cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kiwit
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),
Yami (4,612), Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),   zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:Yincumin kakuniza:Kalingku kakuniza:niyazu'
nipaluma-cizeyun
cizeyun
thumb|Starr 030612-0047 Breynia disticha七日暈
(俗名：紅珠子、紅仔珠、山漆莖)
台灣特有種. 常在低海拔的山坡疏林下，路旁灌木叢中、海濱、平原或原野，尤其海邊居多. 其根會抓土，加上枝葉茂密，因此也提供其他生物良好的棲地. thumb|Breynia disticha DSCN3127
Dana Barros
Dana Barros nalecuhan i Boston, Massachusetts, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Dana Barros i 1989 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 16, namapili’ tu nu Seattle SuperSonics putiput.
nipaluma-cizeyun
u siwkay nu cizeyun
u Taywanay a kauzipay kuyni. pacek tu lala', caykatalaw tu bali. muuzip i caykatakalaway a buyu. hali i bayubayu'an i bukelalay. u lami' sa mizakep tu lala'. manamuh milimek i sasa' nu cizeyunay ku aadupan.
Dana Barros
4 bulad 13 demiad, 1967 a mihca, Dana Barros, miunduay.
nipaluma-cizeyun
u siwkay nu cizeyun
akenek mukan, cilemin, siledek cayka yadah. u papah sa, 4-5cm ku tanaya', 3cm ku ahbal. u heci sa sumanahay i hekal. kimulmul ku heci. lameneng ku puci'.
Dana Barros
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
nipaluma-cizeyun
u siwkay nu cizeyun
cayka tabaki ku balu. u kulit nu balu sa, si sangelacay atu sumanahay, bangcal ku balu nu cizeyun, sisa manamuh ku taw mipaluma i putah nu luma'.
Dana Barros
u canan ku NBA
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.
nipaluma-cizeyun
u zuma a ngangan
u cudad a ngangan: breynia officinalis hemsley var. officinalis
Dana Barros
u canan ku NBA
kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han "NBA".
nipaluma-cizeyun
u zuma a ngangan
u sapamat a ngangan: euphorbiaceae
u Amilika a ngangan: officinal breynia
u zuma cidekay a kamu
Yuwatan: talpitu pisainunu, Cou: karu takuvucun, Rukay: thipelrenganethumb|Starr 030612-0049 Breynia distichamukan atu misaugnay a cidekay sa, u Sakizaya u Cou u Rukay u Yami atu Pangcah.
u sulit nu Hulam
彩葉山漆莖，英文名Foliage flower，學名Breynia disticha J.R. Forst. ，別名︰五彩龍、觀葉九芎仔、甜豆木，為常綠灌木.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
應紹舜，《台灣高等植物彩色圖誌》，第四卷，台北市，1992年.
kakuniza:nipaluma
ngangan nu Puyuma-Papikelr
ngangan
Papikelr
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
labang
(kamu nu hulam：客人)
ngangan nu Puyuma-Papikelr
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
labang
culaculal sa ku labang nu maku.
ngangan nu Puyuma-Papikelr
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Donghe
thumb|Donghe
Donghe (東河鄉) a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 215.12 km². (kalesakan nu linpanti 111.01 km², kalesakan nu pawliwti 0 km²), u kasabinawlan, 8,802 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 3,787 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,584 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 52%(Pangcah) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.
nikasakuwakuwan
Donghe mala 7 a cuwen atu 10 ku niyazu’.
kina 10 a niyazu’sa, Sena'（順那部落）, Asiroay（阿奚露艾部落）, Howak（乎哇固部落）, Pa'anifong（巴阿尼豐部落）, Kalifangar（佳尼發納部落）, ‘Etolan（阿度蘭部落）, Alapawan（阿拉巴灣部落）, Cilafinan（基拉菲婻部落）, Fafokod（發富谷部落）, Ma’olaway（瑪屋撈外部落）.
東河鄉（阿美語：Fafukod）位於臺灣臺東縣東北部，北臨花蓮縣富里鄉，東北連成功鎮，東濱太平洋，西鄰池上鄉、關山鎮、鹿野鄉，南接卑南鄉. 本鄉地處海岸山脈東側，境內有60%為山坡地，可分為沿海區及盆地區：
u Donghe hananay a kenis sa, (nu Pangcah a nakamuan sa u Fafukod) han, u eneng sa itini i Taywanay Pusung nuwalian kalaamisan ku kasahida nu kitidaan. saamisan sa micapi tiya Kalingkuay a kenis u Fuli hananay, sawalian kalaamisan sa malalitin tu ya Chenggong, misuayaw tu kawalian a Taypingyang hananay a bayu, nutipan sa malbiyaw atu ya Chishang, Guanshan, Luye, nutimulan sa matatulis tu ya Beinan a kenis. u kitidaan nu Fafukod sa kalanutipan nu buyu’ a sadipasan, i labu nu tukus nu kitidaan sa, u masauncungay atu masabukubuan ku yadahay makaala tu 60% ku masabuyu’ay, taneng a pasadumaen tu nu bayuay a kakitidaan atu masatukusay a naenengan.
沿海區屬緩降山坡及海階平原，地勢較平坦，為主要發展地區；盆地區則有溪流南北縱貫，地勢崎嶇難行. 氣候上屬熱帶季風氣候. 鄉內居民以臺灣原住民族阿美族為主，產業上則以農業為主，地方通行語為阿美語.
i liwliwan nu bayu sa masa nu adidianay a salupiku atu caayay ka masakayakay a enal, masabalad ku tukus u sakasilacul nu sakahenulan a sapalekal tu canancanan; i labu nu kenis sa idaw ku maycaliwayay nu sauwac sikayda i nutimulan atu nu kaamisan musilsil, u caculilan sa masauncung atu dihepan caay kadayum a makayda muculil. u demiad itida sa caledes nu puu’ay i mihcaan ku sakasibali. i labu nu kenis muenengay nu tademaw sa, u Taywanay a yin-cu-min Pangcah ku katuuday kasasitungus, u sakasilacul sa u malukay ku sakaudip atu tatungusan, i niyadu’ sa u nu Pangcah ku sikalalacal a kamu.
