cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-umima, omima
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p190
auk
auk(竹) right|220x220px
nu laylay a nakungkuan tu alupal
kakiliman(摘要)
yanakamuan yusumamadan saan tatengaay na makaadih tu nipiletek tu alupalan a kilangan nu nakungkuwan nu babalaki yu mahidahen a kawaw, u kasumamadan masumat tu ku mihecaan nuzitay u nikasumat nanuayaw katukuh ida yadah kunipalumaan tu nu kasumamadan a kilangidaw inakawawan, u kahulanan i enen a bataan'  nu nihecaan idaw kya cacay a kawaw, nu niyadu' i natawlan a nipaluma tu siheciya akilang kya siluma'ay tu sialupalay.
nilacul(內容)
i kasumamadan yadah kuni paluma' tu nu yincumin a siheciay amin a kilang yadah ku mayikesay tu kilang nipaluma, makaala tu cacayay a lasubu, nu mihecan amim tu nipaluma'an tu kilang(wida), yadah ku alupal nu yincumin anipalumaan tu siheciay a kilang yu mahidahen, ka sumama henay sa a misaluma' tu misakapah tu lala, a mikedal misanga tu sulabu a luma', sisa mulete tu liwliway nu luma' ani palumaan tu alupal.
anu malingtu misanga tu luma' sa, idaw aca ku nipatudung tu luma'ay a patungus tu tuas kya malingatu misulabu tu luma', sisa a militek tu maikesay alupalan tu  kilang nika, sikamu aca ku tuas yumahidahen. anu sikawaw ku luma' patudung aca tu adingu nu kilang, u maikesay a kilang idaw aca ku adingu san ku tuas sa, matalaw miletek tina kilangan. mikilim tu matinengay tu kawaw a tademaw mamiletek tu kilang, sayaway a patudung henay patungus tu kakanan atu tuud', u tatipeluk u hiw tu sakalingatu pabeti pakan tu tuas, kya malinga tu tu musakakawaw kanca caay  kalucek ku nipiletek, tina kilangan ina  mikuliay a tademaw mahica hakya musakakaw tu tadu mangeli' ku kilang, maputung ku kilang simadukay tu, yamikacaway tu kilang mahetikay tabaki ku dukak nida mangeli' ku ukak, idaw ku mapatayay niya musakakawaw. sa mabiyalaw tu ku balucu' nu silumaay sisa mikiling tu mapalaway amitatengil tina kawawan ahican hakya. ina mapalaway sakamu sa a tuluay a demiad mapalaw sakaitini tina kawawan kya malingatu tu miletek tu maikesay a kilang tu siadinguay a alupal. mahini ku kawaw nu kasumaman. caay kawdadaymen ku kawaw tu sumaman, namahida tina kawawan tuni pilitekan tu kilang. patungus tu ku niyadu' nu kalas, ku mapalaway tu laylay hani katukuh mamin kukawaw sa idaw aca kusikawaway tu naayaway. tu mapalaway katuudhen i lidaw ku mapalaway i niyadu'. caay kalecadlecad ku palaw nuheni tu palaw ku nikapalawn nu heni adihen sa u mapalaw a palaw sakasenengan nu niyadu'. kina kawaw nu mapalaw. yu mapalaw tu ku palaw saka lingatu u mamibedik tu alupal a musakakawaw sa. tu nakungkuan nina alupal sakasenengan sa nuniyadu' ku kawaw numapalaway, u nikaudip numita sa mahida tina kawaw nu alupal, u kungku nikaudip numita ida tu nikatengian tu kungku nu babalaki, i niyuy tu kya paudipay i titaan sisa kanca a manakapawan tu paudipay i titaan. i tepal nu mita idaw kya a dingu niya di'tu misimaway tu nikaudip numita hani ka haydauc. sangalepen ku niyadu' pakungku tu sakasikadan nu niyadu' ku binacadan, kina sepatay nu mapalaway atu yalukiyaw sakaytini i alupalan. tu nakungkuan tu alupal pakatinengay tu ku binacadan tu mahida unikaudip tu udip tu nikaudip, idaw aca ku adingu ku paudipay saan ku babalaki tina kamuan sakaytini na kungkuan tu alupal sa.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
kakuniza:Hana Ating
u nu binacadan a kamu nu kitakit ayza a demiad
u nu binacadan a kamu nu kitakit ayza a demiad 世界母語日 跳至導覽跳至搜尋 cacay alasubu izaw ku walu a mihecaan,tusa a bulad tusa abataan izaw ku cavay ayza u nu binacadan a kamu nu kitaki ayza a demiad,kanca a musakamu tu nu uzipay nu binacadan a kamu pabalucu'an sapacayca i kitaki mi pakatineng a midama tu kamu apacakat tu kamu nu binacadan pangiha' tu mahiniay, sakasa i tint kitakitay, a mami tu malawpes tu kamu nu binacadan. ayza musakamu kaku tu kamu nu Sakizaya
kakuniza:Sabak Nubu
u nyaduh nu 金針花 kuydaan
u nyaduh nu 金針花 kuydaan thumb|Hemerocallis citrina hémérocalle
kakiliiman
sepat alasubu akubu kya赤科山han nanay. u nyaduh nu 金針花 kuydaan .samihcan waluway abulat atu siwaay. adihan ku buyubuyu’an matumes nu 金針花 unika huyahuy （搖）kapah adih han. ina 六十石山han nanay 花蓮縣富里鄉竹田村 nuwaliyan a tapiyingan. u talakaw nidasa 800 aditek i sawaliyay（東邊） abuyu’. u ahebal（寬）nidasa 300 akubu uni paluma amin tu 金針a umah. atu 赤科山 malcaday upa palumaan nu kalingku tu 金針. namakayni i tanul（田埂） adadan tu 臺9線hanana maliyut （轉彎）tayda i 六十石山 muculil tunu kelakela’ adadan. mitabesiu(經過) tu adidingay adadan sa. mak atukuh tu i papalumaan.
icapi nu muhcan. i hwat ung cung ku nu kanatalan anipa tideng tu ai dangan 六十石`abuyu`an sini patideng tu cacay abataan cayay kalecad  a ngayangay. palelikeliked han ku ngangan nu cincen u salunga nay anipa ngangan. ulucin. u kancin. u cynke. u hanghwa. u lucung. u sanlan. u wangyu. u syncaw. u tanla. atu lywcue amin. katukuh kulabang i ngayangay kapah micekul tu buyu`nu sawali a buyu`. misinzang tu tanestesay a cincen. kapah muluung miyadih tunucngku a umauma han. anu uaya nukasi baluwan tayda. kapahenay makadih tusalusalu nganay a balu nuiucayaumah. saka caacaay tu kapawan ibalucu`.
kungku nu misawacuay
lalabuay
u kungku nu Sakizaya
misawacuay a tademaw
sakamu sa ku babalaki, izaw ku cacay a kakitaan i niyazu. micaliway tu pinaan a mihecaan,lawpeslawpes satu ku tademaw mapatay tu amin ku lumaay a tademaw,tusa tu kya mauzipay.u mamenuay a bai, atu u bai niza.satu caaytu kawmahan ku
umah nu heni,malinubu tu ku umah, sisa yadah tu ku aadupan i tiza.
a tademaw sakamu sa
izaw ku cacay a demiad sikawaw ku niyazu,a tayza i buyu ku i niyazuay a kapah a miadup sa, ya mililiday tu masakapahay
a tademaw sakamu sa, atayza kita i umah nu kakitaan miadup, yadah i tiza ku aadupan. mitengil ci baian: a milisin tu ku niyazu sa,maydih ku masakapahay a miadup i umah nu misu,tangeng tu haw. han niza.sakamu sa kya bai:amihica saw ,nu
niyazuay a kawaw,tangeng tu katayza i. sisa manamu amin ku malakapahay i umah nibai miadup.tatenga yadah ku kaalaan
nu heni, masibek hantu.
