cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gus Bailey
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Cliff Barker
Cliff Barker nalecuhan i Atlanta, Georgia, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput. Cliff Barker i 1949 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 5 ku uwac, namapili’ tu nu Washington Capitols putiput.
2 bulad 15 demiad, 1921 a mihca, Cliff Barker, miunduay. (mapatay i 1998 a mihca)
Chenggong
hekal a lala’地理環境
成功鎮屬熱帶季風氣候，氣候高溫多雨，溪流多但均流短水急，水量不穩，由西側的海岸山脈向東注入太平洋. 年雨量2,100公釐，平均溫度23.8度. 重要農產品有柑桔與柴魚等.
Mdawdaw tungusy u caledesay kabalian a demaad, u demiad caledes tunu udad sa, yadah ku liked nu sauwac nika malikid ku nanum a puyu’ a culil, caay ka hapinang ku kayadeh nu nanum,  satipan a sadipasan a buyu’ pasayza i nuwalian micumuntu tu walibabu’. paymihcaan kayadah nu udad 2,100 kung-li, palalecad tu akuti’ 23,8 pasintu. kahenuln a nipalumaan izaw ku mami atu niacakan a buting.
tademaw (人口)
成功鎮人口約有1.36萬人，為臺東縣人口第三多的行政區，僅次於臺東市、卑南鄉. 其人口密度僅95人/km²，在全國所有的鎮之中，人口密度倒數第三，僅高於花蓮縣鳳林鎮、玉里鎮.
Madawdaw a kenis u tademaw pakala tu 1,36 mang ku tademaw, i Pusungay a tademaw sakatulu a katuuday nu pikawawan a kakitizaan, uyni dada’ i Pusung a tuse, Puyuma a kenis zuma a ka katuud nu tademaw pakala tu 95 dada’ ku tademaw /km², i hamin nu kanatal hamin a kenisan, u katuud nu tademaw pasazikuzan miasip u saka tulu, uyni dada’ ku talakaway tu Kalingku  akuwan Cingaloan a kenis, Poseko a kenis.
kakitizian a niyazu’ (地方聚落)
成廣澳在1920年之前向來是本區的行政軍事中心，1920年之後行政經濟中心轉移至新港，成廣澳又相對於新港規模模較小，故稱小港.
Cin-kuw-aw i ayaw nu 1920 a mihcaan nu tiniay a kakitizaan u kasaupuan mikawaw tu kawaw nu hitay, 1920 a mihcaan hawsa kasaupuan nu sakikalisiw maniyul mabulaw tayza i Singko, Cin-kuw-aw adidi’ aca panganga han tu Folalacay.
Cinkuwangaw (成廣澳)
成廣澳具有天然港灣的地理條件，早年是花蓮、卑南（今台東）兩港外，最重要的港口，位於阿美族聚落與平埔族聚落之間，具有市場中地之便，漢人從事貿易並在此定居，成為當地唯一的漢人聚落.
Cinkuwngaw izaw ku lahaday sangangu’ a minatu, nu hekal a kasahini, i ayaw a mihcaan u Kalingku, puyuma “ ayzaay a posong”  likut nu tusaay a minatu, u sakahenulan sacumud nu minatu, tini i A-mis kananelan a niyazu’ laed nu kananelan nu Pin-pu-cu a niyazu’, izaw ku iciba lihalay, Layak a tademaw mikawaway tu patumaliway atu tiniay mananel, mala u tiniay cacayay nu kananelan nu Layakay a niyazu’.
Singku (新港)
Singku a kenis palahad i 1920 a mihcaan u sakahenulan a mihcaan, saayaw izaw ku tabakiay a balunga’ pasasa, pasayzaan i Posong a zazan malepun tu, 1921 a mihcaan u pisakawan nu cenbu malimad tayza i Singku, 1922 a mihcaan  malingatu kakilul a misang’ tu cilis pasilsilan nu nanum, sapananu pisilsilan nu nanum a kawaw, lekakawa tu zazan, Singku pisakawan nu cenbu a kakitizaan tuse lekakawa a kawaw, u Singku mala u sadipasan kasaupuan nu pikawawan nu cenbu, misiwbanay tu tuud.
成功漁港的完工使新港市區的發展更加快速，商店種類及產業組合數量有明顯增加. 戰後新港市區的發展由1922年的新港都市計畫對照，
Madawdaw nu mibutingay a minatu malepun tu ku pisanga’ u Singku a kenis kalamkam kunikalahad, pitinamay a lamangan atu nilaculan papulung tu kayadah mahapinang kunikacunus. zikuzan nu ngangayaw Singku a kenis u palahad i 1922  a mihcaan Singku a kenis  palalecad tu lekakawa.
kakenis pikuwanan tu kanatal(行政區劃)
1946年行政區名為臺東縣新港區新港鄉，當時臺東縣內僅有臺東一個鎮級行政區，而關山與新港為鄉級行政區，實與發展情況不符，便將區署所在地改為鎮，又因新港與彰化、嘉義兩縣內之新港同名，將新港改名成功，是為成功鎮.
1946 a mihcaan pikuwanan nu cenbu a kakitizaan ngangnan u Posong a kuwan Singko a kakitizaan Singko a kenis, itawya u Posong a kuwan i labu uyza dada’ Pusung cacayay a kenis sakawawan nu cebu akakitizaan, Lilong atu Singko nu kenisay a sakawawan nu cebu a kakitizaan, tatenga’ atu palahad a kawaw caay ka lecad, uyni a kakitizaan cebu a sakuwan pasumad han tu kenis, zayhan u Singko atu Cang-huw, Cya-i labu nu tusaay a kuwan malecad tu Singko a ngangan, maleku ku nipasumad Singko a ngangan, mala u Singko kenis tu.
minatu (港口)
成功漁港：又名新港漁港，與富岡漁港為臺灣東海岸近海漁業的重要基地，屬第二級漁港，以海產及柴魚聞名. 小港漁港基翬漁港.
Madawdaw pibutingnan a minatu, singangan aca tu Singko pibutingay a minatu, Kakawasan a minatu nu Taywan a sadipasan macapiay nu mibutingay kahenulan kakitizaan, u saka tusa lekad pibutingan a minatu, nu bayuay nialaan a lami’ maacakay a buting a singangan. adidi’ay minatu nu mibutingay Ci-huy mibutingay a minatu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Imaorod
thumb|Lanyu
Imaorad
u sulit nu Hulam: 紅頭部落
Imaorad niyazu' itiza i satipan-satimul nu Lanyu subal, u kamu u Tau cidekay sa u " I-mowrod", sakaizaway sa u masaupu tu tademaway a niyazu'. u lalangawan nu kungku nu timu. itebal nu Yulen niyazu', u salaedan nu lala' namakay 核廢廠 katukuh i Hoto sa'wac. izaw ku padekuan itiza, izaw ku yubin itiza. ya 核廢廠 itizatu.
