cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.
a patizng成就一個
sakangaay.atu.
sakabangecalay.幸福美滿
'''nunikauzip aluma'的家庭. culcat同心協力. '''
Pangwi
thumb|Dawu
Pangwi
u sulit nu Hulam: 大武部落
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 896 ku tademaw, pakalatu 63%.
大武鄉位於台灣臺東縣東南方，北臨太麻里鄉，東濱太平洋，西及南鄰達仁鄉，為台灣東西部之間的重要交通孔道.
本鄉背倚中央山脈，山地多平原少，有大武溪、烏萬溪、朝庸溪，氣候主要屬熱帶季風氣候，但隨海拔高度不同仍有所差異. 鄉內居民有原住民排灣族、閩南、客家、新住民等多元族群.
早期為排灣族原住民的活動範圍，舊稱「巴塱衛」，排灣族語意即「拿棒子打」. 早年排灣族自山區移居大武溪口附近時，為避開無法利用的沼澤、溼地，便會以棒子敲打加以鑑定，故得名.
日治時期，將此地易名為「大武」，於1920年設置區役場，1937年改設大武庄，劃歸台東廳台東郡管轄. 戰後合併原台東郡蕃地部份設台東縣大武鄉，1946年將山地部分劃分出來，另設達仁鄉至今.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 33%, Pangcah(Amis) 2%, Puyuma 1%.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
dabek
dabek (Hulam a sulit: 工寮、茅舍、聚會所)
taw:ya sa, u Sakizaya atu pangcah mikadabuk amin ku tatama i luma’ nu tatayna, miselal ku tatama a midiput tu niyazu. sisa, iza ku dabek kasaupuan nu tatama. u ”dabek” han ku kamu tu kasaupuan nu selal. i buyu’ay pahanhanan maluk ”Dabek” han ku kamu nu Sakizaya.
政治組織
kasabinawlan nu Sakizaya, u tatayna ku mitelungay tu luma’, selal atu kalas ku mamidiput tu niyazu’, i dabek ku pitelungan nu tatama a mikuwan tu niyazu’. taw:ya a niyazu’ nu Sakizaya, telungen nu wina ku luma’, misebeng tu lala’ nu niyazu’ ku tatama, Nay dabek atu kasaselal nu tatama ku sakatanetek nu kalabinawlan. u kasaupuan atu pinanaman nu kasaselal ku dabek nu niyazu’. i tila minanam ku binawlan tu pasubana’ nu babalaki tu sakalatademaw. sisa, i dabek ku cacudadan nu niyazu’. miselal ku kapah nu niyazu’ i dabek mabi’ katukuh kasiacawawan, siacawawtu kiya i luma’ mabi’. mililiday ku babalaki tu kasaselal, siacawaw sa taluma’ mabi’, demiad tayza i dabek a pasibana’ tu kapah.
建築材料
kamu ni Mayaw. kilang u mikinkiway tu kauzip Sakizaya, ” misaluma’ ku Sakizaya, caay kanca sidabek i telung(teban) nu niyazu’ kasaupuan nu tatama. u kilang ku cuked patizeng tu dabek, u auk ku malukantiw, uli ku sabadahungan, suuten tu uway(masay), i alinungnung nu badahung, papuyuen a patahepu tu sakacaay kalesa’ nu fadahong.
Uruguay
Uruguay（烏拉圭）
thumb|u hata nu Uruguay（烏拉圭）|alt=flag of Uruguay.svg
u Uruguay sa i labu nu Cong-nan-mey-cuo, itiza i 33 00 S, 56 00 W. u ahebal nu lala' mapulung sa 176,215 km2. u ahebal nu lala'ay sa 175,015 km2, u ahebal nu nanumay sa 1,200 sq km.hamin nu tademaw sa 3,351,016. kakalukan umah sa 87.20%, kilakilangan umah sa 10.20%, zumaay henay umah sa 2.60%.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Luis Lacalle Pou, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 3 bulad 1 demiad.
u tapang tusu nu kanatal sa u Montevideo(蒙特維多).
烏拉圭東岸共和國（西班牙語：República Oriental del Uruguay），通稱烏拉圭（Uruguay，西班牙語發音：[uɾuˈɣwai̯]），南美洲東南部國家，西鄰阿根廷，東與北鄰巴西，南瀕拉布拉他河，東南瀕大西洋.
Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) Dunan kun-hekuo (東岸共和國) (kamu nu Sipan-ya: República Oriental del Uruguay). hamin han u Ula-kuy (烏拉圭 Uruguay), Sipan-ya Spain (西班牙語) a ngalngalan: [uɾuˈɣwai̯]), Namey-cuo (南美洲) wli nutipan a kanatal, nutimulan a biyaw u Aken-tin (Argentina (阿根廷), waliyan atu amisa sibiyaw tu Pa-si (Brazil (巴西), timulan mitepal tu Lapu-lata sawac (Labrata a sauwac (拉布拉他河), wali timulan mitepal tu Tasi-yung (Atlantic (大西洋).
烏拉圭人口342萬，其中近180萬居民於其首都和最大城市蒙特維多及其都市區.
Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) tademaw makaala tu tulu a lasubu sepat a bataan idaw ku tusa (342) a mang, idaw ku cacay a lasubu walu a bataan (180) a mang a tademaw itida i sudu atu satabakiay nu Munte-widu (Montevide (蒙特維多) atu dukay a niyaduan.
烏拉圭領土面積為176,000平方公里（68,000平方英里），為南美洲第二小，僅大於蘇利南. 長期居於拉丁美洲大陸人均GDP最高的國家.
Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) ahebal nu kakitidaan sa 176,000 pinfan-kunli (68,000 pinfan-ingli平方英里), u Nan-mei-cuo (南美洲) u saka tusa nu adidi'ay, mikitabaki tu Suli-na (Suriname (蘇利南). matenes mueneng i Latin-mei-cuo a layakay a tademaw (拉丁美洲大陸人) u GDP satalakaway nu kanatal.
sumamadan (早期)
查魯亞人在烏拉圭地區定居時間近四千年. 1680年，葡萄牙殖民者抵達並建立科洛尼亞·德爾·薩克拉門托，亦為這一區域內最古老的歐洲定居點.
Ca-lu-ya (查魯亞人) a tademaw itini i Ula-kuy (烏拉圭) aniyadu'an a mueneng makaalatu sepatay a malebut (4000) nu mihcaan. cacay a malebut enem a lasubu walu a bataan (1680) a mihcaan,Putaw-ya (Portugal (葡萄牙) mabulaway a tadeaw makatukuh itida patideng tu Keluoniya. Deel. Sake'lamin-tuo (Colonia del Sacramento (科洛尼亞·德爾·薩克拉門托), tina niyadu' han u mukasi satenesay nu O-cuo (Europe (歐洲) a kakitidaan.
18世紀初西班牙在此建立軍事據點蒙特維多，對這一區域開始進行爭奪. 1811年至1828年，在西班牙、葡萄牙、阿根廷及巴西四國角斗之中，烏拉圭獲得獨立地位.
