cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
matatengil kakitizaan nu Sakizaya 20180311
sakamusa ku babalaki, natayza miadup atu milami' i buyu', anu caykaletep(來不及) taluma', itiza tu milabin. sisa, panganganen ku Lalabian.
tapang nu lalangaw
angangan a kunglu (主要情節)
yasitungaway a wawa itini nikatuduhan nai' satu maadih, caay tu ka tahekal (matuduhay tu nu lamal mapatay, nika i cudad nai ku kamu cinidaan. nika idaw ku sananay u talaw tu mala nida sananay tu anisimsimam).
傑克因為帶看守火種的孿生兄弟，山姆（Sam）和艾利克（Eric）去狩獵而令狼火熄滅，而當時正好有一條船經過，讓他們失去了一次獲救的機會.
matatengil kakitizaan nu Sakizaya 20180311
3.Kamukamulan(油桐樹的地方)
ipabaw nu buyu' nu 佳山基地Katangka. kamul sananay u kilang 油桐樹, si sangelacay a balu, bangcalay a kilang, u Ngayngayay cidekay a kilang.
tapang nu lalangaw
angangan a kunglu (主要情節)
ci Ce-ke' (傑克) miladay misimaw tu lamal nu apiyan, ci San-mu (山姆（Sam）) atu ci Ay-like' (艾利克 Eric) miadup ku nuheni panengen nuheni ku lamal, tawya han tu idaw ku cacaya a balungan makayda muculil, makayda kutaw cay ka adih nu taw.
因此兩個主要角色雷爾夫和傑克之間發生衝突，而在衝突中傑克為了轉移其他小朋友的注意力打碎了小豬一邊的眼鏡，那些小朋友漸漸開始失去秩序.
matatengil kakitizaan nu Sakizaya 20180311
amis 24"02'20.14 wali 121"34'15.85
tapang nu lalangaw
angangan a kunglu (主要情節)
sisa ina tatusaay ci La-el-hu (雷爾夫) atu ci Ce-ke' (傑克) masasuada tu kunuheni, nika sasuadaan nu heni ci Ce-ke' (傑克) mangalay pasayda misungaay tu adiwawan picien nida ku migani ni Belekan (小豬), ya adiwawa han tu hamaw satu malinga tu malawlaw ku balucu caay tu pitengil.
有一晚發生了空戰，一個機師跳傘降落時卡在樹上死了.
idaw ku cacaya a labii malepacaw ku heni, idaw ku cacay paculilay tu hikuki mihalebut tu galasang mahetik i kilakilangan mapatay.
山姆和艾利克在黑暗的環境下看到屍體，他們以為看到了「怪獸」，令所有人震驚. 所以雷爾夫，傑克與他的助手羅傑（Roger）去看.
ci San-mu (山姆) atu ci Ay-like' (艾利克) i duu'tay a kitidaan makaadih nu heni ku kidu, nuheni satu mahida makaadihay tu (alikakay), mapatay nu biyalaw. sisa ci La-el-hu (雷爾夫), ci Ce-ke' (傑克) atu ziwsiw nida ci Luo-ce (羅傑 Roger) tayda miadih.
他們在遠方看見腐爛的屍體也以為是怪獸. 傑克決定再進行一次領袖選舉，可惜沒有人投他一票.
他決定離開，並建立自己的營地，很多年紀較大的小朋友（Biguns）跟著傑克離開. 傑克和他的追隨者成了暴君，雷爾夫認為他們是野人.
pabalucu satu cinida miliyas tu henian, patideng tu nu udiptu a kakitidaan, katuut ku tabakiay nu mihcaan adiwaw ci（Biguns）milihida ci Ce-ke' (傑克) an miliyas, Ce-ke' (傑克) atu mikilulay cinidaan a tademaw malamakatalay tu a tademaw, ci La-el-hu (雷爾夫) satu u tada micidekay ku nuheni a tademawan (野人) sa.
傑克和他的追隨者在陣營殺了一隻母豬，傑克割了牠的頭戳在了棍上，說是要供奉給怪獸.
ci Ce-ke' (傑克) atu mikilulay cinidaan a tademaw ikitidaan mipacuk tu cacaya a ulangan nu pabuy, ci Ce-ke' (傑克) kalapen nida ku tangah nu pabuy sipacucuk i culay, sapatata' tu alikakay (怪獸) sa.
一些蒼蠅開始在豬頭旁邊徘徊. 這時，賽門來到這裏的時候產生了一些幻覺——他聽到死了的豬頭（他產生的幻覺讓他以為牠是蒼蠅王）跟他說話並叫他做事.
賽門發現「怪獸」其實在每個人的心裏，他也發現了怪獸的「真面目」. 於是立刻跑下山將這個消息告訴其他人.
ci Say-men (賽門) maadih nida ku alikakay (怪獸) ibalucu namin nu tademaw, maadih tu nida ku alikakay (怪獸) nu "tatengaay a bihit". Kyu maduba cinida tasasa i buyu musakamu tina kawawan pasubana tu duma a tademaw.
但是他到了其他人身邊時，因為黑暗的緣故，大家以為賽門是怪獸，便錯手殺了他.
nika makatukuh cinida i tepal nu taw, duu'd henay sisa, katuuday a tademaw pabaliw ci Say-men (賽門) u alikakay (怪獸) cinida sa, sisa pacuk han cinida mipatay.
雷爾夫的陣營人數漸漸減少，而傑克的「野人」陣營人數卻不斷增加.
ci La-el-hu (雷爾夫) a tademaw haymaw satu mawada' ku tademaw, ci Ce-ke' (傑克) a "nipahuting a tademaw" macunus macunus ku tademaw nuheni.
但是因為傑克沒有起火的工具，所以他們便在晚上靜悄悄地突襲雷爾夫的陣營，奪去了小豬只剩一邊鏡片的眼鏡.
nika ci Ce-ke' (傑克) inai ku sapitilamal a duguan nu heni, sisa u nuheni hamaw sa tu labii mikuliniw tu ci La-el-hu (雷爾夫) a kitidaan, alawen nu heni ku Belekan (小豬) nu tapiinga a migani.
沒有了眼鏡的小豬因為失去了眼鏡而無法生存（書中強調他視力極差）.
inai' tu ku migani ni Belekan (小豬) kinaia'n tu nu migani utiih tu amaudip ci nida (saan ku cuda tada micapi tu menu' ku mata nida).
加上他們再不能生火點起狼煙讓途經的船隻拯救他們. 所以他們決定向傑克拿回眼鏡.
macunus aca nuheni nai ku misalamala kanaha tu simakaydaay nu balunga acaay ka adih ku nuheni. sisa pabalucu satu ku nuheni mangalay pasayda ci Ce-ke' (傑克) miala tu migani.
他們去到傑克的陣營發生激烈的戰鬥. 小豬在說他的「邏輯思考」時被羅傑用石頭殺死了.
tayda sa ku nuheni i ci Ce-ke' (傑克) a kakitidaan alaw masasulebu'. saan ci Belekan (小豬) itini "datengan cinidaan sa" waiten ni Luo-ce (羅傑) tu ba'tu mapatay.
在小豬被殺死的同時，那個貝殼也被弄碎了. 傑克還俘虜了山姆和艾利克. 傑克想立刻殺死雷爾夫，但是被他逃脫.
katukuh sa tu sakatusa a demiad, ci Ce-ke' (傑克) a tademaw mahida mikilimay tu pabuy amikilim ci La-el-hu (雷爾夫) an. mangalay ku nuheni misanai tu caculimekan ni La-el-hu (雷爾夫), sisa tuduh han nuheni ku kilakilangan.
