cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
tutuy
mahica ku eneng i nu wacu a kaputan saw (狗在團體中的地位問題)
i ayaw nu 9500 a mihcaan u tuku-lic(獨立) tu ku wacu,  napakayza nipiadup nu ules kuhini masumad tu u misapuday tu kuheni a milakalak tatatay satu anu caaysa tusa tatulu sa a masaupu, caay tu kahiza yu sumamad ku kasaupu malaklak tu. u micapiay henay tu tademaw a wacu maliyuhmaliyuh tu a mauzip, kyu u wacu miida satu tu mukan tu kakanan nu tademaw.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
takuliyaway atayu’idaw kuduma anganganu paw-tin siang han, u lamit ilangen malaapuk malatakuliyaway a apuk u ka-li han, usanek akenek aledah tu adidi’, idaw ku lala’ a sanek. takuliyaway atayu’ idaw ku “takuliyaway atayu’ a su” hananay sapaculi tu yu madada’ kuduka miedap miselep tu kidemu, metalaw tu gang, kapah cay kaungang ku tangah idaw ku kapah. takuliyaway atayu’idaw ku “ ci cang-pay-cen apaayyuay a sadan sakamu sa, takuliyaway atayu’ idaw ku takuliyaway atayu’ a su kyu icelang pakakapah tu mada’da’ paculi tu sidada’ay kapah sa, utatengaay ani kingkiwan sa idaw ku enemay a kapah sa.
muputun tu nikadada’ ; makayni “Amilika nu maudipay nu aadupan nu kigicu nikingkiwan akitidaan NCBI” tatenga nikingkiwan, u takuliyaway atayu’ a su miedap miputun tu nikadada’, mikelil tu mahaymaway a imelang a sakatalawan, u waneng aimilang, uidang, usingki nu udip,sawada’ aimelang atu bala aimelang.
果有以下6種：
1. 抑制慢性發炎
據《美國國家生物技術中心（NCBI）》的研究證實，薑黃素有助抑制發炎，也能減少慢性疾病的風險，如糖尿病、心血管、神經系統、腸胃道疾病和肺部疾病.
sapisinanut tu mapuut ku idang nu omelang.
takuliyaway atayu’ a sumiedap tu culil nu idang atu banges cay lalebawa, pasinanut tu atekak nu caculilan nu idang, mikaph tu culil nu idang mikelul tu laecusay a sapisinanut tui dang nu balucu’ takuliyaway atayu’ a su miedap tu kasida’da’ tu banges, misinanut ut kaatekak nu idang, miedap tu nikaliyut nu idang i udiudipan, miselep tu laecusay a simal ni udip LDL anikakapah, pakay ni I idang nu udip idaw ku niadingan.
2. 預防心血管疾病
薑黃素有助血管內皮抗發炎，預防血管硬化、有益血液循環並降低壞膽固醇ＬＤＬ的功效，對心血管有保護作用.
takuliyaway atayu’ a su cidek sa mucucuk tui dang nu mikawaay tu punu’, misumad tu salengacay abu masaupu ilabu nu punu’, mikalul tu nikaapa nu tangah aimelang, mikelul tu duka nu punu’. “Amilika nu babalaki a imelang a nisulitan” nikingkiwan tu imelangay idaw ku kamu, tudedemiad kinatusa mukan tu takuliyaway atayu’ a su siwabataan a haw-ke, tulin sa sabaw tu walu a bulad, miedap tu musumad tu nikaapa nu tangah a tademaw miedap tu sapidateng atu sapiciwi. Tatenga nikingkiwan takuliyaway atayu’ a su sapisumad tu sapaculi tu lacusay a bali micidek musumad tu tangah anikadada’, mihay maw tu katineng patasasa.
3. 預防認知功能退化與失智
sapisinanut tu sawada’ nu gang atu sapaculi tu gang.
薑黃素可以穿過血腦屏障，改善類澱粉蛋白在腦內堆積、減緩失智症病程及減少腦部損傷. 《美國老年精神病學期刊》的臨床研究提到，每天兩次服用薑黃素90毫克，持續18個月，有助改善尚未失智成年人的記憶力和專注力. 實證顯示薑黃素的抗氧化特性助改善大腦炎症，延緩認知功能下降.
takuliyaway atayu’ a su taneng muketun tu gang a si-paw namakayniay ku yiyu, pakayni mipuut tu culil nu ngang a siyaw-su, baluhay aiding, makapuut tu niculil nu gang amalakalak, macunus ku imelang mangaleb satu yu.
4. 預防消化道癌症與抗癌
mukan tu sapaculi tu masaupu ku idang atademaw atu cayay katatudung nu idang a tademaw.
薑黃可阻斷癌細胞的營養來源，透過抑制癌細胞的酵素、新生血管，以達到預防及抑制癌細胞擴散、惡化.
takuliyaway a tayu' idaw ku sapaculi tu idang, micunus tu masaatilad ku idang a kapah, alahican sa maidang ku labu, sisa mamin namin namicician amanapikan yu amana palecad muka tu cacanan a sapaiyu atu mibelihay tu idang asapaiyu, mipuutay tu adidiay a idang asapaiyu, atu a-se-pi-lin amana palamel amukan ,mangaleba ku kasaatilad nu idang mangaleba ku kani katahekal nu idang yu.
si muni'ay ku sawad atademaw
takuliyaway tayu' abulabul miduhepi micidek ku adad,anu yadah ku nikan adadaku bili' mapiyas muta mamuni' kusawada sibaetu yu idaw ku laecus.
2. 胃潰瘍患者
薑黃粉對胃黏膜具刺激性，攝取過量恐有腹瀉、噁心、胃潰瘍、結石等副作用.
takuliyaway idaw ku 2%nu cikah sa anu talakaw sa mikawaw micalilaw tu buwidaw ku baetu,ah .idaw ku nipikingkiw, utakuliyaway a tayu' micunus tu isi' nu bulabul. kyu sibaetu ku buwah, anu siadadaya tu besi atademaw amana pikan , asibaetu ku besi amapuut ku caculilen nu besi.
3. 腎結石及膽囊疾病者
薑黃含有2%草酸鹽，高劑量之下，可能會造成腎結石之情形. 有研究表示，薑黃易增加尿液濃度，易造成腎結石，若有膽囊疾病之患者也要避免服用，以避免形成膽結石和膽管阻塞.
u takuliyaway a tayu’ paudip tu nikasaatilad nu idang, paculi tu kasaupu nu idang, metalaw anu yadah katahekal nu idang,kyu u tatayna acabay anu mabulad kapah imahini mukan sa.
4.月經來潮
anu mabulad
薑黃除了能活血化瘀，同時也有抗凝血效果. 為了避免大量出血，女性朋友應避免於生理期間服用.
sibiliay, mahkamusapiliay
5.孕婦、備孕者
根據刊載於2008年中藥藥理與臨床期刊中的研究指出，有活血化瘀、通經走竄之效的薑黃，有抵抗受精卵著床之作用. 因此，有備孕需求的女性不建議食用.
薑黃雖有抗發炎、助代謝、防癌、防失智等功效，但仍有部分研究顯示，薑黃素會產生些許副作用，如噁心、嘔吐、腹瀉、皮膚過敏等等.
“munayat miasip; muka takuliyaway a tayu’miedap mikelul tu nika kidemu, payasasa tu idang sa kukanpuyaku;ina lalimaay amana kapatelac ku nikan”
（延伸閱讀：吃薑黃助減肥、降血脂〜中醫：這5種人別吃錯）
takuliyaway a tayu’atu sumanahay a tayu’wica ku cay kalecad?
