cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-kakuwa, kakowa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Uhuru Kenyatta
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal
nipaluma-kakuwa, kakowa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p215
kakuniza:nipaluma
Lavoy Allen
Lavoy Allen (Hulam a sulit: 拉沃伊·艾倫) nalecuhan i Trenton, New Jersey. Lavoy Allen unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput. Lavoy Allen i 2011 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 50, namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.
2 bulad 4 demiad, 1989 a mihca, Lavoy Allen, miunduay.
Cealalupalantdlu
Cealalupalantdlu
thumb|Sofeng u sulit nu Hulam: 豐山部落 (Sofeng, Hualien)
Sofeng i teban nu Kalinku, saamisan sa u Cian, sawalian sa u Taypin-bayu', satipan sa u Wanrong, satimulan sa u Fenglin atu Fongpin.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cealalupalantdlu. u kasalumaluma’ nu Cealalupalantdlu sa, 841 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,227 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 259 ku tademaw, pakalatu 12%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,968 ku tademaw, pakalatu 88%.
u sausi nu cidekay a tadeamw
thumb|Amis in Taiwan thumb|Amis Malikuda u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 10%, Yuwatan(Bunun) 1%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunan), izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' katuud ku Hulam, caayka tuud ku Incumin. sikasulin i tebal nu niyazu'.
u Sakizaya a niyazu'
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, cayay pasumad ku ngangan nu cidekay. macamel tu mueneng itiniay a niyazu'.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
petun ngangan nu Rukay-Apotoe
ngangan
Apotoe (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Kdusan
Kdusan
u sulit nu Hulam: 格督尚部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kdusan. u kasalumaluma’ nu Kdusan sa, 364 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,201 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,069 ku tademaw, pakalatu 89%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 70%, Pangcha(Amis) 9%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sejek(Seediq) 0.5%, zumazuma 4%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u niyazu’ nu Taluku(Truku)  kuyni, katuud ku  Taluku(Truku)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan atu Sejek. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yuancumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560),  Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料Yuancumincu weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan
台灣原住民族資訊資源網Taywan Yuancumincu nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan kakuniza:niyazu’ kakuniza:Taluku kakuniza:Kalingku kakuniza:Yincumin kakuniza:niyazu'
Christophe Joseph Marie Dabiré
Christophe Joseph Marie Dabiré
nalecuhan ciniza i 8 bulad 27 demiad 1948 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Burkina Faso ayza sa ci Christophe Joseph Marie Dabiré, micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 1 bulad 24 demiad.
Poland
thumb|u hata nu Poland （波蘭）|alt=Flag of Poland.svg
u Poland sa i labu nu Europe, itiza i 52 00 N, 20 00 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa 312,685 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 304,255 km2, u ahebal nu nanumay sa 8,430 km2.
hamin nu tademaw sa 38,523,261.
kakalukan umah sa 48.20%, kilakilangan umah sa 30.60%, zumaay henay umah sa 21.20%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Warsaw (華沙).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 3 bulad 5 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Andrzej Duda, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 8 bulad 6 demiad.
likisi (歷史)
波蘭地域已經有先民棲息. 不過，今天波蘭民族的最直系祖先是西元前七百年左右是當地的西斯拉夫人.
Poland (波蘭) a niyaduan idawtu ku maluayaway a tademaw tayda itida mueneng. nika, aydahay a Poland (波蘭) a binacadan u kakawsan nuheni sa namakayda i siyun nu ayawan pitu a lasubu nuitidaay a tademaw ci Sise-la (西斯拉夫人) a tademaw.
2003年4月，印巴兩國先後表達了重新進行對話的意願，11月25日在實際控制線停火.
966年，梅什科一世接受基督宗教（天主教），使波蘭基督教化，這也讓波蘭至今仍和愛爾蘭並列為全世界天主教徒比例最高的國家.
siwa a lasubu enem a bataan idaw ku enem (966) a mihcaan Maseke (梅什科) ise milayap tu kilisetukiw (tinsukiw) a kiwkay, u Poland (波蘭) mala kilisetu a sinciaan. nina aydaay a Poland (波蘭) katukuh aydaay a Ayelan (愛爾蘭) palecaden nu kitakit a tinsukiw a kilac nu satalakaway a kanatal.
12世紀開始，因為隔壁神聖羅馬帝國的強大，波蘭王國不得不放棄一部分中歐領土、轉而保護東歐弱小的羅斯公國，導致之後將近800年在東歐的恩怨.
sabaw tu tusa a se-ci malingatu, itepalay nu Sen-cen Roma ti-kuo (神聖羅馬帝國) anika icelang, Poland (波蘭) wan-kuo ahican caay piales tu Cuo-o Europe (中歐) a lala' kiya haw, pasaida midiput tu Tun-o Euripe (東歐) adidiay a Luo-se kunkuo (羅斯公國), sisa masasu ada’tu micapi tu walu a lasubu a mihcaan itida i Tun-o Europe (東歐) ani kasasuadaan.
13世紀中葉蒙古西征波及了波蘭，蒙古帝國滅了大部份中亞國家及羅斯公國後入侵波蘭.
cacay a bataan idaw ku tulu a seci nu cuoye Mongolia (蒙古) pasaida i nutipan midebung tu Poland (波蘭), Mongolia (蒙古) di-kuo (帝國) debunga nuheni ku Cuo-ya Asia (中亞) a kanatal atu Luo-se kun-kuo (羅斯公國) nikudan debungen nuheni ku Poland (波蘭).