Nauru
thumb|u hata nu Nauru [[Nauru (諾魯)|alt=Flag of Nauru.svg]]Nauru (諾魯)
Uruguay
sumamadan (早期)
sabaw tu walu (18) a seci Sipan-ya (Spain(西班牙) itini patideng tu hitay a kakitidaan nu Munte'widuo (Montevideo(蒙特維多), misuayaw tina niyaduan malingatu mialaw. cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku cacay (1811) a mihcaan katukuh i cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku walu (1828) a mihcaan, itida i Sipan-ya (Spain(西班牙), Putaw-ya (Portugal (葡萄牙), Aken-tin (Argentina (阿根廷) atu Pa-si (Brazil(巴西) nina sepatay a kanatal, Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) kina pakasitekedeng.
Nauru
kiwkay (宗教)
u Nauru (諾魯) sa i labu nu Usiniya (Oceania 大洋洲), itiza i 0 32 S, 166 55 E.
Uruguay
sumamadan (早期)
在19世紀烏拉圭頻繁受到外國影響及入侵，其軍隊在國內政治常年扮演重要角色，這一狀況一直持續至20世紀末期. 現代烏拉圭為一民主制立憲共和國，其總統為國家元首及政府首腦.
itida i sabaw tu siwa (19) a seci Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) sawni debunga nutaw a kanatal, u hetay nuheni itini i cence u anganganan nu kanatal, nika hiniyan a kawaw matulin makatukuh tu tusa a bataan (20) nu hedek a secian, aydaay a Ula-kuy (烏拉圭) u micu celisin kunhekuo, u Cungtun nuheni u sakakaay nu kanatal atu sifu nu sakakaay.
Nauru
kiwkay (宗教)
u ahebal nu lala'ay sa 21 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2.
Uruguay
sumamadan (早期)
在拉丁美洲國家中，烏拉圭於民主程度、和平程度、清廉程度
Nauru
kiwkay (宗教)
hamin nu tademaw sa 9,591.
Uruguay
sumamadan (早期)
及電子政務方面均排列首位，並於新聞自由、中產階級規模及富裕程度上列南美洲首位.
Nauru
kiwkay (宗教)
kakalukan umah sa 20%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 80%.
Uruguay
sumamadan (早期)
itini i Latin-miacuo (拉丁美洲) a kanatal, Ula-kuy (烏拉圭) sakay binawlan, sakay lihalay, sakay siwantan atu nu dinki a kawaw nika silsilan u angangan nuheni, sakay lihalay nu sinbungan, tademawan anikaudip atu tada u idaway anikaudip pasilacen itii i Namei-cuo u angangan.
Nauru
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 31 bulad 1 demiad.
Uruguay
sumamadan (早期)
烏拉圭對聯合國維持和平部隊的人均貢獻量居世界第一. 在經濟自由度、收入均衡、人均收入及外商直接投資流入方面，烏拉圭亦居區域第二位.
Nauru
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Nauru (諾魯) ayza sa ci Lionel Aingimea (Layngannyeel．Ancimiya 萊昂內爾·安吉米亞), micakat a demiad sa i 2019 a mihca 8 bulad 27 demiad.
Uruguay
sumamadan (早期)
Ula-kuy (烏拉圭) misuayaw tu Lanhe-kuo (聯合國) mahida tu kuni kakelec nu hitay a tademaw sipaini i kitakit han u sakacacay. itini i sakalihaday nu sakaudip, malicad kunikasi laculan, tademaw nikasi laculan atu nuiputahay a nisiwbaay nikasi laculan, Ula-kuy (烏拉圭) u saka tusa nisi niyaduay.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
約3000年前密克羅尼西亞和玻里尼西亞人已在諾魯定居，共有12個部落，國旗的十二角星是代表這十二個部落.
Uruguay
sumamadan (早期)
在全美洲範圍內，烏拉圭的人類發展指數、GDP增長、創新能力及基礎設施建設居大洲第三.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
ayawan nu tulu a malebut (3000) nu mihcaan Mike-luoni-siya (Micronesia (密克羅尼西亞) atu Polynesia (Puoli-ni-siya 玻里尼西亞) a tademaw itida tu i Nu-lu (諾魯) mueneng, idaw ku cacay a bataan idaw ku tusa a niyaduan, hata nu heni idaw ku cacay a bataan idaw ku tusa a singawaay nu bunac, tungus nu cacay a bataan idaw ku tusa a niyadu'an.
在18世紀後期，一位紐西蘭船長在海上航行時發現了諾魯，當時只看到島上有很多土著和茅屋，但這船長並未登陸或加以重視.
Uruguay
sumamadan (早期)
聯合國將烏拉圭歸為高收入國家. 在電子參與程度上，烏拉圭居世界第三. 烏拉圭亦為世界重要的羊毛、稻米、大豆、冷凍牛肉、麥芽和牛奶出口國.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
itini i sabaw tu walu a se-ci, idaw ku cacay a tademaw nu Niw-silan (紐西蘭) pcunaay tu balunga maadih nida ku Nu-lu (諾魯), tawya maadihay nida i subal yadah ku tademaw atu uli’ nu luma', nika ya pabalungaay a tademaw caay pisaluimeng atu misaheci.
1798年，英國船長約翰·費因率領「獵手」號抵達諾魯，命名為「Pleasant Island」（「可愛的島」），開啟西方世界與諾魯交流的歷史.
Jim Bradley
Jim Bradley nalecuhan i East Chicago, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Bradley i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nu Los Angeles Lakers putiput.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
第一個成功到島上定居的白人，是英國的威廉·哈利斯（William Harris），1842年，29歲的他來到島上為當地姑娘而著迷，流連忘返，定居下來，前任諾魯總統勒內·哈里斯（René Harris）便是他的後代.
sayaway malaheciay makatukuh tinasubalan patidenga tu luma' nu sanglacay a tademaw, u Ing-kuo (英國) a tademaw ci Wilen. Hali-se (威廉·哈利斯, William Harris), i cacay a malebut walu a lasubu sebat a bataan idaw ku tusa (1842) a mihcaan, tusa a bataan siwaw a mihcaan (29) cinida makatukuh tina subalan mapaseneng nu kaying, caay kapawan, nu ayaway a Cung-tun nu Nu-lu (諾魯) ci LeNey. HaLi-Se (René Harris 勒內·哈里斯) u iluc nida.
19世紀末，德國向南太平洋擴張，諾魯自1888年起便成為德國的殖民地. 當時德國對諾魯並不重視，因為島上除了椰子外，就一無所有.
hedek nu sabaw tu siwa a se-ci, misaahebal ku De-kuo (德國) pasayda i Na-taypin-yung (南太平洋), Nu-lu (諾魯) namaka cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku walu (1888) a mihcaan mala kalimadan nu De-kuo (德國) kataydaan. tawya caay kanamuh ku De-kuo (德國) tu Nu-lu (諾魯), subal u yasi a cacay, inai’tu ku cancanan.