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Acawa
縮圖|acawa
Imaorod
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),
Acawa
u zuma a kamu
u kamu nu Amilika: spouse
Imaorod
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
Saw (790), Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Tau kakuniza:Yincumin
Acawa
u zuma a kamu
thumb|Egypte malaacawaay
malaacawa (成為夫妻)
malaacawa ayza a demiad ku saba nu maku.
malaacawa ci Dungy atu Kacaw ayza a demiad.
malaacawaay (是夫妻)
u malaacawaay ci Kawpil aci Bunga.
u sulitan kuyni a cudad, u malaacawaay ci Dungy atu Kacaw.
thumb|malaacawaay
maluacawa (準未婚妻、準未婚夫)
ci Panay sa maluacawa ni Kacaw.
mapaacawa (被許配給某人)
mapaacawa tu kiya tatayna.
paacawa (嫁或娶)
makasic ci Pasang sa paacawa han ni Emi ku wawa niza.
saacawaan (媒人)
kina kaying u saacawaan ni Payu.
saacawaen (嫁娶的對象)
nayay ku mamidang saacawaen nu maku!
saacawaen nu wawa aku ku wawa ni Adu!
sasaacawaen (要跟某人結婚)
u sasaacawaen nu maku kuyni a tatama.
siacawa (未婚妻、未婚夫 / 已有婚約，包括指腹為婚)
siacawa tu mamin ku cabay aku mikuli.
siacawaay (有伴侶)
amana ka lemu' tu siacawaay a tademaw.
namakaycuwaay a cudad
kakuniza:2018-cacay
Panay
Panay (巴奈).
i Nabakuwan a niyazu’, izaw kya cacay i ka balangbangan a lecuhen ci salungan a tatayna, pangangan han nu babalaki ciniza sa ci Panay han, u sausi sa paka silangecay a Di’tu sa. u zuma ku salungan ni Panay, katuud ku maydihay ci Panayan, matatakus a madademec ku sibalucu’ay, a u cima ku maka demecay.
labu na madademecay sa, tatusa ku icelangay wawa nya Alikakay, nama ka kuhkuhay ci Adabuwang atu nama ka Kalingkuay ci Atapa, caayay ka sasulul kya tatusaay, caay aca piales madademec. namahiza sa madademec i kuhni, saayaway sa paculayan milebud tu tepad, u kamu sa i helung nu tepad ku pipazeng tya culay salebud, saka silangaw nu bitunay, katukuh ayza sa malu sakawih tu bali, sipangangan han nu niyazu’ay a tademaw sa u cukul hantu. saka tusa a kadademec sa mabataday a kaduba’, nay enal nu Kalingku u duba’ katukuh i Kuhkuh.
i nikangelu’an a makataneng, maawas nya tatusaay, masulecad ku tinsu. i tawya satu, i niyazu’ay ni Panay a nipasapul sa kasenun kasenun sa mabadi’ mapatay, maazih nya papikanay tu katalalan a adiwawa, u naculilan ni Panay sa, anu kilang tu atu kalu lutuk tu mabadi’ amin, imahiza sa pala di’di’tuan han tu ku piazih nu niyazu’ay ci nizaan. makatengil ci Panay tu mahiniay a lihab sa, saka pihaceng tu nu imelang, pinapina a demiad mapatay tuway. ci Adabuwang atu ci Atapa i niyazu’ nuhni makatengil tu latuh. imahiza tunu linges satu ci Adabuwang sipiwait hantu niza ku satabakiay a baetu i Kalinku. mahetik i kabalakasan nu babalaki nu Huwakangsan; i Pazikay mueneng ci Atapa caay ku mamademec, hatusa han tu niza ku tabakiay a baetu sipiwait sipayza i Kuhkuh, mala saka ci nganganay tu a Hecek nya Sapat kya baetu.
Mike Bantom
Mike Bantom 12 bulad 3 demiad, 1951 a mihca, Mike Bantom, miunduay.
Panay
namahiza sa, sakamu satu ku babalaki tu i niyazu’ay, u nanu sangulan ni Panay, sika badi’ nu balu tuna makatengil tu kamu, kyu u sangulanay han tu ku ngangan ni Panay a patinaku.
Buklavu
u siwkay
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Buklavu. u kasalumaluma’ nu Buklavu sa, 225 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 716 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 689 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 27 ku tademaw, pakalatu 4%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Paywan(Paiwan) 3%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 2%.
u Yuwatan a niyazu'
台東縣延平鄉武陵村. 『武陵村』又稱『布谷拉夫（Buklava）』，取自布農族族語taki-bukzav的諧音，在布農族族群中，意指寬廣平坦的原野，顧名思義，武陵村即是位於山腳下的一塊平坦地，布谷拉夫部落是布農族聚落中，唯一居住在平地者.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=4&T_ID=657
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya itini.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Mike Barr
Mike Barr
tatama, nalecuhan ciniza i 10 a bulad 19 a demiad, 1950 a mihcan, Mike Barr, u miunduay ciniza.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay
Ben Bentil
Ben Bentil
siwkay niza
3 bulad 29 demiad, 1995 a mihca, Ben Bentil, miunduay.
縮圖|Ben Bentil at the Free Throw line for the Providence Friars at the NCAA Tournament in Raleigh.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:mimaliay kakuniza:miunduay
nipaluma-bucyacaw
縮圖|bucyacaw(佛甲草),kamu hu Hulam: 台灣佛甲草，石板菜，白豬母乳.
bucyacaw
bucyacaw (佛甲草),（ kamu hu Hulam: 台灣佛甲草，石板菜，白豬母乳.）
bucyacaw, siey-ming (學名): Sedum lineare, nu amilika a pangangan sa: Buddhanail, Linear Stonecrop, u cing-tieng (景天) a kaput (科), cing-tieng a su (景天屬) nipaluma, ya saayaway sapiduduc sapatungus nu bucyacaw sa namakayni i Dipun.
cing-tieng su (景天屬)
(u kamu nu Hulam sa:佛甲草，學名：Sedum lineare，英文名稱：Buddhanail、Linear Stonecrop，為景天科景天屬植物，本種的模式標本採自於日本. ）
bucyacaw su (佛甲草屬), nu Cung-ku-ta-lu (中國大陸) a pipanganganan cing-tieng su (景天屬) sa,  nu Dipun pipangangan sa, emang a mihcaan a lutuk a su (wuan-nien-caw-su, 萬年草屬), pulung han kina masasizumaay a su (屬), nu cing-tieng(景天)  a kaput namin, ina, ina cing-tieng su (景天屬) i sasa niza a cing-tieng ke (景天科)sa, izaw ku sepat a lasubu masasizumaay kasipalumaan a duma (u-cung, 物種).
(u kamu nu Hulam sa:佛甲草屬，學名：Sedum，也稱景天屬（中國大陸）、萬年草屬（日本），其中包含了景天科下約400種物種. ）
kalakalakan (分布)
mahiniay a u-cung(物種), milakalak ayza i Cung-ku(中國), Tay-wan(台灣), atu Di-pun(日本)a kakitidaan. i labu nu Cung-ku(中國) kalakalakan niza a kakitidaan sa,  i Kuwang-tung(廣東),  Kuwang-si(廣西), Hu-cieng(福建), Ying-nang(雲南), Kuey-cu(貴州), Se-cuwan(四川), Kang-su (甘肅), Aang-huy(安徽), He-nan(河南), Hu-nang(湖南), Hu-pey 湖北, Sang-si(陝西), Ciyang-si(江西), Ciyang-su(江蘇),Ce-ciyang(浙江), mahiniay nipaluma-bucyacaw a u-cung(物種), caay katalaw tu caledes atu manamuh tu sinanumay a kakitizaan, manamuh aca mauzip i sasasasaay  nu buyu'buyu'an, lutulutukan, i tepad, i diheb i babaetuan nu bubuhangan atu cu'cu'eday suemetay, izaw ku nu tademaw a nipahabay, palangawen i badahung nu luma', sapasalung tu luma'.
