cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
kungku- acawa nu bayu a adietu
ngatu-4
nazikuzan, mabulah tu ci-Lubas tu wawana, liliden niza ku tatulu a wawa, mikilul tu nalikidan niya haku tatimulen kuculil mikilim tu wawana. u zuma ademiad, katukuh tu i “ talawadaw “ i sacumud nu talawadaw, sa sipiwait niza kiya culekul a mukin amalinges, tu bayu adietu misakam, “ i naculekul ku salaedan, amana tu picalap atayni ! “ namahiza, tahekal ku salengacay akulit saka siwantan ku tukus atu bayu a salaedan, namahiza cayay tu kacacalap.
kungku- Sipipelacay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tuku Siyiun atu ci Nuwa watan o Kumud
u cudad nu mapalaway a dabak(2018.10.18)：u kawaw nu Palamal
lacul
10. pilucek tu pasayzaan
11. miasik tu liwliw, kya pasayzaan atu silsil清理場地的方向及隊形
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tuku Sayuen kakuniza:sakasitangah kakuniza:2018-tusa kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:mapalaway
culil la!
tadayadah ku nikan yu, dumasa mukatu sapaiyu, caay kaw kapahay kumahiniay akawaw, uising atu gangkuhu mikuliay atademaw, caay pikan tu sapaiyu yu!
就是吃太多啦，還有就是吃葯，這絕對不是好事，醫師和護理人員，都很少吃葯.
waneng aimelang nu udiudipan anipatahekal tu lacusay sa macalilaw, umahiniay sa u besi tadamangelu’. anu haymaw han mukemkem ku nikan sa maselep ku ngelu’ nu besi.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
lingatu nu kungku milingusay tu tatayna atu tatama maladay mulaliw, mulecuh tu cacay salunganay bucud tatayna a lutungay, nika caay katenes ya salunganay tatayna a lutungay maubi sipakutay han tu cacay u salacu’say u makunulay a lutungay, ya wina caay palatateng’ maubi ku nu uzipay tatayna a wawaan, ya makunulay a lutungay sipibakah i putah nu Pa-li- sen-mu-yan.
culil la!
糖尿病是全身性的代謝紊亂，主因則是胰臟過度疲勞. 細嚼慢嚥是在降低胰臟負擔.
u dadiw atu palaw nu Sakizaya
u dadiw atu palaw nu Sakizaya
撒奇萊雅族樂舞
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
1482年的巴黎愚人節，聖母院的駝子加西莫多被選為愚人教皇，因為他是全巴黎長相最醜陋的人. 他被群眾推舉上王座並在全城遊行. 葛林果是一名貧窮潦倒的詩人，他在愚人節推出神蹟劇，但觀眾都只看遊行不看他的戲劇.
nipaluma-sansuin
u sulit nu Hulam
山素英 sansuing
culil la!
nikaudip anu siekeng idaw ku daduducan; cacay satanengen tulu kuyadah
kungku- acawa nu bayu a adietu
ngatu-6
kami u Sakizaya sa u dietu haniyam ku adingu, palu tatenga’ tu adingu, palu tatenga’ tu lahad, nayi’ku caay kaitiza, namapatay ku tademaw sa, mala dietu ku adingu’, u adingu niza sa milakuwit tu talakaway a buyu’ katukuh i helun, pasayza, i wali, mapawpaw i bayu, iyu silisin ku niyazu’, sa pasawali ku mapalaway, pahalhal ku mapalaway tu tunuz, daedac atu epah.
u dadiw :u Sakizaya hananay a tademaw
namakay:
https://www.youtube.com/watch?v=LYmkEuJFw8Q
nipaluma-sansuin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kungku- acawa nu bayu a adietu
ngatu-7
mikapet tu papah nu tayu a papasepi tu dietu, u kakawsan a dietu sa namaka bayu milakuwit tu buyu’ nu pazik a tahelun i sasalisinan, kiyu u nika uzip nu Sakizaya ku mahiniyay, ahican midimut, kiyu u kaka biyalawan kina mahiniyay kiya !
u dadiw :u Sakizaya hananay a tademaw
namakay:
https://www.youtube.com/channel/UCgSY-HWRjHifZ_SkPio7dug
kungku- acawa nu bayu a adietu
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tiway Sayiun、Lisin Cudad、atu ci Tuku Sayiun
u dadiw :u Sakizaya hananay a tademaw
namakay:
臺北市原住民族語言學習網母語巢
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
1482 a mihcaan tu pibalakasay tu tademaw a demiadan nu Pa-li, Sen-mu-yen ya makunulay a wawa ci Cya-si-mu-tow mapili’ay tu mala u mibalakasay tu tademawan nu mikeliday, zayhan i Pa-liay a tademaw amin u cayay kasalungan a tademaw ciniza, mapalekalan nu binawlan ciniza mala u sakakaay a mitaliyuk tu niyazu’ amipaazih. ci Ke-lin-kow sa u sapakuyucay nu matinengay misulita tu dadiw aadihan a cudad a tademaw, i pibalakasay tu tademaw a demiadan patahkal tu Sen-ci a igian, nika binawlan caay piazih tu piigi niza uyzasa u mitaliyukay i niyazu’ ku azihen.
nipaluma-sansuin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
culil la!
活得健康的重要原則：一少三多 A丶少吃； B丶多休息； C丶多喝水； D丶多流汗！
u dadiw atu palaw nu Sakizaya
u dadiw atu palaw nu Sakizaya
u Sakizaya a dadiw atu palaw sa, piazihan isasa'ay a iga, kyu matineng tu kisu tunu Sakizaya a dadiw atu palaw.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
身無分文的葛林果為了得到食物，尾隨著一名吉卜賽街頭舞女愛絲梅拉達，並為她的美麗所傾倒，但走到一個轉角的時候，愛絲梅拉達卻突然被加西莫多和聖母院副主教孚羅洛襲擊.
ci Ke-lin-kow u makihkihay nayay ku kalisiw amaydih pakala tu kakanan, kilulsa tu cacay a tademawan Ci-pu-say musalukyaway i zazanan a tatayna ci Ay-s-mey-la-ta, manualay nu salungan niza, nika katukuh i kaniyulan a kalimucu’an hawsa, ci Ay-li-s-ta bahal sa mangayaw ni Cya-si-mu-tu atu ci ‘Sen-mu-yen nu miedapay ci Bu-low-low’.
葛林果想救她卻被加西莫多打倒，後來誤入了乞丐王國，而孚羅洛則逃走了. 王家的弓箭隊隊長菲比斯及時來到並捉拿了加西莫多. 當晚稍後，一幫乞丐和盜賊準備將葛林果吊死，但愛絲梅拉達出現摔罐並與他締結四年「婚姻」，葛林果因此得救.
Song Hye-kyo
u kawlah niza
ソン・ヘギョ（宋慧敎、1981年11月22日 - ）は、大韓民国大邱広域市出身の女優、モデルである.
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:tademaw
kuhkuh
田螺泛指田螺科（學名：Viviparidae）的腹足綱軟體動物. 平均只有拇指頭大小，有角質口蓋. 螺螄是田螺科動物的通稱. 很多淡水魚類喜歡吃田螺. 田螺體內很容易生長寄生蟲.
kuhkuh caay kuyni u sapamataan a kuhkuh dada’ “mitesakay nipangangan Viviparidae” u bili ku sapiculil dawmiay’ uzai aadupan. palalecad hatiza u taludu’ katabaki, sipudac ku banges cisataheb. kacumuli sapamata kuhkuh aadipad a nipangangan. yadah ku i abesaay nanumay a butingan manamuh mukan tu kuhkuh. labu nu uzip a kuhkuh madayum sicilekay.
culil la!
anu tanutanang sa ukapahay sakayudip kumahiniay!滿身流汗對各種疾病都是有益的！
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
ci Ke-lin-kow maydih miala cinizaan nika matii’k ni Cya-si-mu-tu, satu munganga micumud tu miaamay a kanatal, mulaliw tu ci Bu-low-low’. wang a luma’ acin a sakaput nu mikeliday ci Bey-pi-s katukuh zakep satu ci Cya-si-mu-tow-an. uya labii hawsa, ya miaamay amin atu miubiay a tademaw milasul amipacai’ mipatay ci Ke-lin-kowan, nika ci Ay-s-mey-la-ta culal sa mibatung tu lingkung atu “kalaacawaan” niza tu sepatay a mihcaan, sakasa mapauzip tu ci Ke-lin-kow.
