cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ging bunaw
yu adidi u katinengan tu ging hananay a tuud u kasatima, malaki tu kya amatineng, kanahatu tatenga’ u kasatiman a kiman ci niza,
nika uaca acaay tu macakayay tu nu tanemaw, anu kadayu ku kenus na kazali kyam hawsa,
Uyniyaca anu pina lasubu ku kalisiwama amacakay tu tatengaay a ginng tatamus satu bunawan nu lima [nika 925 ku tatengaay a ging u 92.5 kulu lasubu lima ging cunus hantu 7.5 kululasubu lima a malad], uyni u kasatatenga atu atekak nu akazali ku mahiniay].
nika ciniza zayhan salungan aca dawmi’ aca hawsa, a caayaca kadayum makaway, katuud tu ku tadebaw I luma’ izaw tu ku pina a ging kazali, matenes satu , a maazih tu ku heni a lumeni’ satu sa cay tu kalimulak ku balucu’,
kakuniza:Sabak Nubu
Omar al-Bashir
Omar al-Bashir
1 bulad 1 demiad, Omar al-Bashir, u misingkiway. 1944 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sudan ayza sa ci Omar al-Bashir, micakat a demiad sa i 1993 a mihca 10 bulad 16 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Oro’raw
Oro’raw（上比來部落） kakuniza:niyazu'
Mark Acres
Mark Acres (Hulam a sulit: 馬克·阿克萊斯) 11 bulad 15 demiad, 1962 a mihca, Mark Acres, miunduay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw
muli
thumb|u muli hanany (海葡萄)muli(海葡萄)
tatangahan: muli
thumb|asu'ay a muli
kakaliman:
paybulad tusa ku kapaha y ku kelah, uyza u nu malukay a kuyumi tu sakacacay a demiad atu sabaw lima a demiad, maelac ku bayu u pihalhalan nu mita, u binacadan u sakapahay pibutingan, zayhan ya dipas a ba’tu maelac tu mahiza u mabi’ay tu i bayu, uyza saca anu maelac ku bayu hawsa, kya a muculal tahekal i pabaw nu nanum. i bayuay u cayay henay kaazih a nu bayuay a kakanan sa hacacaycacay satu muculal, izaw ku buting, u mahicahicaay a tuku, nu bayuay a lami’ u salul, kanasaw, satu u kanamuhan nu maku mukan sa u salul u “muli”.
nilaculan:
thumb|u lami' nu Okinawa. Taywan nu wali y an u Taypinyang a bayu wali u sadipasan han nu tademaw pangangan, na dadipasan langdaw salungan sa azihen, u sakauzip nu mita u binacadan caay piliyas tu bayu, u bayu sa u pinsiy a ng nu mita u binacadan, caay kahamin maala a caay kahamin makaen, u bayua y u sakapahay a katayzaan u sapihulak tu uzip atu sapilawpes tu ngelu’.
paybulad tusa ku kapaha y ku kelah, uyza u nu malukay a kuyumi tu sakacacay a demiad atu sabaw lima a demiad, makelah ku bayu u pihalhalan nu mita, u binacadan u sakapahay pibutingan, zayhan ya dipas a ba’tu malenek tu mahiza u mabi’ay tu i bayu, uyza saca anu makelah ku bayu hawsa, kya a muculal tahekal i pabaw nu nanum. i bayuay u cayay henay kaazih a nu bayuay a kakanan sa hacacaycacay satu muculal, izaw ku buting, u mahicahicaay a tuku, nu bayuay a lami’ u salul, kanasaw, satu u kanamuhan nu maku mukan sa u salul u “muli” ya muli samulumulu tingalaw salungan sa azihen, mahiza u budawan a ba’tu langdaw ku kulit tingalawngalawan, mahiza u adidi’ay a badisusu’ sadipadipas sa mulangaw munanabaw i buyu’ bayu nu nanum.
paymihcaan i sepatay a bulad katukuh i limaay a bulad puu’ ku langaw numuli, tabaki ku kelah kyami hawsa tayzamin ku binawlan i niyazu’ay a tademaw paluwawa sa habelut pasayza i bayu, cayay pinunengay a wawa cay katalaw macucuk nu madicemay nu tuku a maduka ku kuku’, kalamkam sa malaalaw mukan, tangsul han patayza i laway kemkem hansa mapes sa mamin tu ku laway tu nu bayuay a sanek, mahizaay kaedeman nu balucu’ katukuhan ayza caay ka pawan kaku.
i niyazu’ay a tademaw makelah tu ku bayu hawsa tayza tu i bayu miala tu muli, nani kingkiwan nu“ Zipun Okinawa„a kanatal itizaay a tademaw katuud ku tanaya’ay a nikauzip, uyni nikanan nu heni tu muli, sisa pangangan hatu asu’ay saka tanektek nu uzap, muli cay kasalungan dada’mahiza u sadipasdipas sanay a badisusu’u sanek niza mahiza u pilas tawiw, sisa kanamuhan nu tademaw mukan, pangangan han tu landaway pilas tawiw han, uyza u tingalaway a nanum atu mapacilal kya kapah ku langaw niyamuli, nika saayaw napakaazih tuya muli, zayhan asu’ay tanektek ku uzip, sisa u pacakayay maydih a yadah masebek tu ku piala, satusa mapeci’tu ku kakapah nu langaw, paymihcaan miala cay tu kahacica mawada’tu, pacumud han i laway tuyasa kemkem han pesi’sa musisil tu ku salang mulecekay ku sanek nu bayu akanan, tangsul satu i laway ku sanek a maydih, patengngay ya maydihay mukan patanam han tangsul asa a manamuh. uyza salang niza cupenat, izaw ku canacana iyu ilabu u sasakakapah nu uzap, a paayaw tu nu ayzaay imelang u paydemiad u kakaydihan nu uzip a asu’ay, kanahatu singanga tu landaway pilas tawiw, nika zayhan u hekalay nu bayuay a lutuk, sisa u cayay kapikaen tu titi a tademaw kapahtu mukan, nayay ku simal, caay ka talakaw ku akuti, i balucu’ay nu mistesekay a kakanen u sakakapah nu uzip.