1900年英國磷礦公司的職員在諾島上的一塊石頭上，意外發現了全島都有磷礦，便改變了此島的命運.
cacay a milebut siwaw a lasubu (1900) a mihcaan Ing-kuo (英國) nu lin-kung (磷礦) a kusi numikuliay a tademaw itida i subalay a ba’tuan, sa makatepa tu subalan a lin-kung (磷礦), hidasatu masumad ku subal a wunmi.
第一次世界大戰期間，諾魯被澳洲佔領，並自1919年起由英國、澳大利亞和紐西蘭共管，其中澳洲代表三國行使職權.
sayaway nu kitakit ani kalepacawan, Nu-lu (諾魯) debungan nu Aw-cuo (澳洲), namaka cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa (1919) a mihcaan malingatu u Ing-kuo (United Kingdom (英國), Aw-tali-ya (Australia (澳大利亞) atu New-si-lan (New Zealand (紐西蘭) mapulung akuwanan, u Aw-cuo (Australia (澳洲) ku dayhiw tinatuluay a mikuwan.
第二次世界大戰期間，德國人為了報復，擊沉了該島附近的四艘船隻，並砲轟島上的磷礦設施.
sakatusa satu anikalepacaw, mangalay paculi ku De-kuo (Germany (德國) kuwanngen enepen nuheni ku i subalay a sepatay nu balungan, bakuhace kui subalay a ba’tuwan a tudud.
1942年，日軍轟炸諾魯，居民逃往澳大利亞以免遭日軍的屠殺，日軍於8月26日佔領該島，該島成為日軍在南太平洋上的戰術支援基地.
日軍派2,000人駐守，並帶來大批日本人和韓國人，在島上布署重防和建築兩個小型飛機場.
u Di-pun (日本) patayda tu tusa a malebut a tademaw itida misebung, ladayen nuheni ku katuuday nu Di-pun (日本) atu Han-kuo (韓國) a tademawan, itida i subala patideng tu hitay atu tusa a adidi'ay nu pahikukiyan.
但軍事設施被盟軍發現，島上15架飛機遭轟炸，日軍便槍決島上5名未撤走的歐洲人.
nika u tuud nu hitay maadih nu muncun (盟軍), subalay nu sabaw tu lima a hikukian bakuhacen nu Di-pun (日本), u Di-pun (日本) kuwanngen mipatay tui subalay nu limaay u caaya piliyas nu O-cuo (歐洲) a tademaw.
日軍亦把島上1,200名諾魯人放逐到楚克島工作.
Di-pun (日本) hiyan kui subalay nu cacay a malebut tusa a lasubuay nu Nuo-lu (諾魯) a tademaw pataydaen i Cu-ke’ (楚克) a subalan mikuli.
二戰之後，諾魯由聯合國委託澳大利亞、英國及紐西蘭共同管理，每年須向聯合國報告，但他們實際上更著重於如何開採島上的磷礦，對於諾魯人的福祉並不重視.
hedek nu sakatusa ani kalepacawan, Nuo-lu (諾魯) a Lanhe-kuo (聯合國) pasubelit tu Aw-tali-ya (澳大利亞), Ing-kio (英國) atu Niw-si-lan (紐西蘭) pulungen mikuwan, tu mihmihcaan pasayda i Lanhe-kuo (聯合國) amusakamu, nika tatengay ahicah mikutkut ku isubalay nu linkun (磷礦) sa, misuayaw tu sakaudip nu Nuo-lu (諾魯) caay kaw misakapahay.
聯合國多次要求澳洲政府公布每年開採的磷礦數量、成本和售價，以期使諾魯人在輸出的同時得到合理的回報，但澳洲政府卻不予理會.
Jim Bradley
3 bulad 16 demiad, 1952 a mihca, Jim Bradley, miunduay.
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
Lanhe-kuo (聯合國) kinapina miyukiw tu Aw-cuo (澳洲) sifu tu mihcaan nupikudkutan tu ba'tu, nidang atu papacakayan tu nidang, kya pacakay ku Nuo-lu (諾魯) a tademaw idaw ku matatungusay a nidan, nika u Aw-cuo (澳洲) a sifu caay pisamelawmelaw.
Jim Bradley
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay
Nauru
likisi nu Nauru (諾魯歷史)
諾魯人隨著民智漸開，對澳大利亞人的統治深感不滿，尤其是磷礦的開採，於是全力爭取獨立，收回採礦權.
Nuo-lu (諾魯) a tademaw matinengtu misimsim, misuayaw tu Aw-tali-ya (澳大利亞) a tademaw nipikuwa caay kanamuh,micidek tunipikutkutan tu ba'tuan, sisa saicelang satu kunuheni mangalay misiteked, apataluma’ tu sakay pikudkudan tu ba'tuan.
Aw-cuo (澳洲) sifu itini i icelang nu kanatal anipenecan, paceba' hantu kunipihedek tu sapikuwan tu Nuo-lu (諾魯) an, sisa itini i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku walu (1968) a mihcaan cacay a bulad talu a bataan idaw ku cacay a demiad, Nuu-lu kunhekuo (諾魯共和國) mihapu amisiteked, ci Hanmu.tayluopu (Hammer DeRoburt, 漢姆·戴羅伯) ku mala Cung-tunay (總統) ngay, tunuyda a mihcaan tu sabaw cacay a bulad mala Ta-ingkuo-sie (大英國協) micidekay a tademaw nu kanatal.
1989年，諾魯向國際法院對澳大利亞作出法律行動，指控澳洲政府管治期間未能盡力保護環境，減低採礦帶來的環境破壞.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwaw (1989) a mihcaan, Nuo-lu (諾魯) pasayda i kitakit tu fuing misuayaw tu Aw-tali-ya (澳大利亞) paculil tu huing a kawaw, kuksuan nuheni ku Aw-cuo (澳洲) caay ka kapah kunipidiputan nuheni tu liklik, mawada kunipikutkutan macunus kunipipeci' tu liklikan.
Uruguay
sumamadan (早期)
2013年，《經濟學人》將烏拉圭列為「世界年度國家」，並對其大麻生產、銷售及使用合法化舉措做出認同；承認同性婚姻，墮胎亦為合法.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
諾魯在第三世界中屬於較富裕的國家，國家經濟以磷酸鹽開採和國外房地產為主要支柱.
Uruguay
sumamadan (早期)
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu (2013) a mihcaan, 《misulitay tu sakaudip a tadamawan》Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) han u "kitakit nu mihcaan a kanatal", pakasi idaay tu tama nikasi laculan, pacakay atu taneng anikakapahan pacakayan. palutadenga tunika lecawa nu sakalecad a tademaw, mipesi tu wawa ibili han u kapahay a kawaw sa.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
Nuo-lu (諾魯) itini i sakatulu a kitakit u kalimucisang a kanatal, sakaudip nu kanatal uni kudkudan tu lin-sun-yen (磷酸鹽) atu nutaw a kanatal patideng tuluma' ku anganganan.
Uruguay
sumamadan (早期)
由此，烏拉圭被認為是世界上最為自由及社會進步的國家之一，在個人權利、寬容及包容尺度上均居世界前列.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
磷酸鹽礦分布佔全島面積的70%以上，是世界主要磷酸鹽生產和出口國之一，是國家主要的收入來源，磷礦乃繼承自億萬年所累積的海中有機物和鳥糞.
