cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
numala tuluay nikacipaan nu papah, lilis nu papah idaw kuma singay nu salusalusan a ngipenan, hekal nu papah idaw kunu lacikan a likat, nuhepic nai ku banuh, mamucuy sadicemsam, madiceu ku nuayawan hamaw sa caay kadicem, angangan han masadicem hamaw sa mamulmul.
(kamu nu Hulam:每葉長約 4~6 公分，呈深綠色，小葉柄長 0.3~0.5 公分.
upel
pakadaecus tu tademaw ku upal (小黑蚊對人類的為害)
當牠吸血時，常緊貼著人體裸露的皮膚. 由於蟲體微小，受害者往往不易察覺，被叮咬後，患處隨即紅腫，奇癢難忍，體質比較敏感的甚至需要就醫治療.
miselip kuheni,  cepip sa tu caay katabu nu zikuc a banges. adidi aca ku uzip, caay kadayum mazih, makalat tu sa, kasunun sa sumanah malibawa, caay kazengan ku canglet, bangaleb ku makawayay a uzip a tayza aca i padekuay paisin.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
tanayu’ nu papahan makaala tu sepat ~enem a congfen, lumeni’ kunika langdawan, adidiay nu papah a akaway tanayu’ 0.3~0.5 congfen.
upel
pakadaecus tu tademaw ku upal (小黑蚊對人類的為害)
所造成的紅疹常持續數日，嚴重時症狀可以持續 10 天以上. 至於持續時間的長短，則因個人體質的不同而有所差異.
a pina a demiad ku nikasumanah,  pihacengay macaliway ku cacay a bataan a demiad, hacica katanayu' hakiya,  uyni tu u uzip nu tademaw ku aazihen.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
(kamu nu Hulam:三葉崖爬藤為藤本植物，以卷鬚纏繞他物而爬升，卷鬚與葉對生，花序亦對生於葉.
sakipuces u milalatay a langawan, makulebut milalat tu langawan amikayakat, makulebut nu ngisngis atu papah masasuala tu akaway, nikacebal nu balu masasuayaw tu papah.
upel
pakadaecus tu tademaw ku upal (小黑蚊對人類的為害)
pakayza i cacay a bulad malingatu adahadah satu, katukuh
i pituay a bulad ku sayadahay, i waluay a bulad katukuh i sabawtusaay a bulada maselup tu adidiadidi satu.
(小黑蚊的防治)
環境整頓：小黑蚊幼蟲大多存在於陰暗潮濕的地方，如屋簷下、水溝邊緣、住家附近枝葉茂密的樹下、瓜棚下、庭院牆腳長有青苔或藍綠藻的表面，或是有遮蔭的茶園及檳榔園的邊緣地帶等，因此應該從環境整頓做起.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
(kamu nu Hulam:枝葉排列稍嫌雜亂，不易被當成景觀植物，一般以雜草視之.
Uuy
sitineng tu, sapalatuh tu katuuday.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
mahicay kay kunika silsilan caay kalsimet, caay palu aadihan nu langawan, ulutuk han kaymahidaay.
Uuy
inasilumaay (red arrow right) atabatad ku heni miliwku, kiya mipadeng tu kalibuwa’ i sisuledaay akaysing padengen i labu nu pinsiyang.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
(kamu nu Hulam:可作為藥用植物. 三葉崖爬藤，俗名三腳虎，以前農家養豬，為了讓豬開胃、增肥，將三葉崖爬藤餵食小豬，使之瀉肚後，可開脾胃，豬隻就較易養肥.
Uuy
(red arrow right)出遠門時，為什麼要在冰箱裡放一枚硬幣.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
wayway (特徵)
taneng sasa payuan a langawan. sakipuces a langawan, tada ngangan han u san-jiao-hu, yu sumamaday a pahabaya tu pabuy, u sakakapah nu kan, micunus tu kidemu, sakipuces han sipakan tu belekm, mapiyas satu, miasu tunikan, sa hina kidemu ku pabuy.
Uuy
namikuli kaku i luma' nu Duwic malakalung misahemayay musimaway tu luma',nakinacacay u tawkiyaku ataluma’ mididaw tu luma’ nuheni, atayda iDuwic, pahanhan kaku mikuli.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
u siwkay nu nipaluma
(俗名：三葉崖爬藤、三葉青、毒葡萄、三腳虎、三葉葡萄)
Uuy
我曾經在一個德國人家做保姆， 有一次我的雇主一家要回德國探親，他們要回德國，也給我放假了.
upel
(小黑蚊的防治)
清除潮濕陰暗處的青苔表土及腐植質，拆除不必要的遮蔭棚架；翻土可讓表土層保持乾燥，以減少幼蟲存活的機會及成蟲產卵處所；清除雜草堆、灌木叢與疏伐樹枝，可消除或減少成蟲的棲息場所.
Uuy
meduk sa kuheni sakacacay ademiad, ya tawkiyaku papiala takywan tu cacay akasing nu namu, padengen kidananum i lizuku sa, anu malakuli tu kunanum niyakasing sa, padengi tu cacay akalibuwa ipabaw niya sulad sa.
nipaluma-sakipuces, sakipoces
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p206
kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay kakuniza:Habayiing
Uuy
走的第一天，我的德國雇主讓我端來一碗水，把那一碗水放在冰箱的冷凍庫裡面，等那一碗水凍成冰以後，放一枚硬幣在冰上面.
我百思不得其解，又不敢問德國雇主，因爲雇主她的中文不太好，我很少跟她交流. 我也不管了，她放就放吧！然後他們一家三口就回德國了.
dikudan nu cacay a bulad, taluma’ tu kuheni namaka Duwic, taydatu kakamikuli tu henian. Nuayawan nipi kuliaku miawaw kidalimeceda takuwan sakamu sa hamineng mibakah ku labuay nu lizukuay alami’ sa, ilabu nulizuku idaw ku titinukatalan, titinusidi, ukak nu pabuy, heci nu tulakuk, nu taduk, atu nuibayu’ay a cacanan.
一個月以後，他們從德國回來了，我就去他們家上班. 上班之前，德國小姐讓我把冰箱裡所有的東西全部扔了. 冰箱裡有牛肉，羊肉，排骨，雞肉，鴨肉，還有各種海鲜.
ya ilabuay nu lizuku acacanan kiya laecus mukan ? miadih kaku tina cacanan kapah namin!
upel
(小黑蚊的防治)
ya iduutay a damay atu malahulay a tuud alaen mibakah,  sapica tu kuyza nisalangatan a awkawkan; belinbelin hank u lala' a miacak, ngay maliwan ku nikauzip nu wawa nu upel, ngay caay kaytiza sitiekuk ku upel;  lisimeten ku nipisapu tu lutuk atu liteken ku cyapa nu kilang, ngay maliwan tu ku sapahanhan nu upel a kakitizaan.
地面加舖水泥或石板路、改變栽培作物相、種植韓國草類植物、在竹筍園地面鋪設黑色塑膠布等，都能有效減少小黑蚊的孳生，降低成蟲密度.
ka u amutu a zazan atu sapad nu baetu ku zazan, sumaden t uku nipaluma、mahizaay u lutuk nu Hang-ko(韓國), i awkawkan ka u luminiay a suka ku sapasaksak, ahinien itiya maliwan ku sakauzip nu upel,  a caay tu ka yadah ku upel.
個人防護：戶外的民眾穿著長袖衣服、長褲，可減少小黑蚊的叮咬，塗抹忌避劑（或防蚊液）則可避免小黑蚊為害身體的裸露部位.
anu taputah ku tademaw ka u tanayu'ay a ledung ku zikuc, tanayu'ay a calaped, ngay caay kakalat nu upel, pisipasip tu sapatalaw tu upel a sapaiyu,  ngay caay kalaten nu upel ku uzip.
物理防治：在小黑蚊為害的地區，學校、住家、工廠可裝置細網目的紗門、紗窗，以阻隔成蟲飛入室內，然而缺點是會影響室內通風.
i tini i cacudadan, luma', i kungcang aca cunusen pasamenen(紗門), atu
sacwan(紗窗), ngay caay katalabu ku upel.