u kakiliman nu Zipu atu Taywan a tademaw sabeleng sakalah sa a tayza, muli mulaladay a lutuk nu bayu,manamu tu labahbahay tamelacay a bayu, matalaw tu akutiay mangaleb tu cudetay a nanum,pahabay matalaw i lalabu nu nanum, matalaw aca i hekal nu nanam, a mahiza u midiputay tu mulaay awawa kapihaymaw,caay ka salami’en mukan, simanta’tustus han tu tawiw atu nu bayuay sala, patalabu han i laway, kanca kaasuan ku nu ayaway nikanan nu misu tunu bayuay,pazeng han ilaway mahiza u mibetasay tu adidiay a besu, mahiza u mabetasay mulusu’a micidekay ku mahiniay, satu u sanek bangsis mahiza u mukanay tu “Russia„a pilas tawiw, atu nayay ku anglis. katawidan aca！sisa izaw kuni pangangan tu salunganay a ngangan “landaway pilas tawiw han, a tatudung tu cayay pikan tu titi a tademaw.
muli cayay kacisimal, atu cayay ku akuti’aditek maycacay lasubu ke’ dada’sepat Kcal, anu yadah ku nikan acay kalihanaw amacunus ku baket nu uzip,namahiza ayadah alamangan ku canancanan aiyuan, ataneng micunus tu paydemiad u cayay katanenng ku asuay sakakapah tu uzip, itini i isingan hina a patahekal tu mahiniay tu ayzaay yadahay a imilangan nu tademaw apaayaw amipatezep akakapah.
Kaaluan
thumb|Jinfeng
Kaaluan
u sulit nu Hulam: 卡阿魯彎部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaaluan. u kasalumaluma’ nu Kaaluan sa, 129 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 395 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 385 ku tademaw, pakalatu 97%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 3%.u kasabinacadan. Taitung sian Cinfeng siang Cyalan chun, u sakacacay a niyazu' nu pitu a niyazu' nu Cyalan chun. u ngangan nu niyazu' namakay sa'wac, i tebal nu Taymali sa'wac. nuayaway a ngangan sa, u "Pulupulusen". u kayadah ku lesing atu uul, isasa'ay a lala'. papulung pitu a niyazu'. na i ka Lipunan, bucici paeneng i Cepen sa'wac. i Mikoku a demiad, 34 a mihcan 10 a bulad 25 a demiad, tayni tu ayzaay a kakitizaan.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Paywan
Paul Arizin
Paul Arizin 4 bulad 9 demiad, 1928 a mihca, Paul Arizin, miunduay. (mapatay i 2006 a mihca) thumb|Paul Arizin 50-62|alt=Paul Arizin 50-62.JPG
Ghana
thumb|u hata nu Ghana (迦納)|alt=Flag of Ghana.svg
Ghana (迦納)
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
i nu timulan a Taypinyangay cacayay a subal, mueneng i 27°09′S 109°27′W. ya subal malecal u cacayay masatuluay ku zicem, nau tuluay silamalay a buyu’ nikasahida, u ahbal makaala tu 163.6 平方公里.
Ghana
u Ghana (迦納) sa i labu nu Africa, itiza i 8 00 N, 2 00 W. u ahebal nu lala' mapulung sa 238,533 km2. u ahebal nu lala'ay sa 227,533 km2, u ahebal nu nanumay sa 11,000 km2.hamin nu tademaw sa 26,908,262.kakalukan umah sa 69.10%, kilakilangan umah sa 21.20%, zumaay henay umah sa 9.70%.
Ghana kapulungan a kanantal (迦納共和國) sa Ghana (迦納) han ita. inutipan nu Africa (非洲) a kanatal. u tapang tusu sa  Akela (阿克拉). nu tipan nu Ghana (迦納)  izaw ku mitenpalay a kanatal u Cote d'ivoirie (象牙海岸). nu amisan nu  Ghana (迦納) izaw ku Burkina Faso (布吉納法索) a kanatal. nu walian  nu  Ghana (迦納)  izaw ku mitenpalay Togo (多哥) a kanatal. nu timulan  nu  Ghana (迦納) izaw ku Guinea (幾內亞灣).
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
u sakasaan nu ngangan
Ghana
(u kamu nu Hulam: 迦納共和國通稱迦納，是非洲西部的國家，首都阿克拉. 迦納西鄰象牙海岸，北靠布吉納法索，東邊是多哥，南邊為幾內亞灣. )
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
i 1722 a mihcaan u nikaudipan ni Jehovah (耶和華) a lisin, nu 荷蘭西印度 a misiwbayay a mipatahaw ci Jacob Roggeveen miladay tu cacayay a balungaan a tademaw saayaway makaadih tina i nu timulan a Taypinyanay a adidi’ay a subal. ci Leukaben nay i pabalungaay nikulitan a cudad sa, u lumeni’ay a nanum sapisulit tu kakitidaan nya subal, i nu tapingan sapakatineng sisulit u “muliyaw mulekal a subal “Easter Island” “, nadikudan satu mala katinengan nu kitakitay a tademaw.
Ghana
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Accra(阿克拉).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 6 bulad 3 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Nana Akufo-Addo, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 7 demiad.
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
nu ayaway nayi’ hemay ku sulit atu nacudadan, i subalay a Yincumin kinapinaay tu hakiya, idaw ku kamu saan u tu’as nu heni, u tumu ci Hotu Matu'a ladayan nida ku acawa atu lalabuay nu luma’ mikacaw pabalunga cacay hakiya tusaay hakiya a balunga makatukuh tina subalan.