但是這也是蒙古在歐洲領土擴張的極限，列格尼卡戰役中波蘭和條頓騎士團聯軍被蒙古軍完全殲滅，
nika uyniyan u Mongolia (蒙古) itini i Europe (歐洲) a kitidaan misa ahebal tu tanengay a kitidaan, Leakenika (列格尼卡) malepacaw henay Poland (波蘭) atu tiwdun'(條頓) maka subauay a mapulungay masakaputay a hitay hiyan nu Mongolia (蒙古) ahitay mamim apatayan.
cacay a malebut tusa a lasubu enem a bataan (1260) a mihcaan - cacay a malebut tusa a lasubu walu a bataan (1280) a mihcaan demecen naca nu sasepatay a kanatal nu Cincen (金帳) a kanatal misawacu, sisa nai’satu ku laheci nu Poland (波蘭).
14世紀，波蘭和神聖羅馬帝國終於恢復和平，但也導致了波蘭遠離了中歐，正式成為東歐國家.
cacay a bataan idaw ku sepat (14) saci, Poland (波蘭) atu Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國) alaw masasu kapah tu. nika Poland (波蘭) haymaw satu miliyas tu Cuo-o Europe (中歐), malatatengaay tu nu Tuo-o Europe (東歐) a kanatal.
cacay a bataan idaw ku tulu (13)- cacay a bataan idaw ku sepat (14) a seci Poland (波蘭) atu biyaw a kanatal Litaw-wan-ta-kun-kuo (立陶宛大公國) amelik patiden tu masakaputay a kanatal, nina tusaay a kanatal sawsawni itini i hunse (皇室) malalaluma'an. sadikuday satu Poland Lithuania (波蘭立陶宛) demecen nuheni ku masasuaday nu Cincehan (金帳汗國) kanatal.
脫離和蒙古人的臣屬關係，並取代蒙古韃靼人成為歐陸大國.
miliyas atu Mongolia (蒙古) a tademaw nika sasungaay, alan nuhani ku Mumkutadan (蒙古韃靼) a tademaw mala O-lu Europe (歐陸) a satabakiya nu kanatal.
16至18世紀，兩國合併成單一的波蘭立陶宛聯邦、並且經歷了200多年的頂峰時期，並和東面崛起的俄羅斯沙皇國多次發生戰爭.
cacay a bataan idaw ku enem katukuh katukuh tu cacay a bataan idaw ku walu a seci, nina tatusaay a kanatal palacacayen nu heni tu Poland Lithuania (波蘭立陶宛) a kanatal, sisa nikaydaan nuheni makaala tu tusa a lasubu a mihcaan ku sakapahay satalakaway a zutay, milihida tu waliyan ni palekalan a E'luosesahun (俄羅斯沙皇) kanatal kinapina a malepacaw.
以及和鄂圖曼帝國的戰爭這段時間波蘭立陶宛成了和西班牙帝國、神聖羅馬帝國、鄂圖曼帝國並駕齊驅的歐洲四強之一.
atu Ottoman (鄂圖曼) kanatal a nikalepacawan itinisatu Poland Lithuania (波蘭立陶宛) mala atu Spain (西班牙) a kanatal Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國), Ottoman (鄂圖曼) kanatal, malecad atu Europe (歐洲) nu sepatay a saicelangay nu kanatal.
cacay a bataan idaw ku walu nikudan a seci, Poland Lithuania (波蘭立陶宛) pulu nu kanatal kalamkam a malawcu, itini i Sensnluomadikuo (神聖羅馬帝國) a kanatal a Awtili (奧地利) a kanatal, Puluse wankuo (普魯士王國) atu Poland (波蘭) nu ada’ nuheni tu Russia (俄羅斯) kanatal nu tuluway a kanatal kina tulu kunuheni mibenis sisa malawpes satu kiya kanatal.
從而開啟了之後200年中波蘭不斷被滅國、又不斷浴火重生的循環.
namakayda malingatu nu tusaay a lasubu a mihcaan Cuo-Poland (波蘭) haymaw sa malawpes, haymaw satu liyawliyawsa a laecus.
1683年，波蘭國王率騎兵擊退了進攻奧地利的土耳其軍隊，保護了歐洲的完整，史稱維也納之戰.
cacay a malebut enem a lasubu walu a bataan idaw ku tulu (1683) a mihcaan, Poland (波蘭) kuowan ladayen nuheni ku hitay midebung amilepacaw tu Awtili (奧地利) nu Tueci (土耳其) a hitay, midiput tu O-cuo Europe (歐洲) anikakapah, pangangan han tu Wiyena (維也納) ani kalepacaw han.
19世紀，拿破崙一世戰敗後，波蘭的大部分領土屬於俄羅斯帝國沙皇的疆土，但在俄羅斯帝國發生十月革命後.
cacay a bataan idaw ku siwa a seci, ci Napoleon (拿破崙) ese mademec nikalepacaw satu, Poland (波蘭) nu hatidaay tu a lala' nu Russia (俄羅斯) kanatal  Sahun (沙皇) a lala, nika Russia (俄羅斯) a kanatal kina cacayan a bataan a bulad a malepacaw.
Poland (波蘭) itinitu i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku walu (1918 ) a mihcaan cacay a bataan idaw ku cacay a bulad misiteked tu kunuheni, patideng tu pulung nu kanatal, isulit nu likisi Poland (波蘭) u sakatusa a pulung nu kanatal.
sakaudip (經濟)
(1989)年後,波蘭由蘇聯模式的計劃經濟向市場經濟轉型，GDP在1993至2000年間增長較為迅速.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa a mihcaan (1989) nu nikudan, Poland (波蘭) nu Soviet lekec (蘇聯) a awayway nu kiyaku a sakaudip pasaida i iciba nunipi sumad, GDP itini i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku tulu (1993) a mihcaan katukuh tu tusa a malebut (2000) a mihcaan macunus kunika tanayuan mucelak.
