cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
cacay kulabi sika lawpes nu nyadu
ya makala tu 172 ka katuud pasu tatayna”
pihinangan nu binacadan
mamin palaliu tu wadiw papi hinang sa, ma tatengil tu kulabu nuluma’ anuhican kusapi laliu milimek tunipi patay nina hulam, kya acaay ka lekep mapatay ku binawlan nu takubuwan, mamin satu matatengil umeduk tu milaliu, tucila satu inaynay’tu kui
mi tapalay, “tacuwa tu” kya binawlan nu takubuwan a tademaw, kai naynay’ kuma adihay samin ku biyawbiyawan nu nyadu’.
“hang, aican caaypilaliu nu maudipay patudu’an tu kuwang.”
Rick Adelman
Rick Adelman (里克•阿德爾曼)
1 bulad 16 demiad, 1946 a mihca, Rick Adelman, miunduay.
Donald L. Adamse nalecuhan i Lynwood, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.
Rick Adelman i 1968 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 79, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:mimaliay
Leon Benbow
7 bulad 23 demiad, 1950 a mihca, Leon Benbow, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Ricky Blanton
Ricky Blanton
4 bulad 21 demiad, 1966 a mihca, Ricky Blanton, miunduay.
izaw tu ku nidademec
(u kamu nu Hulam sa: 競爭力的原因)
petun ngangan nu Rukay-Kadhangilae
ngangan
Kadhangilae (nu Rukay-wutay)
u siwkay(介紹) nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama izaw 63, tatayna izaw 63. namakay Ranchanruy sa, tatama izaw 2130, tatayna izaw 1745, petun izaw 427, ngasaw inayi'. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan(根源) nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
pancahay (原住民族委員會)-sapancahay (原住民族) naayaway a ngangan pacudadan-sapancahay (原住民族) ngangan nu tademaw, dengtal Cen-ce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayuancumincuay a cun-sin原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Lebanon
thumb|u hata nu Lebanon (黎巴嫩)|alt=Flag of Lebanon.svg
Lebanon (黎巴嫩)
u Lebanon (黎巴嫩) sa ilabu nu Asia, itiza i 33 50 N, 35 50 E,
u ahebal nu lala’ mapulung sa 10,400 km2
u ahebal nu lala'ay sa 10,230 km 2, u ahebal nu nanumay sa 170 km2
hamin nu tademaw sa 6,237,738.
kakalukan umah sa 63.30%, kilakilangan umah sa 13.40%, zumaay henay umah sa 23.30%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Beirut.
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 22 bulad 11 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michel Aoun (Misiyeel．Awen 米歇爾·奧恩), 1933 a mihca 9 a bulad 30 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Lebanon (黎巴嫩) ayza, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 10 bulad 31 demiad.
kakitizaan (地理)
Lebanon u nu masaupuanay a kanatal, mapangangan i hekal sa u Lebanon han i kitaki, u eneng sa i Ya-cuo kalanutipan micapi tu  nutimulan (Si-ya), i tukus nu walianay a sadipasan nu Ticung-hay, u nina sa sakay nu Cungtung a nikasa kanatal. sawalian kalaamisan sa macacapi tu ya Sili-ya a kanatal, u sakaytimul atu ya Ise’liye/ Pale-setan malbiyaw, nutipan sa mililis tu Ticung-hay. sakay nu laylayay a masakiketay nu kalalacalan u nu Ciwlu a kiwkay sikangaay, itini i Cung-tung a kenis caayay ka hacica nu kaidaw nu kapulungan nu kanatal sa, u saadidingay a mapacamul nu Amuhuwanay a kanatal kasahida. i labu nu kanatal sa idaw ku nu sakay tademaway a nisubelitan a nalimaanay a tuse, atu sakasingangan i kitakitay a tuudtuud nu zaysan, u sakay tenesay a mihcaan sa idaw ku lima a malebut i likisi mapadih, i nu sapaidang a sasikawaw sa u laluunge aca nu labang.
(u kamu nu Hulam sa: 黎巴嫩共和國， 通稱黎巴嫩，位於亞洲西南部（西亞）、地中海東岸，習慣上歸屬於中東國家. 東北部與敘利亞接壤，南部與以色列/巴勒斯坦為鄰，西瀕地中海. 黎巴嫩歷史上與基督教關係密切，是中東地區為數不多的共和國和西化的國家之一. 境內有人類最早一批城市與世界遺產，最古老者有5,000多年的歷史，在旅遊業中相當著名. )
sakay lekal nu nakamuwan(語源)
i na Lebanon a nipangangan sa sikayda i nu kitidaanay nu kanatal ya buyu nu Lebanon. “Lebanon ) a ngangan sa namakay nu ya San-huyini-ci a kamun masalamitay nu sulit sa; l-b-n, ya imi sa u salengacay sananay, mzhidz u nikasalengacan niya buyu nu Lebanon tamelac sa ku sulda i tatungduh nu tungu a sakasingangan.
(u kamu nu Hulam sa: 黎巴嫩國名源自境內的黎巴嫩山. 「黎巴嫩」之名源於閃語族腓尼基語字根：l-b-n，意思是白色，似乎是從黎巴嫩山白雪皚皚的頂峰得名. )
likisi (歷史)
kalumanay a nikaidaw a ngangan ya ngiha sa u Lipanen han, u matenesay tu a nikaidaw kinakenis i likisi, ina mapanganganay nikaadih sa i ayaw nu 25- atu i ayaw nu 23 seci, ya aypu-la masulitay i labu nu cudad (nipatudu sa i Lebanon ya Aypula kasumamaday a kakitidaan nikadihan, idaw ku ulicay a cudad sananay.)
(u kamu nu Hulam sa: 黎巴嫩舊譯利巴嫩，是一個歷史非常悠久的地區，此名最早見於前25-前23世紀的艾布拉文書（指在敘利亞艾布拉古城中發現的，有文字的書. ）)
i ayaw nu 2000 hakya a mihcaan, ya Huyini-ci a tademaw sa itini tu a kakitidaan a maudip, nu aydaay a masaadidiay nipatiyam nu Lebanon sa, sanisani kasiduma a han sa maadih tu ku nisangaan tu nu nalimaan nu Huyini-ci namakay nipitudungan. u Huyini-ci a tademaw sa u malasayaway a pabalunga musaliyut tu Huyi-co a binacadan, u nuheni ku pakaidaw tu sulit atu kamu nu udip.
