cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ua-asik
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. u zuma sa, macamel tu ku izang,sisa ahican mipili' ku cidekay-ngangan, caykapaketun.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
nipaluma-tana
tana
香椿
(俗名：椿、椿樹、紅椿、白椿、大眼桐、春陽樹、椿甜樹、椿芽)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24]. Hulam talakaway nipaluma kalunasulitan a suku. Hulam kagak adidiay a mauzipay migankiway
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p176 Yincumincu weiyuanhoy- Yincumincu sapayu'ay a nipaluma
kakuniza:nipaluma
Ralph Beard
u siwkay niza
u Amilika a tademaw, tatama. u kawaw niza u mimaliay.
12 bulad 2 demiad, 1927 a mihca, Ralph Beard, miunduay. (mapatay i 2007 a mihca)
ngangan nu Pangcah-Cipi'iwan
ngangan
thumb|Amis postcard Cipi'iwan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya
阿美族Pangcah
泰雅族Tayan
排灣族Paywan
布農族
魯凱族Rukay
Mia Mottley
Mia Mottley
nalecuhan ciniza i 10 bulad 1 demiad 1965 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Barbados ayza sa ci Mia Mottley, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 5 bulad 28 demiad.
ngangan nu Pangcah-Cipi'iwan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄒族Cou
卑南族Puyuma
賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek
噶瑪蘭族Kabalan
邵族Saw
雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu
拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
waking
waking (kamu nu Hulam: 休克) kakuniza:LamiHung
ngasaw ngangan nu Pangcah-Raranges
ngangan
Raranges
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
nipaluma-kakanen nu tengaan
kakanen nu tengaan
金線蓮（學名：Anoectochilus roxburghii）又稱金線連、金線蘭、金絲草、烏蔘，是蘭科開唇蘭屬的植物，可以入藥，可治療高血壓、心臟病、糖尿病等疾病.
kakanen nu tengaan, siey-ming (學名mitesekay a pangangan): Anoectochilus roxburghii, zuma a ngangan sa, cing-siyeng-lien (金線連), cing-siyeng-lang (金線蘭), cing-se-caw (金絲草), wu-seng (烏蔘).
nu lan a kaput (lan-ke, 蘭科), mutuwaay ku bilbil lan su (kay-cung-lan-su, 開唇蘭屬) a nipaluma, kapah malasapaiyu, sakay talakaway nu idang( kaw-sey-ya, 高血壓), balucu'ay a imelang (sing-cang-ping, 心臟病), siwanengay a imelang (tang-niyaw-ping, 糖尿病).
kalakalakan (分布)
分布於福建、台灣、廣東、廣西、海南、四川、貴州、雲南，湖北等亞熱帶及熱帶地區.
ina nipaluma-kakanen nu tengaan 金線蓮, kalakalakan sa i Hu-ciyen(福建), Tay-wan(台灣), Kuwang-tung(福建), kuwang-si(廣西), Hay-nang(海南), Se-cuwang(四川), Kuey-cu(貴州), yiin-nang(雲南), Hu-pey(湖北), atu itiza i tanegay ku cadesay a kakitizaan, atu caldesay a kakitidaan.
nipaluma a wayway (植物特徵)
金線蓮葉面成墨綠色，有金色條紋，金線之名由此而來. 味甘性涼，富含胺基酸和微量元素.
nipaluma-kakanen nu tengaan ya hekal nu papah sisumilaway a kulit, idaw ku ekimay a kulit, kyu Cing-siyeng-lien(金線蓮) han. u sanek nina Cing-siyeng-lien(金線蓮) kalusicedaman atu mibanihiw tu lalabu nu uzipuzipan, yadah ku An-ci-suan(胺基酸) atu Wyi-liyan-yuan-su(微量元素) musakapahay tu uzip nu tademaw a tuud.
1974年吳進錩發表金線蓮的神奇用途.
另有一種銀線蓮，與金線蓮類似，又稱假金線蓮
idaw aca ku mahizaay Ing-siyeng-lien(銀線蓮) hananay, masasengiay tu Cing-siyeng-lien(金線蓮), nika u pacebaay a Cing-siyeng-lien(金線蓮)sa.
sapakapah atu sasapaiyuan (功能與主治)
清熱涼血，除濕解毒，平衡陰陽、扶正固本，陰陽互補、生津養顏、調和氣血、五臟、養壽延年的功用.
mibasaw tu akuti' atu mibanihiw tu idang, milawpes tu suemet atu mibuliyas tu duku, palecad tu cilal/takelal/iselang/tatamaay atu bulad/duut/dawmi'/tataynaay, pakakumeced tu udip, masubet ku kapahay a udip, pasasuala tu cilal/takelal/iselang/tatamaay atu bulad/duut/dawmi'/tataynaay, micunus tu kayadah nu ngangay, mikapahay tu sabangcal, palamlam mikiwakiw tu idang kapah azihen ku bibihid pasu ya limaay nu cacananay a babaluwan namin, sisa u mikapahay tu uzipuzipan nu tademaw, pakatanayu' tu nikaudip, sisaicelangay a epucan sa.
入腎、心、肺三經，能全面提高人體免疫力，增強人體對 疾病的抵抗力.
zuma sa, misakapah aca tu buwa', balucu', bala', misaicelang tu uzipuzipan nu tademaw, sakacaay kadayum imelang, micunes tu mikai tu laecusay a imelang.
sasapaiyuan (主治)
主治肺熱咳嗽，肺結核咯血，尿血，小兒驚風，破傷風，水腫腎炎，風濕痛，跌打損傷，毒蛇咬傷、支氣管炎、膀胱炎、糖尿病、血尿、急慢性肝炎、關節炎、腫瘤等疑難病症.
cing-siyeng-lien (金線蓮) sa, mipaiyu tu akuti' nu bala', muuhuh, imelang tu bala' muta' tu idang, siidang ku isi', malaliya ku wawa, nikalatan nu wacu, malebawaw ku buwa', mabaliay a adada, madebay, mapulin adada ku uzipuzipan, kalatan nu sidukuay a bau, sisuni ku takulaw, adada ku aisian, tacebuwan, siwanengay a imelang, siidang ku isi, alahicaan kalamkamay, alahicaan mahaymaway a imelng nu atay, adada ku pukuh, sipuecu', hatizaay cacanan a imelang.
hicaen paluma tu cing-siyeng-lien (金線蓮種植方法)
金線蓮種植方法技巧，涉及選擇，基質，種苗.
anu maydih a mipaluma tu cing-siyeng-lien yadah ku tatudungan tinaku:
mipili' tu kapahay a angang, kapahay a sapaluma a lala', mipaluma' tu sapaluma'an a angang.
金線蓮是非常常見的的綠色植物，由於其外形特別，很多花友將其作爲盆栽放在室內養護，另外金線蓮的藥用價值非常高，引起了很多人興趣，不少人會選擇一塊的，大批量種植金線蓮，那麼在種植金線蓮的時候，我們需要注意哪些事項，下面整理金線蓮種植方法.
duma sakapahay sa sapisanga' tu sapaiyu ku cing-siyeng-lien (金線蓮), talakaw ku epuc nida, kiyu katuud ku tademaw micakay tu ahebalay a lala' misasayadah sa paluma.
Imahini wyca ku dadatengan a kawaw yu paluma tu cing-siyeng-lien (金線蓮) saw, i sasa idaw ku nisilutan tu daduducan.
mipili' tu kakitizaan (場地選擇)
金線蓮在生長期間，系統發育過程中形成了喜陰涼、潮溼的生態習性.
種植金線蓮，建議選擇地勢開闊、座北朝南、周圍有高大闊葉林、遠離污染源的地段種植.
atu paluma tu cing-siyeng-lien (金線蓮), idaw ku sapasubana'an, kanca pikilim tu ahebalay a lala', u aenengan sa pasaamisen, tu mayzaen i timulan ku panan, u liwliw kasi tatalakaway ahebalay ku papah a kilang, miliyas tu miuningay a kakitidaan atu itiza i kapahay ku nananuman a kakitizaan a paluma.
misanga' tu tabakiay a bintang (搭建大盆)
anu maydih paluma' pahabay tu cing-siyeng-lien (金線蓮) ku tademaw sa, a mitudung tu nikauzip nu cing-siyeng-lien (金線蓮) i lalayan a nikauzip.
搭建抗風能力強的鋼架大棚，大棚南北走向，棚長25-30米，寬15-20米，棚高5-6米，肩高3-3.5米，棚頂及四周先覆蓋薄膜再蓋上遮陽網.
sisa a misanga' tu tabakiay mukinay a dabek,u saicelangay caayay kabahel nu bali, ina mukinay a dabek u aenengan nida sa pasaydaen i timulan, u pana pasaydaen i amis, tanayu' nu dabek tusa idaw ku lima tu tulu a bataan a mi(米), u ahebal sa sabaw lima tu tusa a bataan a mi(米), talakaw sa lima tu enem a mi(米), u abala nu talakaw sa tulu tu tulu tin lima kung-hun a mi(米), u badahun atu liwliw tahaben tu duhepicay a sapitahab, mamin sa tahaben aca tu sakay caay pakapacilal a salil.
zuma sa anu maydih a musakapah tu nipalumaan tu cing-siyeng-lien (金線蓮), kanca mipatideng tu sapiadih tu akuti' nu lalabu nu dabek, nipacilal nu liwliw, susuemet, anu idaw ku sausi pipatidengi tu sasapih tu labu nu dabek a sapasapih a kikay (ci-ci,機器), sapihelup sapatahekal tu bali a kikay (ci-ci,機器), caculilen nu nanum atu sapanaum a husu sapibuwak miepesay tu sapananum.
patideng tu papalumaan mukinay a dabek (安裝種植鐵架)
爲充分利用空間，提高單位面積的種植株數，生產上通常採用種植鐵架擺放種植托盤，栽培基質置於托盤內.
tu maydih a caay ka lawpes ku kakitidaan, maydih a patalakawen ku nipaluma a epuc atu maydih misayadah ku nikaala tu nipalumaan, padengen namin ku sapaluma i tiza i mukin a nisanga'an a papadengan, kanca i ayaw padengen tu kapahay a lala' i labu nu tipid. padeng han ku tipid i lalabu nu mukin a nisanga'an a papadengan.
ahebal atu laad (寬與間距)
鐵架寬1米，高1.5米，長度依大棚而定，分3層種植，層間距45釐米，爲便於日常管理和保持良好的通風條件，要求兩排鐵架之間保持60-80釐米間距.
u mukin a nisanga'an a papadengan ahebal cacay a Mi(米), talakaw cacay tiyn lima a Mi(米), u tanayu' sa payzaen i hacica ku nipisanga'en a tanayu' nu dabek, nika palatuluen ku nika tatungdud a sapalumaan, u laad nu katatuduh sepat idaw ku lima a Li-mi(釐米), maydih a madayum a musakakawaw tu dedemiad i labu nu dabek ,a sakapahen ku cacululan nu bali, sisa ya tetebanan nu mukin atu mukin kanca kasilaad, u laad sa enem a bataan katukuh walu a bataan ku Li-mi(釐米) nu laad.
milangec (採收)
paluma tu cing-siyeng-lien (金線蓮), piliwasaken tu tadacuedetay a cacay tu tusa a bulad, piliwasaken aca tu tadaakuti'ay a pitu tu walu a bulad, anucaay sa a caay ka kapah ku nikauzip a nipalumaan, tu cacay a mihcaan kinatusa a puu'  adada mipaluma tu cing-siyeng-lien (金線蓮).
Sayaway ya pipalumaan a puu' sa, i sayaway nu tuluay a bulad milimad tu tu nipaluma', i sazikuzan nu enemay a bulad milangec. sakatusay ya pipalumaan a puu' sa, i sayaway nu siwaay a bulad milimad tu nipaluma', sazikuzan nu sabaw tusa a bulad milangec. wuya sasapaluma a langaw kanca lakuwiten tu sepatay a bulad ku nipipadengen i labu nu lala', ngay a kapah ku nikauzip nikabalaki nu langaw, tu izaw ku sakapahay a langec atu kapah aca ku sapisanga' tu sasapaiyu.
mipili' tu kapahay a lala' (基質選擇)
金線蓮喜疏鬆、肥沃的土壤，人工栽培通常按泥炭土：穀殼：細沙=10：1：1配置栽培基質.
cing-siyeng-lien (金線蓮), manamuh mulangaw i mabangbangay sidamekay a lala', anu makay tademaw a nipaluma sa katinenga kya sidamekay a lala', tinaku: ya lanu'lanu'ay sicelasay a lala' sa, a izaw ku cacay a bataaan ku tatungus, ya pudacay nu tipus sa, a izaw ku cacay ku tatungus, ya adidi'ay a liken sa, a izaw ku cacay ku tatungus, hatiza. mahiniay a nipipalamlaman sa, u sakapahay sapipaluma a lala' tu cing-siyeng-lien (金線蓮) kyuni.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
Ralph Bishop
tatama, nalecuhan i 10 a bulad 1 a demiad, 1915 a mihcaan, Ralph Bishop, miunduay. (mapatay i 1974 a mihca)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay
lekal
palekal 推舉
palekal kita ci Abuan malalinciw nu niyazu'. 我們推舉Abu做部落的鄰長.
pilekalan 起床的時間
limaay ku tuki nu pilekalan nu maku tu sananal. 每天早上我都五點起床.
pilekali 起來
pilekali mabelesenaw ku kuku' nu misu! 起來以免你的腳會麻！
pulekal 起來
pulekal tu a mumul tu kita tayza i pisakakawawan. 起床了我們要準備去上班.
pulekal tu a mumul tu kita a taumah. 該起床了準備出發去田裡.
mulekal （坐）1.起來,2.起床
pinaay ku tuki nu misu mulekal? 你幾點起床？
lalekalan 起因
lalekalan nu kawaw. 理由.
u lalekalan nu sakacumelak nu niyazu'. 這就是這個部落復興的原因.
lekala 1.起床,2.起來
lekala tu! misakalanam a mumul maluk. 起床了！要煮早餐準備上工.
lekala a katukuh tu ku pi de bu wan nu mita! 起來了！我們要準備下車.
lekalen 用站的
lekalen tu i ku uzip muyatayat! 起來動一動身體！
Roman Golovchenko
Roman Golovchenko
nalecuhan ciniza i 8 bulad 10 demiad 1973 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Belarus ayza sa ci Roman Golovchenko, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 6 bulad 4 demiad.
nipaluma-angsis
angsis
桂花
(俗名：木樨、銀桂、九里香、巖桂、銀桂、丹桂、四季桂)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p181
Cedric Ball
Cedric Ball nalecuhan i Worcester, Massachusetts, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
4 bulad 16 demiad, 1968 a mihca, Cedric Ball, miunduay.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Ricoh,Licuh
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Randy Breuer
Randy Breuer
10 bulad 11 demiad, 1960 a mihca, Randy Breuer, miunduay.
Alexander De Croo
Alexander De Croo
nalecuhan ciniza i 11 bulad 3 demiad 1975 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Belgium ayza sa ci Alexander De Croo, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 10 bulad 1 demiad.
Randy Allen
Randy Allen(蘭迪·艾倫)
1 bulad 26 demiad, 1965 a mihca, Randy Allen, miunduay. Randy Allen unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u mikilac zikuzay mimaliay. Randy Allen nalecuhan i Milton, Florida, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
kaluk
kaluk- 耕作
kaluk han ni Kacaw ku naumahan ni Putal. Putal 放棄的旱地由Kacaw 去耕作.
pakaluk 使…………工作
papukawen naca ku katalalang a pakaluk! 牛在工作的時候一定要掛牛軛！
nikalukan 農作物
sakapahen ku nikalukan. 要管理好農作物.
sapikaluk 除草
u manu ku sapikaluk tu lutuk. 鋤頭是除草用的工具.
kaluken 去耕作
kaluken ni Kacaw ku umah ni Putal. Kacaw 去 Putal 的田耕作.
Juan Briceño
Juan Briceño
nalecuhan ciniza i 7 bulad 17 demiad 1960 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Belize ayza sa ci Juan Briceño, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 11 bulad 12 demiad.
cidek
cidek 特別
cidek ku wayway. 行為特別.
macacidek 分別不同
kiya macacidek ku kawaw ni Kulas saw? Kulas 的工作為什麼不一樣？
micidek 特別
micidek ku la'cus nina wawa. 這個小孩特別的壞.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Sayun Bulaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput (帝瓦伊撒耘基金會)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Yuecumincu Weiyuanhuy 中華民國原住民族委員會
Raka
thumb|Fuxing (Taoyuan)
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 9%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, zumazuma 1%.
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Tayal a niyazu' kuyni. u Tayal sananay, mahiza ku Taluku a tademaw, u Incumin a tademaw tu, u Tayal a cidekay duut ku tademaw.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
petun ngangan nu Rukay-Aholrongae
ngangan
Aholrongae (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Keith Appling
Keith Appling unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay.
2 bulad 13 demiad, 1992 a mihca, Keith Appling, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
kelec
kelec- 縮緊
pikelec 約束
hicaen ku pikelec tu wayway nu wawa. 要怎樣約束孩子的行為.
makelec 綁緊了
makelec ku nibaludan a kasuy. 木材綁的很緊.
mikelec 綁
matineng kaku mikelec tu balud nu kasuy. 我很會把木材綁的很緊.
kelecan 綁好
kelecan tu nu maku ku sasiket nu sasaedeb. 我已經把門的繩子綁好.
kelecen 約束
kelecen ku wayway nu wawa. 要約束孩子的行為.
ngangan nu Pangcah-Ciwidian
ngangan
Ciwidian
u siwkay nu ngangan
thumb|Amis in Taiwan tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay. yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ranchanruy sa, tatama izaw 6261, tatayna  izaw 5181, ngasaw  izaw 417. namakay Lipunan sa, tatama izaw 7290, tatayna  izaw 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama izaw 305, tatayna  izaw 150, petun  izaw 44. tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9). pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
namakay widi a ngangan. widi sa u cilekay mucepcep tu izang nu tademaw atu aadupan. yadah ku widi itiniay a niyazu', sisa pangangan tu ku Ciwidian. katuud tu ku tademaw sa, u Ciwidian tu ku ngasaw a ngangan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Yuancumincu weiyuanhuy- Yuancumincu naayaway a ngangan pacudadan- Yuancumincu ngangan nu tademaw, dengtal Cengce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayuancumincuay a congsin 原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Siku(Yang Mei Fang)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Pololan
thumb|Jianshi
Pololan
u sulit nu Hulam: 福祿灣部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pololan. u kasalumaluma’ nu Pololan sa, 48 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 188 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 175 ku tademaw, pakalatu 93%.
Lotay Tshering
Lotay Tshering
nalecuhan ciniza i 5 bulad 10 demiad 1969 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Bhutan ayza sa ci Lotay Tshering, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 11 bulad 12 demiad.
Pololan
u asip nu cidekay a tademaw
thumb|Tayan a tademaw
Lotay Tshering
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway
Pololan
u asip nu cidekay a tademaw
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 7%.
u kasabinacadan, Tayal(Tayan) 92%, SaySiyat 1%, zumazuma 1%.
u Tayan (Tayal) a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tedemaw itini. u zuma a tademaw sa, u Saysiyat a cacay, inay tu ku zuma a tademaw.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya a tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Uciha Sasukay
kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:saydan atu micudaday 2018 kakuniza:Naluto u tademaw nu nilulitan sa, Naluto, Uciha Sasukay(Hulam a kamu: 宇智波佐助，Lipun a kamu: うちはサスケ，Uciha Sasuke )，i sakasapat a nikapacaw nu kitakit a ninja, malamapaluhay a tuluway a ninja aci Naluto Uzumaki aci Haluno Sakula.
ngangan nida
ngangan nida ci Uciha Sasukay namakay i laylay a ninja sa, u Salutobi Sasukay hananay. Uciha malacad tu sapihpih nu Lipun.
patektek nida
ngangan: Uciha Sasukay
wayway nu balucu': kabidangan
kaydihan a kakanen: kamulaw, hakhak (pacikahan kacu)
kabidangan a kakanen: nadu, sicedamay
wama: Uciha Fukuyu
ina: Uciha Misa
Keith Askins
Keith Askins nalecuhan i Athens, Alabama, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
12 bulad 15 demiad, 1967 a mihca, Keith Askins, miunduay.
Uciha Sasukay
patektek nida
kaka:
Keith Askins
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Uciha Sasukay
patektek nida
kahenulan a tademaw:
wakal ate wayway tu nu balucu'
u Uciha Saskay u nu sakapitu a pan ni Kakasi, wakal nu micidakay nida sa, u cay katabuyu' a dukes tu lumeniay, lumeniay a mata. sidikuc tu sumilaway atu lumeniay a calaped.
i nu saayaway a kungku, u kasitangahay a tademaw nu niyazu', misasiyansiyan nida misakakawaw.
u kakayidhan a tadamaw nu siduma a tatyana.
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
weykipayke-火影忍者
weykipayke-岸本齊史
Cedric Bozeman
siwkay ni Cedric Bozeman
unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u mikilac zikuzay mimaliay/adidi’ay ayaway mimaliay.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
ngangan
Sapiyat
Cedric Bozeman
siwkay ni Cedric Bozeman
tatama ciniza, Amilika cidekay a tademaw, nalecuhan i 3 a bulad 7 a demiad, 1983 a mihca, Cedric Bozeman, miunduay.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay. yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay pancahay (原住民族委員會) a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ranchanruy sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44.
Cedric Bozeman
siwkay ni Cedric Bozeman
lumeniay ku banges ciniza, singisnigs ciniza.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Cedric Bozeman
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Lists of National Basketball Association players
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw izaw 207715 (2017.9).
Cedric Bozeman
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
NBA kakuniza:tademaw kakuniza:NBA
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sapiyat
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw izaw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
pancahay (原住民族委員會)-sapancahay (原住民族) naayaway a ngangan pacudadan-sapancahay (原住民族) ngangan nu tademaw, dengtal Cen-ce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayuancumincuay a con-sin (原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54)
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
kakuniza:ngangan
wali
(kamu nu hulam：東)
i tiza i wali kiya cudad nu misu. 你的書在東邊.
papawalian
(kamu nu hulam：曬的地方)
papawalian tu daung ku putah ni Sayun. Sayun的院子是曬樹豆的廣場.
pawali
(kamu nu hulam：日曬)
pawali kaku tu zikuc ni Taymu. 我去曬Taymu的衣服.
nipawali
(kamu nu hulam：曬的)
kalih han ni Kacaw ku nipawali tu tipus. Kacaw 就去耙在曬的穀子.
nipawaliyan
simaacakay tu ku nipawaliyan a zikuc nu maku. 我晾的衣服有幾件已經乾了.
pawaliay
(kamu nu hulam：曬……的人)
sakalih nu pawaliay tu kalitang sa u kalih. 曬花生的人用粟耙來耙花生.
pawalien
(kamu nu hulam：去曬（命令）)
pawalien ku pada i langat! 在籬笆曬棉被！
pawaliyan
(kamu nu hulam：曬……的地方)
bangsis ku ni pawaliyan a tebu'. 筍乾很香.
pawaliyen
(kamu nu hulam：要曬)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
ngangan
Sariyol, Saliyul
wali
pawaliyen
pawaliyen ku calaped i putah. 把褲子拿到廣場去曬.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
wali
maywali
(kamu nu hulam：朝東)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
wali
maywali
maywali ku culil a taluma'. 從東邊走路回家.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
wali
waliyan
nu waliyan u bayu. 東邊是海.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
wali
namakawali
(kamu nu hulam：從東方)
muculal ku cilal namakawali. 太陽從東方出現了.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
wali
nipawalian
(kamu nu hulam：曬的東西)
mapaudad ku nipawalian nu maku a zikuc i 我所曬的衣服被雨淋到了.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Polo’t
thumb|Changbin
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Polo’t
Polo’t
u sulit nu Hulam：大峰峰部落
wali
nuwalian
(kamu nu hulam：東方)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Polo’t
u siwkay nu niyazu
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Polo’t. u kasalumaluma’ nu Polo’t sa, 33 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 77 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 70 ku tademaw, pakalatu 91%.
wali
nuwalian
nuwalian nu Taywan u Taypinyang a bayu. 臺灣的東方是太平洋.
nuwaliyan
(kamu nu hulam：東邊)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
ngangan nu Pangcah-Conang
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Sariyol,Saliyul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
ngangan nu Pangcah-Conang
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
wali
nuwaliyan
nuwaliyan a muculal ku cilal. 太陽是從東方昇起的.
ngangan nu Pangcah-Conang
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
kakuniza:ngangan
Polo’t
u siwkay nu niyazu
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  7 ku tademaw, pakalatu 9%.
大峰峰、樟原部落的噶瑪蘭族是由豐濱鄉新社部落遷移至此. 此部落是台東海岸最北的部落.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 44%, Kavelan(Kebalan) 42%, zumazuma 5%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-tangsuy, tangsoy
tangsuy, tangsoy
蒲葵
(俗名：扇葉蒲葵、散葉蒲葵、進球蒲葵、求蒲葵、鐵力木、扇椰子、葵扇子、蓬扇樹、木葵、箑)
Stefan Yanev
Stefan Yanev
nalecuhan ciniza i 3 bulad 1 demiad 1960 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Bulgaria ayza sa ci Stefan Yanev, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 5 bulad 12 demiad.
ki'
ki'縮圖|k'i 毛蟹) kakuniza:Sabak Tutuy 縮圖|ki' (毛蟹) 縮圖|ki' (毛蟹)
ki'(毛蟹, kamu nu Pangcah: kihmid)
kasazumaay (界)：kasazumaay aadupan (動物界) Animalia
sacumud (門)：sacumud puu’ kuku’ aadupan (節肢動物門) Arthropoda
uzip (綱)：uzip dawmi’ay uka’軟甲綱 Malacostraca
mata (目)：mata cacay a bataan ku kuku’ (十足目) Decapoda
sapamata (科)：sapamata kaku kihemid (弓蟹科) Varunidae
tungusay (屬)：tungusay sibanuhay sakalat a kihemid (絨螯蟹屬) Eriocheir
masasengiay (種)：masasengiay Cung-huwa a kihemid (中華絨螯蟹) E. sinensis
kakiliman (摘要)
Cung-huwa kihemid (中華絨螯蟹)
中華絨螯蟹（學名：Eriocheir sinensis），也稱上海毛蟹，俗名大閘蟹或河蟹，是一種主要生長在中國沿海河口地區的小型蟹種.
nikauzip a demiad (生命周期)
雖然絨螯蟹在淡水中度過大部分生命，但它們必須回到海中繁殖. 在生命第四或第五年，牠們遷徙至下游，在有潮汐的江河口達到性成熟期. 交配後，雌性繼續游向海的方向，在更深的水中過冬. 在春天牠們回到鹹水中產卵. 孵化出的幼蟹，遷向上游進入淡水，至此完成一個生命循環.
kanahatu kihemid hatu i nanum mauzip, nika kasiwawaan kanca panukas tayza i bayu, i kauzipan tu saka sepat anucaay saka lima a mihcaan, mabulaw kuheni tayza i sacumud nu nanum, i kaelacan nu talawadaw a sacumud nu nanum katukuhan tu kasiwawaan. namatatakis hawsa, u uzang lalid sa midanguy pasayza i bayu, i talulungay a nanum tiza tu mueneng tu kasienawan, i sadingsingan panukas tayza i aheciday a nanum siti’kuk ku heni, tahekalay ku aadidi’ay a kalang hawsa, mabulaw tayza i pabaw nu sauwac micumud tu abesaay a nanum, katukuhan tu mahamin ku nitaliyuk nu nikauzipan.
picidek (特徵)
這一物種的特徵是蟹螯上的密集的絨毛. 蟹體大小大致和兒童的手掌相當.
uyni mauzipay u picidak nu kalang u sakalat mazeket ku banuh. u tabaki nu uzip hatiza u kamal nu wawa.
midebungay nu mauzipay (入侵物種問題)
該物種對其他生態具有很強的侵犯性，牠已蔓延到北美和歐洲. 國際自然保護聯盟物種存續委員會的入侵物種專家小組（ISSG）列為世界百大外來入侵種.
uyza mauzipay sakay zumaay nu mauzipay siicelang amidebung, mulalad tu ciniza tayza i pey-me atu U-cuw. kanatal nu mipuputay tu lalaya a kadum misupeday wi-yen-huy nu mitesekay sakaput midebungay nu mauzipay “ISSG” masisil i kitakit u lasubuay a lamangan ku midebungay.
大閘蟹對當地生態系統造成破壞. 除了和當地物種競爭及減少魚獲外，牠們穴居性導致堤岸的損壞和排水系統的阻塞. 德國人一開始努力的捕殺大閘蟹、並做成動物飼料，但沒有效果.
kalang sakay tiniay mauzipay mapeci’ tu ku liwliw. caay kau tiniay mauzipay malaalaw atu maselep tu ku aalaan tu buting dada’, kananelan nu hen a buhang mapeci’ tu ku tukus atu piculilan nu nanum u liwliw mapuut tu. Te-kuw a tademaw malingatu saicelang satu mizakep mipatay tu kalang, mala u sapakaen tu aadupan,nika caay tu kalaheci.
後來嘗試將大閘蟹賣給亞洲人並試圖出口亞洲，但由於口感較差導致市場反應消極. 一般認為這種蟹順著船底排出的壓艙水遷移，但同時也保留了比原產地更純正的蟹種. 台灣於2010年代由官員引入養殖，當時學界就指出大閘蟹可能成為入侵物種，不應引入養殖；而2015年蘇迪勒颱風破壞了養殖場的防逃設施，因此發生了大閘蟹脫逃.
satu mitanam a pacakay tu kalang i Ya-cuwan a tademawan a mitanam aca patahkal i Ya-cuw, nika caay kaasu’ nayay ku micakayay nu icibaay. uzuma mahiniay a kalang mikilul tu sasaay nu balunga pasisilan nu nanum a mabulaw, nika izaw tu ku nuyaayay tu tatengaan a kalangan. Taywan i 2010 a mihcaan nipacumudan nu tapang a pahabay, itawya u mitesekay mitelacay sakamu sa hakay u mala midebungay nu mauzipay, kucaay pacumuden a pahabay, i 2015 a mihcaan Su-ti-le a baliyus mapeci’ ku nipahabayay tu nisanga’an sapitena’ tu salaliwan, namahini hawsa mapelpel tu mulaliw ku kalang.
sapamata kakung kalang (弓蟹科)
毛蟹（mitten crab）是雙螯掌部及兩指基部長著成團柔軟絨毛，另有英文名Hairy-fisted crab，在分類學上屬於甲殼綱、十足目、弓蟹科的絨螯蟹屬(或扁絨螯蟹屬、新絨螯蟹屬)螃蟹. 毛蟹原產地在東亞各國，目前全世界已知有6種.
ki' (mitten crab) tusaay ku sakalat i kamal atu tusa ngangan saupu dawmi’ ku banuh, izaw ku ngangan tu Ing-wen Hairy-fisted crab, i pasasizuma nu mitelacay tungusay sikuki’ay a uzip (綱), cacay a bataab a kuku mata (目), acin kalang sapamataan (科) u tungusay kakihemid anucaay tungusay makulepi’ay, baluhay tungusay kakihemid a kalang. kakihemid nau tizaai i Walian nu Ya-cuo a kasakanatal imahini, i kitakit enem a lamangan tu ku katinengay.
臺灣河川可見其中兩種：日本絨螯蟹及臺灣扁絨螯蟹，前者主要分布在西部、北部及東北部的大小河川中，以北部的淡水河流域產量最豐，又稱「淡水毛蟹」；後者因體色青綠，俗稱「青毛蟹」，主要產於台灣東半部流入太平洋的河川中，西部僅在屏東縣四重溪及枋山溪偶有發現，以宜蘭南澳所產最有名，早有「南澳毛蟹」美稱.
毛蟹自古以來即為知名的食用蟹，終生除繁殖期下海外，以淡水河川、湖泊為棲息地，所以又被統稱為「河蟹」，個體在生殖期未產卵前最為肥美. 原產於中國大陸沿海各省的中華絨螯蟹，每年8～12月正當生殖洄游期間，秋菊盛開，蟹又大又肥，賞菊啖蟹乃成為中國傳統騷人墨客吟詠的對象，
kasumamadan ki' u singangayan a kakanan, tahadeuc caay kasipilasan ta bayu dada’, i abesaay a sauwac, taku a kakitizaan mueneng, sisa pangangan hanca tu nanumay “kalang” han, i kasipilasan ayaw caaynay kapisa ti’kukan kizemu siheci. tiniay i Cung-kuw-Ta-lu mililis tu kasa kuwan nu niyazu’ u Cung-huwa a ki', paymihcaan tu 8~12 a bulad u kasipilasan pipanukasan a demiadan, kabutelakan tu balu i balangbang, tabaki kizemu ku ki', pikinaulan tu balu u kalang ku kamu mala u laladiwan han tu nu Cungg-kuw tu labang.
因中華絨螯蟹經常被粗放或養殖於江潭閘壩之中，所以俗稱「大閘蟹」或「清水大蟹」，大閘蟹這個名號反而遠比中華絨螯蟹響亮. 政府曾開放大陸的大閘蟹進口來台，後因養殖禁藥問題而中止，目前國內餐館或市場上可見的大閘蟹，有些是養殖業者從大陸購進幼苗蓄養後上市的成蟹.
zayhan Cung-huwa a ki' paydang han anucaay sapahabayen i pisupedan tu nanum nu Cyang-tan,sisa pangangan han “taca ki'” anucaay u “nanumay taca ki'”, uyni taca ki' kalikatan ku ngangan nu Cung-huw a ki'ay. Cen-bu namihulak tu Taluay pacumud tu taca a ki' i Taywan, satu nanipasapayuan sisa pasatezep hantu, imahini kanatalay a pikanan anucaay picakayan maazih tuway ku taca a ki', uzuma u pahabayay makay Talu micakay tu adidi’ay misuped pahabay pacakay han mala kalang tu.
Taywan ki'(台灣絨螯蟹)
台灣絨螯蟹，因體色青綠，所以俗稱「青毛蟹」，其特徵為螯足的掌部僅外表面具絨毛內面則光滑，兩眼之間額緣近於平直. 殼甲略呈六角形，表面扁平且平滑. 步腳側扁，各常節上密生短毛，第五步腳掌短且寬扁. 只產台灣東半部流入太平洋的河川中，其分布範圍北起宜蘭縣大溪，南迄屏東縣鹿寮溪（又稱八律溪）. 各產地中以宜蘭南澳溪所產最負盛名，很早就有「南澳毛蟹」的響亮稱呼.
Taywan a ki', zayhan ladaway ku kulit nu uzip, sisa u ngangan “landaway ki'” han, u picidek u kukuk nu kamel i hekalay sibanuh malikat ku i labu, tusaay a mata malecad i capi nu zais. kuki’ masaenem ku kaku, kubecid ku hekal lamedeng. saculil a kuku’ masakubecid, kasa puu’an mazekat ku banuh a puyu’, saka lima kamal caculilan a kuku’ a puyu’ a hebal ku kabecid. tini dada’ i Taywan pangkiw nu sawalian malikid tawalibayu a sauwacan, uzuma maliwaliwah i nuwamisay nu I-lan a Ta-si, nutimulan mabulaw tayza i Pin-tung a kuwan Lu-lyaw a sauwac “pangangan han tu Pa-li a sauwac”. kasa izaw a kakitizaan i I-lan Nan-aw a sauwacan u singanganay a kaizaw, iayaw izaway tu “Na-aw a ki'” ku singanganay.
nanam nu mauzipay (生態習性)
四種毛蟹中，只有台灣絨螯蟹的繁殖期在夏季，與另外三種在冬季而顯得特異. 台灣絨螯蟹於每年春季開始，成熟個體降海產卵，六月中旬結束，產下之卵在海水中孵化經過五期蚤狀幼體的漂浮生活，再脫殼變態成大眼幼體時才漸行底棲生活，六月底大眼幼體開始上溯淡水溪川，
sepat lamangan a ki'ay, uyza dada’ nu Taywan a ki' kasiwawan i lalud, uzuma tuluay a lamangan i kasienawan mahapina ku cidek. Taywan a ki' i paymihcaan tu sadingsing malingatu, balaki tu maselep ku bayuay a pilas, enem a bulad tu teban malepun tu, nilecuhan a ti’kuk i bayu mabutelak caliway tu lima a lalipayan masati’kukay uzip a wawa bapawpaw tu mauzip, muliyaws mabutelak ku kuki’ masumad tabaki tu ku mata niya adidi’ay a uzip kya haymaw satu tasasa mauzip, enem a bulad mata niya wawa malingatu tu tayza i abesaay a sauwac,
開始其淡水生活期，不斷脫殼成長，大約經過兩年後成熟又開始降海產卵，這就是台灣絨螯蟹的生活史概況. 毛蟹在繁殖期前的降海洄游階段被補捉的量最多，所以台灣絨螯蟹的盛產期就在每年的端午節前後. 逃過人為的捕捉之後，能順利下海的親蟹個體，於海中完成生殖大事後，幾乎悉數使死亡.
malingatu i nanum a nikauzip, lalid sa mihelung tu kaki’ a balaki, caliway pakala tu tusa a mihcaan balaki tu malingatu aca maselep ku bayuay a pilas, uyni nu Taywan sakauzip nu ki'. ayaw kasiwawaan nu ki' yadah ku mazakepay maselep tu ku panukasay napakabayuay, sisa Taywa a ki' u kayadahan i ayaw zikuzan nu paymihcaan tu pisapacangan. malikutay nizakepan nu tademaw hawsa, mapabesutay tabayu a ki', i bayu malepun tu ku kasiwawa mahaminay tu mapatay.
對需要沿著河川降海洄游，以完成生殖大事的毛蟹而言，近年來因棲息環境漸被開發、破壞，整條河川要維持與上游一樣的澄淨質，在許多地方已是奢求. 加上人們缺乏保育觀念，濫捕、獵食，導致資源漸減. 但是河川在毛蟹的整個生活史中，
不僅是棲身之處，也是繁殖之旅的通道，必須每一環節維持暢通，才能讓族群永續生存. 尤其是毛蟹幼苗經過海洋大搖籃的撫育之後，邁向溯溪之旅的起步點河口，水質的好壞成為掌控族群存續的關鍵，而真正掌控這一關鍵的，其實正是我們人類.
caay ku aenengan a kaitizaan, uyza aca u kasiwawaan a kakayzaan., kanca u kakayzaan hizaen tu kapah a culilan, kya masaluyauyay a ki'ana malalid tu a mauzip. sangaleh u ki' a wawa caliway tu sahuyahuy nu bayu abalaki hawsa, pazayza sanukas a sauwac a piidang saayaway a caculilan u sacumud nu nanum, u kapah nu nanum mahapinang tu a malalid amazip ku ki', satu tatenga’ay amikuwan tu mahiniay ami tu u tademaw.
nipaluma-kakuwa, kakowa
縮圖|kakowa‎
Uhuru Kenyatta
thumb|u hata nu Kenya|alt=Flag of Kenya.svg
nipaluma-kakuwa, kakowa
kakuwa, kakowa
野木瓜
(俗名：木通葉、六野木瓜、心基六葉野木瓜、七姐妹藤、橢圓葉石月、溪頭野木瓜、那藤、石月、牛藤、心葉石月、野人瓜、七葉蓮)
Uhuru Kenyatta
10 bulad 26 demiad, Uhuru Kenyatta, u misingkiway. 1961 a mihca nalecuhan.
nipaluma-kakuwa, kakowa
kakuwa, kakowa
常見於台灣全省及蘭嶼低海拔山坡灌叢
Uhuru Kenyatta
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Kenya ayza sa ci Uhuru Kenyatta, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 9 demiad.