但到2001年由於國內消費投資減少以及全球經濟發展放緩影響，波蘭經濟的增長也開始放緩. 加入歐盟後，經濟快速成長.
波蘭自恢復獨立以來，經過1990年代的發展變遷，特別是在21世紀初的幾年裡，波蘭在歐洲的重要性越來越引人重視，甚至有望成為歐盟五巨頭之一.
Poland (波蘭) nami siteked satu, namakay i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan (1990) a mihcaan mapalekal masumad, micidak i tusa a bataan idaw ku cacay (21) a saci nuayawan nu pina a mihcaan, Poland (波蘭) itini i Europe (歐洲) sakae’timan han kaadihan tu nu katuuday, sisa alaw a mala Europe a malasacabayay (歐盟) un sakalalima a sakasiidaay.
sasinguan nu Poland (波蘭宗教)
Poland (波蘭) 87.5 a kilac a tademaw u tinsukiw ku yadahay, duma satu nu lima a kilacan (5%) a tademaw u Orthodox a kiwkay (東正教) atu kilisetu a baluhay nu kiwkayan. ayda han adiditu ku mitesekay tu tinsukiw a lalay nu lisin.
雖然歷史上曾征服波蘭的普魯士和俄國都企圖壓制天主教，但反而堅定了波蘭人對天主教的信念.
amica kunisulitan tu ilikisi nadebungan nu Poland (波蘭) a Puluse (普魯士) atu Russia (俄國) manglay mipenec tu tinsukiw, nika icelang ku sinku nu Poland (波蘭) a tademaw misuayaw tu tinsukiw.
i-su' (藝術)
波蘭所設計的海報在國際間十分著名，在首都華沙設有世界上第一所海報博物館.
Poland (波蘭) ni sikian tu aadihan itini i kanatal mamelawan nu katuuday nu singanganay, itini i suotu Warsaw (華沙) idawku nu kitakitay a sayaway nu bayu a sinbung nipatideng a puowkun (海報博物館).
而於二十世紀五十年代，在共產政權的統治下，政府對藝術創作的限制反而相對較小，而海報則因此成為了國民自由發聲的途徑.
itini i tusa (20) a seci lima a bataan (50) a ziday, itini i kuncen anikuwanan, sifu misuayaw tu nalimaan ansangaan anipikawan misaadidi'aca', u sibung hantu mala pakunida sananay a sasakamuen nu kakawaw.
時至20世紀，波蘭所出產的電影海報仍然備受關注，被譽為「巧用抽象構圖和大膽用色，脫離了西方的藝術軌跡」.
katukuh tu sabaw tu tusa a seci, Poland (波蘭) anipatidengan a kacudu nu singbung ka ngada han nu katuuday, sakatinengan u " misakainai' tu kulit atu micidekay a kulit, alesen nuheni ku amisay a nalimaan a dadan".
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
malcinuwas
(u kamu nu Hulam sa:分離) kakuniza:Sabak Nubu
zikuz
zikuz 後面；之後
zikuz nu kawaw masasakamu henay kita. 事後我們再來討論.
tazikuz 往後
amana ka tazikuz ku culil nu mita. 我們不要再往後退了.
tazikuzen 要往後
amana ka tazikuzen ku nizateng tu kawaw! 不要把事情挪到後面才想！
nazikuz 退後些
nazikuz henay tiya maazih niza kisu. 你退後些，他才會看到你.
nazikuzan 從此以後
nazikuzan niya kawaw sa amana ka pawani. 經過這次事件之後，此後別忘了.
nazikuzen 往後移動（命令）
nazikuzen henay ku ni'neng nu misu. 請你往後坐一些.
sazikuzay 最後的
u sazikuzay kaku a maduba'. 我跑步最後一名.
zikuzan 後面；之後
nu zikuzan nu lima' ku buyu'. 家的後面是山.
nu zikuzan nu lima' masanek ku cilis. 家後面的水溝很臭.
zikuzikuzan 最後面
makai ci Panay i zikuzikuzan a muculil. Panay不肯走在最後面.
Laulauzan
Laulauzan
位於屏東縣瑪家鄉三和村.
居民多由霧台、三地、瑪家三個鄉深山的原住民移住.
三和村原為隘寮溪荒蕪之地，於民國42年政府為改善原住民生活，僱用兵工開墾400公頃交與屏東縣攻府，鼓勵霧台、三地、瑪家三個鄉深山的山胞移住，從事土質改良，改善生活，及至民國五十六年交由本鄉接管成立一村. 本村鹽埔段屬鹽埔鄉，番子寮段屬長治鄉；犛頭鏢段，隘寮段屬內埔鄉，周圍都是平地村落包圍. 本村有 北村、中村、南村三個部落組成，當時本村名稱為隘寮墾區山胞移住地，經村民大會議決改名為三和村.
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laulauzan. u kasalumaluma’ nu Laulauzan sa, 224 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 759 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 718 ku tademaw, pakalatu 95%.
Keith Benson
Keith Benson nalecuhan i Cleveland, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Keith Benson i 2011 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nu Atlanta Hawks putiput.
Laulauzan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 41 ku tademaw, pakalatu 5%.
Ray Blume
Ray Blume
9 bulad 23 demiad, 1958 a mihca, Ray Blume, miunduay.