藥劑防治：使用的藥劑應選擇合格的環境衛生用藥，以對人類及家禽家畜毒性低、對環境污染性小且有效者為優先考量.
anu u sapaiyu ku sapipatay tu upel, ka u tanengay a sapaiyu ku alaen. hangay caay ka hiya ku tademaw atu nipahabay a taduk atu tulakuk, ngay adidi ku nipauning tu sakauzip.
paduh
paduh (kamu nu Hulam: 樹皮)
cilalneng
kakiliman
縮圖|pakal tu pangkiw makayzaay cilal a likat taneng katukuh i hekal nu Ti-ciw cilalneng (Amilika a kamu, Solar energy), namakayzaay kalat cilal a likat atu akuti’ mapalalid palahad tu mahiniay nalimaan u piliyungan tu cacay a icelang, mahiniay, pisupedan tu akuti’ nu cilal (Amilika a kamu, Solar thermal collector) han, cilalneng a likat padingki, cilalneng taneng padingki, atu kadum tademaway a likatan a pawapen.
paduh
kakuniza: LamiHung
bidakelung
bidakelung(百合花)
cilalneng
kakiliman
makay Ti-ciw masa mauzipay u angangan cilal pawapen tu akuti’ atu likat amauzip, kasumamadan u tademaw matineng u cila ku sapaacak tu tuud, mala u sapisuped tu kakanan, mahiniay misacikahay atu pawali tu nicikahan a buting. nika i piwada’ tu sasimalel, kya sibalucu’ talaayaw palahad tu cilaneng.
Uuy
這些東西放在冰箱冷凍庫一個月怎麼不能吃呢？我看到這些東西凍得好好的啊！
Masikad kaku tu tawkiyak mipalita, hamin han naku misilemud I naylung a milacul, palasuapataluma’ sipalasit aku tu belaw, alahican yu limecedan hina pabitakuwan tu malakuwiytay a cacanan a kakanen patalumaen palasit aku tu biyaw.
我還是不敢找德國雇主說話，就把這些東西用一個塑膠袋裝起来，準備帶回家和鄰居們分享這些好東西.
Kelt a tademaw
Kelt a tademaw
Uuy
因為平時德國小姐也經常把一些快過期的東西给我， 我經常把這些東西拿回家和鄰居們分享.
Kelt a tademaw
nilaculan
Uuy
anu taluma’ kaku namikuli mamin tu kaku amutabu, patalumaen aku, makaadih ku biyaw aku ci sisang tuniawit aku tinatuud, tanunamuh sa, matineng cinida caay kaku pakahamin mukan palasitan naku kuheni.
cilalneng
nilaculan
縮圖|patahkal tu ahebal nu lala' (adidi'ay lumeni'ay) demiad a padil atu cilalneng padingki. 縮圖|Mey-kow Cya-cow tabaki ku cilal, matatungus miliyung tu cilaneng padingki.bacuay nu A-mi-likaCiya-cu cacay badahungauy nipazeng tu cilalneng batili sapad sapawapen tu dingki tu pibacaan tu zikuc.u tademaw miliyung tu cilalneng tulu ku zazan, pasasizuma, pakakutay tu akuti’ nu likat, pakakutay tu likat nu dingki atu pakakutay tu likat nu  how-sey. cilaneng miliyung tu nalimaan kasasizuma makay (piliayaway) atu naya ku kakayzaan (pasaungayanay) tusa a lamangan. sikakayzaanay mahiniay sicilalnengan likat atu pakakutay tu likat nu akuti’, micukaymas  tu dingki kikay nisangaan malu misupet tu cilalneng, uynian nisanga’an miida tu hekalay a dingki amisaungay, sakasa sipanganga sidingkiay han.
Uuy
我下班之前把這些東西裝好， 然後拿回家了. 我的鄰居老許一看我拿了這麼多好東西，非常開心，她知道這些東西我是吃不完的，會分一半給她.
cilalneng
nilaculan
nayay dingki mahiniay patizeng tu luma’ mililid tu likat nu cilal a malikat, mahiniay miliyung tu nipatizengan miseki, mipili’ tu sapicukaymas tu zayliw katukuh piliyung tu cilalneng a katukuhan, uya  pikawawan a caay pakay hekal a pawapen tu dingki, sikasa pangangan han nayay dingki.
cilalneng a dingki
Ti-ciw i kapabaw balihab micumuday kalat cilal (malikat nu tilal) misulup tu 174 a dinngki (PW). pakala tu 30% a cilalneng mapadil ku Tay-kung, zumaay a cilalneng matahpu nu ladem, wali bayu atu tukus mahedup. i hekalay nu Ti-ciw a cilalneng u likat itiza amin maliwliwah i adidi’ay capi nu luetimkat, mahamin maazih ku likat, atu capi tu manahkat malikat ku liwliw.
Ti-ciw a balihab, wali bayu atu tukus nihedupan tu cilalneng paymihca pakalal tu 3,850,000 EJ. i 2002 a mihca, cacay tatukian ku cilalneng palalecad kayadahen ku hamin nu kitakit tu cacay a mihcaan ku picukaymas tu dingki. u nipalikat pakala tu sulit nu mauzipay taneng paymihcaan pakala tu 3000 EJ. nalimaanay a sulit nu mauzipay u icelang iaw ku 100-300 EJ tu paymihcaan.)
likat nu cilal katukuh tuyni hekal nu Ti-ciw a kayadah mahini katabaki, sakatini i cacay a mihcaan cilalneng u namakayzaay tademawan aniala atu nipatadas hamin i Ti-ciway a cayay tu kasilaculan tu sikitang, simal, gasu, atu yu’ hamin mapatatungusay tu ku pulung nu dingki tu tusakatalakaw. I kitakit kasa kakitizaan, angangan miduduc tu balattu tu caay ka lecad ku piliyung tu cilalneng.
nalimaan cilalneng
cilalneng angangan tatenga’ay ‘nabalucu’an miliyung tu kalat cilal. mahiniay, caay ku akuti’ nu lala’ atu kalenu dada’, hamin zumaay taneng muliyaw sidengki hatu nakayzaay likat nu cilal. cilalneng nalimaan matineng amin u pataduenay anucaay sakakusanay a miala, misumad atu mawawada’ tu likat nu cilal.
miliyungay tu cilalneng angnang izaw
micukaymas tu cilalneng batili, maawas ku likat nu dingki masumad u likat nu cilalan pasu icelan maniyul mala u dingki, miliyung tu ahemi’ay a dadingu padil tu matekesay kapah cilalneng a batili (nika pihaymaw tu kaliwasak nu akuti’), taneng miselep tu sapalawpes tu sapadingki.
Uuy
tatenga caay kaku pakahamin amukan tinatuud, alatusa han naku pabeli ci nidaan, uliwan sa padengen naca aku i lizuku.
cilalneng
miliyungay tu cilalneng angnang izaw
miliyung tu cilalneng nu akuti’ amisaungay tu S-te-li-lin a sapihaka, miliyung tu cilalneng paakuti’ tu cikahan, muliyaw miliyung tu cikahan nisupedan a akuti’ padingki (i labi i lalid sa padingki) u nisulupan tu cilalneng a akuti’ kacacayat papulung i cilalneng a batilian, paadidi’ tu sapalawpes.縮圖|i Aw-tali-ya-mikawaw tu nu kitakit cilalneng  madadebec, cilalneng kazizeng tinaku Nuna3 balat miawas 3,021 km (1,877 mi) makay Ta-won-se tayza i A-te-lay-te-se zazan nu dademecan. sanad tu cilalneng i paeneng misanga’ tu niyulbali, miliyung tu niyubali a misatabaki tu bali padingki, miliyung tu cilalneng mala u akuti’ mikawaw paabesa’ tu nanum nu bayu, u akuti’ mala u cilalnengay tu. tay-kung cilaneng masumad misuped tu dingki, patayza isasa pisulupan tu dingki, pisulupan tu sapatineng, miduduc tu hekal atu hekal likat nu cilal tu tanayu’ apauyu’ icelang adidi’, taneng limadanay atu paenenganay a cilalneng miliyung tu calay, cilalneng miculu tu (kazizeng, balunga’, hikuki), cilalneng kapulungan a nisanga’an tu (dingki nu zazan nahdawlu’, kangpang ), patizeng papulung tu cilalneng (luma’, pikulian luma’, padingkian, pananuman hatiza) mipazeng tu cilalnen, patinaku, cilalneng sulubang, cilalneng kakunuyan, cilalneng takalay dingki, cilalneng dinci hatiza ku kasahiza nu cilalneng ku nipazeng atu micukaymas. 縮圖|i In-tu li-min a niyazu' nu kaysing cilal, sanad ku likaxt nu cilali caca taneng limadenay a misulupay malalahud sapisahemay.