Uruguay
sumamadan (早期)
sisa, Ula-kuy (烏拉圭) hicasa i kitakit u sakalihalay atu mucelak nu siakay a kanatal, itini i nuudipan a cunlian, piliwkayan atu sapidiputaw itini i kitakit u sayaway tu.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
lin-sun-yen (磷酸鹽) malaklak tina subalan han makaala tu pitu a bataan (70%) a kilac, u kitakit anganganang nu saka silaculan tu lin-sun-yen (磷酸鹽) atu sakatahkalan, u sakasilacul nu kanatal, lin-kung (磷礦) milaylaya tu namaka i walwalan nu ubad (億萬) a mihcaan nu namaka bayuay nu tuud a langaw atu taiy nu ayam.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
之後烏拉圭不斷捲入鄰國軍事衝突，死傷無數. 同時烏拉圭從歐洲收留了大批移民，並以農業出口為烏拉圭重要經濟命脈.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
採礦公司的礦場和工廠都是聘請外國人操作，大部份是吉里巴斯和中國人. 磷礦主要銷往澳大利亞、英國、日本、紐西蘭等地；以往磷酸鹽外銷所得曾佔政府收入的半數，然而在長期密集開採之下，該項礦藏已面臨耗竭.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
nikudan satu Ula-kuy (烏拉圭) sawni malepacaw tu biyaw a kanatalan, yadah kuma pataya, tanuydaan a Ula-kuy (烏拉圭) namakaydaay i O-cuo (Europe (歐洲) katuud kunipi ala nuheni mihinangay a tademaw, sakay liwmah nu sapatahekal u Ula-kuy (烏拉圭) nu angngan a sakaudip nu kawaw.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
mikudkuday a kunsi nu kitidaan atu kakulian u nutaw namin kutaydaay amikuli, u Cili-pase (吉里巴斯) atu layak a tademaw. lin-kung (磷礦) nu papataydan u Aw-tali-ya (澳大利亞), Ing-kuo (英國), Di-pun (日本), Niw-si-lan (紐西蘭); yumahida sapatahekal tu lin-sun-yen (磷酸鹽) kasilaculan mikikaka tu sifu nu pangkiw a sakasilaculan, hatidatu kunipikudkudan, nina kudkudan tu ba'tuan kainaian tu.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
二次大戰前歐洲和世界其他地方不斷爆發戰事，大量農產品從烏拉圭輸出，令依賴農業為生的烏拉圭成為富裕國家.
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
除了礦業外，地上還有許多椰子、甘蔗、香蕉和蔬菜等農作物，一般農產品和魚類勉強可以自給自足，但是主要的糧食、淡水和日用品都要依賴進口，其中米和麵粉多由英國、澳洲和紐西蘭輸入，肉類由澳大利亞供應，日用品多來自台灣、日本和香港.
Adetuman
u sulit nu Hulam
平和部落
Nauru
sakaudip nu Nauru (諾魯經濟)
nuba' tu saca, idaw henay ku i pabaway nu lala'an tu yadah nu abinung, tebus, paza' (pada’) atu canacanan nu langaw a lalami'an, nu nipalumaan tu lami' atu buting tanengasa a maudip, nika u tada kakanen han, u nanum atu cancanan nu tuudan miida tu numa kaydaay i nutawan anipatayni, picidekan tu duma u belac atu minfun namaka Ing-kuo (英國), Aw-cuo (澳洲) atu Niw-si-lan (紐西蘭) ku sapatayni, titi han namaka Aw-tali-ya (澳大利亞) nipatayni, tuduma aspicukamas namakani i Taywan (台灣), Di-pun (日本) atu Sin-kan (Hong Kong (香港).
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
nikalepacawan tu sakatusa nu ayaw nu O-cuo (Europe (歐洲) atu kitakit duma a kitidaan sawni idaw kuni kalepacawan, hatidaay nu nilaculan tu nikaliwmahan makayda i Ula-kuy (烏拉圭) a tahekal, miida tu kaliwmahan nu sakaudip ku Ula-kuy (烏拉圭) mala kalimucisang a kanatal.
Adetuman
u asip nu binawlan
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Adetuman. u kasalumaluma’ nu Adetuman sa, izaw ku 632 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, izaw ku 1,615 tu tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izw ku 359 a tademaw, pakalatu 22%.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
二戰結束後，由於國際農產品價格不斷下滑，令烏拉圭經濟陷入長期性衰退. 經濟蕭條令烏拉圭政局陷入混亂，多次發生軍事政變，因此逐漸成為經濟落後的國家.
Nauru
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
hedeksa tu sakatusa anikalpacawan, u kanatal namaka umahay a tuud nu nidangan mawada ku nidang, sakaudip nu Ula-kuy (烏拉圭) hidasatu caay celak. nika caayaan celak nu Ula-kuy  (烏拉圭) malawlaw ku labu, kinapina masasu ada ku hetay, sisa hida satu a tadikud ku sakaudip nu kanatal.
Adetuman
u asip nu binawlan
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,256 ku tademaw, pakalatu 78%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.
u niyazu' nu Pangcah
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis) sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis). u Cikasuwan a tademaw iniay a niyazu'.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
tasa a malebut idaw ku sepat (2004) a mihcaan ,ci Tawalai. pasekese (塔瓦雷·巴斯克斯) maala mala Cung-tun, tusa a malebut idaw ku lima (2005) a mihcaan talu a bulad cacay a demiad tatengaay nu Ula-kuy (烏拉圭) a Cung-tun, itini i kanatal nu laylay misatadasay a cuoiy Cung-tun.
Adetuman
u Cikasuwan (七腳川) a tademaw
thumb|遠眺七腳川山 u Cikasuwan a tademaw sa, u kungku nu Sakizaya, caay ku Pangcah ku Cikasuwan.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
隨著左翼政黨聯盟廣泛陣線上台執政，採取溫和的社會經濟改革，烏拉圭經濟迅速崛起，在2004年到2008年，GDP以每年6.7%的速度增長，貧困人口從33%下降到21.7%，2011年更下降至18.6%，稱為拉美國家的一大亮點.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
mikilul tu cuoiy centan lanmun (左翼政黨聯盟) amikuwan, misadawmi' tu siekay nu sakaudip misumad, Ula-kuy (烏拉圭) kapah satu ku sakaudip nuheni, itini i tusa a malebut idaw ku sepat (2004) a mihcaan katukuh i tusa a malebut idaw ku walu (2008) a mihcaan, GDP tu mihcaan macunus tu enem tin pitu (6.7%) kilac can, pakuyucay a tademaw  namaka talu a bataan idaw ku tulu (33%) a kilac mawada’ katukuh tu tusa a bataan idaw ku cacay tin pitu (21.7%) a kilac, tusa a malebut cacay a bataan idaw ku cacay (2011) a mihcaan mawada’ac tu cacay a bataan idaw ku walu tin enem (18.6%) a kilac, mala salikatay nu Lamia (拉美) ＿ kanatalan.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
在全球金融危機下，經濟增長速度受限，但政府通過更高的公共支出和投資，成功避免了經濟衰退，使得2010年的烏拉圭經濟仍然以超過7%的速度增長.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Uruguay
aydaay a likisi (現代歷史)
itini i kanatal nu biyalawan nu ginku, sakaudip han macunus kunika caay celak, nika u sifu malakuud tu talakaway nu sapatahekal tu kalisiw atu mikabu, malahcitu ku sakaudip nika caay ka tadikudan, sisa itini i tusa a malebut cacay a bataan (2010) a mihcaan nu Ula-kuy (烏拉圭) sakaudip milakuud tu pitu (7%) a kilac nika amelikan macunus.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Uruguay
lalaylayan (體育)
縮圖|kitakit mamalian (世紀球場, Estadio centenario 2) 足球是烏拉圭人最熱愛的運動.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Uruguay
lalaylayan (體育)
kanamuhan nu lalaylayan nu Ula-kuy (烏拉圭) han u mitukuday tu mali.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Uruguay
lalaylayan (體育)
而烏拉圭的足球運動曾在世界史上綻放光芒，烏拉圭亦是1924年及1928年兩屆奧運會的足球比賽金牌得主.