u laylay (歷史)
東河鄉原阿美語古名為 Maloalong，此名同時亦為馬武窟溪之古名；後因此地位於淡海水交界處，漁獲量多，部落男人天天至附近撒八卦網捕魚，於是漸漸被改稱「馬武窟」(Fafukod)，在阿美語中即指「撒網捕魚」.
ina Donghe hananay a kenis sa, sakay nu Pangcah a kamu i kasumamadan sa u Maloalong han, ina ngangan sa kutusi sa namakay ya Ma-u-ku hananay a sauwac i mukasian, nu dikudan sa kasiwatanan a nutineng namakay kalacapian nu bayu, atu tadananum ku nikatatepikan nu kitidaan sa, yadah ku nikaala tu buting, kiyu u niyadu’ay a tatama sa sademiad sa tayda i sauwac a mitabukud, sisa haymaw han tu nu tademaw a pangangan u tatabukudan han (Fafukod), i nakamuwan nu Pangcah a patudu’ sa (u tatabukudan sa).
1920年設置都鑾區役場，1937年改為「都蘭庄」（Adulan），劃歸臺東廳新港郡管轄. 戰後初期改設臺東縣都蘭鄉，之後易為今名.
iti 1920 a mihcaan sa patideng tu nu simusiway a kitidaan, i 1937 a mihcaan sa, pasumad han tu ya “Tu-lang" (Adulan), sipakelit tu Pusung ya Sing-kang ku mamikuwanay. mahkasasa nu dikudan nikalalais sa, sipasumad han tu u Tulang a kenis kasingangan katukuh ayda.
nu pipalasican tu kitidaan nu sapikuwan nu kenis sa (行政區劃)
北源村、東河村、隆昌村、都蘭村、尚德村、泰源村、興昌村，共7村；220鄰
u Tu-lang a buyu’ (都蘭山)
都蘭山位於台灣台東縣東河鄉，為卑南族人心目中的聖山，同時也是目前台灣正向聯合國申請世界文化遺產的項目之一. 都蘭山又名「台東富士山」，因山形似富士山，日治時期日人稱之為「台東富士」而來.
u Tu-lang a buyu’ i Taywanany Pusungku ya Donghe hananay a kenis, i balucu’ nu Puyuma a binacadan sa u buyu’ nu di’tu, i mahida sa masa u nu sakay Taywanay maysinsi pacudad tu kitakitay, ya paykanatalay tu pikuwan tu nu lalangawan a sikaidaw. ina Tu-lang a buyu’ kasinganganan tu "Pusunkuay Hu-se a buyu’", nikatideng nu kasabuyu’ sa mahida u nu Hu-se a buyu’, i kaDipunan sa u Pusungay a Hu-se a buyu’ han a pangangan nu Dipun a tademaw.
ya Tay-yien hananay a dihap (泰源幽谷)
泰源幽谷為台灣臺東縣東河鄉的一處峽谷(登仙峽)，位於馬武窟溪之下游. 泰源幽谷所在馬武窟溪之河段，通常泛指於東河橋與泰源村之間，為泰源村唯一對外聯繫的道路.
ina Tay-yien hananay a kasatedepan a dihep sa, kakitidaanay nu Taywan Pusungku ya Donghe a kenis masalilis nu dihep, makay sasa nu Ma-u-ku hananay a sauwac. ya Tay-yien a dihep sa picaliwayan aca nu Ma-u-ku a sauwac, nipatudu’an a sasakamuan sa itida aca nu Donghe a sangaw atu niyadu’ nu Tay-yien, ya sangaw sa u masacacayay a sikayda nu sakatahkal nu binawlan.
在東河橋下的河道則布滿許多帝王石，這段全長約4公里的泰源幽谷，溪水清澈、滿布巨石、峭壁風光. 繼續西行，途經登仙橋，這一帶常有臺灣獼猴聚集游盪，常因遊客餵食而引來猴群，但偶聞遊客會遭到猴群攻擊. 之後繼續西行，抵達泰源村，便是進入到泰源盆地，因地形封閉，使泰源幽谷與泰源村有「世外桃源」之稱.
makasasa nu sangaw yadah ku mapasilacay tu niya masahungtiay a ba’tu, u ngatu niya Tay-yien a dihep sa makaala tu sepatay katanayu nu kung-li, langdaw sa ku katamelac nu nanum, matatungduh nu ba’tu, masatepad mapangengaw ku piadih bangcal saan. duduc han pasay nutipan mayculil sa, a sikaadih kya sacakat i tapukuan a sangaw, itini sa sanisani a makaadih tu ungay nu Taywanay a nikaidaw a langaw masaupu milakalak midang, alahican sa namananam a pahabayan nu tayniay midang a labang sa, luyaluy satu masaupu miziyama tu midangay a labang. ayaan sa micebis atu mingayaw ku ungay tu tayniay midang. mamin satu sa patanutipan ku culil, katukuh tu i niyadu’ nu Tay-yien, u nipicumud tu niyadu’ nu Tay-yien a tukus, mahida u mapalangatay ku kasatukus nu niyadu’, kiyu kasaidaw nu Tay-yien nipangangan nu i hekalay, hinis a (u masadumaay a kitakit kangaayan atu kapawanan tu biyalaw a salunganay a kakitidaan sa).
Tu-lang hananay nipaalesan atu kasatiman a kakitidaan (都蘭遺址)
都蘭遺址位於台灣台東縣東河鄉都蘭村西北方約1公里，為東海岸巨石文化的代表性遺址，亦為巨石文化的南緣，距今約3000年. 於民國77年（1988年）為台東縣政府公告為三級古蹟. 被公告為國家三級古蹟，民國95年（2006年）修訂公告為縣定遺址.