Uuy
的確這些東西我是吃不完的， 我把每一樣東西分了一半給老許，然後剩餘的放在自己冰箱的冷凍庫.
upel
(小黑蚊的防治)
itiza i pahanhanan nu upel a kakitizaan, mahiza u awkawkan、apuau'ay a kikilangan, lutulutukan, hecihecian, tebustebusan, ucyaucyaan, atu daedacan I lilisan a kakitizaan, atu a pilis nu buyu', anu kapah ku demiad, kapah mulsak han mipasapaiyu, pasapaiyu han tu yuci lin(有機磷) a sapaiyu, atu palamelen nanay tu sapipatay tu cilekay a ci(菊類) a sapaiyu.
Uuy
dedemiad amikuli ayaan silawad amusahemay, kiyu padeng han henay naming.
sangiziw
sangiziw (kamu nu Hulam: 鯊魚)
Uuy
因爲天天要上班，也没時間去做飯，那些東西暫時就放在那裡了.
sangiziw
u cacay a zuma nu buting sa. kakuniza:LamiHung
Kelt a tademaw
i kungyuen 2000 a mihcaan iti nutipan nu Ucu, payni tu malalecaday ku lalangawan atu kamu(Kelt a kamu), malaluma’ay kuheni, dayhan u malecad ku idang kyu u sakicacay nu Ticunghayay a binacadan kuheni .
cilalneng
miliyungay tu cilalneng angnang izaw
katukuh ayza, cilalneng caay henay kakatuud ku micukaymasay, miliyung tu cilalneng padingki talakaw henay ku sapalawpes, misumad tu cayay kakapahay a bunday. nika cilal batili i nisanga’ nu tademaw a telay pawapen tu dingk a kapah ku picukaymas, saaca nuzuma a kasahinin, cialneng padingki mababekel tuway tu keyzay, ayza cilalneng a sapalawpes katuudtu i pipacakayay katukuh tu nu dingki calay ka dawmi’ nu aca.
nipaluma-lalidec
縮圖
Kelt a tademaw
'''ayda micapiay tu dadipasan ku aenengan ya bayuay subal Kelt a tademaw sa Kelt a tademaw han. kakitadaan nuheni i nutip-amisan nu Puleydiyeng subalsubalan atu Faku Puleytaniya a kakitidaan, malalecaday ku kamu, lalangaw atu sumamaday ya lala’ay ku aenengan a Kelt a tademaw kyu'''
Kelt a tademaw han namin a binacadan kuheni, mahida Sukelang a tademaw, Ayllang a tademaw, Weyls a tademaw atu Mangdaw a tademaw.
Uuy
sakatusa ademiad, nuayawan aku amikuli, mahicay kiya kubihid nida biyaw aku, palita han naku mahica saw ? sakamu satu kidabiyaw, tinatusa ademiad mapiyas kaku, mamin ku labunuluma mapiyas sa,palita kidabiyaw takuwan yanipataluma’ isu alami u laecusay haw.
Kelt a tademaw
'''kina binacadan mamin hanu u bayuay subal Kelt a kamu masasukamu kuheni, i sumamad caay henay ka tatungus u Kelt a tademaw kuheni, u Pulitung han kuheni. pitapalang nu taw, iti Ucu subalay mueneng a Kelt a niyadu’asaca ya binacadan (tinaku: Palkay a tademaw atu Kawluu a tademaw) namalimad tayda I Puleydieng atu Yllang, malalid ku kawawan tina binacadan.'''
idaw ku kamu nu likisiay matiengay a pasubana’ay, i aayaw 275 a mihcaan Kelt a tademaw, makaala tu kuheni tu tipan nu Ucu, i katebanan nu Ucu atu ya subalsubalan nu i katetebanan Tunaw sauwac atu subalsubalan i kasasaan nu Tunaw sauwac a palapalaan.
'''i ayaw 285 a mihcaan ya namakay subalsubalan nu sasaan Tunaw sauwac a Kelt a tademaw, midebung kuheni tu Lamil tusa, dikudan, i ayaw 276 a mihcaan mademec nu Macitun Kuwan itida i Helelspang bayuan a kitidaan. tu i ayaw 276 a mihcaan malimad tayda i adidiay Yasiya habung subalan i teban nu Calatay hananay, imahini u Kelt a tademaw palasawaden nuheni ku Kawcasuipiliya a Wanku itidaay a binacadan.'''
nipaluma-lalidec
lalidec
thumb|Lagerstroemia subcostata九芎
Uuy
sakamu han naku kidabiyaw unikaiyan nu tawkiyaku sipibakahi satakuwan, saetimen kaku kiyu pataluma hatu nu maku.
Kelt a tademaw
Yu micumud midebung ku Luma a tademaw tu Kawlu a kitidaan(aydaay a Faku, Pilise, amis nu Itali) atu asimilen tu ku i Kawluay a Kelt a tademaw.
upel
(小黑蚊的防治)
超低容量噴灑法能讓噴出的藥劑微粒在空氣中懸浮較長一段時間，增加藥劑與蟲體接觸的機會，以觸殺成蟲.
cilalneng
miliyungay tu cilalneng angnang izaw
imahin, hamin nu kitakit satabakiay a badahung cilalneng sapad kacacayat, tini i Te-kow nutimulan Pi-al-s-ta-te, u hekal sepat mang enaldepah, paymihcaan ku nipadingki 0.5 mang kunipadingki hawsa.
Uuy
第二天，我上班之前，碰到老許，老許臉色不太好 ，我問她怎麼了？老許說她這兩天拉肚子，他們一家人都在拉肚子， 老許問我拿回來的東西是不是壞的. 我如實跟老許說那些東西是我們雇主讓我扔掉的，我捨不得扔，才拿回來的.
nipaluma-lalidec
lalidec
(俗名：小果紫薇、拘那花、猴難爬、苞飯花、九弓)
cilalneng
lekakawaw tu-se atu patizeng
cilalan mililid tu patizeng miseyki patizeng tu salingatu. saayaway a cilal patizeng atu lekakawaw a kawaw, u saayaway macukaymas nu Si-la atu Cong-kow, u nipatizeng nu heni pasayza nutimulan pawapen tu tademaw amin pawapen tu likat atu akuti’. 縮圖|A-mi-lika simalay cilalneng suped tu akiti' a kasisil, u cayay picukaymas tu matekesay a cilalneng dil nu dingki u tatenga'ay miyung tu hekal nu dadingu misaupu tu auti' mala u saayaway katukuh kicay satabakiay cilal a padingkian, kayada ka izaw amaselep ku sapalawpes
Uuy
Sakamu satu kidabiyaw bakahi sipabeleti, lacus tu haw kida titi. pabaliw kaku, ya titi kapah tu naming i lizuku, kiya laecus satu kaku pabaliw, tulin aku mikuli idaw ku pabaliw aku.
cilalneng
sakalukan atu sapahabayan
'''sakalukan atu sapahabayan, sakay kapah ku mulangaway makay icelang nu cilalneng. miliyung tu nalimaan, anu pipalumaan a demiad, patatudung tu kakayzaan, pasasibay atu malalamelay a sapaluma tu mulangaway kasahini a kapah ku nipalumaan. kanahatu cilalan u sakayadahay a sakasilaculan sa, uzuma mahiniay tahkal ku cilalneng a likat u kahenulan nu sakalukan.'''
nipaluma-lalidec
u siwkay nu lalidec
mauzip i caykatakalaway a takalaw nu bayu'. pudac nu kilang lameneng. u sanek sa akenek. anu mabanic sa, kapah mukan tu lalidec a sapayu'. tabaki ku lalidec, takalaw sa 10m. papah sa 2-5cm tanaya', 1-2cm ahebal. hali cilal tina kilang. sicilal sa kapah ku uzip. cayka namuh mukayakay ku ungay tu tina kilang, lameneng ku pudac.