Ghana
misademiaday (氣候)
(u kamu nu Hulam: 面積約238,537平方公里. 氣候乾濕季分明，沿海平原和西南部阿散蒂高原屬熱帶雨林氣候，伏塔河谷和北部高原地區屬熱帶草原氣候，氣溫較高，降雨量由西南往東北遞減. )
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
1744 a mihcaan ci Cook hananay nikeliday pabalungaay katukuh i tini a subal sa, cacayay a makayniay i Tahiti (大溪地) idaway ku Polinisiyaay ku idang mikilulay a tademaww itaneng malpadang atu i tiniay, u sakasaan nidatengan u Rapa Nui (拉帕 努伊) a subalay mueneng i tidaay a kakawsan namakay nu tipanay a Îles Marquesas (馬克薩斯) masauppuay a subal mikacaw tunu Polinisiyaay micidekay a adidiay a balunga, micaliway nu baliay bihbihan pasayda nu walian nika pabalunga, malakuwit tu kuni awas malebutay a 公里, ahebalay a bayu makatukuh i tini, makay baat nipaculilan nau sakatineng pabalungaay i bayuan sakasenengan i kitakitay ya Polinisiyaay a tademaw sa caay kadadayuman a kawaw kuyni, i mahida u Europe a tademaw i tida sa i demiadan makay liwliwan nu subal pabalunga micaliway, u heni taneng tu tacuwacuwa tu i ahbalay a timulay a Taypinyan siduma sa mulakuwit.
Ghana
misademiaday (氣候)
ina Ghana kang-he-kuo (迦納共和國) sa, micapi tu ci-taw (赤道), sisa izaw ku mihizaay tada akuti’ay a nisademiadan, nika u kacaledesan nu lutuklutukan a demiad ku yadahay; paymihcaan nikatasasa a udad sa, makaala tu walu a lusubu ~cacay a malebut hawmi; i nutipan tu timulan u kacaledesan a maudaday a kilangkilangan sa, paymihcaan nikatasasa a udad sa, makaala tu 1,200～2,200 mm. i nutimulan sa tusa ku hinamaudaday a puu’, i sakalima a bulad - sakaenem a bulad atu i sakawalu a bulad - sakasiwa a bulad. nika i nuamisan makakitin a malacaay  kya tatusaay a  maudaday a puu’. kyu i cacayay a bulad -tusaay a bulad sa, belew sa ku maacakay a nuwaliay tu amisay a bali.
muliyaw mulekal a subal “Easter Island”
nilacul
kakuniza:Miku Kumud
Ghana
misademiaday (氣候)
(u kamu nu Hulam: 迦納離赤道很近，擁有典型的熱帶氣候. 大部屬熱帶草原氣候，年降水量800～1200毫米；西南部屬熱帶雨林氣候，年降水量1200～2200毫米. 南部有兩個雨季，5月-6月，和8月-9月. 在北部，這兩個雨季連成一個. 1月-2月時會刮很乾的東北風. )
nipaluma-cenguka, cengoka
cenguka, cengoka
刺五加
(俗名：西伯利亞人蔘、五加蔘、蝦夷五加木、五加皮、刺拐棒、老虎獠子、刺木棒、坎拐棒子)
Ghana
sakalala’ay (地理)
talilisan atu talilisan nu Wu-El-Ta' a sauwac, izaw ku enal, apuyu’ay a buyu’, i sadadipasan sisibunukay a enal atu takubuwan.i nutipan tu  timulan atu taamisan u talakaway a buyu’buy’uan, i nuwalian tu timulan atu teban sa izaw ku buyu’, makaala tu 600～700 a depah (公尺).
(u kamu nu Hulam: 沿海與沃爾塔河沿岸為平原、盆地，海濱多沙洲、潟湖；西南部和北部為高原，東南部和中部有山地，海拔600～700公尺. )
nipaluma-cenguka, cengoka
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p128
Ghana
sakalala’ay (地理)
tawalian tu timulan nu Ghana kang-he-kuo (迦納共和國) sa, izaw ku satabakiay nu kitakit a nalimaan nisanga'an a banaw itaza. namakay "Yapei" a tukay katukuh i "Akosombo(阿科松博)" izaw ku tanayuay a ta-pa (大壩), makaala tu 520 km. ina nalimaan nisanga’an a banaw, u  sapikasidinki tu tatademawan atu sapiculil nu balunga.
Atolan
thumb|Ruisui (Hualien) thumb|Amis Malikuda thumb|Amis in Taiwan
Ghana
sakalala’ay (地理)
(u kamu nu Hulam: 迦納東南部的沃爾特水庫是世界上最大的人工湖，從Yapei城到Akosombo大壩，長達520公里. 這個湖現在主要用來發電和內陸水運，也可以用於灌溉和漁業. )
nipaluma-cenguka, cengoka
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Atolan
u sulit nu Hulam
阿多瀾部落 Atulan niyazu'
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Atolan. u kasalumaluma’ nu Atolan sa, izaw ku 107 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 292 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 247 a tademaw, pakalatu 85%.
Ghana
laylay (歷史)
Ghana sa, i 1957 a mihcaan tulu a bulad  enem a demiad  patahkal tu kamu tu  misatataday tu a kanatal kuheni sa. mapulung tu ya nipikuwan nu In-kuo a Hung-cin-hay-an atu ya  nazikuzan nu satabakiay sakacacayay  malalais nu kitaki namakay i Tekuo a nialaen  tu In-kuoay a Tuo-ke(英屬多哥), mapuling mapatizing tu Ghana kang-he-kuo (迦納共和國), atu  mala saayaway mapatizingay a kanatal.nu In-kuo (英國)a pikuwanan i Fey-Cuo (非洲).
Atolan
u asip nu cidekay a tademaw
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 45 ku tademaw, pakalatu 15%.
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 80%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi'tu ku zuma a cidekay tademaw itini mueneng.