i katalumaan nu heni
i katalumaan nu heni, matatengil ku masakapahay i zazan, miadupan nu mita apawadaan tu kya bai sa, manay maluyaluy
tu tayza ci baian, sakamu sa: baiaw iniwtu kami, namaka buyu mi adup, mapatudung nu niyam ku nu misu a tadutung. han
nu mililiday a kapah pasakamu. sakamu satu kya bai: hang! ini ku sikal,pazeng han tu itini. saan. pazen sa tu kuheni i sikal,cacay a tangah ku sa pawada tu baian. dep dep dep sa ku suni, madiya yadah tu ku pipazeng
kuniaadupan nuheni.amihacacay mipazeng tu duud patengil tu mamenuay a bai, ma lutlut tu kya tangah.satu: hatini ku
pawada nuniyam,a taluma tu kami.han sa.miawaw tu ci bai ku bai (suna) niza,”saupuen kya nipawadaan” sakamu sa kya
nipaluma-balubalu, balobalo
balubalu, balobalo
笑靨花
kungku nu misawacuay
i katalumaan nu heni
suna “ icuwa kya duud, cacay ku tangah nu adupen” han nu suna.
nipaluma-balubalu, balobalo
balubalu, balobalo
(俗名：假李葉繡線菊)
kungku nu misawacuay
itawya satu
itawya satu,matineng tu ci bai paceba misawacu ku masakapahay sa, milunguc tu ci bai tu i papaway a pauzipay, sakamusa
“Maladawaw Maladaw makaazih kisu tu pisawacu tu pipaceba i takuan, isu Maladaw ku sakatinengay mahiza kuheni.”
nipaluma-balubalu, balobalo
balubalu, balobalo
台灣特有種. 分布在台灣中低海拔的森林中.
kungku nu misawacuay
itawya satu
nanu idawya makelal ku kalayan, sademiad sa macilal caay kaulad, sabuladtu mahizatu macilal caay kaudad, pangkiw
tu nu mihecaan caay tu kaulad ,makelah ku sauwac atu nemnem nayay ku nananum nu niyazu.
nipaluma-balubalu, balobalo
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Spiraea prunifohia (Hayata) Li var. pseudoprunifohia
kungku nu misawacuay
itawya satu
uyzasa, hatiza ku kakedal sa caay kakelah ku nanum nu umah niyabai, hatiya kapah tu ku kauzip numalabai.azihan
nipaluma-balubalu, balobalo
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitesekay a ngangan】Spiraea prunifohia (Hayata) Li var. pseudoprunifohia
kungku nu misawacuay
itawya satu
makelah satu kita, ci nemnem han kya malabaiay, kya caay kakelah saw? satu ku i niyazuay amitapal. itiyatu matineng tu ku babalaki napaceba namiliwacu ku masakapahay ci baian,saka tayza satu ku babalaki nu niyazu
nipaluma-kiwit
縮圖|kiwit(kamu nu Hulam: 海金沙) kiwit (kamu nu Hulam: 海金沙)
kungku nu misawacuay
itawya satu
tayza tu ku pulung nu masakapahay atu babalaki nu niyazu.talaayaw a mitudadaw kuya bai, culculen niza papiala tu
nipaluma-balubalu, balobalo
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【科名】 薔薇科(Rosaceae)
kungku nu misawacuay
tatenga masasilsil
tatenga masasilsil tu i putah eneng satu ku masakapahay,mitudadaw tu ci bai i ,kaakudi sa ku cilal citangan tu ku
nipaluma-kiwit
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【mitesekay a ngangan】Lygodium japonicum (Thunb.) Sw.
【sapamataan a ngangan】Schizaeaceae
【屬名】 海金沙屬
【mikeliday tu ngangan】kiwit a su
【俗名】 鼎炊藤、玎璫髦、鬚鬚藥、鐵絲草、羅網藤、吐絲草、鳳尾草、蛤蟆藤、苦藤、珍中芼仔、珍中毛、藤中毛仔、金沙藤
鐵線草、左轉藤、鼎擦藤、猛古藤
【tada ngangan】ding-chuei-teng, ding-dang-mau, shiu-shiu-yaw, tiee-se-tsau, luo-wan-terng, tu-se-tsau, fun-wi-tsau, ha-muo-terng, ku-teng, cen-cuo-maq-ci, cen-cuo-maw, terng-cuo-maw-tzyy, cin-sha-terng, tie-sian-cau, cuo-cuan-teng, ting-ta-teng, mun-ku-terng
【英名】 Japanese Climbing Fern
【igu a ngangan】Japanese Climbing Fern
【kamu nu binacadan】Bunun布農 Lisavkuis Sia Sisila Ninav、Sakidaya撒奇萊雅 Kiwit、Co鄒 Tariri Morapurapu、Amis阿美 Alylulu、Paywan排灣 Sas、Lukay魯凱 Saisi、Tayalu泰雅 Kanawaru、Paywan排灣 Sasuru
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Cu, Amis, Paywan, Lukay, Tayalu, paywan
kaliwasak nu langaw (分布環境)
Taywan itini i cayka talakaway 600 kun-ciay a lilisan nu kilangkilangan, buyu atu dadan i sasa' nu kilanglilangan, maadih numita ku langaw.
(kamu nu Hulam:台灣常在全境海拔600公尺以下林緣、山麓、路旁等發現其蹤跡. ）
sasapaiyuan (藥效)
nasapayuwan, kala sicesicedaman adidi ku cueded, patahekal tu i udip a bayduk, pakaisi, tatengaay nu sasapayuen sa u cacebuwan, siba'tu i cacebuwan, lacus ku besi, adada ku takulaw, nika beluhan, kanmaw, adada ku ngipen, bala', tamusi nu tibeni….nu adada.
(kamu nu Hulam:在性味方面，帶點甘而性微寒，具有清熱解毒、通淋利水的功效，主要用來治療熱淋尿熱、尿道結石、溼熱黃疸、咽喉腫痛、燙傷、感冒、牙痛、肝炎、帶狀疱疹...等疾病. ）
kungku nu misawacuay
tatenga masasilsil
masakapahay, la’cus saca mananuwang,izaw tu ku masabulay,maydih tu tayza i saepiay a misaepi amidihing sa,
caay tu kangaay ku balucu’ mieneng i tiza, milepid tu ku menah i ba’duan, musakamu han mitudadaw han ci bai.
hang! sa! i welian tu ku cilal, micapi tu tuluay atuki kya,masatezep mitudadaw ci bai. dela dela satu ku ulad,
ha maudad tu sangsang satu kya udad, i dawya malepiday a menah mahulak tu, caay tu pilepid i ba’duan,
taneng tu mananuwang, namu satu kuheni.
i na kungku sa amana’ pisawacu tu tademaw, amana pibaceba tu tademaw, a masamsam haw ku i papaway!
nayihekalay
yuniyanay a nasulitan sa, nasulitan ni Lami’ Kulang 2019.
kakuniza:Lami' Kulang
auws
auws(小田螺)
yadah ku auws i laku.
kabi
abesa’ ku kabi nu auws.