Laulauzan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Rulay(Rukai) 73%, Paywan(Paiwan) 17%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.
Keith Benson
8 bulad 13 demiad, 1988 a mihca, Keith Benson, miunduay.
Laulauzan
u niyazu' nu Paywan
u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.
Keith Benson
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Laulauzan
u Sakizaya a tademaw
inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay u Pangcah atu Puyuma
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
Ray Allen
縮圖
Ray Allen(雷·艾倫)
nalecuhan i 7 bulad 20 demiad, 1975 a mihca, Ray Allen, u miunduay ciniza.
Ray Allen unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay, u mikilac zikuzay mimaliay.
Ray Allen nalecuhan i Merced, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
Ray Allen i 1996 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac atu silsil lima, namapili’ tu nu Minnesota Timberwolves putiput.
milaliw
milaliw 逃脫了
Alain-Guillaume Bunyoni
縮圖|Alain-Guillaume Bunyoni
milaliw
milaliw kiya malubuay a tademaw. 那個囚犯逃脫了.
Alain-Guillaume Bunyoni
Alain-Guillaume Bunyoni
nalecuhan ciniza i 4 bulad 23 demiad 1972 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Burundi ayza sa ci Alain-Guillaume Bunyoni, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 6 bulad 23 demiad.
milaliw
laliw 溜；逃；脫身
laliw sa kiya tademaw. 那個人不告而別.
petun ngangan nu Rukay-Balini
ngangan
Balini (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay. Rukay-wutay a ngangan yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0. u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
ngawa'
ngawa'(牛角、角)
Mahamat Déby
Mahamat Déby
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Chad(查德) ayza sa ci Mahamat Déby, 1984 a mihcaan 1 a bulad 1 a demiad nalecuhan. micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 20 demiad.
balalangad
縮圖 balalangad (kamu nu Hulam: 鍬形蟲)
【學名】：Lucanidae
【mitesekay a ngangan】Lucanidae
【英語】：stag beetle
【In-gu】stag beetle
sakalecad (種類)
臺灣的鍬形蟲種類約有50種，部份種類4月即是成蟲活躍的季節，大多成蟲在5月左右開始出現，在5~7月最活躍.
Taywan a sakalecad nu babalangad makaala tu lima a bataan ku sakalecad, tu sakalecad nu babalangada han i sepatay a bulad mala cilekaya a buladan, i limaay a bulad kya malingatu  tahekal, i lima abulad katukuh i pituay a bulad saka sicilekayan i tawya.
鍬形蟲科昆蟲的總稱，全世界約有1,200種.
babalangad u cilekay hanamin ku ngangan, hamin nu kitakit makaala tu cacay a malebut tusa a bataan ku babalangan hananay.
雄蟲通常有誇張美觀，且像角的大顎，並非用來咀嚼食物，其用途為對抗天敵與打鬥及爭奪食物、地盤或異性.
tamaan a balalangad micidek ku bangcal, mahida u tabakiay nu ngawa’ nu bihid kya sangucud, caay kaw sapikala tu ka kemkeman, ya ngawaw nida u sapi lawa’ tu ada’ atu sapi lalebu atu sapialaw tu kakanen, mialaw tu kitidaan atu sakay namuh tu duma a babalangad.
tayna a udip nu babalangad apuyu ku nangawa’, u sapaini nida usapi lahul tu kasuy atu mibuhang tu kaka dibuwan nida tu katitian tu ti’kuk.
kaliwasakan a maudip (分布環境)
台灣一般最為常見的鍬形蟲是中低海拔的台灣扁鍬形蟲（Dorcus titanus sika），而台灣大鍬形蟲（Dorcus formosanus，特有種）及長角大鍬形蟲（Dorcus schenklingi，特有種）列入保育類.
Taywan hina adih kita tu babalangad i tanengay nu talakaw nu buyuan a Taywan nu babalangad (Dorcus titanus sika), i Taywan nu tabakiay a babalangad (Dorcus formosanus, u picidekan a babalangad) han atu tanayuay a singawa’ay nu tabakiay a babalangad (Dorcus schenklingi), picidekan tu a babalangad) kuyda, u dada diputen nu katuuday kumahidaay a babalangd.
以特定樹木流出的汁液為食，亦會攝取腐爛的水果，待產卵的雌蟲甚至會為攝取養份而進食肉類（昆蟲屍體或朽木中其他幼蟲）.
nitucekan a kilang usi cicaay ku kan nuheni, mukan tu malahulay a hecian, nusi biliay a langan nu balalangan  mikilim tu sakay udip nida mukan tu asuay a didian mukan (mapataya nu cilekay atu malahulay nui kasuya atu wawa nu cilekay).
天敵為鳥類及真菌等.
katalawan nu heni u mabahelay a ayam atu tatengaay a bayking (真菌).
hican pahabay (成蟲飼養)
成蟲的飼養很簡單，只要注意七個重點：
madayum pahabay tu babalangad, misuayaw tu pituay a papahabayan.
1. 準備一個箱子，空間要夠大，至少夠讓蟲可以轉身.
milasul tu cacaya a haku, a tabaki kulabu, taneng ku babalangad misudikud
2. 鍬形蟲不論公母見面就可能打架，一不小心就會造成傷亡
balalangad anu masa suadih tu kanca malalebu’ kuheni, anu caay pihamaw madukatu mapatay.
3. 箱子必須通風、放在太陽不會直射的地方.
haku kanca kasi baliyan, padengen i caay ka pacilal a kitidaan.