Ghana
laylay (歷史)
(u kamu nu Hulam: 迦納於1957年3月6日宣告獨立，由原來的英國殖民地「黄金海岸」是和第一次世界大戰後從德國取得的「英屬多哥」合併建國，成為非洲英屬殖民地中首個獨立的國家. )u saayaway a cung-li nuheni ci En-ke-lu-ma, i 1960 a mihcaan  sa ketunen bakahen  niza ku nipatizingen nu In-kuo (英國) Ghana a Tabang a likec nu kanatal namayzaay u Ghana cize a lala' (加納自治領地) a ngangan, pabaluhay han ku pangangan u Ghana kang-he-kuo (迦納共和國),satu sa u ciniza ku saayaway a cung-tung.
Atolan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Ghana
laylay (歷史)
A-san-ti (阿散蒂) sa, i teban tu timul nu Ghana a niyazu', na u satabakiay a niyazu’ i nutipan nu Fey-Cuo i sumamad,u saayaway a tuse nuheni sa u Ku-ma-si (庫馬西), na mipadangay tu  nutipan sanlacay a tademaw tu  mahizaay musakakaway lumeniay a tademaw kuheni,satu sa mala ci-min-ti tu nu In-kuo (英國), alaw taamis midebun tu A-sa-ti, hizahiza satu mala ayzaay a Ghana tu.
(u kamu nu Hulam: 阿散蒂位於加納中南部，原為西非大國，首都位於庫馬西，曾為西方白人提供黑人奴隸. 後來被英國納為殖民地，逐步北上征服阿散蒂，形成今日加納的雛形. )
Atolan
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Ghana
laylay (歷史)
namihantay tu pikuwan nu  In-kuo ku A-san-ti, sisa mulaklak kya Tu-wan nu  A-san-ti i 1902 a mihecaan, nika caay kadayum mikuwan tu  Ghanaan imahini, kyu pataluma’an aca ci Tu-wan nuheni i 1924, u mamikuwanay tu A-san-ti saan,katukuh i 1938 a mihecaan misalisin  miliyaw patahkal tu A-san-ti a niyazu', imahini sa palekal tu "A-san-ti tumuk a kayngi", atu ci  Tu-wan ku mikuwan tu A-san-ti.
(u kamu nu Hulam: 英國人的行動激起阿散蒂人激烈反抗，阿散蒂土王亦於1902年被逐，但加納一帶變得更難管治，英國人於是在1924年恭迎土王回國，1938年舉行「阿散蒂復國儀式」，恢復「阿散蒂酋長會議」的間接管治. )
Atolan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Ghana
laylay (歷史)
nanutawya yu malakitakit ku Ghana i nazikuzan nu sakatusaay malalais nu kitakit sa, numaydih ku IN-ku misazuma a pasacacayay a kitakit tu henian, nika caay ka mamalekuay,imahini sa malasaicelangay mamikeliday ci Tu-wan nu Ghana tu. A-san-ti sa inayi tu ku mikilul katukuh ayza.
ya ayzaay sakatusaay a Tu-wan sa  ci "Aw-Tung-Nana-AwuSay·Tutu" ku ngangan i 1999 a mihcaan malasakakaay, atu izaw aca ku nu Amilikaay sitangahay hananay a nicudadan, atu pipangangan aca tu "Ayzaay a Su-lu-meng Wung" han.
Atolan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Ghana
laylay (歷史)
(u kamu nu Hulam: 當加納在二次大戰後獨立期間，英國多次要求阿散蒂另搞獨立，並不成功，但阿散蒂土王至今在加納具有崇高地位. 阿散蒂王位一脈單傳到今. 現任土王「奥通富沃·納納·奥塞·圖圖」二世在1999年繼位，擁有美國博士學位，被稱為「現代所羅門王」. )
sakauzip a kawaw (經濟)
yadah kapah ku lalayanay  nu  Ghana, pipatahkal tu tademaw sa,tusaay ku kapah tu nu nutipanay  wiza  pakuyucay a kitakit.
(u kamu nu Hulam: 迦納有著豐富的自然資源，人均產出是西非更貧窮國家的2倍. 儘管如此，迦納仍然有些依賴於貿易和國際援助，以及海外迦納人對本國的投資. )
nika u Ghana sa a padangan henay nu taw kuheni, makalala tu 28% a tademaw nu   Ghana sa u pakuyucay henay namin, 1.25 Mey-Yuan adaka' ku kaalaan a kalisiw nu misakakawaway tu demiad. mahizaay tu ku pipatahkal  nu Kitakitay a Ngingku, kamu sa makaala tu  45 a mihecaan, u nikaalaan tu kalisiw nu heni sa, cacay adada' ku nicakatan.
(u kamu nu Hulam: 大約有28%的迦納人口生活在國際貧困線以下，日收入僅為1.25美元. 而來自世界銀行的數據，迦納在過去45年裡人均收入僅僅增加了1倍. )
itayaay hehay yu pikuwan ku Ghana, u sayadahay  siekimku lala' a kitakit kuheni,nipatahkal a ekim sa u sakatusaay a siekimay a kitakit i katukuh ayza,kilul sa izaw aca ku Ku-ku, kilang, ding-ki, cuwang-se, bang-tu atu mung. u sapacakayan kyuni namin. u pipatahkal a kamu i 2007 a mihcaan sa, namakatepa tu (480,000 cubic kｍ) silamalay a umah itiza. miala tu simalay a umah tu simal ayza, yadahyadah tu ku kaalaan.
satusa, izaw aca ku Akosombo Ta-Pa nuheni, na i 1965 a mihcaan nipatizeng i Ul-Ta a sauwac, u sauwac sa sinanumay a dingku u sapipadang tu Ghana atu ya capiay a kitakit.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza: LamiHung
Mark Rutte
u siwkay niza(簡介)
u pilecuhan ni Mark Rutte i Den Haag (海牙) nu Netherlands.
nalecuhan ciniza i 2 a bulad 14 a demiad 1967 a mihcaan.
pahezekay niza i tabakiay a cacudadan nu Leiden (Leiden University 萊頓大學). namaala ku kasedan.
micakat (就職)
u cunli (總理 Prime Minister) nu Netherlands (荷蘭) ayza sa ci Mark Rutte,
micakat a demiad sa i 2010 a mihcaan 10 bulad 14 demiad.