pwakih nu yuanmintay sinbung
縮圖 pwakih nu yuanmintay sinbung
nipaluma-kiwit
mihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:海金沙為海金沙科海金沙屬的多年生攀援常綠草本蕨類，長約5公尺左右，分枝多，具有白色的微毛. ）
pwakih nu yuanmintay sinbung
ngatu cacay
u sasakamuen naku ayza uyniyan u pwakih atu hinapelu’ tini i niyazu’, mihmihcaan cacay a bulad, uyniyan u lucik(芒草) atu u penen(蘆葦) sa sipunistu hang iniyazu’ay. mahizaay kyami nu lucik a mahiniay pwakih han numita u Sakizaya. sa iteluc sa nya u dunges nu teluc kyami. sa u mahiniay kyami u hinapelu’ hanumita. u mahiniay pwakih hinapelu’ hamin sa kapah hamin misalami’en. hang, u tatenga’ay u sakapahay a youci(有機) a lami’ ku mahiniay, caay pasapayui, caay padameki. sa lapalangaw han itiza u langat. tini i laku i ulaulangan, mahmin nima ku mahiniyan u lucik atu u penen. hang, u niyazu’ay kapah miala. hang, i cacay a bulad malingatu sa, itini i teluc nya lucik kyami. sa sipunistu sa mahiniay u punis sananay, u pwakih hanumita. sa u niyazu’ay sa kelid han pataluma’. iluma’tu amipuci’. amiala tuyniyan u pwakih. pwakih hanumita, u芒草嫩花 hananay. u penen sa, u 干真 hanu Hulam.(1’20’) hinapelu hananay sa ya dungec nya lucik, i waluay a bulad a dada' izaw u pwakih. sa a caliway tu kuyza a bulad sa, inayaytu. asibalutu mahiniay u tingting hanu mita. u tingting hananay u 芒草花, u sangelacay ku kulit kyami. u tingting hanumita kapah sa sapiasik amisanga' tu asik. u lucik sa u 芒草 sanumita. amilucik kyami itawya kyami, u lapac sapakan tu katalalan(牛). yu caayhenay paluma' u 牧草 kyami, kakanan nu katalalan. sa amilapac saca kita, anu milapac kita kyami sa, amihaymawtu kita. samisenad tuniyan u lima nu mita kin lucik, u papah nu lucik. a sakilima(戴手套) kita.
nipaluma-balubalu, balobalo
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【sapamataan a ngangan】Rosaceae
pwakih nu yuanmintay sinbung
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
sakasitangah nu Sakizaya
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
yuanmintay sinbung 芒草嫩花 2014-10-13 Sakizaya TITV 原視族語新聞
sakilima: 戴手套，saki--與族名Sakizaya有關
kakuniza:nipaluma kakuniza:Sakizaya kakuniza:sinbung kakuniza:kakaenan
nipaluma-balubalu, balobalo
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【屬名】 繡線菊屬
【mikeliday tu ngangan】shiow shiann jyu a langangan
【俗名】 假李葉繡線菊
【tada ngangan】jea lii yeh shiow shiann jyu
【英名】 Taiwan bridal wreath spiraea
【kamu nu binacadan】Bunun布農 Mahahainan Tu Puah、Sakidaya撒奇萊雅 Balobalo、Co 鄒 Vungavung Macaca
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co
kaliwasak nu langaw maudip (分佈環境)
naw Taywan, u Taywan nu picidekan a langawan, lalangawan han itini nu Tawan nu caaya ka talakaw nu buyu nu kilangkilangan.
(kamu nu Hulam:原產於台灣，為台灣特有種，主要分布於台灣中低海拔的森林中. ）
nipaluma-kiwit
mihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:葉軸可無限生長，葉片形狀呈略帶紙質的闊線形，長約3-5公分，寬約0.5公分，邊緣有鋸齒或不規則的分裂. 卵形的孢子生於葉背，排列成穗狀. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
kaliwasak nu langaw maudip (分佈環境)
manamuh i dihekuay kala sengedsengedan a demiad, caay ka talaw tu sienaw, caay pipili’ tu lala’ amulangaw, nu tada lala’ kapah tu palumaan, taneng palumaan i sawac, masa likelunay a buyu, dadan, tepadtepadan.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
milalatay unu badukukan a langwan, lamit atu akaway aadidi', akaway mahida maacakay nu lutuk, yadah ku ciit, langaw sa ilala',u langaw makaala tu pina a cungchyy, mamuni' aadidi ku banuh, namaka lala' a muculal nu masayan, unu cacaya ku napapahan, papah nu akaway nai ‘ ku hedek amulangaw.
nipaluma-balubalu, balobalo
kaliwasak nu langaw maudip (分佈環境)
taneng i naiay ku damekan a maudip, sidamekay, masengeday kapah aca ku nika udip nu langaw. Balobalo manamuh tu mapacilalay amulangaw, atu adidi ku lidungay.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:藤蔓型蕨類，根莖匍匐細弱，莖乾草色，多分枝，長在土中，可長數公尺，披柔細毛；從地面長出來的一條蔓藤，事實上是它的一片葉子，葉軸可無限生長. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
kaliwasak nu langaw maudip (分佈環境)
(kamu nu Hulam:可在瘠薄地生長，土壤肥沃、濕潤則生長更旺盛. 笑靨(yè)花喜陽光充足，或稍耐陰. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
nu cacaya a papahan malatusa i akaway, duhepic, aadidi' mahida nalimaan kunika cacelit atu mala tuluay ku celit, ihekal ku ngitngit, nu papahan, sapalan a papahan aadidi' apuyu, hatidaay tu nika ilabu nuni kacelitan nu papah hatida u taludu'. sasapalay a kitidaan, macacelcel I papahan. sasapalan matahap nu kines a paph, mahida u ti'kuk ku wayway. mala tusa i adidiay nu papahan, idaw ku satabu.
(kamu nu Hulam:葉為1-2回羽狀複葉，紙質；營養小羽片掌狀裂或三裂，淺齒緣. 孢子葉之小羽片短小，且多數深裂，指狀. 長孢子囊之部位，羽片窄化. 孢子囊囊蓋鱗片狀，卵形. 兩列並排於小羽片上，具孢膜. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:笑靨花為薔薇科落葉灌木植物，高達3公尺. 小枝外皮暗紅色，有時成剝落狀. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:曲軸海金沙 葉柄直入羽片成明顯的主脈(internal reference). ）
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
patelek ku akaway, aadidi ku ciid kala dicemdiceman, banuhna masadit.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
kiwit han umilaladay namin ku sausi, pasayda kawili kunika ta pabaw a mulangaw, pangangan han tu kawiliay a langaw han, caay kaw masayan ku langaw nida, milaladay han caay kaw akaway.
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:莖直立，小枝細弱具稜，毛光滑. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
kiwit langw sahenay patelek sa mahida u lutuk, kilul sat u langaw maudip, papah nu akaway tanayusa, u tungduh' kumi laladay.
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
papah han masasu ala tu akaway, u papahan masa tanayu’sa kuni ka kimulmulan, nu ayawan sina ngipenan, tanayu’ han makaala tu tusa-enem a cung-fen, nuayawan kaladicemanm, angangan nu akaway han kala dicemdiceman, papah nu hekal idaw kusi banuhay atu idaw ku masaditay, nikudan nu papah madadecdec ku banuh.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:海金沙幼小時是一棵直立的小草,隨著植株的生長,葉軸變長,頂端才開始纏繞攀緣.）
pulu'
縮圖|pulu'(竹雞) tikulac(竹雞)pulu'(竹雞) tikulac(竹雞)
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
界：動物界 Animalia
salaedan: kasadumaay aadupan nu salaedan (動物界) Animalia
門：脊索動物門 Chordata
sacumud: sacumud dami’ay aadupan (脊索動物門) Chordata
綱：鳥綱 Aves
udip: udip a ayam (鳥綱) Aves
目：雞形目 Galliformes
mata: mata nu wayway a tulakukan (雞形目) Galliformes
科：雉科 Phasianidae
samataan: smataan tikulacan (雉科) phasianidae
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:葉柄短. 花為雌雄同花，萼杯狀，先端5裂；花瓣5，廣倒卵形，白色；雄蕊多數，短於花瓣；雌蕊花柱5，分離，子房上位. ）
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
屬：竹雞屬 Bambusicola
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
naiay ku akawayan nu macebalay a baluan, idaw ku lima a sasemaan nu balu, makimulmul, u sanglacay, tabaki adidi han 0.5-1 congfen sa, balu nu kakicuh lima ku mapelaay, masa sankaku. Balobalo a heci han u mapela’ay i tapiingan nanay a hecian, paduhn masadid mapela’.