翌日，加西莫多被推上法庭，之後被判在格列夫廣場接受兩小時的酷刑. 他在絞台上磨轉，又被群眾嘲笑，身心皆受侮辱. 他乞求一點水喝，但沒有人理會他，直至愛絲梅拉達上前並給他一些水. 在附近隱居的修女巴格特看到這一幕，尖叫著說愛絲梅拉達是一名吉卜賽小偷，並把十五年前女兒被綁架的事歸咎於她.
tucila a demiad, ci Cya-si-mu-tow mapatayza i huing, zikuz mapasaybang i putah nu Ke-lye-bu tu tusaa a tatukian ku pisawacu a mitii’. ciniza ipabaw pimelmelay tu pipatayay, katawaan han nu binawlan, masawacu’ maduka ku malucu’. misalunguc ciniza tu adidi’ a nananuman, nika nayi’ ku misikulay cinizaan, katukuh i pananum ni Ay-s-mey-la-ta cinizaan. i capiay nu aeneng nu Siw-ni ci Pa-ke-te maazih niza ku mahiniay, luyi sa musakamu u miubiay nu Ci-pu-say sa ci Ay-s-mey-la-ta sa, ayaw nu sabaw lima a mihacaan tu nipicebis tu tataynaan a wawa sipatelid cinizaan.
兩個月後，愛絲梅拉達在街上走著，被百合花·貢德洛里埃和她的朋友從陽台上發現. 百合花是一名貴族小姐，同時也是菲比斯的未婚妻. 她嫉妒愛絲梅拉達的美貌且假裝看不見她，但她的朋友卻把愛絲梅拉達叫了進來.
tusa tu a bulad hawsa, ci Ay-s-mey-la-ta muculal i zazan, maazih tu ni Bidakelung Kung-te-lou-li-ay atu cabay niza makay likutay a cabeng. ci Bidakelung u kakitaan a limecedan, satu u saacawaan aca ni Bey-pi-s. mainap tu ka salunganan ni Ay-s-mey-la-taan sakaliyu sa a caay pakazih cinizaan, nika awaw han u cabay niza pacumud ci Ay-s-mey-la-ta.
當愛絲梅拉達步進房間，貴族小姐們立即相形見絀. 她們雖然長得也很美，但卻比不上愛絲梅拉達. 貴族小姐們意識到愛絲梅拉達艷壓群芳，便轉向嘲笑她的衣著. 菲比斯嘗試讓愛絲梅拉達好受些，但百合花拿走她的袋子並打了開來，跌出了幾塊寫了字母的木板，愛絲梅拉達的小羊佳麗把那些字母拼成「菲比斯」（Phoebus）. 百合花意識到她有了一個情敵，並認為愛絲梅拉達是個女巫. 愛絲梅拉達離開後，菲比斯也跟著她.
yu micumud i kakabi’an ci Ay-s-mey-la-ta, ya kakitaan a limecedan amin kasenun han palalecad caay tu kahicahica. kanahatu salungan ku heni, nika caay tu pikakaan ci Ay-s-mey-la-taan. kuy-cu a limecedan matineng tu caay pakademec tu salungan ni Ay-s-mey-la-taan, auyza matawa tu kasizikuc niza. mitanam ci Bey-pi-s pakinasusuzan tu balucu’ ni Ay-s-mey-la-taan, nika alaen ni Bidakelung ku lalubu niza wawah hantu, tahkal tu ku pinaay a nisulitan a sapad tu ina wawa aazizhan cudad, ci Ay-s-mey-la-taay a sizi Cya-li uyza ya sulit tu ina wawa padadepi’ han mala u “Bey-pi-s” “Phoebus”. ci Bidakelung pizateng niza izaw ku cacay a ada maydihay, hicasa u mapalaway a tatayna ci Ay-s-mey-la-ta sa. miliyas tu ci Ay-s-mey-la-ta hawsa, mikilul tu ci Bey-pi-s cinizaan.
那個月稍後，愛絲梅拉達和菲比斯會面並向他表白. 菲比斯趁機吻了她，又假裝自己也愛她. 菲比斯無意和她結婚，令愛絲梅拉達很難過. 菲比斯假裝很傷心地說愛絲梅拉達不會再愛他，愛絲梅拉達便說她是真心愛他，並願意為他做任何事.
uyza a buladan hawsa, ci Ay-s-mey-la-ta atu ci Bey-pi-s masasukazih paheci sa musakamu cinizaan. kisu han tu ni Bey-pi-s ciniza, satatenga’ay sa manamuh cinizaan. ci Bey-pi-s caay ka sibalucu’ atu cinizaan a siacawa, malalum tu ci Ay-s-mey-la-ta. ci Bey-pi-s salalulamum sa musakamu ci Ay-s-mey-la-taan a caay tu kanamuh cinizaan sa, sakamu han ni Ay-s-mey-la-ta ciniza u balucu’ aku manamuh cinizaan sa, a mahang mikawaw tu canacananan a kawaw niza.
culil la!
yadah kunikan tu hemay, nipatahekal tu lahud tabaki, uadidi’ay aiding nayay ku lahud, u balucu’ kalamkam mapenec, uidang sa talakaw tu!
飯量越大丶耗氧也越大丶細胞越缺氧，心臟就越加壓，血壓也就越高了！
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
菲比斯開始解開她的衣衫和再吻她. 孚羅洛一直在門後注視著他們，他妒火中燒地闖進房間，刺傷菲比斯後逃走. 愛絲梅拉達昏倒後醒來，竟發現自己被控謀殺，又因為一些誤解，陪審團以為菲比斯已經死了.
culil la!
mukan tu hemay “sataneng han lima ahun” amana pabecul sa.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
ci Bey-pi-s malingatu mihulak tu zikuz amikisu cinizaan. ci Bu-low-low’ itiza tu zikuzan nu panan misametek miazih tuhenian, u inap niza belut satu micumud tu kakabi’an, namicucuk maduka tu ci Bey-pi-s hawsa laliw satu. namabulilah ci Ay-s-mey-la-ta nengil satu, amatineng mapaulami nu mipatayay, zayhan namapatelac ku zumaan, misaybangay a sakaput u mapatayay tu ci Bey-pi-s asaan.
culil la!
吃飯最好＂五分飽＂，不要撐飽！
anu mangalay ku udip tahekal kuni pasubana’ sa, imahini patahekal tu duku teleng patahekal, u sapaculi’ nu udip macunus icelang sa.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
愛絲梅拉達宣稱自己是無辜，但卻被嚴刑逼供，她的腳被鎖在鐵靴裡越收越緊，由於無法忍受劇痛，她承認自己是殺害菲比斯的兇手. 法庭判她死刑，罪名是謀殺和行使巫術（法庭見過小羊佳麗的拼字把戲），愛絲梅拉達被鎖進單人牢房.
kuhkuh
kasazuma nu kuhkuh (田螺種類)
舊屬前鰓亞綱，田螺科目前是主扭舌類的成員，約有17屬百餘種.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
sakamu satu ci Ay-s-mey-la-ta u mapateliday kaku sa, nika tii’kan a mipacici musakamu tu kawaw, ya kuku’ niza sipacukcuk i mukin a hangka sulup han makeleckelec, yu caay pakadungdung tu adada, hang aku ku mipatayay ci Bey-pi-s satu ciniza. paketun satu ku huing a patayen ciniza, u ngangan nu cumi umipataya atu mitima “i huing maazih kya adidi’ay a sizi ci Cya-li tu padadepit tu nisulitan a cudad a sapibalakas”, ci Ay-s-mey-la-ta mapatanged tu i tataytayay a kakabi’an nu lalubuan.
culil la!
