cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Satefo
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 12 ku tademaw, pakalatu 8%.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 81%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 8%.
阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
nipaluma-sikeliw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p64
kakuniza:nipaluma
pabelian naku kisu tu cacay a subayu
anu caay kalewasay, kasadep ku balucu’ , yaan naca tepalay a tademaw manamuh tu, widasa namakay nilabunu balucu’ a nikaniketan.你若淡泊，若內心安靜，終究會得到身邊人的青睞，那是從心散發出來的氣質. katuud kunamicudaday mipalita: pahabay kaku takuwansa, maniket, sadikuday sa taluma’ tu, sadikuday balakisatu tanukubid sa tu.很多讀者會問：我培養自己，保持氣質，最終不還是要回歸家庭，最後免不了人老珠黃啊. ci yang-lan sakamusa tu cacay, kapah ku nipatukil nida: “idaw ku palitaay, utatayna matenes micuda, yadah kunipicuda, sadikuday sa taluma’iniyadu’,楊瀾說過的一段話，完美回答了這個問題：「有人會問，女孩子上那麼久的學、讀那麼多的書，最終不還是要回一座平凡的城， mikuli, siacawaw mibaca, malalungun tu acawaw mukelid tu wawaw, sakangeluansa? 打一份平凡的工，嫁作人婦，洗衣煮飯，相夫教子，何苦折騰? dateng sa kaku, hatiniay tu numita amuledu usakahica, kanahatu dadikuday madebay ikacalilaw, caytu pakaduduc, malecaday a kawaw, caykalecad ku balucu’, 我想，我們的堅持是為了，就算最終跌入繁瑣，洗盡鉛華，同樣的工作，卻有不一樣的心境， Malecaday a lauma’, cay kalecad ku labunuluma’ malecaday u mukilulay, cay kalecad ku azi. 同樣的家庭，卻有不一樣的情調，同樣的後代，卻有不一樣的素養. 」 Nikaudip kanca idaw ku cangbul, nika bihbihen ku ababuh nu dikuc, 生活一定會給你塵埃，但是你必須要拍拍身上的灰. tatayna, anu icuwacuwa kisu, mitanam tu canan a kawaw, sadikuday sa lawpes sa I mihmihcaan,u kakawaw namusa caay kaw sapibelin tu mihcaan a nikaydaan. 女人. 不論你身處何地，在經歷著什麼，最終都會在歲月中老去，你們要做的不是扭轉歲月痕跡， Widasa saicelang sa musikul tu wayway nu udip, paledu tu kapah, caypilunguc tu belabelad sananay, sisa leduhan manamuh maudip.而是一直努力保持自己的氣質，保持自己的優點，不求閃閃發光，至少得一直活得明媚. sakapah han malaudip, yumidadingu kisu sa, umaminay nu misu awayway sa, masinga naming i labu nu dadingu ya tusaay a mata.好好做自己，愛自己，當你照鏡子的時候，你的所有氣質，都藏在鏡子裡的那雙眼睛裡. liwan nu kaudip, maydih kaku lipahak tu kisu, manakatawal tu sayaway a balucu’ nu tatayna, yadahen ku lipahak, yadahen ku satumicek.餘生，願你做一個明媚開朗，不忘初心的女子，多一點快樂，多一分淡然.
Luiz Inácio Lula da Silva
Luiz Inácio Lula da Silva (路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦) thumb|Luiz Inácio Lula da Silva (路易斯·伊納西奧·魯拉·達席爾瓦) thumb|u hata nu Brazil
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1945 a mihcaan 10 bulad 27 demiad. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung, 總統) nu Brazil ayza sa ci Anthony Albanese, micakat a demiad sa i 2023 a mihcaan 1 bulad 1 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Brazil
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 2018.07.07-08
siwkay
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya, u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu. tina sapicudad a kawaw sa, tayza i Taynan atu Pingtung mibetik.
lacul
demiad：2018.07.07-07.08(sakaenem a demiad nu lipayan atu milipayan)
mukelihay a tademaw：Lou Cengsin atu acawana niza、ci Tumi atu acawana niza ci Keliw、Tumuk ci Kumud、ci Kala、ci Panay、ci Tuku 、ci Lisin、ci Kayang、ci Kuli、ci Balah、ci Mayaw Kilang atu laluma'an niza pulung sepat a tademaw、ci Tipua atu cabay niza ci Mongting，pulung sa 18 a tademaw.
tina culil nu sapibetik a kawaw sa, u inayi' ku kalisiw paaca. pakuniza mikelih. pizikucen tu sapibetikay a zikuc nu mibetikay, u zuma a tademaw sa, kasizikuc nu Sakizaya.
u kakalimaan a sulit：inayi' paacad tu kalisiw、kakuniza mikelih、kakuniza malingad tayza. paaca tu ku kakabian, kya pida sa, pabeli aca.
muculil a laylay：
2018.07.06(sakalima a demiad nu lipayan) kakuniza malingad.
2018.07.07(sakaenem a demaid nu lipayan) 15:00-17:00, Taynan, Silaya cidekay, Alicu dabek, mibetik atu mizizaw
2018.07.08(milipayan) i Pingtung lalangawan a subal
09:00-10:10 mihalhal atu mibetik
10:30-11:30 miazih tu palaw nu yincumincu lalangawan aidangan
*********************
2018 a mihcaan sapibetik a culil nu Lubas putiput：
1. 0113 Kalingku pangangan nu Sakizaya a kinin demiad mibetik ==>mahmintu
2. 0306 Kalingku nipuhpuhan tu ninel atu mapatayay ==>mahmintu
asu'
u kamu nu Hulam
asu' 好吃
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
3. 0504 Kalingku Nalalacanan mibetik tu Kabid ==>mahmintu
asu'
u kamu nu Hulam
a:su' 很好吃（表示強調語氣）
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
4. 0505 Sincu 12liyaw alipawnay a edil mibetik ==>mahmintu
5. 0519 Amilika Boston-Cian masasiket mibetik ==>mahmintu
atal
u kamu nu Hulam
atal　盛、裝水
asu'
u kamu nu Hulam
asu'ay1 好吃的
asu'ay2 營養的 thumb|asu'ay
asu'en 覺得好吃命令
caykaasu' 難吃
paasu'ay 講大話的
saasu'ay 最好吃的
siasu'ay 有好吃的
a:su'
a:su' ku heci nu apalu pahipuwan.
a:su' ku muwa mukan.
atal
u kamu nu Hulam
aatalan　盛飯、舀水的地方
amiatal　將要盛飯；將要舀水
asu'
asu'ay
matumes nu asu'ay.
atal
u kamu nu Hulam
maatal　被裝好
miatal　盛飯；舀水
asu'
caykaasu'
caykaasu' kina lami' a kanen.
atal
u kamu nu Hulam
niatalan　舀出來的
piatalan　盛飯、舀水的地方
asu'
saasu'ay
saasu'ay kanen nu maku a lami' sa u dungec nu uway.
siasu'ay
cayay ka yadah ku siasu'ay a lami' i kalahitayan.
atal
u kamu nu Hulam
saatal　盛飯、舀水的工具
atal
atal sa ci Kacaw sa u epah.
aatalan
aatalan tu hemay ku siuy.
