sawali satimulan, saamisan micapi tu piwma a kenis, pusung a kenis, sawalian misuayaw tu taypiyan, satipan micapi tu cing-hung a kenis, satipan katimul malalitin tu tazen a kenis, satumulan militin tu ta-u a kenis.
Costa Riga
amilisimetay kawaw nu kanatal(外交)
Costa riga(哥斯大黎加) atu Mey-kuo i kasumamadan malalayattuay tu Amilika atu sakakaput a kanatal, Costa riga(哥斯大黎加) i 2007 a mihcaan atu Cung-haw-min-kuo makaketun malacabay, pananiyul atu China malacabay, satu paales hantu ku Cung-ha-min-kuo mingkiw(護照) asa caay a pangangan micumud tu kanatal (免簽證待遇), namahini hawsa masusul(恢復), hamin nu mingkiw nu Cung-haw-min-kuo a minkiw a caay pangangan amicumut tu Costa riga(哥斯大黎加) a kanatal atu ci pazena’ mihibamh sayadahay a demiad 90.
Taimali
nikasakuwakuwan
本鄉背倚中央山脈，除沿海平原外，大多為山地，海拔最高約2000公尺，氣候上屬熱帶季風氣候. 鄉內居民包括2/3的漢人（閩南人、客家人、外省人）及1/3的原住民（阿美族、魯凱族、排灣族），地方通行語為排灣語與阿美語[2].
2000年的千禧迎曙光活動使本鄉聲名大噪，也為本鄉贏得了「日升之鄉」的美名.
Costa Riga
amilisimetay kawaw nu kanatal(外交)
(u kamu nu Hulam sa: 哥斯大黎加與美國傳統上關係密切，一直與美國保持聯盟關係. 哥斯大黎加於2007年與中華民國斷交，轉與中華人民共和國建交，並取消中華民國護照的免簽證待遇，惟之後又予以恢復，所有持有效中華民國護照者皆可免簽證入境哥國及停留至多90天. )
Taimali
nikasakuwakuwan
kina misudikuday tu cung-yang-san-mayi, midudus kya  sadipasan hawsa, u buyu’ mamin ku yadahay, u talakaw nu telek satalakaway tusa a malebud a ditek, u demiad sa u caledesay ku bali nu demiad. i labu nu kenis a tademw idaw ku layakay a tademaw tu ⅔( u layak, ngayngay, hulam ) atu ⅓ u yincumin( amis, lukay, paywan ), u kamu nu  itiniay nu paywan a kamu atu amis a kamu.
Costa Riga
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Sabak Nubu
Taimali
nikasakuwakuwan
tusa a malebud  nu mihcaan u nu malebutay nu haynamuh misuayaw tu mahculalay a likad a kawaw kyu kasingangan ninakenisan katabaki, sakasinganganan nu bangcal kina kenisan wini “ mahculalay nu cilal a kenis”.
歷史
太麻里原稱大貓狸(Tjavualji)，在排灣族語中意指「太陽照耀的肥沃土地」，在清代文獻中已記載有「大貓狸」、「大麻里」等名稱.
1920年定名為「太麻里」，後於1937年改為「太麻里庄」，劃歸台東廳台東郡管理. 二次大戰後改設台東縣太麻里鄉一直至今
laylay
u taymali nau ta-maw-li( Tjavalji ), i paywan a kamu pabaliw satu “ u mapacilalay nu cilal kasitayhi’ nu damek a lala’, i kasumamadan nu lalangawan  sa idaw ku sulid sakay i “ta-maw-li”, “taymali ” sakasingangan.
1920 a mihcaan sumad hantu u “tamali”, nadikudan sa i 1937 a mihcaan sumaden aca “taymali-cung”, pabalucu aca malu pusung a tusu pusu a kenis ku mikuwanay. sakatusa nu nikalalais tu nadikudan hawsa pasumad hantu tu pusung taymali a kenisan hanikatukuh ayda.
族群
本鄉族群豐富，由排灣族、阿美族、魯凱族、外省人、閩南人及客家人組成.
其中本鄉的排灣族為巴卡羅群（paqaroqaro），即東部排灣，尤其是大王部落，其服飾、文化深受鄰近的卑南族及阿美族影響.
u binacadan
原住民祖先發祥地碑
界於三和村和華源村的原住民祖先發祥地碑，其深遠的歷史意義，是值得遊客短暫駐足停留的迷你私房景點. 因卑南族、阿美族先人的傳說，促使族人在相傳為原住民祖先最早登陸的地點，特地豎立了石碑以追思祭祖，表達懷念祖先之意.
lalekalan nu yincumin a lala’ nu kelas nipatidengan tu paya
nikakeminis i san-he a niyadu’ atu huw-yin a niyadu’ nu lalekalan nu yincumincu a lala’ nu kelas nipatidengan tu paya, unu kasu mamadanay a laylay ku mahiniay, u siacaay nu midangay pacena a pahanhan tu masadumaay nu kaliyuhan a madimutay a aidanga. dayhan u piwma a binacadan, amis a binacadan a kelas nu nakamuan saan sa, sapakalankan tu binacanan a paduduc tu yincumincu  a kalas nu satabalay tani i tukuskuyni, micidek ku nipatideng tu sasalisinan nu kakausan u kabulahan a paya, sakay i tini u pidatengan tu babalakiay a imi’.
