cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ji’an
Ji’an mala 18 a cuwen atu 23 ku niyazu’(吉安鄉有18個里23部落)
kina 23 a niyazu’sa, Natawran（那荳蘭部落）, Pukpuk（簿簿部落）, Lidaw（里漏部落）, Mabuwakay（南華部落）, Cikasuwan（七腳川部落）, Isaetipan pahikukian（仁和部落）, Isawalian pahikukian（仁安部落）, Taracan（達拉贊部落）, Citekudan（小台東部落）, Cikeliwan（歌柳灣部落）, Atonan（阿都南部落）, Ciripunan（慶豐部落）, Sarad（撒樂部落）, Kungkung（大鼓部落）, Hacining（干城部落）, Fulufuluan（勝安部落）, Alang gnaalu（博愛新村部落）, Alang mkibuhw（南華部落）, Alang kiyumi（福興部落）, Alang miyamay（慶豐部落）, Buner（宜昌部落）, Sirakesay（永安部落）, Ciyibangcalay（吉野汎扎萊部落）.
Ji’an/Yusinu(吉安鄉), pangangan ku Cikasuan tu Pangcah/Amis, panagangan ku Kiat-an-hiong tu Taywan a tademaw, pangangan ku gidˋ onˊ hiongˊ tu se-sing-cang a kamu nu ngayngay(客家語四縣腔), pangangan ku gid onˋ hiongˋ tu hay-lu a kamu nu ngayngay(客家語海陸腔), tini i Taywan Kalinku a kenis nuwalian tu saamisan, nuwamisan micapi tu Kalinku a tuse, Walibatu satipan belaw u Siu-lin-siang(秀林鄉) nutimulan matatules nu Sou-bung-siang(壽豐鄉). lalabuay a tademaw pakala tu 8.4 a mang ku tademaw, nu Kalingkuay kenis a tademaw sakatusa nu tabakiay a tuse, u tademaw uyni dada’ Kalingkuay nu hamin nu kanatal sakatuuday kenis a tademaw.
近年來，花蓮縣政府及台開集團致力於發展南吉安（即光華工業區一帶），目前已落成新天堂樂園一期及貨櫃星巴克、威秀影城，洄瀾灣區新市鎮全數落成後，預估將對南、北吉安的均衡發展，帶來莫大助益.
ayzaay tu mihcaan Kalingku a sebu atu Taiwan Land Development Corporation (TLDC台開集團) saicelang sa palahat tu nutimulan Yusinu atu Kuan-hua-kung-ye-ci (光華工業區) a kakitizaan, imahini maleku tu ku baluhay kapahay a idangan atu Huo-kuy Starbucks(貨櫃星巴克), VIESHOW CINEMAS (威秀影城),  Huy-lan-wan (洄瀾灣) a kakitizaan baluhay a tuse kenis malekutuay, paliayaw nizateng tu sakay nutimulan nuwamisan tu Yusinu balecad a malahat, mikelid tu satabakiay tu pipadang.
hekal a lala’(地理)
吉安鄉山地面積佔15%，其餘85%為吉安溪及木瓜溪的沖積平原，地勢開闊而平坦，氣候屬副熱帶季風氣候. 鄉內居民包括閩南、客家、外省、原住民四大族群，產業無論是農業或工商業均相當發達，市區與花蓮市連成一氣，發展甚為迅速. 有新天堂樂園、威秀影城、貨櫃星巴克、麥當勞及寶雅生活館等城市指標性連鎖業、購物商場進駐.
吉安鄉早期為原住民阿美族的活動範圍，舊稱「知卡宣（Cikasuan）」，在阿美族語中係指「薪柴（Cikasoyay）很多的地方」，為南勢阿美族五大族群中七腳川社、里漏社、荳蘭社、薄薄社的領域. 日治時期，七腳川事件後，七腳川社被毀 ，1910年日本台灣總督府鼓勵日本人移民花東地區，因此利用七腳川社原野建立了「吉野村」，分為三個聚落宮前（吉安、太昌、慶豐、北安），清水（福興、稻香），草分（永興）.
Ji’an/Yusinu(吉安鄉) i kasumamadan a Amis nu yincumin liwliw a pisakakawan(範圍), malumanay a ngangan ”Cikasuan”, u kamu nu Pangcah (南勢阿美) “Cikasoyay”(薪柴) katuudan a kakitizaan, nu Pangcah (南勢阿美) sakalima tabakiay a binacadan u Cikasuan han a kenis, Lilaw a kenis, Nadawlan a kenis, PukPuk ' a kenis, pikuwanan henay nu Lipun a zitay, Cikasuan a kawaw hawsa, Cakasuan malasawad tu, 1910 a mihcaan Lipun Taywan sakakaay nu zebu paicelang tu Lipun pabulaw tu tademaw i Kalinku a kakitizaan, satu mili-yung tu Cakasuan patizang tu nu umahay, Cikasuan a niyazu'’, tulu kuni kasiniyazu’ nuayawan a a Yusinu, Tay-cang, Cing-bung, Pay-an, Sin-suay, Bu-sin, Taw-sian, Caw-ben, Yung-sin.