(u kamu nu Hulam sa:本種現分布於中國、台灣及日本等地，中國國內分布於廣東、廣西、福建、雲南、貴州、四川、甘肅、安徽、河南、湖南、湖北、陝西、江西、江蘇、浙江等省區，本種耐旱及同時喜水，喜生於低山的山坡、草坡、山谷岩石縫及山野等陰濕處，亦人工栽培作綠化屋頂之用. ）
Mike Barrett
Mike Barrett
9 bulad 5 demiad, 1943 a mihca, Mike Barrett, miunduay. (mapatay i 2011 a mihca) thumb|Mike Barrett|alt=Mike Barrett.jpeg
nipaluma-bucyacaw
pihpih nu balu (花瓣)
mahiniay mulakalakay i nuamisan a pangkiw (pey-panag-ciw, 北半球) a u-cung (物種), pakayadahayay sa, u sinanumay atu siheciheciay a papah namin kuheni, azihen ku kauzipan mulangaway nu wayway nuheni, izaw ku cacay tu tusa a mihcaan ku kauzip, alahicaan izaw ku mulalad tatacuwa mulangaw a wayway, izaw ku malaapuyu'ay a kilang. mahiniay a nipaluma-bucyacaw, hinaazih ku limaay ku pihpih nu balu, izaw aca ku sepatay atu enemay ku pihpih nu baluay, nika caay kahacica ku mahiniay, zuma sa, izaw ku micidekay a pihpih nu balu, wyza nu tatamaay nilangawan a balu pikiyadahan ku balu tu nu zumaay, sacunuscunus han ku sausit nu pihpih nu balu nu tatamaay.
Mike Bibby
Mike Bibby 5 bulad 13 demiad, 1978 a mihca, Mike Bibby, miunduay. thumb|Mike Bibby Kings|alt=Mike Bibby Kings.jpg
nipaluma-bucyacaw
siteked nu wayway (形態特徵)
bucyacaw sananay,  u cacay tu tusa a mihcaan ku kauzip niza, azihen ku  hekalay masitekeay nu wayway niza sa, siheciayheciay a papah,  lutukay nipaluma kuheni, mamin ku udiudipan nayay ku banuh lalamenung sa, u talakaw nu langaw makaala cacay a  bataan ktukuh tusa a bataan a kung-hung (公分).
(u kamu nu Hulam sa:佛甲草是一種多年生肉質草本植物，全株無毛光滑，植株高約10－20公分. ）
wuya angang sa, alahicaan patelek mutideng alahicaan malikalik, matawiing maingil mabi',  siheciayheciay a papah, ahemi' matingangil, i batac nu puu'  idaw ku masaditay a lamit, malatutusa malaliyas ku i pabaway a ciid, u talakaw niza sa pitu katukuh cacay a batan a kung-hung (公分). cacay kiya i tebanay a balu apuyu' adekak, u batac nu balu ya tanayu' sa cacay katukuh cacay tu luma a Kung-li(公釐).
(u kamu nu Hulam sa:莖，直立或傾臥，肉質，纖細柔弱，基部節上長有纖維狀不定根，上部分枝；共有2分枝，高約7－10公分，常僅中央一枚花朵具短梗，花梗長約1－1.5公釐. ）
sasapaiyuen (醫藥用途)
u sasapaiyuen nu mahiniay a u-cung(物種), anu sasapaiyuen papaacakan ku angang nu lamit atu papah niza malasapaiyu', nu kampuyaku a ngangan sa, bucyacaw han. daemed ku sanek, abelaw, cueded, mukapah tu balucu', bala', atay, miasik tu caledes, palaliw tu duku, anu maizang kapah pasatezep tu izang.
(u kamu nu Hulam sa:本種以乾燥根莖及葉入藥，中藥名為佛甲草. 味甘、淡，性寒，歸心、肺、肝、脾經具清熱解毒、利濕及止血等功效. ）
(u kamu nu Hulam sa:主治咽喉腫痛、熱毒癰腫、目赤腫痛、濕熱瀉痢、黃疸、崩漏、疔瘡、丹毒、纏腰火丹、毒蛇咬傷、外傷出血、燙傷、扁平疣等症狀，脾胃虛寒、瀉泄者 . ）
sapasalung tu luma' (護坡草)
ina bucyacaw hananay, u sakapahay sapitahab tu lala' a nipaluma, kalamkam i lala'lala'an mauip mulangaw tu, kapah ku nicelak a mulalad, ya lamit masasuala masasutaad atu lala', anu maudad, mabalad, milalangay mitena' tu kalawpes kapelad nu lala', misanga' tu taling, tahepuan tu lutuk ku taling, u sakapahay sapasalung tu luma' a nipaluma.
(u kamu nu Hulam sa:佛甲草是優良的地被植物，它不僅生長快，擴展能力強，而且根系縱橫交錯，與土壤緊密結合，能防止表土被雨水沖刷，適宜用作護坡草. ）
pahabay tu bucyacaw idaw ku kasinanutan (養殖佛甲草的注意事項)
hicaen mibulesak ku sapadamek: pakaydaan i masasizumaay a lala' caay kalecad ku sapadamek, i pilangawan nu bucyacaw a puu', sakasinanutan a kawaw sa, cacay a bulad kinacacay padamek tu mahizaay ya nisakapahan mangaayay a tayi', kinacacay sa 15kg/667m2 ku nipadamek hatiza.
(u kamu nu Hulam sa:施撒肥料：根據不同質地的土壤進行施肥，在佛甲草的生長季節，最好每月澆1次腐熟的糞肥，每次15kg/667m2. ）
sapibuwah a kawaw (繁殖要點)
sapibuwah a kawaw, tuceken tulu a sapibuwah:
anu mibulesak a paluma tu, sakapahay a demiad sa, i udaudadan atu suemetay a demiad misakakawaw, i enalenalan a lala', u bagabangay a lala'. ninikalihan tu a lala', u mahiniay ku sakapahay mipaluma tu bucyacaw. anu tadatabaki ku laad nu taling utiih maluk sataneng han ku kapahay.
(u kamu nu Hulam sa:繁殖要點：主要有三種繁殖方法，如下：
撒種主要適合於雨季或陰天進行，要求地勢平坦，土壤疏鬆，已耕耙的溼潤地塊，做畦不宜過大，過大操作不便. ）
miala tu kapahay nilangawen a papah, sayitan miputun tulu tu sepat a kung-hung (公分), palecad han ku nibulesak i nisatalingan, nipaluma tu laad cacay a kung-hung (公分) ku lalad kapah tu.
(u kamu nu Hulam sa:將生長旺盛的莖葉剪成3~4cm，均勻的撒種在整好的畦內，撒種的莖葉間距大概1cm左右，）
mamin sa labungen tu lala' a mutahab, adidien ku maadihay, kiya pananum lalemeden tu ku lala', pakalalipayan silamit tu, mitadas tu a misakakawaw.