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
6. 0616 Kalingku, Sakizaya atu Kabalan miketun tu mabalud a kining demiad ==>mahmintu
asu'
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinenganː
sapancahay (原住民族) kamu i calay-zazan a sukudad 原住民族語言線上詞典
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
7. 0707 Taynan ayaw nu likisi a kwuan Nake ciid a kwuan (台南 史前館南科分館)
9. 0708 Pingtung Yincumincu lalangawan aidangan Sakizaya a luma'(屏東 文化園區撒族傳統家屋)
atal
amiatal
amiatal kaku tu epah i tedus.
u kawaw a laylay nu Taywan subal amin saliwliw mibetik a kawaw 20180707
muculil a laylay：
10. 8 a bulad Kalingku malalikit misalisin atu mibetik(花蓮 豐年祭祭祀)
11. 0915 Kalingku ngangayaw 140 a mihcaan kining binawlan saungay mibuhat (花蓮 戰役140紀念開幕式)
12. 0922 Kalingku ngangayaw 140 a mihcaan kining binawlan saungay sapigankiway (花蓮 戰役140紀念學術研討會)
13. 0929 Kalingku atu Pusung Sakizaya atu Kabalan niyazu' patakus (花東 撒噶兩族部落報訊息)
14. 1006 Kalingku palamal (花蓮 火神祭)
15. 1013 Yilan Kabalan mibetik tu tuas atu palabang(宜蘭 噶瑪蘭族祭祀與交流)
16. 1020 Taoyuan palamal (桃園 火神祭)
17. 11 a bulad Sinpeise Kaytakelan mibetik tu tuas atu palabang(新北 凱達格蘭族祭祀與交流)
18. 11 a bulad Taypei 228 aidangan mibetik (台北 228公園)
19. 12 a bulad Taitung Puyuma malumanay a kakitizaan mibetik(台東 卑南遺址祭祀)
20. 12 a bulad Taitung i luma' ni Tipus mibetik(台東 潘慧敏家園祭祀)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
atal
atalen
atalen ku pidadum i tebun!
atalen ku hemay ni baki!
maatal
maatal tu nu heni ku lami'.
miatal
miatal kaku tu hemay nu babalaki.
halikan ci sawsawni miatal tu hemay.
niatalan
niatalan nu maku kina epah i tedus.
piatali
piatali tu hemay nu saydang!
saatal
u tepi ku saatal tu hemay.
saatal ku tepi tu hemay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinenganː
原住民族線上字詞典
kamu ni yiang-cen-nin
kakiliman
kamu ni yiang-cen-nin
ci yiang-cen-nin cacay lasubu ku mihcaan nida papelu i pay-ta dakakumu sat u micudaday “nikaudipan aku manamuh kaku t uke-siy, mukilul tu tatenga,cay cay palutatenga tu umituhu, ulisin nu taywan, cay palutatenga tu mahidaay. nika, ayda, maayahuya kaku, utademaw i sayaway, namakacuwa?
楊振寧一百歲在北大演講後對學生說:我一輩子崇尚科學，追求真理，不信佛、不信教、不迷信. 但是，現在，我有些猶豫了，人在最初始，到底是從那裡來的？
nilaculan
uaadupan, mucelakay atu cacan nu kitakit cuwacuwa idaw, cima ku mibulesakay tu sapaluma’? u paculilay tu hikuki makaadih tu pala’ itapuku minabaw, nayay ku daduducan, nayay ku pacangdayay, cima ku pasilacay aidaw hanku demiad idaw ku labi makakilul, cacay ku mihcaan kya sepat ku puu’ sumad sa?
alisalap
縮圖|alisalap 蜈蚣 alisalap 蜈蚣
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
utabaki nu tapuku nayay ku lilis, hacica ku tabaki, tatenga inayay ku laad haw?
動物、植物及世界萬物無處不在，誰撒的種子？宇航員看到地球是在空中飄浮，沒有依靠，沒有支撐，誰安排它晝夜輪回，一年四季穩定變換？宇宙大無邊，到底有多大，真的沒有界限嗎？
alisalap
alisalap u heci ku kaneng nuheni. alisalap yadah ku kitidaan nuheni makatukuh i Pai-ci-cun.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
mhida ucayay kaadih, cay katiyung, nayay ku laad nu mapalaway, misa tineng mitadas tu cacanan, misahicahica. ucana ku mahidaay? umisaleduay haw?
alisalap
masadumaay a ngangan (各種名稱)
nu Hulam:蜈蚣
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
我覺得好像有一個看不見，摸不著，法力無邊，神通廣大的力量在精心策劃，運籌帷幄. 它究竟是什麼？是玄學吧！
Slamaw
Slamaw
thumb|300x300px|Heping u sulit nu Hulam: 佳陽部落
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
ayda tina tulu amihcaan namalibung, anu pahusu tu malikalik, paydang han, mahida kasenun sananay, inayay tu, pacici sa mahicaay hakiya, u matingay tu cacanan caay paka sametek tu sasakamun,ucanan ku mahidaay? hica pahusu. Inayay ku matinengay musakamu palutatenga, pasu tapangtapng naming!
Slamaw
Slamaw
i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Slamaw. u kasalumaluma’ nu Slamaw sa, 148 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 271 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 199 ku tademaw, pakalatu 73%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
這次長達三年的新型冠狀病毒，一旦宣佈躺平，放開了，
Slamaw
Slamaw
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 72 ku tademaw, pakalatu 27%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
好像一夜之間，鋪天蓋地的陽風把人吹陽了，躲都躲不及，一個月時間，它又沒了，咄咄逼人的怪異，基本上所有的專家，都沒能解釋清楚，它是個什麼東西？怎麼傳播的. 沒有一個專家的話能讓人完全相信. 包括大神一級的院士！
Slamaw
Slamaw
u kasabinacadan, Tayal 69%, Bunun 4%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
nayay ku suni, mumul nayay ku adingu. cay pakabulad, malibung mahida umabahilay nu bali mamin ku cuwcuway mahida tu kalapiyad, hekal nu cang-cen. u kalamkam mulihaw naming ku tademaw, cacay bataan aukku, nu tademaw kasenun sa mulihaw.
Slamaw
Slamaw
u sulit nu Hulam: 梨山部落
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
來無聲，去無影. 一個月不到，新冠病毒似狂風暴雨雷鳴閃電一樣席捲大江南北，長城內外. 速度快的驚人，十多億人瞬間全陽了.
Slamaw
Slamaw
i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Slamaw. u kasalumaluma’ nu Slamaw sa, 287 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 705 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 334 ku tademaw, pakalatu 47%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
u aw-mi-ke-ciy? icuwan mudimut? Yaan paculil? Nayay ku paheciay musakamu, patucek tu sasakamun!
Slamaw
Slamaw
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 371 ku tademaw, pakalatu 53%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
katalawas sa idaw ku papinaay atademaw, cay kahida, mamin ku katuuday, pasuluma’ naming.