民國49年在三和村海邊旁的山坡上豎立「臺灣原住民祖先發祥地」，八十年代經地方人建議，才引起重視，由縣府爭取經費重新整建擴大園區面積及設施、加設解說牌、雕刻建物等美化、綠化，才有至今的規模.
每年清明時節，知本、建和兩社的卑南族人，都會前來祭祖，表達慎終追遠不忘祖先之恩. 東河鄉都蘭部落的阿美族人為履行先人交代，也在此立祀台，定期前來祭拜表達懷念祖先之意.
tu mihmihcaan nu pipuybunga a lisin,  ce-pen, ciyin-he kini tusaay a kenis nu piwma a tademaw, kanca tayda a patunga tu kelas, saka caay kapawan tu nu kelas a nipaayaw tu dadatengan nu balucu’, tung-he a kenis u tu-lan a niyadu’ u amis atademaw nu binacadan miduduc tu kawaw nu babalaki sakay nu tademaw, sisa i tini palekal tu sasalisinan, pademiad kanca tayni a patungas tu kelas u dadateng tu nabalucuan.
人口組成
本鄉人口2/3為漢族，其他1/3為原住民族，原住民族多居住於大王、北里、香蘭、金崙、多良及德其里. 其中，排灣族多居住在大王村、新香蘭村、金崙村以及多良村，阿美族則居住在荒野、舊香蘭及德其里.
kasaupu nu tademaw
kinakenis a tademaw ⅔ u layak a binacadan, u dumaan sa 1/3 u binacada mamin, u yincumin ku yadahay nu binacadan ku muenengay i ta-wang, pi-li, siyang-lan, cin-lun, tu-ling atu te-ci-li. sakadumaan, u paywan a binacadan ku yadahay a muenen i ta-wang a kenis, sin-siyang-lan aniyadu’,cin-lung a kenis atu tu-ling a kenis, u amis a binacadan sa i linubu nu hekal a muenen, nu malumanay a cin-lan atu u te-ci-li.s
旅遊
太麻里鄉的景點多元豐富，有山、有海、有溫泉，花季、車站、
多良火車ㄓㄢˋtu-liyang a pikacawan nu silamalay
多良火車站原為臺鐵招呼站，因業務清淡自2006年7月1日起結束旅客業務，同年10月1日正式裁撤. 入園時間為每日上午7時至下午6時，清潔費每人10元. 因站址原為山坡地，南迴鐵路工程處特別將車站以高架設計，一樓為候車室與售票處，二樓為月台，月台上的紅色欄杆為明顯特色，站在此處可鳥瞰太平洋，被譽為全臺灣最美的車站，吸引許多鐵道迷前來朝聖.
tu-liyang a pikacawan nu silamalay unu naayaway tu a pikacawan nu silamalay, i nai’ ku kawaw dayhan i 2006 a mihcaan pitu a bulad idaw ku cacay a demiad nai’ tu ku kawaw tu sakay i pidangan, uyida a mihcaan sa cacay bataan nu bulad idaw ku cacay a demiad u tatengaay tu malawpes. anu micumud u tuki tu demidemiad nu sananal pituay a tuki katukuh i kalabian enemay ku tuki, u sasinanutan a misakapah sa cacay a tademaw cacay a bataan nu kalisiw. inapikacawan i naayaw unu masatukusay, a buyu’, timuan a dadan nu silamalay sasangan a kakitidaan masaduma ku nisunpuan tu talakaway a  pikacawan tusilamalay, cacay a tatalakawan u pihahalan tu silamalay atu picakayan tu paya, sakatusa a talakawan u kakacawan, ya kakacawan sa idaw ku sumanahay a nilangatan u masadumaay u katinengan, mutiden itida hawsa tanen tu namakapabaw a miadih tu cacekawan i taypinyang a bayu, kasingangan nu Taywan u sabangcalay nu silamalay a pikacawan, sisa katuut ku tayniay midang a miadih tu dadan nu simukinay.
特產
金針，洛神花，枇杷 ，釋迦 ，波羅蜜 ，茶葉 ，火龍果 ，荖葉 ，荖花 ，紅藜 ，咖啡.
u cin-cen, lo-se a balu, ngipi, sikiyaw, pu-lu-mi’, uciya, hu-long a heci, bila’, balu, usal, kuhi.