Murisaka
u sulit nu Hulam
摩里莎卡部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Murisaka. u kasalumaluma’ nu Murisaka sa, 148 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 463 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 448 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 80%, Pangcha(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 3%, Payan(Paiwan) 2%, zumazuma 7%.
u Taluku a niyazu'
u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcha Tayal atu Bunun.
iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u "Lawsi" sananay nu Hulam a kamu.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
1 ku cacudadan i Murisaka niyzau’.
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Talamakau
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Talamakau. u kasalumaluma’ nu Talamakau sa, 229 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 757 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 718 ku tademaw, pakalatu 95%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 39 ku tademaw, pakalatu 5%.
u kasabinacadan, Rukai 85%, Paiwan 5%, Bunun 1%, Amis 2%, zumazuma 2%.
Paudadan
u sulit nu Hulam
大德﹙巴烏拉藍﹚部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Paudadan. u kasalumaluma’ nu Paudadan sa, 254 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 727 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 526 ku tademaw, pakalatu 72%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 48%, Sakizaya 1%, Yuwatan(Bunun) 4%, Tayan(Tayal) 4%, Taluku(Truku) 12%, Kebalan 1%, zumazuma 3%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.
u zuma a tademaw sa u Yuwatan, u Kabalan, u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal). yadah ku cidekay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
West Sahara
縮圖|u hata nu West sahara (西撒哈拉) thumb|West Sahara i kitakit
u West sahara (西撒哈拉) sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 24 30 N, 13 00 W. u ahebal nu lala' mapulung sa 266,000 km2. u ahebal nu lala'ay sa 266,000 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2,hamin nu tademaw sa 587,020.kakalukan umah sa 18.80%, kilakilangan umah sa 2.70%, zumaay henay umah sa 78.50%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Laayoune(阿尤恩).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 0 bulad 0 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Brahim Ghali, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 7 bulad 9 demiad.
binacadan mabulaway atu maaalaw tu kakitidaan (民族，殖民與爭奪)
西撒哈拉位於非洲西北角，曾有非洲最後的殖民地之稱. 在古代歷史上，早在公元7世紀阿拉伯帝國興起時期，阿拉伯人就進入了西撒哈拉地區，成為這裏主要的種族之一，阿拉伯語也成為當地主要語言之一.
Sisa-hala (西撒哈拉) itida i Fa-cuo (非洲) nutipan amisan nu kalimucu', idaw ku sadikuday nu Fa-cuo (非洲) kalimadan a kitidaan. itini i mukasian a likisian, matabal nu kun-yun pitu a seci nu A-lapuo-tikuo (阿拉伯帝國) mapalekal itawya, A-lapuo (阿拉伯) a tademaw mucumud tu i  Sisa-hala (西撒哈拉) a niyadu'an, mala angangan nu itiniay a binacadan, tada kumu nuitidaay a A-lapuo (阿拉伯) nu sasakamuen.
近代歐洲強盛後，葡萄牙人於15世紀中葉入侵西撒哈拉，之後西班牙人19世紀也入侵該地，並於1884年將此地劃為西班牙殖民地.
ayda nuni ka icelangan nu O-cuo (歐洲) sa, Pu-taw-ya (葡萄牙) a tademaw i sabaw tu lima a seci midebung tu Sisa-hala (西撒哈拉), nikudan satu Si-pan-ya (西班牙) a tademaw i sabaw tu siwaw midebung tu tiya niyadu'an, hidasatu i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku sepat a mihcaan pabeli hahtu nuheni ku Si-pan-ya (西班牙) a tademaw itini i sabaw tu siwa a mihcaan midebung tina niyaduan, itini i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku sepat a mihcaan babeniseng nuheni mala Si-pan-ya kabulawan a kitidaan.
當時，當地居民主要是不同部落的柏柏爾人. 1934年此地改為西班牙的海外省.
tawya, tidaay a tademaw u caaya namin kalecad nu niyadu'an a puo-puoel a tademaw (柏柏爾人). cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan idaw ku sebat (1934) a mihcaan sumaden han mala Si-pan-ya (西班牙) nu hay-way-sen.
二戰之後，歐洲各國的海外殖民地紛紛掀起了反殖民化的獨立運動.
與西撒哈拉周邊毗鄰的摩洛哥、毛里塔尼亞和阿爾及利亞三國相繼獨立，並且開始與其它國家聯合反對在西撒哈拉的西班牙殖民統治.
atu Sisa-hala (西撒哈拉) nu biyaway a Muo-luo-ke (摩洛哥)、Mawli-tani-ya (毛里塔尼亞) atu Ael-cili-ya (阿爾及利亞) tuluay a kanatalan makakilul misiteked, malingatu satu atu duma a kanatal mapulung mihantay  tu Sisa-hala (西撒哈拉) a Si-pan-ya (西班牙) tu mabulaway  mikuwan.
其中摩洛哥1956年最早實現獨立，1957年摩洛哥就聲稱對西撒哈拉擁有主權. 不過，此地歸屬的爭議早已已經持續百年.
duma satu u Muo-luo-ke (摩洛哥) itini i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku enem (1965) a mihcaan satabalay kunuheni misiteked, i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku pitu (1957) a mihcaan Muo-luo-ke (摩洛哥) pagihasa sa musakamu u Sisa-hala (西撒哈拉) uniyam anikuwanan sa.
隨後獨立的毛里塔尼亞和阿爾及利亞與摩洛哥開始加入爭議.
kilul satu misitekeday a Mawli-tani-ya (毛里塔尼亞) atu Ael-cili-ya (阿爾及利亞) atu Muo-luo-ke (摩洛哥) malingatu milihida a cinglaw.