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
mikeliday: mikeliday a tikulacan (竹雞屬) Bambusicola
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:無柄之繖形花序，有5個花瓣，圓形，為白色，大小约在0.5-1公分左右，花萼有五裂，呈三角狀. 笑靨花果實為蓇葖果，表面光滑且展開. ）
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
種：竹雞 B. thoracicus
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
balu han tulu 〜pulu’ kuni ka cebalan, tepal han nu naayaway a akaway, angangan han adidi ku papah matabauay, balu han malecad kunika cacebalan, masa buhung ku taban, mahida matawaay, sisa pangangan han tu Balobaloan. macebal ku balu, nai ku akaway, sanglacay ku kilit, matatuntunduh. Kasi baluwan han i sepad〜lima a buladan. Kasi hecian han i pitu 〜walu a buladan.
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
masasengiay: masasengiay tikulac (竹雞) B. thoracicus
nipaluma-balubalu, balobalo
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:花3～10朵成傘形花序，側生於前年枝上，基部具少數葉狀苞片，花朵平展，而中心微凹，形如笑靨，故名. 傘形花序，無總花梗，花白色，重瓣. 花期４～５月. 果期７〜8月. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:海金沙葉軸上有芽,芽可以長出新的主軸分支,並不斷與自身或別的植物纏繞,最後交織成一片綠網. 這綠網其實是由葉軸不斷分化的一片葉.）
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
【學名】Bambusicola thoracica
nipaluma-balubalu, balobalo
kananaman a kitidaan (適應地區)
nai Jong-jwo, Lipun atu Hang-jwo. Caicang sawacan atu timulan a niyaduan, pak-ya kacaledesan a mahetikay nu papah, tu mihcaan ahebalay nu papahan amalamlamay a kitidaan, cungya kaceledesan a langdaway, kahetikan nu ahebalay a papahan a niyaduan, nanya caledesay a ahebalay nu papahan a kitidaan.
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
【masadumaay a ngangan】Bambusicola thoracica
aylung
aylung(熨斗)
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
kiwitan a langawan, masa batacay nu mala tusaay a adidaay nu papahan, caay kasi papahan, nama kayda namin i sasa nu akaway, taneng i pabaw nu papahan.
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
【俗名】華南竹鷓鴣、泥滑滑、山菌子、竹鷓鴣、普通竹雞
nipaluma-balubalu, balobalo
pahecekan (扦插)
hina pihedekansa nu sadingsingan maheka balangbangan nu tawyaay a langaw nu akaway amipahecek, atu nu tabakiay nu sadingsingay nu naayawan a mihecaan nu ciitan ku kilimen a paheceken.
pulu'
samataan mitesekay masadumaay nika babenis (科學分類)
【tada ngangan】hua-nan-cu-ce-ku, ni-hua-hua, san-cun-zi, cu-ce-ku, pu-tong-cu-ci
kaliwasak nu kitidaan (分布區域)
在台灣與中國長江流域以南、北達陝西南部、西至四川盆地西緣、東達福建，主要棲息於山區、平原、灌叢、竹林以及草叢.
itini i Taywan (台灣) atu satimulan nu Cung-guo Cang-ciang (中國長江流域), taamis katukuh tu timulan nu San-si (北達陝西), tatip katukuh tu saatipan nu Si-cuan (四川) enal, tawali katukuh tu Bu-cian (福建), tungus pahanhanan han i buyu', enal, kilangkilangan, au’kau’kan atu lutuklutukan.
nipaluma-balubalu, balobalo
pahecekan (扦插)
(kamu nu Hulam:常於春末秋初用當年生的枝條進行嫩枝扦插，或於早春用去年生的枝條進行老枝扦插. ）
pulu'
kaliwasak nu kitidaan (分布區域)
nina tikulac tada kasiidaan han i Cong-kuo (中國), kaliwasakan i walian nu Cong-kuo walian, nikudan satu malaheci pataydan i Dipun (日本), Sya-wei-yi (夏威夷) atu A-gen-ting (阿根廷). Taywan a tikulac masacidek tu ayda.
nipaluma-balubalu, balobalo
【扦插基質】用來扦插的營養土或河砂、泥碳土等材料. 【pahecekan a lala’】sapahecek a akaway han aw sakapahay a lala’ atu liken, lanu’ sa.
【mipili’tu pahcekan a akaway】anu malingatu tu mangaduay a pahece sa, ay tida i pihedekan nu sadingsing atu matabalay nu balangbangan a demiadan a paluma tu sakapahay a demiadan, awni pilian tu tawyaay a tabakiay nu akawyan ku sapahecek ku kapahay.
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
長江以南各省山地竹雞亦稱「泥滑滑」、「竹鷓鴣」或「扁罐罐」. 屬雞形目，雉科. 該鳥羽色艷麗.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:海金沙科: 羽片1~2回二叉狀或1~2回羽狀複葉,不育葉羽片通常生於葉軸下部,能育羽片生於上部.）
nipaluma-kuliya, koliya
kuliya, koliya
豬母乳
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
Cang-ciang (長江) timulan a niyaduan tikulac pangangan han tu "ni-hua-hua", "cu-ce-ku", anu caay sa “bian-kuan-kuan”. mata ku tulakuk a mataan, samataan ku tikulac. bangcal ku banuh nina ayam.
nipaluma-kuliya, koliya
kuliya, koliya
適合生長在溪谷地形，在陽光充足的空地與田野容易發現其蹤跡.
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
為國內特有的觀賞鳥類， 在南方為常見種類. 雄鳥生性好鬥，常被人們馴化為斗鳥，以供觀賞.
aadihan nu kitakitay nu ayaman, itimul hinaadih kita tina kasidumaan a ayaman. tamaan a ayaman manamuh milalebu’, sawni kunlinagan nu tademaw u mibihbihay a ayaman han, sapaadih tu miadihay.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
sasapalan anu matuduh masuni, misa beladbelad, yumahida sa tuduhen misa tizina atu sapi salngsay sa.
nipaluma-kuliya, koliya
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:因孢子燃燒時有爆鳴聲,並發出閃耀火光,昔日燃燒作為魔術或舞龍獅時的閃光效果.）
nipaluma-balubalu, balobalo
【扦插基質】用來扦插的營養土或河砂、泥碳土等材料. 【pahecekan a lala’】sapahecek a akaway han aw sakapahay a lala’ atu liken, lanu’ sa.
(kamu nu Hulam:【扦插枝條的選擇】進行嫩枝扦插時，在春末至早秋植株生長旺盛時，選用當年生粗壯枝條作為插穗. ）
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
竹雞體長約30厘米，體重200～350克，成年雄雞可達300克左右.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
Taywan tulu a mang enem a malebut a pinfang-kongliay, maka lala'tu enemay a pinaan nu badukukan a langawan, ulala kuhan numita
amiadih tu langawan, tada madecdec tu, u langawan nu “babadukukan han kuni pangangan”. han
(kamu nu Hulam:台灣3萬6千平方公里的面積內，孕育著超過600種以上的蕨類生長，以土地面積所生長的種類來看，密度堪稱世界第一，因此而得到「蕨類王國」的稱號. ）
ayza-nisamihmihcaan a nasulitan
ayza-nisamihmihcaan a nasulitan 現代史
nipaluma-balubalu, balobalo
【扦插基質】用來扦插的營養土或河砂、泥碳土等材料. 【pahecekan a lala’】sapahecek a akaway han aw sakapahay a lala’ atu liken, lanu’ sa.
namipili’ kitatu tu tabakiay a akawayan, namaka tunduh makaalatu tu sabaw tu lima〜tulu a bataan a congfenan a pudacen ku akaway, nipudacansa ku ahebal han a cacay a congfenan, awni pudac ku akaway kuhan. silamit satu, i tepalay nu lamitan han asaiten, sa mala baluhaya a langawan.
