cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-kiwit
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p188
kakuniza:nipaluma kakuniza:Hbayiing kakuniza:Habayiing
pulu'
hican mibuwah (繁殖方式)
tikulac nu mihcaan a tuluay a buladan malingatu siti’kuk, imahini sa nu masaupuway alaw malaliwasak kuni kalecabayan, tamaan a tikulacan micidek mialaw tu kitidaan, nialawan tu kitidaan sa, caay pacumud tu tamaan a tikulacan matalaw debung, sisa itini kunuheni amalalebu.
kasi ti’kukan han i sepatay ~limaay a buladan, itini i madecdecay nu kilakilangan, lutuklutukan, au’kau’kan ilala’ misadibu, upapah ku labu, maacakay nu lutuk ku sangaan tu dibu.
每窩產卵7～12枚，卵重15克，呈暗乳色或淡褐色，具棕色細點和淺灰色斑.
cacaya a dadibuan han pitu ~sabaw tusa ku ti’kuk, ba’ked nu ti’kuk han sabaw tu lima a ke’, kala duudan ku sanglac nu kulitan anucaaysa kala hesean ku kulit, idaw ku zongse nu adidiay a tungawan atu kala abuabuan nu tungawan a kulitan.
由雌鳥孵卵，孵化期為16～18天，最長可達20天，雛鳥為早成鳥，出殼後即可與成鳥一起奔跑、覓食.
wina kumidiputay mititi tu ti’ku, amititi’ tu wawa han sabaw tu enem~ sabaw tu walu a demiadan, satanayusa nudemiadan han makaala tu tusa a bataan a demiadan, titi’sa malaayam tu, malaayam satu miladay tu tuyna maduba’, mikilim tu kakanen.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (資料來源)
kakuniza:Habayiing
u puu’ numihcan
a malingatu（開始） tu silielip, kasililipan u puu’ nu mihcan kaydaan,
然後伯老鳥開始變多了，伯老鳥一出現就是季節交替的時間，
malingatu（開始） tu palespesan（毛毛雨） tu kudemiad,sienaw（冷）
sienaw tu kudemiad.開始下毛毛雨及變冷了.
u salukiyaw nu tatayna - u sumamaday a palaw nu Sakizaya
u salukiyaw nu tatayna - u sumamaday a palaw nu Sakizaya
kina inga sa, na nu Sakulay a niyazu', u tatayna nu Sakul musalukiyaw. mupalaw i lalikit nu niyazu'.
u puu’ numihcan
u sakasaan katukuhan tu nanaytu ku sadingsing（秋天）,
Ronnie Brewer
Ronnie Brewer
u puu’ numihcan
也就是秋天到了，
Ronnie Brewer
nilacul
ci Ronnie Brewer ku ngangan niza, nalecuhan ciniza i 3 a bulad 20 a demiad, 1985 a mihcaan, Ronnie Brewer, u kawaw niza sa u miunduay. thumb|Ronnie Brewer|alt=Ronnie Brewer.jpg
u puu’ numihcan
yu kasu mamadan namakayni ku sayaway,
Ronnie Brewer
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:miunduay
u puu’ numihcan
在古時候就是從這個季節開始，
u salukiyaw nu tatayna - u sumamaday a palaw nu Sakizaya
namakay cuwaay a inga:
https://www.youtube.com/watch?v=--qS1C-hFis
u puu’ numihcan
misupped tu kasuy（木材） ku paylumaluma’an,
ayzasa katuuday a tademaw nu Sakizaya a niyazu’
ayzasa katuuday a tademaw nu Sakizaya a niyazu’(現在較多撒奇萊雅族人的部落).
i nazikuzan tu 1878 a mihca sa. miliyas tu bukelal nu kilay ku sakizayaay. i tini nabakuwan atu pusung a niyazu’an iyadah ku nipatizeng tu niyzau’. sabadatay sa katukuh i cekun nu pusung a kenis.
izaw ku tuuday a tademaw nu Sakizaya a niyanu’ itiza i:
hupu(北埔)、sakul(撒固兒)、cipawkan(吉寶竿)、cikep(幾可普)、cibalbalan(幾巴而巴蘭)、tuapun(大笨)、takubuwan(達固湖灣)、 kasiusiuwan(茄苳腳)、kenuy(北昌)、takubuwan(達固湖灣)、sinsia(豐川)、pazik(巴吉克)、ciwidiyan(水璉)、apalu(月眉)、 cihabayan(米棧)、cilakayan(山興)、mulisaka(林田山)、maibul(馬立雲)、naluwan(自強新村)、sapat(掃叭頂)、kalala’(加納納)、kaluluwan(加路蘭)
u niyazu' nu Pangcah:
i katuuday a niyazu’ nu pangcah atu kaliyawan a niyazu’ sa. izatuway ku sakizaya a tademaw micamul i tuhniyan.
Takubuwan:
Takubuwan sa i tepal nu suwi kawcung ayza.
ba'tu
ba'tu / baetu (kamu nu Hulam: 石頭)
u puu’ numihcan
qsapi likeluh（接） tu sienaw（冷） ami（我們） sangidu ilabu nu luma’,
ayzasa katuuday a tademaw nu Sakizaya a niyazu’
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
uyniyan a kamu sa namakayza ci baki Tiway Sayiun.(帝瓦伊.撒耘口述)
kakuniza:niyazu'
u puu’ numihcan
冬天的時候準備在家裏面生火取暖，
paka dihku tu labunu nuluma’, u nanam tu nukawaw nu malukay.
把溫暖帶到家裏面，這是部落的習俗.
kya mabuwak ku isu’
kya mabuwak ku isu'
sapuelac
nasakamutu ku isu'(鯨魚), mazatengtu kita ku mabuwak tu nanum ku isu'. izay isu' mabuwak tu nanam saw? matinengtu kita, caay ku buting ku isu', u pacucuay(哺乳類) a aadupen ku isu'. sisa, caay pahanhan ku isu' i ngasa'(鰓), u bala'(肺) ku pahanhan nu isu'. u cihek nu isu' sa, ipabaw nu tangah, iteban nu mata. anu mahmin ku mihanhan, taneng tu ku bali i bala'. edepen niza ku buhang nu cihek, midimutu isasa nu bayu.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
新編世界兒童名著93-追根究柢，鐘文出版社，2000 a mihcaan insac(出版)
綠色和平：公然走私鯨肉 綠色和平揭發日本捕鯨醜聞
kakuniza:kagak kakuniza:natinengan kakuniza:aadupen
laic
satangahan(主題):
laic
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):繩
nu Amilika(英語):rope
nu Zipun(日語):ロープ thumb|laicthumb|laic
sapihica ku laic(laic做什麼?)ː
sapisiket tu canacanan.
rareme:an
u sulit nu Hulam
向天湖部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu rareme:an. u kasalumaluma’ nu rareme:an sa, 57 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 155 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 152 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  3 ku tademaw, pakalatu 2%.