Slamaw
Slamaw
u kasabinacadan, Tayal 43%, Amis 3%, Bunun 1%, zumazuma 1%.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
anu caypa lilid mahicay hakiya atu acawaw mabi’ i kakabian, hang sa, kai sa.
Slamaw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
元旦過後，突然，羊去無蹤影. 奧密克戎呢？藏在何處？何時反撲？沒有人說的明白，道的清楚！更玄的是，有小部分人，就是不陽，全公司人陽了，全家都陽了，他不陽，最邪門的是和老公睡在同一張床上，老公陽了，她不陽.
alisalap
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】Chilopoda
u kungku ni Api Renged
u kungku ni Api Renged
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
河南老漢，全家6口人，5人陽，老漢燒火炒菜，送湯送水，在醫院陪病人，戴的口罩是9塊9一百隻的那種，他不陽. 沒有專家和醫生講明白是啥原因. 玄學吧！
alisalap
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【俗名】蜈蚣
u kungku ni Api Renged
u mapalaway nu Pangcah Lidaw niyazu'.
alisalap
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】alisalap
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
新冠病毒上身，陽者表現千奇百怪. 啥症狀都有. 吃藥湯也亂七八糟.
u kungku ni Api Renged
lacul
aw kaku satu, ci Api Renged ku ngangan nu maku.
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
u lumaluma’ palasul naming tu N95 asakilaway, u sapisiwduku, alaw han caayay naming kaw kapahay.
u babalaki han makakaedeb tu luma’ ubaki patayniay tu kakanen misiuduk ku baki cay kalesem miadih,ubaeketay audip anu nay I ku  caculimekan. Hican ku mahiniay!
每家備的N95，各種消毒水，對病毒來說，毫無作用.
老倆口關門閉戶，子孫送菜消毒不忍直視，該陽還是陽，
alisalap
udip (身體構造)
蜈蚣（Centipede）屬於多足類唇足綱，體型細長，每一段體節擁有一對足.
alisalap (Centipede) u yadahay ku kuku’ nu bilbil kuku' atekakay, sa tanayu’ sa ku udip, nu cacaya a batacan tusa ku kuku’.
蜈蚣又名百足蟲，但實際上足數不一，有少於20，也有超過300隻腳的.
alisalap han singangan naca’ tu cacay a lasubu nu kuku’ a cilekay, tatengan caay namin kalecad ku kuku’ nuheni, idaw ku mawadaay tu tusa a bataan a kukuan, idaw ku milakuyday tu tulu a lasubuan a kuku’.
除了一個例外種有96隻足，蜈蚣都擁有奇數對的腳，比如15對或17對，也因此，不存在擁有正好100隻腳的蜈蚣.
idaw ku masa dumaay a alisalapan siwa a bataan idaw ku enem a kuku’an, alisalap han idaw namin ku matatiwuyday a kakuku’an, tinakusa nu sabaw tu lima atu sabaw tu pitu a kakuku’an, sisa, inai ku matatungusay tu cacay a lasubuwan a kuku’an nu alisalap.
【眼晴】很多品種的蜈蚣沒有眼睛，但一些蜈蚣擁有單眼，而且這些單眼有時會聚集起來形成複眼，可是這些眼睛只能分辨亮暗，沒辦法看見真正的影像.
【mata】hatidaay tu nu alisalapan inai' ku mata, nika idaw ku alisalap nu masacacaya nu mata, nika nina cacaya a mataan alahican pulungen nuheni ku adidiay a mataan alaw masamata, nika ina mahiniay a mataan u takelalsa atu duu’d ku adihan, caay pakaadih tu tatengaay a aadihan.
picidekan (特徵)
蜈蚣的特徵是首節的附肢特化為一對毒爪（forcipule，蜈蚣特化過後能夠注射毒液的鉗狀前肢）.
picidekan nu alisalapsa u sayaway nu batacan i nu ayawan ku masaacawaay a sidukuay nu kuku’an (forcipule), kapicedekan nu alisalap taneng micucuk tu duku i ngangucudan nu ayawan a kuku'.
蜈蚣的體型有小至數毫米的地蜈蚣與石蜈蚣，也有大至約30公分的蜈蚣目蜈蚣，顏色通常是土褐色與棕色及紅色組合，視環境不同會有所變化.
udip nu alisalap idaw ku adidiay nu alisalap atu i ba’ba’ay a alisalap, idaw ku tabakiay makaala tu tuluay a bataan a kunfun nu alisalapan, kulit nu alisalap u lalaay a kulit atu celacelahan atu kalasumasumanahan a kulit, caay kalecad ku kakitidaan sisa caay kalecad ku kulit.
一些品種的蜈蚣的第一對腿有類似觸角的功能，但不像一般動物的觸角，它們的方向是向後的.
idaw ku mahicaay a alisalap nu sayaway a cepian mahida u ngawa a kuku', caay kahida nu dumaan a ngawa', misudikuday ku kuku' nuheni.
蜈蚣的頭部呈現圓或扁平狀，前端有一對觸角.
tangah nu alisalap makimulmul atu mata’pis, singawa' i tangah.
蜈蚣有一對用於咬與切割的顎（Mandible），以及兩對用於品嘗與操縱食物的小顎（Maxilla）.
idaw ku maha tusaay a sangucud atu sapiputun a laway (Mandible) nu alisalap, atu mala tusaay a sapitaneng atu sakan tu tuud a adidiay a sangucud (Maxilla).
第一對Maxilla包含小顎鬚，形成下唇.
saka cacay nu maha tusaay  “Malilla” adidiay a ngingis mala i sasaay a bilbilan.
第一段體節的附肢從身體往前延伸，覆蓋住口器的其餘部分，這對附肢的尾端是帶有毒腺的利爪，可以幫助蜈蚣麻痺或殺死獵物.
sayaway nu batacan a mikapiay a kuku' nama kayda i udip misatanayu’, matahap ku laway nu dumaan, nina mikapaiay a kuku’ nu sadikuday idaw ku dukuay a kuku’, taneng mipadang tu alisalap mikema atu mipatay tu aadupan a tuud.
蜈蚣有嗅感器：位於觸角的基部，包含一個盤狀結構以及一個被感覺細胞包圍的中央孔，能用來感應振動，甚至提供聽覺.
alisalap idaw ku cihek nuheni, itida i angangan nu ngawaw’, masasalaay ku kaku’ atu mahida u sipaw milawa' tu tebanay a buhung, taneng sapitiyung, atu sapitengilaw tu suni.