當身體飢餓感訊號出現時，正是排毒旺盛，免疫功能快速增強時.
anu naynayi kunilacul ibili’ nu udip akuti’ sitanang kapahay mahini palaliw tu laecusay nu udup muwala tu kapahay, widasau u adidi'ay nu idang cinida mibanaw patahekal tu duku, pacunus tu maudipay a lahud, “ wiyni sapaculil tu saenuc sa, masatedep patahekal tu duku”
空腹時身體發熱流汗是最有效的新陳代謝法，也是細胞自行清血解毒，補氣活化的時機. （消化系統運作時，就停止排毒）
ungang nu sayaway; pahacengay a duku atu cay kataneng ku lahud”umangalebay acy kataneng ku lahud”癌症的主因：超級中毒＋組織缺氧（重度缺氧）
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
孚羅洛來探望她，她卻躲在一角. 孚羅洛告訴愛絲梅拉達他對她深層的慾望，並給她最後通諜：選擇他或者死. 愛絲梅拉達拒絕了他. 孚羅洛變得瘋狂，之後離開了城市. 翌日，愛絲梅拉達要被絞首前的幾分鐘，加西莫多戲劇性地從聖母院趕來，帶走了她，跑回聖母院的時候高喊「請求避難」（sanctuary），也譯「聖地、庇護所」，因為按當時的法律，法官無權進入教堂抓人.
ci Bu-low-low’ mizizaw cinizaan, azihan milimek i kalimutu’an ciniza. ci Bu-low-low’ sakamu sa ci Ay-s-mey-la-taan mutesek ku kaidih cinizaan sa, a pabeli cinizaan tu sazikuzay a satakus, mipili’ cinizaan ancaay sa mapatay. kai’en ni Ay-s-mey-la-ta ciniza. singki sa ci Bu-low-low’, zikuz liyas satu tu tuse. tucila a demiad ci Ay-s-mey-la-ta ayaw tu pipatay tu pinaay a sasulitan, ci Cya-si-mu-tow saigian sa sa ku balucu’ makay Sen-mu-yen tayni, ladeyen niza, mulaliw tayza i Sen-mu-yen hawsa tunutuwa’ sa “misalungic amilimek” “sanctuary”, pabelin aca “u timelacay a piadingan”, zayhan kilul tuyaan a hulic, u miliclicay a tapang caay ka situngus micumud sa tu kiwkay amizakep tu tademaw.
當愛絲梅拉達留在聖母院的時候，她慢慢地跟加西莫多成為朋友，並越過他畸形的外表，看到他的內心. 加西莫多給了她一個聲音尖銳的哨子，這是他能夠聽見的東西的其中一個，並叫她需要自己幫忙的時候使用. 有天愛絲梅拉達發現菲比斯走過聖母院，她叫加西莫多跟著菲比斯，但加西莫多卻看到菲比斯正離開未婚妻的房子. 加西莫多告訴菲比斯愛絲梅拉達依然在生，但菲比斯相信愛絲梅拉達已死並叫加西莫多走開.
dika a kikang
u kamu nu Hulan 索科特拉龍血樹
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
yu i Sen-mu-yen ci Ay-s-mey-la-ta hawsa, haymaw satu malacabay ci Cya-si-mu-towan, milakui’ tu ka sacidek nu hekal a uzip niza, maazih ku balucu’ niza. lacing sa ku suni amipiyuk ci Cya-si-mu-tow cinizaan, uyni u tanengay matengil niza tu zumaay a tuudan, sakamu han tu ciniza anu maydih tu saedap hawsa. u zuma a demiad maazih ni Ay-s-mey-la-ta ci Bey-pi-s pakayza i Sen-mu-yen, muawaw ciniza ci Cya-si-mu-tow-an papiladay ci Bey-pi-s-an, nika maazih ni Cya-si-mu-tow ci Bey-pi-s amiliyas tu lima’ nu saacawaan. sakamu han ni Cya-si-mu-tow ci Bey-pi-s mauzip tu ci Ay-s-mey-la-ta, nika palatateng’ ci Bey-pi-s mapatay tu ci Ay-s-mey-la kaciya’ han niza ci Cya-si-mu-tow.
加西莫多回去後說他找不到菲比斯. 愛絲梅拉達和加西莫多過了幾星期平靜的生活，但孚羅洛突然回來，見到愛絲梅拉達和加西莫多相處得很好而大感憤怒. 他偷偷躲起來不讓他們發現，孚羅洛諾在小室躲了幾天，計劃下一步該怎
taluma’ tu ci Cya-si-mu-tow hawsa sakamu sa caay katepa niza ci Bey-pi-s sa. ci Ay-s-mey-la-ta atu ci Cya-si-mu-tow katukuh tu pinaay a pilipayan ku lihalay nu nikauzip, nika ci Bu-low-low’ bahal sa taluma’, pakazih ci Ay-s-mey-la-ta-an atu ci Cya-si-mu-tow-an linges sa tu kakapah nu kaladay, sunuk sa ciniza milimek a caay kaazih nu heni, ci Bu-low-low’-now itiza i adidi’ay kakabi’an milimek tu pinaay tu a demiadan, milekakawaw tu zuma a hicaen ku kawaw sa.
某個晚上，他用萬能鑰匙打開愛絲梅拉達的房間. 愛絲梅拉達醒來，孚羅洛用身體壓著她並想非禮她，她極為驚恐. 反抗不了孚羅洛，愛絲梅拉達拿出哨子並拚命吹響它. 當孚羅洛意識到她在幹什麼的時候，加西莫多已經提起了他，把他猛扔到牆上，並以想殺死他的力度毆打他. 當加西莫多快要打死他時，孚羅洛踉蹌著走到窗口射進來的月光裡.
kuhkuh
kasazuma nu kuhkuh (田螺種類)
tungus malumanay nuayawan silingasaay a uzip, sapamata kuhkuh imahini u dawmi’ay uzip a sakaput, pakala tu 17 a tungusay (屬), cacay a lasubu a masasengiay (種).
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
zuma tu a sandeban, miyung ciniza tu canacananan a sacu’kcu’kan makawawahay tu a sacukcukan mawawah tu ku kakabi’an ni Ay-s-mey-la-ta. maengil tu ci Ay-s-mey-la-ta, ci Bu-low-low’ u uzip ku sapipenec cinizaan a maydih mikacay cinizaan, ceku’k sa amatalaw ciniza. caay pakademec ci Bu-low-low’-an, ala satu sapiyuk ci Ay-s-mey-la-ta saicelang sa mipiyu’ cinizaan. yu mazateng ni Bu-low-low’ mihica tu ciniza sa hawsa, ci Cya-si-mu-tow namusakamuay tu cinizaan, saicelang bakah cinizaan i cabeng, u sapipatayaw niza a icelang ku sapiti’k cinizaan. yu a mapatay tu ci Cya-si-mu-tow hawsa, ci Bu-low-low’ sawalawala sa ku culil tayza i sasingalan tu nipaedil nu bulad.
kuhkuh
tungusay kimulmulay kuhkuh (圓田螺屬)
圓田螺屬（Cipangopaludina），舊作田螺屬，包括下列各物種：中國圓田螺（圓田螺）（Cipangopaludina chinensis）,滇池圓田螺 (Cipangopaludina dianchiensis), 瀕危稜田螺（Cipangopaludina miyagii）, Cipangopaludina compactus, Cipangopaludina formosensis, 石田螺屬（Sinotaia），石田螺（環稜螺）（Sinotaia quadrata），雙帶石田螺（Sinotaia lapidea），螺紋石田螺（Sinotaia quadrata heudei），Sinotaia quadrata aeruginosa.
tungusay kimulmulay kuhkuh (Cipangopaludina) tungusay malumanay nikalukan umah tungusay kuhkuh, pasu mahiniay canacanan nu mauzipay: Cung-kuw kimulmulan kuhkuh (kimmulmulay a kuhkuh, 中國圓田螺) (Cipangopaludina chinensis), tyen-ce a taku u kimulmulay a kuhkuh (滇池圓田螺, Cipangopaludina dianchiensis), kalihanawan u masamucuyay a kuhkuh (瀕危稜田螺, Cipangopaludina miyagii), Cipangopaludina compactus, Cipangopaludina formosensis, tungusay masabucu’yay ku kimulmul a kuhkuh (石田螺屬, Sinotaia), masabucuyay kimulmulay kuhkuh (masataliyukay ku kamucuy a kuhkuh, 環稜螺) (石田螺, Sinotaia quadrata), tusaay kasataluyuk nu masabucuyay a kuhkuh (雙帶石田螺, Sinotaia lapidea), masataluyuk ku mucuy nu ikul a kuhkuh (螺紋石田螺, Sinotaia quadrata heudei), Sinotaia quadrata aeruginosa.