金針山休閒農業區
cin-cen a buyu’ u lalalayan a sinilangec tu sikalisiw, idaw ku sawac idaw ku cascas idaw ku talakaway a buyu’ idaw hen ku masaapilisay a sawac. i tiniay a sawacsawacan u kapahay a kitidaan nu adipawnay, anu makatukuh tu i sepatay--pituay a bulat u sandeb u piadihan tu adipawnay a demiad. anu asipen i cin-cen a buyu’  hakay idaw ku cacay bataan idaw ku waluay a adipawnay, u angangan a masdumaay u lubeniay a sakubad nu adipawnay, anu masungaliw tu ku lalutay, kasienawannay i cacay a bataan idaw kucacay--cacay a bataan idaw ku tusaay  a bulad nu i buyu’ay a dipawnay nu tamaay u kalawlawan ku baluwang tu a adihan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:kakitizaan kakuniza:Taitung kakuniza:niyazu' kakuniza:Hana Ating
Tkasan
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Tkasan
u sulit nu Hulam: 下蘇樂部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tkasan. u kasalumaluma’ nu Tkasan sa, 19 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 57 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 54 ku tademaw, pakalatu 95%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 5%
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 95%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Isingan
Isingan
u sulit nu Hulam: 雙龍部落
Tkasan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Isingan
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Isingan. u kasalumaluma’ nu Isingan sa, 227 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 819 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 808 ku tademaw, pakalatu 99%.
Tkasan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Isingan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 1%.
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 95%, Tayan(Tayal) 3%.
Tkasan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Isingan
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Tkasan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Art Becker
thumb|Art Becker|alt=Art Becker.png
Tkasan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Art Becker
Art Becker
Pasawali
u sulit nu Hulam
巴沙哇力部落
u siwkay nu niyzau'
現今台東縣台東市富岡里. 居民原屬於猴仔山社的人,於昭和16年,因為缺水、人口眾多、土地不足等等原因而遷徙到2個聚落. 一個遷到現今的「石川」;另一個先遷到了富岡溪以東,在志航基地動工後,又遷回原址「濱海部落」,正式分成2個部落.
Tavila
Tavila 太平部落
Art Becker
nalecuhan ciniza i cacay a bulad cacay bataan izaw ku tusa a demiad, 1942 a mihcaan, u ngangan niza ci Art Becker, u miunduay ku kawaw niza.
Tkasan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
Pasawali
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pasawali. u kasalumaluma’ nu Pasawali sa, 139 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 379 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 196 ku tademaw, pakalatu 52%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 183 ku tademaw, pakalatu 48%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 48%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.
u niyazu' nu Pangcah
tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 12 a bulad
inayay ku cacudadan i Pasawali niyazu’.
inayay ku kyukay i Pasawali niyazu’.
inayay ku pakincalan i Pasawali niyazu’.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Tavila
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tavila. u kasalumaluma’ nu Tavila sa, 103 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 408 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 402 ku tademaw, pakalatu 99%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 1%.
'''布農族 (布農語:Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan. '''是臺灣原住民的一個族群. 清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人.
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.
太平部落叫做「塔比拉」，意思是「此地有荖葉」，因為此地種有荖葉而得名的. 經歷日人的集中遷移，有舊社和新社的分別，新社就是指現在的太平.
nay pabulaw nu Lipun, sisa sibaluhay a niyazu' atu malimanay a niyazu'. baluhayay a niyazu' sa ku Tabila niyazu'.
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 91%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 4%.
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) u Tuluku(Truku) atu Paywan(Paiwan).inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族
Cicing-tatama a ngangan nu Pangah
ngangan nu tatama
Cicing
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
misanga' tu belbel
u nalimaan misanga’ kya belbel nu Sakizaya, u amisapibetik nu mabalaway, izaw ku sepatay a paluh, u pabaway, u lala’ a Di’tu i sasaay, u tuas atu Malataw i kawanan , i kawili. pahcek i lala’, sibali.
sayadahay ku paluh i enemay a bulad mihcamihcaan.
miala ku matalakay a paluh.
saayaway, saiten ku caay kakaydihan, micengel i naman tusa a tatukian.
sapisanga’ tu belbel :
kakuniza:Padakaw Lami'
ngangan nu Puyuma-Baduk
ngangan
Baduk
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa kakuniza:ngangan
Pusong
Pusong (u sulit nu Hulam:布頌部落)
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Pusong. u kasalumaluma’ nu Pusong sa, 284 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 709 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 368 ku tademaw, pakalatu 52%.
原本位於台東市四維里屬於寶桑里的一部分，於民國56年新增.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 36%, Puyuma 10%, zumazuma 6%.
u niyazu' nu Pangcah
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Mongolia
thumb|hata nu Mongolia（蒙古）|alt=Flag of Mongolia.svg
u Mongolia （蒙古） ilabu nu Asia, itiza i 46 00 N, 105 00 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 1,564,116 km2, u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 1,553,556 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 10,560 km2, hamin nu tademawan sa 3,031,330. kakalukan umah sa 73%, kilakilangan umah sa 7%, zumaay henay umah sa 20%.