蜈蚣的身體包含15個以上的分節，除了從第一節延伸的顎足以及最後兩節沒有腳，剩餘每個節上有一對足.
udip nu alisalap mapulung sabaw tu lima a batacan, nu saka cacay a batacan nisatanayuan a laway atu sadikuday nu tasaay a babatac i nai’ ku kuku’, u babatacan idaw namin ku malaacaawaay nu tusaay a kukuan.
u kungku ni Api Renged
lacul
naw adada ku saka lingatu a mapalaway.
patayza a i misaydan nu ina, caay kangaay.
sisa, naitawya, izaw kya baki, ci Bisay Parata, patayzahan ni ina aku, amipuhpuh(除穢驅邪) isaw.
kadihien(可憐,憐憫) i tina wawa, caay kakemet(睡著) tu labi(晚上).
naitawya micumud kaku tu putiput nu mapalaway sa, maka enem ku mihca nu maku.
kangazah(捨不得) kaku tu cabay aku, sisa miliyas kaku, pahanhan kaku matenes. alaw miliyas tu kaku.
caay katenes, siwawatu kaku. siwawa satu kaku tu sasabaay a wawa sa.
mahizatu ku uzip nu maku, katukuh ayza.
u imeleng nu maku sa, masienaw ku uzip aku.
sikiptulay(厚重) a pada(棉被), caay tu kadungdung, sienaw tu ku uzip aku.
kanahantu(即使如此) isasa' nu cilal, maihza tu ku sienaw nu maku.
mahiniay sa, u saayaway ku teka' amala mapalaway a lalekalan(原因) nu maku.
mingaay atu payiyu niya mapalaway ni Bisay Palata.
sakamu sa ciniza, u lalebuhan(火之神) ku di'tu a ngangan nu maku. thumb|sidi'tu i lamal adada tuway kaku a lalekalan, kyu katuud ku di'tu midiput takuwan.
usakasa, siwawa aca tu kaku, amahica mamikuwan(擔任) tu mapalaway.
musabilitu kyami, miliyas aca kamu.
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
tina kungku namakay cudad ni Panay Mulu kakuniza:kungku kakuniza:mapalaway kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:2018-cacay
kamu ni yiang-cen-nin
nilaculan
duma kabiyalawan sa, idaw ku makapahay, malawpes ku talakaw nu idang, duma sa u imelang tu baluwang malawpes, katukuh ayda u mikingkiway caay pakatineng tu namahica, numahicaay ku mahiniay!
yu tayni sa mahida u baliyus, mumul sa naynay i ku luhab, palulaecis tu tademaw u cacacan, milimek sa i cuwaay hakiya. Mabiyalaw ku binawlan, u ising cay pakatepa, u mapalaway nu taywan mudakep tu dietu, icuwa ku laheci naynay i! numahicaay kumahiniay!
更玄的是，有人陽康後，高血壓沒有了，還有人陽康後，肺結節也消失了. 到目前為止，還沒有專家講明白這是為什麼？玄學吧！來時狂風暴雨，去時無影無蹤. 害人千奇百怪，隱藏不知西東. 百姓膽戰心驚，醫者捉摸不定. 和尚道士捉鬼，對月兩手成空！還是玄學吧！
anu mahida sa tatenga idaw ku mahiniaya haw? u iluiluc nu mita, mikingkiway namin, saiacelangen mikingkiw!nu hekal a pahelak tu tademaw yadah ku cayay katineng i kitakit, yadah henay ku nananaman tu mahiniay sakatulu atapuku!
一一大自然裡人類尚有很多未知的世界，科學知識無止境！
pakabit “ci yiang-ce-nin ubiyalaw nida malucek tu, cay paka sametek tu sasakamun, cay paka sametek musakamu tu kaudip nu tademaw, hatiniay tu nu lingatu nu maudipay, hica muulakuwit tu nu ayawayaw a tineng atu icelang, sisa u liwliw nu mita idaw ku cayay katineng   i acacanan, winisa umahicaay, hican capi ditek, idaw ku mahinaay nu misu asapaiadih haw atu sapatubeli haw?
附註:楊振寧的猶豫是對的，因為他不能解釋生命的奧秘，萬物和生命的源頭，不能解釋超越亙古的大能大力，無所不能的真神，這就是玄學，不可測度，你有這種洞視的眼光和答案嗎？
https://zh.wikipedia.org/zh-tw/ kakuniza:Uuy411110
Sauli Niinistö
thumb|Sauli Niinistö|alt=Sauli Niinistö.jpg thumb|u hata nu Finland|alt=Flag of Finland
Sauli Niinistö
alisalap
picidekan (特徵)
每對腳總是比它的前一對腳稍長，以確保它們不會在快速移動時互相碰撞.
Sauli Niinistö
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Finland ayza sa ci Sauli Niinistö, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 3 bulad 1 demiad.
babakahan nu balucu’
babakahan nu balucu’ 雜記
Sandra Mason
Sandra Mason (桑德拉·梅森) thumb|Sandra Mason (桑德拉·梅森) thumb|u hata nu Barbados
siwkay niza
tatayna a tademaw, nalecuhan ciniza i 1949 a mihcaan 1 bulad 17 demiad. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Barbados ayza sa ci Sandra Mason, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 11 bulad 30 demiad.
babakahan nu balucu’
sakatusa a kungku第二故事 kukay hannaku kisu winaysu kaku.謝謝你！我是你的媽媽 wawaaw hanikabalakiyaku misadakadakay apabeli‘ tu "kuydih" inasulit mahida namalpulungay  ku balucu‘ ita, matatulin ku puna widih nuwina caay henay kaputun.孩子我用盡一生詮釋了「愛」這個字就像曾經共用過的心跳，相連過的臍帶母親的愛從未斷線，
Sandra Mason
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:tatayna kakuniza:misingkiway kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Barbados
babakahan nu balucu’
你們小時候無論多大的雨，多黑的夜只要身邊有母親，就有膽量堅持到天明.
balakisatu, anu pinapina ku ngelu‘ hacica ku labades, anu idaw tu kuyna kapahay tu, adidi‘henay mabiyalaw tamuwan anu caay katalakaw.長大後，無論多少困難，多少艱辛有母親在的日子，就很安心，小時候總是擔心你們長不高中.
balaki satu ,aku tuwaca ku mabiyalaw tu lalabaen nu deniad matalaw anu mungangaw ku culil, aku wina nawlimecedan tu kaku, ahican naca malamitizinaay kaku a tademaw,
長大了，現在換我擔心你們被歲月折彎了腰，媽媽曾經也是個小女孩，為了你們變成了無所不能的超人，
nama hidatu kaku u lmecedan ayda sa mamn papacait ku ngelu lalum i bihid, sadep sananay a kaudip adidi ku likat.我曾經也是青春飛揚，如今臉上卻掛滿了滄桑，我總能讓平淡的日子閃閃發光，
samsay wina nu mihcaan, pakadiheku tu labunuluma‘.媽媽溫柔了歲月，溫暖了整個家
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
u siwkay ni Yi Kuwang Cung sasaydang
nalecuhan ciniza i 1928.10.21, mabelic逝世 ciniza i 2017.12.14. u uzip生命 sa 84 ku mihca. nalecuh ciniza i China Nanjing. pueneng定居 i Taywan Kaoshung. malasasaydang ciniza i tabakiaya a cacudadan. pasubana' ku Hulam a ulic atu kamu. yadah ku sulit niza.
babakahan nu balucu’
sausinina, pakayni nami sakat luma‘媽媽所有的精打細算，都是在為愛打算
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
u kawlah niza
thumb|Yu Guangzhong 20110527 YLSH 4
alisalap
picidekan (特徵)
nu malaacawaay nu kuku’an mikiayaw tu nu ayawan a kuku’ tu tanayu', kya kalamkam ku nuheni muculil sakacaay ka sasetul.
babakahan nu balucu’
kadihii abibin cunida, mahida u kapah nida tamiyan.願歲月寵愛她，一如她寵愛我們
Nikolai Denkov
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1962 a mihcaan 9 bulad 3 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu Bulgaria ayza sa ci Nikolai Denkov, micakat a demiad sa i 2023 a mihcaan 6 bulad 6 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Bulgaria
alisalap
picidekan (特徵)
sadikuday a kuku’ nuheni miki tanayu tu sayaway a kukuan nu tusay a bay ku tanayu.
alisalap nu sadikuday a batac idaw ku kikul, idaw ku tamenahan nuheni mutuwaw tu.
alisalap tada u ngawan ku sapiadup nuheni. batacan nu alisalap idaw ku mutuwa’ay tu atu hahanhannan.