都蘭遺址的石壁區範圍約2,827平方公尺，目前僅殘留三塊豎立在地面上的石壁與岩棺乙座. 公告範圍約3,500平方公尺. 功能可能均與祭祀有關.
ina Tu-lang hananay a pisubelitan a kakitidaan sa, u masacabengay a naliwanan nu nalimaan a liling, u kasaahebalan makaala tu tusa amalebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku pitu ping-huwan a depah, i ayda a nikaadihan sa tulu ku mapatidengay i sasa nu kitidaan, atu ya masacacayay a takenipan, nipabinawlan a kaahebalan  nu kakitidaan sa makaala tu tulu a malebut idaw ku lima a lasubu ku depah. hakiya i mahida sa u kasaupuan nu tademaw maypatudud tu lisin i mahida, u sasalungucan nu ngasaw atu babalakiay pasakapah tu udip atu sepi nu katuuday, kiyu sikatineng nu mikingkiway tu laylay nu yin-cu-min, atu naliwanan a mapaadih i aydaay a ziday.
Alishan
thumb|Alishan thumb|阿里山景點：姊妹潭的姊潭Alishan
sakula
(u kamu nu Hulam :櫻花)
Alishan
u siwkay nu Alishan
Alishan a sakuwan ku Chiayi. kumud nu kalesakan, 468.34 km². （kalesakan nu linpanti 389.79 km², kalesakan nu pawliwti 83.84 km²）, u kasabinawlan, 4,081 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,373 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,459 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 85%(Cou) ku kasabinawlan. u Cou ku sakalaniyazu’.
Alishan siang a lala' ahebal, u satabakiay a lala' nu Cyayi sian. sawaliyan sa ku Nantou sian Cusan cen. satipan sa u Meisan siang. satimulan sa ku Tapu siang.
u ngangan niza
u ngangan nu Hulam: 阿里山鄉
u ngangan nu Lipun: 阿里山郷（ありさんきょう）
nasulitan nu Hulam atu Amilika
阿里山鄉位於臺灣嘉義縣的東部區域，北邊鄰接南投縣竹山鎮，東鄰南投縣信義鄉、高雄市桃源區，西鄰梅山鄉、竹崎鄉、番路鄉，南接大埔鄉與高雄市那瑪夏區，是嘉義縣面積最大的鄉鎮，約佔全縣的1/5，也是嘉義縣唯一的山地鄉.
Alishan Township is a mountain indigenous township in Chiayi County, Taiwan. Alishan National Scenic Area covers most, but not all, of the township and also parts of neighboring townships.
阿里山鄉（鄒語：Psoseongana；臺灣話：A-lí-san-hiong）位於臺灣嘉義縣東部，北鄰南投縣竹山鎮，東鄰南投縣信義鄉、高雄市桃源區，西鄰梅山鄉、竹崎鄉、番路鄉，南接大埔鄉與高雄市那瑪夏區，是嘉義縣面積最大、人口密度最低的鄉鎮，其面積約佔全縣的1/5，也是嘉義縣唯一的山地鄉.
A-li-san-syang katizaan i Taywan nu waliay nu Cya-i-syen, i amis sa u Nan-tul-syen Cu-san-zeng, waliay sa malaliting tu Nan-tul-syen a Sing-i-syang, nu Takaw a Taw-yen-cyu, i edip sa miliid tu May-san-syang, Cu-ci-syang,Hun-lu-syang, i timul sa militin tuTa-pu-syang atu Takaway a Na-ma-sya-cyu, sa ahebalay ku lala i Cai-i, u macacelcelay sa i sasaay a syang zeng, u lala’ palalima ku cacay nu Cai-i, sa cacayay nu Ca-i-syang a binacadan a syang.
nadipa’an/likisi（歷史）
A-li-san-syang i malumanay ku ngangan sa u Zo-cu a binacadan ku muenengay i tiza, liwasak tu yadahay a niyazu’, izaw ku singatuay a niyazu’ pasayza i Ping-tung a Paywan-cu atu Ta-u-cu papawsa tu sapatudud, atu malaadad tu Bunun a binacadan. i Cyen-lung Hunti a nukuwanan sa,u hulam nu Cya-iay a tademaw sa makay Cu-ci, Mey-san itizaay mitesek talabu i A-li-san, maydih midebung tu lala’ nu Zo, a mazengan haw ku Zo a binacadan, paculi sa mapalcawan, i tawya sa madebung ku Hwen-ci-hu, Zuey-li u masaupuay a muenengay a katizaan, aw aw ya Zo-cu nu pacici’en tazikuzan tayza i talakaway a buyu’ mueneng, “U-hung a kungku” itawya matahekal tuway.
日治時期，日本政府為了開採此地的檜木林，自嘉義市興建了阿里山森林鐵路，進入山區大量採伐林木，再經由鐵路運往山下，同時也將阿里山開發成為重要的觀光景點.
i kaDipunan henay, a mibelesiw tu hinuki a kilang, makai Cya-i-se misanga’ i buyubuyu’an, kilangkilangan a silamalay a zazan, makatukuh i A-li-san. a talabu i buyu’ sa maydih yadahan ku pibelesiw tu kilang, a makay silamalay patayza i sasa nu buyu’ miyunpan, naamahiza sa pibuhat paazihay tu A-li-san sa kahenawlan.
1909年嘉義廳長津田義一編纂《吳鳳傳》，1913年日本當局興建吳鳳廟，由當時的臺灣總督佐久間左馬太親自主祭，同時吳鳳事蹟也編入小學教科書. 吳鳳遂成為日本統治者「理蕃」的論述基礎，成功的宣達原住民的行為是「野蠻落後」的，是應該被「教化」與「開化」的，而吳鳳則是「寬大」、「仁慈」，以自我犧牲弭平紛爭的「義士」
1909 a  mihcaan Cya-i-ting-zanf Cing-tyen-i-i mitulik tu “U-hung a kungku”,1913  a mihcaan patizeng tu biyu’ ni U-hun, itawyaay a Tay-wan-zeu-du Cwo-ciw-cyen-cwo-ma-tay makinatudung misalising (mipaypay), naamahiza U-hun a nisakakawawen patulikan i nisapasubana’ a cudad i adidi’ay a cacudadan. ci U-hung malamikuwanay a sakapahay a pikuwan tu Hwan a tademaw, malaheciay tu paliwal palasit u yincumim a wayway nacaay hengay nipasubana’an a mulakay han, a nipasubana’an atu a mabuhatay, ci U-hung sa u ahebalay, u madihiay damsayay a balucu’, kinabakah sa ku uzip  a pasatezep tu milalaba’ay a lais.