(u kamu nu Hulam sa:用細土覆蓋於似露非露程度後，進行噴灌，保持土壤溼潤，約一週左右即生根，即可進入日常管理中. ）
nipahecek hananay a mubuwah (扦插繁殖)
sakapahay pahecek a paluma tu bucyacaw, i lalud atu balangbangan  ina tusaay a puu', i masadiay tu a lala' , i nibangbangan tu a lala', malalemeday, nikuwapi tu masaatiladay, misataling, u laad cacay a batan ktukuh sabaw lima a daditekan kapah tu.
(u kamu nu Hulam sa:扦插適合於夏、秋兩季進行，在地勢平坦、疏鬆、溼潤的已耕耙地塊中，做畦劃溝，溝距10~15cm均可. ）
u kapahay a nilangaw sayi'ten cacay a bataan a batac nu kung-hung (公分)ku piputun, pahecek han tu i nisatalingan, tulu katukuh sepat a kung-hung (公分) ku nilabungen tu lala'.
(u kamu nu Hulam sa:把生長旺盛的莖葉剪成10cm左右小段，扦插於溝內並填埋土，大約埋土3~4cm. ）
masadi tu ku lala' sa satabaki han ku nanum a
micebus mulalemed, nicebusan tu nanum a matataneng han, tulu a demiad kinacacay, kinatusa tu kinatulu a pananum taneng tu, miadih tu tawyaay a demiad kiya pananum.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
Mike Bratz
Mike Bratz
10 bulad 17 demiad, 1955 a mihca, Mike Bratz, miunduay.
Imas-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama : Imas
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan kakuniza:tatama
Mike Bloom
Mike Bloom
1 bulad 14 demiad, 1915 a mihca, Mike Bloom, miunduay. (mapatay i 1993 a mihca)
Mexico
thumb|u hata nu Mexico (墨西哥)|alt=Flag of Mexico.svg
Mexico (墨西哥)
u Mexico (墨西哥) sa i labu nu Peimeico, itiza i 23 00 N, 102 00 W. u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,964,375 km2. ahebal nu lala'ay sa 1,943,945 km2, u ahebal nu nanumay sa 20,430 km2
hamin nu tademaw sa 123,166,749.kakalukan umah sa 54.90%, kilakilangan umah sa 33.30%, zumaay henay umah sa 11.80%.
墨西哥是美洲大陸印第安人古老文明中心之一. 世界聞名的古瑪雅文化、托爾特克文化和阿茲特克文化都是墨西哥印第安人創造的.
Mexico (墨西哥) nu Amilikan talu Indian a tademaw (美洲大陸印第安) nu babalakiya a niyadu’.kitakit kasi nganganan nu sumamaday a Maya (古瑪雅) lalangaw, Toltec (托爾特克) lalangaw atu Aztec (阿茲特克) lalangaw u Mexico (墨西哥) Indian (印地安) a tademaw kupa lekalay.
墨西哥在不同歷史時期贏得了「仙人掌的國度」、「玉米的故鄉」、「白銀王國」、「浮在油海上的國家」等美譽.
Mexico (墨西哥) nuni kacaayan nu likisi idaw ku sandalu a kanatal (仙人掌的國度), kupkupan a niyadu’ (玉米的故鄉), sanglacay a kinkinman (白銀王國), munabaway i bayubayuwan a kanatal (浮在油海上的國家) a nika bangcalay asingangan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Mexico City (墨西哥城).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 16 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Enrique Peña Nieto, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 12 bulad 1 demiad.
likisi (歷史)
西班牙人於公元十六世紀四十年代因在附近找到礦藏而在瓜納華托築起堡壘，並於 1548 年把當地定名為 Real de Minas de Guanajuato，1555 年築起第一座教堂.
到了十八世紀，瓜納華托已成為一個白銀開採基地，曾經是墨西哥最富裕的城市，支持在市內築起華麗的巴洛克式建築.
katukuh i sabaw tu walu (18) a seci, Guanajuato (瓜納華托) mala sanglacay a kin nu ka kutkutan, naw Mexico (墨西哥) sa kalimucisangay nu a tukay, patideng tu bangcalay a aluma i Paluo-ke' (巴洛克) a wayway nu luma’.
採礦業為社會上層帶來無窮之餘，卻加劇了貧富懸殊，埋下瓜納華托於十九世紀成為獨立革命基地的種子.
mikutkut tu ba’tu ku sakakapah nu sakaudip, micunus tu siidaay atu pakuyuc nu kababenisan, sisa mapatideng ku Guanajuato (瓜納華托) i sabaw tu siwaw (19) a se-ci mala misitekeday a icelangny nu tademaw.
瓜納華托沿河谷而建，屢受洪水破壞. 殖民地年代防洪的方法是提升建築物底層的位置，並在城市多處築起大型排水隧道，但始終不能根治水患.
Guanajuato (瓜納華托) mililis tu sauwac patideng tu luma’, sawni kaletepan nu balad. numalimaday a niyaduay nu tademaw ahican mipuud ku balat papatideng tu luma' i pabawsa, i duse pinakuni patideng tu sapalaliw tu nanum a pungkan, caay kakapah kunipisanga tu lalaliwan tu nanum.
直到 1960 年代，工程師築起大壩，並將河水改經地下溶洞才把水患控制著.
katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan (1960) a mihcaan, sanga' satu tabakiay a cacascassan, pakayda satu isasa nu buhung kiya mapalaliw kuyu nanum.
當年遺下來的排水隧道，後來被改為人行和車行的隧道，成為瓜納華托一大特色，幫助瓜納華托於 1988 年榮登聯合國世界文化遺產.
nanutawya un babalaki ni sangan tu buhung nisa buhungan tu sapalaliw tu nanum, nikudan satu samad han mala caculilan nu tademaw atu kakaydan nu kadideng, mala Guanajuato (瓜納華托) nu picidekan nu kakaydaan, mipadang tu Guanajuato (瓜納華托) i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku walu(1988) a mihcaan macakat i Langhekuo kitakit nu lalangaw uliwan namaka babalakiya.
Guanajuato (瓜納華托) kitidaan 瓜納華托地理
墨西哥西臨太平洋，東傍墨西哥灣與加勒比海，通向大西洋，位於北緯14~33度及西經86~119度間.
Mexico (墨西哥) nutipan sibiyaw tu Taypingyun (太平洋), walian Mexico wan (墨西哥灣) atu Caribbean a bayu (加勒比海), pasayda i saetipyu (大西洋), i peiwa sabaw sepat—tulu a (14~33) bataan idaw ku tulu atu kadaan tutipan walu a bataan idaw ku enem –cacay a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa(86~119).