牠們有一對馬氏管用來排泄廢物.
idaw aca ku tusaay a "ma-se-guan" (馬氏管) u tatai’an nuheni.
babakahan nu balucu’
anu tabaki ku kitakid 世界再大
alisalap
picidekan (特徵)
水分流失很快，所以需要潮濕的微棲息地以補充水分，比如土壤、落葉堆、石頭與腐木下等. 縮圖|u ti'kuk ni alisalap kalamkam malawpes ku namaka udipay a nanum, sisa manamuh i masengetay a kitidaan ku henin micunus tu nanum, tinaku sa i lala’lala’an, numa saupuay nu papah, baba’tuwan atu isasa nu malahulay a kilang.
duku (毒液)
Forcipule可以捕捉獵物、注射毒液，然而並不是蜈蚣真正的口器. 毒液從毒腺通過導管到達Forcipule的頂端.
"Forcipule" taneng miadup, cucukan tu duku, caay kaw tatengay nu alisalap a laway. ya duku namakayda ilabu milakuyd tu ngangucuhan katukuh i  “Forcipule” a tungduh.
nipaluma-luhbaw
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan: cryptotaenia japonica hassk
alisalap
duku (毒液)
蜈蚣的毒液類似蜂毒，會疼痛，但不會致命，而且大多數蜈蚣體形小，毒液量少.
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
ngatu cacay
i capi kalabian tu a tatukian, malayap aku ku nipalada'an nu kaput aku i Line tu ulic ni Yi-Kuwang-Cung saydang, u “minaluan a zateng” han kuyza ulic.
caay katanaya ku sulit kya ulic, asip hanaku, tansul saan matesuk ku balucu’ aku, saliyaliyaw han haca aku a misaasiasip, mahizateng aku ku wama, uyna atu niyazu’ nu maku, silusa’ sa ku mata nu maku, malalum sa ku balucu’. naw mahica saw? u mahiza aca a malecad ku balucu' nu tadetademaw a mailul tu kaka'ilulan nu niza a tademaw atu maanan kiya.
ngatu tusa
samizateng sa kaku, u hatiniay tu a tuas ni Yi sasaydang, caay haw pitulas a misulit tu ulic, papasadak saan haca tu baluhay a cudad. u tadamaanay tu ku ngangang atu ngiha’ niza, inayi’ tu ku mikakaay cinizaan sa kaku. anu micunus kita tu taneng nu niya, pacakan tu kabana' mitatild tu ulic nu mita u Sakizaya, papalawaten tu a miasip, minananam ku ulic ni Yi singsi, ta macepcep tu ku bana' atu taneng ni Yi sasaydang tu mamamamang, itiya bangcal ku nisulitan a ulic, u sanay ku pihizateng haca aku.
nipaluma-luhbaw
pasubana i cacudadan a lacul
u sapamat a ngangan: umbelliferae
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
ngatu tulu
na mahezek kaku malabi i paputal, pasa pacakayan ku lakat nu maku, micakay tu nu dadayaay a sinpun, u mamibelih sanay kaku, maazih aku ku sinpun ni Yi sasaydang, "miliyas tu ku miulicay ci Yi-Kuwang-Cung, maala ku 90ay mihecaan ku uzip." saan ku pasinpun. tu kabahal nuna kawaw, talabaheka, masumad ku balucu', tahalusa’ haca kaku, naw mahini kuna kawaw saw?
nipaluma-luhbaw
pasubana i cacudadan a lacul
u Amilika a ngangan: honewort, mitsuba
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
ngatu tulu
u kahemekan, u kasikazen a miulicay ci Yi sasaydang nu katuuday, mailul tu kita cinizaan. anu miliyaliyas tu ci Yi sasaydnag tuna hekal, kilami, caay piliyas ku taneng atu ulic niza i titanan tahadauc.
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha: ruhhbou
alisalap
duku (毒液)
duku nu alisalap mahida nu kaketi a duku, miadada, nika caay pipatay, hatidaay nu alisalap aadidi' namin ku udip, adidi ku duku.
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Tayan: x
Sejek: x
Paywan: la 'ruin& 'lighin
Taluku: x
Yuwatan: takiludun umanun lisav tu sanglav
Rukay: cimeamera
alisalap
duku (毒液)
萬一被咬時，最好的處理是清洗及消毒傷口，冰敷可以減輕局部的腫脹及疼痛，幾天後疼痛消失即痊癒.
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Kabalan: x
babakahan nu balucu’
mculcul tahekal sa cinida鼓勵你闖出去的是她
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Kanakanabu: x
Laaluwa: x
Saysia: x
Puyuma: x
u kazatengan a miulicay- Yi Kuwang Cung saydang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:ulic kakuniza:2018-cacay
babakahan nu balucu’
muhalhalay taluma‘ sa cinida期待你回來的也是她
imataay nuwina, ucayay kabalaki kita.媽媽的眼裡，我們是長不大的
imataay nu mita cayay kabalaki cinida我們的眼裡，她是不會老的
ukaydih nina mahda u bulabulatakan nubunac,媽媽的愛像璀璨銀河
mapacilu‘titaan sakapahay aayda,照亮了我們與最好的時代
tudawa taman pakabalaki,  nuwina yu masalimecedan henay misulit tu sabangcalay a sasulitan.
呵護我們長大，是媽媽用青春書寫過最美的詩
milunguc kau haymawen ,maydih kami pskayadah tuydih niyam願時光慢行，我們想多愛她一些
amana tu pihalhal, ayda sakamuen,請別再等了，就現在，對她說
"ina mangelu‘ tu kisuhaw"「媽媽，您辛苦了！」
"kukay. malawina aku"「謝謝你，做我的媽媽！」
alisalap
duku (毒液)
anu makala satu, sakapahay han mibanaw i sayaway atu misiwduku tu nikalatan, pakuli han tu miwada' tu nika lebawaw atu adada, pina a dimiad mahpectu ku lebawa hidasatu  mangay.
成年人被蜈蚣咬後，除了感到十分疼痛，可能會有嚴重腫脹、發抖、發燒與虛弱等症狀，不過不太可能致命.