1965年，聯合國開始呼籲西撒哈拉的非殖民化. 自1975年以來，聯合國大會多次通過關於西撒哈拉問題的決議，強調西撒哈拉人民有不可剝奪的自決和獨立的權利.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku lima (1965) a mihcaan kasaupu nu paykanatal (聯合國) sakamusa tu Sisa-hala (西撒哈拉)a caay kaw kalimadan sa. namakayda i cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku lima (1975) a mihcaan, kasaupu nu paykanatal (聯合國) kinapina malaheci ku sakay Sisa-hala (西撒哈拉) a kawaw, sakamusa ku Sisa-hala (西撒哈拉) a tademaw amana' pialaw tu nabalucuan niyam atu pisitekedan niyam a kinli.
Otis Birdsong
Otis Birdsong 9 bulad 12 demiad, 1955 a mihca, Otis Birdsong, miunduay. thumb|Otis Birdsong 1978|alt=Otis Birdsong 1978.JPG
West Sahara
binacadan mabulaway atu maaalaw tu kakitidaan (民族，殖民與爭奪)
1973年，當地土著撒哈拉獨立運動「西撒哈拉人民解放陣線」成立，得到阿爾及利亞的支持，與摩洛哥和毛里塔尼亞發生武裝衝突.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Doho
West Sahara
binacadan mabulaway atu maaalaw tu kakitidaan (民族，殖民與爭奪)
cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku tulu (1976) a mihcaan, tidaay a tademaw nu Saha-la (撒哈拉) misiteked tu kawaw " Sisa-hala (西撒哈拉)a tademaw nu mialesay (西撒哈拉人民解放陣線)" a patideng, mipadang ku  Ael-cili-ya (阿爾及利亞) a pacuked, atu Muo-luo-ke (摩洛哥) atu Mawli-tani-ya (毛里塔尼亞) masula'cus.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
West Sahara
binacadan mabulaway atu maaalaw tu kakitidaan (民族，殖民與爭奪)
1975年，摩洛哥哈桑國王無視聯合國海牙國際法院關於撒哈拉自決權的裁決，發動了名為「綠色遊行」，有35萬摩洛哥人參加的大移民進入西撒哈拉. 同年，西班牙退出當地.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
West Sahara
binacadan mabulaway atu maaalaw tu kakitidaan (民族，殖民與爭奪)
cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku lima (1975) a mihcaan, Muo-luo-ke (摩洛哥) ci Ha-san kuo-wan (哈桑國王) caay pitengal tu Lanhekuo Hayya-kuoci (海牙國際) fuoing tu Saha-la (撒哈拉) nabalucuan a kawaw, palekal tu "langdaway anipiculil (綠色遊行)", tulu a bataan idaw ku lima a mang nu Muo-luo-ke (摩洛哥) a tademaw milihida tunikabulawan nu (西撒哈拉) amicumud. tuyda a mihcaan, miliyas ku Si-pan-ya (西班牙) tiya niyaduan.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
West Sahara
kitakit masasucili (國際分歧)
近年來中東北非地緣政治風雲激蕩，「阿拉伯之春」也影響了北非地區，西撒哈拉問題更成為涉及有關地區國家內政外交的敏感議題.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Mark Aguirre
Mark Aguirre(馬克•阿吉雷)
Paul Birch
kakilimaan
Paul Birch, tatama, u minuduay a tademaw.
Doho-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
Paul Birch
nilacul
nalecuhan ciniza i 1 a bulad 4 a demiad 1910 a mihcaan, ci Paul Birch ku ngangan niza, u miunduay a kawaw. mapatay ciniza i 1982 a mihcaan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay
Mark Aguirre
10 bulad 12 demiad, 1959 a mihca, Mark Aguirre, miunduay.
Mark Aguirre nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u adidi’ay ayaway mimaliay.
Mark Aguirre i 1981 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 1, namapili’ tu nu Dallas Mavericks putiput, pahanhanan tu kawaw ayza.
West Sahara
kitakit masasucili (國際分歧)
2016年，西撒人陣長期領導人穆罕默德·阿卜杜勒阿齊茲·埃澤丁去世. 這也增加了西撒哈拉問題的談判難度.
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku enem (2016) a mihcaan, Sisa-ha (西撒人) a tademaw ci Muhan-muode. Apu-tule-acice. Ayce-tin (穆罕默德·阿卜杜勒阿齊茲·埃澤丁) mapatay, macunus kunika utiih amasasudang tu Sisa-hala (西撒哈拉)
多年後，摩洛哥於2017年1月才在第28屆非盟首腦會議上重返非盟，但撒哈拉阿拉伯民主共和國並未退出.
pinatu a mihcaan, Muo-luo-ke (摩洛哥) i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu (2017) a mihcaan cacay a bulad tu saka tusa a bataan idaw ku walu (28) a kawaw nu Africa Union (非盟) nu sitangahay a tademaw nu nipikaygiyan mitadikud henay amicumud tu Famun (非盟), nika Sahara (撒哈拉) Arab (阿拉伯) a micu kapulungan a kanatal (民主共和國) caay ka tadikud kunuheni.
目前，有大約67個聯合國成員國支持摩洛哥對西撒哈拉的主張，而約38個國家承認阿拉伯撒哈拉民主共和國.
ayda, idaw ku enemay a bataan idaw ku pitu (67) a Linhekuo a tademaw palekal tu  Muo-luo-ke (摩洛哥) papatahekal tu West sahara (西撒哈拉) a kawaw, kya nu tuluay a bataan idaw ku walu (38) a kanatalan mihang tu Arabic Sahara (阿拉伯撒哈拉) mincu pulung nu kanatal.
美國是迄今為止唯一一個宣佈承認摩洛哥對西撒哈拉主權的西方大國. 因此，聯合國成員國內部對這個問題有嚴重分歧.