(kamu nu Hulam:選取健壯的枝條，從頂梢以下大約15～30公分處把樹皮剝掉一圈，剝後的傷口寬度在一公分左右，深度以剛剛把表皮剝掉為限. 生根後，把枝條邊根系一起剪下，就成了一棵新的植株. ）
aylung
u sapisupit tu zikuc ku aylung.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
na badukukan (caaya kay kilangan), idanamin i lala' atu i kilagkilangan masaupu amulangaw.
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
papahcekan a sakapahay nu capiwac han tusa a bataan nu capiwac〜tulu a bataan nu capiwac, anu mawada’tu tusa a bataan a capiwac, caay ka kapah kuni kasi langwan, mahamwaw amulangaw.
aylung
thumb|200px|aylung
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:一般蕨類（非樹蕨），多是於地上或是樹上一叢一叢的生長. ）
ayza-nisamihmihcaan a nasulitan
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-現代史
nipaluma-yutiancaw
yutiancaw
Taywan yutiancaw (kamu nu Hulam: 台灣油點草)
ayaw nu pisaselal，tumuk nu niyazu'
'''ayaw nu pisaselal，tumuk nu niyazu'，kalas atu mikeliday tu kapah izaw ku kalecapu matatengil tu baluhay kasaselal a kawaw. a patizen sa au sanglacay tulakuk，situwa atu epah ku sapatudud i ci Malatawan a Di'tuan misalisin，pangangan tu baluhayay a kasaselal，u zumaay a kasaselal sa i zumaay tu a mihcaan pacakat. '''
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
tikulac tanayu’ han makaala tu tulu a bataan a li-mi, ba’ked han tusa a lasubu~tulu a lasubu lima a bataan a ke, tada ayam satu tamaan a ayaman makaala tu tulu a ke’an.
nipaluma-yutiancaw
yutiancaw
Taywan yutiancaw siey-ming (學名, mitesekay a pangangan): Tricyrtis formosana, nu bidakelung a kaput a yutiancaw su(Payheke-yutiancaw-su, 百合科油點草屬), u cacay tu tusa a mihcaan ku kauzip a lutukay nipaluma. kaudipan nida a kakidizaan  i tanengay tu apuyu’ay ku talawaw a tukuh suegetay a kakitidaan.
(u kamu nu Hulam sa:台灣油點草（學名：Tricyrtis formosana）為百合科油點草屬多年生草本植物，生長於中低海拔潮濕地方. ）
azihen kiya baluhay a papah niza idaw ku labuaylabuay masakimuluay a tiyn tyin, u balu idaw ku kiyuay sumanahay tiyn tiyn a kulit.
ayaw nu pisaselal，tumuk nu niyazu'
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
喙黑色或近褐色，額與眉紋為灰色，頭頂與後頸呈嫩橄欖褐色，並有較小的白斑，胸部灰色，呈半環狀，下體前部為栗棕色，漸後轉為棕黃色，肋具黑褐色斑，跗跖和趾呈黃褐色.
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
(kamu nu Hulam:插穗生根的最適溫度為 20 ℃～ 30 ℃，低於20℃，插穗生根困難、緩慢. ）
ayza-nisamihmihcaan a nasulitan
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
nipaluma-yutiancaw
yutiancaw
(u kamu nu Hulam sa:新葉有深色圓點，花朵有紫紅色斑點. ）
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
它大多生活在竹林中. 形體比鷓鴣小，毛呈褐色而有斑點，竹雞喜歡吃白蟻.
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
napahcek satu anu adidi ku capiwac han, atabuwan tu duhepicay a satabu atabuen kuni pahecekan a kabing atu kabing tabuen.
ayza-nisamihmihcaan a nasulitan
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
kakuniza:2018-cacay
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
(kamu nu Hulam:扦插後遇到低溫時，主要用薄膜把扦插的花盆或容器包起來. ）
nipaluma-yutiancaw
yutiancaw
zayhen i Taywan ku sasaayaway sapiduduc sapatungus nu yutiancaw, sisa mala cung-siyaw-ming (種小名) niza sa, Taywan "Formosa"han, azihen ku siey-ming (學名): Tricyrtis formosanam sa, malalecaday ku formosanam (福爾摩沙) hananay, kyu ina yutiancaw, u Taywan-yutiancaw (台灣油點草) ku tatengaay a ngangan.
pulu'
wayway nu picidekan (形態特徵)
itidasa maudip i aukaukan. miki adidi’ tu ce-ku ku udip, banuhan kala hesean situngawm, manamuh mukan tu aayal a puduhan.
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
(kamu nu Hulam:扦插後溫度太高溫時，降溫要給插穗遮蔭，同時進行噴霧，每天3～5次，陰雨天噴的次數則少. ）
manamuh tui dihekuay a demiadan, nika lalud han talakaw ku capicawc, halemhem ku kitidaan caay ka kapah kuni ku langawan, nu kasienawan han micidek kuni pipili’ tu demiad. anu sakaudip nida a caypiwac han ai pulu’ a capiwacan kya caay piwac mulangaw, anu kasi suledaantu han matalaw tu sienaw.
pulu'
tada wayway (原形態)
灰胸竹雞，小型禽類. 體長約29cm. 嘴短，褐色. 虹膜淡褐色. 頭、頸側、頦、喉等均栗紅色.
nipaluma-yutiancaw
yutiancaw
(u kamu nu Hulam sa:因模式標本在台灣採集而以台灣（Formosa）作為種小名. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
capiwac (溫度)
(kamu nu Hulam:喜歡溫暖氣候，但夏季高溫、悶熱的環境不利於它的生長；對冬季溫度要求很嚴，當環境溫度在 10 ℃以下停止生長，在霜凍下不能安全越冬. ）
pulu'
tada wayway (原形態)
abuwan nu baluwan a tikulac, u adidiay nu tulakukan ku sausi. tanayu’han makaala tu tusa a bataan idaw ku siwa a cong-fun. apuyu ku laway, hese ku kulit. matahan kala hesean ku kulit. tangah, tapiingan nu liel, ngaduy, takulaw sa u kala lumenian ku sumanah nu kulitan.
nipaluma-balubalu, balobalo
kalalemedan (濕度)
palecaden tu kuni ka lalemed. manamuh tu kala sengedsengedan atu kala acacakan a demiadan, kanamuha a mulanaw nu sakaudip han u capiwac han lima a bataan 〜 pitu a bataan a kilacan.
pulu'
tada wayway (原形態)
上體大都黃橄欖褐色，並綴以黑褐色毛蟲狀細斑，頭頂雜以少數棕點；額與上背沾灰色，眉紋藍灰，並向後延伸至背側.
nipaluma-yutiancaw
kalakalakan (分布)
ina  Taywan-yutiancaw (台灣油點草) kalakalakan i Taywan mamin nu enal atu Lan-iy (蘭嶼), u hinaadihay i cuwcuw kiza yutiancaw-su ）a u-cung (物種); nika idaw ku sulit mutudu, i Dipun Okinawa sipiyaw a enal (Cung-sen-sieng-si-piyaw-taw, 沖繩縣西表島) sa idaw itini malakalak.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
kiwit han taneng mala laic, anu maka adih kita tu mahidaay u masay a langawan, taneng telengen, taneng a sapibalud. nina masayan a langawan, alawhan u badukukay a langawan han, idaw ku “ kitait satanayuay nu papahan langawan han ”.
nipaluma-balubalu, balobalo
kalalemedan (濕度)
(kamu nu Hulam:保持空氣的相對濕度. 喜歡略微濕潤或乾燥的氣候環境，要求生長環境的空氣相對溫度在 50 ～70% . ）
nipaluma-yutiancaw
kalakalakan (分布)
(u kamu nu Hulam sa:台灣油點草分布於台灣全島及蘭嶼，為極常見之油點草屬物種；但有資料指出在日本沖繩縣西表島亦有分布. ）
ciid nu papah (枝葉)
ina Taywan-yutiancaw (台灣油點草), talakaw nu batac tusa a bataan tu walu a bataan kung-hun (公分), u akaway niza lameneng atu yu mangaduay henay sa simikapet tu banuh.