Skikun
thumb|Pyanan|300x300px
alisalap
duku (毒液)
babalaki anu makalad nu alisalap, micidek ku adada’, malebawaw, mamilmil, sinicu, atu nai’ ku icelng nu udip, nika caay kapatay ku tademaw.
Skikun
Pyanan
u sulit nu Hulam: 四季部落
alisalap
duku (毒液)
蜈蚣咬傷對於小孩與有過敏反應的人更具威脅，過敏者可能產生過敏性休克.
anu makalad nu alisalap ku wawa atu makaway a tademaw micidek ku nika adada, makaway a tademaw alaw amasatedep ku hanhanan.
Skikun
Yilan sian Tatong sian Qalang Skikun
thumb|Datong
alisalap
duku (毒液)
即使是無毒的蜈蚣仍經常驚嚇到人，這是是因為牠們移動時同時動用大量的腳，而且牠們傾向於從暗中竄出，衝向人們的腳.
inai’ay nu duku a alisalap hina mapacekuk ku tademaw, u mahiniay yu muculil kunuheni sa yadah ku kuku’ nuheni muculil, nika hina i duu’day ku nuheni tahekal, pasayda i kuku’kuku'an nu tademaw.
duma (其他)
秘魯巨人蜈蚣是現存世界上最大的蜈蚣，老死長度可輕易接近30cm，最大紀錄更達到36cm，牠們食用蜥蜴、青蛙、鳥類、老鼠，甚至蝙蝠、囓齒動物與蜘蛛.
Skikun
Yilan sian Tatong sian Qalang Skikun
宜蘭縣大同鄉四季村位於蘭陽溪上游右岸及其支流四重溪之合流點東北方約半公里的山腹上，海拔約一千公尺，溪的右岸一帶為急傾斜地，沿溪有多處斷崖峭壁，是絕佳的天然屏障，社址之附近一帶，則為平坦之高台，居民慣以上、中、下部落來區分其居住位置；佔地面積966平方公里.
alisalap
duma (其他)
Mi-lu (秘魯) satabakiay nu alisalap inihenay henay i kitakitan u satabakiay nu alisalap, anu mapatay satu makaal tu tulu a bataan a kun-fun, satabakiay ni kilukan makaala’ tu talu a bataan idaw ku enem a kun-fun, mukanay tu kakitil, balaud, mabahelay a ayam, du’, atu pidaduki, singipenay a aadupan (pawalil)... atu kakatu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
thumb|alisalap kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Skikun
Yilan sian Tatong sian Qalang Skikun
本村之人口於大同鄉中僅次於寒溪村人口之村落（鄰數10戶數255人口924）. 四季村氣候四季分明，所產之桂竹筍翠綠長青，遠近馳名，整個部落均被桂竹環繞在內，顯得綠意盎然，朝氣蓬勃. 曾經有作家描述過四季村的一項特色就是男人長的俊俏挺拔，女人長的美豔動人，這全都是當地地理位置得天獨厚及氣候得宜所賜，外人見四季人都會認同這一個事實.
在四季與南山村之間有一高台（今四季平台-馬諾原），面積為150公頃，原為四季部落及碼崙部落的先民居住地，今為四季高冷蔬菜專業區，村民收入都來自於此.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Saw: x
nipaluma-lintusen, lintosen
lintusen, lintosen
thumb|lintusen 稜軸土人參
(俗名：台灣參、參草、櫨蘭、波世蘭、土高麗、土高麗參、東洋參)
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
upiz(綱)：木蘭綱 Eudicots
mata(目)：石竹目 Caryophyllales
nipaluma-luhbaw
u zuma a cidekay a kamu
Tau: x
nipaluma-lintusen, lintosen
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：土人參屬 Talinum
hicahicaay(種)：T. fruticosum
nipaluma-luhbaw
u sulit nu Hulam
山芹菜 sanqincay
nipaluma-lintusen, lintosen
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
作為一種綠葉蔬菜，棱軸土人參含有豐富的維生素A和C、鐵質和鈣質；但它所含有草酸濃度高，患有腎病、痛風，以及類風濕性關節炎的患者應避免食用.
nipaluma-luhbaw
saungay misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Cou
nipaluma-lintusen, lintosen
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
它被種植在西非，南亞，東南亞以及位於北美洲和南美洲的和暖地區. 在奈及利亞，棱軸土人參是其中一種最重要的綠葉蔬菜. 在巴西，它主要分布在帕拉州和亞馬遜並會沿著亞馬遜河岸邊生長.
nipaluma-luhbaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-lintusen, lintosen
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Talinum fruticosum ( common local name ನೆಲಬಸಳೆ - "Nela basale" in kannada ) is an herbaceous perennial plant that is native to Mexico, the Caribbean, West Africa, Central America, and much of South America. Common names include Ceylon spinach, waterleaf, cariru, Gbure, Surinam purslane, Philippine spinach, Florida spinach, potherb fameflower, Lagos bologi, and sweetheart. It is widely grown in tropical regions as a leaf vegetable.
nipaluma-luhbaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p36
nipaluma-lintusen, lintosen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-luhbaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
花序數位典藏國家型科技計畫/應用服務分項計畫
nipaluma-lintusen, lintosen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p243
nipaluma-luhbaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-lintusen, lintosen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Talinum triangulare, new host of Ralstonia solanacearum in the Brazilian Amazon
EcoPort
Online Nigeria
kakuniza:nipaluma
nipaluma-luhbaw nu sa'wac
u sulit nu Hulam
日本金粉蕨 pteridaceae
Skikun
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
nipaluma-luhbaw nu sa'wac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Skikun
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
nipaluma-luhbaw nu sa'wac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p51
kakuniza:nipaluma
Skikun
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
u kuwaku hananay nika idawan
pacamul han tu mangesisay likat hatu lamal amaycuhcuh. kasumamadan sa u nikadihan sa itida saan i kitakitay icuwacuwaay a niyadu nu yincumin hananay, imahida sa nu Amuhuwaay a yicumin a binacadan sa inuayawan tu matineng mikuwaku maytabaku matenes tuku nikahida a nina.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
kakiliman
縮圖|ayzaay a Nabakuwan (花蓮) i Nabakuwan naayaway a kakitidaan i kilay nu buyu' i enal tu nu makasasay a kakitidaan nu i diniya maudip nu tademaw, u sakalimulakiy itini kina niyanu' i naayaw simuenenga tu itiniya. caay kakatuud ku muenengan tina adidi'ay a niyadu'an. nayi kumatinengay yu mahidahen u kapawanan tu nu katuuday nu tademaw tu naayaw kina niyadu' tu cisiwsiwan han ku ngangan, u ci siwsiwan  sasaepian nu taniay midang kina a i dangan i Nabakuwan nu satipay kina niyadu'. masatedepay ku buyu' i tini sasaepian nu tademaw kina' kasiwsiwan a niyadu', micapi tu kilay abuyu'an, makaamis sa tu u katanka a niyadu' ayda han tu sa malapahikukian tu nu hitay ida, i sadipan sa tu u cisiwsiwan a niyadu', sawali u taypinyang saka timulan u kalawlawan nu cidungecay a kakididaan makatip u buyu' nu kilay. u kilay a enal nu buyu' tu makasasay nu buyu' cisiwsiwwan a niyadu', kina niyadu' idaw ku caculilan atu cascas idaw ku aadupan tu ungay. kiwmah. micekul. aca ku litep. salunga sa mamahel ku litep, i saamisan maadih tu ku pahikukian nu hitay anu mibahel, tu ku pahikukian nu hitay anu mubahel tu ku hikuki nu hitay sa. tanestesay kuni pibahelan nu hikuki miyadih u samicekul tu i pabaway nu ladem sabangcalay sa ku takubuan, atu niyadu' nu cisiwsiwwan hananay a kitidaan, kuynian nu hekal.
u kuwaku hananay nika idawan
u kuwakuhananay a cacuhcuhan nipidikecan nu lima sa mahiniyay a nipitabaku sa, nau sayaway a nikaahihan. imahida sa mitabaku ku tademaw sa caay kacacay kunikasaduma, idawaca ku nikemkem hananay atu nu cihekay a nipitabaku (SNUFF).