圓田螺貝殼卵圓形，體層甚圓，殼口近圓形. 貝殼褐色或綠褐色，平滑有光澤，殼高約4cm. 口蓋角質化呈黃褐色並有同心圓紋路.
kimulmulay kuhkuh kuki’ masamulmul ku ti’kuk, kimulmul ku satungdud nu uzip, laway nu kuki’ masakimulmul. kuki’ makulah ku kulit anucaay sa makulaha ku landaw, lameneng takelal, talakau nu kuki’ 4cm. sataheb a pudac mala kulahay ku kalawlaw nu kulit izaw ku masamulmulay a kulit masabalucu’ ku kamulmul nu kulit a zazan.
micidekay ku wayway a tademaw
micidekay ku wayway a tademaw(鐘樓怪人)
maazih ni Cya-si-mu-toa mingayaway ci Ay-s-mey-la-ta-an alaw cinizaay yaca, tademaceku’k. linges satu ci Bu-low-low’, ayaw nu piliyasan tu Sen-mu-yen, paheci sa cinizaan tu cinizaa tu, anu caay pakaala cinizaan, u zuma a tademaw amana kapizateng.
kuhkuh
masabucuyay kuhkuh  (石田螺)
又名石螺或環稜螺，貝殼比圓田螺小型但殼形略修長，周緣略有一稜，貝殼暗綠色或綠褐色，殼高約2.5 cm.
singangan aca tu masabucuyay kuhkuha anucaay sa masataliyukay ku kamucuy a kuhkuh, kuki’ ka adidi’ay tu kimulmulan kuhkuh nika masatanayu’ ku kuki’, tapiingan a bucuy, u kuki’ duuduuta ku kaladaway anucaay sa sakulakulahan ku kaladaway, 2.5cm ku talakaw nu kuki’.
kaliwaliwah i kananaman (分布與習性)
田螺分布幾乎遍及全世界：見於歐洲、亞洲、非洲、東南亞以及北美洲東側和古巴等地的河川、池沼和水田等淡水環境中. 繁殖能力很強. 田螺喜歡生活在泥質水底，以水底的矽藻或有機雜質為食. 雄性個體的右觸角變形成交配器官與雌性個體交配. 為卵胎生.
kaliwaliwah nu kuhkuh mahamin izaw i kitakit, maazih tu i Uw-cuw, Ya-cuw, Bey-cuw Tung- Nan-ya atu Pey-me-cuw a nuwalian atu Ku-pa a kakitizaan a sauwac, taku atu laku liwliw nu abesaay a nanum. tunu wawa sa. manamuh ku kuhkuh mauzip i lanulanu’an, i labu nu nanum damay anucaay sa u laclac mala u kakanen. uzip nu ulang kawili a ngawa’ u sapitakis tu uzang. i bili misati’kuk.
misalalami' (料理)
炒田螺是流行於中國南方的風味小吃. 廣西柳州的螺螄粉也是以田螺湯烹製. 但無論何種食用方法，都應確保田螺完全烹熟，以免寄生蟲感染.
miciyan tu kuhkuh u kanamuhan nu Cuw-kuw nutimulan asuay a kakanan. Kuwng-si Liw-cuw walay a kuhkuh u nisakabian a kuhkuh. nika nu canacanan ku sapalamel, kanca ngaayen ku kuhkuh, sakasaan a malalid nu cilekay.
amalaheci (保育)
台灣原生種「圓田螺」保種成功，水試所：還可量產、育成率達九成.
Taywan nauyaan u “kimulmulay kuhkuh” amalaheci ku nidipat pipahabayan, taneng henay a yadah ku nipahabanay, nipahabanay katukuh siwa a kacakat.
近年來農委會水試所積極投入保種工作，昨（1日）宣布成功復育圓田螺，使之再度量產，育成率高達九成. 目前水試所公開出售圓田螺種螺，鼓勵民眾進行復育或繁殖量產，未來可望成為台灣少見、具有經濟價值的原生物種，達到保育與利用雙贏.
ayzaay tu a mihcaan Nung-wi-huy pipahabayan sakalamkam sa mikawaw misuped pahabay tu sapaluma sa, nacila (cacay a demiad) pasubana’ malaheci tu ku nipahabay tu kimulmulay kuhkuhk, yadah satu ku kuhkuh, u nipahabayay kacakat katukuh i siwaay. imahin pipahabayan patahkal a pacakay tu canacananan a kuhkuhan, mibangbang tu binawlan mikawaw pahabay anucaay pakayadah tu kuhkuh, anuayaw adasay mala u cayay tu ka azih i Taywan, u siacaay a nilacu nu uyaayay tu nu mauzipay, katukuh tu nipahabay atu nipacakay asinilacul tu.
caay ku nipasapaiyuan atu nu tauay a kuhkuh, kimulmulay a kuhkuh umahay  zumaay a kuhkuh maselep tu.
圓田螺是台灣體型最大的原生種淡水螺，最大可達7～8公分；目前較常被民眾食用的石田螺，最大體型則僅約3～4公分. 水試所所長陳君如表示，從「一粒田螺九碗湯」這句俚語可看出，過去圓田螺是台灣重要的食用水產品，更與農村社會有緊密連結. 近年來由於人為開發、環境變遷等因素，已少見圓田螺等本土原生淡水物種外族群.
kimulmulay kuhkuh nu Taywan tabakiay nu yaanay tu abesaay nanum a kuhkuh, satabakiay katukuh 7-8 hunan, imahini u makanay tu nu tademaw amin u masabucuyay kimulmulay kuhkuh, u satabakiay a uzip 3-4 hunan dada’. pipahabayan a mikeliday ci Cen-cin-zu hini sa, makay “cacay a kuhkuh siwa kaysing ku kabi” uynian a kamu taneng maazihay tu, iayaw kimulmulay kuhkuh nu Taywan u kahenulan nu nanumay a kakanan. sangaleh malukay syakayay mahizatu, ayzaay tu a mihcaan namapatadas nu tademaw, masazuma tu ku liwliw caay tu kaazih ku nu tiniay tu nuyaanay tu nanumay mauzipay nu tauay aca a kuhkuh.
因此，水試所積極進行圓田螺等，重要本土淡水物種的蒐集、保存與培育. 過去圓田螺的主要棲地為天然湖泊、皎白筍田及水稻田. 水試所副研究員陳冠如分析圓田螺數量急劇下降的兩大主因：第一是慣行農法成為主流，使對農藥及污水非常敏感的圓田螺難以生存；第二是福壽螺等外來物種的生物競爭，以繁殖速度來說，一粒福壽螺一年可生3萬顆卵，一粒圓田螺一年卻只能生200顆卵.
satu, pipahabayay kalamkam satu mikawaw tu kimulmulay kuhkuh, kahenulan a misupet tu tiniay mauzipay i nanum, misuped pahabay. iayaw kimulmulay kuhkuh angangan mauzip i taku, kapisun a laku atu nipalumaan tu tipus a umah. pipahabayay sakatusa nu mikeliday mitelacay a tademaw ci Cen-kuwn-zu pipudac niza u kimulmulay kuhkuh tusa ku angangan kahini kalamkam a masele, saka cacay malukay ku azihen, pasapaiyu mapauning tu ku nanum caay tu kauzip ku kuhkuhk, sakatusa bu-su’-lu a kuhkuhan macacabi’ tu nu tauay a mauzipay, u kalamkam a siwawa sa, cacay ku bu-su’-lu cacay a mihcaan nilecuhan tulu a mangan ku kuhkuh, cacay ku kimulmulay kuhkuh cacay a mihcaan 200 dada’ ku nilecuhan a kuhkuh.
culil la!
癌症是身體長期處於中毒狀態（強酸）所引起＂缺氧＂的自然現象.
kuhkuh
pahabayan a kakitizaan (養殖池條件)
kuhkuh icelang ku nikauzip atu icelang mitena’ tu imelang, i sinanumay a cilis, laku, taku taneng mipazeng pahabay, u zuma i taku han pahabay, misabacalbacal tu taku tabakiay adidi’ay pasasizuma pahabay, tamelacay a taku, nisulimetan a taku ku sapahabay, u tesek nu  kailabu labu kacacayat tu akuti’ nu kasienawan kasapi’ nu lalud.