Amilika (美國) katukuh ayda palutatenga tu Morocco (摩洛哥) misuayw tu West sahara (西撒哈拉) a kawaw a Sifun (西方大國) a kanatal, sisa, len-hekuo nu kanatal (聯合國) a tademaw misuayw tina kawawan caay namin kalecad ku nabalucuan.
demiad (氣候)
tada u likelikenan a kakitidaan, adidi' ku langdaway a tukusan (綠洲), u likelikenan namin. nutipan mililisay tu bayu a niyadu isasa ku lala masaenal, talakaw han tusa a lasubu (200) a depah (公尺); nuwalian a niyadu' talakaw, talakaw han makaala tu sepat a lasubu lima a bataan (450) a depah (公尺).
東北省海拔800米為全區最高地區. 高原上有深谷，以薩吉耶哈拉干河谷最大. 全境無一條常年性河流.
walian amisan talakaw han makaala tu walu a lasubu (800) a lawat satalakaway nu niyaduan. talakaw nu buyu idaw ku naggay, u Saci-eihala-kan (薩吉耶哈拉干) satabakiay nu sauwac, inai' ku mihcaan nanay nu tatengaay a lalaliwan tu nanum.
屬熱帶沙漠氣候，年降雨量100毫米以下，有的地區經常十幾年沒下雨. 日溫差大，內地晝夜氣溫變化幅度為11℃~14℃.
kacaledesan nu likenlikenan, mihcaan nikahetik nu udad han cacay a bataan (100) a hau-mi, idaw ku duma a niyaduan pinatu a mihcaan caay kahetikan nu udad. demiad masasungaliw ku demiad, kasasubelih nu demiad han sabaw cacay a du〜sabaw sepat a du.
缺雨、乾旱、悶熱是西撒哈拉氣候的特點. 即使是沿大西洋邊上的阿尤恩、達赫拉等地的年降雨量也只有40毫米左右.
kanai'an nu udad, makedal, halemhem u West sahara (西撒哈拉) picidekan ademiad. u mililis tu Tasi-yung (大西洋) nu Laayoune (阿尤恩), Dahra (達赫拉) a niyadu'an tunikahetikan nu udad han sepat (40) a huw-mi kuni kahetikan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
milibangah
milibangah(kamu nu hulam: 剃光頭)
mabangahay sa masasidumaay a nipipuyuh, u mahiniay a nipipuyuh, hamin han ku bukes miisis. i nu caay kalecad a tatukiyan a kakitidaan, u tademaw nipibangahan caay kalecad ku nikaydihan, anu ilay, masakiwkayay, lalangawan atu nanamanan i cacudadan ku tuud. caay kalecaday a nikahida, mabangahay sipakayda han tu i caay kalecaday maylabuay nu tineng.
masulitay tu a likisi
saayaway a likisi nu masulitay nipaadih a likisi, u milibangahay ku nikahida namakay i sumamaday i Ti-zung-hayay a lalangawan, tinaku u Ay-ci, Si-la atu u Leo-ma. i kasumamadan a Ay-ci nu paduducay nikasaselal nipikuduc tu banuh nu udip, pasu bukes, kalaw atu ngisngis nu bihid.
u fu-ciaw
i labu nu fu-ciaway a nipilibangah nu makay milubangan sakay duducen nu malamicudaday nu fu-ciaw. sipakay nu nakamuwan nu fu-ciaw u bukes nu tademaw hannay sa u sakalihanawan atu salacusay a nina mayadihan, isisen ku bukes nu tangah mahida u masaitay tu kalihanawan, sapalawpes tu malumanay a nina.
u milatlatay
adidi kasasiduma nu sikawaway midanguyay a tademaw, hina isis tu banuh nu udip pasu milibangah, may selep tu sakay u tiih nu nanumay.
u lumeni’ay a binacadan
u lumeni’ay a binacadan tademaw nuheni, u bukes sa tada malukud, anu tada tanaya’ ku bukes sa, nika luludan a bukes masadiceman, a macucuk ku banges nu tangah zayhan caay kangaay ku udip nikahida, u saksaan sa a nipipili’an sa u mabangahay ku sakangaayay sademsemay.
nikakunahan nu bukes
katuud ku tademaw idaw ku z-yi-sin(脂溢性) makunahay, sangaleb u tatamaay, milibangahan ku nikaydih han saka caay mapaadih i nu hekalan sakangaay nu balucu’. u nikahida a maymilibangah sakasenengan a tademaw i kitakitay, idaw ci Si-ceng(徐崢), ci A-ke-si(阿加西), ci Pu-lu-s-wei-li(布魯斯威利).
nu sakay imelangay nikangaayan
zayhan nu midesekay a nipisangaay nipicician sa a libangahan kutngah nu imelangay. kakuniza:Miku Kumud
Linali a niyadu’
i tiniyay i hitu (屏東) u Paliwan atu Lukay a Binacadan, ma ciyung nu baliyus ku palima’an nu heni, ma pelad ku buyu’ ma hamin maala kunyadu’ maselen, tali mecmec han nu talakaway（政府）mulimuut ku nyadu’, sipi sanga’ nu talakaway tuluma’ pa eneng, patungusan nu talakaway tu papaluma’an atu luma’, sakapah han nu talakaway misanga’ mi sauliulic ku caculilan nu nu nyadu’misanga’, palalikeden nu talakaway ku Binacadan muulic, caay palalameli ku nyadu’ kya cayka lawylaw ku Bina ca dan nuheni, lihalay tu ku midangay nu tademaw amipalita tu kakawaw, nu Binacadan atu lalangawen Binacadan.