1946年，國民政府延續日人政策，並基於漢人沙文主義，以為「紀念」吳鳳「捨身取義」的「義舉」為由，將本鄉命名為「吳鳳鄉」，並將吳鳳神話編入小學國語課本與生活與倫理課本，且課文幾乎是直接翻譯日治時期的國語讀本.
1946 a mihecaan sa, nu hulam kul-mim-ceng-hu mikilul tu nu Dipun pikuwan a zazan, u Sa-wen-cu-i ku hulam, hansa kay hulam mizateng ci U-hungan bakah sa ku uzip paliyun tu kauzip nu binawlan a kawaw sa, pangangan han tu U-hung-syang, pacakat ci U-hung a kungku malasumalakaway tulikaan tu i adidi’ay a cacudadan a sapasubana’an a cudad atu sakauzipn tatudungan a cudad, u labuay a ulic kakelul sa belin han ku nu Dipunay a ulic.
1987年（民國76年），發生湯英伸事件，學界開始討論吳鳳神話對鄒族人的歧視. 同年9月9日，鄒族人發起遊行，要求把吳鳳鄉更名. 1988年（民國77年）因發生吳鳳銅像破壞事件，1989年（民國78年）3月1日內政部正式將吳鳳鄉改為阿里山鄉，教育部長毛高文於同年9月12日同意將吳鳳故事由課本中刪除.
1987 a mihcaan, Tan-yin-sen haka a kawaw, u sitangahay a tapang matatengil tu masumalakaw tu ci U-hung misuayaw tu Zo a binacadan cipakasiliw.1987 a mihcaan 9 a bulad 9 a demiad, u binawlaan nu Zo saupu sa a taputah missaculiculil, midungus a paliwanan kungangan nu U-hung-syang.1988 a mihcaan mapeci’ ku Tung-syang ni U-hung a kawaw,1989 a mihcaan 3 a bulad 1 a demiad sumaden tu ku ngangan nu U-hung mala A-li-san-syang, Cyaw-yi-bu-zang Maw-kaw-wen palilid tu ni U-hung a kawaw a bulicen tu i cudadaay a ulic.
行政區劃
阿里山鄉劃分為十二村. 阿里山鄉公所位於樂野村（原鄉治位於鄒族最大部落達邦村，為各村聯絡洽公方便，遷至鄰近阿里山公路的樂野村）.
A-li-san-sang pelaen sabaw-tusa a kenis. A-li-san-sang a yakuba i Le-ye-cweng, i sumamad sa i sa tabakiay a niyazu’ Ta-pang-cweng, mangaay sakatayza i yaakuba sapilunguc, ayza sa mabulaw i capiaay nu zazan.
1973年9月1日，中山村、秀峰村、香林村、中正村四村調整劃分為中山村、香林村、中正村三村；由於提煉樟腦的沒落及對外交通極度的不便，「白雪村」因戶數過少而撤村，將白雪、雪峰等二村合併為雪峰村.
1973 a mihecaan 9 a bulad 11 a demiad, Cung-san-cweng, Siw-hun-cweng, Sang-lin-cweng, Cung-zen-cweng, sepatay a cweng sabaluhay mipela’ tu kenis sa Cung-san-cweng, Sang-lin-cweng, Cung-zen-cweng, nu misangaay tu nu makazakec a kilang a cung-naw mabadi’ tu, u sakatahekalay a zazan utiih sa, mangay Bay-sia-cweng nu na luma’an data adidi’ mapalawpes tu, paBa-sai-cweng, Sai-hung-cweng tusaay a cweng palacacay han Sai-hung-cweng.
1978年，「雪峰村」又因戶數太少而被撤村，併入中山村.
1978 a mihecaan, sai-hung-cweng mahiza tu data adidi’ ku luma’an a pacumud i Cung-san-cwengan.
2003年11月，鄉公所由達邦村達邦23號之1（現為鄉立圖書館）遷至樂野村現址.
2003 a mihcaan,Yakuba makaTabang-cweng Tabang 23-1 haw (ayza sa u Sang-li picudadan), mabulaw tayni i ayzaay a Le-ye-cweng.
達邦村：由兩大社區－達邦社區、特富野社區－集合而成之大村落，為鄒族文化發源中心，各擁有一座KUBA（男子集會所），每年的mayasvi（戰祭）都會在這兩社區輪流舉行.
Tabang cweng: nu tusaay a tabakiay a se-zi, Tabang atu Te-hu-ye se-zi pulung han malacacy tabakiay a cweng-lul, nu lalangawan tadas i teban nu Zo, malacaay ku Kuba, maymihcaan ku “mayasvi” i tini malaliyun mipatizeng.
此重地對鄒族部落組織和重要祭儀的維護上，保留得極為完整. KUBA是鄒族部落最重要的教育、訓練、議事的場所，更是鄒族族人命脈所繫之地.
ina “Kuba” u kahenulang nu Zo, nipatizeng tu niyazu’, atu sapilisin nu sapiiziput, maziput nu heni. Kuba sa nu Zo a binacadan u pasubana’, ssapiecaw, u lalubangan, nu makayzaay nu Zo  a binawlan ku sakauzip.
樂野：此地鄒語地名為lalauya（拉拉吾雅），意指美麗的楓香林地，此處長滿楓香的林地，純靜幽雅的猶如人間仙境. 樂野位於石桌附近，交通便利，近年來積極拓展觀光休閒產業及咖啡自產自銷，尤其頗具規模的蘭花栽培－蝴蝶蘭－更是年節爭相購買、炙手可熱的花材.
里佳村：位於中海拔1,000至1,800公尺之間的山林中，是氣溫最舒適的生活場域. 由於還未經大量開發與破壞，乃此鄉最具有自然生態與原始森林的村落. 因為村落遠離塵囂，沒有都市空的的污染. 大空呈現的是清徹透明，村落中光害極少是觀星愛好者的最佳地點.
