cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ngangan nu Pangcah-Kakopa
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Kukung
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu',   caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan,  lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Hsinchu kakuniza:Tayan
ninel nu 20180206
labu nu luma’ sakapahay a sakatineng.
v. u ba’ketay tabakiay u hicahica amana badeng i pabaw, katepisa.
ba'ketay
抬重的東西.
paculil
paculil kaku tu kazizeng ayza. haymawen ku paculil tu kazizeng! 我正在開車.
ninel nu 20180206
labu nu luma’ sakapahay a sakatineng.
vi. lalabu nu luma’ a caculilan, pasiketi tu cilu’.
vii. takusen ku matinengay tayni i luma’ mikingsa’ tu capeng izaw hakya ku mapelaay.
viii. u lalabuay kakabian atu tumunaw amana kuyadah nipabacal (裝潢)
ngangan nu Pangcah-Kakopa
u angangan nu ngangan
namakay mikopa 貼附
Rolando Blackman
Rolando Blackman 2 bulad 26 demiad, 1959 a mihca, Rolando Blackman, miunduay. thumb|Dal halloffame 18|alt=Dal halloffame 18.jpg
ninel
imahini kiya keliden ku nisupedan a sapi kalamkam a kabang sakalam kam han miliyas tahekal atu tayda ikapahay a kakitidaan這時才需要攜帶緊急避難包撤離到戶外或是其他安全的地方
anu dawmiay asapi kinsa tu kaluyuh nu luma miadih tu pitiya mikilm tunu kanatal “kanatal ninel mikingkiway a kitidaan-luma maninel nu dikudan mikisa”簡易的檢查方式可以上網搜尋「國家地震研究中心-屋舍震後檢查」
sakinacacay han naku musakamu tu ninel nuyayawan nuteban nudikudan sapisinanut a lekakawaw atu silsil.
一口氣把地震防災前中後所有階段的注意事項和流程說完
ngangan nu Pangcah-Kakopa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
ninel
ayda sayaway pasubana; tu malucekay a paduduce titaan .今天先把正確觀念傳達給大家
ngangan nu Pangcah-Kakopa
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
ninel nu 20180206
u sakalah a tu’ud
picunpiitu sakalah a kabang, laculi tu sakaudip a hicahica:an, i sakapahay a alaan.
i putahay a sakangaay.
kaibaad tu naluma’an, piadih tu sikahdik nu tu’ud maaseka.
namanineltu, amahica kita?
kakuniza:Padakaw Lami'
petun ngangan nu Rukay-Kadrevara
ngangan
Kadrevara (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
United Arab Emirates
thumb|u hata nu United Arab Emirates (阿拉伯聯合大公國).|alt=Flag of the United Arab Emirates.svg
United arab emirates (阿拉伯聯合大公國)
u United arab emirates (阿拉伯聯合大公國) sa i labu nu Ya-cuo, itiza i 24 00 N, 54 00 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa 83,600 sq km. u ahebal nu lala'ay sa 83,600 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.hamin nu tademaw sa 5,927,482. kakalukan umah sa 4.60%, kilakilangan umah sa 0.038, zumaay henay umah sa 91.60%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Abu Dhabi (阿布達比).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 2 bulad 12 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Khalifa bin Zayed Al Nahyan, micakat a demiad sa i 2004 a mihca 11 bulad 3 demiad.
laylay (歷史)
6世紀時，為波斯薩桑王朝所控制. 7世紀，阿拉伯帝國佔領這地區，並使其皈依伊斯蘭教. 8世紀，阿曼爆發反哈里發政權的起義，建立了獨立政權，現今阿聯地區成為其一部分.
enemay a se-ci, u Puose-sasan-wan-ciaw (波斯薩桑王朝) kumi metmetay, pitu a se-ci, Ala-puo ti-kuo (阿拉伯帝國) midebung tina niyadu'an, pasayda i Iselanciw (伊斯蘭教). walu a se-ci sa, Oman (阿曼) malinges mibabelih tu ci Ha-Li (哈里) yan patideng tu cencun a kawawan, patideng tu sapisiteked nu kawaw, aydaay a A-lan (阿聯) a niyadu' mala nuheni a niyadu'.
16世紀，葡萄牙一度侵入該地區，後被阿曼逐出. 18世紀，阿曼屢次內亂，阿聯地區各地方首領自命埃米爾，成為獨立的政權. 當時，不論是阿拉伯人的商船，還是歐洲的商船，均屢遭該地區各小國的劫掠，因此該地被稱為「海盜海岸」.
sabaw tu enem (16) a seci, Putaw-ya (Portugal (葡萄牙) midebung tina kitidaan, sa bahbahen nu A-man (Oman (阿曼). sabaw tu walu (18) a se-ci, A-man (Oman (阿曼) sawni micinlaw tulabu, A-lan (阿聯) nu niyadu'ay a sakakaay ci Aymi-el (Emir (埃米爾), mala misiteketay a mikawaway a cen-cun (政權). tawya, nu Ala-puo (Arab (阿拉伯) a tademaw nu sapisiwbay a balungan, atu O-cuo (Europe (歐洲) nu sapisiwbay a balungaan, sawni a pecien nu adidi'ay a niyadu'ay a kanatal, sisa pangangan han kiya niyadu' " dadipasan a kukun (海盜) han".