黃薑黃與紅薑黃有什麼不同？
薑黃常見品種有3種：春薑黃、秋薑黃、紫薑黃.
kasibaluan a takuliyaway tayu’, takuliyawaysadingsinga takuliyaway a tayu’ takuliyaway tayu’ kiyuay a takuliyaway tayu’, takuliyaway tayu’
usasanu lamit akulit mahida takuliyaway mahida u kama kalhida u kiyu akulit siadidi tu sumilaway atu landaway.u takuliyaway tayu’asu,kinayian kunu sumanahay a su, idaw ku talakaway a su nu takuliyaway tayu’makelul,uyadahay a takuliyaway tayu’u tung han, takuliyaway tayu’atu sumanahay a tayu’ucay kalecad isumanahay atu takuliyaway tayu’asu ku talakaway,nika takuliyaway tayu’nipaluma ku yadahay, madayum aca ku sapilacul kyu katuud ku palumaay.
kuku' nu cilal-sakatusa a lukyaw
u mapalaway, mudikec tu ku mapalaway sapatungus tu babalaki, mududuc naculilan nu babalaki. mupateng tu sapatungus, amalingatu tu mutakus tu babalaki, mamin tu mutakus atahkal tu mapalaway.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
春薑黃，又稱黃薑黃 秋薑黃，又稱紅薑黃 紫薑黃，又稱綠薑黃,地下莖剖面顏色,呈現黃色,呈現橘紅色,呈現紫色，帶點藍綠色,薑黃素含量,薑黃素含量略比紅薑黃少,擁有較高含量的薑黃素,薑黃素含量低，但是擁有高含量的薑黃酮
kuku' nu cilal-sakatusa a lukyaw
tatayna amin
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
黃薑黃與紅薑黃功效大致相同，其差別在於紅薑黃的薑黃素含量較高，但黃薑黃產量較大，也比較經濟實惠.
kuku' nu cilal-sakatusa a lukyaw
sakacacay: maluk ku katuuday
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
takuliyaway a tayu’ pana ku sapatelahnida?
kuku' nu cilal-sakatusa a lukyaw
sakatusa: mapulong mutakus
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
widasa u kali, kapah palamel tu mahicahicaay a akakanen. takuliyaway a tayu’micunus tu kapah nu udip,micunus tu sapaading tu udip, paculi tu nu bali’usakapahay akakanen ayda,kanaha u kali acacay idaw ku cacanan palamel han, misahemay palamelen tu hun nu takuliyaway a tayu’tamulak sakabien.
kuku' nu cilal-sakatusa a lukyaw
sakasepat: mikukay tu babalaki
kakuniza:Kala Idiw
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
薑黃有利免疫系統，還能促進新陳代謝、抗氧化，為熱門的健康飲食選擇之一. 除了煮咖哩，還可以加入各種料理搭配食用，以下教你怎麼做薑黃料理，薑黃飯、薑黃南瓜湯食譜大公開.
palasul tu:belac 2.5akupu, takuliyaway tayu abahun cacay a ngelab nanum 2.5 kupu.
1. 薑黃飯
所需材料：白米2.5杯、薑黃粉1茶匙、水2.5杯.
hini patelah
belunen ku nanum atu hun nu takuliyaway tayu malamlamen, kya belunen kunisawsawan a belac.pacumuden i tinku muhudhud kapah tu. anu mamin tu mangaay tu sa hemhemen 10 asasulitan micunus tu asu’. u
料理步驟：
先將水跟薑黃粉攪拌均勻，再倒入洗淨的白米中. 放入電鍋中，蒸煮即可.
待蒸煮完成，燜10分鐘以增加口感.
所需材料：南瓜500克、牛奶250克、水300 克、薑黃粉1茶匙、當季時蔬.
hican mupatelah
banawen ku tamulak, cikciken duhepicen tu adidi, pacumuden i sahudhud katukuh mamuni’, liwanen ku pudac nu tamulak kapah sakay udip.
先將南瓜洗淨後，切成片狀，放置電鍋中蒸至軟爛，可以保留南瓜皮增加營養.
把蒸熟的南瓜、薑黃粉、牛奶，使用果汁機攪拌均勻. 將蔬菜洗淨後切成小丁，放入鍋中炒出香味. 倒入打勻的南瓜泥，加入適量的水，以調整濃度. 煮滾後，加入適量的鹽調味即可.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Uuy411110
u alibungbung
ka sumamadan inayi` hen ku patabuwan, anu caay kawpalu` sa u pudac nu bucacing ku sasa tabuwan maluk, anu caay sa u alibungbung tu ku sasatabuwan tawmah(ta umah) maluk.
u alibungbung lihalay sika tawmah, makatukuh i umah pacait hantu i ciid nu kilang, a makatukuh tu i kalahukan alan hantu kya alibungbung, patelahen i dangah mudahkad caay katenes mangaay tu, mamin malahuk sipi bakah hantu I umah kya alibungbung, caay kasi tatuni` ku umahumahan.
kakuniza:Miku Kumud
akeak
akeak/ak’ak (kamu nu Hulam: 烏鴉)
lumeni' ku banuh nu akeak.
thumb|akeak
masasusikad
masasusikad《尊重》 i Amilika idaw kiya maleacawaay, sidikuc sa kida tatanay u maelucay a dikuc , niya tatamasa u malumanay ni kidudung yasuyay a sibilu. 在美國有一對老夫婦，女的穿著一套褪色的條紋棉布衣服，而她的丈夫則穿著布制的便宜西裝，
cay kataayaw amusakamu atayda mididaw tu kuciwsinsis. kasenunsa tayda.
也沒有事先約好，就直接去拜訪哈佛的校長.
yami wanayay pabaliw tu katayni nina tatusaay inaka a babalaki
校長的秘書在片刻間就斷定：這兩個鄉巴老根本不可能與哈佛有業務來往.
yatatama sakalihud sa mupalita  “maydih kami miadih tu kuciwsinsis”先生輕聲地說：“我們要見校長.
yamiwanayay sakamusatu  “inai ku lawad nida tu demiad”秘書很禮貌地說：“他整天都很忙！”
女士回答說：“沒關係，我們可以等. ”
taydasa tu kidamikuliay pasubana tidaluciwsisis “akay anu masasuwal kamu akay laliwsa tu. caaykangadah kida kuciwsinsis hangsa tu.秘書終於決定通知校長：“也許他們跟您講幾句話就會走開. ”校長不耐煩地同意了.
校長很有尊嚴而且心不甘情不願地面對這對夫婦.
“nika nuayawan nuyni a miheca mabahal kami tunikapatay nida maydih kami pakining tu cacudadan sisa taynikami maleacawa”.但是去年，他出了意外而死亡. 我丈夫和我想在校園裡為他留一紀念物. ”
saheteheteng sa kinakuciwsinsi matawaaca tuwasatu musakamu”laecus kami nu hini tunaamicudaday misanga tu aadihan atademaw.校長並沒有被感動，反而覺得很可笑，粗聲地說：“夫人，我們不能為每一位曾讀過哈佛而後死亡的人建立雕像的.
anuhininamin adihan kinacacudadan mahida tu ulunem.如果我們這樣做，我們的校園看起來像墓園一樣. ”
sakamusatu kidatatayna”caycaykahida kai kamimuhida maydih kami paini misanga tu luma’
女士說：“不是，我們不是要豎立一座雕像，我們想要捐一棟大樓給哈佛. ”
samawmaw sa kumata niya kuciwsinsis miadih tiya malutluttay a dikuc niya maleacawaay校長仔細地看了一下條紋棉布衣服及粗布便宜西裝，
sakamu satu misalikab “matineng kamu misanga tina tabakiya a luma’ahacica ku kalisiw.然後吐一口氣說：“你們知不知道建一棟大樓要花多少錢？
”anu misanga tinacacudadan malakuwit ku pitualasubu limaabataan a emang nu amilika a kalisiw.
我們學校的建築物超過750萬美元.
mahini satedeb sa kida tatayna.這時，這位女士沉默不講話了.
manamuh kida kuciwsinsis malibutay tu tina maleacawaay kiya meduk satu.校長很高興，總算可以把他們打發了.
suayaw satu kida tatayna tu acawanida “hatida pitualasubu limaabataan a emang masanga tu ku tabakiay a luma’.
這位女士轉向她丈夫說：“只要750萬就可以建一座大樓？
mahica misanga kita tu hatiniay a cacudadan pakining tu wawa nu mita.那我們為什麼不建一座大學來紀念我們的兒子？”mahida sa ci Setanhu maleacawa taydai Hahu.就這樣，史丹佛夫婦離開了哈佛.