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 91%, Tayan(Tayal) 1%, Cou1%, Pangcha(Amis) 4%, zumazuma 1%.
u Saysia(SaySiyat) a niyazu'
u Saysia(SaySiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(SaySiyat) itini mueneng. u zuma a cideaya a tademaw sa u Tayan atu Pangcah. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad
inayay ku cacudadan i rareme:an niyazu’.
inayay ku kyukay i rareme:an niyazu’.
inayay ku pakincalan i rareme:an niyazu’
inayay ku pikuwanan i rareme:an niyazu’.
inayay ku pacudacudadan i rareme:an niyazu’.
inayay ku padekuan i rareme:an niyazu’.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
u tatalima' i niyazu'回於不回部落
u tatalima i niyazu'回於不回部落
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan ,cacay a bataan a bulad sabaw siwa ayza ademiad 107年10月19日
lalangaw
lalangaw
u kamu nu Hulam:蒼蠅
u kamu nu Amilika: muscidae thumb|lalangaw
atimsi
atimsi 龍葵
kakuniza nu mauzipay
panan(men)：Angiosperms (Amilika a kamu)
upiz(kang)：Eudicots (Amilika a kamu)
mata(mu)：Solanales (Amilika a kamu)
sapamat(ke)：Solanaceae (Amilika a kamu)
u tademaw kya makadih tu nu hekal
u tademaw namakahekal ku sakatineng tu. tuud amin, hakya walu a bataan a palasubu (80%) wai pabaw henay kunikadihan,tada u mata kusapi aadih kuyadahay, u mata hananay unu likat akuhak, nuhhekal a tineng masasing pataynin i sapiadih nu mata mamin pataynin i punu’, sakasaan makadih ku tademaw tu tuud, umata nu tademaw atu punu’ kuma tinengay tu wayway kumi
atimsi
kakuniza nu mauzipay
mikitinay(su)：Solanum (Amilika a kamu)
u tademaw kya makadih tu nu hekal
laheciay, ukikay atanu demaw asaka tineng nu pyakpunu’ atu sapi sasinng ani laaciyan, malamata kusapi sassing,
kakuniza:Nuwatan o Kumud kakuniza:saydan atu micudaday 2018
u pasubana' i luma'
u pasubana' i luma' (家庭教育)
u pasubana'(教育) i luma' sananay, taneng pacunus(增加) tu masungaay nu laluma'an atu sasahicaan(功能) nu luma'. yamalyilu pasubana' nu wawa, pasubana' nu babalaki, pasubana' nu etul(性), pasubana' nu palaacawa(婚姻), pasubana' nu laylay nu kakawsan, pasubana' nu mikuwanay, pasubana' nu laculaculan(資源) u luma'. izaw hanay ku zumaay a kawaw.
u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
1.pasubana' nu wawa: u pasubana' nu micunus tu wawa a puc(能力) atu tatudung(本份).
atimsi
kakuniza nu mauzipay
hicahicaay(cong)：S. nigrum (Amilika a kamu)
u pasubana' i luma'
u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
2.pasubana' nu babalaki: u pasubana' nu micunus tu ama-ina a kawaw.
3.pasubana' nu etul(性): u pasubana' nu micunus tu katinengan(知能) nu etul.
4.pasubana' nu palaacawa(婚姻): u pasubana' nu micunus tu masungaay(和睦相處) nu talaacawaan(夫妻).
atimsi
ngatu cacay
thumb|atimsi atimsi, u tatukem hanita nu ayaw kyami. sa ayza sa u atimsi kyami sa, u langaw kyami sa, cacay a mihcaan sa, iza tu maazih nu mita. macunus itini i kalalulan tu kadasatimsian tu atu demiad hawsa, kapah kuni u langaw nuni atimsi. i palami’an(菜園) tu asaca itini i umahumahan tu asaca itini i tukus kyami haw. yadah amiazih kita tu nu atimsi. atimsi kyami haw maazih kita sa, miala kita. samazungay tu mahini tu ku pikan nu mita. sa anu mahica kayinyin ku cilal kyami haw, asaca ilidulidung kyami sa, kapah ku langaw nu atimsi. icelang ku langaw nu atimsi. sa u atimsi tu kyami haw, anu ngaay nu mita misakabi sa, akeakenekan(略具苦味) tu adidi’.
akenek
u pasubana' i luma'
u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
6.pasubana' nu laylay nu kakawsan: u pasubana' nu laluma'an, masasukapah atu masasukaydih tu laluma'an.
atimsi
ngatu tusa
sa u kamu nu katengilan kyami haw sa, kapah maselep ku ni akuti' nu uzip sa. tuni u atimsi isaw. kyu manamuh tu katuuday tu atimsai hananay. itawya sa mahini kami itiza inainayi’ kaeneng sa, u adiwawa nay itawya sasizumaay sa amipelu’ isaw tuni u heci nu atimsi. akekenekan ku atimi sabasaw tu akuti’ nu uzip. u aesu’ay a lami’ ku atimsi, pahipu i, papaykut i, pacamelen tu zuma a lami’ kapah tu. sawsawni mukan tu atimsi, caay katalakaw ku izang-cuduh(血壓), caay katalakaw ku izang-simal(血脂), pasakapah tu uzip nu babalaki. yadah ku siyanwey(外來語:纖維), kapah tu milisawada’(腸胃). mukan kami tu langaway nu papah. u papah nu atimsi sa, u langdaway, u heci sa u kalawlaway, u balu sa, sangelacay. mulangaw i pataputah i buyu’.
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-身體
u pasubana' i luma'
u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
8.pasubana' nu laculaculan(資源) u luma': u pasubana' tu mikuwan tu laculaculan nu luma'.
atimsi
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
龍葵野菜隨手可摘 生命力特別強 2017-04-19 Sakizaya TITV 原視族語新聞
u pasubana' i luma'
u lacul nu pasubana' i luma'(家庭教育的內涵)
9.zumaay a kawaw.
atimsi
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Solanum nigrum (Purdue University)
u pasubana' i luma'
lawilaw(影響)
u luma' sa, saayaway mutebingay(接觸) a putiput(團體), sisa, uzuma ku tadamaan ku pasubana' nu luma'. masitudung(正確) ku pasubana' nu wama atu wina, amakapah tu ku wawa nu heni. anu caay katatenga' ku pasubana' nu luma', madaecustu ku wawa. tacuwawa sa, izaw tu ku pasubana' nu luma'. tadamaan ku pasubana' nu luma'. yu adidi henay ku wawa, kateka' tu ku pasubana' nu luma'. akakatezep ku mahiniay a kawaw.
atimsi
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
龍葵, Longkui 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
龍葵 Long Kui 中藥標本資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
江蘇新醫學院, 中藥大辭典, 上海科學技術出版社, 1986.5. ISBN 7-5323-0842-1
u pasubana' i luma'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke- 家庭學習 kakuniza:luma' kakuniza:2018-tusa kakuniza:wikipayke kakuniza:Tuku Sayun
atimsi
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
《台灣蔬果實用百科第二輯》，薛聰賢 著，薛聰賢出版社，2001年
kakuniza:nipaluma kakuniza:2018-cacay
labu' nu luma'
labu' nu luma' 家庭
ngatu cacay
u labu' nu luma' sa, masasiket tu sapaacawa(婚姻)、mituduy(收養)、malamud(同居), mauzip i kapulungan a luma'. anu nay paacawa, mulecuh tu wawa, izaw tu ku sakasiizangay(血緣) a laluma'an(家庭成員). uzuma sa, anu mituduy tu wawa, taneng tu patizeng tu masasiket. u labu' nu luma' tina sulit sa, taneng tesek(延伸) katukuh tu kakawsan nu mita. tinaku: u luma'-laylay-nasulitan(家譜), nu acawaay a laluma'an, anu mapulung mauzip i luma', mahiza tu. thumb|luma'-laylay-nasulitan
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-家庭
kakuniza:2018-cacay
nipaluma-yamsu, yamso
縮圖|yamso
yamsu, yamso 茴香
(俗名：香絲菜、蘹香、客人芫荽、臭芫荽、茴香八角珠、小茴香、土小茴、南茴香)
女生的美容聖品，對毛孔粗大和防皺有很好的幫助.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Foeniculum vulgare Gaertn.