沿海地區是海岸平原，而中部則是高原而且多山，包括許多火山. 西部包括狹長的下加利福尼亞半島，把太平洋與加利福尼亞灣分隔開，東南部為地勢平坦的猶加敦半島，墨西哥最高點奧里荷屬沙巴山.
midungdung tu bayu u dadipasan a enal, i teban han u talakaway nu kilangkilangan nu bayubuyuan, pasu yadah nu silamalan nu buyu’. nutipan pasu satanayu’sa sananay nu California subal (下加利福尼亞半島), hiyan ku Taypinyung (太平洋) atu California a disapan (加利福尼亞灣) pababenisen, waliyan timulan u masa enal a Yucatan a kumay (猶加敦半島), Mexico (墨西哥) satalakaway nu Oreho (奧里荷) a Sapa-San (沙巴山).
micidekay a kapah特點
瓜納華托蜿蜒的石子路和地下隧道是當地的一大特色，不過墨西哥人似乎覺得那裡的木乃伊博物館才是當地的最大特色，要排隊近一小時才能進場！
Guanajuato (瓜納華托) ngangiwngangiw sananay a ba'ba'tuwan a dadan atu punkan nu cacaulilan a picidekan, nika Mexico (墨西哥) a tademaw saan u maacakay nu mapataya a maacakay a tademaw nu puoukun kiya satabakiay nu picidekansa, amisilsil tu cacaya a tatukian kiya taneng micumud miadih tu aadihan.
kitidaan (地理)
talakaw han makaala tu lima a malebut pitu a lasubu (5700) a lawat, Ma-de-la (馬德雷) a buyu' nu Mexico (墨西哥) a angangan nu buyu'. Mexico (墨西哥) itidaac i nuamisan a Amilikan (北美洲) pankai, isasaan a California kumay(下加利福尼半島) itida i Taypinyung (太平洋) atu Cocos (科科斯) pankuwai.
地理上，有部分地理學家認為特萬特佩克地峽以東的部分屬中美洲；惟就地緣政治上而言，墨西哥與美國及加拿大同屬北美洲.
kitidaan sa, idaw ku kitidaan misulitay a tademaw saan Tewan-tepiy-ke' (特萬特佩克) tisiya nuwalian sa nutebanan a Amilikan (中美洲), itidaay a nakamuwan nu cence sa, Mexico (墨西哥) atu Amilika (美國) Canada (加拿大) u amisan a Amilikan (北美洲) ku sausi.
demiad氣候
墨西哥氣候多樣，北部是熱帶沙漠氣候，而在南部則有熱帶雨林氣候. 墨西哥的主要河流有布拉沃河、巴爾薩斯河和亞基河.
Mexico (墨西哥) masa hicahicay kiya ku demiad, amisan u caledasay nu likenlikenan a demiad, timul han idaw ku caledesan a kilangkilangan a demiad. Mexico (墨西哥) angangangan nu sawac idaw ku Bravo (Pu-La-Wo 布拉沃) sauwac, Balthus (Pa-El-Sa-Se 巴爾薩斯) sauwac atu Yaki (Ya-Ci 亞基) sauwac.
1915年西班牙殖民者入侵墨西哥，1521年淪為西班牙殖民地，1522年在墨西哥城建立新西班牙總督區.
1810年9月16日，伊達爾戈發動起義，開始了獨立戰爭，為紀念這次起義，後來定9月16日為墨西哥獨立日.
cacay malebut walu a lasubu cacay a bataan (1810) a mihcaan siwa a bulad cacay a bataan idaw ku enem a demiad, Eda-elke (伊達爾戈) palekal malepacaw, malingatu misatadas malepacaw, mikining tuni palekalan, nikuda patideng tu siwa a bulad cacay a bataan idaw ku enem a demiad u Mexico (墨西哥) picidekan a demiad.
cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku cacay (1821) a mihcaan walu a bulad tasa a bataan idaw ku sepat a demiad mihapu tu misiteked sa. saka tusa a mihcaan tu lima a bulad Yituel-pide (伊圖爾比德) patideng tu Mexico (墨西哥) kanatal (帝國). cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku tulu (1823) a mihcaan mihapu tu Mexico kunhekuo (墨西哥共和國), saka tusa a mihcaan patideng tu Lanpankunhekuo (聯邦共和國)
1846年美國發動侵墨戰爭. 1848年墨、美簽訂和約，墨被迫將北部二百三十萬平方公里的土地割讓給美國.
cacay a malebut walu a lasubu sepata a bataan idaw ku enem (1846) a mihcaan Amilika (美國) palekal midebunga tu Mexico (墨西哥) a malepacaw. cacay a malebtu walu a lasubu sebat a bataan idaw ku walu (1848) a mihcaan Mexico (墨西哥) Amilika (美國) masasulit tu kiyaku, Mexico (墨西哥) pabeli tu i amisay tusa a lasubu tulu a bataan(230) a mang pin-fun kunli a lala' kelicen sipabeli i Amilika (美國).
cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku pitu (1867) a mihcaan France (法國), United Kingdom (英國), Spain (西班牙) atademaw mitebungay a tademaw bahbahen i Mexico (墨西哥). cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan (1910) a mihcaan mincu kemin malinges, saka tusa a mihcaan belinen nuheni ci Tiya-se (迪亞斯) mikuwanay.
1914、1916年美國曾派軍入侵墨西哥，兩國一度斷交. 1917年頒布憲法，宣佈國名為墨西哥合眾國.
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku sapat(1914), cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku enem (1916) a mihcaan Amilika (美國) miculcul tu hitay midebung tu Mexico (墨西哥), nina tatusaay a kanatal mapudun kani kalecabayan. cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku pitu (1917) a mihcaan patahekal tu sinfa, mihapu tu kanatal a ngangan u Mexico hecunkuo (墨西哥合眾國).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Eric Anderson
縮圖|Eric Anderson (艾瑞克·瓦爾弗雷德·安德森 ,美國職業籃球運動員，曾效力於NBA聯盟) Eric Anderson (艾瑞克·瓦爾弗雷德·安德森 ,美國職業籃球運動員，曾效力於NBA聯盟)
Eric Anderson (艾瑞克·瓦爾弗雷德·安德森 ,美國職業籃球運動員，曾效力於NBA聯盟)
5 bulad 26 demiad, 1970 a mihca, Eric Anderson, miunduay.
Kalisahan
u siwkay
thumb|Taitung County
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalisahan. u kasalumaluma’ nu Kalisahan sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 180 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 176 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  4 ku tademaw, pakalatu 2%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 82%, Pangcah(Amis) 4%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, Saw(Thau) 1%, zumazuma 10%.
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw, napangangan namakay kina niyazu' "Kalisahan". a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya itini.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Gustavo Ayón
kakilimaan
u miunduay a tademaw, mimali i Amilika NBA.