4. 箱子內必須有攀抓物，例如樹枝、樹皮，以防鍬跌倒了翻不回來.
u haku kanca’ aidaw ku kaka kayatan, u akaway nu kilang a ciit, paduh nu kilang, atu saka caay ka puling nu saka caay kaba belin nu babalangad.
5. 要放墊材，保濕用，例如木屑、種花用的水苔、衛生紙.
kanca a Padengan tu tatadaan, saka senged nu tuud, u kisut, damay nu nanum, cilingami.
6. 一定要有蓋子，鍬形蟲可是會飛的.
pasa tahaban, alaw ama bahel ku babalangaw.
7. 準備食物，最理想的食物是昆蟲用果凍，但普通果凍、水果都可以吃.
milasul tu kakanen, midatengan a kakanen nu babalangad han u cilakay a kuodun, nu hucunu kuotun atu heci tanengtu a kanen.
(別吃太酸的以及太水的，例如香蕉、蘋果很適合；不要餵檸檬、番茄、西瓜)
acaay kan tu tada cileminay atu tada sinanumay a tuudan, u pada’ ,lingu sakapahay, acaay pakani tu linmun, kamulaw, ciyak)
matatakis atu sasaulangan (交配與繁殖)
balalangad sayaway a  patatakis han pulungen kunuheni amipulul a patakis.
鍬形蟲在開始吃果凍後的一個月後會達到「成熟」這時公蟲遇到母蟲，就會用夾子輕輕地夾母蟲的背部.
balalangad anu pakanan tu kuotun tu cacaya a bulad han maikestu, imahini masasuadih kunuheni, tamaan a  bulalangad sa, u sangucud hamaw sa mikalat tu kulul nu ulang.
然後用觸角快速的摩擦母蟲，如果母蟲也有意思的話，很快就會開始進行交配.
kalamkam satu ku ngawa’ pakisakis tu ulang, anu manamuh ku ulang han, kalamkam malingatu tu amatatakis.
nipaluma-asakaw
asakaw
寬筋藤
(俗名：苦藤、佛珠藤、伸筋藤、舒筋藤)
kalaliwasak
(u kamu nu Hulam sa:分離四散) kakuniza:Sabak Nubu
nipaluma-asakaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p262
kakuniza:nipaluma
balalangad
matatakis atu sasaulangan (交配與繁殖)
【malaheci tu napatakis】mialakita tu mamulmulay a haku, matalaw tu ulang tayda i kalimucu’,
先將公蟲放入一段時間，讓公蟲冷靜並且建立地盤.
paka tenensen henay ku ulang sa, paka dadaengen han patideng tu kaka udipan nida.
讓母蟲餓個兩天，吃果凍配合度會比較高，不會亂跑. 開始交配的時候盡量不要打擾，讓它們結束後自行分開.
Paka ngalayen henay tu tusaay a demiad ku ulang, pakanentu tu kuotun kya kapah kuni pilihida nida ,caay pisalaliw. anu malingatu satu patakis amana’ pidama tu nuhenian, anu mamin satu patakis liyas satu kunuhni.
misanga tu kitidaan nu heni (產房布置)
anu malaheci tu kuni  patakisan nuheni, taneng tu pala liwasaken kunuheni.
木屑跟產卵木可不是隨便的木屑跟木頭都可以用的，基本上一定要有真菌降解過，或是發酵過的木屑才可以用.
kisut atu lalecuhan nuheni a caay palemang sa miala tu kisut atu kasuy, amiala’ aca tu nisiludan tu tatengay a cilekaya, atu numa sangaay tu nutaw a kisuy kapah a cukaymasan.
木頭有分軟硬，大部分的情況選「用指甲戳得下去，用手指戳不會凹下去」的軟硬度.
產卵木使用前要先泡水一個晚上，把雜蟲殺死後，把樹皮去掉，再來曬太陽一天或是瀝乾兩天，等到濕度為「摸著感覺有濕氣但手上不會有水痕」的程度是最好的.
lalecuhan nuheni a kisut a lalemeden tu cacaya a labiy, mipatay henay tu cilekay, pudacen henay ku paduc, pawalien naca tu cacaya a demiad tu cilal atu miacak henay tu tusaay a demiad, taneng tu ku senget kiya “kapeten kala lalelaemedan inai ku nalalemedan nu nanum” u saka pahay ku mahidaay sa.
接著, 先在箱子倒一層木屑，厚度至少要有5公分左右.
kilul satu ,pacumuden ku kisut ilabu, u kubetul han a makaala tu lima a kunfunan.
接著用無敵鐵拳把木屑壓實，一定要壓實.
壓實後放入產木後再用木屑把它三分之二埋起來，埋完後再壓一次，壓實的木屑才能讓母蟲挖出產卵用的隧道，並且有固定產卵木的功能.
mapipi satu pacunuden tu lalecuhan nida tu kisut naca tu mala tulu tu tusa a tademen, mamin a tadem a kina cacayen aca amipipi’, numa pipiaytu a kisut kya taneng mikutkut ku langa amibuhun tu lalecuhan a dadan, kya idaw ku tatengaay a lalecuhan nida.