一艘途經的軍艦碰巧看到了大火，一個艦上軍官上島後看見了雷爾夫和一班「野人」. 雷爾夫稱他是這個島的隊長. 雷爾夫在島上第一次傷心地哭泣. 軍官則背對他們以便讓他們釋放情緒.
idaw ku namakaydaay nu hitay a balunga makaaih tuni ka tabaki nu lamal, idaw ku cacaya a hitay tayda i subal makaadih ci La-el-hu (雷爾夫) atu masakaputay a pahutinan a tademaw (野人). ci La-el-hu (雷爾夫) pangangan han cinida nina subal a mililiday han. ci La-el-hu (雷爾夫) itini i subal sayaway nida malalum muangic. ya hitay han tu misudikud tu nuhenian pakunida han nuhei ku nabalucuay anidatengan.
kanatal kanas-mali putiput (NBA)
kanatal kanas-mali putiput (NBA)
kakuniza:putiput
bulu'
bulu' 箭竹 thumb|bulu' 箭竹屬（學名：Fargesia），是禾本科竹亞科下的一個屬，為散生竹. 共分幾十餘種，大部分分布於中國華中、華西各省山地和臺灣中高海拔山區，為大熊貓的主要食物來源.
bulu kakuniza, yadah ku kakuniza, sahetu i China teban-talakaway a buyubuyuan, sateban nu China, satipan nu China atu Taywan, u kakaenan nu tumay-nani(熊貓).
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
mata(目)：禾本目 Poales
sapamat(科)：禾本科 Poaceae
mikitinay(屬)：竹亞科 Bambusoideae
hicahicaay(種)：箭竹屬 Fargesia
ngatu cacay
uzuma ku lengaw nu bulu’ i Taywan, u bulu’ pinaluma’ i Taywan tusa izaw ku tampu sanay a bulu’ atu akawangay nu Yisan a bulu’, sahetu nu palapalaan a mulengaw ku bulu’, bangcal ku tapangan niza kuengel paciim a mulengaw, anu catu pikaliang a miadeci cakakaliang ku uzip niza, yadah a manengneng masamatini.
ngatu tusa
adeci “’Sakizaya a etal adeci han, nu Siwkulan adeci han”, mangangul micedem, caka anglel, sakuhawen, ciyanen tu titi anca duhduh han maemin mangaay, bangcal sakitatilengan, misasaw tu tinayi atu bituka, mibalah tu simal atu mauningay malasakabesu. u malingaday nu niyazu’ itiza, miala tu bulu’ sapipatileng tu talalukan, adipel atu sapitulik tu tapila’ bakal, atu talawlaan nu wawa, adihay ku sapimaan. nika macakat tu ku kicay, malusapibadic a lalusidan atu sapisanga tu lalusidan caayay tu piala maluwan itu, anini satu deng tu piala aca tu adeci niza malukakaenen.
ngatu tulu
miadeci sa ku binacadan malucek ku kaciliku’, nawhan paenel ku bulu’ maditek, sacitebu’ sa matu taludu’ ka tabaki, miala sa hakakan sa, mikuyud hu tu lubuc, wata ku maluk. mahelek mapanukay ku adeci, caayay ku sasabaen ku pipudac niza, matu taludu ka tabaki ku adeci, anu ca kabana’, hacecacecay han a mitipelak ku pudac, tahateluc kya ngangul tu awaay tu. ulasaka, pakaynien i teluc a mipitek, tabakiay aca a bulu’ malu patakecan a miliyun, liyun han kuya pudac niza, usaw tu kya heci tu niza, uyanan kuyza.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:nipaluma
kamulaw
kamulaw(番茄) thumb|kamulaw|330x330px
kanikalan
kanikalan(黎明、破曉時刻) caayhen katahkal ku cilal i sananal. thumb|kanikalan
Ma-ing-ciw
kakiliman
縮圖|Cun-hua-min-kuo cuntun saka caytu, caylu a cuntun Ma-ing-ciw, cay-siw-lim-sep mihcaan pitu a bulad cay-lu a demiad) lecuhan i Cun-hua-min-kuo cence’ atu huasie a tademaw, ci Ma-he-lin atu ci Ci-huo-siu u wawa nuheni, pilecuhan i Ing-kuo nu Sinkan-ciwlun -yumati, cay-siw-lim-tu a mihcaan mikilul tu babalaki mabulaw taynin i Taypakse a mueneng. ayda han mala Tunwu tabakiay a cacudadan hulic a saydan, naw Cun-hua-min-kuo cungtun tu (saka cay-tu, cay-lu a cungtun) Cun-kuo-kuo-min-tang cusi, Taypak siciw, fawu pucen ku kawaw. 縮圖|caay henay ka cacay ku mihcaan nida
nilaculan
naw mibelihay tu igu ni Can-cin-kuo ciwkaysiki, sa mala Cun-hua-min-kuo cungtun sakacacay a fucicen. nikuda sa mala sin-cen-yun yen-ciw-yun- hua-can kawhe- wiyunhui cuzen-wiyun atu Kuo-min tahua dayhuw.
itini i cay-siw-siw-wal a mihcaan pisingkiwan nu Taypak siciw, adidi ku nipi yadahan tu paya ni Ceng-suy-pen tu sakatulin nida a payan. tu-sep-sep-tu a mihcaan mikikaka tu baluhay a likisi nu mihcaan tu nem-sip a kilacan nu paya kina cacayaca a maala, katukuh ayda i nai ku mikikakaay tu paya nida.
tu-spe-sep-lim a mihcaan pisingkiwan tu Cun-kuo-kuo-min-tan cusi, malahci ci Ma-ing-ciw maala, tu-sep-sep-pic a mihcaan nu picidekan a kawaw nu kalisiwan miales cinida, i tawya a demiad mihapu cinida milabu tu tu-sep-sep-wal a mihcaan nu pisingkiwan tu Cun-hua-min-kuo cungtun.
itini i tu-sep-sep-wal a mihcaan pisinkiwan tu cungtun, ci Ma-ing-ciw makaala tu tu-pic lasubu a wangan micapitu enemay a kilacan maala mala cung-tun, nikalaliyunan tu centan, itini i tu-sep-cay-tu a mihcaan maala mala Cun-hua-min-kuo pisingkiwan nika tulinan a mala cungtun.
tu-sep-cay-lim a mihcaan cay-cay a bulad pitu a demiad, tawyaay a Cun-hua-min-kuo cungtun ci Ma-ing-ciw itin i Sin-cia-puo atu Cun-hua-zen-min-kun-he-kuo sakakaay nu mililiday a tademaw ci Si-cin-pin masasuadih ku nu heni masasakamu, nina tusaay a kanatalan nu sakakaay makaala tu nem-nem a mihcaan sayaway anika sasuadihan a masasakamu.
nikaydaan tu wawa henay
cay-siw-lim-tu a mihcaan mikilu cinida tu babalaki mabulaw tayni i Taywan. pihedekan nida micuda han nai tini i Cinsin nu mulaay a cacudadan, Taywan Taypak nice sihan husiw, Taypak seli Taan cuci cunsie, Taywan senli Taypak Cinkuo cunsie, Kuoli Taywan tasie huali siesi huasiecu micudad.
micudad henay tu tuluay anipicudad malingatu tu cinida micudad miadih tu pakuntaway a cudadan, miadih cinida tu cudad han u centan nu caaya kaw aadihan a cudadan. micudad henay tu cucun tawya malalit nu malaheciay nu kacuduan a kawaw, nasakamusa cinida amala singbung kisia kaku sa.
cay-sip a mihcaan tayda i Cinsan a bayubayuan a mingaduy, mingaduy satu ku adidien tu maenep a mapatay, hidahida satu misaicelang minanam mingaduy. picudadan tu cucun henay, manamuh cinida micudad tu 《yuse winyi》. micudad tu Cen-kuo cunsia nuw matatukuday a milabu cinida mala huowuy.
itini i (ce’kuocuoci) sa tunipicudad nida tu tabakiay a cacudada henay, ni  kalahitayan, idaw tu ku nipitiyung tu tinnaw. itini i (ce’kuocuoci) picudadan i amilika, pienengan i sikusia henay, tu pilipilipayan hinakan cinida tu kuku’ nu pabuy.
itida i patiyamay nu amilika, kuku’ nu pabuy caay katekas atu heci nu katalan. micudad henay tu tabakiay a cacudadan nataydatu i Cia-cuo Puo-ke’lay tabakiay a cacudadan miadih, ku manglay cinida tayda i Puo-ke’lay a cacudadan micudad, nika cacay pakasingsi’ cinida tu Puo-ke’lay a cacudada sisa cudad satu cinida i Ha-fuo a cacudadan.
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan a niyazu' 娜荳蘭部落
Ma-ing-ciw
nikaydaan tu cence mahka malingatu
itida henay i amilika patideng tu fan-kun-ay-kuo lenmun, mala mantun cu lise’.