Adetuman
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Uruguay
lalaylayan (體育)
Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) mitukuday tu mali a laylayan naw i kitakitay nu kaadihan, Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) itini i cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan idaw ku sebat (1924) a mihcaan atu cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan idaw ku walu (1928) a mihcaan nu tusaay a mihcaan nu Awyun pitukudan tu mali nikasedsedan makaala tu kimpay.
Adetuman
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:nuyazu' kakuniza:niyazu'
Uruguay
lalaylayan (體育)
因而烏拉圭獲選為第一屆世界盃足球賽主辦國，並且在首屆1930年和1950年兩度奪得冠軍. 另外，1970年及2010年兩次獲得殿軍.
Ula-kuy (Uruguay (烏拉圭) makaala tu misataday nu kitakit amitukuday tu mala a kawaw nu kanatal, itini sayaway nu cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan (1930) a mihcaan atu cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan (1950) a mihcaan kina tusa makaala tu kayngun. duma satu i cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan (1970) a mihcaan atu tusa a malebut cacay a bataan (2010) a mihcaan kina tusa makaala tu tian-cun (殿軍).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
nipaluma-adawas
adawas 破布子
縮圖|u balu ni adawasadawas 破布子
(俗名：布渣葉、蓑衣子、破布葉、麻布葉、爛布渣、布包木、破布樹、蘚寶葉、破子、破布木、樹子仔、破果子)
分布在台灣台南縣左鎮、玉井、大內、嘉義縣大埔、義竹.
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Cordia aspera G. Forst.
【mitesekay a angangan】Cordia aspera G. Forst.
【科名】 紫草科(Boraginaceae)
【sapamataan a ngangan】 (Boraginaceae)
【屬名】 破布子屬
【mikeliday a ngangan】Adawas a langawan
【俗名】 布渣葉、簑衣子、破布葉、麻布葉、爛布渣、布包木、破布樹、蘚寶葉、破子、 破布木、樹子仔、破果子
【igu a ngangan】Cummingcordia，Sebastan Plum Cordia
【族語】布農 Pa-Naza、撒奇萊雅 Adawas、泰雅 Tatugatun、鄒族 'unnang、排灣 Vale、 卑南族 'alrulrang、雅美 Kaniket、魯凱 Kulavase
【kamu nu binacadan】Bunun布農 Pa-Naza、Sakidaya撒奇萊雅 Adawas、Taylu泰雅 Tatugatun、CO鄒族 'unnang、paywan排灣 Vale、Piwma 卑南族 'alrulrang、Tau 雅美 Kaniket、Lukay魯凱 Kulavase
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Tau, Co, Piwma, Paywan, Lukay, Taylu
kaliwasak nu langawan (分布環境)
nawi Jong-gwo tahlu hurna nu kitidaan a kungdun, fuojen, hainandaw niyaduan atu Taywan a kitidaan, ayda itini i Taywan han nuni ka liwasak asilangawan han i timul a niyaduan ku yadahay ku langaw, micidek i Taynan-shiann, cuocen, yicen, dahney, jeryi-shiann dahpu, yicu a niyaduan ku yadahay ni palumaan.
(kamu nu Hulam:原產於中國大陸華南地區之廣東、福建、海南島一帶及台灣等地，現今在台灣常分布於南部地區較多，尤其是台南縣左鎮、玉井、大內；嘉義縣大埔、義竹等分布較為廣泛. ）
nasapayuan (藥效)
itini i sanenk han, kala sicecedaman, caay ka aledah, idaw ku ledek, paculil tu idang pasalu iengem tu adada, cenke nunsai, idaw henay patahekal tu teluhu’, mibakah tu ledek misa kapah tu sawada’, sisa mikapah tu adada nu bituka a hanhannan, nu tatayna a sasawawaan, ni tiikan, mahamaway a emelang, balec, blla’ anika tahekalan nu idang, kawsaya a adadaan.
(kamu nu Hulam:在性味方面，帶點甘、辛且平，具有毒，不僅可以行氣止痛、鎮咳緩下，還具有化痰止咳、解毒整腸的功效在，因此常用來治療心胃氣痛、子宮炎、跌打、緩下、久年傷、肺出血、高血壓...等疾病. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
adawas u tzyy-tsau a langawan u adawas nu langawan u mahetikay ku papahan caay kaw tabakiay ku langawan, paduh han kala abuabu sanglacan ku kulit, maikesay a langawan katinengan kuni ka pelaan nu kulit, baluhay a akaway han yadah ku sanglacay a tingting.
nu cacaya a akaway tusa ku papah, papahan nu wayway masa babuybabuy kuni ka satanayu sa amaki mulmul. kasi baluan satu kala kiyukiyuan ku kulit atu kala lawlawan ku kulit nu adidiay a baluan, idaw ku limaay a tamaan nu adipin nu balu. nasi balu malahecitu, u heci nida satanayu’sa kunika mulmulan, na langdaw henay hamawsa mala kim nu lawlawan a kulit, u paduh nu heci han si sanglacay ku cica’.
(kamu nu Hulam:單葉互生，葉片形狀呈波狀緣的卵形. 開花期開出淡紫色或淺黃色的小花，具有5枚雄蕊. 開花後隨即結果，結出橢圓形的核果，由綠色漸漸轉為金黃色，期果皮含乳白色的粘液. ）
wayway nu langaw (形態)
adawas u adidaiay nu mahetikay ku papah nu kilangan, talakaw han makaala tu walu a cong-chyy, yadah ku ciid. masa sualay tu akaway ku papah, masa tikuk ku papah atu mahida u balucu ku papah, tanayu han 0.9-1.2 cong-fen, ahebal han sepat –lima a cong-fen, langdaw namin ku papah atu masa babuybauy ku lilis.