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Khaltmaagiin Battulga (Haletema．Patetuleka 哈勒特馬·巴特圖勒嘎), 1963 a mihca 3 a bulad 3 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Mongolia (蒙古) ayza, micakat a demiad sa i 2017 a mihca pitu bulad cacay bataan demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Mongolia (蒙古) ayza sa ci Luvsannamsrain Oyun-Erdene (羅布森那木斯萊·奧雲額爾登), micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 1 bulad
27 demiad.
u siwkay niza(簡介)
蒙古國，簡稱蒙古，是一個東亞的單一半總統制共和國，位於俄羅斯聯邦與中華人民共和國交會處，首都與最大城市為烏蘭巴托.
Mongolia a kanatal, u sakaihekal sa u Mongolia han a pangangan, u masapangkiway a kapulunganay a kanatal, i walianay nu Ya-cuo ku kakitidaan, u kakitidaan sa i tapiingan nu Soviet Union a kanatal atu ya China hananay a kanatal malalitin tu. u sasatatanga han a tuse sa ya Ulaanbaatar (烏蘭巴托) han.
Mookie Blaylock
Mookie Blaylock
Mongolia
u siwkay niza(簡介)
當前蒙古國的國土是古代多個遊牧民族生活和曾經建立政權的地區. 1206年成吉思汗建立了蒙古帝國，1271年他的孫子忽必烈建立元朝，元朝滅亡後蒙古人退回蒙古草原，但經常在邊境與明朝發生衝突. 16到17世紀起蒙古開始受到藏傳佛教影響（或稱藏語系佛教，或俗稱喇嘛教，是指傳入藏區的佛教分支. ）
nu aydaay a Mongolia a kanatal nikaidaw a kakitidaan sa, namakay i kasumamadan nu pahutingay a nikaudip a binacadan, nikatuudan a kasapulung a patideng tu sakaidaw nu sasitungus nu kanatal. i 1206 a mihcaan sa ya ci Cen-ci-se-han hananay mapatideng nida kina Mongolia masahungtiay a kanatal, 1271 a mihcaan u sunasun nida ci Hu-pi-liye sipatideng tu ya Yien-caw hananay a hungtiay a kanatal, kalawpesan nu Yien-caw sa ina Mongolia a binacadan sa patatiku sikataluma i Mongolia nu lutuklutukay a enal maudip, nika sanisani macacebis atu Min-caw. katukuh i 16 atu 17 a seci sa, masingala nu Cangay sanu Omitohud hananay a kiwkay (hakay nipangangan tu ya Cangay a nakamuan a Omitohud, hakya uyda nikananam a pangiha' tuya Lama a kiwkay sa, u nipatudu sa u nipacumud a Omitohud a kiwkay sananay.)
Mookie Blaylock
3 bulad 20 demiad, 1967 a mihca, Mookie Blaylock, miunduay.
Mongolia
u siwkay niza(簡介)
17世紀末時蒙古全境被納入清朝統治範圍，1911年清王朝崩潰後外蒙古宣布獨立為博克多汗國，但未得到眾多國家承認，直到1921年人民革命取得在蘇俄控制下的獨立，1924年成立的社會主義蒙古人民共和國受到蘇聯很大影響，成為蘇聯的衛星國（是指一個在政治、經濟和軍事上都受外國很大影響及支配的獨立國家，是從屬國的一類. ）
17 seci nudikudan tu sa nikahaminan a kakitidaan nu Mongolia, sipikuwan tu nu Cing-caw ku tatungusan, 1911 a mihcaan sa kalawpesan nu Cing-caw ya sakaihekal a Mongolia kunida saan a malakanatal, nipangangan sa u Po-ke-to-han a kanatal. nika caay ka silayap nu dumaay a kanatl a mapawacay, katukuh i 1921 a mihcaan sa nu binawlan a nibabelinan sikalaliwlaw kyu sipasiked nu Soviet Union a maysakaku, 1924 mihcaan nipatidengan nu siyakayay nidateng, sanu Mongoliaay a kanatal sikalawilaw tu nu Soviet Union, masa nu Suliyen ya tapukuwanay nutineng a bunac, (nipatudu sa sakay nu cence, kalisiw, atu nu hitayay, kalawilawan nu duma a kanatal, atu nikizayan a miedap a kunida sananay a kanatal, u masakilulay sananay a kanatal.)