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
kakiliman
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
Ma-ing-ciw
nikaydaan tu cence mahka malingatu
mala (puo-se-tun tuncen) mitesekay a misuli ci nida makaala tu lima a mihcaan, naw "Yi-wu-tay", "Wan-saw-lin", "Li-nan-ciw" u ngangan nida misulit tu cunlun, se’lun, kalibutan a sasulitan makaala tu cay-sep a wan nu nisulitan, mibelin tu Cuo-kun, taydu atu haiway cuopay, misilut tu micidekay a tademaw akawaw, kinapina makaala tu kawlah nu Kuo-min-tan, nisulitan nida hina i "cun-yen sinbung", "lan-he-paw’", "sinwun-tandi’" itini i kuomin-tan a cudad atu micudaday i hekalay nu tademaw  aadihan tu cudadan, ni kinkian ni Cun-cin-kuo a tademaw malasepay caay pacumudi nu Cen-cin-kuo sifu i Taywan.
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
nilacul
(1)Zinzya (Jiniya) nu Natawlan,mikikum,makapatay, limulak ku niyazu' i tiza amin,i Zinzya (Jiniya)
Ma-ing-ciw
Taypak siciw
Ma-ing-ciw miales tu cenu’wiyu, kinapina musakamu a caay kaku ka tahekal misikiw tu Taypak siciw sa, nika i cay-siw-siw-wal a mihcaan milabu tu Kuo-min-tan mitahaway misingkiw maala cinida, mala tawyaay a Kuo-min-tan siciw nu Taypak siciw sasingkiwan a tademaw, cay-tu a bulat tu-lim a demiad
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
nilacul
(2)u Lipun a tademaw a Zinzya (Jiniya) sapilisin nu "i pabaway a Dungi"(u Dungi nu cilal)ma mihemihecaan baluhay a miheca.
Ma-ing-ciw
Taypak siciw
51.13% a paya nialaan alaan tu paya maala mala Taypak siciw (Cen-suy-pen tu 45.91 ku paya, Wan-cen-sen 2.97% ku paya). tu-sep-septu mihcaan, 64.11% ku paya matulim maala, katukuh ayda u satalawkaway nu siciwan anika alaan nu paya. 縮圖| Ma-ing-ciw mikiayaw ki paya nika u nika alaan tu paya miadidi' tu nemsep % Cen-suy-pen mikiayaw nika alaan tu paya miadidi' tu nemsep %
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
nilacul
ataiza i Zinzya (Jiniya) mi bauen mi salisin ,sipikaya aku inipanubu, milunguc atu mitusam ucaan wycanacanan, maydih nanay baluuhay a mihecaan,nanay sakapabay ku uzip isu,satabakiyay a limulak, anu pasasukazih tu, mitaneng, misabili han, tayza i Zinzya (Jiniya) micakiy tu sumanahay a sadiput a caay a mihecaan usasakapahay94
Ma-ing-ciw
tusep septu mihcaan Taypak siciw pisingkiwan
Ma-ing-ciw mikiayaw milakuuyt tu lasubu nu nem-sep a kilacan
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
nilacul
waluay abulad malalikit “pilalikidan”
Ma-ing-ciw
tusep septu mihcaan Taypak siciw pisingkiwan
Ma-ing-ciw mikiayaw nikaalaan nu paya mikiadidi tu lasubu nu nem-sep a kilacan. 縮圖| Ma-ing-ciw mikikaka tu nikaalaan tu paya milakuuyt tu 60%
Sierra Leone
thumb|u hata nu Sierra Leone (獅子山)|alt=Flag of Sierra Leone.svgSierra Leone (獅子山)
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
nilacul
(3)Zinzya (Jiniya) nu natawlan ,kakitizaan ayzasumatan tu amis nu papaznngan tu aatihan “dengazih”
Sierra Leone
u Sierra Leone (獅子山) sa i labu nu Africa, itiza i 8 30 N, 11 30 W.u ahebal nu lala' mapulung sa 71,740 km2.
Ma-ing-ciw
sapidiputaw tu lubu
sapidiputaw tu sakakapah nu udip atu luma’, misilud tu sakaylamal a kawaw, miwada’ tu mapataya nu matuduhay a tademaw, mawada ku kasiziku nu i dadanay a kawaw, maka utubaya anika bateluan atu mapataya a tademaw macunus, sinalasangan a tademaw acaay pacici paculil, mawada ku milalebuay a kawaw, macunus ku nidakepan tu lacusay a tademaw, misakapah tu nika peladan nu buyu’ saka caay ka yadah un tademaw a mapaty, mibulaw tu i sasaay nu buyuan a tademaw, patideng tu sapilaylay tu udipan, patideng tu caay kaw matekesay nu pilaylayan tu udip, patideng tu Taypak siwcitan, patideng tu tiyicu’, mitulin tu sakatayda i Taypak nu dadipasan a babatikalan nu kawaw, mitahaw tu hepin tataydaan midang, misilut tu cinsan caculian, patideng tu dansuy nu balungaan a pacunaan a tataydaan midang atu aadihan.
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
Zinzya (Jiniya)
Ma-ing-ciw
sapidiputaw tu lubu
micuduh ku sihu tu「babakahan tu tatuni’ kilulen tu miliaca ku galasu」nina kawaw makaala tu「tu-sep-sep-cay nu Ya-cuo babakahan anipikuwan nu tuudan a kawlah」walu a mihcaan makawaw nida ku pina nu lu-sepsep a walwalen nu kalisiwan, papalaliwan tu gisuy mamitules namaka sip-sep a kilacan, macunus makaala tu wal-sep a kilacan.
Sierra Leone
u ahebal nu lala'ay sa 71,620 km2, u ahebal nu nanumay sa 120 km2.hamin nu tademaw sa 6,018,888.kakalukan umah sa 56.20%, kilakilangan umah sa 37.50%, zumaay henay umah sa 6.30%
獅子山共和國（英語：Republic of Sierra Leone） 通稱獅子山，位於西非大西洋岸，北部及東部被幾內亞包圍、東南與賴比瑞亞接壤，首都自由城.
Zinzya (Jiniya) nu Natawlan
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
Shinto torii icon vermillion kakuniza:Sabak Nupu kakuniza:Sabak Nubu
Sierra Leone
Sierra Leone kapulungan a kanatal (kamu nu Amilika: Republic of Sierra Leone) pulung han ku ngangan Sierra Leone (獅子山), idai satipan nu Africa (西非) saetipyu (大西洋）, amisan atu walian liwliwan nu Guinea (幾內亞), wali timulan atu Liberia (賴比瑞亞) malalitin, tapang tusu han Freetown (弗里敦).
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Freetown (弗里敦).
Ma-ing-ciw
sapidiputaw tu lubu
sakalihalay nu dadadanan a tamelac, kapah ku culil nu kadideng, mitastas tu sangaw a kayakay, patideng tu kakacawan nu basu, nu kitakidan sayaway patideng tu langdaway a tademawan nu silusian.
tu-sep sep-tu a mihcaan cay-tu a bulad tu-sep a demiad, mitastas tu makaalaay tu lasubuan nu likisi a cunsan a kayakay pala sip-lu-lim a lalakuan, baluhay a cunsan kayakay itini i tu-sep-sep-nem a mihcaan cay-tu a bulad tu-sip a demiad taneng tu kaydaan. cunsan kayakay caay henay katepa ku sasangaan tu kayakayan, u tuud nida kayakay itida han hnay padeng i hepim aidangan. mikilulay a siciwan ci Haw-lun-pin, mangalay patideng tu balubaluan a kawaw, itida i hekal nu kayakay mipahecek tu pacek, panuli, tahpuen tu galasuay a baluan.
Sierra Leone
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 27 bulad 4 demiad.