(kamu nu Hulam:破布子為小型落葉喬木，高度可達8公尺，多分枝. 葉互生，卵形或心形，長0.9-1.2公分，寬4-5公分，全緣或波狀緣. ）
ida i sadingsing kasi baluan, balu han aadidi’, adiping nu baluan kala kiyukiyuan atu kalawlawan ku kulit, kakicuh han mahida u ihekalay nu tuki, u kakicuhan han inai ku tungus a mapela’ tusa-tulu kuni ka pelaan.
(kamu nu Hulam:一般春季開花，花小，花冠淡紫色或淡黃色，花萼淺鐘形，萼筒有不規則的2-3裂. ）
lima ku sasemaan nu tamaan nu kakicuh nu baluan, taynaan han kakicuh mala sepat kuni ka pelaan. heci han satanayu’ sa kuni ka mulmulan, u ditek han 1.2 cong-fen, pasu heci.
(kamu nu Hulam:五枚雄蕊著生於花筒內，雌蕊柱頭四裂. 果實橢圓形，直徑約1.2公分，含一顆種子. ）
kaliwasak (分布)
adawas kaliwasak kan i jung-gwo dahlu timulan nu dadipasan, Taywan, Nanya atu Dun-nanya sa nu dadipasan a kitidaan.
(kamu nu Hulam:破布子分布於中國大陸南方沿海、臺灣、南亞和東南亞等地的低海拔地區. ）
sahican (用途)
adawas taneng a sangaan tu sapayuan, heci taneng a sikan, u sapalamlam tu cancanan a kakanen, aydaay a kitakid u Taywan acacay  kumukanay tina Adawasan.
(kamu nu Hulam:破布子可以作為藥用，果實亦可食用，除作為佐料外，目前全世界只有臺灣會將破布子入菜. ）
sasa payuan (藥用)
adawas a heci, paduh nu kilang, lamid ku sasangaan tu sasapayuen. u heci nida sakay u’hu’h, teluhu’ milapes tu ledek atu kapulinan a balec, paduh han sakay laliwawaan nu tatayna, tahekal ku sawada’, bala’ tahekal ku idang atu balec, lamid han misaluemeng tu taneng atu kawsaiya.
(kamu nu Hulam:破布子的果實、樹皮、根作為藥材. 其果實被用來鎮咳、化痰解毒和治療跌打損傷；樹皮治療子宮發炎、脫垂、肺出血和年久傷，根則有止汗和治療高血壓的功效. ）
kakaneng (食用)
adawas a hecian taneng a semsem mukan. hina adih kita tu kakanen a hican kiya hanw sa sayaway han banawen ku heci pacikahen mikulkul, makaala tu cacay a tatukian amisalamin acaay pisengal mikiwakiw kya caay ka pelaen ku heci.
(kamu nu Hulam:破布子的果實可以生食. 但常見的食用方法是先將洗淨的果實加鹽水煮沸，經一個小時以上不停攪拌使果皮破裂. ）
anu masa nulitu pacumuden tu sapalamlam, mabasaw satu pataydaen tu i lendun atu pacikahen amisinga. numa sangaan tu nu adawas han taneng ciyanen, satinpulaan, paakuti’han, sangaen tu tadudusan. micunus tu sakakapah nu udip numita.
(kamu nu Hulam:在產品呈糊狀時加入其他調味料，冷卻凝結後冷凍或醃漬保存. 如此製作的破布子可以用來炒、油炸、煲湯、調製醬汁等. 可以增加免疫力. ）
Mintuyu
u sulit nu Hulam
民都有部落
nipaluma-adawas
kakaneng (食用)
adawas i Taywan han numa tenesay tu a langawan, aydaay a tademaw caay tu kaahecid kunikan atu katuud tu kumicewcaya, malingatu aca  makaadih tu adawas, malingatu misuayaw tu Adawas a kakanen, yadahyadah kumu kanay tu adawas, macunustu ku palumaay tu Adawas, sisa caay satu ka wada’ ku aca’.
(kamu nu Hulam:破布子是台灣古老的作物，近年來由於淡食及素食的興起，重新發現破布子的價值，帶動大家食用破布子的熱潮，食用的人愈來愈多，帶動栽培面積逐年增加，產品價格也就居高不下. ）
Mintuyu
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 12 ku tademaw, pakalatu 7%.
nipaluma-adawas
kakaneng (食用)
yu mahida tu mihmihcaan a enem pitu a buladan pipelu’an tu heciyan, sa sengelen i nanum mibanaw, idan i nabi misalamin mangaay satu, atalen pacikahen, misu, patayuan, akuti’henay caay pisengal mikiwakiw, patayda hantu i kaysing mipipi, nipacikahan satu tu pulu’ ademiad, taneng tu kanen sasa lamien tu sanasananal, micidek kuasu’, saka asu’tu nunikan.
Mintuyu
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, Saysia(SaySiyat) 2%, Puyuma 1%.
nipaluma-adawas
kakaneng (食用)
(kamu nu Hulam:台灣民間於每年六七月間於果實成熟時採摘，泡在水中洗淨，放在鍋中煮熟，撈起加鹽水、味素、薑等配料，趁熱攪拌，在置於碗中壓縮，醃漬十天，即為早餐稀飯佐餐佳餚，風味特佳，極為下飯. ）
Mintuyu
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan, u Taluku(Taluku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
nipaluma-adawas
kasihecian (產期)
adawas u tzyytsau a langawan mahetikay ku papah nu adidiay a kilangan, tu sabaw tusa a buladan, papah malingatu tu masumad tu kalawlawan a kulit, sadikuday nu mihecaan u akaway satu ku langaw, saka tusa a mehcaan mulutuc tu ku mangduay a papah.
Mintuyu
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-adawas
kasihecian (產期)
(kamu nu Hulam:破布子是紫草科落葉小喬木，每年十二月，葉開始轉黃，年底就只剩枝條，來年吐露新芽. ）
Mintuyu
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
nipaluma-adawas
kasihecian (產期)
langaw nu mangaduay, idaw ku hese nu adidiay a banuh, makaped nu lima tulak sa mahetik ku banuh, mulutuc satu ku manangaduay a papah tusa a bataan a demiad, kala lawlawan tu ku kulit aadidiay ku balu, kilul sa sihecitu, heci han mahida u kala langdawan ku kulit, pitu –walu a buladan maduhem ku heci nida hamawsa mala kiman kalawlawan ku kulit.
Mintuyu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-adawas
kitidaan a sakaudip (產地條件)
adawas icelang a maudip, caay ka talaw tu kelah, bukebukelalan, i ba’ba’tuan, buyu nai’ay ku damek nu lala’an, sidamekay atu kapah ku lalaliwan tu nanum a lalaan, caayaca ka kapah kuni kasi baluan inai ku heci.
破布子具有生長勢強、耐乾旱、耐貧瘠土壤等特性，適應於石灰岩、山坡地等貧瘠土壤栽培，肥沃且水分充足的土壤，反倒使其開花及結果少. ）
Mintuyu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-adawas
kitidaan a sakaudip (產地條件)
sisa, palumasa amanan ka hina pananum atu padamek, kasihecian acaay ka tada acak ku lala, hatanengen kuni pananum, sakacaay ka hina hetik nu heci, tu mihcaan a enem a bulad katukuh tu pituay a buladan pipeluantu tu heci nikudan satu, misilud tu caang atu akaway, milusimet tu kitidaan.