【mitesekay a ngangan】Foeniculum vulgare Gaertn.
【科名】 繖形科(Umbelliferae)
【sapamataan a ngangan】Umbelliferae
【屬名】 茴香屬
【kakelidan a ngangan】Yamso
【俗名】 香絲菜、蘹香、客人芫荽、臭芫荽、茴香八角珠、小茴香、土小茴、南茴香
【tada ngangan】shiang-sytsay, hwai-shiang, kehren-yuansuei, chow-yuansuei, yamso-bajyue-ju, adidiay a yamso, tuu-yamaso, tilul- yamaso
【英名】Fennel
【igu a ngangan】Fennel
u sakalihalayay a pakatukuh halhal sananay i lumaan tu tuudtuud a sakikawaw
ina 宅急便 hananay pakatukuhay tu tuud i luma a sakikawaw sa nau nu Dipunay ya (大和運輸) yamatu a miculuay sapaka lihalayay tu tademaway a nipatidengan. i 1976 a mihcaan paayaw tu labang u sakahemekan nipaayawa nu halhal sananay iluma ku maydihay sipakatukuh i ayawnu lima ku tuudtuud.uduma kya ihekalay nipasasingan a wayway nu papaadihanay ya lumeniay a nani (黑貓宅急便) hananay sa micidek nipicepcep tubalucu nu labang a pakelit tu sapakatukuh i lalumaan.
usasiwkayan tina (黑貓宅急便) u lumeniay a nani pakalihalayay mi’dapay a sakikawaw
mahiniyay a nipida’pay a sakawaway sa makay sidumaay a caculilanay a katidengan sapakatukuh i maydihay a labang nitekelan a sikawaw ngay kasenun saan maala kutuud nabalucuan hananay a malasalilay katukuh icuwacuwa. sikacaay kalecad nu yubingay nipakatukuh sa uydasan i nudemiadan paktukuh ku nu uybingay nu labian sa nayi musakawaw nika anu maydih patayda i baad sa a tayda henay ku pakeliday tu tuud i uybinkiwk .cay ka hida nu (黑貓宅急便) hananay .taydaan i luma nu maydihay patangasa i cuwaay a tademaw.anu patelay han sa iniwtu tayni muwala ku musakawaay tu sapatayda i nudumaay a kakitidaan. iTaywan idaw aca ku misengiay tu mahiniyay a sakalihalay nu tademaway a miedapay a sasikawaw ytinaku ya (東元集團) atu nu Dipunay a misiwbayay (日本通運) mapulung misakawaw tu mahiniyay pangangan hansa ya (台灣宅配通) hananay a sasikawaway. nuduma sa idaw aca ku iayaway mahidaay miculu tu baeketay tabakiyay a caculuan sakalecad niya (嘉里大榮貨運) atu ya 新竹物流 hananay nipiedap.ayda hantu sa pasu ya yubinkiwkay mikilihida tu.
u nicunusan a niedapan a sakikawaw hananay (加值服務)
sakaini nu niedapan a sakikawaw sa paayaw tu labang taneng ku nipakatukuhan a canancanan a tuuday nudikudan paaca tu kalisiw u sapangaay tu balucu nu labang. anu idaw ku ni kaalan tu kakaenan sa siduma u buting pasutiti nu sidi taneng tu pakelit idaw ku sikuliay nu katideng nu mahiniyay pakatukuh caay ka antul sikatukuh i midakepay nu tademaw.itaneng henay maytengil tu ayaan makatukuh ku nipakelidan anu inayi ku lawad i sananalan sa itaneng tu pasakamu tu sakaydihan nu sakatukuh nu amiala tu nipatatan nu cabay atu lalumaan. anu idaw ku sakacaay micukasan sakahida nu ninel mabalad ku sauwac mapelad ku buyu’ maputung ku sangaw sa itaneng patelay mitatengil tu mahica tuku kawaw sakangaay nu balucu nu mihalhalay. anu caay pakalitemuh nu tatukiyan sa taneng patelay tu pakatukuhay misumad tu sapiala. udumasa itaneng sipatayda i pinliay a nipatiyaman muwala .sisa u (宅急便) atu (物流) hananay sa sakangayan nu aydaay nu tademway a sasikawaw kanamuhan nu (上班族) musakawaway.
nipaluma-yamsu, yamso
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒、雅美
u sakalihalayay a pakatukuh halhal sananay i lumaan tu tuudtuud a sakikawaw
u nicunusan a niedapan a sakikawaw hananay (加值服務)
kakuniza:Buting Nukay
nipaluma-yamsu, yamso
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co, Tau
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
yamso nai jong-qwo a kitakida nu dadipasan, manamuh i sapiay a demiadan, Taywan nu langawan han manamuh i kapahay nuni pacilaan atu kapah nu lalaliwan nu nanum a lalaan atu sasa nu buyuan atu dadadanan.
(kamu nu Hulam:茴香原產地中海國家沿岸，性喜冷涼氣候，台灣大部份分布於充足的日照與排水好的土壤的低海拔山坡與產業道路中. ）
sakasapayu (藥效)
yamso kala alealedahan sapi’, sakacaay nuni ka kapah nuni kanan atu caay ka asu nunikan, nika sakay banges nikacalekahan atu kubid han idaw ku sapipadangan tu kapah, u sakay bangcal nu tatayna.
u saadingan a aadupan
縮圖|masazidumay a aenengan kitakitay a aadupan u saadingan a aadupan(保育類動物)
nipaluma-yamsu, yamso
sakasapayu (藥效)
(kamu nu Hulam:茴香味辛性溫，對於消化不良與食慾不振有很好的療效，而且它對毛細孔粗大與防皺有很好的幫助，是女生的美容聖品. ）
Yayo
thumb|Lanyu
lalapi
lalapi(輪傘䓍)
u saadingan a aadupan
kakiliman
i Taywan, u masadumaay ku liwliw nu tahakay, idaw ku  sakasenengan nu kitakitay a  tademaw kina aadihan sa, idaw ku ayam, mikalicay, idaw ku mingaduyay, idaw ku cilkay, mubahelay, hatini  kayadah nu aadih han sa, nika tada katuud tu ku tademaw ayda idaw ku mitastasay u miadupay, sisa a mamalawpes tu ku aadupan, mabiyalaw tu ku miading tu aadupan.
lalapi
u lalapi ku sapisanga' tu siyam.