(u kamu nu Hulam sa:植株高度20-80 cm，莖光滑或幼嫩時披毛. ）
Mahidaay u tatipeluk ku papah, u sacacaycacay sananay a papah mauzip, nu lilis nu papah sibanuh namin, u hekal lameneng, dikudan nu papah ya ukak sinikapet tu banuh.
(u kamu nu Hulam sa:紙質葉片為單葉互生，全緣或具緣毛，表面光滑，葉背葉脈披毛. ）
u kaku kataci nu papah payni u tuhemuken mahida u tiekuk ku kaku tu ahebalay mikapetay tu dinum ku kaku, ya nu ayawan mahizaahy u kuku’ay nu papah haymaw sa masadicem, alahicaan sikaus ku papah, miabibi tu akaway.
baluhay a papah hina idaw ku sumilaway tu lumeniay simasakimuluay a tiyn tiyn. nika anu balaki tu ku papah, atu anu mapacilal ku kasubucan a kakitidaan ya tiyn tiyn nida malawpes tu.
pulu'
tada wayway (原形態)
pabaw han u kalawlawan nu cukanaan a hese nu kulitan, lumeniay a hese masapungec nu babayuhan nu adidi a tungawan, tangah idaw ku malalamelay tu zongse a tungawan, dais atu kulul kala abuabuan ku kulit, kalaw han sumilaway abuabuan, sutinsa pasayda i nikuda katukuh tu lilis nu nikudan.
背部大多雜以栗斑和細白斑. 肩羽與背相似，但白斑居多. nikudan han malalamel tu kala lumenian nu tungawan atu adidiay nu sanglacay a tungawan. abala nu banuh atu kilul nu banuhan malecad, nika u sanglacay nu tungawan ku yadah.
nipaluma-balubalu, balobalo
kalalemedan (濕度)
nipahcekan anu caay henay kasi lamid han, apacilalen atudi kya asilamid cinida.
ladem
ladem 雲
thumb|ladem
nipaluma-balubalu, balobalo
kalalemedan (濕度)
(kamu nu Hulam:在插穗未生根前,要進行光合作用以製造生根. ）
caay kasilamid nuni pahecekan sa inai henay ku tanengay nu nananuman mami palecad tu kalangawan nida, sisa, miwada tuni pahcekan nuni laliwan nu nanum.
(kamu nu Hulam:沒生根的插穗是無法吸收足夠的水分來維持其體內的水分平衡，因此，減少插穗的水分蒸發. ）
nusi lidungay,kanca asi basbasan tu nanum, demiad han a kina tulu 〜 liman a mibasbas, kapah ku demiad han a kina pina amibasbas, anu kala kenudkenudan ku dimiad han amawada tu pina nu sabasbasan.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:海金沙，其實是可作為繩子的東西，看到藤蔓一樣的植物，韌度夠，用來綑綁. 藤蔓的植物，竟然是蕨類，有著「世界最長的葉子」之稱. ）
isasa nu buyubuyuan a kilngakilangan ku langaw nina kiwit, idadan hina adih kita tu langaw nu kiwitan.
(kamu nu Hulam:普遍分布於全台低海拔森林邊緣，甚至路旁便可見到其蹤影. ）
badukukan tusa ku napapahan a wayway, cacay han patalaayaw tu cilal saka tanektek nu papahan, duma satu sasipappalan tu papahan.
nipaluma-yutiancaw
ciid nu papah (枝葉)
(u kamu nu Hulam sa:新生葉片常帶有墨綠至黑色圓形斑點，但在葉片長大後或光照較強生育環境下斑點會褪去. ）
balu (花朵)
nu Taywan-yutiancaw(台灣油點草) a balu sa, mahizaay u yadahay malaliwasakay a balu (sang-bang-hwasi, 繖房花序) hananay, i sapabawan yadah ku balu yadah aca ku malaliwasak a ciid, sinikapet tu adidiay a banuh, ya balu sa namayda i sasa a akaway pasayda i pabaw a macebal ku balu.
(u kamu nu Hulam sa:繖房花序頂生多分枝，稍披毛，花從花梗基部向上開放. ）
azaway
azaway (麻黃樹)
nipaluma-yutiancaw
balu (花朵)
wuya kiyuay salengacay a kulit a balu, u macebalay mahida u tuki ku wayway, lalabu nu balu nu pihpih matumes ku kiyuay sumanahay a tiyntiyn, sienemay ku pihpih a balu.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
竹雞不是十分畏人，如果不受到侵擾，可在與人體相隔3～5米的可視距離內覓食或打鬥.
azaway
u saatekakay ku kilang nu azaway.
nipaluma-yutiancaw
balu (花朵)
(u kamu nu Hulam sa:花被片兩輪，外輪花萼為較寬之披針或例披針形，每萼片基部有短花距，內輪花瓣線形，尖端有時呈藍紫色. ）
azaway
sipisanga' tu kawil nu tatak ku ciid nu azaway.
q’yulang
thumb|Guanxi
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:蕨類有兩種葉型：一種是主要負責進行光合作用的「營養葉」，另一種則是負責孕育孢子生長的「孢子葉」. ）
q’yulang
q’yulang
u sulit nu Hulam: 戈尤浪部落
nipaluma-balubalu, balobalo
kalalemedan (濕度)
(kamu nu Hulam:有遮蔭的，給進行噴霧，每天3～5次，晴天溫度越高噴的次數越多，陰雨天溫度越低噴的次數則少或不噴. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
hina adih kita tu badukukan a langawan, misa sengi kunuheni, anu caay piadih kita tu nikudan nu papah tu sisasapalan, utiih kita amisa wantan tu langawan, u kiwi than caykalcad, adih sa matineng tu kita.
q’yulang
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu q’yulang. u kasalumaluma’ nu q’yulang sa, 53 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 129 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 63 ku tademaw, pakalatu 49%.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:常見叢生的蕨類，這兩種葉型長相相似，若不翻動葉子看看葉背是否有孢子，很難一下從外表判斷，但海金沙不同，可明顯辨別此兩種葉型. ）
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
竹雞常在山地、灌叢、草叢、竹林等地方結群活動，3～5隻或10多隻不等，時常排成單行隊形行進.
nipaluma-balubalu, balobalo
pacilalan (光照)
anu pahecek paluma sa kanca caay piliyad tu cilal, nani pahcekan ni palumaan saka kapah nu langaw han kanca apacilalan ku kapahay kya silamit kapah kuni kasi lamitan.
nipaluma-yutiancaw
balu (花朵)
nu tatamaay a balu enem kiya kalibuwaay a balu, nu tataynaay a balu sa idaw ku masakiyuay sumanahay a tiyntiyn atu udip, i satalakaway nu tanga’  tuluay ku pela’, dikudan tusa aca ku pela’, ya balucu' nu pudac tuluay ku kalibuwaay maapi mulangaw malatulu ku kakitidaan.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
manamuh ku tikulac i sasa nu buyu, kilakilangan, lutuklutukan, aukaukan masakaput amidang, tulu ~lima a ayaman atu cacay a bataan caay piasip, masa cacay ku silac amidang.