因此，栽培時不必刻意地常灌溉及施肥等，結果期土壤不可過於乾燥，應適量灌水，以增加產量防止落果，每年6至7月採收期後，需整枝、清園等工作. ）
mipecu'(採收)
mamin mipelu’ tu heci u ciit nida a leteken, kya saiten ku heci a pacakay, sasangan tu Adawas a cancanan nu kakanen. nuni kaian a ciit sakapahen kuni sait pa’ceken naca a paluma’, saka tusa a mihcaan sibalu siheci aca.
(kamu nu Hulam:採收時分枝處(鋸)砍下，再用剪刀將果穗剪下出售，當作加工破布丸的原料，廢置的枝條可利用來扦插繁殖，翌年即可開花結果. ）
Ernie Andres
Ernie Andres nalecuhan i Jeffersonville, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.
nipaluma-adawas
mipecu'(採收)
(kamu nu Hulam:通常有豐富栽培經驗的農友，於採收後做修剪的工作，維持下次的產量. ）
nani peluan satu tu Adawas, amibatad tu lala tu 2.5-3.0 a congchyy nu kitidaan amiputun, kya pabaluhay aca tu silangawan, nasilangaw sat utu baluhay, pasayda i pabaw kuni kasi langawan, katukuhan tu ku talakaw nu langaw, ngangewentu, saka caay kasi caang, saka lihalay amipelu’ tu heci, miwda’ tu tuki amipelu’.
(kamu nu Hulam:作法是在破布子採收後，離地面2.5～3.0台尺處鋸斷，讓它重新發新枝，新枝長出後，枝條向上生長超過一定高度，應加彎曲，稍抑制枝條生長，及方便人工採收，節省採收時間. ）
Ernie Andres
1 bulad 11 demiad, 1918 a mihca, Ernie Andres, miunduay. (mapatay i 2008 a mihca)
nipaluma-adawas
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Ernie Andres
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Ap/ais/tademaw
nipaluma-adawas
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p193
Tjukuvulj
Tjukuvulj
thumb|Dawu (Taitung) u sulit nu Hulam: 愛國蒲部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjukuvulj. u kasalumaluma’ nu Tjukuvulj sa, 71 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 170 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 160 ku tademaw, pakalatu 94%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 6%.
台東縣大武鄉大竹村. 愛國埔部落在排灣族中稱為 Jumaqup ，字源於jahope，意思是很累，用手擦臉.
u niyazu’ nu Paywan (Paiwan)
u Paywan (Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah (Amis) u Tayan (Tayal) atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Tjukuvulj
thumb|Jinfeng u sulit nu Hulam: 讀古物部落
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjukuvulj. u kasalumaluma’ nu Tjukuvulj sa, 34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 116 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 114 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 2%.
u sulit nu Hulam: 嘟估甫了部落
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjukuvulj. u kasalumaluma’ nu Tjukuvulj sa, 40 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 115 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 113 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  2 ku tademaw, pakalatu 2%.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Inga
Tjukuvulj
Tjukuvulj
u kasabinacadan, Paiwan 76%, Rukai 12%, Amis 2%, zumazuma 9%.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Inga-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Tjukuvulj
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu'
Jim Brasco
Jim Brasco nalecuhan i Brooklyn, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Donald L. Adamse i 1952 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 17, namapili’ tu nu Syracuse Nationals putiput.
2 bulad 3 demiad, 1931 a mihca, Jim Brasco, miunduay. (mapatay i 2014 a mihca)
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Ernie Barrett
Ernie Barrett nalecuhan i Pratt, Kansas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ernie Barrett i 1951 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 7, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.
8 bulad 27 demiad, 1929 a mihca, Ernie Barrett, miunduay.
Tanzania
Tanzania (坦尚尼亞)
u kanatal, u Tanzania (坦尚尼亞) sa i labu nu Feico, itiza i 6 00 S, 35 00 E, u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 947,300 km2
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 885,800 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 61,500 km2, hamin nu tademawan sa 52,482,726. kakalukan umah sa 43.70%, kilakilangan umah sa 37.30%, zumaay henay umah sa 19%.
坦尚尼亞聯合共和國（斯瓦希里語：Jamhuri ya Muungano wa Tanzania）通稱坦尚尼亞，是位於赤道以南的東非國家，本土地處維多利亞湖和印度洋之間，北鄰烏干達和肯亞，西與剛果民主共和國、盧安達和蒲隆地交界，南與馬拉威和莫三比克毗連，西南與尚比亞接壤. 1964年4月26日，坦干伊加與尚吉巴合併，成立坦尚尼亞聯合共和國，首都為杜篤瑪. 1996年以前的舊首都位於三蘭港，仍為坦尚尼亞主要的商業城市和大部分政府機關的所在地. 三蘭港也為坦尚尼亞的主要港口.
tan-san-ni-ya masakaputay kapulungan a kanatal（si-wa-si-li kamu：Jamhuri ya Muungano wa Tanzania）pulung a ngangan tan-san-ni-ya, i telek nu kanatal i satimulan nu walian, kina itiniay tu a nikalalecadan nu lala’ u wy-tu-li-ya a taku atu in-tu-yan, micapiay i saamisan u u-kan-ta atu ken-ya, satipan sa u kan-ko a masakaputay kapalungan a kanatal, i lu-an-ta atu pu-lung malalitemuh ku lala’ satimul sa ma-la-wiy atu mu-san-pi-ke malalitin, satipan nu timul atu san-pi-ya misululpabeli. 1964 a mihca sepad a bulad sabaw tusa idaw ku enen, tan-kan-i-ciya atu san-ci-pa mapulungen, u nipatideng tu tan-san-ni-ya a mapulungay masakaputay a kanatal, ya su-tu u tu-cu-ma. 1996 a mihca i naayaw nu malumanay a su-tu i tulu-lan a minatu, u anganganan nu tan-san-ni-ya kina sasiwbayan a tu-su atu nu mikawaway nu sihuay a sasakawawan kya itiniay a kitidaan. u san-lan a minatu unu tan-san-ni-ya u anganganan a minatu.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Dodoma (多多馬).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa tusa bataan izaw ku enen bulad sepat demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Samia Suluhu, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan sabaw cacay bulad lima demiad.
laylay (歷史)
坦尚尼亞是人類發源地之一，在公元前就同阿拉伯半島、波斯、印度等地有貿易往來. 伊斯蘭教於8世紀或9世紀時傳播到坦尚尼亞的沿海地區. 阿拉伯人於10世紀末建立過伊斯蘭王國，波斯人曾在大陸東部沿海地區和尚吉巴建立基爾瓦蘇丹國.