貼上標籤，紀錄投產的日期.
paduhepiten tu sasulitan, amikiluk tu lala lecuhan a demiadan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
kakuniza:Habayiing
malumanay
(u kamu nu Hulam sa: 舊的) kakuniza:Sabak Nubu
ngayangay
satangahan(主題):
ngayangay
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):獵寮
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
ngangan
Talakop, Talakup
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
ngazuy
ngazuy(下巴)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
ngangan
Siracay
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay takakop 鳥氏
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
lalid
lalid 連續
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
lalid
lalid sa a maluk kiya tademaw caykakasic. 那個人很勤快地工作.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Yuancumincu weiyuanhuy- Yuancumincu naayaway a ngangan pacudadan- Yuancumincu ngangan nu tademaw, dengtal Cengce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayuancumincuay a congsin原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
lalid
palalid 繼續
palalid han ku kawaw, amana piales! 繼續工作，不要放棄！
Ponaway
thumb|Jianshi
Ponaway
u sulit nu Hulam: 帛納外部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ponaway. u kasalumaluma’ nu Ponaway sa, 32 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 126 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 124 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 2%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%, Pangcha(Amis) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 4%.
lalid
malaliday 被傳染的；會傳染
u malaliday nu libung ci Benel. Benel 被傳染瘟疫.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Ponaway
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
ngasaw ngangan nu Pangcah-Talakop,Talakup
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Ponaway
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
lalid
milaliday 傳染的
u milaliday ku imelang niza sa. 聽說他的病會傳染.
lalilalid 連續不停
lalilalid sa ku tademaw ayza i Maibul. 去馬立雲部落的人絡繹不絕.
Ponaway
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
Keith Bogans
Keith Bogans nalecuhan i Washington, D.C., nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Keith Bogans i 2003 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 43, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.
Ponaway
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Keith Bogans
5 bulad 12 demiad, 1980 a mihca, Keith Bogans, miunduay.
Ponaway
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Keith Bogans
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
mikutay
mikutay 代替
Ponaway
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
mikutay
tayza kaku mikutay ci inaan maluk. 我去代替媽媽工作.
pikutay 去代替
pikutay kisu tu ama mimuku tu kasuy. 你去替爸爸扛木材.
makutay 代替
makutay nu cabay kaku maduba'. 朋友代替我跑步.
kutayen 互相交替
kutayen ni Panay kaku miapa tu wawa. Panay 代替我背孩子.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Siracay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
hekal
(kamu nu hulam：外面)
maudad i hekal. 外面在下雨.
atahekal
(kamu nu hulam：外面)
makabasu kaku atahekal midang. 我搭巴士出去玩.
patahekal
(kamu nu hulam：拿出來)
patahekal tu kalisiw sapicakay tu kuhi. 把錢拿出來買咖啡.
patahekalay
(kamu nu hulam：拿出來的)
ci Imi ku patahekalay tu kalisiw. 是 Imi 出錢的.
patahekalen
(kamu nu hulam：要拿出來)
patahekalen ku asu'ay a heci nu kilang! 要端出來好吃的水果！
patahekalen kiya asu'ay kakanen! 要端出來好吃的東西！
tahekal
(kamu nu hulam：出來)
nanu makayza i wali tahekal kiya cilal. 太陽是從東方出來的.
nuhekal
nuhekal a satabu kina dawa. 這個布是用在外皮.
nuhekalan
(kamu nu hulam：外面用的)
nuhekalan ku kebutulay a zikuc i kasienawan. 厚的衣服在冬天可以做為外套.
(kamu nu hulam：表面功夫)
sakihekal
(kamu nu hulam：外面的)
caluken ku sakihekal a zikuc! 把外套穿上！
sapatahekal
(kamu nu hulam：要拿出來的)
pinaenta ku sapatahekal tu nubu i cinizaan? 我們要包多少禮金給他？
katahekal
(kamu nu hulam：出來)
katahekal miazih tu bunac. 出來看星星.
katahekalan
(kamu nu hulam：出口)
katahekalan kina zazan a tayza i umah. 這個是去園裡的出口處.
ngangan nu Pangcah-Fafokod
ngangan
Fafokod
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Rangay
thumb|Fuxing
Rangay
u sulit nu Hulam: 斷匯部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rangay. u kasalumaluma’ nu Rangay sa, 20 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 56 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 55 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1 ku tademaw, pakalatu 2%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 91%, zumazuma 7%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Latvia
thumb|u hata nu Latvia (拉脫維亞)|alt=Flag of Latvia.svg
Latvia (拉脫維亞)
u Latvia (拉脫維亞) sa ilabu nu Europe, itiza i 57 00 N, 25 00 E.
u ahebal nu lala’ mapulung sa 64,589 km2
u ahebal nu lalaay sa 62,249 km2, u ahebal nu nanumay sa 2,340 km2
hamin nu tademaw sa 1,965,686.
kakalukan umah sa 29.20%, kilakilangan umah sa 54.10%, zumaay henay umah sa 16.70%.
Latvia (拉脫維亞), a nusakapahan miawaw ku ngangan sa Latvia (拉脫維亞) kapulugan a kanatal, i tizaay sawaliay nu Balticyu (波羅的海) a tukus, i Ou-zu sawaliay-amisay a kanatal, nu Balticyu (波羅的海) cacayay a kanatal. amisay, timulay atu waliay lasic tu Estonia (愛沙尼亞), Lithuania (立陶宛) atu Russia (俄羅斯) malabelaway, i dip silaad tu Balticyu (波羅的海) sasuayaw tu Zey-dan, i waliay nu timulay a lala’ malalitin tu Belarus (白俄羅斯). Latvia (拉脫維亞) a tademaw 1934379 (2018 a mihecaan). u ahebal nu lala’ sa 64,589 km2（24,938 m2), u hemheman sa yun-day-hay-yiunay.