Katukuh satu kuheni i Ciyacu pahedek han tu nuheni masanga tu Setanhu acacudadan mikining tu wawa nu heni.
到了加州，成立了史丹佛大學來紀念他們的兒子. 到了加州，成立了史丹佛大學來紀念他們的兒子.
這就是美國五大名校史丹佛大學的由來.
inacacudadan simung mihudhuday tu kitakit a sipunuay a tademaw u wikipitiya namakayniay nami mihedek micuda,這所名校培育了全球科技行業百分之九十的精英.
amana ka tawaw tu iliwliway numisu atademaw amana piliang makamucik tu taw
結論：請不要輕視你身邊的任何人，藐視別人就是輕視自己.
kuli Huisin Sayiun
ngangan
ci Kuli Huisin Sayiun ku ngangan.
u etul
u tatama.
u nalecuha
1999.03.12
u minalu
Ciwidiyan.
u kakawaw
micudaday.
namakay cuwa a cudad
i kenoy.
Liwkiw 琉球
Liwkiw binacadan 琉球族
琉球族（琉球語：琉球民族／ルーチュー ミンズク Rūchū minzuku?；日語：琉球民族／りゅうきゅうみんぞく Ryūkyū minzoku?）是琉球群島的土著民族，或按所其生活的地域的不同（沖繩群島、先島群島與奄美群島）劃分，分別稱為沖繩人、先島人和奄美人，為現今日本第二大民族. 海外多稱作沖繩人（うちなーんちゅー）.
Liwkiw cundaw naw masacacayay a kanatal, alaen nu Dipun sisa mala Dipun, sisa micidek tu nilecuhan a “ukiwana a tademaw”, “ Sindaw a tademaw”, “yenmin a tademaw”, i imihan caay kaw malecaday ku idang atu lalangawan nu cudad a Liwkiw binacadan, sakamusa tu kitidaan, duma satu musakamu tu lalangawan, nina tusaay caay kaw malecaday.
琉球群島原本為獨立的國家，至被日本吞併才成為日本的一部份，因而有強調出身地的「沖繩人」、「先島人」、「奄美人」，在意義上不完全等同於血統及文化論的「琉球族」，一個講地點上，另一個講文化上，兩者不能畫上等號.
sisa, ayda ni kinsaan nu Dipun sa, inaya ku “Liwkiw a tademaw” atu “ Liwkiw binacadan “ nipipulungan amisausi, pulung han amisausi u Dipun a binacadan, duma satu, i Ukinawaay a Dipung yadah ku tidaay, muenengay i tidaay a tademaw caay kaw nakamuwan u “Liwkiw a tademaw” atu “ Liwkiw a binacadan”, sisa, aydaay a kawaw nai’ ku tada malucekay atu misausi.
此外，目前日本的國勢調查中，並無所謂「琉球人」或「琉球民族」之類的統計項目存在，大小種族盡量統稱為日本民族，另外，日本的沖繩縣民籍貫很多，居住在此也不等同於所謂「琉球人」或「琉球民族」，所以，目前的狀況是無法精確的定義或算出數目等.
itini likisi nakamuwan a Liwkiw binacadah tatengaay nika kenihan itini i Liwkiw cundaw (pulung nu aydaay a Ukinawa atu Luedaw nu Yenmin cundaw), idaw ku muenengay i Dipu a maudip, Taywan cundaw atu i nutawan a kanatalan mueneng.
而歷史上的所謂的琉球族主要分布於琉球群島（包括今沖繩縣和鹿兒島縣的奄美群島），另有部分人生活在日本本土、臺灣群島以及其他海外地區.
Liwkiw binacadan tada kamu u Liwkiw a kamuan, ayda nu Liwkiw a binacadan maliyuh tu musakamu tu Liwki a kamuan, ayda kapulungan musakamu han u Dipun a kamuan atu Ukinawa nu Dipun a nakamuan.
琉球族的原生語言是琉球語，如今有些琉球族人已不會說琉球語，今日較通用的語言為日本語或沖繩辯（沖繩式日本語）.
KAMU 語言
Liwkiw a tademaw u kamu nuheni nai’ ku sakalecada a nakamuan, pasu Yemin a kamu, Ukinawa a kamu, aydaay a Kuyzen a kamu, Pacun-san a kamu, Kunku a kamu, atu Nakuo a kamu.
它們被統稱為琉球語，其與日本語有一定的近似關係.
Liwkiw a kamuan cinglaw henay, situngusa a misulitay san u Aetay a kamuan, patucek tu Dipun a kamuan ku sapipulung, nika mikinkiway tu kamuan a tademaw idaw ku sasakamuen nuheni, saan Liwkiw a kamu atu Nandaw a kamu misengi sa.
Liwkiw yadah ku kenih nu kamu nuheni, u Ukinawa ku tatelungan nu malucekay a kamuan, nakamuan nuheni caay kalecad, tabaki ku caaya kaw masasulaliday a nakamuan.
琉球語分為許多方言，以沖繩中央方言為標準，方言間有較大的不同，其間的差異會影響互通.
i Liwkiway a tademaw anu mapulung kuheni nu Dipun ku kamu nuheni, u Ukinawaay a tademaw katuu’d ku pahacengay nu ngalngal musakamu tu nu Dipun a nakamuan.
目前琉球人在正式場合一般使用日本語，而在沖繩民間亦有許多人使用帶有濃重沖繩腔調的日本語（沖繩辯）.
目前僅有數千人使用琉球語，而且多為年長人士，因此琉球語有衰亡的趨勢，而使用人數更少的八重山語和與那國語，更是有瀕臨消失的重大危險.
lalangaw文化
Liwkiw cundaw i laad nu Cunkuo talu atu Dipun, Liwkiw kalalidan nu Cunkuo lalangawan atu Dipun a lalangawan, mala micidekay nu lalangawan.
琉球群島介於中國大陸和日本本土之間，琉球深受中國文化和日本文化的影響，形成自己民族特有的文化.
Liwkiw tademaw a bilanga nu lunem 琉球人的龜甲墓
itini i Liwkiw yadah ku milecaday tu Cuokuw atu Dipun a lalangawan.琉球亦有許多異於中國和日本的文化.
sakamusa, picidekan nu Liwkiw a Ukinawa a liwli sa, atu epahepahan, inai’ itini i Cuokuo atu Dipun.
例如，琉球特有的「沖繩料理」等，以及酒類食品泡盛，在中國和日本皆無.
tulu ku tada lunem nu kakuan nuheni, u bilangaay a lunem, puohun a lunem atu masalumaay a lunem.
琉球人盛行三種主要墓葬形式，為龜甲墓、破風墓和屋型墓.
bilangaaay a lunem itida i Cunkuo nutipan a Ce’-cin, Hu-cin, Kuen-tun, Puohu lunem han nu picidekan nu Liwkiw a lineman. itida i Liwkiw nu Wanciw a luneman u satabakiay nu kitakid a luneman.
龜甲墓亦盛行於中國南方的浙江、福建、廣東一帶，而破風墓則是琉球特有的一種墓葬. 琉球王家陵園玉陵是世界上最大的破風墓.
yu mahida sumamad u huncen han. mapatay satu ku tademaw, itidan i buhung ku kidu milahul, katukuh tu tuluay a mihcaan tayda ku tataynaan a lalumaan misapud tu ukak mibanaw tamelac tu tadem hantu.
古代琉球人盛行一種叫風葬的習俗. 人死後，將其屍體置於洞窟中風化，直到三年之後由其親族女性將其遺骨洗淨並埋葬.
milecad tu tawyaay nu Cunkuo nutipanay a ngayngayan nu tademaw sapuden ku ukak mitadem, tidaay a tademaw pangangan han tu “ mibanaw tu ukak” anipitadem han, ayda idaw ku hulic nu nipatucekan, idawtu ku tatuduhan tu tademaw i Ukinawa sa lapesen tu, nutaw a kitakid idaw henay ku tademen ku ukakay, nai’ tu maadih ku huncen hananay.