Ma-ing-ciw
misingkiw tu cuntun
tu-sep-sep-wal mihcaan tulu a bulad tu-tu a demiad kalahecian mihapu tu 縮圖|tusep sepwal mihcaan Cun-hua-min-kuo cuntun pisingkiwan a kababenis nu paya paya, 765 wang 9014 ku paya, 58.45% ku nikaalaan tu paya mala cay-tu a cuntun nu kasenu hananay ni pisinkiwan, tawya a mihcaan tu lima a bulad tusep a demiad malinga tu mala cuntun. 縮圖|tusep sepwal mihcaan Cun-hua-min-kuo cuntun kasilahecian nu pisingkiwan sakatusa a kala cuntunan "tu-sep-cay-tu -tu-sep-cay-nem"
matulin maala ni singkiwan
Sierra Leone
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Julius Maada Bio (Culiyese．Mata．Piau 朱利葉斯·馬達·比歐), 1964 a mihcaan 5 a bulad 12 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sierra Leone (獅子山) ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 4 bulad 4 demiad.
likisi (歷史)
據考古學家們考察獅子山有至少兩千五百年連續不斷的人類居住史，居民來自非洲其他地區. 9世紀時開始學會用鐵，公元1000年左右沿海部落的居民開始種植作物，出現農業.
Ma-ing-ciw
mala hucu nu tademaw
mahedek sa tu mala cuntun caay pisengal tacuwacuwa muculi mididaw tu cabay, na tayda tu i tu-tu-wal a kakiningan tu paya tayda mibawung.
tu-sep-cay-nem mihcaan siwa a bulad tu-nem a demiad awdan nu Tunwu tasie mala Yen-cia-kan nu huasea saydan, itini i Tunwu tasie tada musakamuay tu " Taywan kanatal a patucek".
Sierra Leone
likisi (歷史)
numikinkiway tunu mukasiay a tademaw mikikiw tu Sierra Leone (獅子山) makaala tu tusa a malebut idaw ku lima a lasubu caay henay kaputun kuni pikinkiwan tu nu tademawan a muenenga a niyadu'ay, u niyadu'ay a tademaw u namakaydaay i Africa (非洲) nudumaan a niyadu’ay a tademaw. siwa a seci malingatu matineng tu micukaymas tu mukin, kunyun cacay a malebut sa i lilisay nu bayubayuwan a niyadu'ay a tademaw mahka matineng paluma tu cancanan a tuudan, tahekal kunikalukan.
獅子山氣候濕熱，布滿了雨林和沼澤，難以通行. 而大量的攜帶致命病菌的采采蠅更是當地曼丁哥人牛馬等牲畜的噩夢. 因此難以征服.
Ma-ing-ciw
taywan kanatal a patucek
tu-sep-tu-cay mihcaan cay-sep a bulad tu-pic a demiad, mapatelit ci Ma-ing-ciw tinu tuluay a kawawan (cun-se’, cun-in’, cun-kan), Taywan Taypak a huing saka cacay ani saybnga nai’ ku cumi sa.
Sierra Leone
likisi (歷史)
Sierra Leone (獅子山) masengeda kuyu demiad, matumes nu udad kilangkilanga atu lanulanuan, udiih a culilan. uyadah tu nu mikalatay tu tademaw a sakatalawan nu lalangaw uitidaay nu Mantinke (曼丁哥) a tademaw katalan kadu’h atu cancananaca a papahabayan tu sakatalawan. sisa a hican hakiya amiwanan tina kawaw.
Ma-ing-ciw
palutatengan ku kanatal
palutatengaan ku kanatal, sakamu sa ci Ma-ing-ciw, "Taywan u tada luma’ nu mita, u kanatal nu mita, tatengaay a ngangan a kanatal han u Cun-hua-min-kuo, tada ngangan han u "Taywan". patinakau sa musakamu " i hekalay nu kanatalan a tademaw, sakamu sa nama ka cuwaay kisu sa, sakamu hannida "I'm from Republic of China, commonly known as Taiwan ", atu "I'm from Taiwan officially known as Republic of China"，hina adih ku mahiniay sa.
Ti-syang
油畫技巧革新者：提香 Titian 1487 ~ 1576 Italian
Ma-ing-ciw
singku nu udip
wawa henay ci Ma-ing-ciw hena kilul tu babalaki tayda i tancusiw ni singlian tu cinida, nika micudad satu tu cucun caay tu ka hina tayda i kiwkay, katukuh ayda nai' ku tungus nida tu sinzia.
Ti-syang
u tineng pabaluhay tu nikulitan, Ti-syang Titian 1487 a mihcaan katukuh 1576 a mihcaan Italian, sakay kahemekan nu mikulita ci Wiy-ni-s, I-Ta-li nu naliman misulitay cumelak macakay nu Wi-ni-s. lecuhan i I-ta-li nu Wi-ni-s satipan salungan ku hekal nu buyuay a niyazu’, Ka-tu-lay, 12 ku mihcaan hawsa ladaye nu wama ciniza miliwku i Wi-ni-s, zikuz ci Ti-syang muliya tayza tayza i Wi-ni-s kakelul micumud i Bellini a pikulitan a pikawawan minanam mikulit, namahiza sa i kauzipan niza caay tu piliyas tu Wi-ni-s.
Ma-ing-ciw
sakay binawlan a kawaw
hatidaay tu nida misuped tu ni cuhcuh han tu idang, makaala tu cay-siw-wal a lasubuan (katukuh tu tu-sep-cay-siw a mihcaan cacay a bulad walu a demiad), sepat a wang ku ni picuhcuhan tu idang, u Cun-hua-min-kuo nu cence’ a tademaw u sayadahay nu nipicuhcuhan tu idang sapabeli tu idang tu tawan a tademaw.
Ti-syang
當 Bellini 和 Giorgione 相繼亡故後，提香就完全支配著此共和國的美術地位.
Ma-ing-ciw
sakay binawlan a kawaw
cay-siw-siw-siw a mihcaan, mala Taypak siciw tawya ci Ma-ing-ciw u Taypak se’-cen-hu sin-cen-yun-nun-ye-wi-yun mapulung sikawaw tu milakalakay nu wacuan mamitutuy a kawaw (「malalitemuh、maka kakitinkitin tu lima mi’put tu libung」, mituduy tu wacuan a pahabay pangangan han nida ci Ma-siw-ciw.
Sierra Leone
likisi (歷史)
馬里帝國伊斯蘭教的影響力在這裡也就顯得很微弱. 直到18世紀蘇蘇帝國的商人和移民者才將伊斯蘭教在這裡廣泛傳播開來.
Ma-ing-ciw
sakay binawlan a kawaw
kinapinan a kinsaan, sapibahbah tu cilekay atu sapituduy tu sapahabay a kawawan, ci Ma-siw-ciw atu ci Ma-ing-ciw mapulung ku nuheni mueneng i luma’ nu tahudan, u sakaudip nina wacu u acawaw tu ni Ma-ing-ciw ku pahabaya midipud. ci Ma-ing-ciw u「tahudan nu picidekan a kalisiw」ku sapatahekal tu sapikinsa tu udip atu sakatayda i padekuwan nu wacuan a kalisiw, sisa mabangbang kina picidekan nu kalisiw a kawaw.
Ti-syang
yu, BeIIini atu ci Giorione kakilukilul satu mapatay, ci Ti-syang mipatatungus tu tuyni masakaputay kapulungan a kanatalan tu nu mikulitay.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Ma-ing-ciw
Ti-syang
青年時代在人文主義思想的主導下，繼承和發展了威尼斯派的繪畫藝術，把油畫的色彩、造型和筆觸的運用推進到新的階段，在宗教畫中反映了新興資產階級的道德觀念.
João Lourenço
João Lourenço (若昂·洛倫索) thumb|João Lourenço (若昂·洛倫索) thumb|u hata nu Angola
Sierra Leone
likisi (歷史)
Malitikuo (馬里帝國) Islamkiw (伊斯蘭教) tuni kalalid itinisa caay kaw icelangan a tademaw. katukuh i sabaw walu a seci nu Susutikuo (蘇蘇帝國) nu misiwbayay a tademaw atu numa bulaway a tademaw itini satu kunuheni mapalahud sisa katinenga nu katuuday.
Ti-syang
作品洋溢著歡欣的情調和旺盛的生命力，但在 1533 年查理五世封他為授以貴族稱號後，則畫了《西班牙拯救了宗教》和《菲力二世把初生的太子唐‧斐迪南獻給勝利之神》等趨逢權貴的作品.
nisanga’an banihiway lipahak ku balucu’ atu nikakapah ku nikauzip, nika i 1533 a mihcaan Ca-li lima a lasubu a mihcaan pangangan u kakitaan zikuz, kulit satu “Si-pang-ya mapalekay tu ku kiwkay” atu “Bey-li tusa a lasubu a mihcaan u nilecuhan a wawa ci Tay-ce-tang.Pey-ti-nan piini ci Sen-li a Di’tu” mahalhal pasayza kakitaan a nikulitan.