Yayo
Yayo
u sulit nu Hulam: 椰油部落
『蘭嶼』原名『紅頭嶼』，因盛產『白花原生蝴蝶蘭』，加上民國36年參加日本花卉展獲得殊榮，因此改名『蘭嶼』. 當地的部落居民稱『蘭嶼』為『Ponso No Tao』，意思是『人居住的島嶼』. 西元1897年，日本人鳥居先生來『蘭嶼』調查，稱該島原住民為『Yami』，之後部份居民便以『雅美族』自稱，不過有些部落居民也會自稱是『達悟族』，『達悟』是人的意思.
u tilibi iga nu Sakizaya
u tilibi iga nu Sakizaya
撒奇萊雅族電視節目(影片)
Yayo
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Yayo. u kasalumaluma’ nu Yayo sa, 408 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,150 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 906 ku tademaw, pakalatu 79%. u zuma sa, cay ku yingcumin, 244 ku tademaw, pakalatu 21%.
nipaluma-yamsu, yamso
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
yamso han u macebalay nu baluan yadahay nu mihcaan nanay a lutukan, talakaw nu langaw han makaala tu siwa a bataan~ tusa a lasubu a cong-fen, idaw kupi cidekan nu bangsis sisa matalaw ku cilekay, hina palumaan.
(kamu nu Hulam:茴香為繖形花科多年生草本植物，植株高約90-200公分，具有強烈香氣所以耐蟲害，易栽培. ）
akaway si papah masasuala, papah han sumilaway langdaway ku kulit, adidi, papahan tulu~sepat masa banuh kunika celit, mahida u keliw ku wayway, papah nu angangansa u sacalep mitabu tu akaway.
(kamu nu Hulam:莖生葉且互生，葉藍綠色，纖細，葉片3-4回羽狀分裂，線形，葉基部為鞘狀且抱莖. ）
balu nikacacebalan han u mata tibabaay nu nika cebalan i tunduh, balu han kalawlawan ku kulit, lima ku sasemaan nu balu.
(kamu nu Hulam:花序為複繖形花序頂生，花黃色，具有5個花瓣. ）
Yayo
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yami(Tao) 73%, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.
nipaluma-yamsu, yamso
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
heci han nu tusaay a papanu’an nikapulungan, u mapacacuya nu tusaay a hahecian, tanayu han 0.6 cong-fen, hese’, satanayu’ sa kunika mulmul nu kuheci, mabalad kunika dicem nu sasulitan.
(kamu nu Hulam:果實是由二分果合成，為雙懸果，長約0.6公分，褐色，長橢圓形，具縱稜數. ）
yamso, u sicedamay a yamso han. u macebalay a yamso han a lanbawan nu macebalay a lutukan.
Yayo
u niyazu’ nu Tau(Yami)
u niyazu’ nu Tau(Yami) kuyni, katuud ku Tau(Yami) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), Paywan(Paiwan) atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u saadingan a aadupan
nilacul
i Taywan a adingan nu aadupan pitu ku masasudumaay.
sauwac
sauwac / sa'wac (kamu nu Hulam: 溪、小河) thumb|sa'wac
u tilibi iga nu Sakizaya
u tilibi iga nu Sakizaya
yadah ku tilibi a iga palaw nu Sakizaya, palaylayen isasa', ngay kapah mikilim atu miazih ku iga nu Sakizaya. isasaay a siket, taneng miazih i dingnaw.
u sinbung nu bau
idaw i tida i selilanka ku cacay a sinbung
hinisa u cacay kya babalak i namabi i kalahukan pahahan
u saadingan a aadupan
sakacacay:paypacucuwan
idaw ku padaduki, ungay, tumay, sikuyu, nu puyuay a nani.
u sinbung nu bau
tada mapaseka kuni kakemet nida
u saadingan a aadupan
sakacacay:paypacucuwan
paycucuan hananay sa, u namakayniay i nu udip nu idang namakabala'ay muhanhan kya makay i cucu' tu wasisalang tu sapacucu' tu wawa, namakayni kya ngangan tu sasakamuan kina paycucuan sa (idaw kya cacay a cudad i 2005 tu mihcaan tu nasulitan sa, idaw aca tu 5676 tu ya nisulitan tu 2008 ay tu cudad, LUCN tu sumanahay a cudad tu 5488 hamin) tu caay kalecad a aadupan, mabuliyas i 1229 tu wini, 153 a sasulitan atu 29 hamin ku namakayniay a sapacucuay a aadupan tu 10%, kina aadupan i kitaki sa idaw tu 0.4% saan, u singipenay idaw ku nu babuy nu bayuay sa, mubahelay tu paycucuay a aadupan, u sayadahay a aadupan.
babaungen
babaungen
祭品 mipahalhal tu sapatudud i kakawsan a babaungen.
nipaluma-yamsu, yamso
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:茴香，也被稱為甜茴香. 為繖形科茴香屬的開花植物種. ）
u saadingan a aadupan
sakatusa:payayam
izaw ku takelulu, lidep, tuluk nu buyuay a banul, tanayuay nu tangil a deku.
u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek
u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek
nakulitan ni Huang Kiki thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek01 nasasingan ni Yiyang Sayiun thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek03 nasasingan ni Yiyang Sayiun ku zuma thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek07 nasasingan ni Nimuyaw thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek02 nasasingan ni Tipus thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek06 nasasingan ni Huang Kang thumb|2017-Sakizaya Palamal- salisinaya dabek05
babaungen
siwkay nu babaungen
sapakan tu Dietu, kakawsan, tuas, adingu...a kakaenan atu tuutuud. u tunuc, u dadac, u bila', u titi' nu pabuy, u lala', u ciyak, u kuwa'...canacanan.
u saadingan a aadupan
sakatulu:paynabuy
izaw ku bilanga', kakitil, kakuhkuh, cacucuh.
sakasepat:payngaduy nabuy
izaw ku mikalicat a balaut, kakunas, balaut nu umah, ciyuk.
Yayo
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu,  caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.
babaungen
u sulit nu Hulam atu Lipun
祭品，又稱供品、供物、祭物，是指祭祀儀式中用作供奉祭祀對象的物品，祭祀儀式當中祭品為不可或缺之物 ，祭品也表達了人們的虔誠.
u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay Kalinku a kuwabn Ciwidiyan a niyazu' misasing nu cidakay a binawlan
Yayo
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway(最早) a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal(島). u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid(領導) tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay(平地原住民), sakatusa ku ibuyuay(山地原住民), sakatulu sa ku tangbulanay(平埔原住民).
u saadingan a aadupan
sakaenem:paycilkay
izaw ku adipapang, dadayday, kinkyama',balalangad.
u sinbung nu bau
cayka tinetineng taydaan nu bawu
babaungen
u sulit nu Hulam atu Lipun
供物（くもつ、offering）とは、宗教儀礼における供儀行為の目的達成のために、信仰対象に捧げられるもののことである. つまり神や仏あるいは先祖や故人の霊など、信仰あるいは崇拝する対象に捧げるもの（供え物、お供え）を指す.
u sasing nu 2017 Ciwidiyan a Palamal- patuduh ku salisinay a dabek
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
20171007原民台新聞
Yayo
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
Yami (4,612), Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
u saadingan a aadupan
sakapitu:paylalihiw
izaw ku lalihiw.