同時亦有中國南方客家人的拾骨葬相似，當地稱為「洗骨」的葬法，但現在因日本法律規定，在有火葬場的沖繩本島已經基本被廢除了，外島則仍有承傳拾骨葬，風葬則完全絕跡. kakuniza:Habayiing
nipaluma-libuh, liboh
libuh, liboh
白匏仔
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p93
邱年永 原色臺灣藥用植物圖鑑(1) 50野梧桐 p50 台北南天書局
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊 1392白匏子 p696 國立編譯館主編
http://subject.forest.gov.tw/species/twtrees/book3/197.htm 白匏子
中國植物誌 第 44(2) 卷 035 頁  PDF 白楸
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 白匏子 92年10月289頁
kakuniza:nipaluma
ci nida kumuwalaay takuwan
yu cacay alabi mabi ku heni ipabaw aci bayi, alaw makatuduh kasenusa tabakiku lamal mamintu macalap ku kakabian , u belaw pakatelay tu tusiwbutay ”kalamkamen makatuduh itini” patubeli satu ku siwbutay “makatuduh i duma taydaamin ku kadideng mautang katukuh itini ,
有一天晚上,他和祖母睡在樓上的卧室裏睡覺,突然房子著火了,而且火勢兇猛,迅速蔓延,整個樓上都陷入了火海.
鄰居們忙撥打119叫消防隊,然而得到的答覆是:由於本地還有另一場火警,消防車全到那裏去救火了,要晩些時候才能趕到這裏.
mabiyalaw tu amin ku belaw, tidengsatu amin , miadih tu nikatuduh nu lamal , tabaki kiyalamal mahida mukannay tu tiya malebayiay u liwliw nu luma mamin matuduh mapuet nulamal ku cacumudan caytu kacumud ,
鄰居們都失望了,只能無的站在樓下,眼睜睜看著熊熊        大火無情的吞噬著祖孫二人,因為房子的所有通道都已經被大火堵住了,根本就衝不進去.
yabayi nida maydih muala tidawawan mamin tu ku icelang built satu ya wawa han tu nayi tu kuaidaan saicelang sacinida mukayakay tayda isasingalan saicelang sa “alaenkaku alaenkaku...” ,
小女孩的祖母為了救他試圖衝出火海,郤耗盡了生命的最後一口氣,孤苦無助的子女孩,使出渾身力氣,爬到樓上的窗戶,拼命的哭喊救命.ubelaw hantu samuhmuh sa nayi tu kuwantan ,鄰居們呆立在那裏,顯得束手無策.
imahini namakay katuuday atademaw micelcel mualatu tu tukal kidataw, sakalamkamsa patidenh tu tukal picapien nida I tepal nu sadingalan amicumud , lebut sat mucumude i lamal saka tahekal aca nida isasungalan siniabibi tu wawaw baetung han nida pabeli tu matengesay aisasaay a tademaw , hidasa malawpes satu iduutay a labi ,
忽然,人群的後面有一個人,兩手拿著一架梯子,飛快的向這邊跑來,來到樓下,他用力的把梯子靠住房子,迅速的向窗口爬去,然後縱身跳進烈焰熊熊屋裏.當他再次出現在在窗口的時候,他的懷裏己經抱著小女孩了,他把小女孩交給下面等待的接應的人後,就消失在漆黑的夜色中.
makakilaim tu ku binawlan tu lalumaan ninawawa, makalalipayan tu mukilim inayi matepa malacacayay tu kinawawa , inaniyadu` hantu masasakamu tu amilubang kita amin i lalubangan satu , anu cima ku patalumay pahabay tinawawaan.
接下來人們開始找小女孩的其他親人,然而經過幾個星期的調查,人們發現小女孩已經沒有任何親人,他成了一個孤兒,於是:人們決定在該鎮的會議大廳召開會議,決定由誰把孩子帶回家撫養…..
idaw kida saydan maydid apahabay tinawawan, sakamusa sakapahen naku papicuda patayda ikapahay a sapalangaw sa.一個老師說他願意領養這個小女孩,她說她保證能小女孩受到良好的教育.
idaw kida malukay maydih a pahabay tinawawaan, amanamuh kinawaw tu malukay sa, akapah t uku eking nida.
一個農夫說他也願領養這個小女孩,小女孩在農物生活,一定會過得很滿足,而且會很健康.
dumasa, katuud ku maydihay masasusakamu, maydih naming a pahabay tina wawaan, muuliulic tu ahican pahabay kinawaw sa, anu uheni kucabay maudip u kapahay sa.
緊接著,又有很多人爭先恐後地表示願意領養這個小女孩,並還列舉許多這個小女孩跟著他們一起生活得到的諸多好處.
Sadikuda sa idaw kida kakitaan lekal satu kasiliw sa ku mata, uduma caypiadih tidatawan sakamu satu akuway t uku pahabayay, nipatahekal namu tu cacan idaw naming ku maku sa,
最後,鎮上最有錢的人站了起來,他瞟了一個眼在座的所有人然後不屑一顧說”還是讓我來養她吧,我可以提供你們所說的所有條件.
idaw henay ku maydihay musakamu haw sa ku tapang,還有誰有話要說:會議主席大聲說道.
imahini, idaw kida tatama cilal sa namakayda i tabakiay a tumunaw tayni tu misuayaw tu katuuday, haymaw sa muculil idataw han kidkiden ku culil mahaymaw muculil
Ya haymaw nida muculil nu cacay a palawad mahida utiihay ku wayway muculil sadakadakay katukuh satu inuayawan nu tapang很慢,而且每挪一步,似乎都很堅難,很痛苦,終於,他挪到了主席台前,
nuayawan nidawawa tiding sa patahekal satulima mudawis tidawawaan yawaw hatu sa caaydaang ku tangah alaw han malalemed ku mata nu lusa
在小女孩的面前站直了身子,伸出了雙臂,小女孩緩緩的抬起了低垂很久的頭,眼中閃爍出驚喜的淚光.
Sakamu satu mutudu’ cinidasa u muwalaay takuwan sa tanutuwasa tatebutsa miabang tida tawan tu liel abibisatu kuheni他就是救我的人,”欣喜的叫了起來,同時縱身一躍,雙手抅住了這個男人的脖子,緊緊的擁抱著他,
mahida tiya makatuduhay, yabihid nida pacumud han I baluwan nida tatama angic sa tatusa matenes sasuadih satu ku mata masasuabibi tu atuyda tatama silusa matawa malalemed nu lusa ku bihid
Mahini naynayi kumusakamuay satedesanamin kidatademaw mahida pecicien ku hanhan naynayi matengi ku hanhan mabiyalaw ku hanhan nikaadihan utatengaay naming
此時,整個會議大廳裏鴉雀無聲,人們都屏住了呼吸驚訝的看著眼前發生的一切,當然!
Maadih namim ku ilimaay nidatatama atu lima usakatalawan aduka namatuduay a kakipa.
他們也清楚的看見遍布這個男人手上和臂上的可怕傷疤.
hatinitu tu sa tanutuwa sa ku tapang musakamu. “散會,大會主席大聲宣布.
tungus a cudad
u kamu nu Hulan sa u (正本)
banggu nu tangan
u kamu nu Hulan sa u (檔號)
pakadatengay akungku
idaw kidacacay atademaw musepi, masepinida tayda i sakatus atuksl nu luma'. 有一個人作了一個夢，夢中他來到一間二層樓的屋子. cumud sa tu sasaay ,maadih nida ku sacacacay a takal，進到第一層樓時，發現一張長長的大桌子， tepal nu takal idaw namin ku tademaw, itakal matunes nu lami',桌旁都坐著人，而桌子上擺滿了豐盛的佳餚， nika nayi kumakanayi可是沒有一個人能吃得到，
alaw han yaabala matina nu mapalaway,因為大家的手臂受到魔法師咒詛，
masumad namin patelek sa uciku cay kapiku,全都變成直的，手肘不能彎曲，
mabahl cinida maydih tapabaw amiadih.他好奇的上樓一看，malecad tu katuud ku tdwmaw同樣的也有一群人，
u ciku nu Lima malecad tu cay kalupiku, nika tanunamuh sanamin mukan.手肘也是不能彎曲，但是大家卻吃得興高彩烈. alawhan limanuheni kanahatu capatelek,原來每個人的手臂雖然不能伸直，misuayawy tu mahiniay masasuedap ku heni,但是因為對面的人彼此協助，
masasupadang paalatip, kiyu mukan namin tanunamuh sa 互相幫助夾菜餵食，結果大家吃得很盡興.
situngusay a tademaw
u kamu nu Hulan sa (承辦人)
pisupedan tu mihcaan
u kamu nu Hulan sa u (保存年限)
kulit
satangahan(主題):
kulit
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):顏色
nu Zipun(日語):色 (いろ)thumb|yadah ku kulit kina inpic.thumb|bangcalay a sasingalan, yadah ku kulit.
u canan ku kulit(kulit是什麼?)ː
lumeniay、salengcay、sumanahay、takuliway、landaway
pitu ku kaazihen nu tademaway a mata sa ku sitangahay.
