cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Himoti
u siwkay nu niyazu'
電光阿美族人多屬於「恆春阿美群」，電光部落的阿美族人認為Arapanay(今知本溪出海口南方)為全體阿美族人的發祥地，族人後來分成幾群氏族向各地遷移. 而電光的阿美族人又因為各地耕地駔族，紛紛遷往恆春，之後又因恆春地區有漢人遷入，導致耕地不足等問題，各氏族再以不同遷徙路線，到達現在的電光.
電光目前共有8個氏族：Ciwidian、Malulang、Pacidal、Pawtawan、Rarangs、Kakupa、Tarisakan、Sakayangay. 在電光每一戶阿美族人家都有木製的氏族門牌，標誌著該戶的氏族名、戶長阿美名及戶長漢名，以顯示該住戶身分(《電光石火─電光部落文史紀錄》2008，東縣電光社區發展協會出版).
◎ 電光部落大事記：
‧ 1807年Rangaw和Fangas由現屏東縣滿州鄉到現在電光Kaadaadaan.
‧ 1850年電光成立年齡組織Kaput.
‧ 1866年中國清朝發現電光很奇怪的火，舊稱「雷公火」的由來.
‧ 1867-1870年用竹砲抵抗清兵.
‧ 1900年日本人來台灣東部，開始殖民、開發.
‧ 1939年日本人成立東台灣出農場種植咖啡，早期電光咖啡山的由來. 現在已沒有人種植咖啡，咖啡以種植尤加利樹為居多.
‧ 1943年日本人成立日出國語講習所（日語）.
‧ 1946年日出所改名為電光國民學校（台灣光復）.
‧ 1956年電光天主教堂落成啟用，當時教友約有600人.
‧ 1957年電光國民學校校長黃定龍先生父子三人，涉卑南溪不幸溺斃（當時聯外道路關山只有簡易便橋，七、八月河水暴漲，對外幾乎失聯. ）
‧ 1962年電光第一家雜貨店【靜安商號】.
‧ 1968年電光國民學校改為電光國民小學.
‧ 1991年9月3日電光國中畢業生匿名致函當時省主席邱創煥先生，建請在卑南溪架設水泥橋以利通行. 同年10月，省主席邱創煥先生補助關山鎮公所，興建電光大橋工程經費八千萬元.
‧ 1996年許鎮長瑞貴先生、方主席瑞清先生、林議員光雄先生，赴縣政府協調電光原住民多功能活動中心土地撥用.
‧ 1998年電光原住民多功能活動中心落成啟用.
‧ 2000年電光社區圍牆原空心磚改建以原住民圖騰為主的水泥牆.
‧2000年工程電光1-2號堤防改善.
‧2002年電光3號堤防改善.
‧2006年行政院原民會補助電光部落裝設小耳朵.
(《電光石火─電光部落文史紀錄》2008，東縣電光社區發展協會出版)
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 63%, Puyuma 2%, zumazuma 2%.
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya a tademaw itini.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin kakuniza:Pangcah
satebuc nu kitakit
縮圖 縮圖 satebuc nu kitakit (世界災難)
kakiliman
ayza u hekal i kitakit amin i 2020 a mihcaan uyni i cacayay henay a buladan yadah ku satebuc atu libung nu tademaw, katinengan i sumamad izaw tu ku kamu tu 2012 a mihcaan kalawpesan nu kitakit sa, itawya uyniay aca izaw ku nisaigaan tu mahiniay u kalawpesan nu kitakit, yaiga pangangan han 2012 a mihcaan. zateng han tuyni a kamu i 2013 a mihecaan hawsa, katuud ku musakamuay a tademaw a malawpes tu ku kitakit sa. katukuh ayza azihan cay tu kahica kapah tu kuni kauzip nu tademaw, satu kapawan han tu nu binawlan, i ayaw nu 2012 a mihcaan tu nikalihanaw atu sakatalawan a malawpes ku kitakit, hinisatu malakui' tu waluay a mihcaan hawsa, uyni salingatu tu 2020 a mihcaan, suzikuzen nu mita miazih mahicaay ku kawaw nu kitakit.
nilaculan
縮圖|Zhonggon U han nu bala' ledek a imelanngCOVID-19 i cacayay a bulad Aozhou a kanatal makatuduh ku buyu' pakala tu sepat a bulad ku katenes. Nan beiji a kanatal mabasaw malananum tu kuya kuli a buyu'. Maiguo a kanatal i sepatay a mihcaan u sapihacengay a libung a imelang, katukuh i cacay a bulad cacay izaw ku cacay a demiad hawsa, u malaliday nu imelang a tademaw mapulung izaw ku 1300 amangan ku tademaw, 6600 ku mapatayay nu tademaw. u zuma satu China Uhan a kanatal malibung ku tademaw nu bala' ledek a imelang, COVID-19 han milaliday a imelang, malalalid ku tademaw katukuh tu i cuwacuwaay a kanatal, a mahamin tu ku i kitakitay a tademaw  imelang, satu katuud tu ku mapatayay nu tademaw cay tu kaasip. uynian a bulad tu tuluay a demiad Yilang a Sawcang hitay mapacu' mapatay u Maiguo atu Yilang" sangaleb satu ku sasulacus. Philippines Taer mabuwaha ku silamalay a buyu’ pakala tu pinaay a mang ku miliyasay tu kakitizaan a luma' nu tademaw. Africa  naitini i tusa bataan izaw ku lima a mihcaan u sapihacengay padakaw a satebuc, ya midebungay a padakaw pakala tu 3600 lasubu aik' ku ka kayadah cacay a padakaw hatiza u tabakiay a taluzu' nu tademaw. Jianada a kanatal madaceb nu kuli a baliyus. Sipanish a kanatal mahizatu pihaceng kuni ka baliyus, satu i cuwacuwaay a kanatal maninel yamin. cacay a bulad tusa bataan izaw ku lima a demiad tu saka enem a demiad walu ku satabakiay nu ninel. cacay a bulad tusa bataan izaw ku walu a demiad Cuba a kanatal 7.7 ku ninel. uynian a bulad tulu bataan a demiad China Xiang 3.4 ku ninel. tusa a bulad cacay a demiad Nihon Tokyo a kanatal 5.2 ku ninel. i China Sincang 3.7 ku ninel. atu tuluay a demiad China Sichuan 5.1 ku ninel. hatiza ku satebuc nu hekal, i 2012 a mihcaan a caay ka lawpes ku kitakit sakukamu nu binawlan amin, katukuhan tu i 2020 a mihcaan cay tu kahapinang pasubana' i titaan, kitakit mahiza u haymaw sanay tu a malawpes ku satebuc. tamahini satu a panukas pazateng tu binawlan amin, namahicaay ku kawaw nu tademaw asaan, ayza i cuwacuwa izaw saca mahiniay lalebulebu sa ku lalabuay situngusay tu nu kanatal a kawaw, uyni u malalacalay pabaliway tu tuud malaalaw caculiculi sa. paydemiad maazih tu nu mita i tilivi i sinbun ku mahicahicaay a kawaw libung imelang u ninel baliyus atu satebuc, a musuayaw tu kita u tademaw tu sakalapades nu nikauzip.
nisulitan
wikipitiya-2019年-2020年澳洲叢林大火
kakuniza:Sabak Tutuy
Kaw Huychun
Kaw Huychun, u ngangan nu Cou binacadan ci Paicu Yata'uyungana. nalecuhan i 1972 a mihcaan walu a bulad 24 a demiad. u Cou binacadan a tatemaw. u ngangan niza nu Cou, kya sakaizaway sa u "bunac". Yatauyungana sakamu sa u tuas niza namakay Uyungana. u kawaw niza sa, u mudadiway nu Taywan atu mipalaway. nalecuh ciniza i Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. ci baki niza ci Kaw Yiseng, atu wina baki ci Wang Chinsan, tina tatusaay a babalaki, mapatay i 228 a kawaw.
siwkay niza
u tatenga'ay a ngangan: Paicx Yatauyungana
u Amilika a ngangan: Francesca Kao
kanatal: Conhuaminko
binacadan: Cou
nalecuh a kakitizaan: Taywan Cyayi sian Alisan siang Tapang chun
kawaw: mudadiway, mipalaway (演員)
kamu: Hulam, Cou
palekal a demiad: 1998 a mihcaan katukuh ayza
namudadiw ciniza i Taychong Pub, namalitemuh ci Niwtake, sisa, tayza ciniza i Paolicin mudadiw. 1998 a mihcaan, pulung ci Cangseiyu (張學友), singangan tuway. 2007 a mihcaan, maala ciniza tu saka 42 Cincung kawlah sakapahay tatayna mipalaway. 2010 a mihcaan, maala aca ciniza tu Cincung kawlah sakapahay tatayna mipalaway. 2018 a mihcaan, mipalaw tu "sumanahay a tatayna wawa sakatusa".
nalimaan a dadiw
1999 a mihcaan 3 a bulad 11 a demiad: 認真的女人最美麗 paytem a tatayan salungan
1999 a mihcaan 10 a bulad 22 a demiad: 轉身 pasaliyut tu uzip
2002 a mihcaan 6 a bulad 11 a demiad: 點播女人心 maydih nya balucu' nu tatayna
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:mudadiway nu Yincumin kakuniza:Yincumin kakuniza:Cou kakuniza:2018-tusa kakuniza:Tuku Sayun
Cilapuk
縮圖|Cilapuk (花蓮縣新城鄉嘉新部落) Cilapuk (花蓮縣新城鄉嘉新部落)
Cilapuk
u sulit nu Hulam: 嘉新部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cilapuk. u kasalumaluma’ nu Cilapuk sa, 627 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,524 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 649 ku tademaw, pakalatu 43%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 875 ku tademaw, pakalatu 57%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 27%, Yuwatan(Bunun) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Taluku(Truku) 9%, Kevelan(Kebalan) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah a niyazu'
katuud ku Pangcah(Amis) itiniay a niyazu'. u zuma ku katuuday sa ku Tayal a tademaw. izawtu ku Sakizaya itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.
hitay
hitay(軍隊、軍人) thumb|hitay
Cilapuk
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Kalingku kakuniza:Pangcah
Timor-leste
縮圖|hata nu Timor-leste(東帝汶) Timor-leste（東帝汶） thumb|u saayaway a tademaw u kanatal i Asia (亞洲) nu sawali-timul. u azaaw a kanatal, caykakapah ku kyizay atu syubay. mapaedap tu zuma a kanatal.
thumb|Flag of East Timor|alt=Flag of East Timor.svg
u Timor-leste sa ilabu nu Asia (亞洲), itiza i 8 50 S, 125 55 E,u ahebal nu lala’ mapulung sa 14,874 km2Flag of East Timor.svg,u ahebal nu lalaay sa 14,874 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2, hamin nu tademaw sa 1,261,072. kakalukan umah sa 25.10%, kilakilangan umah sa 49.10%, zumaay henay umah sa 25.80%.
東帝汶（Timor-Leste或East Timor）是東南亞最年輕的國家，她於2002年才獲得獨立. 東帝汶也是一個歷經種種苦難的國家，先後被葡萄牙、日本和印尼佔領，並在印尼佔領時期經歷最慘烈的壓迫. 即使東帝汶人民早在1999年通過公投決定脫離印尼的統治，但由於親印尼的民兵發動暴亂和襲擊，該國不得不暫由聯合國託管，直至2002年5月20日才正式宣布獨立.
tun-ti-ung（Timor-Leste atu East Timor）nu tung-nan-ya u baluhay caay katenes a kanatal, 2002 a mihca cinida kya masacacayay tu. tung-ti-ung namakaykayni i malekecay tu hicahicanay a kawaw kyu masakanatal, sayaway naw u pu-taw-ya, zipung atu in-ni ku midebungay, s akay i in-ni nidebungan u mahida u salabadesay namapenec. kanahatu u tung-ti-ung a tademaw nanu tawya tu i 1999 a mihca makaawas napatupa tu pahedek a miliyas tu in-ni a nipikuwawan, nika u in-niay a tademaw nu hitay malingatu tu masulacus mangangay atu macacebis midabung, kina kanatal hawsa kanca masatedep musamenmen u masakaputay kapulungan a kanatal ku papikuwan, katukuh i 2002 a mihcaan lima a bulad idaw ku sabaw tusa a bataan kya tatengaay tu pawacay a masacacay.
東帝汶政府採用「Timor-Leste」同時作為其葡萄牙語的國名. leste是葡語「東」的意思；而Timor本來是印尼語timur，也是「東」的意思. 所以東帝汶這個國號是一個同義反覆名稱. 而在印尼統治時期的東帝汶，採用「Timor Timur」作為地名，並簡稱東帝汶為「Tim-tim」. 「Lorosa'e」則是德頓語的「東」，意思是日出的太陽.
tapang tusu nu kanatal(首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Dili (帝力).
kakininan nu kanatal demiad(國家紀念日)
thumb|LocationEastTimor kakining nu kanatal demiad sa sabaw tusa bulad lima a demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci José Ramos-Horta, micakat a demiad sa i 2022 a mihcaan 5 a bulad 20 a demiad.
u cunli nu Timor-leste（東帝汶）ayza sa ci Taur Matan Ruak, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 6 bulad 22 demiad.
laylay (歷史)
葡萄牙在16世紀早期開始與帝汶島進行貿易，並進而實行殖民統治，直到20世紀中葉. 1859年因為與荷蘭發生衝突而簽訂了一個條約，葡萄牙割讓了島嶼西邊的一部分（西帝汶）. 二戰期間，日本在帝汶戰役後於1942－1945年占領了葡屬帝汶，但日本戰敗後葡萄牙又恢復了統治.
u pu-taw-ya i sabaw cacay idaw ku enen a puu’ ayaw nu linga tu atu ti-ung a subal malingatu mababaliy, sika idaw nu micumud malingatuay mikuwan tu malimatay a tademaw, katukuh i tusaay a bataan u tebantebanay a puu’. 1859 a mihca zayhan atu he-lan malingatu macacelcel misulit tu nikasasulitan, u pu-yaw-ya mikelap pabeli tu satipan nu subal tu adidi' ( si-ti-ung ). sakatusa satu namalalais, u zipun nai ti-ung nikalalais tu nadikudan i 1942 katukuh 1945 a mihca midebung tu pu-su-ti-ung, nika u Zipunan namalalais sa mademec satu u pu-yaw-ya kanca malingatu aca mikuwan.
kitidaan (地理)
東帝汶位處東南亞，位於印度尼西亞群島東部的小巽他群島，東南臨澳洲. 領土包括帝汶島東部和西部北海岸被印尼所包圍而孤立的飛地歐庫西區以及附近的阿陶羅島等. 西部與印尼西帝汶相接.
境內多山，平原、谷地屬熱帶草原氣候，全年高溫，乾濕季明顯；其他地區為熱帶雨林氣候，終年高溫多雨. 常見的自然災害是洪水和山體滑坡，還有地震、海嘯和熱帶氣旋.
自然資源有黃金、石油、天然氣、錳、大理石.
la'cus mihanu pu-taw-ya a kamu (不得使用葡萄牙語)
在印尼的統治下，東帝汶人不得使用葡萄牙語，也不被鼓勵使用他們所熟悉的德頓語，地方政府也均由印尼軍官掌控，因此，東帝汶人在自己的家園猶如寄人籬下. 東帝汶獨立革命陣線在印尼統治時期不斷展開武裝鬥爭對抗印尼，許多天主教教士和修女也積極參與爭取獨立運動，東帝汶因而長期處於動盪不安的局面. 此外，不少印尼士兵更在當地犯下多宗侵犯人權的罪行，據悉，在印尼佔領東帝汶的24年期間，被印尼士兵性侵的女性高達數萬名，而犯下獸行的士兵卻一直都逍遙法外，從未遭到制裁.
i in-ni a nipikuwan sa, u tung-ti ung a tademaw la’cus mihanu pu-taw-ya a kamu, caayay pibangbang tu katinengan nu heni a sasakamuan nu te-tu a kamu, u sihu nu itiniay u nu in-ni tu a hitay ku mikuwanay, sisa, tung-ti-ung a tademaw i nu udip tu luma’ mahida tu u lalihiw ku enen. u tung-ti-ung masacacay satu nilalais i in-ni a nipikuwan sa kanca caay kaputung ku nikalalais masungyaw misuayaw a milalebu tu in-ni, katuud ku tin-su-kiw ay a sunghu atu siwni milihida milabu maydih a masacacay ku kawaw, tung-ti-ung nu tenes nu kalcabay caay kasamemen  ku kawaw. sikasaan, kina in-niay a hita kanca aca i nu udipan tu a kitidaan palawacu micalap tu nu tademawan sakasicumi, u katinengan, u in-ni namicalap tu lala’ nu tung-ti-ung sabaw tusa idaw ku sepad a mihcaan sa, u in-ni ay a hitay misawacu tu tatayna  caay tu kaasip ku nidebungan nu tademawan, kina milisapenay a hitay sa salihalayhalay sa i hekal, caay henay pidakepi a mipulul tunu hulicay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Hana Ating
Guatemala
Guatemala (瓜地馬拉)
u Guatemala (瓜地馬拉) sa i labu nu Cong-Nan-Mei-Cuo, itiza i 15 30 N, 90 15 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 108,889 sq km.
u ahebal nu lala'ay sa 107,159 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,730 sq km.
hamin nu tademaw sa 15,189,958.
kakalukan umah sa 41.20%, kilakilangan umah sa 33.60%, zumaay henay umah sa 25.20%.
Guatemala (瓜地馬拉) i nuteban a Amilikan (中美洲) satipan micapi i waliyu (太平洋), sawali micapi tu "Cya-Le-Pi-Hay '' (加勒比海), saamis malalutin atu "Muo-Si-Ke" (墨西哥)", teban nu wali atu amis, malalutin "Pay-Li-Se" (貝里斯), teban nu wali atu timu, malalutin tu Honduras (宏都拉斯) atu El Salvador (薩爾瓦多).
(u kamu nu Hulam sa:瓜地馬拉，位於中美洲，西瀕太平洋，東臨加勒比海，北與墨西哥接壤，東北鄰貝里斯，東南鄰宏都拉斯和薩爾瓦多. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Guatemala City (瓜地馬拉市).
tapang tusu nu Guatemala (瓜地馬拉) u Guatemala tuse (瓜地馬拉市, Guatemala City) izaw ku 250 a mang a maluay nu tademaw. u satabakiay a tukay nu Guatemala (瓜地馬拉). u tatungusay a midangan izaw ku A-Ti-Te-Lan (阿蒂特蘭) a banaw, satabakiay malumanay a tukay nu ayaway Ma-Ya (馬雅) a tukay Ti-Ka-El (蒂卡爾), atu u singanganay a tukay, u Ke-Sa-El-Te-Nan-Ke (克薩爾特南戈) atu Ci-Ci-Ka-Su-Te-Nan-Ke (奇奇卡斯德南哥).
(u kamu nu Hulam sa:瓜地馬拉的首都「瓜地馬拉市」（Guatemala City）有250萬居民，是瓜地馬拉最大的城市. 旅遊中心有阿蒂特蘭湖、老首都舊瓜地馬拉、古老的馬雅城市蒂卡爾和一些其它著名的城市，如克薩爾特南戈和奇奇卡斯德南哥. )
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Jimmy Morales, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 1 bulad 14 demiad.
kakitizaan (地理)
Guatemala (瓜地馬拉) i nuteban a Amilikan (中美洲) ku kakitizaan nu kitakit. i amis enalay a kakitizaan ku Pey-Ten (佩騰) i kacaledesan a maudaday a kilangkilangan (akutiay a bukbuklalan kilakilangan, 熱帶雨林), u hinaudaday a kakitizaan, i tebanay a kakitiazan, 4200 m ku talakaw silamalay a buyu' i capiay nu waliyu (太平洋). enalay a kakitiazan u akutiay ku demiad, maipuca sidamekay ku sela.
(u kamu nu Hulam sa: 瓜地馬拉位於中美洲，其北部的低地平原「佩滕」是熱帶雨林，中部的高地上的火山可達4200米，太平洋畔狹窄富饒的平地屬於熱帶氣候. )
i Guatemala (瓜地馬拉) yadah ku banaw, satabakiay a banaw I-Sa-Wa-El banaw (伊薩瓦爾湖) i I-Sa-Wa-El kenis (伊薩瓦爾省), salabungay a banaw i Su-Lu-La kenis (索洛拉省) nay a A-Ti-Te-Lan banaw (阿蒂特蘭湖).
(u kamu nu Hulam sa: 瓜地馬拉境內有數個湖泊，其中最大湖泊為「伊薩瓦爾省」境內的伊薩瓦爾湖、最深湖泊為「索洛拉省」境內的阿蒂特蘭湖. )
i tebanay talakaway a kakitizaan sa, u tatebanan nu lalangawan nu Guatemala (瓜地馬拉), u talakaw nu kakitizaan 1300 m tangasa i 1800 m, paminhca a mangay ku demiad 18℃ ~ 28℃ ku diheku nu demiad i satalakaway a kakitizaan, i cacay a bulad atu sakatusa a bulad cuedet ku demiad.
(u kamu nu Hulam sa: 中部的高原也是瓜地馬拉的文化中心，高原地區海拔約1300到1800公尺，全年氣溫溫和，白天溫度約攝氏18到28度之間，在更高處一月和二月往往比較冷. )
37 ku silamalay a buyu' nu Guatemala (瓜地馬拉) sepat ku mabuwakay hen ayzq. Pa-Ka-Ya (帕卡亞) silamalay a buyu', Sen-Ti-Ya-Ku-Tu (聖地牙古多), Hu-Ay-Ke (富埃戈) atu Ta-Ka-Na (塔卡那) silamalay a buyu'. Hu-Ay-Ke (富埃戈) atu Pa-Ka-Ya (帕卡亞) silamalay a buyu', namabuwak i 2010 a mihca, 2018 a mihca maliyaw a mabuwak aca ku Hu-Ay-Ke (富埃戈) silamalay a buyu', pinaay a patekenan ku mapatayay atu madukaay.
(u kamu nu Hulam sa: 瓜地馬拉有37座火山，其中四個是活躍的：帕卡亞火山、聖地亞古多火山、富埃戈火山及塔卡那火山. 富埃戈火山和帕卡亞火山曾在2010年噴發. 2018年富埃戈火山再次噴發，導致數百人傷亡. )
likisi (歷史)
Liyen-He-Kuwe-Pin kusi (聯合果品公司) u satabakiay p palumaay tu lusay i Guatemala (瓜地馬拉) izaw aca ku Kuwe-Ci-Tiye-Lu (國際鐵路) a kusi atu cacay dada u picumudan nu balunga.
malimad
(kamu nu hulam：被遷移；被搬)
Guatemala
likisi (歷史)
(u kamu nu Hulam sa: 「聯合果品公司」在瓜地馬拉擁有其最大的莊園，而且還擁有中美洲國際鐵路公司和瓜地馬拉僅有的一個海港. )
malimad
malimad tuway kiya padekuwan.
Guatemala
likisi (歷史)
mapaucul nu way-cyaw-pu nu Amilika (美國) a pasasulaceus tu Guatemala (瓜地馬拉) mipaculi tu kung-cang (共產) sa ku kamu a mibelin ci A-Pen-Sean (Jacobo Arbenz Guzmán). Cung-Yang-Cin-Paw-Ci (中央情報局) masasupadang atu paculiay tu hitay nu Guatemala (瓜地馬拉), mibelin i 1954 a mihca tu Guatemala (瓜地馬拉).
malimad
那家醫院已遷移了.
Guatemala
likisi (歷史)
(u kamu nu Hulam sa: 在聯合果品公司的驅使下，美國外交部對瓜地馬拉展開宣傳戰，以反共的名義打擊阿本斯總統（Jacobo Arbenz Guzmán）的政權. 中央情報局與瓜地馬拉軍隊中的反對派合作，共同策劃1954年瓜地馬拉政變. )
malimad
malimad tu kaku i Linahem.
Guatemala
likisi (歷史)
hitay nu Guatemala (瓜地馬拉) cayay pitantan a mihemin mipatay tu seselaay a yen-cu-min nu Guatemala (瓜地馬拉), 1982 a mihca siwa a bulad ci Li-Aw-Se-Meng-Te (里奧斯蒙特) ku malasatapangay, 9000 ku nipatayan tu tademaw nu Ma-Ya (馬雅). 1983 a mihca misulal ku sihu nu Guatemala (瓜地馬拉) a milisapen tu siselaay nu maluay a yencumin, malingatu aca a min-cu-hwa (民族化), 1985 mihca paliway a misingkiw. nika kakitaan atu pakuuc cayay ka lecad. ayza 1% dada a tademaw ku sitatudungay tu 60% a sela atu kalisiw nu Guatemala (瓜地馬拉).
malimad
我已經搬家到力拿恆部落了.
Guatemala
likisi (歷史)
(u kamu nu Hulam sa: 瓜地馬拉軍隊對原住民馬雅人的迫害近似種族滅絕，1982年9月里奧斯·蒙特當政時期，就有9000位馬雅人慘遭殺害. 1983年起瓜地馬拉政府逐步減少迫害原住民，國家重啟民主化歷程，1985年重新舉行大選. 但全國人民貧富不均的現象依然沒法解決，今天僅佔1%的少數人卻擁有瓜地馬拉60%以上的可耕地和財富. )
malimad
matenes tu malimad ci Tubah ta Pusung.
Guatemala
cen-ce (政治)
baluhay nipatizeng a tatapangan ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), kina sepat hen a masadak a misingkiw tu tapang nu kanatal. tabakitu ku mihcaan niza, naw mikuwanay tu salaecusay ku nagnagan pa pilubuan nu Guatemala (瓜地馬拉), sisa malabu na mibulibul tu pilubuan, dihemay kapah ku balucu' niza sakay binawlan. yu malignatu a mala tatapangan, cayay tu ka lecabay tu Venezuela (委內瑞拉). u mikeliday i kuling nu Amilika (美國) hantu nu misakamuay.
malimad
Tubah搬到臺東很久了.
Guatemala
cen-ce (政治)
(u kamu nu Hulam sa: 剛剛當選總統的賈麥岱（Alejandro Giammattei）曾經競選過四次，年紀稍長. 賈麥岱是出身基層的外科醫生，曾經當過惡名昭彰的瓜地馬拉監獄獄政人員，也因此捲入過幾起獄政醜聞. 他的政治立場相當保守，但作風親民，上任伊始就和左派的委內瑞拉政府斷交，被認為是跟在美國的屁股後面跑. )
(u kamu nu Hulam sa: 不過這次武漢肺炎的疫情當中，賈麥岱也批評過川普（Donald Trump）政府的移民遣返政策造成瓜地馬拉防疫的難題. )
u ayaw ni Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei) a mala tatapangan nu mikeliday ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) malakapah ciniza, ayaw yu malatapang he ciniza u misacuweay tu makemutay, manamet ku cen-ce (政治) niza, nika cayay ka kapah aci Alejandro Giammattei mapatizeng ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), cayay pisulul a mitakaw a mikaen palawdes tu kalisiw nu binawlan, pabaliwan ayza ci ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) nika kapahen ciniza a tacuwacuwa a midang.
(u kamu nu Hulam sa: 賈麥岱的前任總統莫拉雷斯（Jimmy Morales）長得很好看，他在當總統前是一位喜劇演員，政治立場也是偏保守，但他和賈麥岱的關係並不好，賈麥岱上任就說要反貪腐，莫拉雷斯被認為是首當其衝. 不過到目前為止，雖然醜聞纏身，但莫拉雷斯起碼還是自由之身. )
min-cu-hwa (民主化) nu Guatemala (瓜地馬拉), cayay hen katenes ku demiad, 1996 a mihca kiy masatelep a kuwanen nu hitay. u nikuwanana nuhitay i awaw ku Guatemala (瓜地馬拉) saka sinaadaan ku binawlan, lisapenan kasikinihan ku salangawan lisisi nayza sasakanuwan i lekec nu kanatal (聯合國) An-Li-Huy(安理會). An-Li-Huy(安理會) Cang-Zen-Li-Su-Kuo (常任理事國) u China (中國) cayay pisulul nu Guatemala (瓜地馬拉) a pangangan ku Cung-Huwa-Zen-Min-Kung-Hu-Ku (中華人民共和國) i lekec nu kanatal (聯合國) sika cacengan nu sananal i matiya.
(u kamu nu Hulam sa: 瓜地馬拉民主化的時間不長，1996年他們才掙脫軍政府的掌握. 在此之前，瓜地馬拉經歷軍人統治、內戰、種族清洗的苦難歷史. 瓜地馬拉的內戰好幾次成為聯合國安理會的話題，安理會常任理事國中國還曾經為了瓜地馬拉不承認中華人民共和國，而動用過否決權，引起不小的國際爭議. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Baliyus Kacaw
padingan
padingan(鳳梨)
Pete Brennan
Pete Brennan
9 bulad 23 demiad, 1936 a mihca, Pete Brennan, miunduay. (mapatay i 2012 a mihca) thumb|Pete Brennan|alt=Pete Brennan.jpeg
mikilulay
(kamu nu hulam：跟)
Kaw Leya
Kaw Leya 高蕾雅
Kaw Leya, Taywan tatayna mudadiway. nalecuh i Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. ci baki niza sa, ci Kaw Yiseng atu ina baki ci Wang Cinsan, tina tasu a babalaki niza, mapatay i 228 a kawaw. u kawaw niza u mudadiway, mutelungay atu mipalaway. izaw nazipaan nu mudadiw niza, a'su ku ngiha' niza.
siwkay niza
u tatenga'ay a ngangan niza sa, ci Yinguyu Yatauyungana. u kanatal niza u Conhuaminko. u binacadaan niza u Cou. nalecuhan niza i 1980 a mihcaan, 12 a bulad, 22 a demiad. nalecuh ciniza i Taywan Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. u kawaw niza u mudadiway, mipalaway atu mitelungay. matineng musakamu tu Hulam, Cou atu Amilika a kamu. singanganay a lalumaan niza ci Kaw Huychun, kakana niza. u kakunizaan nu dadiw sa u Hulam a dadiw. inayi' ku katinengay a sadadiw. mulekal ciniza i 2003 a michaan. katukuh ayza sa, mudadiw henay ciniza.
namudadiw ciniza i Kaosiung Niwawliang patahkaan (餐廳), Kaosiung Lise patahkaan, Kaosiung semilaway paceba' mizateng patahkaan, Kenting Cinwan, Taynan Wutopang, Taynan timu patahkaan, Taypak EZ5 patahkaan, Taypak acawana patahkaan, Taypak Yitali a'suay patahkaan.
kakitidaan
(kamu nu hulam：空間)
lingatu
lingatu sahenay ayza.
現在才剛開始.
Algeria
thumb|u hata nu Algeria (阿爾及利亞)|alt=Flag of Algeria.svg
Algeria (阿爾及利亞)
u sulit nu Hulam: 阿爾及利亞
u siwkay kina kanatal
u Algeria sa ilabu nu Feico, itiza i 28 00 N, 3 00 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,381,741 km2., u ahebal nu lala'ay sa 2,381,741 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2, hamin nu tademaw sa 40,263,711. kakalukan umah sa 17.30%, kilakilangan umah sa 0.60%, zumaay henay umah sa 82%. u Feico saamisan a kanatal. u subal tina kanatal sa, u satabakiay i Feico, ahebal ku lala' tina kanatal. i kitakit sa sakapulu' ku lala'. itapiingan nu buyu'. yadah ku itapalay a kanatal.
thumb|Algeria (papo) thumb|Algeria
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Algiers (阿爾吉爾斯).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 11 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Abdelmadjid Tebboune, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 12 bulad 19 demiad.
u cunli nu Algeria ci Abdelaziz Djerad ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 12 bulad 28 demiad.
u nasulitan nu Hulam atu Amilika
阿爾及利亞人民民主共和國，通稱阿爾及利亞，是非洲北部馬格里布的一個國家. 阿爾及利亞的陸地面積居非洲國家之冠、地中海國家之冠和阿拉伯國家之冠，排全球第10位. 國土瀕臨地中海，東鄰利比亞、突尼西亞，東南和南部分別與尼日、馬里和茅利塔尼亞接壤，西部和摩洛哥相連.
Algeria, officially the People's Democratic Republic of Algeria, is a sovereign state in North Africa on the Mediterranean coast. Its capital and most populous city is Algiers, located in the country's far north. With an area of 2,381,741 square kilometres (919,595 sq mi), Algeria is the tenth-largest country in the world, and the largest in Africa. Algeria is bordered to the northeast by Tunisia, to the east by Libya, to the west by Morocco, to the southwest by the Western Saharan territory, Mauritania, and Mali, to the southeast by Niger, and to the north by the Mediterranean Sea. The country is a semi-presidential republic consisting of 48 provinces and 1,541 communes (counties). Abdelaziz Bouteflika has been President since 1999.
阿爾及利亞人民民主共和國，通稱阿爾及利亞，是北非馬格里布地區的一個半總統制共和國，首都及最大城市為阿爾及爾. 阿爾及利亞的陸地面積居非洲國家之首，亦是地中海國家和阿拉伯國家之冠，位列世界第10位. 其官方語言為現代標準阿拉伯語，國內通用阿爾及利亞阿拉伯語，而法語則因殖民歷史原因成為國家行政、貿易和教育領域的專用語言.
現代阿爾及利亞的前身為法國阿爾及利亞屬地，於1962年經由長久的阿爾及利亞戰爭而最終獲得獨立. 其原住民為柏柏爾人，至8世紀因阿拉伯帝國統治而經歷伊斯蘭化與阿拉伯化，至16世紀起為鄂圖曼帝國所統治，因而亦擁有較深重的阿拉伯文化及伊斯蘭文化傳統.
nu aydaay a Algeria atu kiayaway nau Franceay a nipikuwan a Algeria sa, iti 1962 a mihcaan sipakayda tu nu katenesan a nikalpacawan sa, nu dikudan sakakunida sa mapatideng tu a masakanatal. u i tidaay tu a Yin-cu-min sa ya Po-po-el hananay a binacadan(柏柏爾人), katukuh i waluay a seci sa na nikuwanan nu A-la-po nu hungtiay a kanatal, kacaliwayan ya I-se-lan(伊斯蘭) nikayzu, atu nu A-la-po a nipikayzu, katukuh i 16 a seci nikalingatu sa, masa nu ya El-tu-man(鄂圖曼) nu hungtiay a nipikuwan, kyu sasidakecan tu nu malabuway atu nadatungan, nu lalangawan nu arabian (A-la-po atu nu I-se-lan a nikamamin tu sapadutuc.
依靠能源出口建立較強經濟實力，阿爾及利亞的石油儲量位居非洲第二位、世界第十六位，天然氣儲量位居世界第九位，人類發展指數為非洲大陸國家中最高.
miida tu nu udipay a nikaidaw a patahkal, patideng tu kasaicelang nu nipalahecian tu sakay kalisiw, nu Algeria sakay simalan a masupeday tu sa, iti nu Africaay a kanatal sa u sakatusa ku mapasilsil nu ngangan, iti kitakitan sa saka sawenem ku mapangangan, nu kalaidaway a nu gasuay sa, masausi sakaidaw sa u sakasiwa nu nipasilsil, i nu tademaway a nipalekalan a mapatuduay sa, picabis tu nu Africa a kanatal sa u satalakaway ku sakasingangan.
kasumamadan (古代)
最晚從西元前一萬年起，柏柏人便居住在阿爾及利亞一帶，柏柏人藉著布匿戰爭，柏柏王國逐漸發展.
sakautang namakay celahcan kaayawan nu cacay a mang nu mihcaan a kalingatu, ya Po-po hanany a binacadan i tini tu ku eneng i Algeria, ina Po-po a tademaw sa sipakay nu ya Pu-ni hananay a nikalalais sa, ya hungtiay a kanatal haymaw satu mapalekal.
i tebanan a seci atu kalacapianay tu a ziday (中世紀與近代)
7世紀起阿拉伯人進入，本地開始伊斯蘭化. 在此過程中柏柏爾人也曾建立過自己的王朝，伊斯蘭教的傳入和阿拉伯人的深刻影響始於公元7世紀. 新的信仰和新的語言使得社會和經濟關係發生了變化，建立了同豐富文化的聯繫，引入了有力的政治表述和政治組織. 後來，阿爾及利亞以及周圍地區統稱為柏柏爾諸國.
i pituay kalingatuan nu arabian micumud a seci, i tini malingatu tu masa Islamic (I-se-lan 伊斯蘭教) ku canacanan. kutusi sa ya Berber (Po-po-el 柏柏爾) a binacadan, na patideng tu sanu udipanay a hungtiay a kanatal, ina Islamic (I-se-lan 伊斯蘭) a kiwkay a nipicumud sa malawilaw tu ku kaudip nu arabian (A-la-po 阿拉伯), nikalingat sa na i pitu a seci. kabaluhay nu singgu atu kabaluhay nu kamu sa, matiyun ku sakalisiw atu siyakay idaw ku nikasumad tu kasakiketan tu tuudtuud, mapatideng tu ku kalubican nu lalangawan a nikalalitinan, sikelit tu nu sakaicelang nu cenceay, atu sapatudu nipapeluanay atu nu cenceay a nikasakapu. satusa, ina Algeria atu nu i liwliwanay a kenis, mahmin a sipangangan tu ya Berber (Po-po-el 柏柏爾) hananay a kanatal.
nu France a palutubangan (法國殖民地)
1830年起法國以一個外交事件為戰爭理由，入侵並占領阿爾及利亞海岸地區，總督胡塞因迪伊被流放，法國殖民地自此逐漸向南滲透，直至對此地區和居民產生深刻的影響開始入侵，但由於頑強的抵抗，法國直到1905年才基本完成對整個阿爾及利亞的占領.