夏季多在山腰和山頂活動，冬季移至山腳、溪邊和叢林中覓食.
lalud han itida tu i buyubuyuan amidang, kasienawan hantu tasasa i sasa nu buyu, sawacan atu kilakilanga mikilim tu kakanen.
nipaluma-yutiancaw
balu (花朵)
(u kamu nu Hulam sa:雄蕊6枚. 雌蕊上有紫紅色斑點及腺體，柱頭三分岔，末端再二岔，心皮3枚合生成3室. ）
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
labii satu masilactu i kilakilangan mucekaw madadecdec masasudiheku, anu siimelangay nu tikulacan atu hetik sananay nu tikulacan, idawtu ku duma a tikulacan micumud tunika lahad amicelcel.
竹雞以雜草種子、蔬菜葉、嫩芽、顆粒型果實以及較小的昆蟲為食.
nipaluma-balubalu, balobalo
pacilalan (光照)
(kamu nu Hulam:扦插繁殖離不開陽光的照射，插穗要繼續進行光合作用製造養分和生根的物質來供給其生根的需要. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
hamawsa kita mimelaw tu kiwit a langawan nu papah, maka adih kitatu mahidaay u taludu nu papahan, atu papah nu sadikuday idaw ku adidiay a masa babuya atu sasapalan nikaudipan a papahan.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
tikulac u cancanan a lutukan a heci, papah nu lami’, mangaduay nu papah, masaheciay a heci atu adidiay nu cilekayan ku kanen.
nipaluma-balubalu, balobalo
pacilalan (光照)
nika, tada tabaki ku cilal han, caay tu ka kapah, milawpestu nu nanaum yadah tu, caay ka udip ku langaw. sisa, anu napahecek satu kanca apalidunga sa apalidengan tu lima〜walu a kilacan, anu tanayu’tu ku lamid han, hamaw hantu milimad ku sapalidung. manamuhtu tu cilal, kabalangbangan, kasienawan, sadisingan tuluay a puu’an sakapahen kunipabeli tu kapahay a cilal.
q’yulang
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 66 ku tademaw, pakalatu 51%.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
人工飼養多食玉米、小麥、稗子等，也吃麵包蟲一類的昆蟲.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:仔細觀察海金沙的葉子，會發現像粗壯的手指般的營養葉，以及葉子末段有著小小的指狀突起以及孢子囊生長的孢子葉. ）
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
竹雞善鳴叫，鳴聲尖銳而響亮，雌性發出單調的「嘀、嘀」短聲，雄性聲音及聲調酷似「扁罐罐、扁罐罐」，常連續鳴叫數十次，至其精疲力盡方止，故四川地區稱之為扁罐罐.
nipaluma-balubalu, balobalo
pacilalan (光照)
(kamu nu Hulam:但是，光照越強，消耗的水分越多，不利於成活. 因此，在扦插後必須把陽光遮掉 50～80%，待根系長出後，再逐步移去遮光網. 喜陽光，在秋、冬、春三季可以給予充足的陽光. ）
q’yulang
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal)46%, Saysia(SaySiyat)2%, Cou1%.
nipaluma-balubalu, balobalo
sidamekay nu nanum hican mikuwan (肥水管理)
misuayaw tu papahcekan tu langaw han, anu paliyun tu kabaingsa pacumudentu tu sapadamek, sa pananumen tu sidamekay a nanum.
q’yulang
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
nipaluma-balubalu, balobalo
sidamekay nu nanum hican mikuwan (肥水管理)
(kamu nu Hulam:對於盆栽的植株，除了在上盆時添加有機肥料外，還要進行適當地肥水管理. ）
nipaluma-yutiancaw
heci (果實)
u heci sa patelekay sananay a heci Su-ku(蒴果)han, anu maduhem tu sa mapela’, idaw ku adidi’ay masaduhepicay sapaluma a paenu i lalabu.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
tikulac manamuh mudadiw, malacing ku suni, taynaan a tikulacan han masa cacay ku hanhanan “ ti, ti, ti” sa apuyu ku suni, tamaan a sunian han mihidau u “bian-guan-guan, bian-guan-guan” sa, matulin kuni pidadiwan, katukuh tuni kangeluan kiya masaluemen kuni ka sunian, itida i Si-cuan (四川) a kitidaan pangangan han tu “bian-kuan-kuan”.
q’yulang
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-balubalu, balobalo
misaid (修剪)
kasienawan a langaw han madungah amulangaw makemed, itawya kita amisilemed tu adidiay a akawy, kasi cilekayan, mapatayay nu akaway, tada madecdecay nu akawy asaiden ku madecdecay a akawayan, misilemed tuni pahcekan tu langawan.
q’yulang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-balubalu, balobalo
misaid (修剪)
(kamu nu Hulam:在冬季植株進入休眠或半休眠期，要把瘦弱、病蟲、枯死、過密等枝條剪掉. 也可結合扦插對枝條進行整理. ）
q’yulang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
人工引誘其發聲時，一般模擬公雞的叫聲，竹雞聽到叫聲後，會以為有不速之客侵入，用類似的叫聲回應，並迅速向入侵者靠攏，母雞往往緊隨公雞之後助陣. 特別在繁殖期連鳴不已.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
milaladay nu kiwitan a langawan, mahida u akaway, alawhan u papah nu akaway, kiwithan nutatengaay a langaw namaka lamit atu akaway namaka lala amulangaw, namaka lalaay numu langaway a milaladay, unu cacaya ana papahan. kiwit a papah nu akaway hidasatu amulangaw.
pulu'
picidekan maudip (生活特徵)
u tademaw mangalay misamsam tu tikulacan masunisa, nu tulakuk kuni nanaman nuheni amiwiwi masuni, makatengil satu ku tikulac, satu idaw ku midebungay sa, palecaden nida ku suni paculi, amelik satu micapi tu mangalay midebung, taynaan a tukulacan mikilul tu tamaan a tikulacan mikipadang. kasiti’kukan satu caay pisengal mudadiw.
hican mibuwah (繁殖方式)
竹雞每年3月份進入繁殖期，此時由群棲轉為分散活動，雄竹雞具有獨個占地行為，在其領域內，不許其他雄性同類入侵，所以常發生爭鬥.
nipaluma-balubalu, balobalo
paliyun tu kabing (換盆)
anu kapah tu kuni palumaan, kalamkam tu amulangaw, anu mulangaw kapah tu kuni katabakiyan sa atudi, apaduman tu tabakiay a tudi nu kabingan, kya kapah satu ku langaw.
q’yulang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網
nipaluma-yutiancaw
heci (果實)
(u kamu nu Hulam sa:果實為直立的蒴果，成熟時開裂，有細小薄片狀種子. ）
kasiwawaan liwliw nu kakitizaan (生育環境)
nikaudip nu Taywan-yutiancaw(台灣油點草),manamuh micapiay tu suemetay a kitidaan, kalakalakan sa i bayupuc cacay a bataan a kung-ce (公尺) katukuh cacay a malebut siwa a lasubu a kung-ce (公尺) a kakitizaan, itini aca ku kasiwawaan liwliw nu kakitizaan niza.