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
wikipayke-顏色
wikopayke-顏色列表
telay
u kamu nu Hulan sa(電話)
landaway-ye-syen-cung (綠野仙蹤)
kakuniza:Sabak Tutuy 縮圖
kungku (情節概要)
這個故事的主題，是作家克里斯多夫·布克所提出的「旅行及回歸」，由於故事的版本眾多，本段以日本卡通「オズの魔法使い」為主要寫作版本. 桃樂絲第一次到奧持茲國，桃樂絲（Dorothy）在1889年與自己的叔叔亨利，嬸嬸艾姆和小狗托托一起生活在堪薩斯州的一個農場裡. 有一天，桃樂絲連同農場的房子一起，被龍捲風吹到了矮人的王國. 而落下的房子壓到了東國魔女，陽光使女巫消失.
uyni angangan a kungku, mutesekay ku tineng u misulitay ci Ke-li-s-tow-bu, Pu-ke ku patahkalay tu “miliwku atu pananukas” uyni a kungkuan yadah tu ku nisulitan tu mahiniay a cudad, uyni a ngatu nu Lipun a magga “オズの魔法使い” angangan a nisulit sa uyni a cudad. ci Taw-le-s saayaway tayza i Aw-te-ce a kanatal. Taw-le-s (Dorothy) i 1889 a mihcaan atu nu uzipaay tu a sinaama ci Heng-li, u sinawina ci Ay-mu atu tutuy a wacu ci Tuw-tuw mapulung mauzip i Kan-sa-s-cow labu cacay nu pipahabanan pipalumaan. u zumam a demiad, ci Taw-le-s pasu malecaday u pipahabanan pipalumaan mapulung ku luma’, malulud nu babiw tayzatu i apuyu’ay a tademaw Kow-wng a kanatal. mapenec tu niya maluyuhay a luma’ kya wali kanatal Di’tu a tatayna, mapacilal kya mapalaway a tatayna lawpes satu.
北國魔女和矮人們感謝了桃樂絲，並將東國魔女的銀鞋送給了她. 為了回到堪薩斯，北國魔女告訴桃樂絲必須去「翡翠城」找到奧茲國的魔法師來幫助她. 在通向翡翠城的鋪有黃色磚的路上，桃樂絲救了被吊在柱子上的稻草人，用一罐油讓鏽了的鐵皮人恢復活動，並且鼓勵懦弱的獅子和他們一起加入她與托托的行列前往翡翠城.
amis kanatal Di’tu a tatayna atu apuyu’ay a tademaw amin mikukay ci Taw-le-san, nu timulay kanatal Di’tu a tataynay a ging-kucu’ pabelien tu niza. asakatayza i Kan-sa-s, amis kanatal Di’tu a tatayna musakamu ci Taw-le-san kanca tayza i “Bey-cuy a niyazu’an” matepa ku Aw-ce a kanatal nu Mitizibangay a padangen cinizan. i pasayzaan i Bey-cuy a niyazu’ tunipasaksakan i zazan izaw ku takuliyaway a lingga, pauzipen ni Taw-le-s kya mapacai’tay i tektek a Lalami a tademaw, cacay linkung a simal u matai’aytu Tutang a tademaw musaungay tu, satu mipasaicelang tu mahumingan a lakedaw atu maladay tuhenian micumud ciniza atu ci Tu-tuan anikaput pasayza i Bey-cuy a niyazu’an.
稻草人想要一個大腦，鐵皮人想要一個心臟，而懦弱的獅子則是需要勇氣. 桃樂絲說服他們，讓他們相信，翡翠城魔法師可以幫助他們. 於是他們同桃樂絲一道開始了去往翡翠城的旅程. 經過重重險阻，他們到達了翡翠城，見到了魔法師.
Lalami a tademaw maydih tu cacay tabakiay a punu’, Tutang a tademaw maydih tu cacay a balucu’, ya mahumingay a lakedaw maydih tu icelang. masulul tu ni Taw-le-s ku heni, a palatatenga’en kuheni, Bey-cuy a niyazu’an ya Mitizibangay taneng mipadang tuhenian. uyzasatu mapulung maladay kuheni ci Taw-le-san malingatu tayza i Bey-cuy a niyazu’an tu piliwkuan a zazanan. micaliway tu mahicahicaay amatena’ nu katalawan, katukuh tu i Bey-cuy a niyazu’ ku heni, maazih tu kya Mitizibangay.
魔法師每次都以不同的形象出現. 在桃樂絲看來他是一個頭顱；而稻草人看到了一個漂亮的女人；鐵皮人看到了一頭飢餓的野獸；獅子則看到了一團火球. 魔法師答應幫助他們，但是條件是他們必須要殺死西國的惡女巫.
anu tahkal tu kya Mitizibangay masazuma tu ku wayway. i piazih ni Taw-le-s cinizaan u ukak tu nu tangah, maazih tu niya Lalami a tademaw ku cacay salunganay a tatayna, maazih tu ni Tutang a tademaw ku cacay mangalayay tu nu umahay aadupan, maazih tu niya lakedaw ku cacay samulmul sanay lamal a mali. mihang tu kya Mitizibangay mipadang tuhenian, nika u pisalunguc nu heni sa kanca patayen kya satip kanatal a makatalay mapalaway a tatayna.
他們克服了西國女巫設下的各種障礙，最後卻被西國女巫使用金帽的力量招喚來的長翅膀的猴子捉住了. 西國女巫騙走了桃樂絲的一隻銀鞋，生氣的桃樂絲將一壺水潑在了西國女巫身上，無意中殺死了西國女巫.
madungdung tuway nu heni ku canacanan a nipatena’an nu satip kanatal a mapalaway a tatayna, sazikuzay ya satip kanatalay mapalaway a tatayna miyung tu nu kim tupel a icelang miawaw miawza tu tanayu’ay sisapikpikay a ungay a mizakep. ya satip kanatala mapalaway a tatayna misakunga’ tu cacay ging-kucu’ ni Taw-le-s, mabalucu’ tu ci Taw-le-s ala tu cacay tiuy a namum cebus han tu i uzip niya satip kanatalay mapalaway a tatayna, nacaay pihaymaw mipatay tu tya satip kanatalay mapalaway a tatayna.
Un-ci kanatalay a tademaw amin zayhan maliyas tu kya satip kanatalay mapalaway a tatayna tu pisawacu’ mikuwan salipahak satu manamuh musalukyaw tu, satu mipadang pabaluhay misanga’ tu Lalami a tademaw atu Tutang a tademaw. manamuh kuheni ci Tutungan a tademaw, maydih ciniza taneng mala mikuwanay tuhenian. Tutang a tademaw misulul tuhenian, i pipadang ci Taw-le-san tayza i Kan-sa-s namahiza sa maedem tu ku kaidihan nu heni.
當桃樂絲和她的朋友們再一次見到奧茲國的魔法師時，魔法師卻試圖敷衍他們. 托托不小心弄倒了角落裡的屏風，發現奧茲國的魔法師只不過是一個很久以前乘著熱氣球來到這裡的奧馬哈人.