並至1961年加入聯合國開始取得國際確認. 1989年東歐劇變後，蒙古亦在1990年初發生了民主革命，導致1992年頒布了一個實行多黨制的新憲法，並開始向市場經濟過渡. 蒙古國國土面積為1,564,116平方公里，是世界上國土面積第19大的國家，也是僅次於哈薩克的世界第二大內陸國家，人口330萬人，是世界上人口密度最低的主權國家.
katukuh i 1961 a mihcaan sa micumud i kitakitay a paykanatal sa, sikaidaw nu kitakitay a kanatal a palalucek atu maylayap. 1989 a mihcaan sa walianay a Tung-O sikaidaw nu kasumad, ina Mongolia sikalecad silekal tu misakakyay a sasungayaw, kiyu kalaidaw nu 1992 a mihcaan palekal tu sikayadah nu masadumaay a kaput atu nipabaluhay a hulic nu kanatal, miteka tu pasay i nu kalisiway a sikay caliway. u kalaidaw nu kanatalay a lala' sa, 1,564,116 km2 a kaahebal, i kitakit sa u nikasilsilan a singangan sa u sakay sabaw siwa ku nipasilac i kitakit, uyda satu makasasa nu Ha-sa-ke hanany a kanatal, i kitakit sa mala sakatusa nu nikaahebal sakay nu tukus a kanatal, nikatuud nu tademaw sa kala tu 3300 nu mang, i kitakit a nikacacelcelan a nisausian sa, u kalabangbangan ku kakitidaan nu sitatungus a kanatal.
蒙古國可耕地較少，大部分國土被草原覆蓋，北部和西部多山脈，南部為戈壁沙漠（戈壁在蒙古語中有沙漠、礫石荒漠、乾旱的地方等意思. ）30％的人口從事遊牧或半遊牧. 蒙古國的主要宗教為藏傳佛教，主要民族為蒙古族，亦有哈薩克、圖瓦等其他少數民族分布於西部，人均國內生產總值4,700美元（2019年 ).
nu Mongoniaay a kanatal tanengay a kalukanay a lala' sa caay kayadah, nikayada sa nu lutulutukan kahaminan a tahab, nu amis atu nutipan sa buyubuyu'an amin ku yadahay, satimulan sa u ya Ke-pi hananay a calecepanay a likelikenan (ya Ke-pi i nakamuan nu Mongolia sa idaway ku liken, balasbalasan atu kaacakanay a imin sa.) 30 a palasubuay a tademaw musakawaway tu pahudingay atu kalapangkiwan a pahudingay. nu Mongolia a kanatal sakahenulan a singku sa, namakay i Cang hananay nu Omitohutay a kiwkay, u sakaidaw nu binacadan a mamin sa nu Mongolia ku sakatuuday, nika idaw tu ku nu Ha-sa-ke atu ya Tu-wa pinaay hakiya a tademaw kalaliwasak i nutipan a kenis, sakay nu sikalisiw nipalecadan sa makaala tu 4,700 nu Amuhuwanay a paysu’ (i 2019 a mihcaan).
蒙古於1997年加入世界貿易組織，並繼續尋求增大其在地區經濟和貿易的參與度.
u Mongolia a kanatal sa i ti 1997 a mihcaan micumud tu nu kitakitay a pakalisiway a masakaputay, sikayda satu maytules mikilim tu satabakiay a nipicunus, sakay nu udipay i kenis milikalisiw atu maw-yi a nikalalacalan.
nu kasumamadan a laylay (古代史)
蒙古高原是古代眾多遊牧民族的發揚地，先後出現了匈奴，鮮卑，柔然，突厥和回鶻等遊牧民族，10世紀，契丹人建立的遼朝也在草原留下了眾多遺蹟.
u talakawayay nu enal i Mongolia sa, i kasumamadan pahudingay a binacadan sa u nikacakadanay a kakitidaan, caculaculal sa ku masadumaay a binacadan ya Siyun-nu, Siyin-Piye, Zeo-Zan, Tu-ciye atu ya Huy-hu a pahudingay a binacadan, 10 a seci, ya Ci-tan a tademaw patideng tu Liyaw-caw masahungtiay a kanatal, kyu yadah ku nisubelitan i lutuklutukanay atu niliwan tu tuudtuud nu lalangawan.
蒙古族的族源尚存爭議，學術界主流的看法是源出東胡族系. 13世紀初，鐵木真統一蒙古各部，之後其子孫們通過戰爭擴張建立了一個版圖龐大的蒙古帝國. 帝國分崩離析之後，在蒙古高原以外的蒙古人逐漸同化入當地民族. 元朝滅亡後，草原地區陷入混戰局面.