Li-ca-cweng: mueneng sa i cacay a malebut katukuh tu i cacay a malebut waluay a lasubu a kung-ce a katalakaway nu buyubuyu’ kilangkilanan, u hahemhemen sangulayay a sakauzip. caay han masibek ku patadas, mangay u sa i hekalan mauzipay a tuud, atu makamukasiay a langaway a cweng. zayhan u nisaupua cweng mabatadbataad, nayi ku makay tu-seay la’cusy a bali. i tapuku langdaw sa azihan, tingalaw nanihal, nu edil i tiza i sa adidi’, tayaza miazihay ku bunac u sakapahay a sapiazih.
來吉村：擁有豐富的溪谷瀑布及森林生態，挑戰性的山嶽地形、峭壁戀崖，近日聞名的「鐵達尼」就在此地，多處美景令人咋舌.
Lay-ci-chung: izaw ku masibekay a cascas atu u langaw nu kilangkilang, mingayaway a buyu tepaday dangkaydangkay, ayzaay sakatinengan a Tea-da-ni  i tiniay,yadah  ku salungay bangcalay a azihan.
unsing
(u kamu nu Hulam:溫泉)
Alishan
行政區劃
豐山村：最早被稱為「奇冷岸社」之地，其地形四周高山林立，形成一盆地，狀似碗盤低而平坦，然而平坦地面上雜草叢生、巨石遍地，故舊名「石鼓盤」. 此地為本鄉聚落較偏遠的村落，與世隔絕般，座茖在山水間，這裡隔離了都市的污染，富饒的山野蔬菜是村民用心努力下的豐富產物，遠離叨擾、超脫凡塵、悠然市外，不妨來享受杜絕塵囂的知性之旅.
十字村：位於阿里山公路旁，昔日阿里山森林鐵路之交通發達時代，十字村為阿里山鄉重要的交通樞紐：經由鐵路東往阿里山森林遊樂區，西達嘉義市，另有古步道南至鄒族文化中心達邦村，北往來吉村，故名十字路. 另外，科仔林地區位於十字村轄內，地勢平坦，阿里山溪及其支流貫穿其間，內有楓樹林、古道等景點.
Se-ce-cweng: mueneng i tapiingan nu A-li-san a zazan, i sumamad silamalay tu ku A-li-san, anu tayza sa paylihalay, Se-se-cweng kahenawlang nu A-li-sang a kalalitemuhan a zazan, anu pasawaliay u papaidangan nu A-li-san, pasaedip makatukuh i Ca-i-se, u zuma izaw ku saculilan pasatimul tukuh sa i lalangawan nu Zo Ta-pan-cweng, pasaamis sa u Lay-ci-cweng, sisa pangangan han u Se-se-lu. zuma sa Ke-ce-lin a kenis i labu nu Se-ce-cweng, masaenel ,A-li-san sauwac atu ciliw mabesul i tini, hung-su a kilakilangan, sumamaday a zazan.
山美村：氣候宜人、風景秀麗，自然生態保育相當完整. 村內的達娜伊谷溪為曾文溪上支流，溪中巨石燐峋，溪水清澈見底，村民同心協力保育溪中魚，讓溪中魚得以繁延豐碩. 由於保育生能有嘉，於民國84年成立「達娜伊谷自然生態保育公園」.
San-mey-cweng: hemheman a demiad sa taneng sa, hekalan nu pipupu tu mauzipay sakacinizaniza. i niyazu’ay a Ta-na-i-ku-si, ina sauwac i pabaway. a ciliw nu Cen-un-si, sauwacay u baetu atu ungcung yadah sa maazih tu, tingalaw ku nanum, u binawlan palecad sa ku balucu’ a mipupu’ tu sauwacay a buting, pahabayen a mibuwah. kapah ku pipupu nu heni sa, i 84 a mihecaan malaheci tu “Ta-na-i-ku i hekalay mipipupu tu mauzipay a Kung-yun”.
新美村：擁有許多的歷史淵源及人文資產，同時在村內步道中更有豐沛的動植物自然生態，其鄒族傳統手工藝品及服飾創作最具特色.
Sing-mey-cweng: namakaayaway a likisi atu sapilacul nu tademaw itiniay yadah ku pizakecan, naamahiza sa yasa culien a zazan sakalupic ku sakauzipay, langawan tu i hekalan a nipasapul, mitu’tu’ nu salimaan atu misanga’an a cikuz micidek ka salungan azihan.
茶山村：村內村民對於文化的保存，有著慎終追遠的精神. 獨特的涼亭文化讓茶山村內擁有將近60座涼亭. 好客的茶山村民皆有一顆熱情的心，不妨有空去感受村內熱鬧的氣氛.
香林村中山村、中正村：這三個村座落於阿里山森林遊樂區，佔地1,400公頃的森林遊樂區，蘊有豐富森林生態及遠近馳名之日出、雲海、晚霞…等盛景，聞名的櫻花季、百花爭豔帶來的珍稀山鳥及昆蟲，國寶級的一葉蘭與復育的台灣杉森，盡收納在阿里山森林遊樂區內.
Sang-lin-cweng, Cung-san-cweng, Cung-ceng-cweng: ina tuluay a niyazu’ mueneng sa i A-li-san kilangkilangan a sapiidangan,1400 kung-cing kaehebalay kilangkilang a aedangan, sakalubic ku i kilangkilangan a sakauzip, atu sakatinengan a nihal, ladem, micapiay tu labi a ladem”..... mahiniay a azihan,u sakasengenan a bitelac nu sakula a balu, payazih tu mahizaay u budawan a ayam, cilekay, nu sakadimay a cacayay ku pahpah a lan-ha atu muliyaway  paluma tu nuTaywan-san a kilang, itiza amim i A-li-san kilangkilangan a saidangan.
nikasakuwakuwan
thumb|Lalauya (Alishan)
Alishan mala 12 a cuwen atu 8 ku niyazu’.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza: Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
Tuilaepa Lupesoliai Sailele Malielegaoi
u siwkay niza (簡介)
u pilecuhan ni Tuilaepa Lupesoliai Sailele Malielegaoi i Lepa nu Samoa.
micakat (就職)
u cunli (總理 Prime Minister) nu Samoa (薩摩亞) ayza sa ci Tuilaepa Lupesoliai Sailele Malielegaoi, micakat a demiad sa i 1998 a mihcaan 11 bulad 23 demiad.