(u kamu nu Hulam sa:近潮濕地方，分布海拔10公尺至1,900公尺. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
paliyun tu kabing (換盆)
(kamu nu Hulam:只要養護得法，它就會生長很快，當生長到一定的大小時，就要換個大一點的盆，以讓它繼續旺盛生長. ）
q’yulang
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-balubalu, balobalo
milasul kita tu kabing (花盆準備)
mikilim kita tu tabakiay a kabingan, isasa nu buhan han tusan ku kawala’ atu nu duhepicay a bulangan sipi tahepu, saka caay pikasenusa milaliw ku nanum, kya saka ydahay nu nanum han hamaw sa milaliw.
nipaluma-yutiancaw
namakacuwa ku ngangan (名稱由來)
Taywan yutiancaw u ngangan niza, namakayza nu lalabuan nu La-tin a siey-ming (學名, mitesekay a pangangan) a su a ngangan (su-ming, 屬名); Tricyrtis sananay, ina Tricyrtis, nu Si-la (希臘) a sulit kyuni, palatusaen kina Tricyrtis a sulit, Tri atu cyrtis sa, Tri sa, "tulu" sananay a imi, wuya Kyrtos hananay sa, u "buhang", pulungen kina sulit namin, u Tricyrtis sa. izaw kiya cung-siyawming (種小名) Formosana (福爾摩沙), Formosana (福爾摩沙) sa, miduducay u Taywan (台灣) sananay. zayhen saayaway sapatungus nu yutiancaw namakay Taywan a makaazih atu nilami’en i Taywan kyu ina mahiniay yutiancaw, pangangan han tu Taywan yutiancaw (台灣油點草).
nipaluma-balubalu, balobalo
milasul kita tu kabing (花盆準備)
(kamu nu Hulam:選一適當大小的花盆，盆的底孔用兩片瓦片或薄薄的泡沫片蓋住，既要保證盆土不被水衝出去，又要能讓多餘的水能及時流出. ）
nipaluma-yutiancaw
namakacuwa ku ngangan (名稱由來)
(u kamu nu Hulam sa:拉丁學名中，屬名Tricyrtis是由希臘文tri-（三）及kyrtos（穴）合併而成，種小名formosana指台灣（福爾摩沙），因模式標本採集自台灣. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-yutiancaw
Dipu ホトトギス（(Hu-tu-tu-gi-caw) 杜鵑草
yutiancaw a ngangan idaw ku kamu, namakayni ya baluhay nu papah i pabaw siuninguningay sisimalay a tiyntiyn, idaw ku duma a kamu, namakay i pabaway balu a ukak simasaupuay a udip.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
kiwit han taneng malalaic, itini i lalangawan han nu kiwitsa, taneng a sangaan tu kanas, anu necnecen mala babanawan numita tu tupu.
nipaluma-yutiancaw
Dipu ホトトギス（(Hu-tu-tu-gi-caw) 杜鵑草
nu Dipu a kamu ina yutiyncaw, ホトトギス(Hu-tu-tu-gi-su), Tu-cieng-caw(杜鵑草)sa, atu Tu-cieng a ayam (tu-cieng-niyaw, 杜鵑鳥) malecad ku ngangan, duma a kamu sa ya balu idaw ku tiyntiyn a kulit malecad tu tu-cieng a ayam (tu-cieng-niyaw, 杜鵑鳥) nu bili idaw tiyntiyn a kulit masasengi kiyu Taywan yutiancaw(台灣油點草) han ku pangangan.
nipaluma-balubalu, balobalo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p194
nipaluma-yutiancaw
Dipu ホトトギス（(Hu-tu-tu-gi-caw) 杜鵑草
(u kamu nu Hulam sa:日本稱油點草為ホトトギス（杜鵑草），與杜鵑鳥同名，一說是因花朵斑紋與杜鵑鳥腹部斑紋相似而得名. ）
nipaluma-balubalu, balobalo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
nipaluma-yutiancaw
san-yutiancaw (山油點草)
san- yutiyncaw (山油點草),  cung-siyawming (種小名), stolonifera hananay sa u sipu-du a akawayay (pu-bu-cieng,匍匐莖) a imi, i tawya a mipangangan sa midateng pakaynien itini pu-bu a akaway (pu-bu-cieng, 匍匐莖) ku sakasipangangan.
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:海金沙的運用是作為簡易的繩子，海金沙在傳統上，還可作為編織小籃子，或是揉成團狀可當菜瓜布的替代. ）
nipaluma-yutiancaw
san-yutiancaw (山油點草)
(u kamu nu Hulam sa:至於「山油點草」，種小名stolonifera則是「具匍匐莖的」的意思，似乎當初命名時，對於「匍匐莖」這個特徵非常在意. ）
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
bakahen numita i babihan mala damek nu lala',
nipaluma-yutiancaw
san-yutiancaw (山油點草)
ya mahiniay u San-yutiyncaw hananay, naayaway a nisulitan sa, masametek masa akaway a wayway muculil ku lamit , balu nu pihpih tusa kiya wayway, nika ya angangan nu tanga’ pikitanayu’en tu nu ukak a balu a yutiyncaw,sisa pangangan han san-yutiyncaw (山油點草).
(u kamu nu Hulam sa:其實在過去的一些資料裡，有明顯走莖狀根莖，花被片兩型，柱頭比花柱長的油點草稱為「山油點草」. ）
Taywan yutiancaw i Ke-pu-kuwang (科博館裡的台灣油點草)
sasayaway nu kasienawa a demiad sa, ilalabu nu bawbi nu Ke-pu-kuwang (科博館) ya masasizumaay a nipaluma i bawbi a Taywan yutiancaw (台灣油點草), masasizuma azihen ku nibuwah a wayway nuheni, tinaku: anu caay henay kasibalu, azihen kina yutiancaw, izaw ku mikulahit tu hekalay a lala’ masametek masa akaway a wayway muculil ku lamit, nika duma sa izaw ku caayay pikulahitay a yutiancaw.
(u kamu nu Hulam sa:初冬時間正是科博館植物園裡的「台灣油點草」花開最繽紛的時候，園區裡幾叢不同區所種植的「油點草」沒有開花之前，這些不同區的「油點草」，有些撥開地表的土後可以看見明顯走莖狀的根莖，有些看不到. ）
imahini sa, akay u masasizumaay a yutiancaw saan ku tademaw.
(u kamu nu Hulam sa:不開花前，它們也都一直被當成是不同種的植物. ）
kiyu mahizaay sibaluay tu sa, katuu’day a tademaw sakamu sa, mahizaay masa metek masa akaway a wayway muculil ku lamit, sienemay a pihpih nu balu,  idaway ku tusaay nu wayway, angangan nu tanga’  pikitanayu’ tu nu balu a akaway, caay kaw Taywan yutiancaw (台灣油點草) sa.
(u kamu nu Hulam sa:開花了，很多人以為：「有明顯走莖狀根莖的油點草，六片花被片應該有兩型，柱頭比花柱長. ）
nika mahiniay caay ka masa metek masa akaway a wayway muculil ku lamit sa, pihpih nu balu caay ka situsaay nu wayway, anu ya angang nu tanga’ atu ukak nu balu malecaday ku tanayu’ sa, u Taywan yutiancaw
han kyuni, palatusaen u caayay kalecd a u-cung (物種) sa.
(u kamu nu Hulam sa:而把沒有明顯走莖狀根莖，花被片非兩型，柱頭與花柱等長的油點草稱為「台灣油點草」，分成兩個不同的物種. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
nipaluma-kiwit
wayway nu picidekan nu langaw (型態特徵)
(kamu nu Hulam:丟至菜園亦可作為堆肥. ）
ikanhan, numa ngaduay a langaw han taneng kanen, kiwi than taneng sangasiben mala nanum, miahemaw tu udip, caay pingaluh. mangaduay nu papah tuktuken palamlam tu char-you sakay beluh, matuduh nu lamal.
(kamu nu Hulam:在食用上，其嫩莖可食，全草亦可作為涼茶飲用，有清熱瀉火、生津止渴的效果. 鮮葉搗爛調茶油可敷治燙傷、火傷. ）
(kamu nu Hulam:(俗名：鼎炊藤、玎璫髦、鬚鬚藥、鐵絲草、羅網藤、吐絲草、鳳尾草、蛤蟆藤、苦藤、金沙藤、珍中毛、藤中毛仔)