nu Mongolia a binacadan sakay lingatu nu tatangahan a udip sa, idaw henay ku dademecan tu tatatengilan, nu sitinengay atu kalalucekan nu pasubanaay a nipitapal sa, ina hini sa nu makay iseci Tung-hu a binacadan sa. 13 a seci kalingatuan, ya ci Tiye-mu-cen hananay a hungti sa, kademecan nida ku masadumaay a kenis nu niyadu’, nudikudan sa u iluiluc nida sa sipakay kalalaisan a mayawas tu, sikaahebal nu lala atu tabakitabaki nu sikaidaw, malanu Mongolia a hungtiay a kanatal. ina kalahungtian a kanatal nu dikudan a malaliwasak tu sa, i ti talakaway nu Mongolia a katalakawan nu buyubuyu'an, hamaw satu a mapacamul ku canancanan masaduma tu ku nuudipan, ya Yien-caw kalawpesan tu sa, ya lutuklutukan a enal kakayda satu nayay ku wantan a kalangangayawan tu.
u binacadan (民族)
蒙古國從民族構成上是一個以蒙古族為主體的國家.
u Mongolia sa nasipakay binacadan a kalaidaw, u masatungusay nu Mongolia a binacadan nikapulung a masakanatal.
那達慕 Na-ta-mu
那達慕，意為「遊戲」或「娛樂」，為蒙古族一年一度的傳統體能運動競技節日，從傳統宗教儀式敖包祭拜（敖包意思是石頭堆，是用石頭堆積的蒙古族人祭祀建築. ）發展而來，一般於每年7月至8月間舉行. 過去只會在蒙古國和內蒙古自治區等地舉行，而北京、哈爾濱等大城市亦會有蒙古人舉辦那達慕大會.
u Na-ta-mu a imi sa,u “pisalamaan” atu “kalipahakan midang”, masa nu Mongolia a kanatal i mihmihcaan, nu laylayay a sipalatlat a pikining a madademec a demiad, sipakay nu kiwkayay a lisin a patudud, (ya Aw-paw hananay sa u nipisaupuan tu ba’tu, nipitiyapan tu ba’tu a patideng tu kitidaan a maysalisin ku nikalalekal.) iti pituay katukuh waluay a bulad misalisin. i kasumamadan sa itida sa labu nu kanatal atu sakunidaanay a kakitidaan milihida tu sasalisinan, nika i Beijing atu ya Harbin tabakiay a tuse nu binacadan ku milihidaay.
現行舉行3項競技比賽. 其中賽馬和射箭也對女選手開放參加. 摔跤比賽勝出者被人們公認為強壯、聰穎、鶴立雞群和衷心於傳統文化；射箭比賽勝出者被人們公認為堅毅、有耐性；賽馬比賽中勝出的騎手（通常是小孩兒），被讚賞為速度快和萬人之首. 5匹在比賽中勝出的馬將會被灑馬奶酒及以詩詞和音樂讚頌.
i ayda a nipalekalan tu kadademec sa cunusan tu ku mukacaway tu subayu, atu miacingay nu tatayna. u makademecay tu nikalalebuan sa sipahecian nu katuuday tu siicelangay, sipunuay, atu kasenenganay masacacay, atu sakasibalucu’ tu laylayay a lalangawan, u miacingay sa anu makademec sa, pala u nu ahebetay, makadungdungay han, mikacaway tu subayu a nikademecan sa (u nu wawaay a sausi), sikaseneng nu kalamkam nu duba i ayaw nu katuuday. masalalimaay nu
subayu a nikadademec anu ka’ta sa, a sipabasbas tu sicamul nu pah, atu sipaseneg asu’ay nu datuk atu micepcepay tu mata a ulic.
那達慕大會一直是蒙古族王公、貴族牧主及富商的活動. 1949年後正式開放予蒙古族平民，同時這個節日亦促進了物資交流及文化科學知識的融合. ina Tamu hananay sa, masa nu Mongoliay a hungti kakitaan atu maylayay a tademaw a salatlat. iti 1949 a mihcaan sa itawya a mihulak tu katuuday mihulak tu sapalayap,kutusisa ina demiadan taneng a sikacamul tu kalalacay nu tuudtuud atu nu lalangawan a gaka sacunus tu nutinengay a sikatineng.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Akoy-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Taitung
Taitung（臺東市）
kakilimaan
Taitung a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 111.48 km². （kalesakan nu linpanti 0.47 km², kalesakan nu pawliwti 1.09 km²）, u kasabinawlan, 10,692 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 3,655 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 6,817 ku yingcumin a tademaw. u kasabinawlan(人數), Pakalatu 64%(Pangcah, Puyuma, Paiwan) ku kasabinawlan. u Pangcah atu Puyuma atu Paiwan ku sakalaniyazu’.
nikasakuwakuwan a niyazu'
Taitung mala 46 a cuwen atu 20 ku niyazu’. kina 20 a niyazu’sa, Apapuro niyazu'（高坡部落）, Pasawali niyazu'（巴沙哇力部落）, Ining niyazu'（伊濘部落）, Falangaw niyazu'（馬蘭部落）, Asiroay niyazu'（阿西路愛部落）, Pusong niyazu'（布頌部落）, Alapanay niyazu'（阿拉巴奈部落）, Karoroan niyazu'（加路蘭部落）, Matang niyazu'（馬當部落）, Katatipul niyazu'（卡地布部落）, Kasavakan niyazu'（射馬干部落）, Puyuma niyazu'（普悠瑪部落）, Papulu niyazu'（巴布麓部落）, Kalaluran niyazu'（卡拉魯然部落）, Fukid niyazu'（新馬蘭部落）, Pongodan niyazu'（大橋部落）, Sihodingan niyazu'（常德部落）, Kakawasan niyazu'（石山部落）, Siafulungay niyazu'（建農部落）, Pakurung niyazu'（巴古崙部落）.