Mike Brittain
6 bulad 21 demiad, 1963 a mihca, Mike Brittain, miunduay. (mapatay i 1995 a mihca)
Gustavo Ayón
nilacul
u tatama, lumeniay a banges. nalecuhan ciniza i 4 a bulad 1 a demiad 1985 a mihcaan, Gustavo Ayón, miunduay. mapataytu i 2007 a mihcaan. u lumeniay ku banges ciniza. talakaway a tademaw, sisa, mimali tu kanas-mali. singisngis ciniza i bihid.
pahezek tabakiay a cacudadan: Pepperdine (1971 a mihcaan katukuh 1973 a mihcaan)
mapili’ay a mihcaan/silsil: 1973 a mihcaan/saka walu ku uwac/silsil lima a bataan izaw ku lima
mapili’ay a mali-putiput: Portland Trail Blazers
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay kakuniza:NBA
Pangcah (Amis)
thumb|臺灣日治時期的阿美族南勢群盛裝 thumb|250px|阿美族主要分布範圍
U Pangcah atu Amis ku nipangangan nu ningra, itiniyay i Kalingku u Pangcah saan, itiniyay i Taytu u Amis saan. Itiniyay i amisay a Pangcah u timul saan tu sasepatay a Pangcah. U aru’ nu Pangcah, itini i laed nu Kalingku atu Taytu, midungdung tu satipanay a lutuk atu sawaliyay a lutuk. Midungdung tu sararaya’ sanay a enar atu makasawaliay, milawit tangasa i Palidaw nu Pingtung.
u siwkay niza (簡介)
阿美族自稱Pangcah（音近：板炸），意為「人」或「同族人」. Amis是南部阿美族（馬蘭阿美與恆春阿美）的自稱，源自於卑南族的北方之意. Pangcah在阿美語是的意思是平坦的臺地，Pangcah的自稱可能源自於從Cilangasan向外遷移後對自我來源的描述，進而變成自我族群認同的稱呼，除此之外，由於發音類似舟的意思，因此有指象徵從海外行舟至此的人，其他甚或有番人或番社等諧音的說法.
阿美族的語言為阿美語，屬於臺灣南島語言的一種，是目前臺灣南島語言當中使用人口數最多的語言. 此外，臺鐵各級列車行駛花蓮至知本間中途各站會增加阿美語廣播.
Nikakilakilac
I tukayay a Pangcah, Namakayni i 60 a mihcaan, masarumatu ku saka’urip nu Taywan. Manay aluman ku miliyasay i niyaru’ nu kapah. Tayra i tukay a mikilim tu saka’urip, manay i tukayay a Pangcah han ku nipangangan.
Miloš Babić
Miloš Babić — 11 bulad 23 demiad, 1968 a mihca, Miloš Babić, miunduay (Serbia).
Acoy,Acuy-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Acoy, Acuy
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Fudafudak
Fudafudak
u sulit nu Hulam: 莿桐部落
u siwkay nu niyazu
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Fudafudak. u kasalumaluma’ nu Fudafudak sa, 67 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 152 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 10 ku tademaw, pakalatu 7%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 142 ku tademaw, pakalatu 93%.
杉原海灣是此地刺桐部落（又作莿桐部落）阿美族人的傳統領域. 刺桐部落與美麗灣BOT案的六年對峙，「還我杉原灣，拆掉美麗灣！」2012年09月20日爭議多時的台東美麗灣渡假村開發案，最高行政法院認定這起開發案需經過環境評估，但美麗灣渡假村在未經環評就擅自興建，違法事證明確，20日判決定讞，環保團體勝訴.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 2%.
u niyzau' nu Pangcah
u Pangcah a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
tademaw nu Yuanncumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
ngangan nu Puyuma-Anubak
ngangan
Anubak
Belarus
縮圖|Belarus (白俄羅斯) Belarus (白俄羅斯)
ngangan nu Puyuma-Anubak
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
Belarus
hanany a kapulungan a kanatal, nipangangan sa u “Belarus” atu nu kantan hananay a nipangangan ya (Berus), nu mamikuwanay sakay nu Hulamay a nipangangan sa u “Belarus” han, u kakitidaan sa iti kawalian nu Europe maylabuay tukusanay a kanatal, malasayaway a tuse sa ya Minsk (明斯克) han. ina Belarus sa nau Soviet (Su-uy-ay 蘇維埃) hananay a sakay nu siyakayay kunidaay a nidateng nikapulungan, i ti 1991 a mihcaan walu a bulad tusa a bataan idaw ku lima a demiad makay i Su-liyen katahkal masakunidaay a kanatal, i kalecadan a mihcaan sa i siwa a bulad sabaw siwa a demiad, maysumad tu u (Belarus kapulung a kanatal).
ngangan nu Puyuma-Anubak
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
Belarus
白俄羅斯共和國，通稱「白俄羅斯」或簡稱「白俄」，官方中文名稱為「白羅斯」，是位於東歐的內陸國家，首都為明斯克. 白俄羅斯蘇維埃社會主義共和國於1991年8月25日從蘇聯獨立，於同年9月19日改稱「白俄羅斯共和國」.
ngangan nu Puyuma-Anubak
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
Belarus
ina Belarus sa nu wali atu nu kaamisan sa micapi tu Russia a malbiyaw, tatimulan sa malalitin tu Ukraine a kanatal, nuetipan sa macacapi tu ya Poland (波蘭), Lithuania (立陶宛), atu Latvia (拉脫維亞) hananay a kanatal, nikaahebalan nu lala’ sa makaala tu 207,600 km2, u kaidaw nu tademaw sa makaala tu 950 a mang kayadah (2018 mihcaan a nisausi), u nikaliwasak nueneng sa i tida i Minsk (明斯克) atu dumaay a tuse ku sayadahay atu kalacapicapianay, micapi tu 80 palasubu a tademaw u nu kalamitanay tu a binacadan u Belarus (白羅斯), u makay kaadidingan a binacadan sa u Russia, Poland(波蘭) atu ya Ukraine (烏克蘭) hananay a tademaw.
ngangan nu Puyuma-Anubak
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Belarus
nu dikudan i ti 1995 a mihcaan, ina Belarus (白羅斯) atu Russia a kamu sa, kala nu kanatalay a sasakamuen. u Belarus (白羅斯) sakay nu hulicay sa nayay ku nipalamadac tu sakakilulan tu papasubana’an tu sakay kamu, katuuday nu tademaw sa sisingku tu nu Russia ya Orthodox (Tung-cen 東正) hananay a kiwkay, kilul satu makay nu Lo-maayay a Tin-cu-kiw (羅馬天主教), ya nu Ciwluay a kiwkay sa nikayadah nu lisin a demiad “sakalecad nu kaudipan a lisin” mapaketun tu nu kanatalay a pahanhanan a demiad.
ngangan nu Puyuma-Anubak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
Belarus
1995年後，白俄羅斯語和俄羅斯語均為官方語言. 白俄羅斯憲法並無明確規定國教，大多數人信仰俄羅斯東正教，其次則為羅馬天主教，而基督宗教的不少節日（如復活節等）也被設為國定假日.
ngangan nu Puyuma-Anubak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Belarus
u Belarus i ti nu nakamuwanay masulitay u imi sa “u salengacay a rus(羅斯)”, ina “rus (羅斯)” a ulic sa nu makay i kasumamadan ya Ku-no-se a kamu (Ruotsi), ya imi sa u papacunaay a tademaw sananay, u sakusaan a nipatudu’ sa i amisay a Europe ya Wa-lian-ke a tademaw (北歐瓦良格人), u nu Uy-cin a masadumaay a tademaw sananay.
ngangan nu Puyuma-Anubak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Belarus
白俄羅斯在白俄羅斯語的字面意思即是「白色的羅斯」，「羅斯」一詞源自古諾斯語的「Ruotsi」，意爲劃漿手，原指北歐瓦良格人，他們是維京人的一支.