但是為了考慮光照的問題，一般以水深70 cm為宜，同時在四周圍網，防止田螺逃逸. 水面可以放養浮萍等，供田螺攝食，並在池中插上竹竿或木條等供附著性藻類繁衍，供螺攝食、棲息和產卵.
nika paayaw tu kaliyuhan a sapacilal, u kailabu nu nanum sakapahay i 70cm, mahiza sa pasalilel ku liwliw, sacaay pilaliw nu kuhkuh. i hekal nu nanum taneng pahabay tu munabaway a lutuk, kakanan nu kuhkuh, sa pahecek han i teban tu auk sazepitan nu damay mulangaw, kakanan nu kuhkuh, papahanhanan nu kuhkuh atu kasiti’kukan.
pahabay tu sapal a kawaw (放養種苗方法)
整池後，一般選擇在4－11月進行放苗養殖. 每年的6－9月是田螺大量產卵的季節，可到南投縣埔里溪流或到埔里市場上購買圓田螺. 按雌雄2: 1的比例，從中挑選出15－20 g的雌螺投入池中，一般每立方米水量投放10隻雌螺即可. 小田螺約經1年的養殖就可捕撈上市.
nanilisimetay ku taku, u zuma mipili’ i 4-11 a bulad malingatu pahabay tu sapul. paymihcaan tu 6-9 a bulad u puu’ nu kasibekan nu kuhkuh a siti’kuk, katukuh i Nan-tuw a kuwan Pu-li a sauwac anucaay sa tayza i Pu-li a iciba micakay tu kimulmulay a kuhkuh. kilul tu nipalalecad 2:1 ku uzang ulang, pakayni i pipili’ tu 15-20g ku uzang a kuhkuh pazeng han i taku, payli-bang-mi ku nanum pazeng han tu 10 a kuhkuhan uzang a kuhkuh taneng tu, adidi’ay a kuhkuh caliway tu cacay a mihcaan kunipahabay taneng tu alaen pacakay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (參考資料)
kakuniza:Sabak Tutuy kakuniza:Habayiing
culil la!
“lahud”nu udip u sapaiyu nu udipay,cinida ku patucekay tu kapah nu udip mikuwan tu hanhan icelang tu makudi’, mangaleb tu singaay aimelangay atademaw wini kumikuwanay tu patay nu tademaw.
◎ ＂氧＂是身體治病救命的靈丹，它決定腺體調節能力，免疫系統的強弱，更掌控了癌症病人的生殺大權.
mamin namiadih sa payahekalen, amana pisinga,yu!看完後，拜託把它轉寄出去，別只顧著存檔 喔！ kakuniza:Uuy411110
u cya-ku-wen (甲骨文) hananay a lalangawan nikaidaw
u cya-ku-wen (甲骨文) hananay a lalangawan nikaidaw
nilacul
thumb|cya-ku-wen
nikalingatuan nu cya-ku-wen (甲骨文) i mahida
namakay i nu ukakay a nituktukan a sulit sa, na nu tawya tu tanektek ku nipalekalan i hekal nu siyakay, sisa u mikingkiway a sasaydan a nidatengan. u nu sumamaday kya ukakay a niliyutan a sulit nu bilanga saan. namakay i 2003 katukuh i 2006 a mihcaan i Ze-Cian kenis (浙江省) a kakitidaan ya Lian-Cu (良渚) hananay a nialesanay a kakitidaan, idaw ku nikutkutan tu nipatahekalan makaala sakaidaw tu 240 kayadah nilaculan tu nakulitkulitan a nu ukakay atu nu bilangaay a sulit. "禮記.表記" silacul": "殷人尊神. 率民以事神.先鬼而後禮", sisa katineng tu ku nikahida i mahida tu nakawawan nu ya nikakutaykutay nu In-Sang (殷商) hananay a Hungti misaketun cinida tu sakay dimudtaw a tabakiyay atu nu dumaay a kawaw sa hina edaw tu makay i bilangaay a mapalaway. palita tu kakawsan atu Di’tu. hina ucul tu mapalaway tuduhen ku ukak nu bilanga pasubuhangen, sakaidaw ku nikapela’. ya nipiedawan sa malusulit kuni datengan sakay tineng tu hicasaan ku nakamuwan nu kakawsan. madem satu ku kawaw sa tubtubhan tu ku kulul nu bilanga sikaidaw nu namakay palitaan a tuudtuud atu nilubanga a saetiman nu imahida.
u sulit hananay sa mala nu binacadanay a nikaadihan a sakasilacul nikaudip. ciyakuun u nika idaway katukuh ayda u sakatenesay nu Hulam nu kakawsanay tu katukuh ayda. sausihan sa makaala tu tuluway tu a malebut nu mihcaan nikaidaw nu likisi nikatinengan nasulitan i nu Hulaman sa u saayaway nika adihan. ayayda tuku kina Hulam miteka tu hang saan picunus tu nutipanay a lalangawan hananay pasumingayaw tu ku makaydaay tu lalangawan nu hulam sikalawpes tuku sulit. sisa katukuh tu i aydaay 1899 a mihcaan i Piking (北京) mikingkiway tu nu e’kingmay a ba’tu a tademaw ci Wang-I-Lun (王懿榮) hananay sikayda i sapaiyu nu Hulam ya (龍骨) hananay makaadih tu cayay kalecad a sulit. kinapinaay tu hakya mikingkiw tu mahiniyay a sulit sa. itwaya makatineng tina liyungay (龍骨) nasulitan. idaw ku namakay i bilangaay a ukak u duma sa sikaydaen i ukak nu katalalan, sisa nadikudan a tademaw sa sipanganganhan tu u ciyakuun han saan. nikatineng tuyni sa katukuh ayda sa makaala tu limaay a malebut a mihcaan katenes, u tatenga'ay nika adihan sipatahkalan ayda sapaadih tu katuuday nu i cuwacuwaay a tademaw nipawacayan. kakuniza:Buting Nukay kakuniza:sulit
kungku- litapangan a milingayaw
ngatu cacay
matiniay ku litapangan nu pingayaw, yu mikelid tu tatusaay a wawa ci Yitungan atu ci Damayan a mikasuy ci Calaw, masu’aw tu ci Calaw, ucul han niza kuya malakakaay a tatusa tayza i sawaelan a midadum, nika u sapalimu’utang tuya tatusaay a malekaka kuya ci Calaw, palingata sa ciniza mikiayaw minguta tuya nanum, minukay kuya tatusaay awawa kamu sa, “mamaaw! manguta kuya nanum, saka mausuy kami a minukay.” pacaup han ni Calaw a sakamu, “Cadiwen ku pu’ut atu ’iduc namu, samada han a mizawud tayza tuya sawaelan nu nanum, nengnengen cima kuya tatiihay a tademaw mingutaay tu nanum, ma’alaw namu tepuc han ku bunguh niza.” uya tu malekakaay paliyaw tu a tayza.
ngatu tusa
tunini, makela tu niza tatusa izaw itiza minguta tu nanum nu sawa’elan, uzasa samadah sa a mizawud mingata tuya tati’ihay a tademaw, kawilikawanan ku cacay kitatusa han niza a micucuk ta mapatay, inayi’ tu ku lawat nuya tademaw a pacu’ay, tepuc han tu nuza malekakaay ku bunguh, nengneng han niza pacekuk u mama niza kuya mitepucan!
ngatu tulu
muwangic satu ciniza a minukay pakabana’ tu ina tuna litapangan a kawaw, tangsul tu mikaketel cinizanan tatusa kamu sa “pingayaw tu bunguh han nu mama namu, wata ku ulah namu a mingayaw, u bunguh tu nu mama namu tepucen tu, a matizaw aca uli pi’adup mingayaw tu bunguh! ” uzasa mingayaw tu tu bunguh ciniza malekaka, lima a demiad caka kumaen tu kakaenen, mahelek tu talatapulu palukelun tu bukeluh, mitanam milibet tu cikay nu bukeluh, nika caka pihalakat tu bueluh, uzasa cahu kaedeng a mingayaw tu bunguh sa ciniza. caay pitulas ciniza a misalibelibet a minanam misaliway tu kakaenen, malecad hu ku pilibet niza tu kalekelun nu bukeluh, tuni pilibet maluwid tu niza, kamu satu, “izaw tu ku ’icel niyam, haydaen kami misanga’ tu sabang.” tabu han niza malekaka ku bukeluh, mangaay sapipaekel tu ’ada a sabang, mangaay aca sapilepet tu malunem, u izang nu malunem palu han tacebuan nu malunem.