他給了稻草人用糠別針和針做成的大腦，給了鐵皮人一個填了鋸末用絲綢做成的心，和獅子一種勇氣的魔藥. 因為他們對於魔法師力量的信任，這些無用的物品真的給予了他們各自想要的東西.
yu ci Taw-le-s atu cabay niza muliyaw maazih kya Aw-ce kanatal nu Mitizibangay hawsa, Mitizibangay mitanam misatatenga’ay tuhenian. ci Tu-tu nacaay pihaymaw maluyuh tu kya i kalimucu’ay a salawa’, maazih kya Aw-ce kanatalay a Mitizibangay azihan uyza dada’ u sumamaday mikacaway tu akuti’ay bali a mali tayni itini u Aw-ma-ha a tademawan.
pabelien niza kya Lalami a tademaw nu tahahay sapimic a zinum atu nu zinumay nisanga’an masa u tabakiay a punu’, pabeli han ci Tutang a tademaw tu cacay matumesay nu nilutalutan a laslas au u lamaymay ku sapisanga’ tu balucu’, atu lakedaw u zumaay a talul Di’tu a sapaiyu. zayhan u heni sakay Mitizibangay palatateng’ tu icelang, uyni nayay a laheci a tuud tatenga’ paiya tuhenian tu sakaku tu kakadihan a tuud.
為了幫助桃樂絲和托托回家，魔法師意識到他們與他自己必須乘著新的氣球飛回去. 在最後一次出現在翡翠城人民的面前之後，他委託稻草人，憑藉大腦的力量，來代替他統治翡翠城. 然而桃樂絲為了抓回托托，沒能坐上熱氣球. 繩子斷了，魔法師獨自飛走了.
ci Taw-le-s uyza satu amisalunguc ci sapikpikay a ungay apipadang, u heni caay kapiladay cinizaan mubahe mitaliyuk tu likelikenan nu Aow-ce a kanatal. landaway ngingis a hitay musakamu tuhenian timul kanatal Di’tu a tatayna hakay taneng a mipadang tuhenian. ngay malecad kuheni tu Lalami a tademaw, Tutang a tademaw atu lakedaw maladay tu amiluwku, tayza i timul kanatal u kakitizaan nu Di’tu a tatayna.
在南國魔女的宮殿，他們受到了熱烈的歡迎. 女巫還告訴他們其實桃樂絲擁有能夠回家的力量. 原來桃樂絲穿的銀鞋就可以帶她到任何一個她想去的地方. 她含淚擁抱了她的朋友們，隨後他們被南國魔女用金帽的力量送回了他們各自的領地:
i luma’ nu timul kanatal niya Di’tu a tatayna, masakanamuhan kuheni. mapalaway a tatayna musakamu tuhenian, tateng’ izaw ku icelang ni Taw-le-s a taluma’. alaw nisakucuan ni Taw-le-s a ging kucu’ taneng ladayen ciniza tayza i cuwacuwa a kaydihan niza a kakitizaan. tunulusay sa ciniza miabibi tu cabay amin niza, kilul sa u heni u Timul kanatal Di’tu a tatayna u kim a tupel a icelang pataluma’ tuhenian tu kakunizan a sakauzipan a lala’.
稻草人去了翡翠城，鐵皮人去了西國（溫基國），獅子回到了森林. 金帽歸還給了長翅膀猴子的王，使得他們以後不再受咒語的約束. 桃樂絲和托托終於回到了堪薩斯，一家人喜悅的團聚了. 而銀鞋在她回家的飛行中丟失了. 桃樂絲第一次到奧持茲國, 桃樂絲無意中敲打著銀鞋，並念著想回到奧茲國，便到了奧茲國蒙比家. 不料蒙比竟欲將桃樂絲與吉布變成石像，兩人與南瓜少爺與木馬遂逃至翡翠國.
Lalami a tademaw tayza tu i Bey-cow-a niyazu’an, tutang a tademaw tayza tu i satip kanatal (Wn-ci-kanatal), lakedaw tayza tu i kilakilangan. panukas han tu ni Kim tupel ci tanayu’ay sapikpik a ungai Kow-wang, ngay anuayaw uheni acaay tu kakelec nu tima. Taw-le-s atu ci Tutu taluma’ tu i Kan-sa-s, lipahak satu mapulung ku cacay a luma’an. ya ging kucu’ i pibahelan niza a taluma’ mahedaw tu. ci Taw-le-s saayaway tayza i Aw-te-ce kanatal, nacaay pihaymaw matuktuk ni Taw-le-s kya ging kucu’, amaydih taluma’ i Aw-ce kanatal, katukuh satu i Aw-te-ce kanatal Mung-pi a luma’. caay ka zateng pala ba’tuen ni Mung-pi ci Taw-le-s atu ci Ci-pu. tatusaay aci Tamulak atu Mu-ma sakalamkam mulaliw tayza i Bey-cuy kanatal.
翡翠國由於金角的篡位，桃樂絲一行人與稻草人前往西國向鐵皮人求援，後來又至南國向南國魔女請益. 南國魔女講出奧茲大王取得王位的緣起，點出王位應還給奧茲大魔王的繼承人. 桃樂絲第一次到奧持茲國桃樂絲受到莫名的呼喚，在銀鞋的法力下， 來到車輪國，協助滴滴答答. 之後一行人受託至拿姆國救回伊部王子，而得罪了拿姆王.
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
thumb|Te-Sin mamalian nu pangciw
landaway-ye-syen-cung (綠野仙蹤)
kungku (情節概要)
Bey-cuy kanatal uyza u pialaw ni Kim-kalimucu’ ci Taw-le-s a tademawan amin atu ci Lalami a tademaw tayza i sapi kanatal amisalunguc papipadang ci Tutang a tademaw  zikuza tayza aca i timul kanatal maydih amihapinang ci Di’tu a tataynaan. timul kanatal Di’tu tatayna musakamu tu nikaala ni Aw-ce tu kala Kow-wang a kawaw. mituzu’ tu amala Kow-wang huntu panukasen tu ku micalukay a tademaw nu Aw-ce tabakiay a Mow-wang. ci Taw-le-s sayaway tayza i Aw-ce kanatal ci Taw-le-s sakaliyuhan amaawaaw, u icelang nu palaw ni Ging-kucu’ hawsa, tayza tu i Bihel kanatal, titi tata sa mipadang. zikuz ya katuuday a tademaw amin nipatudud tu Na-mu kanatal mapataluma’ tu ci I-pu wang-ce, palikut tu ci Na-mu-Kowangan.
Doraemon
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
weykipayke-哆啦A夢
kulukulu
kulukulu(竹滾球)
sakapet a tuud：ansi、auk
Doraemon
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
weykipayke-藤子·F·不二雄
kulukulu
kulukulu(竹滾球)
sakapet misanga：bakan、salusalus
Doraemon
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:nikulitan
kulukulu
kulukulu(竹滾球)
u culuk nu hican： ketunen ipuu’ nu awuk, manu bacu’ silumeniay, nikatatapal nu puu’i tiza 2. disdisen kiza puu’， masatalakaway salalamenengen. masanga tu.
landaway-ye-syen-cung (綠野仙蹤)
kungku (情節概要)
拿姆王欲報一箭之仇，意圖攻打翡翠國，他在白蘭地與卡夫的協助下，挖掘地道前進翡翠國. 奧茲瑪登基成女王，不願傷害拿姆王與拿姆人，為澈底解決拿姆王的私慾，反而讓拿姆王與大軍全數進入翡翠國.
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan. hina sakamu sa u Nabakuwan mamalian nu pangciw atu Te-Sin mamalian nu pangciw, mueneng i Nabukuwan, na i 2001 a mihcaan katukuh ayda.
landaway-ye-syen-cung (綠野仙蹤)
kungku (情節概要)
Na-mu Kow-wang mayzih amicuay, sibalucu’ amingaway tu Bey-cuy kanatal, i pipadang ni Pay-lan-ti atu ci Ka-bu i cinizaan, mikutkut tu i sasaay amisazazan sakatayza i Bey-cuy kanatal. mala Kow-wang tu ci Aw-ce-ma, acaay piduka ci Na-mu Kow-wangan atu ci Na-mu a tademawan, amahamin makaykic ku anub ni Na-mu Kow-wan, mangaleb ci Na-mu Kow-wan atu katuuday a hitay mahamin micumud tu Bey-cuy a kanatal.