他的肖像畫能揭示人物內心世界，中年畫風細緻，穩健有力，色彩明亮；晚年則筆勢豪放，色調單純而富於變化. 在油畫技法上對後期歐洲油畫的發展，有較大影響.
u nikulitan tu tademaw niza taneng patahkal paazih tu lalabu nu balucu’ a kitakit nu tademaw, u kizemuay a mihcaan misadimel ku pikulit, icelang tanektek, kulikutitan malikat,caay tu pitantan ku nikulitan, sacacacay ku nipakuli yadah ku nikasumad. i tineng nu pikulit sakay zikuz palahan tu mikulitay nu Ow-cow, tabaki ku nikalilid.
Sierra Leone
mabulaw ku kakitidaan (殖民地)
1462年葡萄牙探險家首先踏足此地，並將自由城港口周圍的山脈命名為「Serra de Leôa」，意思是「母獅的山」. 時至今日，仍有人將此國稱為「獅子山共和國」義大利文記作「Sierra Leone」，後用此名作國名.
1462 a mihcaan Portugal (葡萄牙) mitahaway a tademaw sayaway makatukuh tina niyaduan, pangangan han nuheni tu sakalihaday a cinse u liklik nu minatu a buyu' pangangahan tu "Serra de Leôa". uiminida sa "Serra de Leôa" (母獅的山). katukuh ayda, idaw henay ku panganganay tina kanatalan tu Sierra Leone kapulungan a kanatal (獅子山共和國), nasulitan ku Italy (義大利) nikilukan sa "Sierra Leone", inikudan satu kuni pangangan tu kanatal a ngangan.
Ti-syang
「 提香所作的就是最著名的、最偉大的工作 」 如此的被形容，但他的藝術成就並不能代表他的個性，他是貪得無厭之徒，並利用其身份與地位去助長自我的目的.
Sierra Leone
mabulaw ku kakitidaan (殖民地)
其後，本地一直都是歐洲奴隸的供應來源地. 1787年，在廢奴主義者的壓力下，於現在首都自由城建市，以供原來準備販賣往倫敦工作的奴隸生活.
Ti-syang
u nikawawan ni Ti-syang uyza u singanganay、u kahemekan a kawaw” mahini ku patinaku, nika nalimaan malaheciaytu niza a caay situngus tu waway ciniza, u maadubay a tademaw ciniza, miliyung tu zuma a tademaw atu siaenengay maedap tu nabalucu’an nu uzip.
João Lourenço
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan i 3 a bulad 5 a demiad, João Lourenço, u misingkiway. 1954 a mihcaan nalecuhan)
Sierra Leone
mabulaw ku kakitidaan (殖民地)
nanutiya satu, iniyaduay a tademw u Europe (歐洲) a kalung ku patahkalay.1787 mihcaan, itini inipi sawacuwan nuheni sa, itini inika lihala a sudu nuni padideng tu luma, sakalihalay nu pacakaya pasayda i London (倫敦) mamikuliya a kalunga tu sakaudip.
Ti-syang
nikauzipan生平
提香的早期作品受拉斐爾和米開朗基羅影響很深，以後他的作品比起文藝復興鼎盛時期畫家的作品，更重視色彩的運用，對後來的畫家如魯本斯和普桑都有很大的影響. 他的作品構思大膽，氣勢雄偉，構圖嚴謹，色彩豐富、鮮艷.
João Lourenço
siwkay niza
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Angola ayza sa ci João Lourenço, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 9 bulad 26 demiad.
Sierra Leone
mabulaw ku kakitidaan (殖民地)
1808年，獅子山成為了英國的殖民地，直到20世紀中期的全球去殖民化運動開始為止. 1961年4月27日，獅子山宣告獨立，但仍然奉英女皇為國家元首. 首位首相由米爾頓·馬爾蓋（Milton Margai）爵士出任.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Ma-ing-ciw sihu
Ti-syang
nikauzipan生平
u saayaway nikulitan ni Ti-syang mutesek ku nikalilid ni La-pey-al atu ci Mi-kay-lang-ci-low, zikuz u nikulitan niza palecad tu cumelakay a nisulitan nalimaan a nisangaan nu mikulitay, mangaleb kahenulan ku piyung tu sikulitaya, sakay nuayaw nu mikulitay mahiniay Lu-pen-s atu Pu-san tabaki ku nikalilid. u nisanga’an niza tabaki ku nizatengan, kapah tabaki, makelec ku nisangaan a bacu, u kulikulitan salungan.
Sierra Leone
mabulaw ku kakitidaan (殖民地)
1808 mihcaan, Sierra Leone (獅子山) mala United Kingdom (英國) a kakitidaan, katukuh tu tasa a bataan a seci nu teban a kitakit lihalay nu kakitidaan kalingatuwan. 1961 a mihcaan sapat a bulad tusa a bataan idaw ku pitu a demiad, Sierra Leone (獅子山) pangiha misateked kamisa, nika u United Kingdom (英國) tatayna a hunti a kanatal nu sakakaay, u sakakaay nu tahekalay sau ci Milton Margai (米爾頓·馬爾蓋) kungangan.
misataked (獨立)
1971年4月19日，獅子山透過修憲改制為共和國，1978年的新憲法，使獅子山成為一黨制國家，直到1991年內戰爆發.
1971 a mihcaan sepat a bulad sabaw siwa a demiad, Sierra Leone (獅子山) pababelih tu ulic (憲法) misumad tu kapulungan a kanatal, 1978 a mihcaan baluhay anicudadan, sa Sierra Leone (獅子山) mala cacayay a mikuwan tu kanatal, katukuh i 1991 a mihcaan unheni tu ku malepacaway.
Ti-syang
nikauzipan生平
提香曾應教皇保羅三世和神聖羅馬帝國皇帝查理五世的邀請到羅馬和皇帝的宮廷中畫了許多肖像畫. 但他漫長的一生主要都在威尼斯度過的，留下了大量的作品. 他主要的作品是一些宗教和古羅馬神話的題材，充滿戲劇性的氣氛和動感的人體線條.
Sierra Leone
misataked (獨立)
福迪·桑科（Foday Sankoh福迪·桑科）領導的革命聯合陣線（Revolutionary United Front）反抗政府的統治，獅子山內戰造成數以萬計的人民死亡及超過二百萬人流離失所，這些失去家園的人民變成了鄰國的難民.
Ti-syang
nikauzipan生平
ci ti-syang nanu Hungti Paw- low tulu lasubu a mihcaac atu Sen-sen low-ma-ti kow Hungti ca-li lima lasubu a mihcaan matakus tayza i Low-ma atu Hung-tiay a luma’ mikulit yadah ku nikulitan tu nu tademaway. nika katenes nikauzip niza angangan itini i Wi-ni-s amauzip, nadah ku nisubelidan tu nikulitan. angangan a nikulitan niza uyza kiwkayay atu kasumamaad a Low-ma a nakamuan nu babalak ku sasulitan, matumes nu saigianan a manamuh mahemek tu nu ka satusil nu uzip nu tademaw.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E4%B8%A4%E5%B2%B8%E9%A2%86%E5%AF%BC%E4%BA%BA%E4%BC%9A%E9%9D%A2     masasuadih nu tusaay a kanatalan
Ti-syang
nisubelidan a zaysang 遺產
提香一生的作品大約有400幅，現存300餘. 其中的《黛安娜與阿克泰翁》在2008年由蘇格蘭國立美術館和國家美術館以5000萬英鎊的價格買下，成為世界上最昂貴的畫作之一. 他筆下作品常先以紅色打底，然後再塗上其他顏色，使得其油畫隱約泛出一種金紅色，此色被稱為「提香紅」.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/633%E6%94%BF%E8%A6%8B633    cencin
Ti-syang
nisubelidan a zaysang 遺產
nikauzipan nikulitan ni Ti-syang pakala tu 400, ayza nisupedan 300 tu. uzumaay “Tay-an-na aci A-ke-tay-ong” i 2008 a mihcaan i Su-ke-lan nu kanatalay a Mey-su-kowan atu kanatal a Mey-su-kowan i 5000 mang nu Ing-pang a kalisiw a aca a micakayan, mala u satekesay nikulitan nu kitakit. u nikulitan niza isasaay u sumanahay ku ayaw, satu nikulitan tahkal ku sumanahay kim, uyni a kulit pangangan han tu “sumanahay Ti-syang”. kakuniza:Sabak Tutuy
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%A6%AC%E8%8B%B1%E4%B9%9D%E6%96%87%E6%95%99%E5%9F%BA%E9%87%91%E6%9C%83    Ma-ing-ciw wenciw cicen hua
João Lourenço
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Angola
Sierra Leone
misataked (獨立)
Foday Sankoh (Fu-Ti Sang-Ke 福迪·桑科) ni lilidan nida tu (革命聯合陣線, Revolutionary United Front) mibelin tu sifu amikuwan, katuud kuma patayay nu Sierra Leone (獅子山) a tademaw malakuud tu tusa a lasubu ku mihinanga, inami hinanga a tademaw sa mala nu biyawan a kanatal nu tapadaw a tademaw.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%89%B9%E6%AE%8A%E6%80%A7%E9%97%9C%E4%BF%82
Sierra Leone
wayway nu lala' (地形)
獅子山境內大部是丘陵、高原，地勢東高西低，一般海拔300－600米，最高峰為洛馬山脈（Loma Mt.）海拔1947米；沿岸多低地、沙洲和澙湖.