1920 a mihcaan tungusy nu Ci-ye kakitizaan (吉野區) Ci-ye a niyazu' (吉野村) nu Ping-ye a kenis “Lidaw, Natawlan, Puhpuh, 1937 a mihcaan nuwalian a kakitizaan pasumat tu lekec Ci-ye a kakitizaan papulung han tunu ayawan tuluay nipazengan tabakiay nisulitan Ci-ye-cang, Ci-ye, Nan-pu, Tan-pu, Cou-cin, makakenis panukas tu Kalinku a pikawawan a kakitizaan Kalingku a sakuwan “Cang-ting”,  zikuzan nu ngangayaw saayaway unian a ngangan, patizang Kalingku a kenis Ci-ye a niyazu' (吉野村), nika zayhan mitapal tu, Ci-ye tusaay a sulit masaLipun kuyni kamu, kilul i 1948 a mihcaan ngangan Ji’an/Yusinu (吉安鄉) a kenis han katukuh ayza.
tademaw(人口)
統計至2020年12月底，吉安鄉人口數83,507人，密度約1,280人/km²，為全國人口數最多、密度第七高的鄉.
pulung tuni sulitan katukuh i 2020年12月 a buladan, Ji’an/Yusinu (吉安鄉) a kenis u tademaw tu piasip 83,507 ku tademaw, kakatuud pakala tu 1,280 ku tademaw/km², nu hamin nu kanatal u sakatuuday a tademaw, sakapitu talakaway katuuday a kenis nu tademaw.
caculilan(交通)
吉安鄉位於臺灣花蓮縣花東縱谷平原東北側，北臨花蓮市，東濱太平洋，西鄰秀林鄉，南接壽豐鄉，因鄰近花蓮市交通較為便利，台鐵台東線和花蓮客運、台9線、台11線皆有經過. 台鐵在此設有吉安火車站；公路的客運汽車自花蓮火車站起可分為台9線、台9丙、台11線、花蓮縱谷線共8處有公車站，民眾可搭乘大眾運輸工具也可自花蓮火車站租借汽機車或腳踏車前往.
Ji’an/Yusinu(吉安鄉) a kenis tini i Taywan Hua-lien a kenis nuwalian a sahedung tu nuwalian nuamisan a masaenalay saamisan micapi tu Hua-lien tuse, muwalibayu, satipan belaw u Siw-lin a kenis, nutimulan patatules nu Sou-bung a kenis, zayhan macapi ku Hua-lien kenis lihalay ku caculilan, micaliway tu silamalay Tay-tung a zazan atu Hua-lien a basu, Tay siwa a zazan, Tay sabaw cacay. silamalay a zazan i tini patizeng tu silamalay a  Ji’an/Yusinu(吉安鄉) pangicuwan, basu a zazan kazizeng makay a Hua-lien a silamalay malingatu izaw ku Tay siwa a zazaan, Tay siwa pin, Tay sabawcacay a zazan, Hua-lien masahelungay (縱谷) pulung walu ku kazizengay a kapulungan a pihalhalan tu kazizeng, binawlan taneng mikakaw tu tabakiay miculuay taneng aca makay Hua-lien silamalay micaliw tu o-tu-bay atu batikal a tayza.
nilaculan(產業)
吉安鄉位於木瓜溪與吉安溪的沖積扇之上，平原面積遼闊，可耕地足足有5千餘公頃之多，為花蓮縣的主要農作物生產地，生產稻米、甘藷、南瓜、玉米、甜椒、韭菜、芋頭、龍鬚菜、芥菜及少數水果等，其中芋頭方面為全台四大產區之一，而龍鬚菜為第一大產區，栽培面積占全台灣43%.
Ji’an/Yusinu(吉安鄉) a kenis tini i Mu-ka a sauwac atu Ji’an/Yusinu(吉安鄉) a sauwac tu masaupuay macebalay, ahebal ku masaenalay a hekal, taneng a kalukan ku lala’ pakala tu lima a malebut kung-cin kaahebal, nu Hua-lin a kenis u anganagan nu malukay palumaan a lala’, paluma tu tipus tubah tamulak kuhkuh sicedamay a daydan u teluc nu puki, u kulang atu caay ka yadah ku heci, uzauma u tali mahamin nu kanatal sakasepat sakayadahay nipalumaan a kakitizaan, u teluc nu puki, u saayaway kayadahay a nipalumaan nu kakitizaan hekal nu sapaluma macalap ku hamin nu Taywan 43%.
tademaw a laylay(人文)
吉安鄉的族群組成包含閩南人、客家人、外省人、阿美族及太魯閣族等等，各族群和睦相處，但仍保有自己的習俗，不致遭漢人主流文化同化，使當地文化變得更加多元、豐富. 清康熙35年(西元1696年)刊行的《臺灣府志》，紀載了直腳宣社群，成為吉安境內最早見諸史書的住民.
Ji’an/Yusinu (吉安鄉) a kenis kasaupu nu binacadan pasu Layak a datemaw Layakay, Naynayan, Hulan, Amis atu Truku kutademaw, kasabinacadan masungaay a mapulung niak izaw kunuuzipan a lisin, caay kapiduduc tunu Layak a lisin, tuway tiniay a lalangawan masumad sangalep kayadah ku lalangawan. Kahulaman tu Kang-si tulu bataan izaw ku lima a mihcaan “celacan tu 1696 a mihcaan” tahkal i cudad “Taywan-bu-ze”, nisulitan tu ce-ciw-suan-se-cung, mala u Ji’an/Yusinu (吉安鄉) lalabu u saayaway nisulitan i layly a cudan nu Yin-cu-min.
tuud haku a Sing-ba-ke (貨櫃星巴克)
門市建築由知名日本設計師-隈研吾操刀設計. 以航遍全球各大港口的29個貨櫃為主要建材，賦予他們新生，再結合力學基礎將貨櫃交疊而成倒金字塔型，兼具環保及實用性的特色建築物. 貨櫃共有四層樓高，但門市只佔兩層，第三、四層只是建築裝飾用.
nisangaan a panan u singanganay nu misangaay a saydang a Lipun ci Wey-yan-wu u misaayaway a misanga’, pakabayu mahamin nu kanatal kasatabakiay a minatu tu 29 a tuud a haku uangangan a sapisanga’ a zayliyaw, pabeli tu baluhay a nikauzip, a patatungus han papulung a mapatungtuh tu tuud a haku mala tukinihay a Kin-ce-ta-sin, sakahuan-baw atu ayungan tu micidekay a nisangaan. tuud a haku pulung sepat a tatungduh ka talakaw, nika nu pahan tusa katadungduh dada’, sakatulu sakasepat a tadungduh u pisanga’ u sakakazalian dada’.
u nipalumaan (特產)
tali (芋頭)
may-kuy(玫瑰)
lan-hua(蘭花)
sicedamay a daydan (甜椒)
deluc nu buki (龍鬚菜)
ciy-ye a belac (吉野米)
kulang (芥菜)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Nubu
Moe Barr
Moe Barr 6 bulad 19 demiad, 1947 a mihca, Moe Barr, miunduay.
Etdrick Bohannon
Etdrick Bohannon nalecuhan i San Bernardino, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
5 bulad 29 demiad, 1973 a mihca, Etdrick Bohannon, miunduay.
Moe Becker
Moe Becker 2 bulad 24 demiad, 1917 a mihca, Moe Becker, miunduay. (mapatay i 1996 a mihca)
Hage Geingob
thumb|Hage Geingob|alt=2020 Hage Geingob.jpg thumb|u hata nu Namibia|alt=Flag of Namibia.svg
u siwkay niza
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hage Geingob, 1941 a mihca 8 a bulad 3 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Namibia (納米比亞) ayza, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 21 demiad.
u ngangan niza
u ngangan nu hulam：哈格·根哥布
u ngangan nu Sakizaya：Hake．Kenkepu
New Zealand
New Zealand, u kamu nu Sakizaya: Niw-Si-Lan (紐西蘭）
u New zealand sa i labu nu usingyu (大洋洲), itiza i 41 00 S, 174 00 E.
New Zealand (紐西蘭) i waliyu (太平洋) nu timulan nu subal a kanatal, tapang tusu u Uy-Lin-Dun (威靈頓, Wellington), satabakiya a tukay u Au-Ke-Lan (奧克蘭, Auckland) a tukay. New Zealand (紐西蘭) tusa ku angangan nu subal, timulan atu amisan a subal, inatusaay a subal u Ku-Ke' (庫克) a bayu ku laad, tapang tusu Uy-Lin-Dun (威靈頓) i amis nu sadikuday a subal, mahini yadah hen ku adidi’ay nu subal.
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 268,838 km2. ku ahebal nu lala' sa izaw ku 264,537 km2, u ahebal nu nanum sa izaw ku  4,301 km2.
kakalukan a umah sa 43.20%, kilakilangan umah sa 31.40%, zuma henay a umah sa 25.40%.
tabaki ku lala' nu New Zealand (紐西蘭) u pituay nu Taywan a kitidaan nu lala nuheni, pulung han sa tusa a bataan idaw ku 8 km2, nika celcel nu tademaw han hatida u Taywan nu 1/7. 縮圖|u [[New zealand sa i labu nu usingyu (大洋洲), itiza i 41 00 S, 174 00 E.]] hamin nu tademaw sa 4,474,549.
demiad (氣候)
kapah ku demiad nu New Zealand (紐西蘭), takelal madimae ku liklik, kapah bangcal ku liklik, tanu aidangan sa. sapi' ku lalud caay ka hida u Taywan makaala tu 36℃ ku caledes atu halemhem, kasienawan sa caay kahida u Taywan ku senget.
紐西蘭氣候宜人, 環璄清新, 風景優美, 旅遊勝地遍布. 夏天氣溫舒適不如台灣36度的悶熱, 冬天也不像台灣濕冷.
lala’ (地理)
itida i New Zealand (紐西蘭) taneng misinsin tu sakaudip atu pakunida sananay a maudip, taneng mikilim tu sakacaay kalecad nu sapitahawan a kawawan. bangcal sa ku New Zealand (紐西蘭) mahida uicudaday anikulitan, idaw ku silamalay nu buyu', yada i tungduh nu buyu' ku suleda, tabakiay nu banaw atu bangcalay nu bayubayuan a likenlikenana nu dadipasan.
idaw ku pakunida sananay i hekal nu sapitahaway a aaidangan nu New Zealand (紐西蘭), mitahaway nu singanganay a tademaw ci ci Ay-De-Mom Si-La-Li (艾德蒙．西拉蕊, Edmund Percival Hillary) malecad mikayakay tu talakaway a buyuan, milabu tu nipihalebut nu pabuyan, migalasang atu taydan i talakaway nu pabawan makayda i tungduh tasasan kunipihalebut, hekal nu New Zealand (紐西蘭) tada u sakanamuhan nu tataydaan nu sakapahay a aaidangan.
紐西蘭天然的地勢為不同刺激的戶外活動提供場所. 冒險家可以跟紐西蘭最著名的冒險家艾德蒙. 希拉蕊一樣攀爬高山, 又或者參與笨豬跳, 跳傘及高空彈跳活動, 紐西蘭絕對是戶外活動愛好者的天堂.
itini i tusa a malebut sabaw tu sepat a mihecaan pulung nu kanatal idaw ku nipihapu tu sapalekal tu nisausian a sasakamuen, saka pitu nu kitakid ku New Zealand (紐西蘭).
tapang tusu nu kanatal (首都)
縮圖|Wellington
amisan nu New Zealand (紐西蘭) suotu u Wiy-lin-dun (威靈頓), itida i New Zealand (紐西蘭)saka amisan nu subalan a timulan.
u sakatusa nu New Zealand (紐西蘭) a tukayan, Sie-Li (雪梨, Sydney) atu Mue-E-Pen (墨爾本, Melbourne) sakalecad u Da-Yang-Cuo (大洋洲) a sakay teban nu lalangawan.