sakapahen misanga’ ku katatengilan
sakapahen nu talakaway palaliked, mi sanga’ tu katatengilan atu mamaliyan nu nyadu’, ka hatidatu kunipi tadimecmec, nu talakaway mu sakapah mu limuut tina tusaay a nyadu’ sa, wami tuniyam u Sakidaya sa u mahicaay a Binacadan saw, ami tu niyam u Sakidaya sa alawan kami tu pala, bahbahan kami caay paluma’i sa, ka hatidatu ku nipisakinih nu talakaway  tu nyadu’,
u mahicaay ku Sakidaya a Binacadan ka siwatiden mu sikul, ayda ma kadateng kita tuni pidiput tuduma a nyadu’, u nikadimel mulimuut hidahan usibunaw kunutaw a Binacadan, malalum ku balucu’ mi tapal tu mahiniyay a kakawaw, ma adiadih kunipi sawacu tuduma a Binacadan ku talakaway, sa lalabun kunumita u Sakidaya a Binacadanka, caay kalecad kinipi diput tu Binawlan, ka caay palecadi kunipi diput tu Binacadan hakiya, kasini kiinih tu malcyaday tu itini i taywan a Binacadan mu cikakapah hidan ku kakawaw nu talakaway, mahica anu palecalecad han ku nipidiput tu Binacadan, kasini tiwyd tu kapahay atu palecaday hani, malcaday tu itiniyay i taywan a Binacadan kita amin kakuniza: Nuwatan o Kumud
Gowryu
thumb|Jianshi
ngangan nu Puyuma-Kulungan
ngangan
Kulungan
Lubas-Mapalaway-midiputay a dietu nu mapalaway
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
ngangan nu Puyuma-Kulungan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
Gowryu
Gowryu
u sulit nu Hulam: 合流部落
Lubas-Mapalaway-midiputay a dietu nu mapalaway
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
ngangan nu Puyuma-Kulungan
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
Gowryu
u siwkay nu niyazu'
i Hsin-chu(新竹) a kuwan nu Kilayking(奇萊，花蓮) ku niyazu’ nu Gowryu. u kasalumaluma’ nu Gowryu sa, 53 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 156 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, 81 ku tademaw, pakalatu(超過) 52%.
Lubas-Mapalaway-midiputay a dietu nu mapalaway
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Mapalaway-Lubas kakuniza:mapalaway kakuniza:lisin
ngangan nu Puyuma-Kulungan
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
Gowryu
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yincumin, 75 ku tademaw, pakalatu 48%.
Takunan
u sulit nu Hulam
羅山部落
ngangan nu Puyuma-Kulungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Gowryu
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 47%, Pangcha(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 2%.
ngangan nu Puyuma-Kulungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Takunan
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Takunan. u kasalumaluma’ nu Takunan sa, 94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 248 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 235 ku tademaw, pakalatu 95%.
ngangan nu Puyuma-Kulungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Gowryu
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Takunan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 5%.
ngangan nu Puyuma-Kulungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Gowryu
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
Takunan
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, Saysia(SaySiyat) 1%, Pangcha(Amis) 2%, Tuluku(Truku) 1%.
Gowryu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Fata’ an
Fata’ an (u kamu nu Hulam:花蓮縣光復鄉馬太鞍部落) 縮圖|Fata’ an (u kamu nu Hulam:花蓮縣光復鄉馬太鞍部落)
Fata’ an (u kamu nu Hulam:花蓮縣光復鄉馬太鞍部落)
u sulit nu Hulam: 馬太鞍部落 [[tangan:Guangfu villages2.svg|縮圖|
大安村、大同村、大平村、大馬村、大進村、大華村]]
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fata’ an. u kasalumaluma’ nu Fata’ an sa, 1,988 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,474 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 2,968 ku tademaw, pakalatu 54%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,506 ku tademaw, pakalatu 46%.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 50%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.
阿美族是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
u cidekay nu Taywan Yincumin:
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). u Pangcah cidekay a tademaw si207940, katukuh 2017-9.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Takunan
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Gowryu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Kacedas
i Pingtung a kuwan nu Kalinku (內獅部落) ku niyazu’ nu Kacedas. u kasalumaluma’ nu Kacedas sa, 209 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 728 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 701 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 27 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Paiwan 94%, Amis 1%, Tayal 1%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Calasiv
thumb|Laiyi
Calasiv
u sulit nu Hulam: 丹林部落
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Calasiv. u kasalumaluma’ nu Calasiv sa, 157 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 538 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 514 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 24 ku tademaw, pakalatu 4%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan 89%, Amis 1%, Tayal 1%, zumazuma 3%.
u Paywan a niyazu'
u Paywan a niyazu' kuyni, tuud ku Paywan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Tayan, inay tu ku Sakizaya itini.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Cikeliwan
thumb|Ji’an
Oro’raw:
Oro’raw
上比來部落
Calasiv
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Cikeliwan
Cikeliwan
u sulit nu Hulam: 歌柳灣部落
Calasiv
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Oro’raw:
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Oro’raw:. u kasalumaluma’ nu Oro’raw: sa, 40 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 108 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 97 ku tademaw, pakalatu 90%.
Cikeliwan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cikeliwan. u kasalumaluma’ nu Cikeliwan sa, 602 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,863 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 163 ku tademaw, pakalatu 9%.
Oro’raw:
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 10%.
Calasiv
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Cikeliwan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,700 ku tademaw, pakalatu 91%.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 7%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 1%.
Oro’raw:
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 77%, Tayan(Tayal) 11%, Pangcha(Amis) 2%.
Cikeliwan
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Taluku. izawtu ku Sakizya a tademaw itini, caypasumad ku ngangan nu Sakizya.
Oro’raw:
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Cikeliwan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Oro’raw:
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
Cyasi
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Oro’raw:
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-alabiwbiw
alabiwbiw
紅冇骨消
Oro’raw:
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Cyasi
Cyasi
kumu nu Hulam: 佳志部落
Qalipusungan
u sulit nu Hulam
阿里不動部落
Faure Gnassingbé
satangahan
thumb|Faure Gnassingbé, 2014|alt=Faure Gnassingbé 2014.png thumb|u hata nu Togo|alt=Flag of Togo.svg