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
iniw tu ku Sakizaya a tademaw
yu mahida i sumamat idaw aca ku kamu nu babalaki tu sasakamuan i niyadu'. yu sumama henay nu talukuk a niyadu' kunian anu idaw ku sasakamuan tu kina kawaw tu kamua sa namakayni i nu sumamadan a ziday kya a siwatan malucek. kyu a musakamu  aca tu kawaw nu sakidaya atu taluku' yu mahida henay sa u masasuabaay kina tusay nu binacadan. tu nikaudip' nuheni amin. cayay kalecad aca ku nikaudup masasutabal tu tangah kuheni madademec tu nikalais. pinaay tu a mihecaan hakiya icelangn aca ku sakidaya madademec tu talukuk caay katalaw sisa malimad tu ku taluku tatacuwa i dumaan nu buyu' misabaluhay muenen misabaluhay kuheni i dumaan nu niyadu' muenen, mala nu sakidaya tu kina niyadu’ay kuwni a kakididan. nika nadikudan u dumaay a tademaw mikilihida tu kina niyadu'an i dini muenen katu satu kutademaw.
liwliw nu hekal
tuynian a niyadu' malatulu' saka cacay cupuan u cacay ci tadugnan atu siwsiwwan inatuluay a niyadu'. cacay ku Lided u mawaswasay tu a niyadu' u Katangka hananay a niyadu', namahid u nakatangka maala nu pahikukian babahelan nu hikuki nu hitay manay mawaswas satu kinakatangka' nautabakiay a sakidaya a niyadu' hidasatu malaliwasak tatacuwa tu muenen lawpes satu ku tademaw kasadiman.
u kuwaku hananay nika idawan
u nipitabaku nu sakasiduma sa namakay i Oucw 16 seci nudikudan sa miladlad tuway katukuh i cuwacuwa nu kitaki. masasiduma kucaay kalecad nu nikaudipan sa masasiduma tuku nipisangaan nu kuwaku, nikahiniyan a nipitabaku sa katukuh i 19 seci hakya, niludludan tu papah nu tabaku (cigrette) manina’ tuku katuuday sucad saan.
Hun Sen
Hun Sen (洪森) thumb|Hun Sen (洪森) thumb|u hata nu Cambodia
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
liwliw nu hekal
Katangka atu Kadusan u mabiyaway kina sakidaya atu taluku a niyadu' nika nanutawya kinatatusaay a niyadu' masasungaay sa masacacapi tu mihmihcaan hanikatngasa nikalaliwasak tacuwacuwa tu nuneng nai'saca kinakataka. kasatimmam sa i nasakul hananay naayaway naucupu ku ngangan i naniyadu' caykapawan ku naayaway a babalaki tinacupuan a niyadu'.
hung -i saydan sapabalucu’ a limaay a kamu
hung -i saydan sapabalucu’ a limaay a kamu弘一法師渡了五句話： maminnay akawaw anu maydih kisu amikawa, kanahatu caay pakapulu' kisu 1.凡是你想控制的，其實都控制了你， anu nayi ku kaydihan isu, udemiad nu misunamin.當你什麼都不要的時候，天地都是你的. malikeluh apatadah sa, miliyas sa mapatadah tu2.遇見是因爲有債要還了，離開是因爲還清了， nuayawan anu nayi ku tadah, ayda nikaudipab caay kasasuadih.前世不欠，今生不見； ayda masasuadih,idaw ku tadah.今生相見，定有虧欠. pasasuadih nu nababalaki kiyu imaluyaluya atademaw masasuadih kita 緣起我在人羣中看見你， hatida tu malaliyas tu maadih aku I katuuday kisu 緣散我看見你在人羣中. anu idaw ku kaydih aku paydang han ku balucu'.如若流年有愛就心隨花開， anu mumul tu kutademaw mabasawtu ku uciya aiheku han如若人走茶涼就守心自暖. manakatalaw nayaytu .umalawpesay nu misu caay kaw nu misu.3.不要害怕失去，你所失去的本來就不屬於你， manakatalaw maduka umuppulacay tisuwan ubabinkiwan uyda.也不要害怕傷害，能傷害你的都是你的劫數，ukapah tulu  malebet alihaw han kupiadih munabaway i ladem繁華三千，看淡即是浮雲. u sinpay nu tangah ,anu mabuhat tu ukapahay tu ademiad.煩惱無數，想開就是晴天. Akymalakuwit tu kukapahay u saetim haw ,akay malaliw ku mikawaay tu kawa hida han ku pidateng. 4.你以爲你錯過了是遺憾，其實可能是躲過一劫， amna kaanub caay kaw naynayi’, amana ka talaw ,atada naynayi tu haw. 別貪心你不可能什麼都擁有，也別灰心，你不可能什麼都沒有. ukaydihan cayay kadih ,masa payawan han tu.所願所不願，不如心甘情願. nikaala cayay kaala, mahica pacici han muwala.所得所不得，不如心安理得. palutatenga kisu, dumaakawaw sa anu caay pabii nu paudipay sa caay tu pakaala, widasa musikulay tisuwa. 5.你信不信，有些事上天讓你做不成，那是在保護你. amana kasilahud amana kabalucu’, ucacanan nu paudipay masausi tu nu paudipay. 別抱怨別生氣，世間萬物都是有定數的， datengen umaalay akay caay kaw kapahay ,umalawpesay akay caay kaw laecusay. 記住得到未必是福，失去未必是禍， nukaudip idaw ku panan, saudip sapacuna人生各有渡口，各有各舟， painin nu nababalaki caykaw mabihbih, anuhicahican caay kalalikeluh有緣躲不開，無緣碰不到， nisepian masaupu, hatidatu anusa ku paudipay malaliwasak tu.緣起則聚，緣盡則散.