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
picidekan a kangkey
Sierra Leone
tademaw (人口)
kanatal nu Sierra Leone (獅子山) sabaw walu a kawkawsan ku binacadan, u sayadahay a binacadan sa u Mende (曼德族), atu Temne (譚姆恩族), nina tusaay a binacadan enem a bataab a palasubu (%) ku tademaw. Mende (曼德族) a tademaw tada u kakitidaan nuheni sa i nutimulan a niyadu’an, u Temne (譚姆恩族) idanamin i amisan a kakitidaan.
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’
sayaway idau ku sasait atu takini’(bakan) namu.miala tu auk cacay, ansani palasicen tu sepat a auk.ayda malingatu disdisen tu auk.mamin tu nipidisdis tu auk, awda! miala tu palu’ atu papah nu apalu’.saiten tu palu’, palasicen tu sepat.micyuga tu kulit i palu’ satu saiten tu kina kulit.
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%87%BA%E5%8C%97%E5%B8%82%E9%95%B7%E9%A6%AC%E8%8B%B1%E4%B9%9D%E7%89%B9%E5%88%A5%E8%B2%BB%E6%A1%88臺北市長馬英九特別費案
Sierra Leone
tademaw (人口)
獅子山約有60%的人民信仰伊斯蘭教，30%信仰基督教，10%信仰傳統宗教或其他宗教. 獅子山各宗教間能夠和平共處，未如鄰近各國般時常出現宗教衝突.
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’
kakuniza:Sabak Nubu
Ma-ing-ciw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Taypak siciw Ma-ing-ciw picidekan a kawaw
kakuniza:Habayiing
Sierra Leone
tademaw (人口)
enem a bataan nu palasubu (%) a tademaw nu Sierra Leone (獅子山) u nipisingciwan u Islamkiw (伊斯蘭教), tulu a pulu’a kilac u kilisatu, cacay a pulu’han sa u laylay nu singziw atu nu dumaan a singziwan. Sierra Leone (獅子山) masa sungaay naming ku nuheni, caay kahida nu biyawbiyawan a kiwkay masasuudiih.
sakaudip (經濟)
獅子山人民生活水平低下，是全世界最貧窮的國家之一，無論是購買能力、健康長壽或是受教育程度都是世界後列，建設更是嚴重不足.
由於礦產豐富，獅子山的經濟主要依賴礦業，尤其鑽礦業占了很大分量. 其中最為世人所知的是從獅子山開採的血鑽石以高價售出.
Kapah kuni kasilaculan nu ba’tu, saka udip nu Sierra Leone (獅子山) u ba’tu ku palekalay tu sakaudip, u ba’tu ku satabakiya anikasilaculan. dumasatu sakatinengan nu katuuday sa u namakayda i Sierra Leone (獅子山) nika kudkudan tu siidangnga a ba'tu u sakapahay kuyuaca
在1970以及1980年代的早期，由於礦業中心城市的衰落以及政府日益嚴重的貪污，經濟成長率緩慢. 到了1990年代，經濟活動更加衰落，經濟結構與水準也更為退步. 在這十幾年之中大部分的經濟活動都因內戰而崩潰.
在2002年1月戰爭到達尾聲，大量的外國援助湧入幫助獅子山的重建. 而最主要能使獅子山經濟重新復甦的關鍵將是未來政府能否有效地減少貪腐，尤其大多數人都認為內戰是因領導者而起的. 政府能否成功地管理鑽礦中心，對於經濟發展十分重要
itini i 2002 a mihcaan cacay a bulad nikudan tu namalpacaw ku Sierra Leone (獅子山), yadah ku nama kacuwcuwaay nu kanatal mipadangay tu Sierra Leone (獅子山) a mangala a patideng tu luma’. nu sakakaay nuni dadengan sa mangalay pakakapah tu sakaudip nuheni kay mawada’kuni ka anup nu sifu nuheni. sakamusa ku katuuday nuni kalpacawan numita sa uyu nama kaydaay i sakakaay a nikalpacaw sa. anu taneng ku sifu maseyku amikuwaw tu ceuan kungcuosin, misuayaw tu nikakapah tu sakaudip.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing
Salvador Sánchez Cerén
thumb|Salvador Sánchez Cerén|alt=Salvador Sanchez Ceren.jpg thumb|u hata nu El Salvador|alt=Flag of El Salvador
mabataday a walian
u katinengan nu salengacay a tademaw (白種人) i "tipay" (西方).
u batad nu wali hananay ku sawalian nu “nutipan nu Europe” (西歐).
i tepal ku “untipan nu Europe” (西歐), u “tepalay a wali” (近東) hananay. izaw ku “nuwalian nu O-Cuo” (East Europe, 東歐), “nuwalitimulan nu Europe” (東南歐), “nuamisan nu Africa (北非)” atu Turkey (土耳其). u “inutebanan nu walian” (中東) hananay izaw ku “nuwalian nu Africa” (東非), Li-Fan-Te (黎凡特, Lavent), A-La-Po pangkiw a subal (阿拉伯半島) atu “inutebanan nu Asia”(中亞).
“batad nu wali” saan sa, namaka kakitidaan atu kitakit nu European a tademaw (歐洲人), u lala' i batad nu wali mueneng ku takuliyaway a tademaw (黃種人). sakawalian sabataday a China (中國), Korea North (朝鮮, 北韓), atu Japan (日本, ), u “nuwalian nu Asia” (東亞) hananay. sisa u batad nu wali saan sa. izaw ku henay Siberia (西伯利亞), u “nuamisan nu Asia” (北亞) hananay, atu “walitimulan nu Asia” (東南亞).
kakuniza: LamiHung
mauway
mauway(昭和草)
kamu nu Macitun
kamu nu Macitun(馬其頓語) thumb|u hata nu Macitun kanatal
sapuelac
thumb|u kakitizaan nu Macitun kanatal kamu nu Macitun mikitinay tu nu kamu nu Selafu(斯拉夫語), unu kuwanay(官方) a kamu nu Macitun kanatal. kamu nu Macitun masaungay i Sayerweiya、Arepaniya、Paocyaliya、Sila、Seroweiniya、Keloaysiya，atu itiza i Satipan-Oco、Saamisan-Amilika, atu Aotaliya, musakamu nu Macitun a binacadan a tademaw. maka 200 a mang(萬) a tademaw musakamu tu kamu nu Macitun. kamu nu Macitun misaungay tu sulit-bacu(字母) nu Sayerweiya-Silier. u salaylay a kamu nu Yino(印歐). ayzaay a kamu nu Macitun caay kalecad tu naayaway a kamu nu Macitun. tuzuma i sa(有時候), malecad tu kamu nu Pacyaliya sa tu taw.