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
siwkay
i nu ayaway sa u Te-Sin mamalian nu pangciw, wiza sa mimaliay tu pangciw atu leyciw sasiduma sananay a mamalian, i 2001 a mihcaan u cenhu nu Nabakuwan maydih misakawaw tu salatlatan nu mamicudaday, a i nu kucung a micudaday atu nu talakaway a micudaday taneng i tiza nipahecekan a dadademecan. sisa, misanga’ tu Te-Sin hananay a sapilatlatan, sisa sakay idaw tu nu babaluhayay a mamalian tu pangciw.
kulukulu
kulukulu(竹滾球)
ahicaen ku uzip：
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
siwkay
i tapiingan nu Te-Sin mamalian nu pangciw hanay atu makapabaw nu Meylun a sauwac, idaw ku kakititaan itaneng mimali ku binawlan atu masakaputay nu mimaliay. u sasainayay i Taywan nipatideng tu sapiecaw tu wawaitan tu mali i tapiingan tu mimalian.
kulukulu
kulukulu(竹滾球)
saayaway sa kuliten ku tusa a sulit ilala’. u zuma sa i teban sazikuzay pazengen ku sapikawa. siwantan tu ku batad. kau kulukulu ku sapakulu i teban nu tuud. kiya mahetik malakelaku tuud. iyadahay kuni kalakal sausin sa. katuuday nu tademaw sa makademecay. malcad u mi pawlinciway nu ayzaay.
u Te-Sin mamalian nu pangciw nu Nabakuwan
siwkay
i waiye a aadiahan inayay ku aenengan nau duma a lutulutukan i tida.
nikatinengan nu mamalian
aenengan i Hualien se Takubuwan a dadan sakacacay a banggu.
kawilian nu waiye: 320 yinci
santa nu waiye: 400 yinci
kawanan nu waiye: 320 yinci
taneng padeng tu masasidumaay a kadideng, skakacaay a papaacaan padeng.
namakayniay a nasulitan nasakamu atu matineng
Te-Sin mamalian kakuniza:Miku Kumud
pacudadan
u kamu nu Hulan sa (受文者)
Singaw
u sulit nu Hulam
茅圃部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Singaw. u kasalumaluma’ nu Singaw sa, 119 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 315 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 295 ku tademaw, pakalatu 94%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 20 ku tademaw, pakalatu 6%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 85%, Saysia(SaySiyat0 7%, Taluku(Truku) 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
pacudadan a demiad
u kamu nu Hulan sa u (發文日期)
duma nu duba'
u kamu nu Hulan sa u (速別)
saemic tu demiad
u kamu nu Hulan sa u (密等及解密條件或保密期限)
sapakilul
u kamu nu Hulan sa u (附件)
Sarad
thumb|Ji’an
u sulit nu Hulam
撒樂部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sarad. u kasalumaluma’ nu Sarad sa, 3,309 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 8,721 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 608 ku tademaw, pakalatu 7%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 8,113 ku tademaw, pakalatu 93%.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 5%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 0.5%.
u niyazu' nu Pangcah
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunan) u Tayan(Tayal) u Paywan(Pauwan) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
a cudad
u kamu nu Hulan sa (函稿(撒奇萊雅族語-公文書寫系統))
tungus nu ulic
u kamu nu Hulan sa u (主旨)
a cudad
banggu nu tangan(檔號)
pisupedan tu mihcaan(保存年限)
kakitizaan/ kakitidaan(地址)
situngusay a tademaw(承辦人)
telay(電話)
piyat tingami (電子信箱)
pacudadan (受文者)
pacudadan a demiad(發文日期)
saemic tu demiad (密等及解密條件或保密期限)
sapakilul (附件)
pasaheci (說明)
tungus a cudad (正本)
sapakunuy (副本) kakuniza:Sabak Nubu
pasaheci
u kamu nu Hulan sa u (說明)
sapakunuy
u kamu nu Hulan sa u (副本)
nipaluma-sankan
sankan
銳葉山柑
(俗名：毛瓣蝴蝶木、細葉風蝶木、烏殼仔、薄葉山柑、獨行千里)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Maysang Kalimud
縮圖|Maysang Kalimud (Yang Chun Kuang)楊傳廣 Maysang Kalimud (Yang Chun Kuang)楊傳廣thumb|C K Yang - Southern Campus 1960 crop
u siwkay niza
Yang Chun Kuang(1933 mihca 7 bulad 10 demiad－2007 mihca 1 bulad 27 demiad), ngangan nu Pangcah sa ci Maysang Kalimud. nalecuhan ciniza i Pusung Malan a niyazu'. maala niza ku Roma Kitakit Duba' bataan duba' ingpay (sakatusa  a laylay-kawlah). uyniyan sa u sakacacay nu Taywan (ROC) tu maalaay a duba' kawlah. namaala ku tatuzu' a laylay-kawlah. mangsiw tu Kitakit a nasulitan, sisa singangan tu ciniza u "Yacu Tieren" sananay. namala Kakelidan (Tumuk頭目) nu Malan niyuzu'. natayza lipuyin (立法院), ku lifaweiyun (立法委員) ciniza.
u sapuyaay a kakuniza
thumb|Yang Chuan-kwang 1960e thumb|Yang Chuan-kwang 1960d
u sulit nu Hulam
楊傳廣（阿美語：Maysang Kalimud，1933年7月10日－2007年1月27日）書寫系統制定前，楊本人慣以 Misun 拼寫其族名. . 生於日治台灣台東廳，為馬蘭部落的阿美族人. 父親楊博宗，母親楊玉蘭. 曾代表中華民國參加奧運十項全能競賽，獲1960年羅馬奧運會銀牌，這也是中華民國獲得的第一枚奧運獎牌. 他也是十項全能史上打破9000分的紀錄保持者，綽號「亞洲鐵人」. 獲時任總統蔣介石召見7次，是台灣體壇第一人. 在他得到奧運獎牌之後，馬蘭部落依其漢名之日語發音 tingko 設立了新的年齡階層「傳廣隊」（latingko），該階層至2005年時已昇任長老（isefi'ay）. 楊氏在2000年時曾經被馬蘭長老遴選擔任馬蘭本部落的頭目.
u sulit nu Amilika
Yang Chuan-kwang, or C.K. Yang (Amis: Maysang Kalimud, Chinese: 楊傳廣; pinyin: Yáng Chuánguǎng) (July 10, 1933 – January 27, 2007), was an Olympic decathlete from the Republic of China. Yang attended college at UCLA where he trained and competed with team mate and Olympian Rafer Johnson and was coached by Elvin C. Drake.
u sulit nu Lipun
楊 伝広 (よう でんこう、1933年7月10日 - 2007年1月27日)は、台湾・アミ族の元陸上競技選手. 台東県台東市出身. 「東洋の鉄人」といわれた十種競技の選手で、1960年ローマオリンピックの銀メダリストである. 1963年4月に世界記録も樹立している.
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:tademaw
u belbel
u palu’ nu da’dac palasepaten
u tungus nu tapuku- misanga’ay tu tuud a paudipay
u kawanan- u tuas atu misatahaway a pinacadan
u kawili ; sakaudip a paudipay
pahcekan ku awk i lala`
mahida u belbel
kapah mukawih tu bali muladay tu tuas
kakuniza:Miku Kumud
Shau Jing Teng
Shau Jing Teng(蕭敬騰)
thumb| mudadiw ci Shao Jing Teng
u siwkay niza
Shau Jing Teng(1987.3.30) ,tatama, u palway nu Taywan. nalecu' i Kalingku Fengpin. tabaki i Taybak. 2007 a mihca, tayza madademec ciniza ku mudadiway a demec. maala tu kawlah. 2008 a mihca, tahkal tu ku dadiw niza. 2011 a mihca, mapalaw tu iga ciniza.
u sapuyaay a kakuniza
thumb|2007 madademec ci Shau Jing Teng
u sulit nu Hulam
蕭敬騰（1987年3月30日－），為臺灣著名的華語流行音樂的男歌手，出生於花蓮縣豐濱鄉，生長在臺北艋舺，為家中排行最小的一個. 歌聲音腔渾厚高亢，唱腔豐富，演唱曲風豐富化. 原本在餐廳唱歌，在2007年因為參加台灣電視歌唱選秀節目第一屆《超級星光大道》的踢館單元，因其雄厚的歌唱實力以及獨特的個人風格而一戰成名. 2008年蕭敬騰與華納唱片公司簽定合約後到現在已經發了八張個人的音樂專輯，在臺灣、香港、中國大陸、澳門、星馬的這些地區都取得優秀的販賣成績，並且獲得音樂圈和媒體的好評價.