在19世紀中期，歐洲開始進入此處. 1848年，德國人Johannes Rebmann成為第一個見到吉力馬札羅山的歐洲. 1880年代至1919年曾是德屬東非，第一次世界大戰結束後，1920年坦成為英國「委任統治地」，1946年聯合國大會通過決議，將坦改為英國的「託管地」. 1961年12月9日坦干伊加宣告獨立，1963年12月10日尚吉巴宣告獨立，成為由蘇丹統治的君主立憲制國家. 1964年1月12日，成立尚吉巴人民共和國. 1964年4月26日坦干伊加和尚吉巴合併成「坦尚尼亞聯合共和國」.
tan-san-ni-ya unu tademaw a nisabaluhay a kitidaan a lala’ tu paycacay, i ayaw nu celahcan nu mahidaay tu u a-la-pu-pan-taw, pu-s, in-tu amin idaw ku malalacad misiwbay. i-s-lan-ciw i waluay a se-ci sa atu siwaay a se-ci patinakay i tan-san-ni-ya micucuc tu bayuay a kenis. u a-la-pu a tademaw i cacay a bataan nu se-ci caay hen patideng tu i-s-lan-lan a kanatal, u pu-s a tademaw sa nai ta-lu nu sawalian u dadipasan a kenis atu san-ci-pa patideng tu ci-r-wa-su-tan a kanatal.
i sabaw cacay idaw ku siwa a se-ci, u o-co malingatu tu micumud i tini. 1848 a mihca, te-ko a tademaw Johannes Rebmann u saayaway makaadih tu ci-li-ma-ca-luo a buyu’ nu o-co. 1880 a mihca hawsa katukuh i 1919 a mihca nawnu te a tung-fuy, nakinacacay nu kanatal i na dikudan a nikalalais, 1920 a mihca u tan malu nu in-ko " u talakaway a mikuwan a kitidaan ", 1946 a mihca u masakaputay kapulungan a kanatal malaheci tu ku nikaykian, ya tan sumaden palu nu in-ko a " papikuwan a kitidaan a lala’ ". 1961 a mihca sabaw cacay idaw ku tusa a bulad siwaay a demiad u tan-kan-i-ciy pacudad patineng misiteked, 1963 a mihca sabaw cacay idaw ku tusa a bulad cacayay bataan a demiad u san-ci-pa pacudad patineng misiteked, mala u nu su-tan nu mikuwanay a tapang napahulic a kanatal. 1964 a mihca cacay a bulad sabaw cacay idaw ku tusa a demiad, patideng tu san-ci-pa a nikapulungan a kanatal nu tademaway. 1964 a mihca sepatay a bulad tusa idaw ku enen a demiad ta-ka-i-ciya atu san-ci-pa pulung han sa " tan-san-ni-ya masakaputay kapulungan a kanatal".
u hekalay a adupan atu miadingay (野生動物和保育)
坦尚尼亞全國有大約38%的陸地被劃為保護區. 全國共有16個國家公園.
野生動物在十一月至三月生育新生命，叢林和草地上都是悠然的初生牛羊. 這時侯的坦尚尼亞草原隨處可見斑馬、瞪羚等動物. 踏入五月，雨水北移，野生動物開始隨著雨水準備大遷徙. 萬千隻野生動物會向北移動，造成萬馬奔馳的震撼場面.
u aadingan nu tan-san-ni-ya hamin nu kanatal i enel idaw ku 38 payhunpi. a idangan nu kanatalan hamin idaw ku sabaw cacay idaw ku enenmay a kanatal.
i hekalay nu piidangay a adupan i sabaw cacayay a bulad katukuh i tuluay a bulad sa idaw ku baluhayay a nilecuhan, u katalalan u sidi i cebedcebedan nu kilang atu lutuklutukan salihalay satu i tida. ayda i tini i tan-san-ni-ya adihan maadih amin ku pan-ma, ten-lin. a micapitu limaay a bulad, u udad malimad tayda i saamisan, unu hekalay nu midangay a  adupan malingatu tu mikilul tu nu udatan a hamin malimad i siudatay. nu mang a balebud ku hekalay nu midangay a adupan pasaamis amin malimad, sika katuuday nu a adupan maduba kasa 震撼  a dihan.
kuhi nu tan-san-ni-ya (坦尚尼亞咖啡)
坦尚尼亞是一個咖啡歷史豐富且也是個咖啡栽種面積廣大的國家，主要產區為吉力馬札羅山與梅魯山，是兩座土質非常肥沃的火山，咖啡制度和風味與肯亞相似，且咖啡為該國最主要的經濟作物，其中70%栽種的是阿拉比卡生豆，生長在坦尚尼亞的東北部，30%是羅布斯塔，主要在西北邊靠近盧安達和烏干達的卡蓋拉Kagera產區.
u tan-san-ni-ya u silaylayay tu kuhi i kanatal sa u saahebalay ku nipalumaan tu kuhi, 主要產區 i ci-li-ma-ca-lo a buyu' atu miy-lu a buyu’, kina tusaay a silamalay a buyu’ u sitayhiay a lala’, u masinanutay kya bangsi nu kuhi atu misasengi tu ken-ya, u sakahini nu kuhi u saka anganganan a sikalisiw ku nipalumaan kina kanatal, nikahini nipaluma tu sabaw pitu a bataan ku payhunpi u a-la-pi-to, i sawali nu amis mulangaw i tan-san-ni-ya, i luo-pu-s-ta sa sabaw tulu a bataan ku payhunpi, u anganganan i sati nu amis i lilis micapi tu lu-an-ta atu u-kan-taay a ka-kay-la Kagera u kitidaan nu nilaculan.
坦尚尼亞生豆以水洗法為主，分級方式與肯亞一樣，是依照豆子顆粒大小和風味分級. 顆粒大小依序為AA、AB和PB，AA 大小為17目和18目、AB為15目和16目，PB就是PEABERRIES. 風味等級依序為TOP、PLUS、FAQ，FAQ－＂Fair to Average Quality＂會有一些輕微的瑕疵豆，但是不影響風味.
tan-san-ni-ya u nanum aca ku sapibanaw tu sulahid, pamababenisen hidan nu ken-ya, u sulahid hidan mipili’ tu tabaki adidi'ay atu asu nu helup mimabenis. ya tabaki atu adidi pakaynien i AA, AB atu PB, u AA katabaki sa sabaw cacay idaw ku pitu atu sabaw cacay idaw ku walu, AB sa saba cacay idaw ku lima atu sabaw cacay idaw ku enen, PB hananay sa PEABERRIES. u bangsi satu sa hidan u TOP, PLUS, FAQ -  Fair to Average Quality" 豆 idaw ku lalacusay, nika caay kahicahica ku bangsi a mapalatit.
Tanzania Kilimanjaro AA (坦尚尼亞 吉力馬札羅 AA)
產區：吉力馬札羅山(Kilimanjaro)
海拔：1700-2000公尺
處理方式：水洗
等級：AA FAQ
品種：阿拉比卡(Arabica)
風味描述：橘子、柚子等柑橘類水果香氣，核果清甜，柔順乾淨
kanatal ; tan-san-ni-ya
sakaidaw nu kenis ; ci-li-ma-ca-luo a buyu’ (Kilimanjaro)
telek nu bayu ; 1700-2000 a ditek