uzuma
musakamu tuniyan a kamu kya kanatal atu subal: Macitun、Arpaniya、Paocyaliya、Sila
subal: Parekan pangkiw-subal
u bacu nu kamu: iso639-1-mk; iso639-2-mac,mkd; iso639-3-mkd
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
wikipayke kamu nu Macitun-Macedonian language(Amilika a kamu)
Ethnologue report for Macedonian
BBC Education - Languages: Macedonian, Makedonski
The Macedonian Language
Reading and Pronouncing Macedonian: An Interactive Tutorial
[https://web.archive.org/web/20060206232546/http://www.macedoniainfo.com/books/kronsteiner/ik_3_eng.html Otto Kronsteiner. The Collapse of Yugoslavia and the Future Prospects of the Macedonian Literary Language]
UCLA Language materials project
Krste Misirkov - Za Makedonckite Raboti (Complete text of the book) kakuniza:kamu kakuniza:Tuku Sayuen
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan,cacay a bataan a bulad izaw ku sabaw tu walu ademiad ayza.
mauzipay
mauzipay(生物)
Mulangaway atu aadupen
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
mateng tu kaku misanga’ tu belbel sabatata’（我很做風車當做祭品）
107年10月18日
angangan
u zuma a kamu
u kamu nu Hulam：樹頭
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: LamiHung
sukuy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p57 kakuniza:nipaluma
Cawsin-wancaw
ayawan a likisi前期歷史
patideng tu kuoka建國 caysip tu hedek, hatidaay tu anikalepacawan atu debungan nu Munku-dikuo, ka balihenawan tu ku Kawli-wancaw. caylu-walwal mihcaan, mincaw patuduan ku kawli panukas tu kayyen-lu, kawli sakakaay, misimaway tu panan ci cuyi-ing milasul atu sakay lepacawan, uculen nida ci Licen-kuy patahekal tu hitay milepacaw tu Liwtun-pandaw.
14世紀末，由於長年戰亂和蒙古帝國的入侵，高麗王朝已經岌岌可危. 1388年，明朝派特使要求高麗歸還開元路；高麗重臣、門下侍中崔瑩藉此準備與明開戰，並派李成桂出兵攻打遼東半島.
hitay ni Licen-kuy itida i Wuyhua-daw malitemuh tu tabakiay a nanuman, kaisa ku hitay tabadad, milaliw ku milaliway. kinapina ci Licen-kuy mangalay mutiku pataluma’ tu hitay, nika kaiyan ni Cuying, sakikuday malinges tu ci Licen-kuy belinen nida ci kuowan Wanyi tunipikuwan, patideng nida ku wawa ni Wanyi ci Wancen waluay henay ku mihcaan mala kuowan. katinengan ni Licen-kuy tu nipipaculi ni Wany isa, patay hantu ci Wanyi atu ci Wancen, patideng hantu ci Wanyaw mala kuowan.
李成桂的軍隊在威化島遭遇大水，士兵不願遠征，多有逃亡者. 李成桂多次請求撤軍回國，但都遭到崔瑩拒絕，最終導致李成桂發動兵變推翻國王王禑的統治，並立王禑之子——年僅八歲的王昌為王. 李成桂發現王禑復辟的企圖後，將王禑和王昌都處死，並立王瑤為王.
mala sakakaay satu ci Licen-kuy mangalay misuayaw tu nu Kawli a lalumaan milibatad asikawaw, kaynahen nida ci Cennan-cin, taydan nida ci Fulin mimelec mipatay pabelien tu sakay sakakaay nu mikuwanay atu saka tusa nida a wawawan. pasu ci Yipan-cin, sakakaay nu hetay ci Umun mabilil tayda i Cinhua-daw, Sunsin-cun, Sensiw- sen katukuh satu i Cicuo-daw, nu mapululay tu itini i tusaay a subalan nu lalumaan ni Kawli hamin han amipatay.
李成桂即位之後為了免除後患對高麗的王族宗親採取了大肆屠殺的政策，遣鄭南晉、咸傅霖絞死了恭讓王和其二子. 將尹邦慶、大將軍吳蒙乙趕去江華島，孫興宗、沈孝生趕到巨濟島，並將囚禁在這兩座島上的高麗王族血親全部誅殺.
Kalawlawan nu Wance atu Taycun mikawaw王子之亂與太宗掌權
sakina cacay ni kalawlawan ni Wance atu sakina tusa nikalawlawan ni Wance
第一次王子之亂和第二次王子之亂
kilulsa tu Cawsin baluhay a Wance tunipalekal atu ni kasiteked, miduducay tu sakakaay nu Cawsin misatada mala adadaay nu tangahan a kawaw. saka lima ni Licen-kuy a wawaan ci Lifun-yun namiedap ci Licen-kuy yan mipatay ci Cenmum-cuo an, itini i wancean u sailaya a tademaw cinida.
隨著朝鮮新王位的產生和鞏固，王位繼承人開始成為朝鮮的一個問題. 李成桂的五子李芳遠曾幫助李成桂剷除鄭夢周，在各王子中功勞是最大的.
但重臣奉化伯鄭道傳希望在朝鮮建立以宰相為中心的統治制度，並成功遊說李成桂將其最喜愛的繼妃神德王后所生的幼子李芳碩封為世子.
Cendaw-cun mala sece nu mipadangay a tademaw, ci Cendaw-cun pangihaan nida ci Licen-kuy palawpesan nida ku nilecuhan ni Senyi-wanhuo tu wawa mala mimelaway tu panan a hitay, mikiyaku mangalay mipatay tu nilecuhan ni Yunfai wance.
鄭道傳後成為世子輔佐人. 鄭道傳勢力下令廢除李成桂元妃神懿王后所生王子的侍衛軍，並策劃剷除元妃所生的所有王子. nika ci Lifun-yun lawpesen nida ku daduducan tu calekakaan ladayen nida ku lalumaan atu siidaay a tademaw mikiayaw misadesdes, debung hanida ku luma’ nu sakakaay patay hantu ci Lifun-yun, nai’tu ku ada nida tu ni Cendaw-yun a lalumaan, sakamusa itini i likisi “ sakina cacay nu kalawlawan ni Wance”. saka tusa nu wawa ni Licen-kuy ci Lifun-kuo itini nipalekalan ni Lifun-yun mala sece, miduduc tu wanuy, u dincun han. ci Lifun-yun mala tatengaay tu nu Cawsin a mikuwanay nu tademaw.
mala mikuwanay satu, ci Lifun-yun u situngusay tu cancanan a kawawan atu misaahebal. Dincun cacay a mihcaan tu siwaay a bulad, patahekalen ni Lifun-yun ku sapilawpes tu nuudip a hitayan nu nakamuan, caay ka hademhem ku nabalucuan nu saka sepat a kakaan ci Lifun-kan. caysip-sepsep tu cacaya a bulad, ci Lifun-kan atu ci Pupaw atu ci Lifun-yun itida i Kaycin patiyamay malalebu, nika mademec cinida, uynihan u “ saka tusa anikalawlawan a kawawan”. sakakinatusa anikalawlawan ni wance, u dincun sipabeli hantu ci Lifun-yun na, u Taycun tu. palaliwen ci Lifun-kan, ci Pupaw han palaliwen nikuda patayen.
定宗即位後，李芳遠的權力與勢力得到進一步的鞏固和擴大. 定宗元年9月，李芳遠提出廢除私兵的建議，引發其四兄李芳干一派勢力的不滿. 1400年正月，李芳干及朴苞一派與李芳遠在開京街頭展開激烈的巷戰，但戰敗，史稱「第二次王子之亂」. 第二次王子之亂後，定宗讓位給李芳遠，是為太宗. 李芳干被流放，朴苞流放後被處死. nikudanay a likisi後期歷史 apuyu ku nikacelakan短暫復興 itini i Dipun atu nidebungan tu Cawsin a tusaay a lasubu nu mihcaan, Cawsin pandaw inai’ satu ku lepacaw. mapalekaltu ku picudadan. sumamad picudadan palekal ku nuheni tu kesie, suysuo, keci’ atu pisumadan tu kaliwmahan, tawya mapalekal satu nipiWuy atu Ni-cen pidisan tu kanatal. i Sin-cun pikuwanan a zitayan, Se-siece ci Cinyi misumad macunus ku Suysuo, mapalekal ku malukay.