(u kamu nu Hulam sa: 拉脫維亞（拉脫維亞語：Latvija, 立窩尼亞語：Lețmō），全稱拉脫維亞共和國（拉脫維亞語：Latvijas Republika, 立窩尼亞語：Leţmō Vabāmō），是位於波羅的海東岸的歐洲東北部國家，是波羅的海國家之一. 北、南、東分別與愛沙尼亞、立陶宛及俄羅斯為鄰，西邊隔波羅的海與瑞典相對，東南國境則與白俄羅斯接壤. 拉脫維亞總人口數為1,934,379（2018年），國土面積64,589 km2（24,938 sq mi），氣候為溫帶海洋性氣候. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Riga (里加).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 18 bulad 11 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Egils Levits (Aycielse．Liyewiyetese 埃吉爾斯·列維特斯), 1955 a mihca 6 a bulad 30 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Latvia (拉脫維亞) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 7 bulad 8 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Latvia (拉脫維亞) ayza sa ci Arturs Krišjānis Kariņš (阿特爾斯·克里斯亞尼斯·卡林斯), micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 1 bulad 23 demiad.
ceng-ce (政治)
cing-ce-ti-ce-seun, Latvia (拉脫維亞) u min-cu-i-hay-kung-he-cea kanatal, i 1918 a mihecaan mapatizeng, i Riga (里加) mala seu-tu, a malatan-i-ceay a kanatal, Latvia (拉脫維亞) pelaen mala 119 a cing-ceng a kenis, i latu 109 a mihcaan a pasakakuay tuse sa atu sapikuwan nu cing-huay a tuse.
(u kamu nu Hulam sa:政治體制上，拉脫維亞是一個民主議會共和制國家，於1918年建國，以里加為首都；而作為單一制國家，拉脫維亞全國分為119個行政區域，包括109個自治市和9個直轄市. )
(u kamu nu Hulam sa: 在語言上，拉脫維亞以印歐語系中唯一僅存的波羅的語族語言，拉脫維亞語為官方語言，是該國主要民族拉脫維亞人的母語；另一方面，俄語在該國也有廣泛使用. 立窩尼亞人作為該國原住民族，則使用烏拉爾語系的立窩尼亞語，但該語言已逐漸步入死亡. )
Latvia (拉脫維亞) sa nu pe-ou-li-se-hay, Ou-cu-len-mum, pi-da-si-yen-kun-yie-cu-ze, Oucu-uey-yin-hey, Lan-he-kul, key-zay-he-zeul atu sapatahekalay a cu-ze, Balticyu (波羅的海) kul-cay-li-se-hey, Kul-ci-hul-bi-ci-cing-cu-ze, pe-ou-tul-ze-kingu atu Ou-cu un-ceng i he-ceu-cu-ze Kul-ci-cu-ze u patizenay a kanatal. 2014 a mihecaan sa Latvia (拉脫維亞) i nu tademaw palekalay sa u sa 49 a pasilsil, u ci etanay u key-zay nu heeni, nanu misangatu ku kalisw nu heniay Latvia (拉脫維亞)-la-te-pi, tukuh sa 2014 a mihacaan micumud tu nu Ou-yin-ci, i Ou-yen mala baluhayay a kalisiw nu heniay.
(u kamu nu Hulam sa: 拉脫維亞是北歐理事會、歐洲聯盟、北大西洋公約組織、歐洲委員會、聯合國、經濟合作與發展組織、波羅的海國家理事會、國際貨幣基金組織、北歐投資銀行及歐洲安全與合作組織等國際組織成員國. 2014年時，拉脫維亞在人類發展指數中排名第49，是高收入經濟體之一. 該國曾使用拉脫維亞拉特為其法定貨幣，直到2014年加入歐元區，以歐元作為新的法定貨幣. )
laylay (歷史)
i aya nu kung-yin 3000 a mihecaan sa, Latvia (拉脫維亞) a babalaki mueneng tu i walian nu Balticyu (波羅的海). i ayaw nu kung-yin 900 a mihecaan, izaw ku nu zumaay makay Balticyu (波羅的海) a niyazu’ mabulaw muenend i Latvia (拉脫維亞)an: Ke-lul-ni-zen, Say-ma-ca-lan-zen, La- te-ca-lan-zen, Se-lul-ni-ya-zen, atu musakamuay tu Fun-lan a ciliway a kamu a Li-wo-niya-zen. Balticyu a tademaw (波羅的海人) n patizen atu Lul-ma malalacal sa pacakay, nu Hu-pul budawaan kalaliyum tu matekesay a Kim.
(u kamu nu Hulam sa: 公元前3000年左右，拉脫維亞人的祖先定居在波羅的海的東岸. 公元前900年，幾個不同的波羅的海部落定居在拉脫維亞：克羅尼人、塞梅加廉人、拉特加廉人、瑟羅尼亞人（拉脫維亞語: kurši, zemgaļi, latgaļi, sēļi）以及說芬蘭語支語言的立窩尼亞人. 波羅的海人建立了到古羅馬的商路，以當地產琥珀交換貴金屬. )
malukay (農業)
1996 a mihecaan, u malukay, u papahabayan, u kilangkilang a key-zayay 8.7 %. ⅓ a binawlan mueneng i mukalukay nu inaka, 17% a tademaw nisakakawaw tu mikalukan. nu palumaan sa u citahaay a kakaen, u ya-a, ten-tay, s-laiw, u ma-ling-su ku kauzip. nu pahabayan sa u buling atu titi’ ku yadahay, nu pahabayan u katalalan, atu pabuy. pahabay aca ku wadu. tukuh i 1995 a mihecaan nu ayawaay, patizeng tu 64264 nu i luma’ay a nikalukan a key-zay, 319 ke nu nikalukan izaw tu ku 79 ke mahetek tu masukakuay a pacakayay. tu kusa ayza  sausian cacay a tademaw  tu nu mihecahecaaan palecad ku nu patahekalay 387 a daduy a buling, 404 a daduy a ma-ling-su, 348 a daduy ku ci ttahaay a kakaenan.