(u kamu nu Hulam sa: 早在2000多年前，腓尼基人就生活在這片土地上，現在黎巴嫩小店裡經常可以看到出土的腓尼基小人的仿製品. 腓尼基人是第一個環非洲航行的民族，發明腓尼基文字. )
ina Lebanon i mzhidz sa nayadah ku nipaluma tu kasaneng kan bangesisay a kilang taneng a saidaen nu sakacaay ka lahul nu tuudtuud, ina mahiniay a kilang sa namakayda amin i capianay a kanatal, u sakahenulan amin tu sasangaan tu luma a zayliw. u sakasan tuyni a nisulitan sakay nu Lebanon a mucebang. taneng amin sipakay nu malumanay a debaybo sikaadih. nudikudan sa, ya lomaay nu hungtiay a kanatal kadebungan kina cebisan lebanon, kyu idaw ku nipisangaan tu sakatinengan nu kitakitay ya Pa’el-piy-ke hananay a kaladi’tuan a biyu’, ya biyu’ sa u sakay nu Lomaay a nisangaan, i kitakit sa mala u nu sakasiwantan malasakapahay a nipisupet a nanisangaan.nasikelec ku siayaw tu i Yahuiy a kaidaw nu sakahenulan a kakaydaan nu kalalais a cacaliwayan, kyu siduma sa ku caay kalecad nu binacadan tayni a mudebung micalap.
2006年以黎衝突 ni Kanangayaw sasulaecus atu Israel
i 2006 a mihcaan ya Lebanon a kalalaisan, singangan han tu ya 2006 a mihcaan ili hananay a nikalpacaw, i nu Israel a nipangangan sa u sakatusaay a nikalalaisan tu Lebanon han, i nakamuan nu Lebanon sa u pituay a bulad a kalalais sa, nasipakay sanu singguay tu masakaputay nu Lebanon a hitay, atu nu Israel kanatalay a hitay ku kalalacus a nikangangayaw, u nikalawilawan a kenis sa, i sakaamisan nu Israel atu Lebanon.
(u kamu nu Hulam sa: 2006年黎巴嫩戰爭，又稱2006年以黎衝突，在以色列被稱為第二次黎巴嫩戰爭，在黎巴嫩被稱為七月戰爭，是一連串由黎巴嫩真主黨所屬軍隊和以色列國防軍兩方正在進行中的軍事衝突，主要的影響地區範圍是在以色列北部和黎巴嫩. )
i 2006 a mihcaan pitu a bulad sabawtusa nu demiadan, ya Cengcu-tang hananay a hitay malingatu tu palekal tu ya kakutayan a kawaw (u manunengay hananay a paybalucuay a sasikawaw) tu sakay nu hitayay a situdung, tangsul han kya saamisan nu Israel mingayaw, sikapatay nu heni kalaidaw nu waluay a hitay nu Israel, dakepan nu heni ku tusaay a hitay nu Israel. inani pisawacu a kasenun sananay a kawaw sa, sikaucung nu Israel, kyu nudikudan sa kasilacul tu nilasulan tiya, mapanganganay a kawaw (u sapalucekan a sasikawa ) nika (caay katenes sa ina kawaw sipasumaden aca tu ya pasaliyut a saungay) han nu hitayay a sasungayaw paculi.
(u kamu nu Hulam sa: 2006年7月12日，真主黨所屬軍隊展開了一項代號名為「誠實的許諾行動」的軍事行動，突然襲擊了以色列北部，打死8名以色列士兵，俘虜2名以色列士兵. 此項行動引起以色列的不滿，隨後即展開一項代號名為「正義報酬行動」（稍後此行動被改名為「變向行動」）的軍事行動，進行反擊. )
nanikahidaan sa mahtatusaay a nikangangayaw katenesan tu, mapatayay atu madukaay katuud satu, caay kau itini i Cungtung a kenis adada ku mabiyalaway, sakay nu kitakitay a simal malawilaw ku sikacakat ku aca, mapacekcek tu ku nipalumata nu kitakitay tina nu hitayay a kalpacawan, kyu miteka tu a maypulu tu sakangaay nu kawaw, pasu milusimet tu sakay paliyas nu udipay a binacadan tu kawaw.
(u kamu nu Hulam sa: 由於兩方交戰多日，死傷多人，不僅引起中東地區情勢不安，還導致國際油價上漲，使得國際上對此軍事衝突事件相當注目，開始了調停、撤僑的動作. )
sakay nu aidangan (旅遊)
u Lebanon a kanatal sa nayay ku kasienawan atu kalakuwitan tu kacaledes  nu demaadan, sasitundus tu sakay aidangan. i lalud sa kitidaan a aidangan idaw kya mizulasian nu tademaw a kilang, atu ya Katisa hananay a sikasinggu a dihep. i kasienawan sa matatungus tayda misaselic i kaidaw nu sulsuldaan. tuyda sa itini a nikalcapuan tu sakay nu kiwkayay sa, u nu ciwluay a kiwkay atu ya Ise-lan a kiwkay taneng a idaw, sipalalecad tu nu dumaay nu Ala-po a kanatal sa, ina Lebanon a kanatal sa kalalidan tu nu Amuhuwanay a nina ku sakaudip, sakaidaw nu masangangan tu ya (cungtungay a Siyaw-pali han) kasenengan a ngangan. i Lebanon a kanatal sa idaw ku satabakiay masupeday nu kasubelid a nueneng ya Pale-pike, u kasingangan sa taneng a palu u nu Lebanonay a (katanayuan a nisalangat).
(u kamu nu Hulam sa: 黎巴嫩沒有嚴寒及酷暑的氣候，適合旅遊. 夏季旅遊景點有雪松山和卡迪沙聖谷. 冬季適合滑雪. 此外這裡基督教和伊斯蘭教並存，相比其他阿拉伯國家，黎巴嫩非常西化開放，素有「中東小巴黎」的美稱. 黎巴嫩擁有世界上現存規模最大的羅馬遺址巴勒貝克，它堪稱黎巴嫩的「長城」. )
sakasilasul tu 7000 a malebut nu mihcaan nu tademaw lalitilitin saan a mueneng itini, nu laylayay a Pipulu-se ya huyini-ci hananay a nipasilad, tu ya tusa a bataan idaw ku tusa a sulit kaidawan a kakitidaan, ina kasaidaw nu 22 a sulit sa sanu aydaay ya Sipolay hananay a sulit, atu Alapo, Sila, Latingay a sulit nikapulungan a angangan.
Pipulu-se a minatu sa u masasumamaday a katenesan tuway a nikakitidaan nu dutucdutuc, masakala idaw nu mukasiay atu nu aydaay ku kasacacay nikacamulan, a sikasuayaw tu nipadih a niyadu', sipakay pinaayay tu a malebut nu mihcaan, nacaay pisengal a misakapah tuya dadipasanay a kakitidaan nu nilaliwan, mapatudu ku nu laylay a nakanusan atu nicaliwayan a likisi kalabangbangan a nikaidaw. uyni sa u sakahenulan sipaadih tu tayniay nu miidangay.