ngangan nu Puyuma-Anubak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Belarus
iti pituay, waluay a seci sa, ina Wa-lian-ke a tademaw (瓦良格人), u icelang ku sangangayaw tu Tung-se-la-bu a binacadan (東斯拉夫人), “ya i aydaay Belarus a tademaw, atu Ukraine, Russia nikapulungan a nipangangan”, sadikuday sa iti Tung-se-la-bu a tademawan (東斯拉夫人) nu lala’an patideng tu ya Liw-li-ke a hungtiay a kanatal (留里克王朝), pahecek tu kanatalay a tadangangan u “rus (羅斯)”, zayhan ya kanatalay a tuse mapatideng i Ukraine a Kiev (Ci-bu 基輔), nu laylayay a nipangangan sa ya Kievan Rus (Ci-bu Rus 基輔羅斯) han. uyni sa malasayaway i nu lala’an masacacayay a hungtian a kanatal, nipikuwan sa kalaidaw nu tenes tu 700 a lasubu nu mihcaan, kuyni nu i tidaay tu kueneng ya Tung-se-la-bu a tademaw (東斯拉夫人) kakayda satu haymaw sa kakilukilul satu u “Rus (羅斯)” a tademaw satu. uyni sa nikakaydaan nu mahtatusaay a kanatal a ngangan a nikalekalan.
ngangan nu Puyuma-Anubak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Belarus
u siwkay nu kanatal
u Belarus sa ilabu nu Oco, itiza i 53 00 N, 28 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 207,600 km2
u ahebal nu lalaay sa 202,900 km2, u ahebal nu nanumay sa 4,700 km2
hamin nu tademaw sa 9,570,376. kakalukan umah sa 43.70%, kilakilangan umah sa 42.70%, zumaay henay umah sa 13.60%
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 3 bulad 7 demiad.thumb|Alexander Lukashenko, 2014
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cung-tung) ayza sa ci Alexander Lukashenko, micakat a demiad sa i 1994 a mihca 7 bulad 20 demiad.
u cunli nu Belarus ayza sa ci Roman Golovchenko, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 6 bulad 4 demiad.thumb|hata nu Belarus|alt=Flag of Belarus.svg
u hata (國旗)
u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u sumanahay u landaway atu sangelacay.
u sulit nu zuma a kamu (國家名稱)
u sulit nu Hulam: 白俄羅斯
u sulit nu Lipun: ベラルーシ共和国
u sulit nu Amilika: Belarus
likisi (歷史)
iti Kung-yen 9 se-ci katukuh i 11 se-ci, nu aydaay a Belarus sayadahay a lala’, sakay nu Vikings (Uy-cin a tademaw 維京人), iti kung-yen 862 a mihcaan nipatidengan a Kievan Rus (Ci-bu Rus 基輔羅斯), u masacacayay ya Ryurik (Liw-li-ke 留里克) a hungtiay a kanatal a nipikuwan a nikaahebal tu nu waliay a Slavic (Tung-se-la-bu 東斯拉夫) a kanatal. i Kievan Rus kapulungan ya hungti ci Jaroslavl (Ya-lo-se-la-bu 雅羅斯拉夫) i 1054 a mihcaan nibelec sa, nudikudan ya Kievan Rus kakilukilul satu kalupisakan a kunida sa, mala u masadumaay a sanukenisay a kanatal.
公元9世紀至11世紀，現代白俄羅斯的大部分領土屬於維京人在公元862年建立的基輔羅斯，一個由留里克王朝統治的遼闊的東斯拉夫國家. 在基輔羅斯大公雅羅斯拉夫一世於1054年去世後，基輔羅斯逐漸分裂為許多獨立的地方公國.
i siwa atu cacay a bataan a seci, nu aydaay a Belarus makay nu amis, timul, patideng tu Polotsk (Po-lo-ce-ke’ 波洛茨克), Turov (Tu-lo-bu 圖羅夫), Pinsk (Ping-se-ke’ 平斯克) a kapulungan a kanatal.
sabaw tulu katukuh sabaw sepat a seci kalecabayan atu Lithuania (Litaw-wan 立陶宛) a kanatal, nikalcabayan atu Lithuania a kanatal sa nu nipakalisiwan a pabaluhay tu a nipitapal, satusa u nu cen-ce atu nu sikalecad nu nakamuan iti nalala’an a binacadanay a lalangawan ku nikasa. sabaw tulu a seciay a Mongolia (Mong-ku 蒙古) misuayaw tu Belarus nipipenec sa, ya Belarus debungan kaapuyuan micebis nu Mongol (蒙古人), ya 'kim Horde (Ci-can-hana 金帳汗) hananay a binacadan, sipakaynien mingayaw tu nutipan nu Europe atu Poland, katukuh i nipidebung nu Lithuania kapulungan a kanatal tiya Kievan (Ci-bu 基輔) hananay, kademecan ku hitay nu Mongolia, ina lala’ sa itawya makalaliw tu sakaini nu kalabadesan.
13至14世紀起與立陶宛大公國合併，立陶宛大公國的創立首先是經濟的緣故，其次是政治以及和白俄羅斯這塊土地上的族裔的文化上的一致，13世紀的蒙古對俄羅斯的征服期間，白俄羅斯遭蒙古人的金帳汗國短暫佔領幾年，從此處攻打西歐及波蘭，直到立陶宛大公國南下佔領了基輔，打敗蒙古軍隊，這塊土地才躲過這一劫.
mamapahedek tu ku sayaway a nikalalaisan i 1918 a mihcaan tulu a bulad tusa a bataan idaw ku lima nu demiad, ya Brest (Pu-liy-sete 布列斯特), Litovsk (Litaw-hu-se-ke' 立陶夫斯克) a lice i teban nu kasasuliclic sa, sipakilul han tu nu Germanyay a hitay a Bosing-go a nipilatlatay a nipidebung tu Belarus, Ukraine, Baltic a bayu (Po-lo-ti-hay 波羅的海) a kanatal, ya Belarus kunida satu pangiha tu mikiayaw a pabinawlan, mapapuhpuh nu Germany a kanatal patideng tu Belarus hananay a nu tademaway kapulunga a kanatal.
一戰將要結束的1918年3月25日，布列斯特-立陶夫斯克條約尚在談判中時，隨著德軍的拳擊行動佔領白俄、烏克蘭、波羅的海國家，白俄羅斯就首先宣布了獨立，由德國扶植下成立白俄羅斯人民共和國.
sakatusaay nikapacawan sa, 1941 a mihcaan i enemay a bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiadan sa, ya nasuy u Zi-man beleng saan a midebung tu ya Su-liyen, ya Sute a nikangangayaw miteka tu, pasatebanay nu dadan hitay nu Zi-man macebis nuheni kya Belarus kanatalay a tuse ya Minsk, u Zi-man a kanatal sa sipataydaen kya masaadidingay nu Belarus, ya Baltic a bayu (Po-lo-ti-hay 波羅的海) masatuluay a kanatal pulung han pala nu Osland (Awse-lan 奧斯蘭) mamukeliday a kitidaan, 1944 a mihcaan ya Su-liyen nipaculianay nu hitay pangayaw tu Zi-man itawya a mahulak ku nikananukasan kabaluhayan a nikadamsay.