Almazbek Atambayev
thumb|ci Almazbek Atambayev, 2015|alt=Meeting Vladimir Putin and Almazbek Atambayev 2015-03-16 03.jpeg thumb|u eneng nu Kazakhstan thumb|Nursultan Nazarbayev
Almazbek Atambayev
u ngangan nu Hulam: 阿爾馬茲別克·阿坦巴耶夫
u siwkay niza
9 bulad 17 demiad, Almazbek Atambayev, u misingkiway. 1956 a mihca nalecuhan.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Kazakhstan (哈薩克) ayza sa ci Almazbek Atambayev, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 12 bulad 1 demiad. u kulit nu hata nu Kazakhstan situsa a kulit, u sumanahay atu takuliway.
u nasulitan nu Hulam atu Amilika
阿爾馬茲別克·阿坦巴耶夫，現任吉爾吉斯斯坦總統，吉爾吉斯斯坦社會民主黨主席，曾任吉爾吉斯斯坦總理.
hinaliti
縮圖|hinaliti hinaliti
kakilima
u hinaliti (lucik)(nu cudad a nipanganga;phragmites communis),singanga sa tu u langaw  sanay i lahad nu hekal a lucik,(common reed),i lanulanuan ,i tukus,i dungus nu buyu' atu i suemeday a langaw kina lucik, mamin i kitakiay u tanengay i caldesay atu akutiay a kakitidan kina lucik  yadah sa kulangaw makaala tu sabaw cacayay a bataan idaw ku matinengay miliwasakay tu nasulitan nu tineng sakay i lucik tu lucik nu lucik a lucikay.
縮圖|hinaliti
wayway
i na ayaw henay kina lucik a mulangaw, i sasa nu lala idaw ku mulalatay a lamit nu lucik anu i cuwcuw mulalat ku lamit kalankan sa kulangaw mulalat a silangaw, u cacay a mihecaan yanilalat tanen sa tu limaay a lalimaan ku nilangaw namakasasa nu lala ku lamit hani katalakaw u tusaay atu enenmay a 米 ku lamit, lalad sa ku nilangaw a mulalat ya papah nu nikatanayu tusaay a bataan atu limaay a bataan 喱米,malatusa ku nikasilac sadi'sa ku balu,telak nu balu cacay a bataan atu sepad a bataan 厘米 ku tanayu,u silac nu balu tu masacacaycacay sa idaw tu sepatay atu pituway ku balu adiadi sa ku cebal,mahida u pakayakayay nu bali a balu' nu 美周亞 a langaw ay sa i bayubayuwan.
u sapisanga
culay niu lucik idaw ku 纖維素, kapah salatatipeluken atu u 人造纖維. cunku nu kasumamadan sa u nu lucik tu ku nisangaan tu sikal wasasikalan, a nu misalumah atu dabek sa kapah sapisanga. kasumamadan anu i cuwacuway a niyadu' u lucik kaca kusapisanga' tu saiyupay tu iyup, yakaus nu lucik idaw ku u dindin nu lucik kapahsapisaasikank, ya balu sa kapah tu sapi lacul tu tatanga' han i taywan u silaya nu pinacadan nu dika, u papah nu lucik atu papah nu dadac pacumuten i tiwy u sapisalisinm manay u sasalisinanhan kya tiwy sa taunga.
kanpuyaku
u lamit, u lamit nu lucik,u nipanganga aca tu lamit, u sasapaiyuan nu kanpuyakay, ya lamit nu luci u cudetay. kasicedaman, kapah mibanaw tu baded nu bituka、mibakah tu akuti nu bala', sakakapah sa u saka kapah tu akuti tu ngaluh、akuti ku bituka amuuta', malbawa sibena ku bala'ay.
sakiyami a kungku
==== 中國kungku nu sasumamadan a kungku《balu nu lucik i sulit》sakamu sa ku pade numin-ce-say u tana kupa ku sapisanga tu kibetula a kupa' tu nu wawa nida. milisapen tu ci ce-sayan, u balu nu lucik ku sapisanga tu kibetulay a kupa' ku nida.kibetul tusa nika caay ka kihku, tada cuedet nu sienaw ci Min-ce-say、katinengan nu wama kina. kawaw sa, tabakiay a nikabalucu', madih tu a paketung tu acawa, ci Min-ce-say sa patadu henay tu padak a wina musakamu. ====
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
simal
(u kamu nu Hulam:石油)
Julius Maada Bio
Julius Maada Bio
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Julius Maada Bio, 1964 a mihcaan 5 a bulad 12 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sierra Leone (獅子山) ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 4 bulad 4 demiad.
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Sierra Leone a kamu：Julius Maada Bio
u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：朱利葉斯·馬達·比歐
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Culiyese．Mata．Piau
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
戰後139年 2017.10.07 花蓮水璉火神祭
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
2017 Palamal youtube錄影01
2017 Palamal youtube錄影02
2017 Palamal militemuh ku Dietu (迎神)
singbung nu yincumin tilibi (原住民族電視台新聞)
Kenseng demiad singbung-u sulit (更生日報新聞)
Kenseng demiad singbung-u iga (更生日報錄影)
Fono-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Fono
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
2017 Palamal mideduh ku dabek
Fono-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
Fono-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Fono-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
nangayaw139 a mihca-20171007 Palamal i Ciwidiyan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Mapalaway-Lubas kakuniza:lisin
Fono-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
mucemek
(u kamu nu Hulam:低頭；默禱)
kinacacay
(u kamu nu Hulam:再連任一次)
sakalima
(u kamu nu Hulam:第五)
i kitakit lima ku malangatay a kakitizaan
kakiliman
i kitakit lima ku malangatay a kakitizaan.
nilaculan
kakuniza:Sabak Tutuy
Qnau
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Qnau
u sulit nu Hulam: 上奎輝部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qnau. u kasalumaluma’ nu Qnau sa, 60 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 192 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 183 ku tademaw, pakalatu 95%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 9 ku tademaw, pakalatu 5%. u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%,Pangcha(Amis)1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 6 a bulad
pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,  Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,  Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,  Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,  Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
kakuniza:niyazu' kakuniza:Yincumin kakuniza:Taoyuan kakuniza:Tayan
Howak
Howak
u sulit nu Hulam: 乎哇固部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Howak. u kasalumaluma’ nu Howak sa, 342 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 471 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 106 ku tademaw, pakalatu 23%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 365 ku tademaw, pakalatu 77%.