(u kamu nu Hulam sa: 比布魯斯的海港是一個融古代風情和現代浪漫為一體的海港小鎮，而幾千年不斷修建的海邊城堡遺址又印證著歷史的輝煌. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Rgyax
Rgyax
thumb|Datong u sulit nu Hulam: 新光部落
Sinkuang, iayaway a ngangan sa u "Glilax", ina kalipunan sa, pabulaw i Tayuansan buyu' sawali-saamisan a sasa'(山麓), masumadtu kya ngangan nu niyazu', u baluhay a ngangan sa u "Taien". maka mueneng 20 a mihcan, usakasa caay kakapah ku pazazan(交通), sisa, malimad tayza i Hansi chun.
位於宜蘭縣大同鄉寒溪村. 新光原稱為Glilax，日治時期曾被遷到大元山東北方山麓，名稱被改大元(Taien). 約居住二十年，感到交通不便，遷到寒溪部落對岸的光明巷居住. 1981年颱風嚴重破壞大元部落，在政府協助下，將全部落遷到寒溪部落上方的農業場，此地曾為日治時期的指導農業場，為新光部落.
u siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rgyax. u kasalumaluma’ nu Rgyax sa, 74 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 235 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 4%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 87%, Pangcah(Amis) 2%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 5%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Abiy Ahmed
縮圖|Abiy Ahmed
Abiy Ahmed
nalecuhan ciniza i 8 a bulad 15 a demiad 1976 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Ethiopia(衣索比亞) ayza sa ci Abiy Ahmed, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 4 bulad 2 demiad.
Ride
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ride. u kasalumaluma’ nu Ride sa, 167 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 420 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 153 ku tademaw, pakalatu 36%.
Chad
thumb|u hata nu Chad(查德)|alt=Flag of Chad.svg thumb|Chadian delegationChad(查德)
Ride
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 267 ku tademaw, pakalatu 64%.
Chad
Chad(查德)
i Africa a kanatal, u bunak amin i labu nu kanatal, sakamu sa ku taw" mapatayay a balucu' i Africa". inayi' ku bayu' i kanatal. caledes ku demiad hamin a mihca.
Ride
u kasabinacadan, Paiwan 35%, Amis 1%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Chad
u siwkay nu kanatal
u ahebal nu lala’ mapulung sa 1.284 million km2
u ahebal nu lala'ay sa 1,259,200 km2, u ahebal nu nanumay sa 24,800 km2
Kucapungane
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kucapungane (好茶部落). u kasalumaluma’ nu Kucapungane sa, 181 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 495 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 480 ku tademaw, pakalatu 97%.
Chad
u siwkay nu kanatal
kakalukan umah sa 39.60%, kilakilangan umah sa 9.10%, zumaay henay umah sa 51.30%.
Kucapungane
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.
Chad
u siwkay nu kanatal
Chad masakaputay a kanatal(查德共和國), ngangan u Chad(查德) han, (u imi aca, A-la-buo a kamu, تشاد‎ Tšād; Fa-kou a kamu, Tchad /ˈtʃæd/) nu Fay-cou tepanay lalabuay nu kanatal, nuamisan mitules tu Li-pi-ya nuwalian mitules tu Su-tan atu nu timulan nu Central african republic(中非共和國), satipan nutimulan nababiyaw tu Ce-may-lung, Nay-ci-li-ya, satipan atu Ni-zea kanatal u kalikeluhan, malikeluh. uyni u Chad(查德) a kakitizaan u tepan nu Fey-zou, mabatad ku bayu, paymihcaan caledes ku demiad, satu u  lala’ nu kanatal kakitizaan  u likelikenan namin, sisa pangangan han tu “mapatayay a balucu’ nu Fey-zou han”.
Kucapungane
u kasabinacadan, Rukai 91%, Paiwan 4%, zumazuma 1%.
Chad
u siwkay nu kanatal
(u kamu nu Hulam sa:查德共和國，通稱查德（或譯乍得，阿拉伯語：تشاد‎ Tšād; 法語：Tchad i/ˈtʃæd/），是非洲中部的一個內陸國家，北接利比亞，東接蘇丹，南接中非共和國，西南與喀麥隆、奈及利亞為鄰，西與尼日交界. 由於查德地處非洲中心，遠離海洋，全年高溫炎熱，且國土大部為沙漠地區，所以又被稱為「非洲死亡之心」. )
Kucapungane
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Chad
tapang tusu nu kanatal (首都)
thumb|Chad u tapang tusu nu kanatal sa u N'Djamena (恩賈梅納).
Kucapungane
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
Chad
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 8 demiad.
Kucapungane
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Chad
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mahamat Déby, micakat a demiad sa i 1990 a mihca 12 bulad 2 demiad.
u cunli nu Chad ayza sa ci Albert Pahimi Padacké, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 26 demiad.
masemed
(u kamu nu Hulam sa: 潮濕)
Chad
u hata
u kulit nu hata nu Chad sa, izaw ku tulu a kulit, u cunusay a semilaway, u cunusay a takuliway atu sumanahay.
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam: 查德
u sulit nu Lipun: チャド共和国
u sulit nu Amilika: Chad
laylay(歷史)
ayaw nu celah (公元) tu 7,000 a mihcaan, Chad(查德) nuwamisan a kakitizaan mulangaway mauzipay i hekal, mapadang ku nuenengay nu tademaw, satusa uynian ka kamihcaan i tiniay a kakitizaan saicelang malahat ku tademaw,Chad(查德) uyzaan  kahenulan maazih ku kasumamadan nisubelidan (考古), a tuud, angangan tuni i Bo-el-ku-en-ney-di-ti-be-se a kakitizaan) taneng talaayaw nu katukuh ayaw nu celah tu ayaw nu 2000 a mihcaan.
(u kamu nu Hulam sa: 公元前7000年，查德北部地區的生態環境有利人類居住，這使得這一時期該地區的人口強勁增長. 查德其中一些重要的考古發現（主要位於博爾庫-恩內迪-提貝斯提區）可追溯到公元前2000年以前. )
namakay yayaw nu celah (公元) tu 7000 a mihcaan malingatu izaw tu sabelen(大量) sa ku tademaw i Chadan saupu sa nueneng, katukuh kakilul tu 9 a kasumamadan a mihcaan, kakilulkilul (一連串) tu sakuwan i  Chad(查德)  nu Sa-ha-la a kakitizaan pakakat atu malawpes, uheni amin naemec(控制) milakuwit tunian a kakitizaan miawas tu Sa-ha-la a zazan nu sapaliwan tu tuud. Chad(查德) i 1920 a mihcan maala nu Fa-kuo, mala u Fa-kuo tungusay telecilal(赤道) nu Fay-couan, 1960 a mihcaan, Chad(查德) i Fu-lang-suo-wa-tuo-mu-pa-pa-ye anikelidan makay Fa-kuo a misateked(獨立), nika Tuo-mu-ba-ba-ye a lalekuan(政策)malilid ku nuwamisanay a Mu-si-lin a kakitizaan caay katanengen(不滿), sazikuzay i 1965 a mihcaan sasacacay sa amabuwah tu katanaya nu ngangayaw nu lalabuay,1979 a mihcaan, mibelihay a cenbu tu hitay ami tebung tu En-cian-na, mapahezek(結束) tu nutimulan tunisakaku pikuwan.