二戰時期，1941年6月22日納粹德國全面入侵蘇聯，蘇德戰爭開始，中路德軍攻佔白俄羅斯首府明斯克，德國將白俄羅斯小部份與波羅的海三小國合併為奧斯蘭總督轄區，1944年蘇聯軍隊反攻德國才重新解放.
1986 a mihcaan, kalcabayan atu Belarus macapiay kapulunganay a kanatal, ya Ukraine idaw ku nikalekal tu mapauningay, sakay nu Hetiyen hananay a nipadingki a kuba’, na sipakay nu nipihpihan nu bali atu nika nu enalan a masakiketay nu tuudtuud, kaidawan nu kawalian, katimulan ya Ke-me-li-co atu Mu-ci-liyaw-hu, malatusa a kenis mapauning tu pihacengay a nikahida.
1986年，與白俄羅斯相鄰的加盟共和國烏克蘭發生車諾比核電廠事故，因風向與地形的關係，造成東南部的戈梅利州與莫吉廖夫州兩個州受到嚴重的污染.
1991 i 8 a bulad 25 a demiad, iti Belarus ya Kong-san-tang a nipacukedan sa, u ngangan sipakay (Belarus Soviet (白俄羅斯蘇維埃) kalusiyakay a kapulungan a kanatal sas), pasumadan tu nu (Belarus kapulungan a kanatal) ya Soviet Union (Su-liyen 蘇聯) nikaawaswasan sa nudikudan, i 1991 a mihcaan 8 a bulad 25 a demiad ina Belarus hanany sa pabinawlan a malakunida sa a malakanatal. namahida satu sa i nudikudan tuluay a mihcaan, iti 1994 a micaan 6 a bulad 24 a demiadan atu i pitu a bulad 10 a demiadan nipisingkiwan tu nu kalatusaanay tu cung-tungan sa, ya caayay sikatineng nu katuuday ci Alexander Lukashenko (Ya-li-san-ta, Luka-sen-ke 亞歷山大·盧卡申科) hananay sa, kasenun saan sikaidaw ku nikatabakian tu kasingangan i tini i kanatal.
1991年8月25日，在白俄羅斯共產黨的支持下，國名從「白俄羅斯蘇維埃社會主義共和國」變更為「白俄羅斯共和國」. 蘇聯解體後，1991年8月25日白俄羅斯宣布獨立. 獨立3年後的1994年6月24日和7月10日的兩場總統選舉中，曾經在國內並不知名的亞歷山大·盧卡申科一舉擁有了國家聲望.
nikacaliwayan i 2001 a mihcaan atu 2006 atu 2015 a mihcaan nipisingkiwan tu sakala tu cung-tung sa tatulitulis sa malacung-tung nu kanatalay, situngusay tu nu tademaway a nipitapal sa, ya nu kitakitay a mamipahulakay a masakaputay idaw ku paciliay tu cen-hu, nikelidan ni Lukashenko a kaput sa kalakelecan ku pikuwan tu sakay binawlan sa, sisa katukuh i 2020 a mihcaan sa sipaculian nu mihantayay tu pikuwan, sakaidaw nu 26 a mihcaan u satabakiay a mamubelin tu cen-huay a nipilatlat a kawaw.
在之後的2001年、2006年和2015年選舉中皆連續獲選擔任總統. 人權觀察、國際特赦組織對此批評盧卡申科政府有威權主義作風，而盧卡申科的威權統治最終使得該國於2020年爆發了其統治近26年規模最大的反政府示威.
cen-ce (政治)
Belarus a kanatal sa u cung-tungay a nikapulangan a tatungus sakaidaw, cen-hu sa nu cung-tung atu nu kanatalay a masakaputay katatengilan a mapatideng, miida tu masalamitay a hulic a nipasatiidan, a i paylima nu mihcaan sa misaheci pasumad tu cung-tung a misingkiw, nika i ti 1996 a mihcaan sa u nu limaay a mihcaan sipasumad tu pituay a mihcaan nacacay a malacung-tung sa,  sakay nu kanatalay a matatengilay a nikasakaput sa, idaw ku sakaysasa nu pilubangan 110 kayadah nu tademaw, sakay pabaway sa makaala tu 64 ku masakaputay nu nipatideng.
白俄羅斯是實行總統制的共和國，政府由總統和國會所組成，根據1994年憲法所規定，每五年舉行一次總統的選舉，1996年總統任期五年被改為七年任期一次，國會的下議院由110位成員所組成，上議院則由64位成員所組成.
kakitidaan (地理)
u Belarus i sanutebanan nu Europe, u makay lalabuay nu enal, masacapiay a kanatal idaw kya sawalian ya Russia, kaamisan sa ya Latvia, Poland, nutipan kalaamisan ya Lithuania atu satimulan ya Ukraine. ina Belarus a kanatal kaahebal nu kitidaan sa makaala tu 20.76 mang km2, makay timul katukuh i saamisan sa 560 km kabaatan, makay walian katukuh i nutipan sa makaala tu 650 km kabaatan. ina Belarus a nikitidaan sa pasay nu kawalian nu Europe a enal, kasawahelulan nu enal, nikayadahan sa ku sauwac kalalemedan, kilakilangan kahaminan ku 40%, satalakaway nu buyu' sa ya Dzerzhinsk (Cie’l-zen-seke 捷爾任斯克) hananay, nakatalakawan sa makay bayu nipisausi sa, idaw ku 345 m, u saapuyuay sa i ti Neman (Ni-man 涅曼) a sauwac 90 ku nikatalakawan a depah.
sakasilacul (資源)
ina Belarus nikaidaw tu sakasilacul nu kanatal kalasibekan, tulu a bataan nu kayadah sikaidaw nu sikaydih a tuudtuud, kaliwasakan i 4000 a kakutkutan, u sakahenulan sa ya Potassium (Ciya-yen 鉀鹽) hananay masupeday sakay nu ayawan nu Europe, taneng a kutkutan tu 20 katukuh i 115 a mihcaan. u nananuman nikaidaw atu sakay nu isingay a nikaydih kasibekan. makay nu mukasiay a kilakilangan sa makaala tu 36 a palasubu, nikaidaw nu sikasupet nu kasuy sa makaala tu 10.93 a yik (億) nu depah, paymihcaan mapacakayay a kasuy sa idaw ku 500 a mang nu tun (噸) hananay. u duma sa i Belarus masasidumaay nu aadupen sa idaw ku 3.1 nu mang kayadah.
白俄羅斯礦產資源豐富，30多種礦物分布在4000多個礦區，最重要的礦藏有鉀鹽，貯量居歐洲前列，可供開採20-115年. 非礦資源有花崗石、白雲石、石灰石、泥灰和白堊、防火材料和亞粘土等. 泥炭貯量44億噸（占原蘇聯總儲量的36％）. 飲用礦泉水和醫療礦泉資源豐富. 森林覆蓋率為36%，原始森林面積占19%. 木材儲量為10·93億立方米，每年出口各種木材約500萬噸. 另外，白俄羅斯境內有各種動物3.1萬種.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Eric Bledsoe
Eric Bledsoe nalecuhan i Birmingham, Alabama, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Eric Bledsoe i 2010 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Oklahoma City Thunder putiput.
12 bulad 9 demiad, 1989 a mihca, Eric Bledsoe, miunduay.
Co'is-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Co'is
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan