cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martin Luther馬丁•路德
閱論編aadihan tu sakasasuwalan
其《路德版聖經》也促進了現代標準德語的發展，為當時翻譯學帶來多項貢獻，更影響了後來英語《詹姆士王聖經》的刊行.
sisiw nu cudad a dadadiwan macalilaw tu ku baluhay a sisiw nu dadadiwan anipalekal. dumasatu, cinida atu ci Katalinna.pen.puo-la anika talacawaan mahemek namin ku siakay, malingatu tu sinza palecad idaw namin ku kikun nu lihaday sa.
路德的詩歌著作亦影響了教會歌唱的發展. 另外，他與卡塔琳娜·馮·博拉的婚姻為當時社會樹立了榜樣，重申教會牧者同樣享有婚姻自由.
修道院的困惑siwduing a utiih
Awsetin siwduing micidek kunipiyukiw, minanam henay ci Lude (路德) i siwduing, masinanut cinida tu kawaw nu sideing, nika maadih nida ku cinidatu yadahay nu balucuaay a kawaw tu yadah nu patelac a cumian.
奧斯定會修道院要求非常嚴格，路德在修道院的學習中，非常遵守修會的清規，但他發現自己在很多細節的事情上以及心靈的深處仍然有罪.
很多在別人看來實在微不足道的事情和想法，他按照上帝的標準來省察，發現都是罪，那就一定要懺悔才能得赦免，於是他花很長的時間認罪告解，甚至讓聽告解的修士都不堪忍受.
但即使如此，也肯定還有自己忘記了，或者連自己都沒有意識到的罪，這讓他對自己能否得到上帝的拯救產生懷疑. 他常常陷入靈性的黑暗.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
https://zh.m.wikipedia.org/zh-tw/%E9%A6%AC%E4%B8%81%C2%B7%E8%B7%AF%E5%BE%B7
siwsa ku demiad 光陰飛逝
lawpes tu nu mihcaan, sakapahen ku udip, u cayay kaw matatudungay a tademaw saycan tu pidateng, ucay kalalucuk a kawaw saycan tu pi kilim nayay ku niwci a kawaw manapacici.年底了，對自己好一點，不值得的人，別惦記了；不真心的情，別維繫了；沒意義的事，別行動了.
minanam muputun pabeli miliyas, 學會斷捨離，
kasenun sa mupuu't,atu maminnay a kawaw,及時止損，和過去劃清界限，
tawalen ku naayaway hida han tu.把從前忘記釋懷，
kasibalucu' maudip ayda, saicelang han taayaw.用心活好當下，努力衝刺未來.
malumanay amihcaan ,yadatu, baluhay amihcaan iniwtu.舊的一年，已經過去，新的一年，很快來臨.
panatu kudemiad u lawpes tu numihcaan, miliyas tu tu ayaway,在這所剩不多的年底，告別過往，
tinaku tu naayaway, walesay han ku udip, danayien ku balucu'.
sahemawen kunaayaway, danayien ku udip, pasanayen ku balucu'.釋懷從前，清空自己，讓心歸零.
Martin Luther馬丁•路德
修道院的困惑siwduing a utiih
kakuniza:Habayiing
siwsa ku demiad 光陰飛逝
bakahyi ku laecusay, bakahyi ku lalum lalum daaw .刪除不好不悅不幸，清空煩惱悲傷委屈.
saicelang han pacakay ku udip, kasitalul satabali han ku awas, 努力把自己提升，勇敢向未來邁出，
希望我們每一個人在新的一年裡：都能強大優秀，獨立優異，過得美好幸福，活得灑脫自如！
bakici
bakici
水桶 / sapidadum ita ku bakici. thumb|bakici|alt=Wooden bucket.jpg
siwkay nu bakici
u bakici sa, sapilacul tu nanum saca tuutuud. u kamu nu Sakizaya "bakici", namakay Amilika a kamu "bucket". matenes misaungay nu tademaw. anu miculu' ku canacanan ,bakici sa u kapahay a sakaluk. itawya i niyazu', inayi' henay ku cilaisui(自來水)， sapidadum ku nayazu'ay.thumb|Gotland-Bottarve Museumshof 07
u sulit nu Hulam atu Amilika
水桶是一種有水密性質，且有開口及底部的圓柱體，通常附有提把. 水桶從遠古時代就開始被人類運用，主要使用於從水源地運送水. 水桶也可用於運輸其他物品例如沙子、岩石、魚、蝦子等.
A bucket or pail is typically a watertight, vertical cylinder or truncated cone, with an open top and a flat bottom, attached to a semicircular carrying handle called the bail.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
sangla
sangla(山雞)
Jiang-Huy
縮圖|kawili: Jiang-Huy Jiang-Huy (江蕙) a kamu nu Hulam, ci Ciyang-Huy nu Sakizaya a kamu. u layak a tademaw.
kakiliman
ci Ciyang-Huy (Jiang-Huy), i 1961 nu mihecaan siwaay tu bulad idaw ku cacay nu demiad u tatengay nida a ngangan sa ci Jiang Su-Huy han, idaw aca ku nu dumaan a ngangan ci sakatusa a kaka han yu mahida muawaw cinidaan. u lecuh nida i Taywan, nu layak ku saka tinengan nida mudadiway tu nu layak a dadiw a tademaw, kina matinengay mudadiw tu nu layak ci Ciyang-Huy, kinapina tu makaala tu satinengay atu nu sayadahay matulin tu kina sapatay tu makaala' tu nu tatanaan a kawlah tu nikaalaan sa makaala aca tu nu tataynaan aca a kawlah tusa tu kinalimahan kunikaal nipidadiw tu yukawlah nida sa u sakakapahay nu dadiw cinida, 2015 tu mihecaan musakamu tu cinida acaay tu dadiw saan yu wida amihecaan tu tusa a bataan idaw ku enem nu nidadiwan makaala tu micidekay tu nu kawlah. inanipadadiw tu kawlah sa manin sa tu sabaway gtu tulu kinakawlah.
nu napasibungay tu cice' wangcusu' misuli tu sisulit tu cudad ya (sakadihian a calakakaan). ya sulid tu nu makalabuay a nipisulid tu ci Ciyang-Huy aci Ciyang Su-Na' cala kakan nanihican tu ku nisayicelang nu heni tatusa muculil dina tanayuay a dadan.
yu wawa henay. pakuuc ku luma' mangelu', wama nida sa u misaputiangay a tademaw, sasepat ku heni malcakaka sakatusa cinida sisa ci sakatusa a kaka nu tatayna, u saba han tu sa ci saktulu han nu tatayna.
i siway hen ku mihecan sa u wama nida mihusiw tu cabay, litadahan nu sitadahay tayni tu militadahay i luma' sisa salabi malimat mulaliyu tu tadah na makatakaw tada i Taypak, sayaway ni Ciyang-Huy i Taypak sa i silamalay i kakacawan kuheni amin mabi' tu nudikudan idaw ku cabay nu wama mipadangay tuhenian kiyu idaw ku kakididan muenen, ya cabay nu wama makaadih Ciyang-Huyan manamuh mudadiw. sa pakaykay han tu tadai i Pak-Tau (北投區) a 那卡西飯店酒家 tacuwcuway mudadiw (走唱). tu tataytay mudadiw katukuh tusaay a mihecan sa ladayen nida ku saba' ci yangsuna' mudadiw. tu denes nu heni tatusa sa matineng tu nu makalabuy anipidadiw atu micidekay a ni pidadiwan sisa Ciyangh-Huy sabaw tu limaay a mihecaan mipahdekan tu adidi'ay a nipicudad.
nudikudan sa idaw aca kucabay pakaykay tada i iye-cung-huy (夜總會) mudadiw, nu malecaday nu heni sa idaw ci Hong Rong-Hong (洪榮宏) aci Zheng Jing-Yi (鄭進一) makumud kuheni i iye-cung-huy (夜總會) mudadiw, yu mahida hen ci Ciyang-Huy u kita hen kudikecan mikitak, nika kina dadadiwan sa adada' ku be-si (貝斯) tu sayaway ni Hong Rong-Hong makaadih u be-si (貝斯) palakita han tu mikita, nacacay a demiad sa mihanhan ci Zheng Jing-Yi, sa papilinzi han tu ci Ciyang-Huy patababaw mudadiw, dadiw sa ci Ciyang-Huy kacekilan ka dadiw, kiyu alahan tu nu palikuduay a kusi' cinida.
nikatahkal (出道)
1981 a mihcan sepatay a bulad, sayaway a kinacacay mudadiw tu nu Lipun a dadiw sa u "tukiw nu mantan" (東京假期) mikuwanay anikakelec, u dadiw nu layak a padadiw i hiya sa i labiay nu yi-s. kiyu sakanamuhan nu tademaw kya dadiw, u mudadiway a tademaw caay katinengi nutaw. katukuh i 1984 a mihcaan cacay a bulad patahkal aca tu sakasepat nu layak a sadadiw tu "nikalaliwasak a mina tu" (惜別的海岸), kilul sa i siwaay a bulad pananukasen aca kun ganga tu ci Ciyang-Huy han ku tatengaay tu a tadanganga.u sakaenen nu layak a sadadiw patahkal satu u "sakataluma' nu niyadu'" (還鄉) a dadiw hidasatu caay tu paliyun tu ngangan.
u kasenengan a singangan tu
saayaway katahkal ni Ciyang-Huy u malalunmay amin ku dadiwen, pacunus aca tu lalunmay a ngiha, u sakanamuhan nu mikuliyay atu muliyasay tu niyadu' a masakapahay kunikasaan kuni. i tawya 1990-99 a mihcan tu nadikudan haymaw sa misumad tu alaw singanga tu dadadiwan, u ahemaway tu misaselenmay a dadiw, caay tu panacel caay tu pawadyway, nu idaay a sapadadiw sa malingatu tu sakayadahay, mahida u mihinumay tu luma', masumi masumidanngay, nu cabaycabayan atu pakasaicelangay. sa yanikasasumad ni Ciyang-Huy sunisatu ku nipatahkal. yu i 2000 a mihcaan tu sabaw a cayay a "'kimay dadiway a kawlah" (金曲獎) katukuh i 2003 a mihcaan tu sabaw a sepat a "'kimay dadiway a kawlah" (金曲獎) u sakasenengan a mudadiway nu tataynaay maloti tu sepatay a kasenengan a laylay.
1999 a mihcan nipatahkal tu sapadadiw (專輯) u "pankiw nu busuk pankiw nu palal" (半醉半清醒) tu milisuni aca tu "udaday a suni" (落雨聲) kina cacay a dadiw atu 2001 a mihcan sinipatahkal aca ci Ciyan-Huy a nganganay tu sapadadiw. milisuni tu "acawa" (家後) a dadiw, i KTV u dadadiw nu mipenecay a mudadiw makaala tu limaay a lasubu a mang (百萬) atu pituway a lasubu a mang (百萬) nu nipenec, haykatuku i da nayi hen kumahiniay a sakasenengan.nadikudan han tu sa. ya "acawa" hananay a dadiw yasadadiw tu dadiw nu maykalabuway nu balucu' nu malacawaay tu nikasasukaydih u mitesekay amin I balucu’nu tademaw, sangaleban u tatayna micidek tu namuh,sadikuday sa i 2009 a mihcaan tu tusaay 屆 makaala aca tu nu dadiway a kawlah "u kanamuhan aku a dadiw (i cacay abataan atu siwa a batan) u sayaway tu", Ciyang-Huy yu mahida hen a nu tababaw tu mu dadiw tu dadiw sa kanca mapadanpadan maladayladay mudadiw, u sakanamu han nu mudadiway kya dadiw sa kinapina tu tahlusa a mudadiw namakay balucu'. 2002 a mihcaansabaw cacay a bulad, i kitakit ya talakaway ku ngiha nu tatama.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
lemangway- bulu’
ngatu cacay
u zuma ku lengaw nu bulu’ i Taywan, u bulu’ pinaluma’ i Taywan tusa izaw ku tampu sanay a bulu’ atu ’akawangay nu Isan(玉山) a bulu’, sahetu nu palapalaan a mulengaw ku bulu’, bangcal ku tapangan niza kuengel paci’im a mulengaw, anu catu pikali’ang a miadeci cakakali’ang ku uzip niza, yadah a manengneng masamatini. itiza ku malingaday a tademaw, u adeci niza mangaay maala malukakaenen, ma’ikesay tu a bulu’ mangaay sapibadic tu luma’ sabangcalay malu sapisaluma’ a lalusidan.
ngatu tusa
adeci “Sakizaya a etal adeci han, nu Siwkizawn adeci han”, mangangul micedem, caka anglel, sakuhawen, ciyanen tu titi anca duhduh han maemin mangaay, bangcal sakitatilengan, misasaw tu tina’i atu bituka, mibalah tu simal atu mauningay malasakabesu.
ngatu tulu
u malingaday nu niyazu’ itiza, miala tu bulu’ sapipatileng tu talalukan, adipel atu sapitulik tu tapiza’ bakal, atu talawlaan nu wawa, adihay ku sapimaan. nika macakat tu ku kicay, malusapibadic a lalusidan atu sapisanga tu lalusidan caayay tu piala maluwan itu, anini satu deng tu piala aca tu adeci niza malukakaenen.
ngatu sepat
miadeci sa ku binacadan malucek ku kaciliku’, nawhan paenel ku bulu’ maditek, sacitebu’ sa matu taludu’ ka tata’ak, miala sa hakakan sa, mikuyud hu tu lubuc, wata ku lulay. mahelek mapanukay ku adeci, caayay ku sasabaen ku pipudac nizaw, matu taludu ka tata’ak ku adeci, anu ca kabana’, hacecacecay han a mitipelak ku pudac, tahateluc ya ngangul tu awaay tu. uyzasaka, pakaynien i teluc a mipitek, tabakiay aca a bulu’ malu patakecan a miliyun, liyun han kuya pudac nizaw, usaw tu uya heci tu nizaw, uyanan kuya.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
sakamu nu niyazu' a tademaw
Ciyamayse
Ciyamayse(賈梅士) 縮圖 ya nilecuhan nida sa 1524amihcaan,i lisepun aniyadu` pakuyucay a lamu`,ci simung.wase.te ciyamayse atu ci anna tesatemasatu cacayay nu heni awawa.
他可能生於1524年，出生於里斯本的一個貧窮家庭之中，是西蒙·瓦斯·德·賈梅士（Simão Vaz de Camões）和安娜·德·薩·德·馬塞多（Ana de Sá de Macedo）唯一的兒子.
akay haw, namicuda i keingpula micudad tu nutademaw a aecawan,u sinawam nida i kiwkay malasunghu, 1542amihca taluma` cinida i lisepun, samuhmuhsa maudip.
很有可能，他曾在科英布拉攻讀人文科學專業，他的叔叔本托在當地一所著名修道院做修士. 1542年他回到里斯本，過著放浪的生活.
ulang
縮圖 ulang (kamu nu Hulam: 母牛)
Ciyamayse
sining henay ci Ciyamayse natayda i muluke atu mulatademaw malpacaw, kiyu mamenu`ku kawanan nuda a mata,
年輕時賈梅士曾赴摩洛哥與摩爾人作戰，並喪失右眼.
ulang
taynaan a katalalan.
Ciyamayse
1552年他回到里斯本. 據說他在那裡用刀刺傷了一名法庭官員的脖子，他為此坐了一年牢.
ulang
misiwkay (簡介)
masakiwkiway nu ulangan a katalan nai kuhacul nu cucu, caay kasihacul nu cacucuan tu sapakan tu tademaw, langan a katalanan itida sa namulecuh tu tubul han kiya sihacul ku cucu nu langan
Munten蒙田
縮圖 ayda a demiad u Fa-kuo cesiaciw ci Munten (蒙田)（Michel de Montaigne）a nipilecuhan nida.cinida u Fa-kuo (法國) wenifusin sakaetiman a zenwencui nu misulitay a tademaw, nipisulitan nida mahida u paceba hananay a mibulesak nu sulitan (essay) a waywayan, nidatu a nidatengan ku nisulitan cinidaan, nika udipan nida a wayway atu nidatengan nida ku sasasulitan.
ulang
misiwkay (簡介)
一般一頭母牛應該在兩歲時產第一頭幼牛，隨後約每年產一頭幼牛. 有時兩頭幼牛之間的間隔也會長一些，但這對產奶不利.
Munten蒙田
今日是法國哲學家蒙田（Michel de Montaigne）的生日. 他是法國文藝復興最重要的人文主義作家之一，
Ciyamayse
1553amihcaan 3 ay abulad tayda cinida i into malahitay kiyu patalumaan cinida,
Munten蒙田
其書寫開創出隨筆散文（essay）的文學類型，以作者個人觀點出發，把生活軼事提煉出的知性思考娓娓道來.
ulang
misiwkay (簡介)
nu cacaya a langan tusatu a mihcaan kiya mulecuh tu sayaway nu tubulan, kilul sa tumihmihcaan siwawa satu tu tubal. alahican silaad tu matenesay mulech tu tubul, mahinisa caay kakapah tuni kasihacul.
Munten蒙田
ci Munten (蒙田) caay henay patideng tu hicanan a nakamuan, caay palutatengan cinida tu idaw ku nipabelian ititaan tu lemed hananay, nakamuan nida mahida masasungaliway, sisa cinida hantu taneng malacesiaciw haw? saan sa cinida mahida ci Sisayluo (西塞羅Cicero) mahiniay a cesiaciw u satabakiay a maapaay, widahan misuayaw cinida tu palutatengaan nida tu cancanan u maapaay a tatapangan kuyni sa.
ulang
misiwkay (簡介)
現在大多數母牛是通過人工授精的方法受精的，其優點在於農民不必飼養公牛，而且能夠保證生產出來的小牛品質良好.
Ciyamayse
1553年3月，他到印度為國王服役的代價獲釋.
i kuasitadah cinida sikalubu, sakamusa cinidaupapadekay naming awina”mikingkiw cunida tuy tidaay alalangawan, upala`, likisi. Milabu cinida tayda i malapa dadipasan atu sumanahay a bayu` malahitay.
在果阿他又因負債被關押. 他稱果阿為「所有正當人的繼母」，但他研究當地的習俗、地理與歷史. 他還參加了前往馬拉巴海岸與紅海的遠征隊.
ulang
misiwkay (簡介)
aydaay a ulangan nu katalan han u tademaw tu kumipadangay pakasiwawa, mahinihan mikikapah tu pahabaya tu katalan a tademaw sa acaay pahabay tu hukang a katalanan, mahinisa pakadateng kunuheni tu kapah nu tubulan a katalanan.
Munten蒙田
蒙田從來沒有建構任何理論，他也不相信理性足以賦予我們幸福，其著述甚至前後矛盾，所以他能算是哲學家嗎？他甚至認為像西塞羅（Cicero）這樣的哲學家才是最大的白痴，因為信奉理性無所不能就是白痴的根源.
Ciyamayse
1556 amihcaan tayda cinida i awmen itida macakat nu hitay malasakakaay, 1558 amihcaan taluma cinida mikacaw tu balunga sapad kiyu maala nu taw, kiyu maala ku nisulitan nida,nika malawpes ku acawaw nida u cungku a tademaw.
ulang
misiwkay (簡介)
這樣對此感興趣的農民也可以學習繁殖技術. 此外人工授精時傳播傳染病的可能性比自然授精要小.
Munten蒙田
sakamusa cinida, sakaudip numita amalawit ku lipahak nu apa sa, duma satu u tineng nu tangah, anu cacaya a tademawan maudip idaw ku nipibabelih amidateng, cinida hantu caay pipaculi tu nidatengan a nikaudip.
ulang
misiwkay (簡介)
mihinihan idaw ku manglaya nu tademaw minanam tu sapibuwah tu katalanan. nuni hinian nipipadangan a pakasiwawa han caay ka hina imelang ku katalan.
demiad (時間)
為了使得乳牛的乳房獲得必要的休息，乳牛在產小牛60天前就不再被擠奶了. 在這段時間裡乳房中的分泌組織獲得再生.
Munten蒙田
nisulitan ni Munten (蒙田)《kilul sanana anisulitan 隨筆集》（Essais）i cacay a malebut lima a lasubu walu a bataan (1580) a mihcaan malatusa kunipatahekalan tu cudad nida. nikadan satu katukuh i patay nida tu sabaw tusa a mihcaan, sawsawni micunus cinida tu tusaay a nisulitan tu sasakamuen, sakikuday mahedek nida ku sakatulu a nisulitan tu cudad, pulung han nu cudad makaala tu cacay a malebut ku babelihan.
Ciyamayse
1556年他赴澳門並在那裡升為軍官. 1558年他動身回國. 他的船在湄公河上失事，他依靠浮板得救，也救下了他的手稿，但他失去了中國愛人（Ti-Na-Men）.
ulang
demiad (時間)
nusi haculay nu cucuan a katalan han mangalay pakatenes apahanhan, nu mulecuhay tu tubulan nu ulangan han tu enemay a bataan nu demadan acaay cuhcuh tu hacul nu cucuan. imahini sa u sahaculan nu cucu han kiya kapahtu kuni kasi haculan nu cucuan.
Ciyamayse
i musanpike mautang aca cunida, katukuh sa 1570 amihca kiya taluma, i lisepun. u hunti nu Putawya sapasetiagn paaninna cinida tu sakaudip, mapatay satu kida tapang pasatedepen ku sapahabay ci nidaan.
在莫三比克他又一次被拖延，直到1570年才得以回到里斯本. 葡萄牙國王塞巴斯蒂昂授予他養老金，但國王死後這份養老金也停了.
namahidsa, masapakuyuc satu cinisa, widasatu namaka awmun a kalung ku musikulay cinidaan.
此後賈梅士窮途潦倒，只有從澳門一直跟隨他的僕人Jao服侍他.
1578amihcaan ci ciyamayse matineng cinida tu sakakaay nu putawyanamalpacaw mapatay a kawaw. i tawya mapatay cinida.akay namakayni ku tineng nida kiyu mabelec.
1578年賈梅士得知葡萄牙國王塞巴斯蒂昂戰敗身亡的消息. 他於此年逝世，也許與他聽說這個消息有關.
i awmen nuayawa nu kitidaan nu sakakaay idaw ku nisangaan tu tademawniCiyamayse. Sakamusa mukilul cinida ci  awtesiwse katukuh i putawya kiyu itiniay a dadan pangangan han citaniya.
namakayni mahinaay a kawaw milihida ci huma atu wiycil misulit macacalilaw. ciyamayse misulit tu natawyaay a kawaw mitudung tida tatusaay kiyu palecad hank u ngangan nu heni.
ulang
demiad (時間)
此外假如本來乳房被感染的話也可以獲得治療. 受感染的乳房會影響奶的品質.
anu namalali satu a imelang ay mahini a kapah kuni ka ngaayan. nu cucuan. numa dukaaytu a cucuan caay tu kakapah ku haculan nu cucuan.
在現代化的產奶企業中小牛一產下就與母牛分離. 一開始幾天裡它還獲得母親的牛初乳，這些初乳中含有重要的預防疾病的抗體. 此後小牛獲得代替飼料.
aydaay nu misiwbaya a tademaw han anu lecuh sa ku langan han palaliyasen tu nuheni ku tubul. mahka lingatu micucu henay ku tubul tu hacul nu lang, nuyni nu sayaway nu haculan idaw ku sakakapah tu udipah kiya caay ka hina a dada. nikudan satu u siliwtu ku sapakan tu tubulan.
公小牛一般被賣給肉牛農場，母小牛則儘快獲得含高脂肪的飼料來促進其瘤胃的發育，使得它儘快成為一頭乳牛.
tamaan nu tubula han sipacaay i papacuken nanay anipahabayan, nu tataynaan a tubulan han pakanan tu asuay nu siliwan pakakapah tu kasakiwkiw, kiya kalamkam mala sihaculay nu katalanan.
乳牛的懷孕期為280天. 小牛出生後就開始重新產奶. 在一開始的六個星期中奶量不斷提高，一直到每日25至60公升，然後不斷下降，直到下一個小牛出生.
nusi haculay nu katalanhan nika sibilian makaala tu tusa a lasubu walu a bataan a demiadan. lecuh satu tubaulan malingatu tu si baluhay a  hacul nu katalan. mahkalingatu tu enemay a lalipayan yadah heny ku hacul nu cucuan, katukuh tu demdemiad nu sahaculan han tusa a bataan idaw ku lima katukuh tu enemay a bataan a kung-seng, sa haymaw satu mawada’ ku hacul, katukuh tunikasi lecuhan tu tubulan.
一頭牛的自然壽命約是20年，但反覆地產小牛和產奶的乳牛的壽命只有六至七年.
cacaya a katalanan nikaudip han tusa a bataan a mihcaan kuni ka udipan, kinapinay asiwawa atu sahaculanan a katalan tuni ka udipan han mawada’ ku enemay~pitu a mihca kuni ka udipan.
Munten蒙田
蒙田的代表作《隨筆集》（Essais）於1580年分兩卷出版. 往後直至他逝世的十二年間，他一路增補前兩卷的內容，最後完成第三卷，全書約有一千頁.
ulang
nisadak (產量)
一頭乳牛每年可以產至1.8萬升奶，隨地區和種類的不同牛的產奶量不同. 產量越高的牛也越難飼養.
cacay nu lalicucuan a langan nu cacaya a mihcaan nu nikasahaculan han 1.8 wan kung-seng (公升) a haculan, u kitidaan atu caaya kaleca nu langawan cacay kalecad ku nika sihaculan. yadahay nu haculan a katalan han utiih tu a pahabayan.
一頭每天產50升牛隻的新陳代謝能量與一個馬拉松長跑運動員運動時一樣高. 假如它不能獲得適量飼料的話會生病，其生產時間也會降低.
cacaya a katalanan nu lalicucuan tu demiad han lima a bataan a kung-seng kuni ka sihaculan nikakapah nu udip mahida madubaay tu malasungay a tademawan ku talakaw. anucaay kakapah kuni pakan tu siliwan han hinaimelang ku katalan, mawada’ tu kuni kasihaculan nu cucu.
除奶量外，奶的脂肪和蛋白質含量也非常重要，是決定其價格的重要因素. 對於兩用牛來說，產奶能力和肉用能力都非常重要.
Munten蒙田
ci Munten (蒙田) caay pisengal micunus tu nisulitan nida, nika caay henay piwada cinida tu nisulitan nida tu labu, pa’teng sa patinaku tu ninanaman tu tusaay a bataan tunika sumadan nida.
蒙田多年來不斷增補著作，但他從未刪減之前出版的內容，故意展露自己為學為人在二十年間的轉變.
ulang
nisadak (產量)
caay kaw haculan nu cucu ku han, u simal nu hacul atu dan-bay-ci ku sakakaay, u saka siwantan nu nidang kuhan. nina sihaculay atu kanen nanay a katalalan sa, sihaculay atu kanenanay a katalan u nganganan.
Munten蒙田
mahiniay anisulitan bingkiwen mahicaay kiya asipen, u Igu Amilika anipibenisan uhicaay hakiya ku tatengaay a miasip, ni datengan nida a 「cesiasesin 哲學思想」cudad caay kaw mahicaay.
ulang
nisadak (產量)
所謂「高產量乳牛」的產奶期在四至五年之間. 最主要縮短產奶期的原因有不當飼養環境以及由不優質擠奶機造成乳房的慢性發炎.
u “tada nu sihaculay nu ulang" hanay ka sihaculan han sepat~lima a mihcaan. kiya mahida apuyu kuni kasihaculan han u nikacaayan ka kapah nu kitidaan atu sademiad han amimicuhcuh ku cucu sisa hamaw satu asiadadaay nu cucuan.
高產量乳牛的產子率也比較低，過一段時間後它們完全喪失產子能力.
tada yadahay tu ku haculan nu cucuan han adidi tu ku nika s wawaan, matenes satu caay satu kasiwawa ku nuheni.
hacul (牛乳)
總的來說生奶中含的細菌和體細胞應該儘量少. 生奶中含細菌多一般代表擠奶機不清潔，或者存放時冷卻有問題.
sakamusa mantaay nu cucuan a si-cun (細菌) atu ti-si-bao (體細胞) aadidisa. anu yadah ku si-cun (細菌) nu mantaay a cucuan han u caaya ka kapah kuni banawan tu cacuhcuhan tu kikay, atu caay ka calud kuni pakay pinsiyangan.
生奶中含體細胞多則說明乳房有病. 這些體細胞是免疫細胞，就像人類的白血球，它們會在乳房有急性或者慢性發炎時進入奶.
mantaay nu cucuan han yadah ku ti-si-bao (體細胞) sakamusa ilabu nu tacucuan han idaw tu ku adada. uyniyan a ti-si-bao (體細胞) han u mian-yi-si-bao (免疫細胞), mahida u tademaw nu bay-sya-ciu (白血球), itini i tacucuan idaw ku amelikay atu mahamaway a tahekal nu adada tayda i tacucuan.
乳房發炎的原因很多. 飼養環境不清潔、擠奶時不清潔、擠奶擠不好、產奶時間過長、傳染病、飼料不良、遺傳因素均可能影響乳房衛生和生奶的品質.
kiya hatidatu kuni ka adadaan nu cucu. caay ka kapah ku kakitidaan, caay ka kapah ku tacuhcuhan, caay ka kami micuhcuh tu hacul, tanayu’ tu ku sahaculan, milaliday a imelangan, caay ka kapah ku seliw, laylay nu daduducan nu kakawaw, caay ka kapah kunipibanaw tu cucu atu mantaay a cucuan.
乳牛的乳房大一般不代表牠的產奶量高，而是其結締組織虛弱. 而一頭乳牛每天進食和反芻時約咀嚼三萬次，並產生90升唾液.
cucu nu katalan anu tabaki sa caay kaw yadahay ku hacul sa, yadah ku malawacuay nu hecian i labu. nu cacaya a katalanan mukan patahka mikemkem sa nu cacaya a demiada han akina tulu a mangan mi kemkemsa, tuni katahekalan nu supa’an siwa a bataan a kung-seng ku sasupaan.
身體結構 (udip)
母牛懷孕約 30 天後，胎盤開始附著在子宮多個部位.
namapuyapuy satu ku langan tu tuluay a bataan a demiada sa, sasawawaan malingatu tu i salumaan nu yadahay a pinaluan.
這些附著點在胎盤側稱為子葉，而子宮側成為宮阜. 子葉與宮阜連結類似魔鬼氈的黏貼構造.
mikabitay i sasa wawaan han u laliwawaan a pilas sa, itepal nu pinaluan nu laliwawan idaw aca ku yadahay nu pilas. pilas atu pinaluan malalitin mahida u nuli kuni kadadepit.
這樣的結構大大增加胎盤與子宮接觸的表面積，並藉由臍帶的動靜脈交換胎兒與母牛之間的養分和代謝物.
分娩時，藉由母牛、胎兒及胎盤三者產生多種激素，包括助孕素、雌性激素、催乳激素、鬆弛素與皮質素等激素相互作用，進而引起分娩動作，促使母牛子宮肌肉開始收縮，仔牛和胎盤最終通過擴張的子宮頸和陰道產出.
mulucuh satu ku katalan, namaka ulang, lutungay a tubulan atu binaduan nina tuluay patahekal tu yadahay a ci-su, mapulun tu sapipadang tuni kasibilian, taynaan a ci-su, saka sihacul nu cucuan a ci-su, saka liheway a ci-su atu banges nu ci-su sa masasupadang namin ku ci-su, sisa idaw ku lecuh hananay a kawaw, sapaka kalamkam nu binaduan nu wawa malingatu ku nanecnecan, tubul han atu binaduan sadikuday satu macebal ku binaduan atu puki’ makayda i puki’ a tahekal.
Munten蒙田
anu pacumuden i cesia a likisian, nida a sakaypabaliwan nu cudad (skepticism) misuayaw ci Dika-e (笛卡兒) atu ci Pa’se-ka (帕斯卡Blaise Pscal) samikawa’ sa, u nakamuan nida mikawa’ i takuwan, nabalucuan tu sengtuy cuyi, cence’cesia u nakamuan.
ulang
身體結構 (udip)
母牛在乾淨的環境中分娩，分娩後搭配適當的處置有助於預防後續繁殖問題發生. 瞭解母牛的生殖解剖構造和生理機制，有助於酪農或配種人員進行AI.
itini i tamelacay a kitidaan mulecuh ku ulang a katalanan, namulecuh satu a kapah kunipi limuu’d tu ulangan han kiya kapah satu kunika siwawaan. matineng tu kita tu binaduan nu katalan atu ka udipan nuheni sa, idaw ku sakay nipadangan atu patakisay nu tademaw aminam. .
Munten蒙田
不過若將他放進哲學史的脈絡，他的懷疑論（skepticism）對笛卡兒和帕斯卡（Blaise Pascal）皆有影響，他的著述也涉及自我、道德相對主義、政治哲學等問題.
ulang
身體結構 (udip)
藉由熟悉母牛動情週期所涉及的激素相互作用，可以使您更清楚母牛發情行為的來龍去脈，精準判斷配種適期以及如何維持母牛懷孕.
Munten蒙田
anu ci Munten (蒙田) u cesiacia, unisulidan nida tu sakaudip u sapalutatengaan anibabelihan ni datengan, nika tanektekan mabulesak a nisulitan i tidatida tu caay henay celak: ahican ku tademaw maudip sa? caay kita pabaliw, cida hantu i sabaw tu enem a secian u palutatengaan a 「sakaudip a cesiaciw 生活的哲學家」.
ulang
身體結構 (udip)
matineng tu kita tunikasiyawan nu ulanga a katalanan, matineng tu kita tuni kasiyawan nu langa a katalan sa, malucek kuni sausian tuni patakisan nu demiad atu nika kapah nunikasi puyapuyan.
Munten蒙田
如果說蒙田是哲學家，那是因為他寫下對生活最誠實的反思，他結構鬆散的書寫都在圍繞同一個問題：人應該如何生活？毫無疑問，他是十六世紀最真誠的「生活的哲學家」.
ulang
namakayniay a nisulitan (參考文獻)
[1] 中文維基-乳牛： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B9%B3%E7%89%9B
Munten蒙田
cacaya a malebut lima a lasubu tulu a bataan idaw ku lulu (1533) mihcaan nu ayda, ci Munten (蒙田) i Fakuo (法國) nutipan timulan a luma（Château de Montaigne）nilecuhan. siidaay ku luma’ nu heni, aenengan nuheni a luma’ ni cakayan nu baki nida naw pacakaya tu buting a nikasikalisiwan ku sapicakay tina lumaan.
ulang
namakayniay a nisulitan (參考文獻)
[2] 母牛的生殖解剖與生理： http://www.kuangchuan.com/09Life/pdf/111-4.pdf kakuniza:Habayiing
Munten蒙田
1533年今日，蒙田於法國西南部的家族城堡（Château de Montaigne）出生. 他的家境相當富有，居住的城堡就是祖父靠從事漁業的收入買下來的.
wama nida ci Falan-suose (法蘭索瓦) ise’ (King Francis l) namalepacaw satu mala siidaay a tademaw, namala siciw tu nu Puoe-duo (波爾多).
父親為法蘭索瓦一世（King Francis I）征戰後成為貴族，也曾當過波爾多的市長.
wama nida pabalucu papinanam ci Munten (蒙田) nan tu latingu, katukuh tu enemay a mihcaan kya minanam tu Fawen. sisa ci Munten (蒙田) adidi’ henay matineng tu micuda tu Wicie 維吉爾, Awwide 奧維德 atu Helase 賀拉斯 a latingu a cudadan.
他的父親也決定要讓蒙田先學習拉丁語，直至六歲才學習法文. 所以蒙田自小就能閱讀維吉爾、奧維德和賀拉斯等拉丁文著作.
micudad cinida tu Puoe-duo (波爾多) singanganay a cacudadan Ciyena cacudadan (吉耶訥)（Collège de Guyenne）, idaw kumusakamuay cinidaan natayda i Tuluce (圖盧茲) micudad tunu hulic.
他入讀波爾多的名校吉耶訥學院（Collège de Guyenne），有說他亦曾到圖盧茲修讀法律.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
https://www.hk01.com/%E5%93%B2%E5%AD%B8/441140/%E8%92%99%E7%94%B0-%E4%BA%BA%E6%87%89%E8%A9%B2%E5%A6%82%E4%BD%95%E7%94%9F%E6%B4%BB-%E7%95%B6%E5%A4%A7%E6%95%A3%E6%96%87%E5%AE%B6%E4%B9%9F%E6%98%AF%E4%BD%8D%E5%93%B2%E5%AD%B8%E5%AE%B6
kakuniza:Habayiing
sanek nu mukan
izay caay kalecan ku sanek nu mukan?
ngatu cacay
thumb|weilei i sema'(舌頭) nu mita, izaw ku sepat katukuh lima malebut a sipaw(外來語:細胞) nu weilei(外來語:味蕾). weilei taneng matineng(感受,知道) ku sanek nu kakaenan(食物) ilabu' nu laway niyam, patapunu' ku cucuk(刺激) nu sanek. tatenga', u tineng nu mita ku sanek, caay kayadah, u cilemin(酸), sicedam(甜), akenek(苦), ahecid(鹹) atu aledah(辣), lima a sanek dada'. lima a sanek pasaupu sa, sayadah tu ku caay kalecaday a sanek. aninil sa(有趣), caay kalecaday a eneng(部位) nu sema', caay kalecad ku tineng. tinaku: i zicem(尖) nu sema' sa, kapah ku tieng nu sicedamay, i lamit(根) nu sema, kapah ku tineng nu akenek. anu patiza tu waneng itiza i lamit nu sema', caay kakapah ku tineng, anu patiza tu waneng i zicem nu sema', sicedam ku tineng nu mita.
ngatu tusa
uzuma sa, u macucuk tu tademaway a kakaenan, tinaku: cupel, caykaw ku sanek kuyza, u cucuk kuyza. u tineng nu mita, aledah atu adada' a katinengan malecad tuway. u aesu' nu kakaenan, caay u sema' mitineng a cacay, malawilaw(影響) tu ku aazihen a tineng, sanek nu cihek, atekak-dawmi', u tiyung nu sema'. anu caay pisanek ku cihek mukan sa, u aesu' ku kakaenan, masumad tuway. u zuma sa, akuti'ay(熱) a kakaenan taneng matieng tu sicedamay, sisa, u dihku atu liedec malawilaw tu ku sanek nu sema'.
ngatu tulu
sanek nu mukan sa, u tieng nu namakay cucuk nu besucay(直接) huasei(外來語:化學). lima a sanek, yamayiliu sicedam, ahecid, akenik, cilemin atu siyan(鮮). u zikuzay "siyan", capi a demaid maazih nu kagakay(科學家). sanek nu mukan sa, u icel(能力) nu tineng tu sanek nu tuud, yamayiliu kakaenan, kuangwu(外來語:礦物) atu walak(毒物). u mauzipay izaw tu ku sanek-tineng ilabu' nu laway.
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-sanek nu mukan
Researchers Define Molecular Basis of Human "Sweet Tooth" and Umami Taste
Answers to several questions of curious kids about taste
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
kakuniza:kagak kakuniza:kidu kakuniza:2018-cacay
sapadatengay tu tamdaw
ayza a demiad waluay a bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiad
i sananal makatukuh i lalangawan a dabek
sidikuc amin tu salunganay a dikuc nu pinacadan
mabirbir tu kaku misamtek tu kawaw nu maku hakya idaw henay ku cayakahamin
u duma satu miedap tu aedapen tu duma a tademaw
mahamin satu ku kawaw
hanca caay kakapah amin
nika malaluk amin sakay lalangawan
manamuh hamin ku balucu’
mueneng i aawasan mukan tu tabu
silac sa ku nu dikudan niyam
kakuniza:Miku Kumud
kalamkam kita balaki mautang matineng. 我們老得太快卻聰明太遲，
kalamkam kita balaki mautang matineng.我們老得太快卻聰明太遲， i caay henay katineng tu saetim sau makuwitay tu.尤其都是在你還不懂得珍惜之前已成為往事, dumasa cay henay katineng kita alaw han miliyas tu,有許多人在你還來不及用心之前以成為故人， payawan mududuc kisu tu kaudip sa ,不管你是否延續生命都一直在前進， nikaudipan caay pacakay tu panukasay a pays hadaadauc .人生不售來回票失去永遠不再有， mecen ayda, kasaetim tu idaway anucila kiya u kapahay tu.把握今天珍惜眼前所擁有明天才會更美好. nu udip han ku palikatan amana pipaneng tu nu taw a dingki.發自己的光就好別想著要去吹別人的燈， anu idaw ku mukilulay tu dingki isu, anu mahida sa ketinen ku telay nu tinghuy winisa u lumuwa a kawaw 如果有人要追念你的燈，那就剪掉它的燈蕊這叫江湖規矩 nu ayawan kisu nu taw naynayi ku canan, anu uduma kisu misuayawy tu taw u siniwciay kisu, 你可能在一個人面前一文不值，卻在另一個人的面前是無價之寶， cay kadayum kunuudip a niwci .簡進自己的價值所在 u kalisiw nietanan caay kaw nikasaetiman.錢是賺出來的不是省出來的 cacay abulad nietanan tulu a malebut hicahicaen mikizay hatida tulmalebuta cacay a bulad.一個月賺3000元怎麼解約也就只有三千一個月 nietan cacay aemang malawpes Lima a malebut siliwan limaamalebut 賺10000你花掉5000還有5000 cacay abulad tusa aemang lawpesen cacay a emang siliwan henay tu cacay aemang cacay a bulad.一個月20000元花掉10000還有10000一個月 sietan tu tulu bataan a emang macukaymad Lima aemang siliwan sa tusa idaw ku Lima bataan a emang cacay a bulad. 賺300000元花掉五萬還有251000一個月 sietan cacay lasubu a emang, macukaymas tusabataan aemang idaw henay kuliwan tu walu bataan a emang 賺1000000你花掉200000還有800000 sisa amana pisakuwiykuwiys palawpes tu kizay sa, 所以不要把毛細胞浪費在什麼解約省錢， kanca kasibalucu' hican mietan hicarn paayaw tu udip kiya maselep ku patahekal atu nikaudip 一定要把心思畫在什麼賺錢怎麼投資與其降低你的支出和生活品質 anu mahida sa masamicunus tu nietanan datengen ku sakatineng .不如常識增加你的收入思路一遍收入無限 hinasumaday ku tademaw cay kaw singalihan u nipaini nu paudipay, madih ku ngelu' maadih ku sakasikadan atademaw nipisagasu imahini maadih ku balucu' nu maudipay.千變萬化是人新聞師不動是命運全是面前顯人生患難之中見真情燈紅酒綠美人演出茶淡飯見人心 balaki balaki cay tu kaydih masahicahica apaadih tu nikaudip ucanan ku pasenengan sa. 年紀越大越覺得不需要在別人眼裡活得有多風光過得有多精彩 ayda sa anu kapah tu ku nikaudip lipahak kapahen tu saycan tu ku cileminay maedem kapah tu. 只想要現在的生活每天都平安快樂別再有那麼多的心酸就好就知足了 anu icuwa caay kaku katadikud natayda tu kaku nikaudip isu.希望有一天我們都不會後悔曾經出現在彼此的生命裡 anu mahicahica mikukay kaku tisuwan namicumud tu kaku ikitakid isu numaku anikaudihan caykaku katadikud amana sakamu tu masasitadah kita amasasuadih henay.不管怎樣還是謝謝你從我的全世界路過琴出自願是過無悔不談虧欠不負遇見 u pamata nu sakaudip musumad acacay cay kawmusumad tunutaw.人生只有一個目標就是改變自己而不是改變別人
bala'-besi
bala'-besi 肺泡 thumb|bala'-besi
lesing
lesing 露水
lacul
namakacuwaay tina lesing saw? kya izaw ku lesing ipabaw nu ihekalay a papah atu tuud? izay silesing saw? i caledesay a demaid, pawali ku cilal i lala', talakaw tu ku lahud, akuti' tu ku lala'. katukuh kalabiyan sa, cueded tu ku lala', cueded tu ku tuutuud. alawhani, caay kadayum cueded ku bali(空氣), anu dihkuay a bali malitemuh tu cuededay a bali acasa tuutuud, mala nanum tuway, silesing tuway. sisa, anu dihkuay a bali mmalitemuh tu cuededay a baetu papah lutuk, kya lahud mala nanum tu, kay nanum sa, u lesing sananay nu mita.
i sananal i papah nu paza'ay a lesing, anu alaan nu mapalaway, uyniyaan a lesing sa, u " daesu" saan. u sapadahiay a nanum kuyni saan, sakamu sa ku babalaki.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
wikipayke-露水lesing kakuniza:2018-tusa kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:sakasitangah
licaes
licaes(蝨子卵)
sapaiyu,sapayu
satangahan(主題):
sapaiyu, sapayu
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):藥
nu Amilika(英語):drug
nu Zipun(日語):薬物（やくぶつ)thumb|sapaiyu, sapayu
Ryan Anderson
Ryan Anderson 5 bulad 6 demiad, 1988 a mihca, Ryan Anderson, miunduay. thumb|20140101 Ryan Anderson|alt=20140101 Ryan Anderson.JPG
Ryan Bowen
Ryan Bowen
11 a bulad 20 a demiad, 1975 a mihcaan, Ryan Bowen, miunduay. thumb|Ryan Bowen 2008|alt=Ryan Bowen 2008.jpg
libung
libung
katalawan ku libung hananay.
u sulit nu zuma a cidekay
u sulit nu Hulam: 瘟疫
u sulit nu Amilika: Pandemic
u sulit nu Lipun: パンデミック thumb|1918 malibung i Oakland thumb|u misaydang mukawaw tu libung
malibung
malibung ku lalabu nu luma' niyam.
silibung
sasawni silibung kita tu kaliyuhan a libung.
badakuwang
縮圖badakuwang (白鷺鷥) 縮圖
badakuwang (白鷺鷥)
kasazumaay (界)：kasazumaay aadupan 動物界 Animalia
sacumud      (門)：sacumud aadupan kulus 脊索動物門 Chordata
uzip               (綱)：uzip nu ayam 鳥綱 Aves
mata             (目)：mata sibuluu’kay 鵜形目 Pelecaniformes
sapamata     (科)：sapamata badakuwanga 鷺科 Ardeidae
tungusay      (屬)：tungusay badakuwanga 白鷺屬 Egretta
masasengiay (種)：masasengiaya adidi'ay a badakuwang 小白鷺 E. garzetta
tabakiay a badakuwang (大白鷺鷥)
大白鷺（學名：Ardea alba），又叫白鷺鷥、鷺鷥、風漂公子、白漂鳥等. 鷺科鷺屬同一種，有時亦被歸入白鷺屬.
tabakiay a badakuwang (mitesekay nipangangan: Ardea alba), singangan aca tu salengacay badauwang, badakuwang, bung-piyaw kung-ce (風漂公子), salengacay piyaw ayam. u sapamata (科) nu badakuwang u tungusay (屬) a badauwang u cacayay, u zuma palatungus han tu salengacay a badakuwang.
liwliw nikauzip (生長環境)
鍾意稻田、河岸、沙灘、泥灘同沿海小溪等濕地，成散群出現.
malaliwaliwah a kakitizaan (分布地域)
非洲、歐洲、亞洲同澳洲.
Bey-cuw, Uw-cuw, Ya-cuw atu Aw-cuw.
cidek (特徵)
身長90cm，是白鷺屬中最大，白色，繁殖期間背部有飾羽；黑腳，黑腿，腿上部份帶綠或紅；細長黃喙，繁殖期間全部或部份會變成黑色；是繁殖巢群中有呱呱叫聲.
90 cm ku tanayu’, tungusasy salengacay a badikuwang u satabakiay, salengacay, kasiwawaan i kulul izaw ku banuh, lumeni’ ku kuku’ lumeni’ ku padahaw, i padahaw silandaway anucaay sumanahay a kulit, adidi’ tayayu’ ku sangutuc, kasiwawaan hamin anucaay u zuma malalumeni’ ku kulit, kasiwawaan i kasabeleng nu dibu alaawaw sa kusini.
kakanan (食物)
魚、甲殼動物和昆蟲.
buting, enip aadupan atu cilekayan.
kasiwawaan (繁殖)
同其他水鳥一起用樹枝在樹上築巢，繁殖期為3-9月
maalecad tu nu zumaay nanumay ayam malecad i ciid nu kilang misadibu, kasiwawaan i 3-9 a bulad.
lalangawan (文化)
巴西5雷亞爾鈔票背面、新西蘭$2硬幣上有大白鷺的圖像. 香港有好多地名：例如鶴藪、白鶴洲、鶴園街等，以前都是鷺鳥林，有好多大白鷺住，但好多人都搞錯以為是鶴，所以地名全都改做「鶴」字.
adidi’ay badakuwang (小白鷺)
小白鷺（學名：Egretta garzetta），又稱白鷺，是白鷺屬的一個種.
adidi’ay badakuwang (mitesekay a nipangangan: Egretta garzetta), singangan acas tu salengacay badakuwang, zumaay nu salengacay badakuwang.
體長約56cm，全身羽毛白色，生殖期間枕部垂有兩條細長的長翎作為飾羽，背和上胸部分披蓬鬆蓑羽，期後消失. 細長黑喙；黑腿，黃腳掌. 於繁殖巢群中發出嘎嘎嘎叫聲. 也有藍喙、藍腿的.
malaliwaliwah (分布)
春夏多活動於湖沼岸邊、水田、河岸、沙灘、泥灘及沿海小溪流，成散群出現. 分布於非洲、歐洲、亞洲及大洋洲，在中國主要見於長江以南各地和海南島，在中部地區多為候鳥，南方大多為留鳥. 台灣也普遍可見.
kakanan (食物)
biting, enip, atu cilekay. u canacanan masasizumaay buting kabus ku kakanan, mikilim tu kakanan cacay ku kuku’ i nanum mikulih.
sapamatan a badakuwang (鷺科)
鷺科（學名：Ardeidae）在動物分類學上是鳥綱中的鵜形目中的一個科，也被稱為鷺類. 本科的鳥類為大、中型涉禽，主要活動於濕地及附近林地，它們是濕地生態系統中的重要指示物種.
sapamata badakuwang (mitesekay a nipangangan: Ardeidae) i aadupan tu pasasizuma i cudadan uzip nu ayaman u sibiluu’kay mataan u cacayay sapamata, pangangan han tu badakuwang, uyni sapamata a ayaman u tabakiay, tatudungay muculilay ayam, angangan  piidangan nu heni tini i suemetay a lala’ atu icapiay a kilakilanga, u masuematay a lala’ ku heni mauzip.
cidek a wayway (特徵)
鷺科的鳥類具有「三長」的特點，即喙長、頸長、腿長. 鷺科鳥類的體形呈紡錘形，胸前有飾羽，頭頂有的有冠羽，在繁殖期時，這兩部分是重要的炫耀特徵. 腿部被羽，脛部裸露，腳三趾在前一趾在後.
sapamata badakuwang a ayaman izaw ku “tulu tanayu’ay” a picidek, tanayu’ ku sangutuc, tanayu’ ku lilel, tanayu’ ku padahaw. sapamata badakuwang a ayamay u uzip masabucuy, nuayawan nu baluwang sibanuh, tukun nu tangah siadiping, i kasiwawaan hawsa, uyni tusaay a banuh u kahenulan micidek tu sapaseneng. padahaw a banuh, u batac i hekal tu, tulu ku taludu’ nu kuku’ nuayawan cacay zikuzan cacay.
Li-el-wang
ci Li-el-wan(李爾王) sa u niWye-liyen. Sase-piya singanganay a gikiay kalaluman. sikahidaan nu tusaay a tataynaana wawa misabanan tu kawaw, Li-el-wan sipainien ku zaysan tiya tatusaay, nudikudan kakayda satu a malabades ku nikaudip.
badakuwang
cidek a wayway (特徵)
sapamata badakuwang a ayaman caay ka hapinang ku kasibuluu’k, mabesu ku takulaw, u takulaw hamin taneng misuped tu kakanan. sapamata badakuwang ayam yadah ku banuh i takili’an, i baluwang, bili atu pakah masaatilad malaliwaliwah.
Li-el-wang
是威廉·莎士比亞著名的悲劇之一. 由於兩位女兒阿諛奉承，李爾王將自己的產業分給了她們，造成了悲慘的後果.
badakuwang
kalahad (進化)
鷺科比較古老，其起源認為在中生代白堊紀後期
sapamata badakuwang palalecad u balakiay tu, u lalengawan na i sazikuzay tu nu kasazuma nu ziday.
Li-el-wang
ina giki sa na i 1605 a mihcaan a masulit, nakamuwan niya kungku u pasakamuay tiya iayaw nu Lo-maay a ziday, ya Pu-liye-tiyen a hungty ci Li-el-wang a kungku, sakay laylayay a kungku nina hungty sa, idaw ku gikiay atu dadiw masulitay kiayawan ku zeday niSase-pipiya.
戲劇於1605年寫成，故事講述了一位傳說中羅馬人時代之前，不列顛國王李爾的故事，關於這位國王的史記、詩歌和劇作在莎士比亞時代前便已存在.
badakuwang
kananaman (習性)
sapamata badakuwang a ayaman tiza amin i sumetay mihibang babi’, micapi tu nanum kilakilangan a midang. salimalimad sa ku heni, mipili’ panutek tu kakitizaan misadibu, kasiwawaan pulung sa maluyaluy mueneng tya pisadibuan. tungusay badakuwang, tungusay salengacay badakuwang, tungusay kululay nu katalalan a badakuwang, tungusay taku a badakuwang, tungusay labii’ay a badakuwang, sabeleng luyaluy sa i pabaw nu kilang misadibu, pangangan han kilangay a badakuwang, tungusay taliwatiw, tungusay tubiyak a ayaman mahiniay a ayam i lucilucikan anucaysa i lutulutukan mihibang mabi’.
Li-el-wang
nipaculian maydih a miluyuh nu cing-ciyaw a sinziya, nudikudan sa caay kanamuh tinagikian, nayien tu nidatengan a pitapal, kyu alahicaen sa anu misagikitu sanisani sipasumaden ku kungku.
badakuwang
kananaman (習性)
鷺科鳥的卵呈圓形或橢圓形，卵殼多呈藍或綠色，同巢的卵有的顏色、形狀差別很大. 雙親一起坐巢孵化. 雛鳥屬晚成雛，多有雙親哺育. 鷺科鳥主要以水種生物為食，包括魚、蝦、蛙及昆蟲等.
Li-el-wang
清教徒革命後劇院往往不喜歡這部作品中虛無主義的味道，因此一般在上演時對它改編.
badakuwang
kananaman (習性)
sapamata badakuwang a ayaman masati’kuk anucaay sa masatanayu’, u pudac nu ti’kuk u sumilaway anucaaysa u ladaway ku kulit, malecad ku dibu u ti’kuk u zuma a kilit, wayway tabaki ku kasazuma. tatusaay wama wina mapulung midiku tu ti’kuk. tungusay tengaan ayam sandeb mala tengaan tu, izaw tu ku tawinaan tawamaan ku pakanay pahabayay. sapamata badakuwang ayam angangan u mauzipay i nanumay ku kakanan, pasu buting, kabus, balaut atu cilekay.
kacacayat tu tademaw (與人類的關係)
鷺科的鳥是人類認識較早的鳥類之一，由於體態優美，常成為古人詩歌中讚美的對象. 由於它們主要在濕地棲息，對於濕地的變化具有重要的知識意義，所以也受到了人們的重視，成為科學研究的對象.
Li-el-wang
namamin tu kiya sakatusaay a nikalpacawan nu kitakitay sa, ina giki nipabaluhay sikanamuhan nu binawlan u sakasenengan pimelaw nu tau ci Sase-piyaan. katuud ku mitudungay tiya hungty ci Liel-wan, nika pitapal nu katuuday sa uydasa sinumihcaanay ku masiiluay ku balucu' a miadih nisagikian. kalabadesan i gikiay sa u mamikingkiway tu balucu' nu tademaw, nikacaayan kalemet nu ngadsaw a masakiketay nu kalapian. ya miulicay ci Siyaw-puna hinisa ku pisulit : ( nayay ku tanengay a makasulitay pisengian ci ( Li-elan ) kahidaan a nikalabades.)
badakuwang
kacacayat tu tademaw (與人類的關係)
sapamata badakuwang ayam u saayaway katinengan nu tademaw a ayaman salungan ku uzup, i kazumamadan a dadiw u sasuayawan a pasenengan. uyza angangan i masemetay pahanhan mueneng ku heni, sakay sumetay a lala’ matineng tu nikasumad, sisa kasenengan nu tademaw amin, mala sasuayawan nu mitelacay a ke-sey.
Li-el-wang
但第二次世界大戰後這部作品被普遍公認為莎士比亞最偉大的創作. 許多有名的演員扮演過李爾王，但一般認為只有上了年紀的演員才能真正體現這個角色. 悲劇的特色在於探究人類的不幸和親屬之間的關係. 蕭伯納曾寫道說：「沒有人可以寫出比『李爾』更加悲慘的戲劇了. 」
劇情[編輯原始碼] maylabuay nu giki
( Kuty-liya atu ci Li-el-wan ), Yehan-ciel- pute nikulitan ( 1873 ) 「寇蒂莉亞與李爾王」，約翰·吉爾伯特繪（1873） balakibalaki tu ci Li-el-wan sibalucu' tu a pahanhan, a sipadutuc tiya tuluay a tataynaan a limecedan tu mamukeliday tu kanatal mikuwan, sikamu a sipabelien ku saahebalay nu tukus kuya sanamuhay cinidaan a tademaw. ya ci Kaw-na-liel, liken kakilukilul sa pacedang tu pisangaayan, midademec ku elmu' aku sa tu nikademecan i kitakitay nu tuudtuud.
badakuwang
kacacayat tu tademaw (與人類的關係)
人們對它們的鳥卵的成份和微觀結構、血液生化和同工酶譜都有很細緻的研究，對於它們的遷徙和行為學研究也有著很長的歷史. 鷺科的鳥多分布在人口壓力大的地區，有的甚至在市區中集群營巢，人們雖然喜愛它們.
tademaw amin sakay tuhenian ayam a ti’kuk miazih tu i labuay a nilacul, mikinsa tu  izang atu malecad nu uzipay a sapalahad izaw tu ku nihapinang amitelac, tuyni u  kabulaw nu heni atu wayway minanam mitelac izaw tu katenes nu laylay. sapamata badakuwang ayam hatu malaliwaliwah i kangelu’an a kakitizaan, uzama i kenis sanad sa mapulung misadibu, kanahat manamuh amin ku tademaw tuhenian.
Li-el-wang
劇情[編輯原始碼] maylabuay nu giki
年事已高的李爾王打算退位，將自己的國度交由三位女兒來統治，並稱自己將會把最大部分領地賞賜給最愛他的人. 高納里爾、里根紛紛獻媚，稱自己愛他勝於世上的一切.
kaduwangay a lutuk nu sapaiyu
縮圖 kaduwangay a lutuk nu sapaiyu
Li-el-wang
劇情[編輯原始碼] maylabuay nu giki
如上所述，莎士比亞時期的人對李爾王的故事和其各種不同的敘述非常熟悉，因此每個新的版本中與眾不同的地方立刻就會被人注意到. 而莎士比亞的悲劇性結尾是他的版本中最顯著的不同了.
badakuwang
kacacayat tu tademaw (與人類的關係)
但鳥與人爭樹、爭魚的事情時有發生，而這多與濕地環境受到破壞，鷺科鳥棲息地缺乏有關. 近些年有些種類大量出現在城市周邊，有的人以此認為是城市環境變好而適合它們生存；但實際情況是，原有的棲息地受到破壞，鳥類被迫集中在城市的高樹上營巢繁殖，有些地方由於遠離覓食地，使雛鳥的哺育非常困難而造成繁殖失敗.
nika malaalaw ku tademaw atu ayam malaalaw tu kilang, malaalaw tu buting izaw tu ku mahiniay a kawawa, kayadah nu masemetay a kakitizaan mapeci’ tu ku iwliw, sapamata badakuwang ayam pakayniay tu azaaw tu pihibangan. ayzaay tu a mihcaan u zuma ayaman masibek muculal tapiingan nu tu-se, uzuma a tademaw u tu-se kapahay tu ku liwliw tatungus tu kuheni mauzip asaan, nika tatenga’ mahiniay a kawawa, na izaway tu ku pihibangan a lala’ mapeci’ay tu, u ayam mapacici’ masanad i tu-se tu talakaway a kilang misadibu siwawa, u zuma a kakitizaan uyzasa mabatad ku pikiliman tu kakanan, satu u tengaan ayam mipahabay caay kadayum, caay tu kakapah ku nisiwawa.
Li-el-wang
劇情[編輯原始碼] maylabuay nu giki
可以想像的是當時許多人無法接受這樣一個結尾，事實上大多數人在此後數百年中無法接受這個結尾. 《李爾王》因此很長時間裡不受歡迎. 1681年納厄姆·泰特將這個結尾改為沒有法蘭西國王、李爾勝利復位、愛德迦與寇蒂莉亞結婚後，才重新有人上演這部劇. 一直到1838年上演的始終是泰特改寫的版本. 1765年塞繆爾·詹森在決定不使用莎士比亞的原作，而使用泰特的改本時寫道：「從泰特開始寇蒂莉亞始終是勝利地返回. 我必須承認我數年前是如此被她的死所震驚，以至於到我開始編輯它為止我後來一直不敢讀這部劇的最後一幕. 」 kakuniza:Buting Nukay
kaduwangay a lutuk nu sapaiyu
kakiliman（摘要）
kaduwangay a lutuk nu sapaiyu.
badakuwang
badakuwang i niyazu' (部落裡的白鷺鷥)
iayaw mitapal tu salengacay a badakuwang matineng, matineng izaw ku malukay nu tademaw i umah, mubahel i tapuku maazih tu niza hawsa, zayhan mitabi hawsa izaw ku lahud nu nanum, namapacilal ya lahud i batad maazih tu niza mibahel tu tayza mukan tu cilekay nanitabuan tahkal tu ku atikak.
_____________
adidi'ay a badakuwang (小白鷺)
小白鷺，又稱白鷺，是白鷺屬的一個種，在動物分類學上是鳥綱，鵜形目.
adidiay a badakuwang, u salengacay a badakuwang  han aca, a Su ,u salengacay  badakuwang su (屬) sacacay a cung (種), nipiwanis i aadupan sa u nu ayam a kang (綱), tising-mu (鵜形目) hananay.
kaduwangay a lutuk nu sapaiyu
nilacul（內容）
anu sasapaiyu sa idaw ku cancan a 球菌桿菌 atu nu sienaway a 桿苗, tane sasapaiyuen idaw ku nika kapahen sakayi i hanhan atu malebawa ku takalaw u dinayi’ nu lebawa atu mapiyas sananumen sa kiy mahemhem ku piyas anu minanum satu.
badakuwang
cidek (特徵)
體長約56cm，全身羽毛白色，生殖期間枕部垂有兩條細長的長翎作為飾羽，背和上胸部分披蓬鬆蓑羽，期後消失.
u tanayu’ nu uzip sa lima idaw ku enem a kung-feng (公分), uziuzipan a banuh u salengacay namin, yu kasiwawaan sa, idaw ku tusaay mahizaay u keliw tanayu’ay sacuungan a banuh, kulul atu i pabaw nu baluwang simabangbangay tangsuay a banuh, mamin tu ku kasiwawaan, malawpes tu kya kulit.
lakalakalan (分布)
春夏多活動於湖沼岸邊、水田、河岸、沙灘、泥灘及沿海小溪流，成散群出現. 分布於非洲、歐洲、亞洲及大洋洲，在中國主要見於長江以南各地和海南島，在中部地區多為候鳥，南方大多為留鳥.
kaduwangay a lutuk nu sapaiyu
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan（參考資料）
kakuniza:Hana Ating
badakuwang
lakalakalan (分布)
i sadingsingan atu lalud itiza i banaw nu lilis, lanulanuanan, lakulakuan, itepal nu sauwac, sinanumay a likelikenan, silanuay a lala’ atu mililis tu bayu’ nu cilis a sauwac, mapulang aca sasacacaycacay aca tahekal mikilim tu kakanan ku badakuwangn.
kalakalakan nuheni sa i Huy-cu (非洲), Uw-cu (歐洲), Ya-cu (亞洲), atu Ta-yang-cu (大洋洲), i Cung-ku (中國) sa, i nu timulan  nu Cang-cian (長江) atu Hay-nan a subal (海南島), ya maazihay i tebanay a kakitizaan a badakuwangn sa i kasienawan tayniay a ayam (hu-niyaw, 候鳥) kuheni, ya maazihay i timul a kakitizaan a badakuwan sa u tayniay mueneng a badakuwan.
台灣也普遍可見，小白鷺屬台灣留鳥，台灣鳥類可分三種:1.留鳥，2.候鳥，3.過境鳥.
nipaluma-punelay lalapi, ponelay lalapi
punelay lalapi, ponelay lalapi
磚子苗
(俗名：台灣磚子草)
badakuwang
lakalakalan (分布)
大白鷺及中白鷺為冬季候鳥，另外過境鳥如家燕、八色鳥、杜鵑鳥.
ya tabakiay a badakuwan atu tanengay ku tabakiay a badakuwan sa, u i kasienawan tayniay a ayam (hu-niyaw, 候鳥) kuheni, duma sa, izaw aca ku micaliway a ayam (ku-cing-niyaw, 過境鳥), tinaku: luma’ay a padaicaw (cia-ien, 家燕), waluay ku kulit a ayam (八色鳥), atu caay pisikul tu dibu a ayam (tu-cien-niyaw, 杜鵑鳥).
nipaluma-punelay lalapi, ponelay lalapi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
badakuwang
kakanen (食物)
魚、甲殼動物和昆蟲. 以各式魚蝦為主食，覓食時會用一隻腳在水中擾動.
nipaluma-punelay lalapi, ponelay lalapi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p272
badakuwang
kakanen (食物)
u kakanan nu badakuwang sa, u buting, sipudacay a aadupan atu cilekay, nika u cacanan a buting udang ku hali kakanen nu heni, anu mikilim tu kakanen u cacay a kuku’ i nanum tu mikulih.
nipaluma-punelay lalapi, ponelay lalapi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
badakuwang
tabakiay a badakuwang (大白鷺)
大白鷺（學名：Ardea alba），別名白鷺鷥、鷺鷥、風漂公子、白漂鳥. 鷺科蒼鷺屬的一種. tabakiay a badakuwang Siey-ming(學名): Ardea alba, duma a ngangan sa u salengacay a badakuwang (Pay-lu-se,白鷺鷥), badakuwang(Lu-se,鷺鷥), mabahiliay nu bali a badakuwang(Funpiaw-kungce風漂公子), salengacay bahili a ayam(Paypiaw-niyaw, 白漂鳥). u badakuwang a kaput, u sakacacay nu Cang lu-su(蒼鷺屬) hananay.
kakaudipan nu liwliw (生態環境)
稻田、河岸、沙灘、泥灘及沿海小溪流，成散群出現.
i uma’uma’ han, lilis nu bukelal, likelikenan, lanulnuan, atu nulilis nu bayu’bayu’an  sausauwacan,  beleng aca sacacaycacay aca tahekal kuheni.
kalakalak a kakitizaan (分布地域)
非洲、歐洲、亞洲及大洋洲.
cidek (特徵)
體長90cm，白鷺屬中最大，白色，繁殖期間背部有飾羽；黑腳，黑腿，腿上部份帶綠或紅；細長黃喙，繁殖期間全部或部份會變成黑色；叫聲-於繁殖巢群中發出呱呱叫聲.
tanayu’ ku uzip siwa a bataan a Kung-feng(公分), u satabakiay nu salengacay a su (Paylu-su, 白鷺屬) a badakuwang, yu kasiwawaan sa i kulul idaw ku kulit nu banuh, lumeniay ku kuku’, lumeniay ku cepi’, ipabaw nu cepi’,  si sumilaway atu sumanahay a kulit, tanayu’ku laway, madicem takulahay a kulit, yu kasiwawaan sa mamin atu masadumaay mala lumeniay ku kulit, atu  kuwk kuwk kuwk sa ku suni.
kakanen (食物)
魚、甲殼動物和昆蟲，偶爾也會捕食鼠類
u buting sipudacay atu cilekay, alahican miadup tu edu.
pacelak (繁殖)
與其他水鳥一起以樹枝於樹上築巢，繁殖期為3-9月.
malecad tu duma a inanumay a ayan i kilakilanga a misadibu, yu pacelak ku heni sa i tuluay ku bulad katukuh siwaay ku bulad.
tanengay a badakuwang (中白鷺)
中白鷺（學名：Ardea Intermedia）為鷺科蒼鷺屬的鳥類，俗名春鋤
tanengay a badakuwang ngangan sa ( Siey-ming(學名):Ardea Intermedia）han, u badakuwang a kaput, u sakacacay nu Canglu-su(蒼鷺屬) hananay, pangangan han sadinsingan a mitabiay.
kauzip (生活)
i umhumahan mauzip, banabanawan, lanu’lanu’an, tu mitepal tu lilis nu bayu’, misadibu sa i tepal nu luma’luma’an a kilakilangan atu i Kuy-cu (貴州), milakalak i sepat a lasubu katukuh i walu a lasubu m katalakaw nu buyu’, tiniay a cacanan a salacul i In-du-ni-siy-a-Cu-wa (印度尼西亞-爪哇).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
kakuniza:ayam kakuniza:Sabak Tutuy kakuniza:Mahitakassabak