u sinbung nu bau
liwlec han tu nu bawu kukidu
babaungen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
Yayo
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Tau kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin
u saadingan a aadupan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
babaungen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會線上字詞典
u sinbung nu bau
nida mapacukat nuni limec nya bawu
u paysin nu Bunun
u paysin nu Bunun 日常生活禁忌
u sinbung nu bau
nika yanipi wywy nida inayi` ku makatengilay
nipaluma-yamsu, yamso
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
nai ticul-hay a dadipasan atu wali-timu-ya a tada langaw, nika ayda han mahamin tu mapaluma i kitakit nu kitidaan, picidekan ititni i dadipasan atu maacakay nu lalaan.
u sinbung nu bau
namahida caaytu pakademeci nida tedepsatu
mahida taemud hantu nya bawu
kalahukan taluma`tu ku tademaw nu luma`
wywy hantu
nida kubiyaw laup hantu nu katuuday dakep hantu
tengtengen nuheni patayda i pudah kya bawu
kipapenepenec hantu alasatu tu bakan pela` hantuway ku bili nya bawu
sudat han kya babalaki sa
mapatapatay tu
nipaluma-yamsu, yamso
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:原產於地中海沿岸與東南亞的原生種，但目前已廣泛被種植在世界許多地方，特別是在海岸附近乾燥的土壤. ）
wayway (型態)
yamso a langawan caay ka talaw tu sienawany a mihcaan nanay a lutukan nu langawan.
(kamu nu Hulam:茴香是一種耐寒的多年生草本植物. ）
langaw nida makaala tu 2.5 mi ku katalakawan, kala langlangdawan ku kulit patelek, akaway han mabuhang ku labu. papah nu tanayu han makaala tu sepatay a bataan nu cong-fen.
(kamu nu Hulam:它可以生長到了2.5mi的高度，呈粉綠色筆直狀，莖為空心. 葉長可達40公分長. ）
kikul han adidi satanayusa, 0.5 congli ku ahebal. wayway nu balu han lima ~sabaw tu lima a cong-fen macebalay nu baluan, numa cebalay nu balu han tusa a bataan ~lima a bataan nu adidiay a kalawlawan nu kulitan a baluan.
u sapacucu tu wacu sakakapah nu udip
kakiliman
u sapacucu tu wacu sakakapah nu udip matalaw siimelangay ku wacu, sisa pacucu. ayza han tu sa, a tuud tu ku matinengay kina sapacucu u kapahay. i tini i hekalay a bayduk (mahida anu kaladan nu wacu atu padaduki) anu makalay sa tu sa, a pacucu tuyni a cacucukan. anu kina tulu pacucu, kya caay katalaw tu, anu pacucu sa tu i banges atu heci. anu i hekalay tu a bayduk, a pacucu aca, a pacucu henay tu sacaay a imelang. anu pacucu sa tu, anu tatemaw atu aadupen kapah amin pacucu. anu pacucu kina wacu kya caay palalid tu tademaw atu luma’ a  wacuan, ayza u kitaki atu kakititaan kanca a papacucu tu nipahapayan a aadupen.
nipaluma-yamsu, yamso
wayway (型態)
(kamu nu Hulam:其尾段呈現細長狀，約0.5公釐寬. 花型為5-15公分寬的繖形花序，每個繖形花序有20〜50個微小的黃色花朵. ）
u sapacucu tu wacu sakakapah nu udip
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
nipaluma-yamsu, yamso
wayway (型態)
haci han sepat~pulu’ cong-li nu tanayu, bangkiw nu congli ku ahebal miki adidi henay, hekal kala idawku i hekalay nu sasulitan a kulit nu kala langlangdawan a kulitan nu heci.
(kamu nu Hulam:果實4-10公釐長，半公釐寬或更小，表面帶有淺溝紋道的粉綠色種子. ）
kitidaan mulangaw (生長區域)
nai ticunghay nu dadipasan atu wali-tumu-ya nu yamso, ayda hantu mahamintu ku kitakit a idaw ku langaw nu yamso.
(kamu nu Hulam:原產於地中海沿岸與東南亞的茴香，目前已廣泛被種植在世界各個角落. ）
pasu itida i paio, Amilika, ciwnata timulan atu Yaco a kitidaan atu Awtaliya.
(kamu nu Hulam:包括在北歐，美國，加拿大南部和亞洲大部分地區和澳大利亞. ）
u sapal ku sapibuwah, itida i Awta-liya atu A-milika u lacesay a lutuk kuyda sa.
(kamu nu Hulam:它是用種子來進行繁殖，在澳大利亞和美國則被視為是侵略性的雜草. ）
kakanen (食用)
yamso icuwacuwa tu kuni ka buwahan nu palumaay, u akaway, papah atu heci idaw kuni kalecad nu saneng, tada bangsistu sisa malakane nu tademaw.
(kamu nu Hulam:茴香在各地被廣泛的種植，它的花柄，葉片與種子都具備有相似的味道，因氣味濃郁而被取之食用. ）
yamso, kala sicecedaman, angangan han maheda u kama ku sanek.
(kamu nu Hulam:茴香，帶有甜味，主基調為柑橘香. ）
nikansuan tu a yamso nu heci atu sanenk atu yang-yamso malecad ku sanek, heci ma’nta’ henay kala langlangdawan ku kulit atu cuongse, hamaw sa mala ababwan ku kulit, anu amisalami’sa, langdaway ku sakapahay.
(kamu nu Hulam:乾燥後的茴香籽其氣味與洋茴香相似，種子新鮮時呈現綠色或棕色，慢慢的會轉變成暗灰色，如果要做烹飪使用，綠色是最好的. ）
papah nu saneng han atu waway mahida u seluo, mangaduay nu papah sakay sakadalian, atu patenep tu sakan tu sala, sapatinu’ tu tawyu atu sicedamay a putin, sipatayda ini sa kabian atu nubutingay a tawyuan sakaasu nu nunikan.
(kamu nu Hulam:葉子的香氣與形狀貌似蒔蘿，嫩葉常被當作裝飾使用，或加入到沙拉，調味醬汁或甜品布丁中，也會被使用在湯品或魚露中以增加其風味. ）
itini i Taywan nu kasienawan kanca paluma tu yamso.
(kamu nu Hulam:臺灣全境冬季普遍作蔬菜栽培. ）
sapihica (用途)
kaneng, akaway taneng a semsemhan sipalamlamen tu sala a mukan. akaway atu papah u saasuay nu salamian. heci nida taneng misangan tu sapabangsis, taneng mala ucia nu bangsisay a nananuman, mipadang misiwka.
(kamu nu Hulam:食用，莖可拿來搭配生菜沙拉. 莖葉是很好的蔬菜. 種子則被當做香料，也可泡成香草茶，可助消化. ）
sasapayuan (藥用)
(kamu nu Hulam:性味：果實：辛、溫；根：辛、甘、溫；莖、葉：甘、辛、溫.
saneng, heci han, kala alealedahan, diheku. lamit han, kala alealedahan, cicedaman, diheku. akaway han, sicedam, alealedahan, dihedu.