台東縣東河鄉北源村. 此部落附近為舊河道的遺跡,有許多水塘或濕地,也棲息了「白腹秧雞」這種鳥,當牠們在繁殖期的時候,早晨常聽到ngo-wa ngo-wa的叫聲,與ho-wa ho-wa的音類似,所以阿美族人以此聲音做為地名,稱為「ho'wak」; 因重音節在「wak」,光復後,取其諧音稱為「花固」. 居民最早是從東河村移來,後來也有來自小馬的阿美族.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 22%.
tanaya’
tanaya' ku labi nu kasienawan. 冬天的夜晚很長.
Howak
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya.
tanaya’
tadatanaya'
(kamu nu hulam：太長)
Howak
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
tanaya’
tadatanaya'
tadatanaya' kuna satelec. 這皮帶特別長.
Howak
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
tanaya’
tanaya'ay
(kamu nu hulam：長的)
Tjacekes
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjacekes. u kasalumaluma’ nu Tjacekes sa, 83 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 278 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 273 ku tademaw, pakalatu 98%.
Howak
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Tungli Huoce
Tungli Huoce 動力火車 thumb|Power Station Taiwan Tungli Huoce situsa a tademaw, ci Yu ciusing aci Yan celin, u mudadiway nu Yincumin. kapah kya suni nu heni, sisa, singangantu i Taywan. ayza sa, u mudadiway nu Huayan kanatal putiput.
Howak
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Tjacekes
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  5 ku tademaw, pakalatu 2%.
Howak
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Tjacekes
u kasabinacadan, Paiwan 95%, zumazuma 3%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Tungli Huoce
siwkay nu heni
Amilika a ngangan：Power Station
kanatal：Conghuaminko
binacadan：Taywan Paywan
kawaw：mudadiway, misanga' tu dadiw
papazaan atu papayzaan：Kulistu
kakunizaan nu dadiw：Hulam a dadiw
natahkal a kakitizaan：Taywan
natahkal a demiad：1997 a mihcaan 10 a bulad 7 a demiad
nalimaan：《無情的情書》、《不甘心不放手》、《當》、《忠孝東路走九遍》、《衝動》、《背叛情歌》、《彩虹》、《外套》、《莫忘初衷》、《艾琳娜》
mukawaw a demiad：1997 a mihcaan katukuh ayza
Yu ciusing aci Yan celin napahezek nay Nantou sian Sanyu kulisto micudaday. u kulisto ku heni nay wawa henay. yu 22-23 ku mihca nu heni, pulung ku heni mudadiw atu cabay nu heni. katukuh 25 a mihca sa, patizeng ku Power Satation putiput, u Hulam a ngangan sa u 動力火車. nacaay henay singangan ku heni, mukuli ku heni i hekal, caay kakapah ku uzip. mukawaw i demiad katukuh lamii.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
wikipayke- 動力火車
tanaya’
tanaya'ay
tanaya'ay a culay malatawataw. 長的竹竿成為曬衣竿.
Tungli Huoce
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
華研國際音樂 官方網站
tanaya’
tanaya'ay
manamuh kaku tu tanaya'ay ku sapelek a tatayna. 我喜歡睫毛長的女生.
Tungli Huoce
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
動力火車 官方FB
動力火車-尤秋興 官方FB
動力火車 官方微博
動力火車-尤秋興 官方微博
動力火車-顏志琳 官方微博 kakuniza:mudadiway nu Yincumin kakuniza:Paywan kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:2018-tusa
Klaus Iohannis
satangahan
thumb|Klaus Iohannis|alt=Klaus Iohannis at EPP Summit, March 2015, Brussels (cropped).jpg
Klaus Werner Iohannis
6 bulad 13 demiad, Klaus Iohannis, u misingkiway. 1959 a mihca nalecuhan)
Jair Bolsonaro
Jair Bolsonaro
3 bulad 21 demiad 1955 a mihca nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Brazil ayza sa ci Jair Bolsonaro, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 1 bulad 1 demiad.
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Portugal a kamu：Jair Messias Bolsonaro
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Yayiel．Pusunalu
ngangan nu Puyuma-Parababuyan
ngangan
Parababuyan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yun-min-huy(原民會) a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Cheng-zhi Tabakiay Cacudadan(政治大學) sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah(Amis) 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Cinemnemay
縮圖|Cinemnemay (花蓮縣玉里鎮中城裡吉能能麥部落) Cinemnemay (花蓮縣玉里鎮中城裡吉能能麥部落)
Cinemnemay
u sulit nu Hulam: 吉能能麥部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cinemnemay. u kasalumaluma’ nu Cinemnemay sa, 845 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,421 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 506 ku tademaw, pakalatu 21%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,915 ku tademaw, pakalatu 79%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 13%, Yuwatan(Bunun) 6%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah a niyazu'
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
mazeket
(kamu nu hulam：作物長得很密集)
我媽媽種植的玉米太密集了.
COVID-19
縮圖|[[:zh:2019冠状病毒病|COVID-19, pihacengay cakenuh nipihanhan malaliday.(嚴重特殊傳染性肺炎，武漢肺炎)
]] 縮圖|mahini maazihay tu a imelang.COVID-19 (嚴重特殊傳染性肺炎，武漢肺炎)
kakiliman
COVID-19 (嚴重特殊傳染性肺炎，武漢肺炎)
pihacengay cakenuh nipihanhan (嚴重特殊傳染性肺炎),U-han bala' ledek a libung(武漢肺炎).
nilaculan
uni a imelang pangangan hatu "SARI", tatenga' mahiniay "SARS" (Severe Acute Respiratory Syndrome) a imelang, masasizumaay tu a imelang malecat tu "SARS" a imelang, katukuh ayza pangangan sa u COVID-19.
anu micumut i uzip ku ledek a cilekay, milawlaway tu uculil nu izang, amasasetul tu culil nu izang. imelangay mapatay nu icelang nu uzip ku cilekay.