1830 a mihcaan a nikalingatu, u France a kanatal pamuciliwen ku pacabayay a kawaw, nikaydih sa u mamingayaw, midebung cebisan ku kakitidaan nu Algeria nu bayuay a dadipasan, ya satalakaway a mikuwanay ci Hu-say-in-ti hananay sa sipalaliw tacuwacuwa, u nu kalatubangan nu France a kakitidaan sa haymaw sa pasay nu timulan a mulenu, pabesuc sa kalaidaw nu lawilawan nu kenis atu tademaw sa malingatu tu midebung, nika sikapaculi nu pisaicelang a mipulu tu nikahida, kiyu katukuh i 1905 a mihcaan sa i tawya maedem misahamin tu pidebung tu nu Algeria a kakitidaan.
1954年，民族解放陣線發起了爭取阿爾及利亞獨立的游擊戰爭，經過近十年的鬥爭，阿爾及利亞人民民主共和國於1962年獨立.
i 1954 a mihcaan sa, nu binacadanay a pihulakan a masakaputay mihaka palekal tu sapilunguc tu tatungusan a masakunida sananay a kanatal, kalingatuan tu mingayaw tu kaladubaanay a kawaw, sipakay caliwayan tu cacay a bataan nu mihcaan a nikalalais, ina Algeria a binacadan sa nu binawlanay a kapulungan a kanatal, mapalaheci tu i 1962 a mihcaan kunida sa malakanatal.
u kakitidaan (地理)
阿爾及利亞地處非洲西北部的地中海沿岸. 主要城市有阿爾及爾、奧蘭和君士坦丁.
u eneng nu Algeria sa i Africa nutipan kalaamisanay nu liwliwan nu dadipasan nu bayu. u tatangah han nu kanatal a tuse sa ya Algiers, Aw-lan atu ya Gun-se-tan-tin.
nu cence (政治)
國家元首和政府首腦為共和國總統，由普選產生，任期五年. 總統為部長會議主席和國家安全委員會主席. 總理由總統任命，亦為政府首腦，負責任命部長會議各成員. （政府首腦是行政部門的最高負責人，因此也可稱為行政首長. ）
u mamikeliday nu tapang atu nu cen-huay a kasipunuan sa u nikapulungan a cung-tung, sipakay nisinkiwan a sikaidaw, lima a mihcaan ku sasadimataan tu nikaala, u cung-tung sa u nu puay sa sakay nu lalubangan nu mamikeliday, atu nu kanatalay sapaadingay a mamikeliday. u mamilusimet tu tuudtuud nu kanatal a sakakaay sa au cung-tung tu ku mamipatudu tu cima, masa nu cenhuay a tatangahan a mamukelit, sikining tu sapasikawaw tu tatapang nu pu(部) atu giingay a tapang. (u nu cen-huay a tatangahan sa u satalakaway nu mamidimataay a tademaw kiyu taneng a sipangiha u satalakaway a mamikuwan a tapang han).
阿爾及利亞議會為兩院制，下院380席，上院144席. 任期五年.
nu Algeria a pilubang nu giing sa palatusaen ku sasikekec, maysasa sa 380 kalaidaw nu giing, i talakaway a giing sa idaw ku 144 kayadah. u nikaala sa lima a mihcaan ku sasidimataan.
u sakay nu pakalisiway (經濟)
石油和天然氣是阿爾及利亞經濟的支柱產業，阿爾及利亞天然氣儲量為全世界第五，全世界第二大天然氣出口國. 阿爾及利亞石油儲量為全世界第十四. 國內有農業、漁業、畜牧業、礦業、工業、出口貿易及進口貿易.
sakay nu lalangawan atu pasubanaay (文化教育)
阿爾及利亞制定了教育民主化、阿爾及利亞化、阿拉伯語化、重視科學和為了國家發展四項原則，對6至16歲少年兒童實行9年一貫制義務教育，小學入學率97％，中學入學率66％. 中、小學生教育免費，大學生享受助學金和伙食補貼.
Algeria sa idaw ku nipakelec tu hulic sapasubana' tu kunida sananay atu Algeriaay, A-la-poay nu kamuay, pabalucu’ tu nu gakaay atu nu sapalekal tu kanatalay a cedang, sihulic tu nu limaay a mihcaan katukuh i sabaw enem nu micudaday, sakasikining nu sapasubana', micudaday tu nu adidiay a wawa sa makaala tu 97% kayadah, nu tebanay a nipicudad sa makaala tu 66%. micudaday tu nikahinian sa, a caay paaca tu kalisiw, u tabakiay a micudaday sa mituk tu sikaidaw nu piedap atu nu kaen a kalisiw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Dai-ni
Dai-ni
u sulit nu Hulam: 二集團部落
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dai-ni. u kasalumaluma’ nu Dai-ni sa, 59 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 173 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 166 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Yuwatan (Bunun) 90%, Cou 2%, Paywan (Paiwan) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 1%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay (南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Tingalaw
thumb|Fengbin
Tingalaw niyazu'
u sulit nu Hulam: 豐富部落 Fengfu puluo
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tingalaw. u kasalumaluma’ nu Tingalaw sa, 150 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 398 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 367 ku tademaw, pakalatu 92%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 31 ku tademaw, pakalatu 8%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 88%, zumazuma 5%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, namabulaw tayni, sisa mueneng tu itini. caay katuud ku tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Xincheng
縮圖 Xincheng（新城鄉）
Xincheng（新城鄉）a sakuwan ku Hualien. kumud nu kalesakan, 28.83 km². (kalesakan nu lin-pan-ti 0 km², kalesakan nu paw-liw-ti 0.22 km²), u kasabinawlan, 16,246 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 6,110 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 5,380 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, pakalatu 33% (Pangcah) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.
Masikasik a kenis (新城鄉)
新城鄉（太魯閣語：Alang paru，阿美語：Sudadatan；臺灣話：Sin-siânn-hiong；臺灣客家語海陸腔：sinˋ shang hiongˋ），舊稱哆囉滿或大魯宛，位於台灣花蓮縣北部，北與西臨秀林鄉，東濱太平洋，南以美崙溪和花蓮市為界，面積為29.4095km²，與毗臨的花蓮市皆為全縣面積最小的鄉鎮.
Masikasik a kenis “Taluku a kamu Alang paru, Amis a kamu Sudadatan, Taywan a kamu Sin-siânn-hiong, Taywan Ngayngay a kamu sin’ shang hiong’”, malumanay a ngangan Tu-lu-man hakay Taluwan, tini i Taywan Kalingku akuwan tu nuwamisan, saamisan atu satipan micapi tu Siw-lin a kenis, sawalian walibayu, nutimulan u Cikep atu Kalingku a tuse a sakenis, u hekal 29.4095 km², micapi tu Kaling ku tuse hamin nu kenis u saadidi’ay nu kenis.
uyni a kenis tungusay nu Kalingku a kika, hekal a lala’ kakitizaan micangzay tu buyu’ micapi tu bayu, singangan aca tu “Masikasik salining.” sadipasan timulan u Malumayamay nuwamisan katukuh i Ye-ya-wan piazihan tu bayu, labu nu kenis yadah ku nipalumaan tu canancanan micidekay ku kakitizaan, malahad ku ni laculan tunu ba’tuay atu nisangaan a ba’tu, cunus tu kenisay mahizanay nu kasumamadan kuni kauzip nu tademaw, yadah ku  palahad tu aidangan.