Saruc
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Saruc
u sulit nu Hulam: 砂崙子部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Saruc. u kasalumaluma’ nu Saruc sa, 44 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 154 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 151 ku tademaw, pakalatu 98%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 2%. u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 95%, Pangcha(Amis) 1%, Yuwantan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.
kungku- litapangan a milingayaw
ngatu enem
tahizaw ciniza tuya cacay a pala, mipecu’ ciniza tu mami’. kamu sa ku kakak, “nu makuay a mami’ ku maluhemay itiniay ” ala sa tu cacay pudac han niza izaw ku matu’asay tu a babahiyan, malihaw ku ngiha. nu saba han kandaway hu, pudac han niza, masadak ku limecedan hu a babahiyan.
Saruc
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
kungku- litapangan a milingayaw
ngatu pitu
hakelungen tu niza malekaka ku babahi minukay, makela izaw tu ku baluhay kaulahan nu ina niza ma’usi cinizanan, uzasa u lalum nu balucu’ niza malekaka sakabung tu sapikpik nu ’ayam mihawikid tu cibu’isay tu tilid a pu’ut pakamu tu ina, “inaaw, anu matizawtizaw ka la’etu ku balucu’ isu, nengnengen hu isu kami itini i putal! ikul tu edeng tu kabangcalan ku demiad tu dadaya, ta mangaay nu misu minengneng tamiyanan.” uzasa hatusa tu wa’ay takud han niza, “Peng” sa cacay ku suni, milipa’ tu suta’ ku wa’ay, masuni hu, micumud tu ku pakih talalinik nu suta’, sakinatulu masuni, u wa’ay maemin tu malabung i suta’, saikulay tu pitakud maemin tu malabung i lalinik nu suta’ inayi’ tu a ma’alaw! sakalima tu a demiad, masadak tu ci ina minengneng tu kakalayan, deng manengnengay samiyamiyat sanay i kakalayan ci linamay atu ci Itung tusa ku bu’is.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u kungku nu Pangcah
nipaluma-sasabu, sasabo
縮圖
Saruc
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-sasabu, sasabo
sasabu, sasabo
青脆枝
(俗名：臭馬比木、臭假柴龍樹)
Saruc
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 6 a bulad
pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Taoyuan kakuniza:Yincumin kakuniza:Tayan
innuite a tademaw
kakiliman
縮圖|innuite a tademaw uheni malecad tu intian a tademaw, nika mautang tu adidi’ namakayni i paylen abayu katukuh i amilika, innite a tademaw u sapaadih mihida u mungku a tademaw u wayway nuheni mahini u takuliyaway a tademaw mapuletay. 他們和印第安人一樣，只是晚一些從白令海峽來到美洲. 因努伊特人主要表現出蒙古人種的種族特徵，他們是最矮的黃種人.
nilaculan
縮圖 sapiadu yadah ku nuheni, nikaukuwang makutay nu aydaay, nika u pacing usapiedap sapibuting, innuite a tademaw mibuting ku kawaw, mibuting tu magulu u tikpay ku sa pibuting ayda macakat tu  u baluhay hidan u sapiunduu sipisetset nu kanatal.
kaphay a kamu
Ina tusaay a kabi’, miadih tu nikaidaw nu puu’, asuakanen, hinaala madayum musalami, caykatekes ucay kaw mahicahicaay a l’mi', nika idaw ku kapah amana ka sidumasa ukapahay a lami’.
innuite a tademaw
nilaculan
捕獵的方法有很多種，雖然步槍取代了傳統武器，但魚叉還是一種有效的補充工具. 因努伊特人也從事漁業. 捕鯨用的皮划艇後來發展為國際流行的體育運動.
nipaluma-sasabu, sasabo
sasabu, sasabo
近年來被研發成抗癌原料，對結腸直腸癌有明顯療效
kaphay a kamu
以上兩種湯品，正適合目前季節，而且美味可口，隨手可得，熬製簡便，要價低廉，雖說是俗品，但是威力強大，各位千萬不可等閒視之！
nipaluma-sasabu, sasabo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p149
kakuniza:nipaluma
innuite a tademaw
nilaculan
u cayay kalecad nu sapibuting, caay kalecad ku buting,sapacemut, salil, pubu, pacing, innuteatademaw i nuamisan akitidaan u lalud apuyu’ nika miyalatu mulangaway I bayu a lutuk, nikaukakanen nuheni u titi atu buting, mahiniay a nikaudip nuhekal, ucacangdayan nu heni amaudip u haypau atu Kanata nu ngabulu idawhenay maudip, ubanges nu aadupan mala innute a tademaw sadikucan tu kasienawan u kapahay a sapidihing tu sienaw.
不同的種族用不同捕魚工具，捕不同類型的魚：釣魚鉤，漁網，捕魚簍，魚叉. 因努伊特人在北極地區短暫的夏天也從事採摘業，但他們的食譜中還是主要以肉食為主，這種生活環境中，他們主要依靠海豹和加拿大馴鹿生存. 也是那些動物的皮毛為因努伊特人提供了抵禦嚴寒的衣服. 縮圖|dikuc nu heni Uluma’ nuheni, nukakawsan sa u nukuli sisangaan a cenga tatihepahan misaluma’ tu nusuleda a luma’.nika, u suleda hananay a pangangan caykaw wini aca nu suleda a cenga ku tuduan a luma’, u cacana amasahicahicaay, miadih tu puut nikasumad; lalud, innuite a tademaw ubanges nu niadupan malabadahung nu nisadabek; kasienawan ilabu nu seleda a cenga a luma nuba’tu atu lala’ a luma’.
nudikuda sa nikasumad nu demiad, i 14 asiki u cikiw micumud tu kasisuldaan, namueneng i kelulan nu tipan a subal uinnuite a tademaw atu muenengay i nuwalian nu awcu a tayluk ataniay malimad mihica hakiya masasu ada, inayay ku sakalepacaw “inadikuda a kitidaan inayay ku liwaliwan aca nu innuite a tademaw nu lalangawan a cacanan, mala nu awcu aca nukaudip a daduducen, umilihidaay tayni a bunacadan pahabay naming tu mapuletay a katalan,
後來因為氣候變化，在十四世紀地球進入小冰期，本來居住在格陵蘭島西邊的因努伊特人與居住在東邊的歐洲大陸殖民者發生衝突，沒有武器（在殖民地遺蹟中也未發現任何因努伊特人文化的物品，作為歐洲生活的象徵，殖民者們還飼養著世界上最矮的牛.
imahini, innuite a tademaw nitucekan a dadan kanahatu ayda tucek a kawaw sa “nikatadikud a lalangawan” maadih ku hekal kiyu hinisa tu maudip, sadikuday u maudipay nu dikudan tu.
與此同時，因努伊特人所選擇的道路儘管可能被後世認為是「文化的衰退」，但認清環境變化並加以靈活對待，最後倖存下來的是後者.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Uuy411110
a laylay nu Amilika
sumamaday nu Amilika (早期的美國)
在距今約三萬五千年前，最近一次冰河期的高峰期，全世界許多的水都被鎖在廣大的大陸冰河內，寬達一千五百公里的陸橋連接了亞洲與北美洲.
silaad tu ayday a mihcaan tu tulu a mang lima (35000) a malebut a mihcaan, micapi tu ayda a kasisuledaan nu katalakawan nu mihcaan, mahamin nu kitakitay a yadahay nu nanum a ahebalay masaluimeng i Talu sulesuledaan, ahebal han makaala tu cacay a malebut lima a lasubu (1500) a kun-li nu kayakay tu dadan mitulin tu Asia (亞洲) atu amisay a Amilikaan (北美洲).
一萬兩千年前，人類已在西半球的許多地方居住. 第一批美洲人從亞洲跨越陸橋，到達一般認為的阿拉斯加，一待就是數千年.
cacay a mang idaw ku tusaay a malebut, tademaw han idawtu ku mueneng i satipan nu pangkiw a kitakit (tipay a pangkiw (西半球). misatadasay a Amilikaan (美洲) a tademaw namakayda i Ya-cuo (Asia (亞洲) lakuyden nuheni ku kayakay, makatukuh tu mahidaay tu  Alaska (A-la-se-cia 阿拉斯加), paluma sa cacayay tu a malebut ku eneng.
kilul sa pasayda i nutimulan nu aydaay a Amilika (美國). paluma’sa i nutipan amisa Taypin-yung (太平洋) a dadipasan, nutipan nutimulan a buyu aut likelikenan atu teban nutipan a Mississippi (Mi-si-si-pi-sauwac 密西西比河) nu dadipasan.