(kamu nu Hulam:【效用】果實：散寒止痛，理氣和胃治痛經，小腹冷痛，食少吐瀉，睪丸偏墜，水疝.
u paysin nu Bunun
sapuelac
1. amana mukan: titi' nu bau, ungay, wacu, edu, nani', tumay, apap atu takula'.
2. amana mukan ku wawa: tangah nu aadupen, panga' atu puki, udu, kikul, tangila'.
3. amana mukan ku musabiliay: u atay, milisawada', balucu', tinayi', bituka, bala' atu ilalabu'ay nu kidu.
4. anu tayza maluk sa, amana malitemuh tu bau atu edu, anu mahiza sa, satezepaen tu maluk atu kawaw, kalamkam taluma'.
5. amana muesus iayaw nu babalaki, anu mahiza sa, apanubu cacay a pabuy.
6. anu maluk sa, aman muesue, amanu maesing, anu mahiza sa, satezepan tu kawaw, kalamkam taluma'.
7. piliyasi tu akak, anu muawaw i kawanan sa u daecusay, satezehan muculil, kalamkam taluma'.
nipaluma-yamsu, yamso
sasapayuan (藥用)
【sakayhica】heci han, sakay caay ka adada, pakakapah tu udip atu bituka ni kabuladan, adada nu bili, muta’, maheti’k ku butul, sawada’.
(kamu nu Hulam:【根】溫腎和中，行氣止痛. 治寒疝腹痛，風濕關節痛；莖、葉：袪風，順氣止痛. 治癰腫，疝氣.
【lamit】misapi’ tu buwa’, paculil tu idang. adada nu bili, kansicu. akaway ,papah, milawpes tu lebawa, pakakapah tu culil nu idang. puces, sawada’.
picidekan a wayway (特性)
micapiay tu mihcaan nanay atu mihcaan nanay a langaw nu patelekay a lutukan a langawan, caay katalaw tu sienaw, talakaw nu langaw han makaala tu lima ~ cacay a lasubu lima a bataan a cong-fen, lanaw han kala sangsanglacan, micidek ku bangsis, akaway patelek sa mabuhung ku teban yadah ku ciit.
(kamu nu Hulam:越年生或多年生直立小草本植物，耐寒，植株高度約 50~150 公分，全株表面有粉霜，具強烈香氣；莖直立中空多分支. ）
(kamu nu Hulam:葉藍綠色，纖細，互生，為 3~4 回的羽狀複葉，形狀類似紅蘿蔔，呈線狀，有細的裂紋. ）
maaapa’ kuni kacebalan nu balu i tunduh atu tepal, balu nu akawy tanayu han tusa ~tusa a bataan idaw ku lima a cong-fen, nika cabal nu akaway han enem~ tasa a bataan idaw ku siwa, caay namin kalecad ku tanayu, tanayu han cacay nu pagnkiw~ pulu’ a congfen.
(kamu nu Hulam:複繖形花序頂生與側生，花序梗長 2~25 公分；繖輻 6~29，不等長，長 1.5~10 公分. ）
adidiay nika cabal nu balu han idaw ku balu sabaw tu sepat~ tulu a bataan idaw ku siwa, balu nu akaway aadidi’, caay kalecad ku tanayu, nai ku kakicuh.
(kamu nu Hulam:小繖形花序有花 14~39；花柄纖細，不等長；無萼齒. ）
balu nu sema han kala lawlawan ku kulit, macacuis ku mulmul atu nika cacuisan nu mulmulan, tanayu han 0.1 cong-fen, nuayawan han idaw kunika tatepikan nu adidiay a sasemaan, cacay ku teban.
(kamu nu Hulam:花瓣黃色，倒卵形或近倒卵圓形，長約 0.1 公分，先端有內折的小舌片，中脈 1 條. ）
heci nu tusaay a hahecian malacacay, satanayusa ku mulmul, hese, tanayu han 0.4~0.6 cong-fen, ahebal han 0.15~0.22 cong-fen, angnangan nu akawayan lima a sasulitan, sadicemsa.
(kamu nu Hulam:果實是由二分果合成，長圓形，褐色，長 0.4~0.6 公分，寬 0.15~0.22 公分，主稜 5 條，尖銳. ）
angangan (莖)
(kamu nu Hulam:草本，被毛，有濃郁的香氣，高 50~150 公分，莖圓柱形，上部多分枝，具細縱紋，帶粉綠色.
lutukan a langaw, nikudan sibanuh, micidek ku bangsis, talakaw han lima~cacay a lasubu lima a bataan a cong-fen, akaway makimulmul, pabaw han yadah ku ciit, mabalad ku sasulitan, kala langlangdawan ku kulit.
papah】 (葉)
angangan sipapahtu madadecdec ku langaw, akaway sipapahtu masasuala tu akawy, tanayu nu akaway han tulu ~sepat nu pangkiw a cong-fen, tapabawsa kunika apuyu, angangan mahida u calep mitabu tu akaway, papah han tulu~sepat kunika cacelitan, masa keliw atu kupa, sadicemsa.
(kamu nu Hulam:基生葉叢生，莖生葉互生，柄長 3~4.5 公分，向上漸短，基部呈鞘狀包莖，葉 3~4 回羽狀分裂，線形或絲狀，尖頭. ）
numasa dicemay a akaway ilabu han si sasimalan nu husu’ cacay, nika pulungan a sasimalan nu husu’ tusa, idaw ku picidekan nu sanek, lali sapalan han patelek sibuhang. kasi baluan han tulu ~sepat a bulad, kasihecian han lima ~pitu abulad. Caay ka talaw tu cilekay, hangsa buwahan.
(kamu nu Hulam:每稜槽內有油管 1，合生面油管 2，有特殊香味；胚乳腹面近平直或微凹. 花期 3~4 月，果期 5~7 月. 耐蟲害，易栽培. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p198
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
u paysin nu Bunun
sapuelac
8. amana miadup: anu matengil tu esus atu esing a suni', amana miadup.
9. amana mutuzu' tu bihekac ni Adek.
10. anu izaw ku laluma'ay tayza miadup sa, amana miasik, katukuk taluma' tu ku heni. anu mahiza sa, amasanek ku aadupen tu sanek nu miadupay.
11.anu miadup sa, amana tayza umah, zayhan namaluk sa, angtul tu kya tatak, apacekuk tu aadupen.
12.