新城鄉有一雅稱為「曼波魚的故鄉」，而「曼波（mambo）」的原意是一種中美洲的搖擺舞蹈，曲風為不拘小節、自由隨興、釋放熱情. 由於臨近花蓮市，與吉安鄉同為花蓮市的衛星城市，整個都會區人口達20萬餘；花蓮縣首間大型購物中心家樂福、HOLA，就設點於此鄉.
Masikasik a kenis izaw ku salunganay a ngangan “mambo a niyazu’.” uyni “mambo” uyaan imi nu ateban a Amilika iwaiw a lukiyaw, caay pitantan, kakuniza miiwaiwa, lipahak sakaku a mihulak.. uyzasa micapi tu Kalingku, atu Yusinu a kenis malecad tu Kalingku, angangan a tuse, hamin nu tuse a kakitizaan u tademaw katukuh i tusa a bataan a mang kakatuud, Kalingku a kuwan u saanaway tabakiay kasaupun a picakayan tu tuud Carrefour (家樂福), HOLA, patizeng satu tini a kenis.
liwliw a hekal (地理地形)
新城鄉全境多屬平原地形，平原地形約佔全鄉之97%，南北長、東西窄，南北長16公里，東西最寬者為5公里，有美崙溪、三棧溪及須美基溪流經. 產業方面除農業及漁業外，石材加工業也相當興盛. 新城鄉轄區共劃分為八個村： 新城村、順安村、康樂村、大漢村、北埔村、佳林村、嘉里村、嘉新村.
Lami' Kulang
Lami' Kulang
Xincheng
liwliw a hekal (地理地形)
Masikasik a kenis hamin a hekal u masaenalay ku liwliw, liwliw nu enal hamin nu kenis pakala tu 97%, nutimulan saamisan tanaya’, nuwalian satipan likecu, nutimulan saamisan u tanaya’ sabaw enem km, nuwalian satipan u saahebalay lima km, izaw ku Cikep a sauwac, Sancan a sauwac, atu Simeci a sauwac a kalikid. nilaculan caay kaw nikalukan atu nibutingan dada’, malahad kuni pasazuma tu ba’tu a sakakawawan. Masikasik a kenis u sakuwanan pulung makakilac tu waluay a kasiniyazu’, Masikasik a niyazu’, Sumuladu a niyazu’, Palamitan a niyazu’, Tahan a niyazu’, Hupu a niyazu’, katanka a niyazu’, Kaliyawan a ziyazu’, Cyasin a niyazu’.
全鄉共分為新城及北埔兩主要聚落，這兩大聚落又將新城鄉分為北新城及南新城，兩區以三棧溪為界，彼此間隔12公里. 北新城包含新城及順安兩村，毗鄰太魯閣國家公園及蘇花公路，秀林國中、新城國小、新城車站、新城神社、新城公園及新城老街等以該鄉為地名的建物位於北新城，但此區僅有二千五百餘人，約佔全鄉的1/8.
Lami' Kulang
nalecuhan
nalecuhan i Fakung (hulam a kamu: u 豐濱 hananay), makaudip i Hupu.
Xincheng
liwliw a hekal (地理地形)
hamin a kenis pulung a kalasic u Masikasik atu Hupu tusa ku angangan a niyazu’, uyni tusaay tabakiay a niyazu’ u Masikasik a kenis malasit aca tu nuwamisan a Masikasik atu nutimulan u Masikasik, tusaay a kakitizaan lilis u Sancan a sauwac, masasulaed tu sabaw tusa kung-li. saamisan u Masikasik pasu Masikasik atu Sumuladu tusa a niyazu’, malabelaw tu Taluku kanatal a aidangan atu Suhuwa a zazan, Siwlin kou-cung, Masikasik aididi’ay a cacudadan, Masikasik pikacawan tu basu, Masikasik a zinziya, Masikasik a aidangan atu Masikasik mukasiay a zazanan auuyni kenis a kakitizaan ngangan tu nipatizeng tini i nuwamisan Masikasik, nika uynian a kakitizaan izaw ku tusa malebut lima lasubu ku tademaw, hamin nu a kenis pakala tu 1/8.
Hkaw-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Hkaw
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Xincheng
liwliw a hekal (地理地形)
南新城包含北埔、嘉里、大漢、康樂、嘉新及佳林等六村，占有全鄉大多數人口，離縣治花蓮市約有3公里之遙，北埔車站、新城鄉公所及戶政事務所、農會、郵局、國軍醫院、七星潭、花蓮機場、佳山空軍基地、私立大漢技術學院、海星高中、新城國中、台灣電力公司及家樂福等重要據點皆設於南新城.
Don Bielke
Don Bielke nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Don Bielke i 1954 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 8 ku uwac atu silsil 67, namapili’ tu nu Fort Wayne Pistons putiput.
bulad demiad, 1932 a mihca, Don Bielke, miunduay.
Xincheng
demiad (氣候)
屬副熱帶季風氣候，全鄉年平均氣溫攝氏22.5度，平均雨量2264公厘，氣候宜人，四季如春.
Lami' Kulang
nalecuhan
u sasalungayay a tatyana nu Hupu nida.
Xincheng
demiad (氣候)
demiad tungus tatungusay a caledes, hamin nu kenis mihcaan palalecad tu akuti’ se-s 22.5 Tu, palalecad tu nikaudadan 2,264 mm, sa'pi’ ku demiad sepat puu’ mahiza u sadingsing.
Lami' Kulang
nalecuhan
malasaydan i 101 a mihcan nu Sakizaya a kamu.
Xincheng
laylay (歷史)
新城鄉昔日被太魯閣族原住民稱為「大魯宛」，漢人則譯作「哆囉滿」或「倒咯滿」. 清治時期嘉慶年間，淡水廳人吳全率佃農來此開墾，太魯閣族人屢次出草襲擊，於是築壘防禦，取名「新城」，後因原住民侵襲不已而棄城南遷.
Lami' Kulang
nalecuhan
i Hupu ku niyazu’ nu maku, nanuadidi’ kaku itini a niyazu’ mauzip.
Xincheng
laylay (歷史)
Masikasik a kenis i ayaway a duwman " hakay " Tawkeman." han. pikuwann nu hulam a ziday Cya-cin (嘉慶) a mihcaan, Tan-suy a sakuwan (淡水廳) tademaw ci U-cyen liliden ku papalukayay tayni tini patadas, Taluku a tademaw kinapina misamamaw militangah, misanga’ tu  sapitena’, pangangan han “Masikasik,” satu zayhan midebung ku yincumin sisa ales han ku tuse mabulaw tatimul.
Lami' Kulang
nalecuhan
izaw ku bayu’, izaw ku buyu’. sikawaw amin ku biyaw.
Xincheng
laylay (歷史)
1875年，福建陸路提督羅大春率兵開鑿蘇澳到花蓮的道路，以此地為進入花蓮的第一城，故稱之為「新城」. 新城在西元1896年因乙未戰爭失利而被日本佔據. 1914年，日治時期的台灣總督佐久間左馬太親率日軍征討太魯閣族.
Lami' Kulang
nalecuhan
yadah ku lami’ u kakanen. yadah ku buting atu kalang i sa’uwac.