臺東市 pusung se
（俗字寫作台東市；阿美語：Pusung；卑南語：Pusung；布農語：Pusung；臺灣話：Tâi-tang-chhī；臺灣客家語四縣腔：toiˇ dungˊ sii），是臺東縣的縣治及最大城市，位於臺東縣東部沿海中段，東濱太平洋，南鄰太麻里鄉，西與北鄰卑南鄉.
( u misulitay tu sasulitan u pusung se; nu pancah; pusung; nu piwma;pusung; nu punung;pusung; nu layak a kamu;Tai-tang-chhi; nu Taywan a ngayngay sepad ku ngihah; toi dung’ sii ), u nu pusung a kenis u satabakiay a mikuwanay nu tu-se, kitidaan i pusungan a kenis nu sawalian miduduc tu bayu i payteban, i sawalian u taypinyang, satimulan micapi tu tay-ma-li kenis, nu satipan atu saamisan micapi tu piwma a kenis.
面積約有110平方公里，成為全台面積最大且唯一一個逾100平方公里的縣轄市；人口數10.5萬人，為宜花東地區人口數第一大城市，全縣約有一半的人口設籍於本市內.
u ahebal nu lala’ idaw ku cacay a lasubu idaw ku cacay a bataan nu pin-huwan-kung-li, malu satabakiay ahebal nu lala’ u masacacaycacay(唯一) sanay u sacacay sanay malakuwid ku cac pin-huwan-kung-li nu pikuwan a kenis; u tademaw makaala tu 10,5 a mang, nu ki-lan kalinku pusung a kenis nu tademawan sa u satabakiay nu paycacay a tuse, hamin nu kenis sa idaw ku pankiway a tademaw u enen i tini manin pangangan i tuse.
來源：[1]
歷史 laylay
臺東平原早期為原住民卑南族、阿美族居住地，以遊耕方式生活其間. 荷治時期及清治初期與後山其他地方共同被稱為「卑南」，已有漢人往來進行貿易. 荷蘭人曾經為了採金派兵駐紮此地，並與卑南族利嘉社、泰安社發生過戰爭，今日臺東市第一公墓萬姓祠內尚存有昔日荷蘭士兵骨骸.
u enal nu pusung yu mahida naayaway u nu yincumin u piuma a binacadan, nu amis a binacadan u kakitidaan a muenen, hanipidang han maluk ku nikaudip hawsa. naw u he-lan atu kahulaman i ayaw atu nu dikudan u nu dumaan a malcacad(共同) nu kakitidaan sa pangangan han tu ‘’piwma’’, nataway sa idaw tu ku layak a tademaw malingatu tu nikalalacadan nu misiwbayay. u he-lan a tademaw nanu tawya tu maydih  i tini a papikudkud tu kim sisa patayni tu hitay misadabek, atu piwma a binacadan u li-ciya niyadu’, tay-an niyadu’ namangangayaw tu, aydaay u pusung a kenis ya masa cacayay a lunem a salisinan ilabu nu tatangahan u sin-wan mamin idaw hen ku naayayaw a ukak nu hitay.
光緒年間，設立卑南廳，其後臺灣巡撫劉銘傳推動改制，名之為臺東直隸州. 日本領臺前，改稱「南鄉新街」. 清廷割讓台灣與日本後，稱為「卑南街」，屬臺東廳南鄉.