Uuy
pikulian naku sa, mududuc kaku mibanaw tu lizuku, maadih aku kidakaysingay akuli ilabu nu lizuku, ya nipadeng aku catu kaadih, itawya cay kaku pisaadihadih, patahekal han naku kidakaysing amutuhtuh tidakuli pakeda han naku amalananum.
cilalneng
sakalukan atu sapahabayan
dihkuay a luma’ ngayangay u likat nu cilal misumad tu akuti’ay, tahkal caay ku izaway tu a tatungus tu tizaay a dimiad (i maedebay tu a hekalan) micidekay a nipalumaad nuzuma kapilangaw nu mulangaway atu kaizaw  hamin a mihcaan. cilalneng peng taneng micukaymas i sakalukan atu sapahabayan a pananum. 縮圖|mahiniay uyni i He-lan a Wi-s-te-lan-se a dihkuay a lima' a ngayangay paluma tu lami', heci atubalu.
nipaluma-lalidec
u sulit nu Hulam
九芎（Lagerstroemia subcostata）主要分布於中低海拔森林及長江以南的地區，為台灣的原生樹種. 九芎耐旱耐瘠，且是先鋒植物. 九芎主要生長在潮濕的崩塌地，有吸水保持之特性所以是良好的水土保持樹種.
u sulit nu Lipun
シマサルスベリとはミソハギ科の植物の一種. 学名Lagerstroemia subcostata. 沖縄で「島百日紅」（しまひゃくじつこう）ともいう.
cilalneng
saculilan miculu’
1980 a mihcaan cacay ku cilalneng palahad tu kazizeng u balucu’ nu sakawawan. kitakit a cilalneng a kazizeng madademec (kamu nu Amilika, World Solar Challenge) han paypangkiw a mihca u cilalneng a icelang kadademecan tu kazizeng, makay talakaway a cacudadan atu sakaput a kusi madademec mibalat miawas tu teban nu Aw-cow 3,021 katanayu’ (1,877mi), makay Ta-al-wen-se katukuh A-te-lay-te se ku pidademec a zazan.
Kelt a tademaw
i kadikudan midebung ku Yangkelusakeseng a tademaw atu Cute a tademaw, namahida i 407 a mihcaan mialesen nu Luma ku Puleydien a subal.
nipaluma-lalidec
u sulit nu Lipun
沖縄、中国、台湾に分布する落葉高木で最大20mくらいになる. 花期は6～8月頃で白い花を咲かせる. 樹皮は同属のサルスベリほどではないものの滑らかで、はげ落ちやすい. はげ落ちたところは木肌が見えて斑模様になる.
upel
(小黑蚊的防治)
mahizaay adidiay a sapibulsak a sapaiyu matenes itini i bali, ngay macunus tu ku nipipatay tu cilekay mapatay t uku cilekay.
另外也可利用熱煙霧法進行空間噴灑，藉由產生大量含藥的可見白煙來撲殺成蟲. 但單以藥劑進行空間噴灑來防治臺灣鋏蠓成蟲，防治效果至多僅能維持 5 ~ 7 日，通常在藥劑處理一周後，雌成蟲數目又有逐漸增多的趨勢. 這時可在紗門、紗窗塗刷或噴灑藥劑如亞滅寧，來毒殺接觸紗窗的成蟲.
kapah tu u mahizaay u akutiay a wacah(熱煙霧法) ku sapibulsak,  yadah ku sapaiyu mazih t uku sanglacay a wacah mipatay tu cilekay. nika sapipatay tu upel nu taywan a sapibulsak a sapaiyu, a lima a demiad katukuh pitu a demiad a malawpes tu, hakay cacay a lipay namibulsak, yadah tu ku upel. imahini kapah tu pasipasip tu sapaiyu i samen(紗門)   atu sacwang(紗窗) u mahizaay u yameyning(亞滅寧),  ngay mapatay t uku tebingay a upel.
nipaluma-lalidec
u sulit nu Amilika
Lagerstroemia subcostata is a deciduous tree which is native to Japan, Taiwan, China and the Philippines.
upel
(小黑蚊的防治)
使用昆蟲生長調節劑也可以造成小黑蚊幼蟲及蛹的生長發育受阻，而無法正常羽化為成蟲. 也可在水泥坡崁上局部施用漂白水，不過應小心留意其對植物的藥害. 藥劑防治若能同時實施成蟲及幼蟲防治，則防治時效將可延長.
Kelt a tademaw
kina Delmang midebungay tu taw a tademaw, i kadikudan nu 449 a mihcaan maka Fulangtel a kitidaan mikacaw tu balunga’katukuh i Tapuleydien a subal, lawpesen alesen nuheni ku katuuday iti Tapuleydien a Kelt a tademaw.
Uuy
上班的时候，我繼續清理冰箱， 看見那一碗冰還在冰箱裡面， 那個硬幣不在上面了，我當時也没有在意，就把那一碗冰拿出來化成冰水.
bihid
satangahan(主題):
bihid
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):臉
cilalneng
misumad akuti’ nu likat
ayzaay a ziday cilalneng ke-ci taneng pasaupu tu cilal, a miyung tu likat a akuti’ ku nanum, lahud atu dingk. saupuay tu akuti’ a cilalneng
Uuy
Malananum tu kidakuli, amibanaw kaku tidakaysing sa ilabu maadih aku kida cacayay a kalibuwa, yah caykawni padengaku itawya kinakalibuwa, satu kaku?
Kelt a tademaw
ayda u Iayelang a tademaw, Weyls a tademaw, i talakaw enal a Sukelang a tademaw(Sukelang Kelt a tademaw) atu Puleytani a tademaw pacici sa kuheni hanu u Kelt a kamu masasukamu kuheni, atu masenengaw u Kelt a tademaw kuheni sa.
cilalneng
misumad akuti’ nu likat
(Solar Thermal). sakahini u dadingu padil tu likat nu cilal, saupu i cacay tusil u sapisulup husuan a nglase, tebanay husu a glaase husu taneng palaliw tu simal. makay dadingu padil tu likat nu cilal labuay a husu macakat ku akuti’ nu simal, asilahud, makay lahud micuzuh tu kulupila a pidingki.
upel
(小黑蚊的防治)
anu u mahizaay u tyawceyci(調節劑)  a sapaiyu, u sapitena' tu sakauzip nu upel atu tiekuk nuheni, ngay caay tu kalaupel. kapah tu I apilis nu amutu a zazan cebusen tu u pyawpay(漂白) a nanum, amihaymaw tu amana patayen ku mulangaway. anu mipatay tu upel mapatay ku wawa nu upel sa, manaayt tu ku kainayi nu upel.
cilalneng
misumad akuti’ nu likat
caay ku pitangus miyung tu ke-ci a misuped tu cilalneng dada’, nipatizengan taneng miliyung tu likat nu cilal atu akuti’, u sahizaen i piseykian pacumud tu tatungusay a nisanga’an, tinaku satabakiay pasatimul a sasingalan anucaay micukaymas tineng misulup atu haymaw patalkal tu akuti’ nu cilal tu sapatizeng a zayliw. i tatudung a kakitizaan, cilalneng atanayu’ ku picukaymas tu sapalawpes macapi tuwaca a adidi’  ka sumamadanay a sasimalen. 縮圖|adidi'ay a cilalnenng pilisimetan tu mauningay a nanum.
Kelt a tademaw
i aayaway Sukelang a tademaw nau Kelt a kamu ku kamu nuheni, nika namadebung nu Yangkelusakesing a tademaw Wi-cing a tademaw, Nu-mang a tademaw mangaleb malalid ku keyday nu In-kelang a tademaw, hida satu mapaales tu ku Sukelang a tademaw, nadikudan malawpes tu ku  Kelt a kamu, mala musakamuay tu nu Inyu a kumu kuheni.
kanahatu malawpes tu kina Kelt a kamu nika iti Sukelang a palapalaan maadih henay ku nu Keltay a kamu, Keltay a lalangawen icucuwa maadih tu.
cilalneng
pakaakuti’, sapacuedet atu pabali
i Amilika sapadiheku (Amilika a kamu, Heating, Ventilation and Air Conditioning, ngangan, HVAC）han, kacacayast macalap ku misiwbayay a luma’ u sapicukaymas tu dingki 30% (4.65EJ), atu nipatizeng tu luma’ picukaymas tu dingki 50% (10.1 EJ). cilalneng paakuti’, sapacuedet atu pabali nalimaan taneng palasawad tuyni zuma a akuti’.
bihid
u zuma a kamu(其他語言):
nu Amilika(英語):face
cilalneng
misakapah tu nanum
cilalneng tadeng miyung i sapidakad milisimed tu cikah a nanum anucaay pangkiw a heciday nu nanum taneng mala u nananuman. mahiniay micukaymas saayawaya a niciluana i 16 lasubu a mihcan A-la-pow nu misakimay. saayaway patizeng tu cacay tabakiay a cilalneng sapihudhud i 1872 a mihca i Ce-li a pisi’elacan a tuse La-s-wi-cya-s-sa-li-na-s (Las Salinas). uini a kusianizaw ku 4700 depah ka ahebal ku pisaupuan tu akuti’ nu cilalneng, paydemiad taneng katukuh 22,700 ku abesaay a ananum, 40 a mihcaan tu ku pikawaw.