Xincheng
laylay (歷史)
1875 a mihcaan Bu-cyen hekalay a zazan sakakaay mikuwanay ci Ti-tu-luw-ta-cun mikelid tu hitay mipatades tu Su-huw katukuh i Kalingku a zazan, u saayaway micududay tuynian Kalingku, pangangan han tu “Masikasik”. Masikasik i celacan 1896 a mihcaan zayhan i  pingangayaw madebec maala tu nu Lipun. 1914 a mihcaan, pikuwanan nu Linpun a ziday u Taywan sakakaay nu mikuwanan ci Cuw-cyu-cyen cuw-ma nu uzip a putun mikelid tu hitay nu Linpun midademec tu Taluku,
Lami' Kulang
nalecuhan
tabayu’, yadah ku lalacan, u uzang, u kanasaw, u muli; manamuh kaku mukan.
Xincheng
laylay (歷史)
事平後於此設置花蓮港廳新城支廳；總督府為感念佐久間總督的事蹟，便於1920年以其別名「研海」，將新城支廳改為「研海支廳」，下轄平野區. 1937年花蓮港廳地方改制，廢研海支廳，平野區改名為「研海庄」，歸花蓮港廳花蓮郡管轄. 戰後沿用其名，並管轄原花蓮郡蕃地，設置花蓮縣研海鄉，1946年恢復「新城」舊名，改名為新城鄉，後將原住民山地部分分出，另設秀林鄉至今.
masazay tu kina kawaw hawsa tini patizeng tu Kalingku a sakuwa Masikasi paca’ a sakakaay, sakakaay a tapang a mabulah ci Cuw-cuw-cyenaan sakakaay a tapang tu nikawawan, kilul i 1920 a mihcaan nu zumaay a ngangan “Yen-hay” han, u Masikasik paca’ a sakuwan pasumadan tu ngangan “Yen-hay paca’ a sakuwan” han,” pikuwan tu Pin-ya a kakitizaan. 1937 a mihcaan Kalingku a sakuwan a kakitizaan misumad tu lice, alesan ku Yen-hay paca’ a sakuwan, Pin-ya a kakitizaan sumad tu ngangan “Yen-hay a niyazu’” han, tungus nu Kalingkuay a sakuwan Kalingku a kakuwanan. zikuzan nu ngangayaw duduc pazumaay tu ngangan, sakuwan nau Kalikuan a kenis binacadan a kakitizaan, patizeng tu Kalinngku a kuwan Yen-hay a kenis, 1946 a mihcaan mananukas tu malumanay a ngangan “Masikasik”, pasumad han ku ngangan Masikasik a kenis, satu u yincumin a nu buyu’ a kakitizaan kakilukilul satu tahekal, patizeng haca tu zumay Siw-lin a kenis katukuh ayza.
tademaw (人口)
新城鄉為花蓮縣人口數第四多、密度第三高的行政區，其人口密度高於全國平均. 近15年來，新城鄉人口幾乎保持在2.0～2.1萬人之內，2019年5月底的人口和2011年底幾乎一樣，近於零變動，為台灣都市發展的特殊現象之一.
Lami' Kulang
nalecuhan
manamuh kaku tu niyazu’ nu maku.
Xincheng
tademaw (人口)
Masikasik a kenis nu Kalingku akuwan sakasepat nu katud nu tademaw, uzeket u sakatulu a katalakaw tu pikawawan a kakitizaan, zuma a tademaw kazeket palalecad talakawanku  hamin nu kanatal. ayzaay tu sabalima a mihcaan, Masikasik a kenis u tademaw mahiza tu i 2.0~2.1 a mgangn ku tademaw i labu, 2019 a mihcaan lima a buladan u tademaw atu 2011 a mihcaan malecad tu, caay kasumcd, nu Taywan tuse micidekay kuniklahad.
Lami' Kulang
makaudip
sakanamuhan nu maku, u miazih tu cudad, izaw ku nalipaan a cudad, izaw ku masasunidanay a cudad, izaw ku Harry Potter, izaw ku Game of thrones, atu hicahi:ca a kalawcudad
Xincheng
tademaw (人口)
但近年隨著花蓮縣政府在北埔村設立多達651戶的7層樓青年住宅，一樓即是商圈，由縣府統一進行招商作業，由於該地區鄰近花蓮市區，境內有大型賣場座落，未來該地區可望成為花蓮縣發展迅速的地區之一.
Lami' Kulang
makaudip
manamuh mitengil tu datukan, mitengil tu kulasik a datukan atu hicahica:nan kya nidatukan.
Xincheng
tademaw (人口)
nika uynian tu a mihcaan kilul tu Kalingku akuwan cenbu i Hupu a niyazu’ patizeng katukuh 651 luma’an tu pitu a tatunngduh nu masakapahay a luma’, i sasaay a lumam’ u sapisiwbay, pakay sebu akuwan palecad mikawaw mitakus tu misiwbayay a kawaw, uyniay a kakitizaan micapi tu Kalingku a tuse, labu nu kanatal izaw ku tabakiay a kakitizaan pacakay, talaayaw tiniay a kakitizaan adasay mala u Kalingku kalamkamay maladah a kakitizaan.
Lami' Kulang
makaudip
sakanamuhan aku tayza izuma a niyazu’ midang. natayza kaku i Macau (澳門), HongKong（香港）, Philippines（菲律賓）atu Vitenam（越南）, namakadih kaku tu tabakiay a buting (豆腐鯊) i Bohol (薄荷島) subal, kapah kay miazihan.
Xincheng
caculilan (交通)
sakayhikukiay silamalay a zazan tele zazan, baluhay “Taluku”  pikacawan, Hupu pikacawan Kalingku micapi minatu a zazan, Hupu pikacawan pakatine tu zazan.
Lami' Kulang
makaudip
manamuh mukan tu canaca:nan a kawawan a kaka’nan, izaw ku kanasaw, izaw ku salipit, izaw ku damay, izaw ku muli.
Xincheng
sakaylalangawan  (人文)
niyazu’ a kamu nu Taluku ku kamu atu A-mis a kamu. u tademaw na i Cung-yen mabulaway  u ngayngay ku katuuday, caay kakatuud ku yincumin, Taywan malepun na mangangayaw hawsa, katuud ku Hulam mabulaw tayni tini, mahiza kasumamadan malumanay Layak a lisin, ienalay a yincumin paymihcaan tu waluay a bulad malingatu tu mamalikid.
Lami' Kulang
makaudip
manamuh kaku minanam tu canaca:nan a kawawan nu Sakizaya, izaw ku yadahay a nananaman nu laylay nu Sakizaya.
Xincheng
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Lami' Kulang
minanaman
2003 a mihcaan pahedek i Min-Li adidiay a cacudadan. u mimaliay nu cacudadan a kaput, sakacacay nu Kalingku.
2009 a mihcaan pahedek i Hualien tataina talakaway a cacudadan, u mimaliaytu nu cacudadan a kaput; sakapahay a misulitay nu kaput kaku.
2012 a mihcaan pahetak i nusihu Tung-Hua talakaway a cacudadan
micudad tu nukamuwan a kaput amicudaday kaku i nasihuan Cing-Hua talakaway a cacudadan, malalid kaku pakaala tu ciang-sye-cin a mihmihcaan.
kakuniza:Lami' Kulang kakuniza:saydan atu micudaday 2018
Peter Aluma
Peter Aluma(皮特·阿魯瑪)
4 bulad 23 demiad, 1973 a mihca, Peter Aluma, miunduay.
Peter Aluma(皮特•阿魯瑪) nalecuhan i Lagos, Nigeria. Peter Aluma unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay, u tebanay mimaliay.
paiyubingay
paiyubingay(郵差)
Sizikuc tu landaway ku paiyubingay.
Anu cilalan atu udadan,
hacacay han niza pakatukuh i lumalumaan.
Awi-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Awi