hicaen mitena ku COVID-19:
sakacacay: kalaluk mibanaw tu lima.anu tahekal tayza i pikanan mamin a nataisi'an hawsa kanca a mibanaw tu lima. anu caay pibanaw tu lima amana pitiyung tu laway, mata atu cihek malalida na libung.
sakatusa: kasilaway tu. anu la'cus ku hanhan, kalamkamen tayza i padekuwan, wen-sen-swu, pikacaw tu pasu atu silamalay. anu micumud tu caayay kasibali a kasaupuan kawsa, kanca a kasilawaytu, cacay a demiad kinacacay a paliyun, anu malepi' paliyunen tu, itini i niyazu' anu caay kasulalisin mauhuh kisu hawsa haycan tu kakisilawaytu.
sakatulu: amana pulung sa misaupu, liyasen amanan henay pilihiza tu kasaupu anu pasaupu, itiza i putah nu luma' anu caay ka i ahebalay a kakitizaan a masaupu, anu pilipayay atu tayza i wen-ciyn-can hawsa, buhaten ku sasingalan kya mapabali ku lalabuay nu luma', anu matiemel ku uzip hawsa kakisilaway tu, tenaen a mipatut ku libung i niyazu' u sadimata' nu mita.
sakalima: amaya pitiyung tu aadupen.
sakaenem: kapisadimel tu uzip acay kalalid nu luwak.
sakapitu: anu utii'h ku uzip kapisakamu tu.
malalid tu amin nu libung ku kitakit, amana i nu zumaan a kanatal i Taywan ku kapahay, caay ku lalid nu libung, nayay ku malibungay nu tademaw. zayhan izaw ci Cen-se-cung pucang misadimelay mikuwan mitena' tu ledek.
mahini maazihay tu a imelang, sulalisan, mabaha, hinangelu' ku uzip.
hinaazih ku mahiniay a imelang, adada ku tangah, mabenget, adadakutakulaw, situluhu', macahcah, adada'ku, ukaukakan atu heci, sienaw, sautautaan, muta, mabanic.
pihaceng, salulisan tadaacuti', mabaha tu izng, mawada ku sangelacay a izang, '.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
patahekal tu COVID19
kakuniza:Sabak Nubu
Azali Assoumani
縮圖|Azali Assoumani
Azali Assoumani
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Azali Assoumani, 1959 a mihcaan 1 a bulad 1 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Comoros (葛摩) ayza, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan 5 bulad 26 demiad.
Howard Bayne
Howard Bayne
nilacul
ci Howard Bayne ku ngangan niza, nalecuhan ciniza i Dayton, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Howard Bayne i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 15 ku uwac atu silsil 107, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput. tatama, nalecuhan i 7 a bulad 28 a demiad, 1942 a mihcaan, Howard Bayne, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay kakuniza:NBA
Daniel Ortega
thumb|Daniel Ortega|alt=Daniel Ortega (cropped).jpg
11 bulad 11 demiad, Daniel Ortega, u misingkiway. 1946 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Nicaragua ayza sa ci Daniel Ortega, micakat a demiad sa i 2007 a mihca 1 bulad 10 demiad.
nipaluma-kabalu
縮圖|kabalu (一枝黃花) kabalu (一枝黃花)
kabalu
一枝黃花
(俗名：柳枝黃、大葉七星劍、老虎尿、山白菜、金邊菊、黃花草)
u siwkay nu kabalu
i Taywan takalaway a bayu maazih tu, i 2000-4000m ku takalaw. anu adada' ku tangah, makamaw, makalat nu bau, taneng pasapayu.
i Ouco China paluma' tu itiza. takuliway ku balu. hali ahebalay a lala'. acasa u sibunakay a lala'.
tina nipaluma' mabaki isasa' nu kilang, acasa i tebal nu kilangkilangan. mapaluma' tu nu tademaw ayza.
u cudad a ngangan: solidago virgaurea(benth.) a. gray var. leiocarpa
u Amilika a ngangan: golden rod
u zuma a cidekay a kamu
Yuwatan: makin tasa madiav tu puah. Rukay: yangadhadhpu. Cou: vungavunga tanavikaru.
u sulit nu Hulam
毛果一枝黃花（學名：Solidago virgaurea）為菊科一枝黃花屬的植物. 分布於歐洲、俄羅斯、蒙古以及中國大陸的新疆等地，生長於海拔1,200米至2,620米的地區，多生於林緣、林下以及灌叢中，目前已由人工引種栽培.
u sulit nu Lipun
アキノキリンソウ（秋の麒麟草、Solidago virgaurea var. asiatica）とはキク科アキノキリンソウ属の多年草である.
高さは70から80cm程度となり、8-11月に総状の黄色い花を多数つける. 葉は互生する. 茎の下部の葉は先端がとがる楕円形で、茎の上部では披針状.
u sulit nu Amilika
Solidago virgaurea (European goldenrod or woundwort) is an herbaceous perennial plant of the family Asteraceae. It is widespread across most of Europe as well as North Africa and northern, central, and southwestern Asia (China, Russia, India, Turkey, Kazakhstan, etc.). It is grown as a garden flower with many different cultivars. It flowers profusely in late summer.
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
thumb|Illustration Solidago virgaurea0 clean
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物 p.5
thumb|Solidago virgaurea minuta1 thumb|Solidago virgaurea var. leiocarpa 01
kakuniza:nipaluma
Kawaliwali
thumb|Chihshang
Kawaliwali
u sulit nu Hulam: 大坡部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kawaliwali. u kasalumaluma’ nu Kawaliwali sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 371 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 276 ku tademaw, pakalatu 74%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 95 ku tademaw, pakalatu 26%.
u saayaway patizengay a niyazu' kuyni. namabulaw tayni saan, naizaw tu banaw itini, sisa, panganganen ku Banaw, izikuzay sa, sumaden tu ku ngangan u Tapo. izay i sawali nu banaw, sisa pangangaen aca ku Sawaliwali, u sawaliay a niyazu' sananay.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis)71%, Puyuma 1%, Kavelan(Kebalan)1%, zumazuma1%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Puyuma atu Kavelan(Kebalan).
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay (南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.