Uuy
冰化了，我去洗碗的時候，突然看見碗裡有一個硬幣，這不是當初放在冰上面的硬幣嗎？
bihid
u zuma a kamu(其他語言):
nu Zipun(日語):顔（かお、かんばせ） thumb|bihid nu tatayna
Uuy
怎麼突然到了碗底了？我把這枚硬幣拿去還給德國小姐，然後德國小姐用她生硬的中文跟我說「這個硬幣在碗底嗎？」我對她說「是的. 」德國小姐用英語對她老公說了一大堆話，我也不懂，然後我就去幹活了.
nadikudan sa musakamu kida tawkiyaku yatatama sakamusa”anu mahetik kida kalibuwa isasanu kaysing haw, anu mahida sa nakayinayian nu dingki kinaluma’ namasatedep ku dingki ya lizukuay a cacanan masanek tu namin laecus tu, niwacac ku dingki malakuli aca, ya ikaysingay a nanum malakuliaca, nika ya kalibuwa mahetik isasatu nu kaysing”palita kida tatama atawki sipabelet isu kidacacanan haw, sakamu hantuwak sipabelet tu, metalaw kaku musakamu sipatalumaaku, mukan kida biyawaku sikaimelang.
後來男雇主來跟我說「那個硬幣在碗底，說明回德國那一段時間，家裡停電了，停電以後冰箱冷凍的東西壞了，來電以後這些東西又凍起來了，碗裡面的水也凍起來了，但是硬幣到了碗底. 」男雇主問我那些東西有没有扔，我只好對他說已經仍了，我不敢跟他說我拿回家了，老許還吃出問題來了.
cilalneng
misahemay
cilal palud miliyung tu likal nu cilal midahkad misahemay, kaacak atu misiwduk tu cilekay. tulu ku kasasisuma nu heni, hakuay palud, sapaday  palud atu padil palud. u sadayumay cilal palud nu hakuay a palud, saayaway u Aw-la-s-pey-ney-ti-ke-te. te-so-si-al i 1767 a mihca pastizeng. cacay hakuay palud pasu cacay u maazihay tu a sataheb tu sapalaed tu akuti’ay. taneng kapah ciniza i makudemay a demiad micukaymas, u akuti’ katukuh 90-150˚C.
Uuy
nudikudan nina nisulitan; namakayni masemel tu kaku, matineng tu kaku tu mahinaay akawaw.
寫在最後：經過這次慘痛的教訓，我也學會了一個技巧，
cilalneng
hwa-sey cilal
cilalnengay a hwa-sey pikawaw miliyung tu cilalneng pasaungay paengil tu hwa-sye., u sikakapah, i maedem ku likat nu kakitizaan (patinaku,
Uuy
inaluma’ (red arrow right) anu tabatad kanca mipadeng tu sikuliay ikaysing padengen tu cacay ku kalibuwa, anu mahetik isasanukaysing sa, ilabuay nu lizuku acacanan haminen mibakah, yakalibuwa sa mahetik tasasa winisa alaw namasatedep ku dingki matenes, mamin ku kaysing malananum.
cilalneng
hwa-sey cilal
tay-kung pasayza mapacilalay a kakitizaan, walibayu, dadipasan ahebalay ungcuy a lala’, masaenalay a kakitizaan), cilalneng caay kasatezep ku nipadingki, saaca dihkuay luma’ bali acaay ka cunus ku nu Ti-ciw ka diheku nu luma’.
Uuy
(red arrow right)就是出遠門必須在冰箱裡面放一碗冰，然後上面放一個硬幣，如果硬幣沉到碗底，冰箱裡面的東西要全部扔掉，因爲硬幣沉到碗底說明停電停了很長時間，整碗冰都化了.
Kelt a tademaw
kasasiduma nu niyada’
cilalneng
hwa-sey cilal
cilalneng batili a zayliwan taneng mipazeng i pabaw nu nipatizengan a luma’, nu dingkiay a nipatizeng han, mahini cilalneng batili sapad caay ku taneng i sicilalay a sidingki dada’, taneng henay katukuh palaed tu akuti’, taneng kapah miselep tu akuti’ nu labu nipatizengan a luma’, miselep tu dingki nu nipatizeng, saaca liwasakay padingki tu satabakiay a kasatezep nu dingki a maselep ku katalawan. caay kuynu dada’, u cilalneng batili mipazeng i paylumaluma’an, taneng pawapen tu katuuday tu tiniay tu pisakawawan, mikyezay tu paaninay atu sapalawpes nu syakay.
zumaay sitalakaw nu kalat cilal makedal aca cacaay kakaluken paluma tu likenlikenan a kanatal, taneng henay maliwanay a cilalneng pacakay tu padingkiay kusi, kapah sapietan (nika sakay zuma a kanatal, cilalneng a picukaymas lacusa malilid ku sakaluk atu mulangaway.
縮圖|cilalneng a icelang mubalel tu nayay ku tademaw nu paculilay Helios UAV.
u kalacus
cilalneng sapad u sapalawpes makay 2000 a mihca katukuh 2018 a mihca masele tu 70-90% ku sapalawpes nu padingkian, uzuma a kakitizaan tabakiay a cilalneng padingkian sapalapes kiadidi’an tu nu sumamaday a padingki, nika badahungay a cilalneng talakaw tu ku sapalawpes, pakala tu tuza ka talakaw nu tabakiay a padikian, u mikadumay tu padingkian saayaway mikadum a yadah ku kalisiw.
anu pizazateng tu demiad, icelang nu likat, sapalawpes atu mikadum nipaanin tu kulisiw, cilalneng kacacayat acaay katatungus tu paykalimucu’ nu kitakit. i makudem lamasmas nu udad anucaay apuyu’ay ku nipacilal a kakitizaan, cilalneng a adidi’ ku nipadingki, mikadumay a adidi’ ku sapaini.
tabakiay nu sasaay cilal a padingkian, anu caay kakapah ku nisyekian, amalilid ku hekal atu mauzipay. cilalneng batili sapad siditek ku kauzip. pakala tu 20-30 a mihca. kaizaw tu kakaydihay micukaymas a si, ce peng hakay mapauning ku zumaay, amisakapah milisimet mikuwan. cilalneng sapad uyaanay zayliw atu tennaw cin-peyn malecad ku uyaanay zayliw. kayadah nu kaizawan hwa-sye a tuud siledek sipalawacu’. angangan miida tu kusi i tizaay a hulic mikuwan tu hulican.
sakay lilid dingkiay calay
kasatezep katuku 2017 a mihca 12 a bulad, Aw-cow nuwalian Kun-s-lan-cow macaliway tu 30% muenengay a tademaw i badahung sicilalneng kacacayat, malalecad mipazengayu likat macaliway tu 3.4 ku dingki (saayaway i kitakit). nika talakaway a cilalneng kacacayat sapabeli tu dingku calay u icelang nu dingki a simunday. kakitizaan nu muenengay a tademaw kalahukan adidi’ ku picukaymas tu dingki, angangan u nipacakay tu dingki pabeli tu padingkiy a kusi ku angangan.
ayza nikauzipan a bunday hina kasumad masasibud, lalekalan masasaeletay. sakay dingki mikadum atu mikuwan tu sapaaca tu dingki malecaday tu, nanay ku matatungay a paycacay a kawawana sakakapah. cilalaneng kacacayat mikadum hakay u kapahay anipipili’, anu, taneng ku nipacilal nu tizaay, talakaw ku sapaaca tu dingki saaca alalid sa macakat ku aca, cen-bu maawas ku pasupedan anucaay nu gingku a saicelang amicukel, u dingki taneng panukas pacakay tu padingkiay a kusi (Aw-cow atu Te-kow).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
cilalneng
cilalneng kamu nu A-mi-li-ka
cila;neng padingki.