(u kamu nu Hulam sa: 從公元前7000年開始已有大量人口在查德一帶聚居，至9世紀前後，一連串政權在查德的撒哈拉地區興起和消亡，它們都曾控制經過該區的跨撒哈拉貿易路線. 查德在1920年被法國占領，成為法屬赤道非洲的一部分. 1960年，查德在弗朗索瓦·托姆巴巴耶帶領下從法國獨立，但托姆巴巴耶的政策引起北部穆斯林地區不滿，最終在1965年觸發長期的內戰. 1979年，反政府武裝攻占恩將納，結束了南部政權的統治. )
(u kamu nu Hulam sa: 但是反政府武裝指揮官之間發生內訌，結果海珊·哈布雷贏得戰鬥出任總統，但在1990年被他的將軍伊德里斯·德比推翻. 2003年起，蘇丹西部發生達佛衝突，使查德邊境的局勢不穩. )
ngangan nu Pangcah-Inaran
ngangan
Inaran
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Chad
cen-ce(政治)
u hulic pabeli ci Chad(查德) tu cacay a sakuwan tu tabakiay nu a kawaw, cung-tung ci Chad (查德) u satalakaway nu mukeliday nu kanatal,situngus mikawaw tu cung-tung atu tabang a tademaw sakaput a tademaw nu mikawaway nu cence, pakay pahulicay(法官) miliclicay, u talakaway a hitay, kakatizaan a mikuwanay a tademaw atu kanatalay a u pabay nu pakusiay (企業總裁) mikawaw tabaki ku ku kalilid (影響力). yu  tabaki ku kakenuhan a kawaw, cung-tung i ku-min-i-huay amatatengil (商議) hawsa taneng amipasakamu tu mahiniay u kacenuhan sasakalahay a tukian(緊急狀態) a kawaw,  Cung-tung u binawlan ku misingkiway lima a mihcacan mala cung-tung, 2005 a mihcaan Chad(查德) maawas ku baluhay a nupahulican, papiales tu nu cung-tung  tulas (限制) kala cung-tungan. i ayaw cung-tung cinacacay dada’ batilin (連任) kinacacay mala cung-tung, ci Te-bi a cung-tung u angangan u pipalitaan uyzaamin Za-cia-wa a tademaw ,uyzaamin makaiay a sakaput atu timulay paybinacadan i cenbu izawamin (都有) i cenbu daysiw, u maanubay i Chad(查德) a kanatal atumahiniay(十分普遍), mahapingan ku kitakit i 2005 a mihcaan patahkal tu tamelacay a nisulitan mucel kubalucu’ nisulitan(清廉指數) paazih Chad (查德) a kanatal i kitakit amin u maanubay a pihacengay a kanatal, (全世界貪污最嚴重的國家), 2006 a mihcaan kahini(情況) adidi kunikasumat.
ngangan nu Pangcah-Inaran
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
pikelec
(u kamu nu Hulam sa: 限制)
sahebunghebung
(u kamu nu Hulam sa: 起伏)
ngangan nu Pangcah-Inaran
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
namakay ma'inal 喜好 tina ngangan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
tatelek
(u kamu nu Hulam sa: 簽約)
Chad
cen-ce(政治)
(u kamu nu Hulam sa: 憲法賦予查德一個權力較大的行政機構，總統是查德的國家元首，有權任命總理和內閣成員，對法官、將軍、地區官員和國有企業總裁的任命都有相當影響力. 當重大而緊急的事件發生，總統在與國民議會商議後可頒布緊急狀態令. 總統由全民普選產生，任期為五年；2005年查德通過新憲法，廢除對總統任期的限制，之前總統只可連任一次. 德比總統的主要顧問大都是札加瓦人，反對黨和南部各族在政府都有代表. 貪污在查德十分普遍，透明國際在2005年公布的清廉指數顯示查德是全世界貪污最嚴重的國家，2006年情況只有輕微改善. )
Chad(查德) a hulic patizeng i Fa-kou a tademawan a hulic min-fa atu Chad(查德) tunu kasumamadan a hulic, zikuzan satu cayay tu kapipikuwan tu kapulungan a tunipisilut(秩序) atu hulic paleca tu pidiput, kanahatu(雖然) u hulic paaning tu Chad(查德) misadekeday(獨立) a kawaw tunu huingay a hulic, nika hamin u kahenulan nu huing a hulic tademaw nu u cung-tung amin kusitungusay satalakaway a huing atu u cung-tung mikawaway. talakaway a huing atu pahulicay a  wiy-yun-huay u Chad(查德) u satalakaway pasakaput nu huing a hulic(司法機構), satalakaway a huing cacay a tademawan makay u sakakaay nu huing sakakaay nu huing atu nu zumaay a sakapuaa  sabw lima ku tademaw, pakay sakaput a  tademaw makay i Tung-tung  atu kou-min huy-i ku situngusay, tahadikud ku kal Cung-tung a lekec. pahulicay a wiyen huy siwaay a tademaw ka pulung tu miliclicay, sawa ku kala Tung-tung, wiye huy  izaw situngus tu hulic, katatelekan atu kitakit tu ni kakaletekan mikawaw taayaw a mikinsa tu sakuwanan.
cence keni a kakitizaan(行政區劃)
(u kamu nu Hulam sa: 查德全國劃分為22個大區，這個系統在2003年地區分權的過程中啟用，以取代原來的14個省，每個區都有一名經由總統任命的首長. )
hekal a lala’(地理)
Chad(查德) malatulu ku mahapingan(明顯) hekal lala’ a kakitizaan, nuwamisan u Sa-ha-la-sa-mu a kakitizaan. tepanay a kakitizaan atu nuwamisan Su-tan nalinabuan(草原) a kakitizaan.