它是紐西蘭的第二大城市, 與雪梨和墨爾本一起成為大洋洲的文化中心
katuud ku matinengay tu nalimaan a tademaw itini mueneng atu misakawaw, yadah henay ku nalimaan a kafa atu atu salabi sananay a midangay nu tademaw.
許多藝術家在此定居或活動, 它還有許多藝術咖啡館和生動的夜生活.
kakiningan nu kanatal a demiad (國家紀念日)
kakiningan nu kanatal a demiad u enem a bulad tusa a demiad.
國家紀念日的日期為六月二日
satabakiay nu kanatal a tapang(元首)
sakakaay nu tapang (cong-tung, 總統) ayza sa ci Elizabeth II, mikayad tu demiad sa i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku tusa a mihca tusa a bulad enem a demiad.
cunli (總理)
u cunli nu New Zealand (紐西蘭) ayza ci Jacinda Ardern (潔辛達·阿爾登), mikayat a demiad i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu a mihcaan cacay a bataan a bulad tusa a bataan idaw ku enem a demiad.
紐西蘭的總理是Jacinda Ardern (潔辛達·阿爾登), 登基日期是2017年10月26日
satabakiyay a tusu (最大城市)
satabakiyay nu tukay u Au-Ke-Lan (奧克蘭, Auckland) nu kitidaan itida i nutimulan a taypinyung (南太平洋) timul nu sasulitan 37 tu' (37 00 S, 南緯37度).
最大城市奧克蘭都會區 (Auckland) 位於南太平洋南緯37度.
u New Zealand (紐西蘭) itini i amisan u satabakiay nu tukayan,  pangangan han "sipayapaya nu balunga a tukay" (帆船之都), tayaw u New Zealand (紐西蘭) nu kungan atu tatelungan nu patiyamay.
是紐西蘭在北島最大的城市, 被稱為 [帆船之都], 同時也是紐西蘭工業和商業中心.
sayaway nu nipatideng tu suotu i New Zealand (紐西蘭) u Au-Ke-Lan (奧克蘭), nika i cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku lima (1865) a mihecaan malimad taydan i amisan nu subal sakatimul tu a Uy-Lin-Dun (威靈頓).
紐西蘭的首都早先設在奧克蘭, 但於1865 年遷至北島南端的威靈頓.
aydaay a New Zealand (紐西蘭) u New Zealand (紐西蘭) saka limulakay a kakitidaan, u nantaypinyang (南太平洋) a angangan nu kakididaan, u cacumudan nu tataydaan nu midang a kitidaan
在2006 年的世界最佳居住城市評選中, 奧克蘭高居全球第五位.
Syanox
Syanox
u sulit nu Hulam: 松羅部落
New Zealand
satabakiyay a tusu (最大城市)
itini i tusa a malebut idaw ku enem (2006) a mihcaan u sakapahay nu kitakid nu kitidaan ani pipilian, Au-Ke-Lan (奧克蘭) u sakaliman nu sakapahay nu kitakitan.
Syanox
Syanox
宜蘭縣大同鄉松羅村，台灣地區最早種茶的原住民.
New Zealand
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Iing Habay kakuniza:Habayiing
Syanox
Syanox
松羅人的組先隸屬泰雅族賽考列克亞族的馬力巴群，原本住在大甲溪上游，因為狩獵之故時常翻越南湖山區，因而在和平北溪的支流布蕭丸溪建立新的部落，名為「啥卡巴利息」.
民國初年因為屢次出草，而為日警強制遷移各社，在民國二年先有十戶四十五人在日警勸誘下，遷徙到松羅，到了民國四年又因為連續出草，剩下的族人被一分為二，一部份被遷到寒溪，另一部份則到附近的大元. 目前松羅社民的祖先，還有一部份是日據時代從南澳鄉金洋社遷徙過來，該社人也是哈卡巴利息舊社的後代.
松羅村玉蘭巷【Ta ma lan】位於玉蘭溪中游山腹，今玉蘭北方約一公里地的溪谷，成立於民國十年，係由巴龍、意巴厚、卡拉等三社組成，相傳在社址下方有平地人民設鋸木廠鋸木，該地區現以成為本鄉種稙茶樹的集散地，幾經宜蘭縣政府及三星地區農會輔導及經費補助，觀光茶園及民宿已成為本村之特色.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=20&TA_No=8&T_ID=66
u siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Syanox. u kasalumaluma’ nu Syanox sa, 158 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 543 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 489 ku tademaw, pakalatu 90%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 54 ku tademaw, pakalatu 10%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Taracan
thumb|Ji’an
Taracan
u sulit nu Hulam: 達拉贊部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 468 ku tademaw, pakalatu 64%.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 34%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah a tademaw
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan. yadah ku cidekay a tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Mkzihing
Mkzihing
u sulit nu Hulam: 義興部落
Joel Anthony
Joel Anthony unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tebanay mimaliay.
Mkzihing
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mkzihing. u kasalumaluma’ nu Mkzihing sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 147 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 111 ku tademaw, pakalatu 76%.
Joel Anthony
8 bulad 9 demiad, 1982 a mihca, Joel Anthony, miunduay.
Mkzihing
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 71%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.
Joel Anthony
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Mkzihing
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-busugi
縮圖|busugi
u siwkay nu nipaluma
busugi u mitesekay a nipangangan (學名): Hibiscus syriacus, u cin-kuy a kaput (錦葵科), nipaluma-busugi sibaluay a nipaluma. saayaway a lalangauan sa i Cung-ku cung-nan(中國中南), Cung-ku tung-nan(中國東南)a kakitizaan.
nudikudasa patayda han tu i Ya-cu(亞洲) atu zumaay nu Ya-cu(亞洲) cuwacuwa a kakitizaan, sayadahay sa ku ni palumaan. tu namakay Si-li-ya papalumaan a balubaluan(敘利亞花園) a nisulutan, i tiza i Hang-ku(韓國) a kanatal, pangangan han u-ciung-ha(無窮花) han; 무궁화 mugunghwa. ina U-ciung ha(無窮花/무궁화/mugunghwa), mala Hang-ku(韓國) a kanatal a balu, tahekal i hata nu kanatal a kulit atu i dadiw nu kanatal nuheni.
(u kamu nu Hulam sa:後引至亞洲大部份地區在內的他處，廣爲種植. 因收集自敘利亞花園，在韓國又稱無窮花（韓語：무궁화／無窮花 mugunghwa），作為國花出現於國徽、國歌. ）
siteked nu wayway (特徵)
busugi sa, u cayay katalaw tu sienaw mapeluay ku papah a kilang. u kilang nida patelek sa, mahida u papadengan tu balu nu langdaway, talakaw tusa tu sepat kung-ce(公尺), idaw ku tabakiay a lapa nu wayway a balu, nu tama a balu ya salengacay takuliyaway masadicem niza masateked ku tahekal. u balu hina nu bahun a kulit, nika sumama izaw aca ku mahizaay macapiay tu kiyukiyuay lalabuay bahunbahuay a kulit, macelahay a bahunbahuay a kulit, salengacay a kulit.
(u kamu nu Hulam sa:木槿是耐寒落葉灌木. 樹木直立，呈花瓶狀，高2－4公尺，有大喇叭形花，雄蕊呈白色而黃色尖端突出. 花通常呈粉色，也可呈近乎紫色的深粉、淺粉、白色. ）
(u kamu nu Hulam sa:單朵花壽命短，僅開一天，但灌木能新生長出許多芽，從而在漫長的夏季花期內大量開花. 木槿對空氣污染、高溫、潮溼、貧瘠、乾旱的耐受性很強. 木槿在許多郊區很好地歸化，甚至可能視爲輕度入侵物種. ）
nilangaw (生長)
縮圖|u balu ni busugi u ciid makudi’malaabuabuan salengac, malusalengacay a kulit mahida u ngipen ku kaku, idaw ku masapuecu’ay nu papah maadih ku nikaydaan atu adidiay a angangan.
lumaay a bulad kiya sipapah, imahida sa sumilaway ku kulit atu macelahay nu takiliyaway tu sumilaway a kulit, masasuala mucelak, nu tiekukay atu tiekukay masa dumaay a kaku, tulu ku ihekalay nu cengat, ulilis mahida nisalusalusan.
(u kamu nu Hulam sa:枝細而灰白，呈白色小齒狀，有凸起的葉疤痕和小芽. 五月才長葉，通常呈綠色或淡黃綠色，互生，卵形或卵狀菱形，三淺裂，邊緣呈粗糙鋸齒狀. ）
balu (花)
busugi lima ku pihpih nu balu, u patelek sa pitu tin lima kung-hun(公分), izaw ku masasizumaay a kulit, u salengacay, sumanah, kiyuay, macelahay nu kiyukiyuay, langdaway  kiyuay atu landaway, atu idaw ku tusa malamlamay  ku kulit nu balu, paynien i masasizumaay a sapalum izaw ku caay kalecad a kulit nu balu. namakayni i limaay a pihpih nu balu mucelak tahekalay sa u tayna a matabuay, nu tatama a matabuay miliwliw tu hekal nu tatayna a matabuay.
(u kamu nu Hulam sa:木槿有五瓣花（直徑可至7.5公分），而呈白、紅、紫、淡紫、藍紫或藍色的純色，或有不同色喉的雙色花，因品種而異. 從這五個花瓣基部伸出的是雌蕊，雄蕊環繞在雌蕊外圍. ）
(u kamu nu Hulam sa:這些基本特徵使木槿及許多變種有與眾不同的形式. 木槿通常七至九月每晚連續開花. 成熟後，柔軟的莖在大量夏季花朵的負載下變重，並彎曲到地面的一半）
heci, sapaluma (果實、種子)
heci sapaluma yadahay nu katuuday ayda caay kalecad ku sapaluma caay ka siheci. u siheciay u heci nida kalasumilaway a kulit atu makulahay a kulit, u limaay ku pihpih nikacengat nu satabu tu heci, idaw ku balakiay tu a sapaluma u heci nida liwanen i kilang a palasul tu kasienawan. u heci napahanhan mamin tu sa, u madayumay a mulangaw a sapaluma sa lakalak han nuda mubulesak i liwliw nu cacelakan nu angangan a tapiingan, kilul sa tu demiad alaw masaupu mala mapulungay.
Mohamed Ould Abdel Aziz
Mohamed Ould Abdel Aziz
12 bulad 20 demiad, Mohamed Ould Abdel Aziz, u misingkiway. 1956 a mihca nalecuhan)
nipaluma-busugi
paluma (種植)
kanahatu i balangbangan kapah tu miadih tu busugi, nika anu laetus kuni pisait mulutuc aca atekak tu laecus tu adihan, nika u hayyaliw aadihan a kilang, yadah ku caayay kalecad masasizaumaay nu sapaluma. u balakiyay tu a sapaluma caay tu katalaw tu laetusay a kakitidaan, tinaku anu cueded, sisuleda, makedal, laetus ku hekal nu bali maanabuh. nika anu itiza i susuday alihaway a demiad, i idaw ku kakilisungan, i susuday a lala’ tu kapah ku sapalaliw tu nanum, i mabeculay nu cilal, i mahiniay kakapah a kakitizaan ku kauzipan paluma tu busugi sa a kapah ku kasiheci kasibalu niza.
Mohamed Ould Abdel Aziz
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Mauritania ayza sa ci Mohamed Ould Abdel Aziz, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 8 bulad 5 demiad.
nipaluma-busugi
paluma (種植)
(u kamu nu Hulam sa:儘管秋天也可以觀賞，修剪不當會生硬難看，但仍然是流行的觀賞灌木，有很多品種. 成年植株可以耐多種不良條件，包括霜凍、乾旱、城市污染等. 但溫暖、有遮蔽、土壤呈中性而排水良好、陽光充足的環境結果最好. ）
pabuwah (繁殖)
busugi madayun a mubuwah. anu u sapaluma ku sapibuwah sa, u laylay nu langaw sa masumad, u nipalumaan atu angangan caay tu kalecad atu saayaw a nilangawan.
(u kamu nu Hulam sa:木槿很容易繁殖. 使用種子繁殖時，後代會產生變異，植株和親本的形狀會有所不同. 亦可以使用壓條、扦插等方式來複製原始植株. ）
mikalatay nu cilekay atu imelang (病蟲害)
babalakiay tu a busugi a kilang, akay i sadikuday idaw ku mahizaay mabadi’masukut ku papahay a imelang. busugi makayni tiyamtiyam nu papah, mabadiay a imelang, siengid atu mamuni’a imelang mapacekil. alahican tayniyan nu Dipuen a kimku, sibahunay a cilekay engid a cilekay, anu caay pueti misausi, ya Dipuen a kimku mangaleb ku pipalulaetus tu papah nu kilang.
(u kamu nu Hulam sa:木槿老灌木可能患最終致命的樹幹萎縮病. 木槿對葉斑、枯萎病、鏽病和潰瘍病較敏感. 有時會招日本金龜子、粉蝨、蚜蟲. 若無控制，日本金龜子會嚴重破壞樹葉. ）
lalangwan atu likisi (歷史文化)
busugi nanutawya tu sumamad sipisanga’ tu aadihan a kilang, ya papah kapah malauciya, ya balu kapa kanen, yu i sabaw enem a siki, micumutu i U-ciw(歐洲) a papalumaan a balubaluan a paluma, nika katukuh i 1629 a mihcaan, ci Yey-han-pacinsen(約翰·帕金森), nipidadateng nida, u busugi sakaydihan sakanawlan, kiyu pisaicelang i a musikul mudiput, musakamu aca i kasienawan anu caay tahab i kanca caay ka udip saan, u hekal malecad tu sa, anu maydih a pakaudip, padengen i labu nu luma’ i tabakiyay a siwiy, tabakiay a naecun, atu masa alihaway a kakitidaan.
(u kamu nu Hulam sa:木槿自古即用作花園灌木，葉可入茶，花可食. 早在16世紀，就引入歐洲花園種植，不過直至1629年，約翰·帕金森都認爲木槿嬌嫩，大力保護認爲「冬天不蓋住不能倖存，園外亦然，欲其倖存，需置於室內大鍋、大盆，或是溫暖的地窖」）
Hang-kuoay a balu nu kanatal (韓國國花)
u busugi a balu i Hang-ku(韓國)a kanatal, u duma a ngangan U-ciung ha(無窮花/무궁화 mugunghwa), mala balu nu kanatal tahekal i hata nu hani, yu mudadiw tunu kanatal caay piawit musakamu.
busugi a balu sakay Hang-ku(韓國) a kanatal, sakay cacana a hata, u Hang-ku(韓國)a tademaw pala nu Hang-ku(韓國) nu binacadan atu lalangawan sapalaylay sasatungusan.
thumb|Rose of Sharon or Althea -- Hibiscus syriacusbusugi, bosogi, u bangcalay a balu, caay katakalaw ku kilang, sawsawni maazih i niyazu'. manamuh mipecu' tu balu' ku tatayna a wawa, pahecekan i bukes kuheni. u balu sa, si semilaway sangelacay. yadah ku ngangan nu Hulam. papasapayu' tu i niyazu'.
(u kamu nu Hulam sa:木槿花在韓國又稱無窮花，作為國花出現在國徽上，國歌中也有提及. 木槿花用於韓國各種徽章，韓國人普遍視之爲韓民族與文化的傳統象徵. ）
u sanek nu nipaluma
thumb|Hibiscus August 2010-2
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
木槿（學名：Hibiscus syriacus），是一種很常見的庭園灌木花種；屬於錦葵目錦葵科植物，原生地很可能在亞洲. 木槿是韓國的國花，又名無窮花.
Hibiscus syriacus is a species of flowering plant in the family Malvaceae, native to India and much of Asia (though not, as Linnaeus thought, Syria, as evidenced by the name he gave it). Common names include rose of Sharon (especially in North America), Syrian ketmia or rose mallow (United Kingdom), St Joseph's rod (Italy) and Rosa de Sharon (Brazil).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
Malepa
u sulit nu Hulam
新望洋部落
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Malepa. u kasalumaluma’ nu Malepa sa, 200 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 645 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 625 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Yincumin, 20 ku tademaw, pakalatu 3%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%, Sejek(Seediq0 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Pangcha(Amis) 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 12 a bulad
pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894), Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan kakuniza:Nantou kakuniza:Yincumin
Ngangihaw
u sulit nu Hulam
鵝公髻部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ngangihaw. u kasalumaluma’ nu Ngangihaw sa, 52 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 175 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 159 ku tademaw, pakalatu 91%.
Hagaparis
Hagaparis
「哈卡巴里斯」，是台灣原住民泰雅族位於宜蘭縣南澳地區的一個分支，也是台灣最晚移居平地的原住民部落；在歷史變遷下，「哈卡巴里斯」先後接受過日本政府及國民政府統治，並陸續從山上遷徙至平地，逐漸與平地文化融合.
重返祖靈地 《哈卡巴里斯》紀錄泰雅族現代原住民重返山林尋根歷程的《哈卡巴里斯》紀錄片，歷經兩年拍攝.
Ngangihaw
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Hagaparis
siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hagaparis. u kasalumaluma’ nu Hagaparis sa, 35 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 113 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 112 ku tademaw, pakalatu 99%.
Ngangihaw
u Sakizaya a tademaw
inayay ku cacudadan i Ngangihaw niyazu’.
Hagaparis
siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  1 ku tademaw, pakalatu 1%.
Ngangihaw
u Sakizaya a tademaw
inayay ku kyukay i Ngangihaw niyazu’.
inayay ku pakincalan i Ngangihaw niyazu’.
inayay ku pikuwanan i Ngangihaw niyazu’.
Hagaparis
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), atu Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Ngangihaw
u Sakizaya a tademaw
inayay ku pacudacudadan i Ngangihaw niyazu’.
Hagaparis
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Ngangihaw
u Sakizaya a tademaw
inayay ku padekuan i Ngangihaw niyazu’.
Hagaparis
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Ngangihaw
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Hagaparis
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Ngangihaw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
ngangan nu Puyuma-Arubiasan
ngangan
Arubiasan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan kakuniza:tatama kakuniza:Puyuma
Valana
u sulit nu Hulam
法蘭娜部落
Tjuruguai
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjuruguai. u kasalumaluma’ nu Tjuruguai sa, 104 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 319 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 297 ku tademaw, pakalatu 93%.
Valana
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan ku niyazu’ nu Valana. u kasalumaluma’ nu Valana sa, 38 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 129 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 121 ku tademaw, pakalatu 94%.
Tjuruguai
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 7%.
Valana
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Yingcumin,  8 ku tademaw, pakalatu 6%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 92%, Pangcha(Amis) 2%.
Tjuruguai
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Valana
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini mueneng, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat
(6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Nantou kakuniza:Yuwatan
Denis Sassou Nguesso
thumb|Denis Sassou Nguesso, 2014|alt=Denis Sassou Nguesso 2014.jpg thumb|u hata nu Republic of the Congo|alt=Flag of the Republic of the Congo.svg
Denis Sassou Nguesso
11 bulad 23 demiad, Denis Sassou Nguesso, u misingkiway. 1943 a mihca nalecuhan
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Republic of the Congo ayza sa ci Denis Sassou Nguesso, micakat a demiad sa i 1997 a mihca 10 bulad 25 demiad.
Papulu
Papulu（u sulit nu Hulam：巴布麓部落）
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Papulu. u kasalumaluma’ nu Papulu sa, 401 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,081 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 280 ku tademaw, pakalatu 26%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 801 ku tademaw, pakalatu 74%.
為日治時期才出現的卑南新興部落. 卑南族原稱八社番，是因有八個主要的部落，隨著時間不斷演進，到了日治末期，發生人口增加、繁衍、遷移與聚集的現象，又增加了斑鳩社（Vankiu）與寶桑社（Apapolo）兩個部落，一共成為十個部落.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 21%, Puyuma 3%, zumazuma 2%.
u niyzau' nu Puyuma
u Puyuma a niyazu' kyuni, katuud ku Puyuma itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Tariq Abdul-Wahad
siwkay
thumb|Tariq Abdul-Wahad 2|alt=Tariq Abdul-Wahad 2.jpg nalecuhan ciniza i 11 a bulad 3 a demiad 1974 a mihcaan. Tariq Abdul-Wahad, u miunduay ku kawaw niza. u lumeniay a banges ciniza.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay kakuniza:NBA
Mohammed VI of Morocco
Mohammed VI of Morocco
siwkay niza
thumb|Mohammed standing behind a lectern|alt=Mohammed standing behind a lectern
tatama a tademaw, nalecuhan i 8 a bulad 21 a demiad, Mohammed VI of Morocco, u misingkiway. 1963 a mihcaan nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Morocco ayza sa ci Mohammed VI of Morocco, micakat a demiad sa i 1999 a mihca 6 bulad 23 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama
Iranmeylek
Iranmeylek
u sulit nu Hulam: 東清部落
台東縣蘭嶼鄉東清村，台灣第一道曙光照耀的部落.
Iranmeylek是「天神的女兒」之意，相傳天神曾經將女兒許配給東清村一名男子，故稱之. 部落耆老表示東清部落原居住在一個叫「Aly like ya duji pijange」的地方，後因人口增加，原居住地已無法負荷，因而遷徙至他處，一共遷徙了五次，才到達現在的東清部落. 在長程的遷徙過程當中，也發展出一些用地的觀念、禁忌.
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Iranmeylek. u kasalumaluma’ nu Iranmeylek sa, 205 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 596 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 521 ku tademaw, pakalatu 87%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 75 ku tademaw, pakalatu 13%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yami (Tao) 81%, Pangcah (Amis) 2%, Paywan (Paiwan) 1%, Yuwatan (Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma　1%.
u niyazu’ nu Tau (Yami)
u niyazu’ nu Tau (Yami) kuyni, katuud ku Tau (Yami) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah (Amis), Paywan (Paiwan), Yuwatan (Bunun) atu Puyuma itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay (南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah (Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635),
1 ku cacudadan i Iranmeylek niyzau’.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Tau kakuniza:Yincumin
Fuyang-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Fuyang
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
dadiw-balucu’ nu bayu’
dadiw-balucu’ nu bayu’
海洋之心
Connie Mack Berry
Connie Mack Berry
dadiw-balucu’ nu bayu’
dadiw-balucu’ nu bayu’
tina dadiw sa, namakay cacay a iga nu Amilika "balucu' nu bayu'".
u sulit tina dadiw
izaw ku ahebalay a bayu' i baucu' nu maku
我心中有個廣闊的海洋
itiza inayi' ku salaedan a kakitizaan
在沒有盡頭的地方
izawtu ku likat nu cilal hatnisadikud
Connie Mack Berry
nalecuhan i Greenville, South Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
那裡永遠有陽光
Connie Mack Berry
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 15 a demiad, 1915 a mihca, Connie Mack Berry, miunduay. (mapatay i 1980 a mihca)
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
amana malaheci ku nizateng pabeli' nu taw
Connie Mack Berry
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay kakuniza:NBA kakuniza:Amilika
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
不要完成別人給的夢想
Joel Bolomboy
Joel Bolomboy unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tay suruw. Joel Bolomboy i 2016 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 52, namapili’ tu nu Utah Jazz putiput.
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
izaw ku bihid mikitinay numakuay
Fuyang-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
我有屬於自己的臉龐
mucelak balaki i mungangaw
在錯誤中成長
kalusalupiku i sakauzip
生命的每一個轉彎處
kaluzazan i sakauzip
生命的每一個路段
kaulakakangalalan
每一次希望
kalumalawpes
每一次失望
Fuyang-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
caay katalaw tu sasadakayan
不害怕困難
Joel Bolomboy
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
dadiw-balucu’ nu bayu’
u sulit tina dadiw
inayi' ku kakutizaan amana talabu
有甚麼地方是我不能闖
matengil kaku ku sani' i baaday ulaulangan miawaw takuwanan
我聽見大地的遠端呼喚我的聲音
乘著風
mulitemuh tu tapelik
迎著浪
paculil tu baybay
揚著帆
caay maungan
不是瘋狂
u pakayzaan i balucu'
因為信仰
u nikangelu' atu lakalak a culil nu sakauzip
人生是一場艱辛的流浪旅程
haca maenapay i nikatezaan saayaway
雖然留在原點十分安全
inayi' ku lalum k baduku
天堂裡面沒有悲傷
但我會失去夢想
uyzasa izaw ku azteng nu maku
但我有自己的想法
i salabuay nu bayu'
在海洋的深處
ilabu' nu balucu' nu maku
在我的心中
Maldives
thumb|u hata nu Maldives|alt=Flag of Maldives.svg
u Maldives（馬爾地夫） sa i labu nu Asia, itiza i 3 15 N, 73 00 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa 298 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 298 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2.
hamin nu tademaw sa 392,960.
kakalukan umah sa 23.30%, kilakilangan umah sa 3%, zumaay henay umah sa 73.70%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Male (馬累).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 26 bulad 7 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ibrahim Mohamed Solih (Yipulasin．Muhanmude．Salih'
易卜拉欣·穆罕默德·薩利赫), 1962 a mihca 3 a bulad 1 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu  Maldives（馬爾地夫）ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihca 11 bulad 17 demiad.
cen-ce (政治)
加堯姆在位近30年，他打壓反對黨，曾於2006年11月11日反對黨大遊行前非法逮捕反對人士.
mikuwan ci Ciayiw-mu (加堯姆) micapi tu tulu a bataan a mihcaan, hepingan nida kumi belihay cinidaan a tademaw, na i tusa a malebut idaw ku enem (2006) a mihcaan sabaw tu cacay a bulad atu sabaw tu cacay a demiad mibelinany cinidaan a tademaw tayda mapulung muculil dakepen nuduma a tademaw.
2007年9月29日，2名懷疑是遜尼派的恐怖分子在首都馬累的中央公園外，因投擲土製炸彈，導致8名華人、2名英國人和2名美國人受傷被拘捕.
tusa a malebu idaw ku pitu (2007) a mihcaan siwa a bulad tusa a bataan idaw ku siwa a demiad, idaw kya tusaay a tademaw pabaliwan ci Sun-ni (遜尼) tuni patayda nida tu sakatalawan a tademaw itini i tuse Male(馬累) nu cuo-yin (中央) aaidangan, miwait kunuheni tu nisanga' tu lacu mabakuhac, madakep ku waluay a tademaw nu layak (華人), tusa ku Ing-kuo (英國) a tademaw atu tatusa ku Amilika (美國) a tademaw maduka sisa madakep.
2008年的總統大選，執政黨代表的加堯姆輸給了代表反對派參選的穆罕默德·納希德而結束了他近30年的獨裁統治.
tusa a malebut idaw ku walu (2008) a mihcaan pisinkuwan nu Cung-tun, cecen-tan dayhiw ci Ciayiw-mu (加堯姆) mademec numi dayhiway mihantayay tu mamisinkiw ci Muhanmuwde．Naside (穆罕默德.納希德) hatidatu kuni pikala Cung-tun nida makaala tu tulu a bataan kuni pikuwan nida.