(u kamu nu Hulam sa: 1996年農業、畜牧業和森林業產值占國民生產總值的8.7%. 全國近1/3的人口住在農村、有17%的人從事農業生產. 種植業以生產穀物、亞麻、甜菜、飼料和馬鈴薯為主. 畜牧業主要是奶、肉兩用的養畜業、飼養牛和豬. 養蜂業發達. 截至1995年初共建立了64264個家庭農業經濟單位，319個農業企業中已有79個完成了私有化. 年人均生產387公斤奶，404公斤馬鈴薯，348公斤穀物. )
sapiidangan (旅遊)
Mi-ye-s-tu-la- kung-yun (Li-ca acung-sing nu likisi), Li-ca-ku-cing, Iyu-al-ma-la sadipasan, Si-ku-ta atu. Si-s aazihan,caay papatahungay a luma’ a Mm-su-be-wo-kung, Lung-da-le-kung, Al-da-li-s bi-lu a kung-cean, Lay-i-ma caiw-ke-li kungg-cean.
(u kamu nu Hulam sa: 米耶斯都拉公園（里加的歷史中心）、里加古城、尤爾馬拉海濱、希古達和采西斯風景區、露天民俗博物館、隆達列宮、 阿爾達利斯啤酒廠（Aldaris）、萊依瑪巧克力廠（Laima）. )
kaculilan (交通運輸)
nu silamalay a zazan: u katanayu 2347 malebud a mi, izaw ku 270 a maebuday sa u denki a pazaany a silamalay. kung-lu: nu kanatal misangaan u sakapahay a zazan 20227 a malebud a mi katanayu. nu makay nanuman a sapi unban sa 350 a malebud mi. u kahenawlan a minatu sa un-tc-pi-al-s, Li-ca-he-li-ye-pu-ya. nu i tapukay a sa piunbanay : u Li-ca, Un-tc-pi-al-s, Li-ye-pu-ya tulu a Kul-ci-ci-can.La-yu-pu-lul-ti  hay-hang kung-s, Late-catehang-hung-kung kung-s atu Late-pas a tuluay a i pabaway mibahel a hikuki. Pu-ti-hay hang-kung-kung-s,i  1995 a mihecaan mapatizen, nu Latvia (拉脫維亞) tatelungan a kul-ci-hang-kung-kung-s, u nu kuwanay 99.8% a ku-hun. Latvia (拉脫維亞) i labuay sapiunbanay u silamalay atu makabalungaay ku sapiunban. i tizaay a ciawtung: Latvia (拉脫維亞) kung-kun unsu-si-tung izaw ku basu, nu patelayan atu caay patelayan a basu, maydemiad 5:30-00:30 a mi yunban, sa izaw ku 22:30 masatezep tu. a mikacaw sa i tiya mi cakay tu paya, u aca sa 0.2 La-te. u sapikacaw a zazan sa caay kasinanut,  numakay pangiduay a kakacawan a kazezen u sapimulmulay atu katukuh han ku suletan. u Taxi nayi ku piculukan sa u lantaway a kulit ku likat.
pakatinengay
Latvia (拉脫維亞) u talakaway a sapasubana a cacudadan izaw 34 a ci-kuo, enemay sa u katelang a tase sa talakaway a sapasubanaay a ci-kuo, nu tusaay sa u Kul-li tase. Latvia (拉脫維亞) (kaw-den-ciaw-uy-ci-kuo-ha) sakay pituay a ssapikuwan, uyza u nu tayling atu nu hitayay a cacudadan ku tatengaay nu kaw-ten-ciaw-yu-ci-kuo a tadungus. nu zumaay a kaw-ten-ciaw-yu-ci-kuo sa  u Pay-sen-te-kul-li a cacudadan, itzaay u satabakiay a cacudadan sa Latvia (拉脫維亞) tasea. ya kaw-ten-ciaw-yu a pakalisiwan tu, u mikuwanay nu nipabalucuan tu pikuwan, mianin tu micudaday pakalisiw tu minanam nu heni, nu paenenga micudaday u ngalal nu sapiayaw a sausi a caay pakalisiw minanam. ina kaw-ten-ciaw-yu-ci-kuo itiya icing-ceng, tcay-uw musateket, sesa u sapakalisiw nu pinanam, sapakawlah, saydan pakalisiwan, sa u kaw-ten-ci-kuo a teng-se-hey ku mipanutekay.
(u kamu nu Hulam sa: 拉脫維亞有34所高等教育機構，其中6所是古典大學型高等教育機構，其中2所是國立大學. 拉脫維亞《高等教育機構法》第7條規定，只有拉脫維亞警察學院（已撤銷）和拉脫維亞國防學院具有國家高等教育機構的地位，而其他高等教育機構則是「派生的國立學校」 (國家可能是其聯合創始人). 該國最大的大學是拉脫維亞大學. 高等教育是有償的，但是國家按照計劃中規定的要求向學生收取學費，使一定數量的學生有機會在這些「預算地方」免費學習. 由於高等教育機構在行政和財務方面完全自治，因此學費，獎學金，教師工資等完全由高等教育機構的董事會自行決定. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
u kamu nu Aliwsen
kakiliman
u kamu nu Aliwsen(Amilika a kamu:Aleut) u Ayskimo--Aliwsen a kamu, u Aliwsen binacadan a kamu.