狩獵時不能吃大蒜等具有香味及刺激性食物. 狩獵時不能洗衣服，不能借火給別人，不能織布，違反了都會獵獸不中. 獵人家若有人出生或死亡，或母豬生產，則不能狩獵，其中尤以有人死去的禁忌守得最嚴. 在獵人入山以後，家中有人死亡時，須派人叫回來，否則獵人會在山上遭遇意外之事而暴卒. 獵人之家人與外人在這段期間內互不往來，蓋恐別人觸犯了禁忌. 平日獵具不許女性撫觸，家屋內所懸掛獵獸頭骨，是為聖物，婦女亦不可觸摸. 打獵領隊率眾作祝禱儀式時先要生火，火苗必須一次點燃，若火點不起來或火苗熄滅，則出獵延期或取消. 此外有人打噴嚏或小孩大聲說話或哭泣、有人放屁及婦人們說了不該說的話等，皆違犯禁忌，出獵亦需延期或取消. 1月到8月小米播種、生長期間，忌吃糖、甜食，如甘蔗等. 小米收成的第一天忌吃中餐. 4月祭典當天不能吃鹽，否則所種的豆子會長不出來. 進餐時，孕婦需先進食，餐後先離席，違反者將會難產. 豬頭只有老人、小孩和未婚者才可以吃，否則會打不到獵物. 衣的禁忌上，衣服反穿將會成為孤兒. 出門或打獵時若聽到鳥叫聲源於右側，表示吉利，反之則不吉利，必須立刻取消. 特殊的禁忌，例如女人用的織布機器，忌諱男人觸摸；男人用的獵具、獵槍、背帶、腰刀等，女人禁忌摸觸. 射耳祭典時，小孩不能吃山豬或山羊的肉，女人則連所有的烤肉都不能吃. 在播種小米等農業祭儀時，不能吃青菜、香蕉、甘藷、玉米、鹽、糖、爛肉等東西. 收割小米食，不能吃午飯，第一次吃新栗飯，必須在晚上吃，吃後不能外出. 不可殺百步蛇烤吃.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
資料來源：https://www.erv-nsa.gov.tw/user/Article.aspx?Lang=1&SNo=03000101
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
kakuniza:Bunun kakuniza:2018-cacay kakuniza:sakasitangah
puu'
puu'(竹節、季節、歲時祭儀)
kungku nu puu'
u kungku nu Sakidaya tu puu'
puu' nu mihcan(歲時祭儀)
u binacadan nu sakidaya, namakayda i kakawsa nu binacadan, makatukuh ayda, caaypaka ales tu nipasubana' nu kakawsan tu pisapuu' nu mihacaan, caay pakaales muleku tu nadikudan, nu babalaki katuku hayayda. pasukawaw nu lisin hacacay han nu heni ku kamu, duduc ku nalimaan nu tuas hatida ku nikabulaw nu nyadu' hatida ku nikalimad tacuwacuwa a pala' mueneng, anu debungan nu tau ku nyadu', anu tacuwacuwa tu mihinang tu binacadan, keliden tu wamin ku sadikec, caay pakaales. mahida ku nikanikec nu wawa nu sakidaya hananay, mubalud ku i labuway nu balucu'.
sakacacay a lisin
saka cacay a lisin nu mita u sakidaya, misaumah "開墾祭" sayaway misamihcan "過年" micangad sabaluhay tu mihecan, tala ayaw malingatu tu maluk tu umah sa, muwalatu tu sadikec mibetik tu tuas, caay kawalsay tu pulung atu tunud u epah u dadac u bila', katukuh i umah sayaway pahecaken kya pulung i liwliw nu umah, silac hantu ku sapatata tu tuas, caykanca papisuayaw tu nu waliyan mibetik. sayaway ku niyan a lisin misaumah hananay.
sakatusa sa pisatumunan
mahamin maliwmah ku binawlan, malingatu tu misatunun, u pisatumun hananay i ayaw nu nipaluma, idaw aca ku tungus tu satumun, patungus tu babalaki atu tuas nu binacadan, mamin ku nipatungus kya kasenun sa tu paluma tu tuud amin, anu caay patungus tu babalaki nu nyadu’, alaw amahicahican ku nisamihcan. saan ku babalaki mitulun tu wadiwawa.
sakatulu a bulad sa, pikulasan
mamin misaumah ku babalaki sa, malingatu tu misatumun, pisatumun hananay sa, paluma tu panay atu habay, sademidemiad sa, u i nyadu’ay mapapaliw, u culuk tu mahtatusa sa pikulasan "除草祭" katukuh i tusaay a bulad sa, idaw ku tungus, tu pikulasan hananay a lisin, nu sakidaya. uyniyan a lisin u nipaluma tu habay ku adihan, talakawtu ku habay ka tinengan tu ku tanektekay a langaw nu habay sa, u tanengay tu mikulasan, anu mikulas mahida tu i ayawen ku pilasul tu sapibetik, ku tukuh i umah palu ayawen pahceken ku pulung i liwliw nu umah, tu musilac tu sapatata tu sapibetik.
mihekac tu pulu' mieset tu padaicaw ku masakapahay, u babalaki tayda i lakulakuwan mimadapanay, u limecedan nu nyadu', tabuyu' mikilim tu kedukedu, sapasalami' tu ayam nu masakapahay, u labi mapulung ku labu nu luma' malabi, tungus tu nu nipisapunis kuydaan a lisin. mahamin kuyni sa u tabakiyay tu a lisin.
sepatay a bulad pipuhpuhan
sayaway u pipuhpuhan tu tu labu nu luma’, hacacay han nu mapalaway u labu nu luma’ mipuhpuh, misawsaw tu laetusay nu iluma’ay, anu idaw u imelangay anu cacay kakapah ku nikubi’, anu idaw ku papatunusan pakaykayda satu patungus.
pakilul sa tusa u tabakiyay tu a lisin nu nyadu ' tu masupadiyu' 男女對唱" hananay a lisin sa mapalaw ku limecedan atu kapah nu nyadu'. masakapahay malalebu paadih tu limecedan, u tatayna sa misalukiyaw paadih tu masakapahay. mamin limulak ku nyadu'ay sa tu nu tuwa' sa mu u hi la luy sa'' pakaicelang tu kakaydihan a tademaw. u limecedan makadih tu kakaydihan nida a tatama sa tu nu tuwa' sa "muuhilaluysa" i tapiningan a pakaicelang milalebu.
limaay a bulad pisapunisan
misapuniis ku nyadu’ sa, taumah ku selal mib[hkac, nanaayda a bulad kalingatuwan amiayam katukuh i waluway a bulad, i umaumahan tu ku selal a sademidemiad miayam, sapilasul tu sakalimulak waluway a bulad tu kalalikidan. suped han ku nibihkacan katukuh i waluway a bulad sa pa tahekalen mukan i pilisinan tu kalalikidan. misapunis han ku mahiniyay.
enemay a bulad u pilaedisan
limaay a bulad u pilaedisan, nu Sakidaya a lisin. anu i cuwacuwa ku Sakidaya, anu tacuwacuwa mueneng katukuhan tu kuyni a buladsa mabilil tu misanga’ tu tabukud milasul tu amibuting ku kakawaw. u nanam tu nu binacadan nu wawa nu Sakidaya a lisin makatukuh tuyni a bulad. maawawtu tu biyabiyaw amibuting taumah malahuk. u wawa hananay nu Sakidaya caay pakaales tu lisin nu tuas ku binawlan nu Sakidaya hananay. “ tayni kita i 南勢阿美 hananay a nyadu’ anu katukuhan tu kuyniyan a demiad sa, musaungay amin i nay ’ku sa muhmuh sananay, nika i panpancahan mihica mikihatidatida tu sakidaya milaedis, asaca ku katuuday miadih, nika sakamun aku kita u katuuday, u Sakidaya ku kakawsan ni itidaay a tademaw” anu sacacaysa  misiwatid katikatinengan ku misiwatidaay caay kau Sakidaya kuydaan, anu Sakidaya kita anu cimacima caay kakapah kyalu mahida, u sakasaan anu misiwatid tu ku cimacima, u hatidaay tu ku nika balud nu balucu' nu nyadu'ay saan ku kamu nu babalaki.