Hun Sen
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1952 a mihcaan 8 bulad 5 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu Cambodia ayza sa ci Hun Sen, micakat a demiad sa i 1998 a mihcaan 11 bulad 30 demiad.
u kuwaku hananay nika idawan
u kuwaku hananay sa nu hekalay nipipilian masatanayaay a tudem, masatabaki ku tangah, nutebanan sa sipibuhangen masacuhcuhan nu mamitabaku, ya tabakiyay a tatangahan sa buhangen aca, u salaculan tu papah nu tabaku. kanahatu madayum a sangaan sa, nika u sasahaminaw a maytuduh tu tatabakuan, sisa ya sasangaan a tudem nu kuwawak sa nipilian tu sakapahay. maadihay i demidemiad cacuhcuhan a kuwaku ya belus hananay ku sakapahay.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
ni Ikyu a babalaki na kungkuan
i ci siwsiwwan kina niyadu' idaw aca ku sapakungku tu kungku nu cisiwsiwwan anu masaupu' tu kubabaki atu sikawaw ku niyadu' mapapakungku aca ku heni tina kasiwsiwan a kawawan yusumamadan pakungku asa ku babalaki tina niyaduan u mahida hen makadadeng aca tu nu naayaway a kungku nu niyadu cikasiwsiwan. caay henay kalima' hani katukuh ida i tini kuni kaudip sa kalaluman sa sakalimulakan u laliyas kasaupu idaw ku cacay kietulay idih atu namuh tawa mabalucu sakadihian san ku siwsiwwan a niyadu'.
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
naayawan, sakamu sa ku di’tu nu tapuku, amana kanca pitaungi tu ipabaway atu kakawsan, uyzasa makatawal tu ku binawlan, sikaynah tu nu ipabaway, namahiza paudadan tu, mabalad tu ku sauwac, tumuk mililit tu niza ku binawlan a milaliw tayza i buyu’.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
ni Ikyu a babalaki na kungkuan
sikungku aca kina kasiwsiwwan yu sumamad hen idaw kya cacay a babalaki "ci Ikyu" han ku ngangan nida. u malukay ku kawaw, manamuh tabuyu' maluk atu miadup', misahicahica tu misakakawaw pahanhan sa tu kanca musiwsiw. yasiwsiw nida caay kalecad micidek aca ku nipisiwsiw nida mahida namakada' i sasawacan nu buyu' ku siludihang apek sa tengilan micidek aca ku siwsiw ida nayay ku makakilulay nu taw tuni siwsiw ida i niyadu' nu binacadan ci Ikyu a babalaki anu misakakawaw tu kanca musiwsiw tuway. hakiya muculi misiwsiw. mueneng misiwsiw. maluk musiwsiw tu. mabi musiwsiw tu. hakiya musepi' musiwsiw tu adada'ay anu piadupan sa lacus musiwsiw, sakatawaan saca kya babalaki. ya udip nida talakaw. tabaki. u tatengaay nu sakidayaay a udip nu sakidaya, kapah aca sakay tademaw i niyadu anu idaw ku niadupan sa pawada' aca pakan tu kakanan tu niyadu'ay nu binawlan, sisa u niyadu' nu binacadan pangangan han tu kina niyadu' tu ci siwsiwan han namakayni kuni panganga kiyu ci siwsiwan.
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
sakamu sa ku tumuk “kawiza kami sakapahay a sapatudud sa tatama atu tatayna, kiya makelah ku balad”, namilunguc tu maydihay nu cima, pazeng hatu i satapes kuhni atu sapatudud pulung hatu sipialul i balad.
namahiza tatiku tu balad kya satapes, mabiyalaw ku katuuday. u sakalawpes nu tademaw ku sasasuayawan, u tademaw amin atu tumuk sa sikatawid a malalum, miyazih amin ku katuuday tu nika biyalaw ni tumuk cayay pangiha’, matatakec tu ku tatayna amin muwangic.
u kuwaku hananay nika idawan
kakuniza:Buting Nukay
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
iyu nayi’ heney ku wantan nu tumuk sa, cayay pangihangiha’ aca ci Dawa tayza i satapes. ku wawana ni tumuk ci Dawa, i balucuay nu binawlan a wawana, nanilecuhan sa u kakanamuhan nu katuuday. cayay ku bangcal niza a cecay, taniktik sasipunu’ay ci Dawa, tadimtim kakanamuhan naca. mahiza u bangcalay a adipapang, tacuwacuwa mubahel a palakelak tu balu i cuwacuwa, u ni tayzaan niza panihiw amin a limulak. nabalaki satu ci Dawa sangalepen ku tanestes, macunus ku nikasakaying atu nikabancal niza a wayway.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
u nikaudip niya babalaki ci Ikyu
tabuyu' maudip nika kinacacacay tasasa niyadih tu lalumaan atu cabay. pinaay tu mihecaan ku enen idida tinabuyu'an maudip nida. tabuyu' hansa u tatadaan nu tademaw muculil mikayakay sakatanektek nu udipita yinabuyu' itini i kilil han "ci Ikyu" ababalaki naidida nu enen sisa panganga han kaybukyu' tu "ci Ikyu" a buyu’ mahini ku nipanganga tu kasiwsiwwan masiw "ci Ikyu" a babalaki sa siwsiwwan han kinaniyaku’ u sapakungkuan nu niyadu’.
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
namahiza tansul miladay ku wawama ci Namuh, tatusa pasasiketen tu ku sabaway a taludu’, mihaymaw pasayza i binawlan a mikawih. anilalum masamata ku binawlan, madihi amin takec panukas tiza wawana, kinatudung sa kiya satapes a miliyas tayza i labuway a nanum. naniliyasan nu tatusaay sa mabatad tu, masakatawidan masatezep ku udad, muwangic tu ku katuuday. patusuz tu kuhni i tasutasunan, lusa’, udad, u lalum nu heni macamul tunu nazatengana amin.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
u niyadu' atu Ikuy babalakiay mananamay
kina kungku ayda nanutaya tu ku  sapatengi tu nakungkuan katukuh ayda pinay tu hakiya a mihecaan ku zitiy nu tademaw maydih paayaw ayda' tu misulitay tu nikatinengan, sisa misulid tu kawaw nu sasulitan tu kungku nu kasiwsiwwan patineng tina niyadu’an tu naayaway nu kasumamadan tu nikaudip nu babalaki.
kina siwsiwan nayi ku matinengay, u caay kasikul a niyadu' sisa caay katinengi nu dumaay a tademaw ayda henay sa, u a idangan tu nu katuuday tu ku tayniay midang i pabaw nu buyu', maadih ku nabakuwan atu bayu nu cikep u sakapahay a kakitidan muenen kina kakididan anu mikayaka patinen tu kasikungku kina buyuan. pakatineng tu tademaw tina niyadu‘an nu siwsiwway ya babalaki ci Ikiu hananay tida masiwsiwway ci nida. sisa pangangan hatu ci siwsiwwan han kinamiyadu' u dadatengan tu idih tina babalakian anu idaw ku balucu madih misulid minanam tu kawaw nu laylay sabalucu' han tu misaicelang.
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
midungus tu nikalawpes niya tatusaay, makazih amin ku katuuday tu kanamuhan nuheni a wawana, sazikuzay nama tapuku izaw ku bangcalay a tawa tu saayaway a likat, mahiza sakalikat nu sakuayaw tu i zikuzay a nikauzip nu sakizayaay.