2011年蕭敬騰跨界出演電影《殺手歐陽盆栽》飾演男主角，並以此電影為第一作品得到第31屆香港電影金像獎「最佳新演員獎」，成為影歌雙棲的藝人. 2013年以《以愛之名》專輯獲得第24屆金曲獎「最佳國語男歌手獎」. 2015年成為第53屆中華民國十大傑出青年. 2017年，萬能科技大學觀光休閒系畢業.
u sulit nu Amilika
Jam Hsiao (traditional Chinese: 蕭敬騰; simplified Chinese: 萧敬腾; pinyin: Xiāo Jìngténg; Wade–Giles: Hsiao Ching-teng, born 30 March 1987) is a Taiwanese singer and actor. At the age of 17, while still in high school, he began working as a restaurant singer. In May 2007, Hsiao took part in the first season of China Television (CTV)'s star search show, One Million Star. He was a challenger on that show and instantly rose to fame with his wide vocal ranges and unique singing style. His diverse music genres and charisma quickly captured the attention of the Taiwanese media and music industry. He signed a contract with Warner Music Taiwan in 2008 and released his debut album, Jam Hsiao, in the same year.
aidangan
aidangan(公園)
kakuniza nu aidangan
u aidangan sapawsa tu binawlan pahanhanan atu nikauzip atu mibalakas, u mahizaay a kakitizaan ku aidangan:
1.u subal nu tusu(都市), paluma tu lutuk、kilang atu sinanumay a kakitizaan.
2.u kapulungan a subal i tusu, paitzeng tu sapisalama tu adiwawa, taneng mibalakas tu tademaw itiza.
3.macapi tu kilangkilangan atu lutuklutukan, bangcal kya aazihan. tinaku: aadupan a aidangan(動物園), nipaluma a aidangan, makaazihay a kakitizaan(風景區), kilangkilangan a sapibalakasan(森林遊樂區).
4.misimaw tu hekalan atu nazikuzan(遺跡). tinaku: kitatkit aidangan, kilangkilangan aidangan, umahumahan aidangan, sadipasan(海岸線) aidangan.
5.patizeng tu satangahan(主題) a aidangan.
saangangan nu aidangan
inuayaway a adiang, namakay Pose(波斯) kanatal(國). kya ayaway a sasahicaan sa, u sapamipana'(射箭) atu mikacaw tu subayu(馬), atu sapawsa tu tademaw anu maudad, taneng milimek(躲). uyniay a kakitizaan sabangcalan, sisa, maydih tayza ku binawlan, matenes tu, malecay tu ku aidang. iayaway a Loma(羅馬) kanatal, u ihekalay a kakitizaan, maydih ku Loma tademaw miundu, musasukamu, sakimad itiza. matenes tu, izawtu ku salisinay atu papayzaan(宗教), izawtu paazih tu ayamay. ayzaay a aidang sa, paluma' tu balu atu kilang. pawsa tu elun atu takal atu pahanhanay a dabek(休息亭). izawtu nu wawa mubalakasay a sasalamaan(玩具).
sasahicaan(功能)
tangen pabeli tu lahaday(自然的) a tatebanan(單位) tuud, taneng mibalakas ku binawlan atu adiwawa, simidimutay(潛在的) a icel malu teban nu tusu.
aidangan ni Kilayking(花蓮縣)
tabakiay a aidangan nu Kilayking sa, tinaku: Meilunsan aidangan(美崙山公園)、Zhongshan aidangan(中山公園)、Zhongliw aidangan(中琉公園)、Taluku kitakit aidangan(太魯閣國家公園)、Yushan kitatkit aidangan(玉山國家公園)
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-公園
Taywan Sakizaya putiput(台灣撒奇萊雅族協會) i Youtube-dadipasan nakulitan ni Yiyang Sayun-童年
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
kakuniza:kakitizaan kakuniza:2018-cacay kakuniza:kapahay sapacelilan
Tan-cya a tademaw
縮圖|tatayna nu heni
kakiliman
Tan-cya “ Ing a kamu, “ Tan” a sulit,”Aow ngiha, “ tan” daan6, kamuan zayhan malilid nu “cya” gaal ina a ngiha mala u dang6 “Ten” singangan aca tu Tan-hu Tan-hu, Tan-min, zuma ngangan Pay-suy-lang Se-cung Lung-hu, Ma-zen Lu-tin, Cyaw-zen, u palaluma’ay tu balunga’ micidekay nu mibutingay a binacadan, zayhan paymihcaan i nanum mauzip pangangan han aca nanumay ci-puzay a tademaw han.
Tan-cya a tademaw蜑家
蜑家（英語：Tanka，「蜑」字，粵音：「但」daan6，口語中因受「家」gaa1聲母同化作dang6「鄧」），又稱但戶、蛋家、蜑戶、蜑民，別名白水郎、蛇種、龍戶、馬人、盧亭、鮫人等，是一種以船為家的獨特漁民社羣，因常年水上漂泊而又被稱為水上的吉卜賽人.
nilaculan
縮圖|balunga' nu heni uyzay i balunga’ ku nikauzipi nu heni, u kuku’ nu heni atu i tukusay mauzip caay kalecad, masakinih u “ci-ti” han pangangan, s-ta-bu pangangan “Tin-hu” han. Tan-cya kalaluma’ han ku dudang, palazazan han ku bayu, mibuting ku kawaw, hatu “malikida nu nanum a kasuy” ku sakauzip, tacuwatuwa nayi’ ku nipanutek mauzip, angangan maliwliwah i Kwang-tung Bu-cyen Kwang-si, Hai-nan a kakitizaan, hungti a zidayan panutek mikawaw pakucumibu “hwang-ce” pilekec u Tan a binacadan zayhan caay ka i tukus u teked masazuma, kadihian kunikauzip, caay patatukusen mueneng, mizawis pasubana’ atu milihiza tu sapiseking, lacus ata tukusay a tademaw malaacawa, acaay pakucumibuen, nika kasazidayan a cen-bu pasubana’ tu nitatengilan a kawaw, Tan a binacadan caay pakala u “zumaay a binacadan” Hungti a zidayan yung-ce ayaway a mihcaan palasawaden i kucumibu ku pakuyuc, Kow-min cen-bu i 1934 a mihcaan mihapiw “pasatezep mizipa tu la’cusay a kawaw nu Tan a binacadan” anuayaw kasacenbu a ziday mahizatu micuzuh misumad tu nikauzip nu Tan-cya a binacadan.
u balakas ni baki- tabuyu'
u balakas ni baki- tabuyu'
Tan-cya a tademaw
nilaculan
由於他們生活在船艇上，他們的腳與生活在陸地上的人略有差別，被歧視稱為「曲蹄」，士大夫則雅稱之為「艇戶」. 蜑家以舟為室、以海為路、以漁為業，都是過「水流柴」的生活，到處漂泊，主要分布在廣東、福建、廣西、海南等區域，明代固定實行戶籍冊（黃冊）制度時蜑民因不住陸上而單獨成類，地位相當於賤民，被禁止上岸居住、接受教育和參加科舉，不能與岸上人家通婚，也不能編冊入戶，，但在歷朝官方教化議程裡，蜑民很少被認為是「異族」. 清朝在雍正初年消除蜑民的賤籍，國民政府在1934年發布《嚴禁壓迫蛋民惡習》，往後歷代政府也都一直有所推進改變蜑民社會地位.