Sam Bowie
Sam Bowie
3 bulad 17 demiad, 1961 a mihca, Sam Bowie, miunduay. thumb|Sam Bowie - Lebanon High School 1978 - 02|alt=Sam Bowie - Lebanon High School 1978 - 02.jpg
Cawsin-wancaw
Kalawlawan nu Wance atu Taycun mikawaw王子之亂與太宗掌權
在日本和後金入侵朝鮮之後的200年裡，朝鮮半島一直沒有戰爭發生. 實學在朝鮮開始興起. 早期的朝鮮實學者主張一系列包括科舉、稅收、科技和農業技術的改革，旨在復興被倭與女真損毀的國家. 在顯宗統治時期，實學者金堉的改革不僅使朝鮮稅收增加，也使農民受益.
Cawsin ingcu朝鮮英祖
Cawsin ingcu atu Cencu pikuwanan a zitay, mapalekal t uku Cawsin. Cencu mikuwanan henay pakudida han ku binawlan, kanamuhan mapacukel nu Sesiece. lalangawan nu Cawsin Hidasatu muculak.
朝鮮英祖和正祖統治時期，朝鮮開始出現復興. 正祖統治時期開展更為開放的社會改革政策，得到實學者的廣泛支持. 朝鮮的社會文化在這一時期得到長足發展.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing
nipaluma-salahebal
salahebal
(俗名：日輪草、太陽花、葵花、丈菊、一丈菊、日車、望日葵、望日蓮、迎陽花、朝陽花、日輪草、日頭花、白葵子、天葵子、艾葵)
mahiza ku cilal, u balu sa midudu ku cilal. taneng mukan, taneng pasapayu'. kapah miazih. yadah ku ngangan.
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
向日葵（學名：Helianthus annuus）是菊科向日葵屬的植物. 別名太陽花、向陽花、朝陽花、日頭花（臺灣話：ji̍t-thâu-hue）[1]，但易與非洲菊混稱，一般應稱向日葵. 因花序隨太陽轉動而得名.
Helianthus annuus, the common sunflower, is a large annual forb of the genus Helianthus grown as a crop for its edible oil and edible fruits (sunflower seeds). This sunflower species is also used as bird food, as livestock forage (as a meal or a silageplant), and in some industrial applications. The plant was first domesticated in the Americas. Wild Helianthus annuus is a widely branched annual plant with many flower heads. The domestic sunflower, however, often possesses only a single large inflorescence (flower head) atop an unbranched stem. The name sunflower may derive from the flower's head's shape, which resembles the sun, or from the impression that the blooming plant appears to slowly turn its flower towards the sun as the latter moves across the sky on a daily basis. Sunflower seeds were brought to Europe from the Americas in the 16th century, where, along with sunflower oil, they became a widespread cooking ingredient.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
向日葵Xiangrikui 藥用植物圖像資料庫（香港浸會大學中醫藥學院）（繁體中文）（英文）
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=539057010 向日葵
安奎、鄭元春 著 臺灣產蜜源植物圖說(上)-向日葵 P72 台灣省立博物館出版部
中國植物誌 第 75 卷 357 頁 PDF 向日葵
http://baike.baidu.com/view/5644.htm 向日葵
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 向日葵 92年10月460頁 kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay
cica'
cica' (kamu nu Hulam: 樹液)
cica' sa u nanumay a tuud milikid i "kakulibetan nu paduh" (韌皮部) atu "kakilangan" (木質部) nu kilang atu lutuk. sisa izaw ku tusaay a cica'. nay cica' pawsa i kilang atu lutuk tu nanum atu iyu. caay kalecad ku cica', sadepit (乳膠), atu simal (樹脂).
cica' ku kakanen nu yadahay a aadupan atu cilekay.
kakuniza: LamiHung
sula’
anu muda’dac pabila’an paapukan kya amasamata ku tademaw
hani pisula’ han tu tu ngipen
u palu’ kapah satabuwan sasapihpih han
u bucacing kapah satabu duduu’d
u kilang nu da’dac kapah sacukedan nu luma’
kakuniza:Miku Kumud
sazikuzay a nikalabi
縮圖 最後的晚餐》（義大利語：Il Cenacolo [il tʃeˈnaːkolo] 、 L'Ultima Cena [ˈlultima ˈtʃeːna]）是一幅廣為人知的大型壁畫，文藝復興時期由李奧納多·達·文西繪於米蘭天主教恩寵聖母多明我會院的食堂之牆壁上. 1980年，繪有《最後的晚餐》的恩寵聖母被列為世界遺產.
“sazikuzay a nikalabi” I-ta-li a kamu, Il Cenacolo [il tʃeˈnaːkolo] 、 L'Ultima Cena [ˈlultima ˈtʃeːna] u katinengan nu tademaw tabakiay a nikulitan tu nu cabengay, nilimaan nisulitan kacumelakan a mihcaan ci Aw-na-tu.Ta.wen-si  mikulit i Mi-lan kingsikiw manamuh ci Ma-li-yaan tuw-min-wou-huy-yen a pikanan a cabengan. 1980 a mihcaan, nikulitan “sazikuzay a nikalabi” tu kanamu ci Ma-li-yaan mapasisil u zaysang nu kitakit.
misanga tu likisi創作歷史
463年－由建築師索拉里修建恩寵聖母的多明我會院. 470年代－公爵盧多維科·斯福爾扎，擴建會院. 公爵找來了當時28歲的畫家達文西與另一位米蘭建築師伯拉孟特一同設計，伯拉孟特將會院後部的半圓形後殿改為挑高的聖壇. 此外也增建了方形迴廊、食堂等.
463 a mihcaan u misangaay patizengay a saydan ci Su-la-li misakapah patizeng manamuh tu kanamuhan a Ma-li-ya a to-min wo-huy-yen. 470 a ziday kakitaan ci Lu-to-wi-ke.S-bu-al-ca, paahebal patizeng tu kalecapuan. kakitan miawza tu itawyaay 28 ku mihcaan mikutikay Ta-wen-si atu zumaay a tademaw ci Mi-lan-nu misanga’ay patizengay a saydan ci Pow-la-mung-te mapulung miseyki, ci Pow-la-mung-te u kalecapuan nu pangkiw a kasamulmul nu zikuza nu luma’ sumad han u talakaway a ainulian. zuma satu macusnus aca patizeng tu masasepatay a kalimucu’ a salining, pikanan.
495 a mihcaan katukuh 1497 a mihcaan kaiza kakitaan ci Lu-to-wi-ke-Wang-wiy  nupakazali i sasingalana, ci Ta-wen-si mipili’ tu pikanan amisan a cabeng misa nga’ mikulit tu nipaliayaw niza u matenesay tu a nikulitan u “sazikuzay a nikalabi”, pasu u sapikulit a kulit nisanga’an niza, nu malalamelay a kuli atu kulitay a ti’kuk nu malalamela a sapikulit, acaay ku nu tebanay a kasumamadan a mihcaan hatu u mahiniay ku maiyungay u masenget ku sasakulitan mikulit tu cabengay.
uyni a sakulit mapalalamel tu nu zumaay, u sakatineng u ti’kuk atu nguling, atu ci Ta-wen-si duhepic ku nipakulit, u “sazikuzay a nikalabi” i zikuz nu 50 a mihcaan zayhan malalemed amalingatu pihaceng ku katupelak, u picudadan tu nu kiwkayay sadakaydakay kinapina tu misakapah misanga’ tuyni a nikulitan.
1652年－會院在牆上開了一道小門，因此將畫中耶穌與三個門徒的腳給截去了.
796年－法國大革命戰爭期間，拿破崙的法軍佔領米蘭，會院被法蘭西第一共和國軍方佔用，據記載該食堂被用來當做馬房.
1652 a mihcaan i kalecapuan i cabengan misazazan tu adidi’ay a panan, namahiza i nikulitanay a YE-su atu tuluay nu mikilulay a kuku’ ketunen tu. 796 a mihcaan Ba-kow a kangangayawan, Na-pow-lunay Ba-kow a hitay micalap tu Mi-lan, kalecapuan macalap nu Ba-lan-si u saayaway a masakaputay kapulungan a hitay nu kanatal, u nisulutan uyni a pikanan mala luma’  tunu sumayu.
1943年－二次大戰期間，米蘭遭受盟軍劇烈的轟炸，所幸會院並沒有被完全摧毀，為保護畫作，法西斯義大利軍方與人民以沙包、鋼架、木板將整面牆做了嚴密的保護，戰後修復了頃倒的其他屋體之後，才重新公開此畫. 今日去參觀此畫，仍可看到當時的照片紀錄.