早期的居民稱為霍霍卡母(Hohokam)、阿戴南斯(Adenans)、霍皮威利安斯(Hopewellians)及阿那薩其(Anasazi)
sumamadany a niyadu'ay a binacadan u Ho-Ho-Ka-Mu (Hohokam, 霍霍卡母), A-Tai-Nan-Se (阿戴南斯, Adenans), Hupiwi-lianse (霍皮威利安斯, Hopewellians) atu Ana-saci (阿那薩其, Anasazi).
patideng kunuheni tu niyadu' paluma tu cacanan a papalumaan, idaw ku patidengay tu sadicum masangkakuay a luma', ayam atu bau a waywayan nu nisangan tu lala' kalihalayan nuheni a kakilulan tu sasinzaan caay kaw kakaliwhan.
他們的文化傳承是以口語為主，不過有些部族發展出象形文字，將一些文字記載保存下來.
u lalangawan nuheni u nakamuwan ku kakilulan, nuka idaw ku duma a binacadan u sulit ku sulitan, kiluken nuheni ku sulit amisinga.
capi nu mihcaan a likisi (近代歷史)
這些早先的住民隨著時間逐漸消失，為現在所知的一些北美原住民所取代，其中包括霍皮族(Hopi)與祖尼族(Zuni). 當歐洲人抵達現在的美國時，已有約兩百萬名、或更多的原住民在美國居住.
numi satadasay a tademaw mikilul tu demiad haymaw sa amalawpes, katinenganay nu aydaay a Amilikaan yincumin (北美原住民) kumikutaya, idaw ku Hopi a binacadan (Ho-Pi 霍皮族) atu Zuni a binacada (Cu-Ni 祖尼族). makatukuh satu ku Europe (O-cuo 歐洲) a tademaw itini i Amilika (美國) sa, idaw tu ku tusa a bataan (200) a mang nu tademawan, hakiya nu yadah a yuncumin muenengay i Amilika (美國).
第一批抵達北美的歐洲人是北歐人，至少就現有的證據而言. 他們從格陵蘭往西走，約莫西元985年，紅髮艾瑞克(Erikthe Red)就在格陵蘭建立起屯墾地.
misatadasay makatukuhay i pea-mea (北美) a Europe (O-cuo 歐洲) a tademaw u Pea-o Europe (北歐) a tademaw, nu aydaay a siwmea a nakamuan. makayda kunuheni i Greenland (Ke-lin-lan 格陵蘭) pasayda i nutipan amuculil, kya makaala tu siwa a lasubu walu a bataan idaw ku lima (C.E. 985 a mihcaan, sumanahay a bukes ci Ayzuyke' (Erikthe Red (艾瑞克) itida i Greenland (Ke-lin-lan 格陵蘭) patideng tu lalaliwmaahn.
一般認為，其子列福(Leif)於西元1001年探索了現在加拿大的東北部. 當時的北歐房舍遺跡已在紐芬蘭北部的蘭塞奧茲牧草地(L’Anse aux Meadows)被發現.
saan ku katuuday, wawa nida ci Lie-Bu (列福, Leif) itini i siyun cacay a malebut idaw ku cacay (C.E. 1001 a mahcaan mitahaw tunu aydaay a Canada (Cia-na-ta 加拿大) a wali amisan. tawyaay a Pei-o (北歐) a luma' tu maliwanay itida tu i Newfoundland (Niyu-fung-lan 紐芬蘭) amisan a L’Anse aux Meadows (Lan-say-aw-ce 蘭塞奧茲, ) kaadihan.
近500年後，才有其他歐洲人抵達北美，又過了100年，才有永久性的屯墾地出現. 第一批前來的探險家，是在尋找通往亞洲的航道.
micapitu limaay a mihcaan sa, idaw satu ku Europe (O-cuo 歐洲) a tademaw makatukuh i  Amilikaan (Pia-man 北美), milakuuyd tu cacay a lasubu (100) a mihcaan, kya idaw satu ku matenesay nu  liyumahan a tahekal. numitadasay a mitahaway a tademaw, mikilimay tu saka tayda i Asia (Ya-cuo 亞洲) nu kakaydaan nu balunga.
最有名的探險家是來自熱諾亞(Genoa)的哥倫布(Christopher Columbus). 他的航程由西班牙女王依莎貝拉(Isabella)資助.
sasinganganay nu mitahaway a tademaw namakayda i Genoa (Ze-Nuo-Ya 熱諾亞)  a Kelun-pu (Christopher Columbus 哥倫布) uculil nida namakayda i Spain ni-wan (西班牙女王) ci Isa-paila (Isabella (依莎貝拉) ku mipadangay tu saculil nida.
1492年，哥倫布在加勒比海的島嶼登陸，卻從未見過後來成為美國的新大陸.
cacay a malebut sepat a lasubu siwa a bataan idaw ku tusa (1492) a mihcaan, Columbus (Ke-lun-pu 哥倫布) itida i Cia-le-pi bayu (加勒比海) a subalan makatukuh, caay kaw katineang alaw mala Amilika (美國) a baluhay.
1500年代是西班牙在美洲探險的全盛期.
cacay a malebut lima a lasubu (1500) a mihcaan u Sipan-ya (Spain (西班牙) itida i Amilikan (美洲) mitahaw a kalimulakan.
ci Huang Pens Le-aw (璜‧朋斯‧雷奧, Juan Ponce de León) i cacay a malebut lima a lasubu cacay a bataan idaw ku tulu (1513) a mihcaan nu aydaay a Florida (Fou-luo-li-ta-cuo 佛羅里達州) makatukuh, cacay a milbut lima a lasubu tulu a bataan siwa (1539) a mihcaan, ci Henadu.sutuo (赫南多‧索托, Hernando de Soto) sayaway makatukuh i Florida (Fuo-luo-li-ta 佛羅里達), micumud aca tayda i Misisi-pi a sauwac (密西西比河) mitahaw, cacay a malebut lima a lasubu sepat a bataan (1540) a mihcaan, ci Falansise.Keluonatu (法蘭西斯科‧科羅納度 Francisco Vázquezde Coronado) namaka cacay a malebtu lima a lasubu tusa a bataan idaw ku tusa (1522) a mihcaa mahiya madebung nu Si-pan-ya (西班牙) ku Mexico (Muo-si-ke 墨西哥) pasaydan i amis muculil.
想要尋找傳說中的西伯拉七城市(Seven Cities of Cibola)，最後雖然沒有結果，足跡卻遍及亞歷桑納的大峽谷(Grand Canyon)及大平原(Great Plains).
mangalay mikilim tu nakamuwan nu babalaki a Sipuo-laci tukay (西伯拉七城市 (Seven Cities of Cibola), amica kunikacaay ka tepa', naculilan mamin ku Yalisan-na a cascasan (亞歷桑納的大峽谷 Grand Canyon) atu " Tay-pinyun a enal" (大平原, Great Plains).
當西班牙人從南往北推進時，現今美國的北部區域正逐漸被其他歐洲探險家所深入，這些探險家包括吉奧凡尼‧維拉薩諾(Giovanni da Verrazano)、賈奎‧卡蒂埃 (Jacques Cartier)以及成為美洲大陸名字由來的亞美利哥‧維斯浦奇(Amerigo Vespucci).
namaka Sipan-ya (Spain (西班牙) a tademaw pasayda i amis micumud sa, aydaay a Amilika (美國) nu amisan a kitidaan hamaw han nu O-cuo (Europe (歐洲)mitahaway a tademaw amicumud, nina mitahaway a tademaw pasu ci (吉奧凡尼‧維拉薩諾, Giovanni da Verrazano), ci Ciakua. kati-ay (賈奎‧卡蒂埃 Jacques Cartier) atu mala Mei-cuo talu kasinganganan a Yamei-like. wisepu-ci (亞美利哥‧維斯浦奇(Amerigo Vespucci).
美國第一個由歐洲人建立的永久屯墾地是於1500年代中期，由西班牙人在佛羅里達的聖奧古斯丁建立.
Amilika (美國) misatadasy u O-cuo (Europe (歐洲) a tademaw ku patidengay tu sakatenesay nu ka kaykunngan sa i cacay a malebut lima a lasubu (1500) a mihcaan nu teban, u Sipan-ya (Spain (西班牙) a tademaw itda i Fuoluo-lita (佛羅里達) a (augustine (Senaw-kuse-tin 聖奧古斯丁) patideng.