enemay a bulad
kyu sa, makatukuh ayda mahida tu ku nikanikec nu balucu’ nui nyadu’ay, katukuhan tu kuyda a demiad caay tu kasimunat ku tademaw a misakakawaw. sayaway tuyda a demiad tu sananal matabal henay yadah tu kuselal ta sasawacan tabayu’ mibuting, u tatayna i luma' tu misakalahuk sapawsa tu namibutingay, katukuh i kalahukan anu teki'. sa iniw twamin ku binawlan i kasaupuwan, u mibutingay atu pawsaay nu tatayna iniw tu wamin palikeluh tu tabu tu malahuk ku binawlan,salingatu satu pakawlah tu namibutingay, laluwaluwah satu ku binawlan sademiad i tida haynika duut taluma’ u nipilaedis a lisin, matatud ku binawlan pasuwawa i nay’ ku liwan, u piladisan han kuyni a lisin.
pituway a bulad
mamin kuyniyan a lisin sa, u pilisinan nu binawlan, u pilisinan hananay a lisin sa u tungus tu nipilatlat nu binacadan, enemay a bulad sa, mamin tu kukawaw nui umahay kasilawadan tu nu paynyanyadu’an, i tawya kiw sa papiladlad tu udip nu nyadu’ay, i tawya u nyadu’ tuyda a demiad tu sananal, maluyaluy tuwamin tayda i kakaduba’an, makatukuh i siwaay ku tuki sa matumes tu nu binacaban, macacelcel tuwamin ku tademaw, sayaway u adiwawa ku sayaway maduba’ atu pakilul sa, tusa u adidingay a micudaday, kakilukilul satu pakaduba’tu babalaki i nay’ku liwan. mahamin mamaduba’ tu sakinacacay a liyad, u mimaliyay tu u mutukuday tu mali u pacemutay tu wycanacanan tu a latlat, hay sansandeb sa tawya pahanhan tu amabelec ku binawlan.
waluway a bulad kalalikidan
u iniyan a bulad katukuhan tu satabakiyay a lisin nu nyanyadu’ "malalikid", u iniyan a lisin u kakanamuhan alimulak nu nyadu’, sidikuc amin tu sakapalaw a dikuc atu buut, u iniyan a buut nanu kakawsan makatukuh ayda caay henay kasumad hayayda, mahica saw, u kamu nu babalaki sa, anu caay kau nakamuwan nu tuas, caay kapaceba saan paliun tu lusid, amu halhal tu nipakayda i ngapa nu mapalaway kya a kapah paliyun sa, ayda amu sakamu kaku tu limulak nu kalalikid, kau lalikid han kungangan nu iniyan a lisin, cacay a mihcan kinatusa misamihcan ku binacadan, mamin milangec tu nipalaludan a tipud, manamuh ku nyaduay tu nikatumes nu salakec, "豐收" matumes ku nilacul nu paladah, manamuh amin ku tademaw, lipahak ku balucu’ kyu patideng tu sakalimulak a lisin tu lalikid hananay, u lalikid nu binawlan tulu a demiad ku satenesay, sakacacay pakasuy ku selal tu babalaki, u babalaki mipacuk tu katalalan sakalabi nu i nyadu'ay, mamin malabi sa mulilid tu ku babalaki tu wadiwawa malalikid, katukuh teban nu labi kya a masatedep, cila nuyda tu sananal, mabuud tu amin ku binawlan a militemuh tu tabakiyay a limulak tu lalikid, u sayaway u selal ku tahekalay malalikid, mukilul u tatayna tu ku tahekalay, laliyan sa makatukuh kalahukan tu pahanhan tu kalahukan taluma’ malahuk, namalahuk tuluay tu ku tuki iniw tu amin muleku tu caayay hen kamin a palaw, tahlabisa alahica katukuh sa sananal a misalakyaw. tawya sa pahanhan taluma’ mabi’, pakatulu a demiad u sansandeb tu kya sacacay satu ku selal atu kaying makatukuh a malalikid, tuyda a labi i tida tu malabi nika kalalikidan, katukuh teban nu labi mangelu’ tawmin kya taluma’ amin pahanhan. kya hatida tu ku nikalimulak tu lalikid hananay, katukuh i cacayay a lalipayan, kina cacay aca mapulung ku binawlan, u ini anika pulung sa u milibasaway, milibasaw hananay sa hatidatu ku nikalimulak ayda a mihcan u sananay, kyu mibuting ku binawlan paliluc tu udip mibanaw tu la'tusay kya kapah kuni eneng. mahini ku lisin nu lalikid hananay.
siwaay a bulad talatuas
talatuas hananay a lisin u nu pilecukan tu nu mapalaway, uyniyan a lisin unu mapalaway, sayaway mupacuk tu pabuy ku mapalaway,u tungus tu sapatungus tu paudipay atu tuas nu nyadu' hacacay satu muculuk tu luma’ pasayil mipuhpuh tu di'tu i labuway nu luma’ hacacay han ku luma’ nu mapalaway. mamin pasayil tulakan nu heni kyatiti nu pabuy, mahida ku lisin tuyni.
talatuas hannanay a lisin u nu mapalaway kuydaan a kawaw, pulung nu mapalaway mihacacay tu luma’ nu mapalaway.
cacay a bataan a bulad
u iniyan a bulad u pipalamalan nu nyadu’ uni palamal a lisin sa, u sapalitemuh tu i pabaway a paudipay. i kasumamadan sa sademidemiad sa ku demiad maudad caay sa tu kacahdal, matalaw amalasu’ ku nianipan tu salangec kyu amiawaw ku nyadu’ay tu tuas atu paudipay, papisumad pakakakapah tu demiad, tu kyu acaay tu kaudad tu demimiad, kyu palamal satu ku binawlan
,mahini ku nipalamal i kasumamadan. ayda a nipalamal caay tu hiday, adaay a nipalamal sa samihmihcan satu, kacah hidayi tu ku nipalamal u i kasumamadan ku nipalamal saw, ahican naca masumad tu ku demiad, cay tu kahidahida u kasubabadan nanay tu ku udad, kyusa, sumaden ku palaw nu nipalamal. u sapipatungus tu babalaki atu tuas ku sapalamal hananay ayda.
sabawcacay a bulad ”pilecukan”
pilecukan hananay nu babalaki, u kawaw nu selal kuydaan mikuning tu kakaselal, u selal hananay u tungus tu hitay nu nyadu’ milecuk hananay u tungus tu pikaning tu hitay, pasaupun nu babalaki ku masakapahay, pataydan nu kaka tada i umaumahan mikuning, malalabalaba’ i umaumahan. anu caay hiday inayi ku laluutan nu selal hananay. pataydan nu tumuk ku selal patayda i umaumahan musilac ku masakapahay, mamin musilac, cacay ku kamu nu tumuk, anu tela’saca ,u meduk tu nu selal malingatu muculil haymaw sa misametek misaadiadih i cuecuedan, matalaw anu idaidaw tu kutaluk u milimek i cu'cu'dan, kyu misamisi tu tapitapiingan. taamis satu ku culil, makatukah i busingan ku nipisakapa tu liwliw nu nyadu’. anu caay kahida mausaw kita nu taluku mupatay.