(u kamu nu Hulam sa: 查德分為三個明顯的地理區：北部的撒哈拉沙漠地區、中部的薩赫爾地區和南部的蘇丹草原地區. )
Chad(查德) malalasid(分) tu tuluay angangan nu hekal a lala’ kenis, nuwamisan nu likelikenan a  kakitizaan nu tunusay u caledesay likelikenan a demiad, tepanay makedal(乾旱) ku Sa-he-el a kakitizaan, tungusay caledesay nu nalinabuwan a demiad atu nutimulan u sidemekay(肥沃) nu Su-dan a nalinabuwan nalinabuwan a kakitizaan, tungusay a caledesay kilangkilangan a demiad, uynian a kanatal u Chad(查德) a taku a nupangangan kanatalay sakatalakaway a buyu’ tini i Sa-ha-la a Cu-si a buyu’, kahenulan a tuse atu satabakiay a tuse u En-cang-na. Chad(查德) a kanatal pulung malakuwi tu 200 nu binacadan, Fa-kuo a kamu atu A-la-po a kamu u kanatalay a kamu, Yi-se-lan-ciaw u sayadahay a singku(信奉) nu tademaw.
(u kamu nu Hulam sa: 查德分為三個主要的地理區域：北部的沙漠地區，屬熱帶沙漠氣候；中部乾旱的薩赫爾地區，屬熱帶草原氣候；和南部較肥沃的蘇丹草原地區，屬熱帶雨林氣候. 該國以查德湖的名字命名，國內最高山峰是位於撒哈拉的庫西山，首都和最大城市是恩將納. 查德國內共有超過200個民族，法語和阿拉伯語是官方語言，伊斯蘭教是最多人信奉的宗教. )
lalangawan(文化)
Chad(查德)yadah u masazumaay a binacadan a kamu, yadah ku kasumamadan nisubelid a lalangawan. Chad(查德)cenbu sapilisak  patiyak tu cenbu sakalah micucuh (積極推廣) tu kunuan kasumamadan atu lalangawan nu kanatal, patahekal tu nu Chad(查德) a kanatal piazihan tu tuud nu kasumamadan (國家博物館) atu Chad(查德) pasaupuan tu lalangawan( 文化中心).
(u kamu nu Hulam sa: 查德擁有多樣化的種族和語言，文化遺產相當豐富. 查德政府也積極推廣該國文化和傳統，開放查德國家博物館和查德文化中心. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Nubu
Frank Bainimarama
Frank Bainimarama
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 27 a demiad 1954 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Fiji (斐濟) ayza sa ci Frank Bainimarama, micakat a demiad sa i 2007 a mihcaan 1 bulad 5 demiad.
Lubas-Mapalaway-pilitemu' tu pauzipay
pilitemu' tu pauzipay
迎神
awza tu awza tu / 來吧來吧
izaw haw ku kawaw niyam / 我們有事
pasubana' i tamuwan / 要告訴您
awza tu u pauzipay atu tuas / 迎請神明祖靈
izaw kunipalasul niyam / 有我們準備的
u epah u da'dac u bila u tunuz / 酒、檳榔、荖葉、糯米糕
atu tu:ud amin nisamichcaan / 和今年的生成
kasadep tu mituk tuni palasul niyam / 盡量靠過來享用我們擺設的物品
ayza patizeng kami tu lisin / 我們現在舉辦祭典
miawza i tamuwan / 呼喚您們
katayni tu i nuayawan niyam / 來到我們面前
maladay kita ilisin / 與我們共度祭典
kakuniza:Sakizaya kakuniza:mapalaway kakuniza:ulic
nipaluma-tatemun,tatemon
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kakuniza:nipaluma
Kenuy
thumb|Hualien
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kenuy (根努夷部落). u kasalumaluma’ nu Kenuy sa, 2,351 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,974 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 597 ku tademaw, pakalatu 10%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5,377 ku tademaw, pakalatu 90%.
u kasabinacadan, Amis 7%, Bunun 1%, Truku 1%.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
ngangan nu Pangcah-Inatol
ngangan
Inatol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
petun ngangan nu Rukay-Kadrangila
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Ren’ai
Ren’ai a sakuwan ku Nantou. kumud nu kalesakan, 1,219.39 km². （kalesakan nu linpanti 909.39 km², kalesakan nu pawliwti 201.17 km²）, u kasabinawlan, 14,966 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 4,643 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 12,526 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 84%(Tayal, Seediq, Bunun) ku kasabinawlan. u Tayal atu Seediq atu Bunun ku sakalaniyazu’.
nikasakuwakuwan
Ren’ai mala 16 a cuwen atu 24 ku niyazu’. kina 24 a niyazu’sa, Alang sasi（親愛部落）, Alang tongan（眉溪部落）, Alang pulan（松林部落）, Alang snuwing（史努櫻部落）, Alang bwarung（廬山部落）, Alang toda（平靜部落）, Masitoban（瑞岩部落）, Knaziy（紅香部落）, Bukai（武界部落）, Malepa（新望洋部落）, Alang sadu（沙都部落）, Alang busi（卜溪部落）, Alang truwan（德魯灣部落）, Qatu（卡度部落）, Alang nakahara（中原部落）, Alang gluban（清流部落）, Qalang kobah（慈峰部落）, Qalang bayi（梅村部落）, Alang marosan（萬大部落）, Qalang mb’ala（眉原部落）, Alang paran（巴蘭部落）, Alang ruku daya（平和部落）, Sima-un（萬豐部落）, Qalang bubun（翠巒部落）.
nigingkuwan
(u kamu nu Hulam sa: 簽約)
Ren’ai
nikasakuwakuwan
仁愛鄉（臺灣話：Jîn-ài-hiong）位於臺灣南投縣東部，為該縣的山地原住民鄉之一（另一個為信義鄉），北鄰臺中市和平區，東鄰花蓮縣秀林鄉，東南端接花蓮縣萬榮鄉，南鄰信義鄉，西鄰魚池鄉、埔里鎮和國姓鄉. 面積約1273平方公里，為南投縣面積次大的鄉鎮，在全國所有三級行政區之中，面積高居全國第三.
Jin-ai-siung pueneng i walian nu Nan-tul-sing u nu incumim cecayay a syang (u zuma cecay sa u Sing-i-siung ), i amisan mibelaw tu Tay-cung-he-pin-ci, makawali sa micapi tu Hua-lyeng-sing Siuw-ling-siung, i wali-timul mibelaw tu nu Hea-leng-syang, wang-zeun-syang, i timul sa u-sing-i-syang, i edip sa u Yu-ce-syang, Pu-li-zeng atu Kul-sing-syang. u ahebal nu lala’ 1273 ping-hung kung-li, i Nan-tul-sing sakatusaay a tabakiay sa ahebalay a lala’, i kanatal ita sa sing-ceng-ci, u ahebal nu lala’ sakatulu nu tabakiay a kenis.