地理環境 liwliw nu kakitidaan
臺東市位於臺灣東南隅，是一座背山面海地形狹長的城市，公所所在經緯度為東經121.10度，北緯22.45度. 西起中央山脈山麓等高線與卑南鄉為鄰，西南鄰知本溪與太麻里鄉相望，北鄰海岸山脈以黑髮溪與卑南鄉為界，東臨太平洋，全市地處海岸山脈南端，中央山脈東側，南北長19.8公里，
pusung a kenis i sawali nu satimul nu Taywan, u misudikuday tu buyu’ misuayaway tu bayu u masatanayuay ku lala’ nu wayway a tuse, kakitidaan nu yakuba i cin-wwiy-tu i tung-cin 121,10 tu, pi-uy 22,45 tu. i satipan u cung-yang-san-may nu malalikeluhay buyu’ ienal tukus nudadan atu matatepal tu piwma a kenis, satipan nu timul mitepal tu ce-pe a sawac atu tay-ma-li a kenis masasuayaw, i saamisan sa u tukus a buyu’ u lumeniay a bukes a sawac atupiwma a kenis ku tatudung, sawali sa u waliyu, hamin nu lala’ a kitidaan u tukus a buyu’ nu katimulan, i sawali u cung-yang-san-may, satimul nu saamis katanayu’19,8 kungli,
主要溪流由北到南有－卑南溪、太平溪、利嘉溪、知本溪，依次流入太平洋，而形成沖積扇平原的臺東市地形，最高點為標高75公尺的鯉魚山，可以俯瞰全臺東市景. 臺東市位在臺東平原上，為卑南溪所沖積而成. 在冬季的南下的東北季風受到中央山脈和海岸山脈阻隔，臺東市又位於臺灣東南海岸，氣溫受溫暖的海洋氣流調節，使冬季仍保持暖和，所以臺東市屬熱帶季風氣候.
u kakaydaan nu nanum a sawac namakayda i saamisan katukuh i satimulan idaw ku piwma a sawac, tay-pin a sawac, li-ciya a sawac, ce-pen a sawac, makakilul musilsil tayda i waliyu, ya wayway nu silsil mahida u sapihpih a kukus i pusung, u satalakaway a talakaw pitu a bataan idaw ku lima a ditek i li-i- a buyu’, taneng micekaw tu a adihan ku pusung. u pusung a kenis i masatukusay a pusung, u  nikahida nu masasetulay a piwma a sawac, i kasinawan nu makatimulay a wali amis u puu’ nu bali mautiih nu cung-yang-san-may atu tukus nu buyu’ mapapuud(阻隔), nika u pusung i Taywan nu sawali satimul a tukusan, u demiat u dihkuay a nikasasumad nu bali i bayu, kyu i kasienawan mahidatu ku dihku, sisa u pusung a kenis u masacaledesay a masapuu’ay a demiad nu bali.
產業 nilaculan
本市中心商業區位於縣政府前的中正路與中山路、台東舊站前的新生路及原台11線主線中華路一帶，因台東舊站廢除造成市區商圈沒落多年，當地政府後將之改建成旅遊服務中心及鐵道公園，2015年又將旅遊服務中心改建成客運轉運站及秀泰影城進駐原國光客運台東站，使第三級產業發展不致因此完全沒落.
kina tebanay a sasuwbayan a kenis sa i nu ayawan nu kinsihu i cung-cen a dadan atu cung-san a dadan, ya malumanay a silamalay i nu ayawan sa u sin-sena a dadan atu nu idaway tu a dadan tu tay 11 a dadanan ku caculilan i tida cung-huw a dadan, kyu ya malumanay a silamalay nu pusung matenes pinaay tu kakiya caay sakapahi nai’ ku pacakayay a misiwbay i tuse, namahida saca u sihu misakapah a misanga tu aidangan nu pikawawan atu dadan nu kisiya a pidangan, 2015 a mihca ya pikawawan a idanga sa misumad aca tu palu basu u mitupinan(客運) a pikawawan(轉運站) atu i  naayaway a pabasuan tu kakacawan(客運站) i pusung malu nu piadihan tu kacudu(影城), kyu mala tuluay a salacul tu sakasikalisiw kancaay aca caay kahamin malawpes.
sikaidaw ku nikapulunga a mitupinan kyu sidadan tu sakaudip atu hami mapulung nikalahecian, misabaluhay aca tu yadahay a misiwbaay atu u pahanhanan nu pidangan atu mahicahicaay a itida nisiwbay tu malalitinay a patiyan micumud tu i dadan nu kisiya atu sin-sen a dadan, kya sasiwbayan  i capi nu baluhay a silamalay nai’ ku muculilay caay kakapah ku siwbay, u kakabian a pahanhanan atu pacaliway tu utubay malu tuluay tu a sasikalisiw a kawaw, u kahenulan a tuud nu malukay sa idaw ku belac, cikiya, lu-sen a balu’, iyu-cay a balu’, sungsuli, mami, kamacal, usal. sungsuli, mami, kamacal, usal. u pibuting tu a salacul i pusung a kenis inatu nu hu-kang i kalalikeluhan nu kelah, yadah ku babutingan, sika idaw ku ngangan nu babiutingan idaw ku u piya’ nu bayu, nu likenay a kabus, man-pu a buting, maninelay a buting, u lita, masakawsuwaay a buting, u salengacay a tatelecan a buting, masabaluay a sizimi, u ci-ciw mahbin.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Taitung City
kakuniza:Taitung kakuniza:niyazu' kakuniza:Hana Ating
Gary Alcorn
10 bulad 8 demiad, 1936 a mihca, Gary Alcorn, miunduay. (mapatay i 2006 a mihca)