Kelt a tademaw
aydaay Ucu a Yincuminu Kelt a tademaw han ku ngangan namin, u Luma a tademaw caay pipasasidumaen ku Kawlu a tademaw atu Kelt a tademaw, nika Kaw-lu a tademaw sa u muenengay i liwliw nu amisan nu Iteli kuheni, u kakitidaan sa makayda timulan bubuyu’an nu Kawlu, lalabuay Alpise buyu’, Piliniwse buyu’ katukuh amisan bubuyu’an nu Kawlu, u liwliw nu Ticunghay, Lay-ing sausauwacan, itiniay hekal nu Al-pise buyu’a binacadan.
Uuy
anu yakalibuwa mahidahida tu nipadengan say a labuay nu lizuku kapah henay akanen, winisa cay katenes kunikapaneng tu dingki, cay pakalatusa kukalananum tu kaysingay akuli, ina kakanen kapahenay akanen.
如果硬幣在碗中間，那麽這些食物有的還可以食用，說明停電没有停多久，然後就來電了，冰只化了一半， 這些食物可以食用.
anu ipabaw henay kida kalibuwa sa, daheked kitamukan misaasuasu’ mukan, winisa pakatineng nacaay kasatedep ku dingki
如果硬幣在冰上面，那就放心大胆地享受這些食物吧！說明從來没有停過電.
cilalneng
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
cilalneng batili.
S-ta-lin a inzing.
tay-kkong cilaneng.
tineng suped nalimaan.
lalid nu dingki. kakuniza:Sabak Tutuy
Mori Ushinosuke
nikaudipan
ci Sen-chou-zhi-zho na nutawya tu micudad i Chang-chi(長崎) misiwbayan a picudadan, i sabaw enem a mihcaan na malakuday sunuk sa miliyas tu luma’, na nutawya sa malingatu mulakalak tacuwacuwa mininang(流浪) ku nikaudip.
i 1895 a mihcaan lima a bulad sa, na u mamuculilay a hitay mamibelinay(翻譯) a udip ku sakatayda i Taywan, i tida mikingkiw tu yincumin nu Taywan, kinapina tu musaliyuh tina Taywanay a subal muculil, mizizaw tu masadumaay a niyadu’, nipicunusan tu sakatineng nu tademaway, sakatineng tu laylayay, nu nina’ay atu nu ukakay nu lutulutukay pasu nu makalalaay, mamin sinanuten nida a malacudad.
sisa idaw ku sakasingangan tu nu Taywanay binacadan nu tademaway sikatineng (u malasatalakaway nu tumuk) a sakasenengan a ngangan.
i 1900 a micaan, ci Sen-chou-zhi-zho atu ci Niyaw-ci-lung-cang (鳥居龍藏) i Taywanay a buyubuyu’an mikingkiw tu nu tademaway, mananunut maydih midademec tu mikayakay tu nadatengan, tusa a demiad nikadungdungan sikainayi’ nu kakanan, sisa i nu dikudan, masaakaputay nu heni lakuwitan kya Ta-ta-cia-an(塔塔加鞍部), namakay nu ayawan a tadungduh atu nu etipan a tadungduh, i sepatay a bulad sabaw cacay a demiadan ya sananal katukuh han i satalakaway a buyu’.
i 1915 a mihcaan lima a bulad sabaw pitu a demiadan, nu Bununay a binacadan ya tumuk ci Lahu Ali i mahida idaw ku tabakiay a kawaw, nu dikudan ci Sen-chou-zhi-zho pangiha amana kau nipipenec a maykuwan tu nu yincuminay sakaudip a kakawaw, pakunida han ku  yincumin misakaku.
i 1926 a mihcaan pitu a bulad, mikacaw tu balunga ya li-hu-wan, i teban nu bayu, i tini pituay a bulad sepatay a demiadan sikahedaw kadawidan, nu makayniay satalakaway nu mamikuwanay cinida tu ku kinapatayay mulebut sikahedih nu bayuan.
nidaduyan a aca(評價)
ci (佐藤春夫) i ulic nu (殖民地之旅) (霧社) (1925年2月6日HS生記) sabaw tulu: nadikudan, picaliwayan tuluay hakiya a demiadan, makatukuh kaku i Taypak. mala(台灣蕃族誌) miulicay a labang cinida, aydaay nipiidang, yadah ku nipiedap kina taw i akuwan, nipicaliwayan miidang cinida tu ku paayaway, u duma sa, siwkay nida kaku tiya S mamikuwanay tu binacadan a tatapangan, uyni sa ci M氏(森丑之助).
u satedep sananay a manamuhay micudad a tademaw, i mahida hina tahekal caay katalaw tu nikadihan a tademaw, nakamuan, nipiadihan nida i nasubalan a binacadan, nayi’ tu ku mikiayawan tu tineng i cinidaan, u duma ku sikatawid atu sakasikadan, uyda sa namizizaw mikingkiw cinida, caay kaidaw nipidikec tu sapatalaw tu mukin(鐵).
nu masulitay tu a cudad nipatahekal(著作典藏與出版)
katukuh i 2011 a mihcaan 10 a bulad 20 a demiadan nikatinengan:
u dumaay sapalucekan a tademaw:
La-bey-al 拉斐爾
斐爾·聖齊奧（義大利語：Raffaello Sanzio da Urbino，1483年4月6日－1520年4月6日），本名拉斐爾·桑蒂（Raffaello Santi），常簡稱拉斐爾（拉丁語：Raphael），義大利畫家、建築師. 與李奧納多·達文西和米開朗基羅合稱「文藝復興三傑」. 拉斐爾畫作向以「秀美」著稱，其筆下人物清秀，場景優美.
ya siwdadan hananay namakay cuwa ku nikaidaw
nikatineng aku sa nu Taywanay a siwdadan nayi waluay a mihcaan nu Hulam malingatu misanga , kakuniza:Buting Nukay
La-bey-al 拉斐爾
bey-al.Sen-ci-aw. I-Ta-li a kamu, Raffaello Sanzio da Urbino, i 1483 a mihcaan 4 a bilafd 6 a demiad katukuh 1520 a mihcaan 4 a bukad 6 a demiad”, nauyaanaay a ngangan ci La-pey-al.san-ti “Raffaello Santi”, nganga Mn ci La-pey-al han “La-tin-a kamu “Raphael”, I-tali nu mikilitay, patizengay misangay saydan. aci Li-aw-na-to.Ta-wen-si atu ci Mi-kay-iang-ci-low pulung a panganngan tu “tatulu  cumelakay nanimaad a misulitay”. La-bey-al a nikulita pasaayza “i salungan” a pangangan, u nisulitan a tademaw u micidekay ku salungan, u masalunganay ku hekal.他的著名宗教畫「聖母系列」將宗教的虔誠和非宗教的美貌有機地融為一體；他的畫即使是《聖喬治大戰惡龍》的場面看起來也是平靜安詳的.
u singanganay niza a nikulitan nu ting-si-kiway “Ma-li-ya” u singku tu kiwkayay atu caay ku nu kiwkayay a salungan palalecad han, u pikilut niza sa uyni
ciniza sakay Ban-ti-kang-a tingsikiwc nu mikeliday u puenengay mikulit tu tabakiay a nikulitan a cabeng “ Ya-tin-siyan” u micidekay ka salungan ku nikulitan, Po-la-tu atu Ya-li-s-to-te,ciwlu atu sumaaay a kiwkay, hamin han mapapulung, misanga’an tu kasasungaay. namahini misangan’ aca tu kayadah ku nisaanga’ tu singanganay a nitu’tukan a tadedmaw mahizaay “Lyang-se-se a nitu’tukan a tademaw”.他的性情平和、文雅，和他的畫作一樣. 拉斐爾於1520年高燒猝逝於羅馬，終年37歲，葬於萬神廟. 他的畫作非常的多，也經營一個非常大的工作室，因此雖然37歲過世，但仍留下非常多作品.
u balucu’niza mangaay, manudeng, atu ciniza malecad ku nikulitan. La-bey-al i 1520 a mihcaan sulalisan papatay i Lu-ma, kapatayan a mihcaan 37 ku mihcaan a nikauzip, padem han i Wan-sen a biyuwan. yadah ku nikulitan niza, misiwbay aca u tabakiay a sakawawan, namahini kanahatu’ 37 a mihcaan mapatay, nika yadah ku nisubelitan tu nisanga’an.除了他早期在羅馬的期間外，很多他的畫都是由他畫草稿，再由工作室完成，這對畫的品質有相當的影響. 他在生前相當有影響力，不過在羅馬以外的地方，他的作品主要因為協作版畫而出名.
nikuz namapatay ci La-bey-al, i kucungay ciniza u sakalecad ci Mi-kay-lang-ci-low tabaki ku nikalilid, satu katukuh i 18 a lasubu a mihcaan atu 19 lasubu a mihcaan, ci La-bey-al u katemuy kangaay a wayway u nisanga’an kya muliyaw aca a maazih. u nikauzipan niza tu nikauzip taneng malatulu ku nikulitan tulu a lamangan ku cayay ka lecad a wayway.第一期可以用喬爾喬·瓦薩里來描述，是他早年在翁布里亞的期間. 第二期的時間大約有四年（1504–1508），他這段時間在佛羅倫斯吸收當地的美學傳統. 第三期則是在他羅馬忙碌及勝利的12年，為二位教宗以及其親密友人的創作.
saka cacay lekad taneng miyung ci Cyaw-al-cyaw.Wa-sa-li apatinaku, i ayaw tu a mihcaan ciniza i Wong-pu-li-ya a mihcaan. saka tusa lekad a demiadan pakala tu sepat a mihcaan “1504 katukuh 1508 “ tunian a demiadan i Bo-low-lun-s mihedup u tizaay saalunganay a laylay a nalimaan. sakatulu lekad uyza ciniza i Low-ma nayay ku lawad atu demec tu 12 a mihcaan, sakay tatusaay a tingsikiway nu mikeliday atu kapahay a cabay a nisanga’an.nikauzipan生平
La-bey-al lecuhan yi-ta-li sawali satip a Wiy-ni-s atu Low-ma a laed Ma-al-kay a tabakiay a kakitizaan tu cacay adidi’ay a niyazu’ ci U-al-pi-nuo “Urbino”, wama u satalakaway nu mikeliday nu Hungti mikulitay tu labu nu tumunaw. La-bey-al i kalalid nu wama niza, La-bey-al yu mulaay henay sa manamuh tu mikulit.拉斐爾之母於1491年逝世，當時拉斐爾只有八歲，父親在1494年8月1日過世，十一歲時成為孤兒，拉斐爾的正式監護人變成他唯一的叔叔. 年幼時跟隨父親學習繪畫，後來轉為跟隨佩魯吉諾的畫室學習繪畫，在1500年出師.
La-bey-al a wina i 1491 a mahcaan mapatay, itawya walu a mihcaan dada’ ci La-bey-al, u wama i 1494 a mihcaan 8 a bulad 1 a demiad mapatay, sabaw cacay a mihcaan mala u tataytayan tu a wawa, ci La-bey-al u midiputay uyza tu u sinaama niza. yu adidi’ henay mikilul tu ama minanam mikulit, zikuz maniyul mikilul ci Pey-lu-ci-nuoan a pikulitan minanam mikulit, i 1500 a mihcaan u matinengay tu mikulit.
kakuniza:Sabak Tutuy
yu adidi’ henay
yu adidi’ henay 小時候 ci hung-ce-kay i kahulaman u sitangahay ucayay kalecad aidaw.
豐子愷,在民國那個名家輩出的時代,是一個特別的存在.
他未曾把國家天天掛在嘴邊,篤信佛教,鍾情繪畫,至今留下了不少膾炙人口的漫畫作品,
caay ilawayi nida ku kanatalan miumituhuday cinuda.sakaydih han nidamikulit yadah tu kunikulitan nida.
先生所劃的,無非是些普通的不能再普通的的事情,但在他的妙筆丹青下,郤顯示出超人人生智慧.
Unikulitan nida udanamin caykaw mahicaay ibalucu’ nu miadihay sisa malakuwit ku katuuday nu punu’nida.
小時候哭著哭著就笑了.
yu adidi henay angicangicsa alaw matawa.
長大了笑著笑著就哭了.
balaki satu tawatawasa satu alaw muangic.
小時候總以為,身邊的人永遠都不會離開.
yuadidi henay akay caay piliyas ku itepalay a tademaw,
balaki satu matineng umaudipay caay kasamngmng alaw yadatu ku nikaydihan.
小時候我們總以為,到不了的才是遠方.
yuadidi henay cakaw mamatukuh ku mabaatay atataydaan
長大後我們才明白,回不去的都是故鄉.
balaki tu mating kami ucayay katukuh sa uniyadu’
Yuadidihenay matineng maanub dating sa alaw nikaudipan.
長大後山盟海誓,郤不是一個心思.
balaki satu uasuan akamu alaw udateng nu balucu.
Yuadidi misalama tu sasalamaen balaki alaw malacabay
長大後我們把朋友當玩具.
Balaki satu ucabay malasasalamaen
yuadidihenay ucanacanan ibalucuhan kukawaw ulalum sa enuc’ han i bili’.
長大後才知道,有些事情,有些淚,只能吞進肚子裏.
adidihenay metalaw takelal anu manengil sa atayda tu micudad.
小時候,害怕天亮,因為醒來就是上學.
Balaki satu mangalwb tu takelal, anu manungil kiyami amaudip tu.
長大後,更害怕天亮,因為醒來就是生活.
Yu adidi’ henay anu idaw ku utiih sa dungdunh sa, katukuh maadih ku wina kiya sedayseday sa ku lusa.
小時候,受了委屈總是橕著,直到看到媽媽了才掉眼淚.
balakisatu kanahatu tabakiay a kawaw sa ipanan henay nu luma’ mamintu muwangic, sip utu lusa kiya taluma’.
長大後,再大的事總是在門口哭完,擦乾眼淚再回家.
yu adidihenay cakatineng tu balucu’ nu babalaki, u sananal kahatida t uku tabal amulekal sa.
小時候不理解,父母親為什麼可以那麼早起床.
Balaki satu kiya matinenh u palekalay tu henian sa caaykaw tuki u sakaudip atu tatudung nu kawaw ku palekalay.
長大後才明白,叫醒他們的不是鬧鐘,而是生活和責任.
adidi`henay sa tu cacay a demiad tanayu’ sa, cacay a liyaw sa tanayu; balaki satu u nisepiay satu.
小時候,覺得一天好長,一學期好長,長大就是夢想.
長大後覺得一年好短,一輩子好短,放慢己成奢望.
adidi’ henay, u dikuc sawsawni mauning, nika u tademaw tamelac sa.
小時候,衣服很容易髒,但人很乾淨.
balaki satu, madayum mauning, nika u dikuc tamwlac sa.
長大後人很容易弄髒, 但衣服很乾淨
masay
satangahan(主題):
masay
masay u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):攀綠植物
nu Amilika(英語):vine
kamaya'
kamaya'
u cidekay a kilang ku kamaya, paylumalumaan paluma i putah i tukus ku kamaya. asu' mukan ku heci. tanektek ku kilang, u matekesay a kilang kuyni.
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
毛柿（學名：Diospyros strigosa）為柿科柿屬下的一個種.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p59
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%AF%9B%E6%9F%BF
marosan
Marosan
萬大部落
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu marosan. u kasalumaluma’ nu marosan sa, 65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 159 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 113 ku tademaw, pakalatu 71%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 46 ku tademaw, pakalatu 29%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 64%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 3%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku)1%.
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 10 a bulad
pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342),  zuma (11,670)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan kakuniza:Yincumin kakuniza:Nantou
101 damsayay a wacu’
101 damsayay a wacu’ (kamu nu Hulam: 101忠狗)
《101忠狗》（英語：One Hundred and One Dalmatians）是一部由華特迪士尼製作，並於1961年上映的動畫電影. 它的上映日期是1961年1月25日（香港則於1962年5月2日上映），為第17部華特迪士尼經典動畫長片. 其內容的故事是自多迪·史密斯（Dodie Smith）所寫的《第101隻斑點狗》改編而來，同時也被認為是父母最樂意推薦給兒童觀賞的電影之一.
101 damsayay a wacu’ (A-me-li-ke a kamu: One Hundred and One Dalmatians) u cacay a iga ni Huwa-te-ti-se-ni nisanga’an, i 1961 a mihcaan nipaigaan manga a iga. i paigaan a demiad i 1961 a mihcaan 1 a bulad 25 a demiad (Sya-kang itini 1962 a mihcaan 5 a bulad 2 a demiad paiga), sakay 17 a igaan ni Huwa-te-ti-s-ni u micidekay ku kapah tanayu’ay maga a iga. nilacul a kungku u makay ci Tow-ti Se-mi-se (Dodie Smith) a nisulitan “tu saka 101 a sikulitay a wacu’” nisumadan, namahiza u sabalucu’an ni ama wina patahlal paazih tu wawa a igaan.
部片電影原聲帶已經由滾石在台灣發行，目前在中國沒有任何影音產品發行. 本片DVD已經分別由中錄德加拉，博偉在台灣發行. 在這部電影中，蘿兒·泰勒負責了第一隻大麥町狗彭哥（Pongo）的配音，貝蒂·羅·格爾森則擔任了反派角色庫伊拉（Cruella）的配音. 而故事內容主要就是敘述彭哥和其配偶白佩蒂（Perdita）所產下的小狗被庫伊拉的手下偷走後所發生的冒險事件.
uyni a iga ngiha a dadiw nu Kun-s i Taywan a nipatahkalan. imahini i Cung-kow inayi’ ku canacanan a sunian nu iga nisanga’an a patahkal a iga. uyni a iga DVD mapasazuma tu ci Cung-lu-te-la, Pow-wi i Taywan a patahkal. uyni a igaan, ci Lu-al Tay-le ku situngusayu saayaway Ta-may-tin a wacu ci Pung-ke (Pongo) ku patungusa tu ngiha, ci Pey-ti- Ke-al-sen ku situngusay tu makatalay a tademaw ci Ku-yi-la (Cruella) ku patungusa tu ngiha. nilacul a kungku angangan uyza musakamu tu ci Pong-kean atu acawa ni Pa-pe-ti (Perdita) nilecuhan a tadidi’ay a wacu’ makidem nu caculculan ni Ku-yi-l ku a sakawaw tu katalawan.
這部電影在1996年改編成了一部真人演出的電影，英文片名沒變，但在華語市場則譯作《101真狗》，其後更推出續集《102真狗》
uyni a iga i 1996 a mihcaan nisumada mala u cacay a igaan tu tatenga’ay a tademaw ku misaigiay a iga, caay ka sunad tu A-me-li-ka a ngangan nu iga, nika i Hu-lam a iciba nipamelinan misanga’  “101 tatenga'ay a wacu’ han, zikuzan sangaleb patahkal tu salalid a iga “102 tatenga'ay a wacu’”.
kungku (劇情)
彭哥（Pongo）是一隻大麥町狗，牠和他的單身漢作曲家主人羅傑（Roger）居住在英國倫敦的一間小公寓中. 彭哥對牠單身的生活感到無趣，於是就開始為自己和主人尋找一對異性伴侶. 從窗戶的觀察中，彭哥看到了一對完美的組合：一位名叫安妮塔（Anita）的女士以及一隻名叫白佩蒂（Perdita）的大麥町狗.
Lahu Ali
ci Lahu Ali (kamu nu Bunun: ci Dahu Ali atu ci Lahu Ali) nay i 1869 a mihcaan makatukuh i 1941 a mihcaan, u dumaay a kamu nay i 1854 a mihcaan makatukuh i 1943 a mihcaan, nu Bununay a binacadan i Taywan, u mipiculilay a tademaw, nu adidingay micaculil tu Dipunan nikaalaan i naudipan sikangaayan nu Bununay a binacadan. 縮圖|u tatapangan nu Bununay ci Lahu Ali
101 damsayay a wacu’
kungku (劇情)
Pong-ke “Pongo” u cacay Ta-may-tin a wacu, ciniza atu ciniza tu tataytayay a tatama mitesakay misanga’ay tu dadiw a tademaw ci Lu-cyey (Roger) u eneng i Ing-kow Lun-tun u cacayay adidi’ay a satungduday a luma’. ci Pong-ke sakay cinizaan tu cacayay mauzip caay ka musiluyan, satu malingatu paayaw tu nu uzipay atu angangan mikilim tu zumaay mahatatusaay a cabay. makay sasingalan miazih, maazih tu ni Pong-ke ku tatusaay salunganay a nisakaput, cacay a tatayna ci An-ni-ta (Annita) atu cacay a Ta-may-tin a wacu (Perdita) ci Pay-pey-ti.
Lahu Ali
nikaudipan(生平)
nalecuhan i aydaay a Nan-tou(南投) a kenis nya isbukunay(郡社群) a Takis Talan a singanganay a laluma’an, nu dikudan sa palatumuken nu Kalinkuay a Zhuo-xi(卓溪) a (大分) a niyadu’.
101 damsayay a wacu’
kungku (劇情)
於是，彭哥很快的把羅傑帶出了公寓，並把他拉到公園中，想要讓他們互相見面. 彭哥意外的讓羅傑和安妮塔兩人摔到了池塘中，但這卻奇妙地起了效用，他們兩人認識後就相愛了. 後來，這對情侶和大麥町狗都結婚了.
uyni satu, ci Pong-ke dadawa a mikelid ci Low-cyean patahkal tya satungduday a luma’, tayza i aidangan, maydih ngay masasuazih ku heni sa. ci Pong-ke nacaay pihaymaw papipulinen i taku kya tatusaay ci Lo-cye atu ci An-ni-ta, nika mahicaay hakiya, u heni tatusa amatineng tu hawsa masasunamuh tu, zikuz, uyni tatusa a masasumidangay atu ci Ta-may-tin a wacu’ mikikung tu.
Lahu Ali
nikaudipan(生平)
u ngangan nu acawa nida ci Ali, sisa palalitin nu taw a pangangan ci Dahu Ali, sakasingangan i kalinkuay a (拉庫拉庫) a sauwac atu Pusungay a (新武路) a sauwac katukuh i nu Takawan ya (荖濃) a kasilsilan nu sauwac.
i mahida maydih misamawmaw mingayaw tiya (大分) a kakitidaan nu tayling.
101 damsayay a wacu’
kungku (劇情)
mahizasa, ci Pay-pey-ti mulecuh tu sabaw lima adidi’ay a wacu’, uzuma cacay adidi’ tu a mapatay, nika u nipauzip ni Low-cye mauzip tu. zikuz, uyni a wacu’ pangangan han tu Malemeday (Lucky). yu sandeb, ci Kow-yi-la (Cruella) tayni mizizaw tuhenian ci Lo-cyean, ciniza sa i ayaway u kakitaan a kaput ni An-ni-ta. ci Ku-yi-la maydih a misatalaka tu kalisiw a micakay tu nilecu’an ni Pay-ti tu adidi’ay a wacu’, nika makai pacakay ci Lu-cye tu heniay. pinaay tu a lalipayan hawsa, ci Ku-yi-la miawaw tu ci How-luy-se-an (Horace) atu ci Cya-se-pow (Jasper) mikidem tu pinaay a adidi’ay a wacu’.
Lahu Ali
nikaudipan(生平)
i limaay a bulad sabaw tusa a demiadan u (喀西帕南) a nipingayaw, ya bulad sabaw pitu a demiadan u dumaay nu (大分) a nipingayaw, masulitay nu mamikuwanay(官方) u nikalekalan nu kawaw namakayda i nipicebis tu kuwang tu nikalinga.
i niyadu’ay a binacadan nipituduh a pangiha na u kaka ni Lahu Ali ci Husung hananay, namahicaay hakiya dakepan nu tayling malubu(關) sawacuan aca, taluma’ satu i niyadu’ kakayda satu mabelec, sisa laluma’an ni Lahu Ali sipakayda tiya tayling nu Dipun a maucung.
101 damsayay a wacu’
kungku (劇情)
namakidem kya adidi’ay a wacu’ amin hawsa, ci Low-cye atu ci An-ni-ta mitanam a pataylin, nika Lun-tun a taylin nayi’ ku tektek uyni a adidi’ay a wacu sa nikideman ni Ku-yi, sisa caay katepa. sazikuz, ci Pong-ke au nu uzipay awaw a ngiha a macacaya tu Ing-kow uzumaay a kakitizaan a wacu’ a nipayani tu patatakus, misalunguc papiedap tu zumaay a wacu’.
Lahu Ali
nikaudipan(生平)
ci Lahu Ali i tini i (大分) a nipingayaw a kawaw sa cinida sa ku mitapaday(砍頭) papituay a tayling.