該鄉在戰後，由原來的臺中州能高郡直轄的蕃地所改制. 本鄉的行政中心設於霧社，位居中央山脈之上，地勢高峻陡峭，觀光事業發達. 境內居民以台灣原住民泰雅族、賽德克族、布農族為主，日治時期最大規模的原住民抗日事件—霧社事件，即發生於本鄉.
ina Jin-ai-syang nu zikuzan kalepacawan, nikatizaan nu Tay-cung-zu-nen-kawcing-ze-siaay. hung-ti-sel sumadan. Jin-ai-syang a cing-zen-cung-sing i U-se, eneng sa i cung-yun-san-may a niyazu’, i bubuan pazeng (dangkay) sa, u sapiazihan mabuwah, i labuay nu siung u Tay-wan-yun-cu-min a mim,Taya, Sadek, Bunung ku katuuday, i Dipun mikuwan henay sa izaw ku yincumin mihanday paculi a kawaw ya U-se-se-cyen sa i Jin-ai-siung mahakaay.( ngayaw).
1950年外省移民隨著政府軍隊從泰緬邊境遷入仁愛鄉清境地區（主要在今日的榮興村），開墾高山農場，建立眷村，因為當時該部隊主要是雲南省人為主，其中也有不少的雲南省的少數民族擺夷族人，所以也替本鄉引入雲南擺夷文化，進而與原住民文化揉和成為獨特的文化景貌.
1950 a mihecaan nu mabulaway a hulam kilul tu ceng-hu nu hitay namakaMem-Ten dayniay mabelaw i Cin-cing a kenis (i Jin-al-syang), patadas i buyubuyu’an, malakakalukan, patizen tu niyazu’ nu hulam, nu tayniay a hitay katuud ku maka yun-nanay a tademaw, i zaw ku makaYun-nanay a binacadan Pay-i-cu a tademaw, sisa izaw ku nu Pay-i-cuay a laylay, micumud tu nu yincumim a laylay, camul han sa malamicidekay a lalangawan.
likisi/nadipa’an (歷史)
仁愛鄉幅員闊擴，其前身為臺中州能高郡的蕃地，行政中心設於霧社. 1930年該地曾爆發震驚海內外的霧社事件. 戰後於1946年4月1日改設鄉，隸屬於台中縣能高區. 1950年10月改隸南投縣.
u kaytizazn nu Jin-al-syang ahebal aca, nu ayaway a ngangan sa Tay-cung-nen-kaw-cing a hunti. u cing-ceng-cung-sing patayzaan i U-se.1930 a mihecaan i tiza i U-se, nanu tahekal tu ku mapenecay a binacadan a kawaw, matawit tu kitaki. namangayaw nu zikuzan sa 1946 a mihecaan 4 bulad,1 a demiad sumaden mala Jin-ai-siung. ya Tay-cung-sing Nen-kaw a kenih ku mikuwanay,1950 a mihecaan 10 bulad sumaden patayza i Nan-tul-sing papakuwan.
正名運動
2002年起南投仁愛鄉鄉長卓文華發起正名運動，希望將仁愛鄉改為霧社鄉，並將鄉內的十五個村落（翠華、力行、發祥、新生、互助、南豐、大同、春陽、精英、合作、親愛、萬豐、法治、中正）回復原有的地名. 但霧社早期的地名是「巴蘭」（Paran），無法代表整個仁愛鄉，須獲得鄉民多數共識.
i 2002 a mihecaan sa Jin-ai-siung a siung-zang Zwo-wen-hwa pahaka tu nu pangangan, pahzek a misumad tu ngangaan nu siung mala U-se syang, i labuay 15 a niyazu’ a ngangan, patubeli nu yaanay a ngangan sa. nika naayaway a ngangan nu U-se sa ci Palan, caay kataneng a mala Jin-ai-siung a patahekal, a katuud tu ku ngasaw a palecad ku balucu’.
pikuwanan a kakitizaan (行政區劃)
武界是法治村唯一聚落，也是村治中心，為布農族部落之一.
U-cey a kapulungan sa u Ha-ze-tun cacayay a niyacu’, u tun-ze-cung-sing, u nu Punung a niyazu’.
仁愛鄉公所
本鄉共分為16個村
Jin-al-siung papela han 16 ku tun,
北部四村
榮興村（碧綠溪、智遠莊、松泉崗），位於中橫公路台八線沿線，梨山與大禹嶺之間.
翠華村（翠巒／馬力觀 Malikoan、華崗）
力行村（力行／望洋／馬力巴 Malepa）
發祥村（瑞岩 Masitobaon、紅香Knazi、慈峰）以上三村皆位於力行產業道路沿線.
西北部二村（北港溪流域）
新生村（眉原 Baibala/B'ala、惠蓀林場）
互助村（中原/德克達雅 Nakahara/Tgdaya、清流／川中島社 Gluban）
中部六村（台14線沿線）
南豐村（楓樹林、楓林口、南山溪、眉溪／東眼 Tongan、人止關）
大同村（霧社／巴蘭 Paran、碧湖、仁愛國中／羅多夫Drodux、幼獅／清境農場、松崗、梅峰／立鷹、翠峰、鳶峰、昆陽、武嶺、合歡山）
精英村（廬山／波亞倫 Bowalun、廬山溫泉／馬赫坡Mhebu、屯原 Tnbala）
都達村（平靜／都達 Toda、平和 Luku-daya）
合作村（靜觀／德魯固 Truku、平生 Truwan）
南部四村
親愛村（萬大、松林 Pulan、奧萬大）
法治村（武界 Vogai）
中正村（卡度／過坑 Kadu）
tademaw (人口)
年份	人口	±%
1986	14,841	−4.4%
1991	14,758	−0.6%
1996	14,982	+1.5%
2001	15,485	+3.4%
2006	15,505	+0.1%
2011	15,595	+0.6%
2016	15,709	+0.7%
來源: 內政部統計月報-各鄉鎮市區人口數. 內政部. [2017-07-29]. （原始內容存檔於2014-10-26）.
歷年人口變化
本鄉現為全國人口第三多的山地鄉，僅次於花蓮縣秀林鄉以及與本鄉同縣市的信義鄉.
ina Jin-ai-sauing sausi han sakatuluay a katuud a binawlan nu i buyuay, mikilul tu nu Kalinku nu Siw-lin-sauing, atu Nan-tul-sing Sing-i-syang.
piidangan (旅遊)
「帖比倫峽谷瀑布」位於南投縣仁愛鄉合歡山西方的紅香部落，海拔約1300公尺處. 帖比倫峽墨黑色的峡谷岩壁，因長年的礦物質氧化形成橙黃白斑爛色彩，加上石壁上的綠意點綴，使得山谷呈現五彩繽紛；在溪水洶湧的長期沖擊下，切割出美麗的弧型線條，造就了鬼斧神工的地形，成為氣勢磅礡的峽谷景觀，但因為地處偏避、路徑又小行車不易，平時人跡罕至，因此仍保有原始森林風貌，渾然天成一幅大自然山水畫，真的很值得一探究竟！
Zan-pi-lun helun a cascas i Nan-tul-sing Jin-ai-syang  saedipan nu He-hung-san a hung-siang niyazu’, i 1300 a kung-ce katalakaw. Zan-pi-lun helun u lumelumeni’ay helun tepaday, na matenes tu ya kun-uo-ce yun-hua mala kalakalawlaway, kalawlaway, salengacay, semelingay a kulit, cunusen aca nu tepaday silangaw tu langdaway a lutuk, azihan mabelatbelat, i sa’wacay a nanum kalikiday han masasetul, macikcik ku tepaday salungan azihan masa bihekac ni Adek. waw! nikaseneng, nu paya’ nu pabaway, malatabakiay a besu, mahiza u musangsang a helun aazihan, nika i labulabu nu buyu’, u sakataza a zazan anu pakazizen caay kadayun, caay henay ku katuuday a tademaw matineng a tayza midang, sisa masikul tu ku makasumamaday a kilangkilang, u nu hekalan nikulitan a zuka, tatenga taneng tu tayza miazih!
台灣最美橫貫公路－中橫公路
「中橫公路」開發概念源於原住民的狩獵道，1914年日治期間，日本因「五年理蕃計畫」引發太魯閣戰爭，從立霧溪峽谷的傳統道路開闢理蕃步道. 後因立霧溪採金礦計畫，1956年由先總統蔣經國親自率隊探勘並成立「橫貫公路工程總處」負責開路規劃、鋪路建造等工程事宜. 建造過程得打穿中央山脈及梨山山巒群峰等，早期雖有炸藥，開闢路段大多為複雜岩層，多半只能靠老榮民、陸軍及軍事戰犯利用圓鍬、十字鎬親手敲打出來. 至今我們有這條美麗的夢幻公路，真的要好好感謝當初這些辛苦的築路工人，不辭辛勞甚至犧牲性命的
mikelit tu misakakawaway taza i  malaheci  (heng-kung-kung-lu-kung-ceng-tung-cu) a milimata tu sapatadas tuzazan, pasaksak tu zazan, a patizeng tu sapisanga’ a kawaw. misanga’ tu sa, a buhang kay Cung-yun-san-may atu i Li-san-san-lan cing-hung, i ayaw sa izaw ku sapipung tu buyu’, sapipatadas angatu sa, caay katayunay a tepaday, u dungus sa a u limaan nu balakiay a hitay musakakawaw, i lala’ay a hitay, atu paculiay a hitay amiinpi, atu sakakiwacin limaan mituktuk. katukuh ayza ina asangulay a sakanawlan a zazan, tatenga a mikukay kita tu misangaay a tademaw caay katalaw ku ngelu’, atu caay katalaw a mabelecay a tademaw.
建造過程得打穿中央山脈及梨山山巒群峰等，早期雖有炸藥，開闢路段大多為複雜岩層，多半只能靠老榮民、陸軍及軍事戰犯利用圓鍬、十字鎬親手敲打出來. 至今我們有這條美麗的夢幻公路，真的要好好感謝當初這些辛苦的築路工人，不辭辛勞甚至犧牲性命的完成.
na misanga tay zazan sa yadah  ku sapibuhang tu Cung-yun-san-may atu Li-san-san-lan, i nuayawan sa izaw ku sapibung pazazan, pazazan sa yadah ku kibetulay a tebaday, midapu tu babalakiay a hitay i lalaay a hitay, atu paculiay a hitayay a tademaw, culculen ku heni, u impi atu sakakiwacin haymaw han nu lima’ mituktuk masazazan. makatukuh ayza sa, ina zazan mahiza tu nu pasinpiay makaazih tu bihekac ni a dekay a zazan, a mikukay kita tu misakakawaway a tademaw, mikukay tu kangeluan nu heni misanga’ tu zazan caay katalaw ku ngelu’ atu kabelecan nu uzip  mahezek tu masangaay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
Lubas-Mapalaway-pasakapah tu imelang
pasakapah tu imelang
u suilt nu Hulam ：治病
sakatinacay 第一小段
uzip nu di'tu ci Dungi / 生命之神
napaaninen ku u lesing a nanum ipawbawen nu da'dac / 請您賜予甘露之水於檳榔上
napitengili kisu tu nipipalaw niyam / 傾聽我們的祝禱
cunusen ku icelang nu palaw niyam / 增強我們的法力
milunguc tu imelangay a tademaw / 為生病的人祈福
pacukelen sa kilimen aca ku adingu nu imelangay / 安定並尋回病人的靈魂
sakatinusa 第二小段
uzip nu di'tu ci Dungi / 生命之神
pakay tapuku atu lala' mipes kami / 我們對著天地噴酒
makaazih tu nituduan nu misu u saculilan nu niyam a zazan / 看見您指示我們要走的路
sakapahan niyam muculil tayza i tisuwan / 謹慎地走向您
u nipabalucuan aca amibetik / 並用心祝禱
na paaninen ku sapakapah tu imelang a nanum ipabawen nu da'dac / 請您賜予治病之水於檳榔上
sakatinulu 第三小段
na pitengili kisu tu nipibetik niyam / 請您傾聽我們的祝禱
milunguc tu imelangay a tademaw / 為生病的人祈福
alan sa pasakapahen aca ku imelangay a uzip / 請醫治病人並救回他的生命
laupen
(kamu nu hulam：圍住)
Lubas-Mapalaway-pasakapah tu imelang
sakatinulu 第三小段
ipabaway nu papah a u lesing mubelad tu sakanamuh nu di'tu / 葉子的露珠閃耀著神明的喜悅
sakalulu 第四段
na diputen tu sikulen kina malabadesay a wawa / 請您守護這個不幸的孩子
na adakecen nisu kina imelangay a uzip / 請您安慰這個生病的生命
sikacaay tu ka muwangic ku ina / 讓母親不再流淚
pabelaten aca ku u lesing anucila nu sananal / 讓明早的露珠再度閃耀
sakaaumay 第五小段
ahizan aku nipaanin nu misu tu icelangay a palaw / 我將依著您賜予的法力
saicelang sa a pasakapah tu mahunuay tu a uzip / 盡最大力量救治敗壞的生命
amahiza tu nu naayaway a nika masamata atu masakapah / 重回原本的活力和青春
u papah nu tayu' ku nika zahket a kapah ku imelang nu misu / 用薑葉醫治您的疾病
sakatelelay 第六小段
pakayza i di'tu nu icelang / 藉由靈的法力
piliyasi tu han ku talahaday a di'tu / 令惡靈離開
u nabalucuan cenges lalum namuh mahemin / 所有的愛怨悲歡
amikilul tu nika nay' nu u'ul yaza tu miliyas / 將隨著霧散遠離
u sangulan kakapah nu uzip atu masamata mahemin / 所有的健康與活力
amahiza tu nauyaw / 都將恢復
masatekeday a sulit(單字)
cunusen / 增加
pacukelen / 安定
muculil / 走
saculcul / 使者
malabadesay / 不幸的
adakecen / 安慰
muwangic / 哭泣
pabelaten / 閃耀
sananal / 早晨
mahunuay / 腐壞的
naayaway / 以前的
masamata / 活力
sapibihbih / 拂去
zahket / 醫治
piliyas / 離開
cenges / 討厭
lalum / 難過
namuh / 愛
mahemin / 全部
u'ul / 霧
miliyas / 離開
nipaluma-busugi,bosogi
__強制目錄__
nipaluma- lahekakay a panay, tadapanay, bangsisay a panay
__強制目錄__
sanek
(kamu nu hulam：味道)
sanek han nu maku kiya lami' masangu. 這個菜聞起來有一點臭酸了.
Leon Blevins
Leon Blevins(里昂·布萊文斯) nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Leon Blevins i 1950 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 81, namapili’ tu nu Indianapolis Olympians putiput.
6 bulad 25 demiad, 1926 a mihca,Leon Blevins, miunduay. (mapatay i 1987 a mihca)
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Sanna Marin
Sanna Marin
nalecuhan ciniza i 11 a bulad 16 a demiad 1985 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Finland (芬蘭) ayza sa ci Sanna Marin, micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 12 bulad 10 demiad.
papilecad
(kamu nu hulam：評比)
id'id
(kamu nu hulam：烤)
用烤的雞肉才好吃.
Lubas-Mapalaway-teka
teka
u kamu nu Alapo
u kamu nu Alapo 阿拉伯語
Lubas-Mapalaway-teka
u pauzipay ci malataw
u kamu nu Alapo
sakiliman
縮圖|Arabic speaking world 阿拉伯語（اَلْعَرَبِيَّةُ‎ al-ʻarabiyyah [alʕaraˈbijja] 或者 عربي/عربى‎ ʻarabī [ˈʕarabiː]），書寫形式也稱阿拉伯文，是除了英語和法語之外最多國家使用的官方語言. 阿拉伯語源自公元6世紀的古典阿拉伯語. 它包括書面語及流通於中東、北非和非洲之角（即索馬利亞半島）的各種口語. 阿拉伯語屬於亞非語系.
Lubas-Mapalaway-teka
i pabaway ci dungi
u kamu nu Alapo
sakiliman
u kamu nu Alapo（اَلْعَرَبِيَّةُ‎ al-ʻarabiyyah [alʕaraˈbijja] 或者 عربي/عربى‎ ʻarabī [ˈʕarabiː]）, u kakuniza nu sulit sakamu tu ku Alapo a kamu, u sakayadahay a kamu i kitakit, pulung tu English atu France a kamu. Alapo a kamu namakay BC 600 a mihcaan, u sumamaday Alapo a kamu. yamalyilu pasulitan a kamu atu hina musaungay i teban_wali、amis_Fei atu Fei co kalimucuan(u Somaliya a subal) a kalu kamu.
Lubas-Mapalaway-teka
i bayuan ci kabid
u kamu nu Alapo
sakiliman
阿拉伯語的書面語稱為現代標準阿拉伯語或書面阿拉伯語. 書面阿拉伯語是目前唯一在官方及正式場合使用的阿拉伯語，用於大多數書面文件和講座、新聞廣播等正式講話. 但這亦因國家而異. 1912年，在摩洛哥加入阿拉伯國家聯盟之前，摩洛哥阿拉伯語曾在正式場合使用過一段時間.
pasulitan a kamu(書面語), singangan u ayzaay tama(標準) Alapo a kamu. pasulitan Alapo a kamu u dada' nu mikwanay atu tatenga'ay saungayay a Alapo a kamu. musaungay i cudad atu pelu'、singbong, atu zuma tatenga'ay a kamu. acasa caykalecad i zuma kanatal. 1912 a mihcaan, i ayaw micumud i Alapo kanatal nisakaput nu Moloke, itawya a mihcaan, Moloke Alapo a kamu nasaungay i tatengaay a kitizaan.
阿拉伯語屬於中部閃米特語，與亞拉姆語、希伯來語、烏加里特語和腓尼基語相近. 阿拉伯語書面語不同於其所有地方的口語，且更為傳統和保守. 兩者是雙層語言的關係，用於不同的場合.
Lubas-Mapalaway-teka
u tuas ci butuc
u kamu nu Alapo
sakiliman
u lalabu'an nu teban_Sanmite a kamu kya Alapo a kamu, macapi tu Alamu a kamu、 Sipolai a kamu、Wojalite a kamu atu Finiji a kamu. pasulitan a kamu nu Alapu a kamu caykalecad tu zuma kakitzaan a kamu, caay kasumad atu mapadaki. mahizaay anu miazih i
Lubas-Mapalaway-teka
u tuas ci sabak
u kamu nu Alapo
sakiliman
一些地方的阿拉伯語無論是書寫還是口頭形式，都無法互通. 而所有地方的阿拉伯語被當作是一個整體. 即是說，純粹從語言學的角度來說，它們是不同的語言；但是從政治及民族的角度來說，他們又是一個整體. 如果阿拉伯語被當作一個整體，則世界上估計有4.22億人以其為母語. 如果各地的阿拉伯語當作是不同的語言，則很難估計到底有多少種，因為它們是方言連續體，之間沒有明確的界線. 其中埃及阿拉伯語的使用人數最多，大約五千四百萬人以其為母語——多於其他任何一種閃米特語言.
Lubas-Mapalaway-teka
u tuas ci silingaan
u kamu nu Alapo
sakiliman
現代的書面語（現代標準阿拉伯語）源於古蘭經的語言（即古典阿拉伯語），用於學校教學及工作、政府、媒體等場合. 兩者合起來被稱為書面阿拉伯語，是伊斯蘭教的宗教語言. 現代標準阿拉伯語的語法與古典阿拉伯語大體相同，詞彙也有相同之處. 但古典阿拉伯語的一些語法結構在現代標準阿拉伯語中不再使用，在口語中不使用的詞彙也不在現代書面語中使用. 而且現代書面語從口語中借入了一些詞彙和語法現象. 新的詞彙大多用來表達近現代出現的概念. 阿拉伯語用阿拉伯字母從右往左書寫. 有時在非正式場合也可用拉丁字母從左往右書寫，但沒有統一的形式.
Lubas-Mapalaway-teka
u tuas ci butung