然而，該殖民地卻在美國這個新國家的成立過程，沒有扮演任何角色.
sa, nina kabulawan a kitidaan itini i Amilika (美國) nu baluhay a kanatal anikaydaan apatideng sa, nai' ku hahicahicaan a kawaw.
真正牽扯其中的是一些在更北方大西洋沿岸的殖民地，像是維吉尼亞、麻薩諸塞、紐約和其他10個地方，那裡有著愈來愈多來自歐洲的移民.
tadengaay numikawaway han nui amisay nu Tasi-yung (大西洋) dadipasan nanay a sakabulawan a kitidaan, mahida ci Virginia (Wi-ci-ni-ya 維吉尼亞), Massachusetts (Ma-sa-cu-say 麻薩諸塞), New York (紐約) atu duma nu cacay a bataan a kitidaan, itida hantu yadah yadah ku nakaka O-cuo (Europe (歐洲) ay a mabulaway nu tademaw.
17世紀初期年來到北美英國殖民地的多半是英國人，其他則來自荷蘭、瑞典、德國、法國，稍晚則有來自蘇格蘭與北愛爾蘭的移民. 有些人離開家園是為了逃離戰爭、政治壓迫、宗教迫害或死刑.
sabaw tu pitu (17) a seci mahka tayniay i Peime-ingkuo (北美英國) kabulawan a kitidaan u Ing-kuo (United Kingdom (英國) a tademaw ku yadahay, duma hantu namaka He-lan(Netherlands (荷蘭), Zuy-tin (Sweden (瑞典)、De-kuo (Germany (德國), Fa-kuo (France (法國), maudang idaw ku namaka Suke-lan (蘇格蘭) atu Pei-ayel-lan (Ireland (北愛爾蘭) a mabulaway. idaw kumiliyasay tu luma' han umilaliway tuni kalepacawan, zhengzhi yapo, midis tu kiwkay atu mipatay.
移民者來到美國的原因有許多，他們最終建立起13個風格各異的殖民地. 這種差異性在3大殖民區塊中更為明顯.
mabulaway tayni i Amilika (美國) yadah ku hahinian sa, sadikuday satu kunuheni patideng tu sabaw tu tulu (13) nu caaya kalecad a kabulawan nu kitidaan. nina picidekayn itini i tuluay a kitidaan ku kakatinengan.
殖民時代 COLONIAL PERIOD8第一批殖民地是建在大西洋沿岸以及流向海洋的河流旁.
kabulawan sa a zitay (時代) COLONIAL PERIOD8, mitadasay a mabulaway a tademaw han patideng i lilis dadipasan a Tasi-yung (大西洋) atu pasaydaay i bayuay a sawacan nu lilililisan.
wali amis idaw ku kilang mitahap tu buyu, ulala hantu nanu kasisuledaan a zitay nika lasuan nu kuli tu liwan a ba’tu, nanuman saka lihalaysan amicukamas, Sining-kelan England (新英格蘭) a kitidaan nu Masa-cuse' (麻薩諸塞), Kannay-di-ke' (康乃狄克) atu Luode-subal (羅德島), mapalekal tu nisanga'an tu kilanga、babutingan、misangan tu balunga atu sasiwbayan tu sakaudip.
中部的殖民地包括紐約與賓夕福尼亞.
tebanay a kabulawan nu kitidaan mapulung tu Niw-ye (New York (紐約) atu Pinsi-funi-ya (賓夕福尼亞)，
移民者與原住民間的關係，是一種既合作又衝突的不安混合. 部分地方雖有貿易往來或社會交流，一旦新殖民地進行擴張，有些身份為僕人的人則為了自由而離開.
nu mabulaway atu yincumin nikalecabayan, u nikapapadang atu nika cinlaw ka talawan anika pulungan. amica kuyu nikasasiwbayan atu nikalecabayan, anu saahebal satu kumabulaway a tademaw, idaw ku malakalungay a tademaw mangalay misalihalay sa laliw satu.
u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa
u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa
pasubana' tu wawa mudadiw nu Sakizaya, dayum kuni a dadiw, haymaw ku ngiha', a'su tu ku tengilan.
u saydang nu Sakizaya ci魯金子 pasubana' tu wawa ci 林御暄 minanam ku dadiw nu Sakizaya. uyniyan a dadiw sa u muabibi tu lutungay a wawaay a dadiw, pamabi tu wawa ku ina.
Song Yun Hua
u siwkay niza
Song Yun Hua(1992.10.21), tatayna, Taywan a palaway. 2014 mipalaw tu iga<mitala cacay a tademaw cofi>, mamikuwan tu sakacacayay a tatayna angaangan. 2015 a mihca sa, mipalaw tu iga, mamikuwan tu sakacacayay a tatayna angangan. namacumud tu iga kawlah a sacabengan. masakapah henay ciniza itawya. sangulan sipunuay a tatayna ciniza.
u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa
https://www.youtube.com/watch?v=Cr4noYAbUdM
Song Yun Hua
u sulit nu Hulam
宋芸樺（英語：Vivian Sung，1992年10月21日－），台灣女演員. 2014年參與《等一個人咖啡》電影演出女主角「李思螢」；2015年參與《我的少女時代》電影演出女主角「林真心」，並入圍第52屆金馬獎最佳女主角獎. 2015年，宋芸樺參演她的第二部電影《我的少女時代》，再次飾演女主角. 這部電影的監製葉如芬透露宋芸樺試鏡試了十次，她說：「從來都沒有一個演員這樣子，我當時都還沒決定要不要用她. 」導演陳玉珊接受專訪指，宋芸樺是很理性、邏輯思維的女孩，但電影女主角「林真心」則是以直覺行事；所以她第一天到表演教室就不像「林真心」，連走路都不對. 因此她跟戲劇指導許傑輝討論去破壞宋芸樺的步伐及完美，用破壞方式解構平常習慣，重新建構這個角色的走路方式. 《我的少女時代》在台灣的票房超過4億新台幣，宋芸樺亦憑這部電影入圍第52屆金馬獎最佳女主角，首次入圍金馬獎，當時22歲的她是該屆五個候選人當中最年輕的. 雖然最後未能奪得獎項，但亦有在金馬台上演唱電影主題曲《小幸運》，獲網友好評.
u dadiw nu Sakizaya- muabibi tu lutungay a wawa
namakay 臺北市原住民族語言學習網母語巢 2015.12.27
Song Yun Hua
u sulit nu Amilika
Vivian Sung Yun-hua (宋芸樺; born 21 October 1992) is a Taiwanese actress, best known for the films ''Café. Waiting. Love and Our Times''. She was nominated for the Best Actress award at the 52nd Golden Horse Awards for her role as Lin Chen-hsin in Our Times.
u sulit nu Korea
쑹윈화( 중국어:  宋芸樺,  병음:  Sòng Yúnhuà,  한자음:  송운화, 영어: Vivian Sung  비비언 쑹[*] , 1992년 10월 21일 ~ )는 타이완의 배우이다. 푸런 대학을 졸업하였다. 영화 《나의 소녀시대》(2015)에서 주인공 린전신 역을 맡았으며, 이 역할로 금마장 여우주연상 후보에 올랐다.
u dadiw nu Sakizaya: u niyazu’ nu Sakizaya
u dadiw nu Sakizaya: u niyazu’ nu Sakizaya(部落歌)
Sakizaya a niyazu’ayza. Takubuwan、Ciwidiyan、Hupu. Sakizaya a niyazu’ayza. Kaluluwan、Maibul、Sakul. Skizaya a niyazu’ayza. Tasutasunan、Lasutan、Cikep. Sakizaya a niyazu’ayza. Naluwan、Ciku、Pazik.
Sinka
thumb|Daren
Sinka
u sulit nu Hulam: 新化部落
台東縣達仁鄉新化村
從深山遷移下來新建立的據落. 新化村和南橫公路的利稻村，並稱為台東縣海拔最高的兩個部落.
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu niyazu’ nu Sinka. u kasalumaluma’ nu Sinka sa, 18 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 42 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 41 ku tademaw, pakalatu 98%. u zuma sa, cay ku Ingcumin,  1 ku tademaw, pakalatu 2%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 88%, zumazuma 10%.