1819年，英國東印度公司派遣艦隊摧毀了哈伊馬角、夏爾迦、杜拜等地的海岸要塞，以保障印度至埃及的航線通暢.
cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa (1819) a mihcaan, Ing-kuo Tun-ingtu (British East India Company (英國東印度) a kusi pataydan nuheni kubalunga nu hitay misikedaay tu Hae-macia (哈伊馬角), Sya-elcia (夏爾迦), Tu-pay (Dubayy (杜拜) a kitidaan nu dadipasan a kitidaan nu hitay, midiput tu In-tu (India (印度) katukuh tu Ay-ci (Egypt (埃及) a caculilan nu balunga.
1820年，各小國被迫與英國簽訂《波斯灣總和平條約》，同意停止海盜行為. 但是，實際上的劫掠行為直到1835年後方才逐漸停息.
cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan (1820) a mihcaan, adidi'ay a kanatal pacicien atu Ing-kuo (英國) masasulit tu kiyaku " Puo-sewan pulung nu lihaday a sasulitan (波斯灣總和平條約)", mihang pasaluemeng tu kukung a kawaw sa. nika nipialawan a wayway katukuh tu cacay a malebat walu a lasubu tulu a bataan idaw ku lima (1835) a mihcaan kya haymaw sa musaluimeng ku kawaw.
1853年，各小國最終簽署條約，宣布永久休戰，此後，該地區被稱為「特魯西爾阿曼」，以與建都馬斯喀特的阿曼相區別.
cacay a malebtu walu a lasubu lima a bataan idaw ku tulu (1853) a mihcaan, nu adidi'ay a kanatalan masasulit kunuheni tu kiyaku, mihapusa acaay tu kalepacaw sa, sisa, ninaniyadu' han pangangan hantu "Telu-siel-aman (特魯西爾阿曼)" atu nipatidengan tu Mase-kete' (Muscat (馬斯喀特) a A-man (Oman (阿曼) caay kasasuhica.
cacay a malebut walu a lasubu siwa a bataan idaw ku tusa (1892) a mihcaan, Telu-siel-a-man (特魯西爾阿曼) nu pina a kanatal atu Ing-kuo (英國)) masasuli tu kiyaku, miala tuni pidiput nu Ing-kuo (英國), caaykawnu Ing-kuo (英國) nu dumaan a kanatal nupisitekeday a nikasasu cabayan, nu Ing-kuo (United Kingdom (英國) itidaay i Puose-wan (波斯灣) pulung nu dayhiw amimedmed.
1952年，英國召集當地7個酋長國的埃米爾召開會議，該會議遂成為英國政治代表的諮詢機構.
cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku tusa (1952) a mihcaan, Ing-kuo (英國) miawda tu pituay a niyaduay a tumuk nu kanatal a Aymi-el Emir (埃米爾) mikaygi, ninanipi kaygian taneng mala Ing-kuo (英國) cence nu dayhiw a tatatengilan nu kitidaan.
1958年，阿布扎比地區發現石油，1962年油田正式開發，石油成為當地經濟支柱.
cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku walu (1958) a mihcaan, Apu-capi (Abu Dhabi (阿布達比) niyaduan madih tu simal, cacay a malebtu siwa a lasubu enem a bataan idaw ku tusa (1962) a mihcaan, malinga tu mikutkut tu simal, simal hantu malasakaudip nu angangan nu niyaduay nuheni.
1968年1月，英國宣布撤軍，2月，巴林、卡達、阿布扎比、沙迦、杜拜、哈伊馬角、阿治曼、富查伊拉、烏姆蓋萬九國埃米爾在杜拜舉行會議，同意建立阿拉伯聯合大公國，巴林和卡達先後退出. 哈伊馬角也未同意加入.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku walu (1968) a mihcaan cacay a bulad, Ing-kuo (英國) mihapu papiliyas tu hitay, tusa a bulad, Pa-lin (Bahrain(巴林), Ka-ta (Qatar (卡達), Apu-tapi (Abu Dhabi (阿布達比), Sa-cia (Sharjah (沙迦), Tu-pay (Dubayy (杜拜), Hae-macia (哈伊馬角), Ase-man (阿治曼), Fuca-ela (富查伊拉), Umu-kaywan (烏姆蓋萬) siwa a kanatal nu Aymi-el (埃米爾) itida i Tu-pay (Dubayy (杜拜) mapulung mikagi, mihang patideng tu Alapuo-linhe takun-kuo (United arab emirates (阿拉伯聯合大公國), Pa-lin (Bahrain(巴林) atu Ka-ta (Qatar (卡達) makakilul miales. Hae-macia (哈伊馬角) caay pikeda tinakawawan.
1971年7月，在杜拜會議上，其餘六國制定臨時憲法，決定建立阿聯，以阿布達比為臨時首都. 12月2日，阿聯宣布成立.
次年2月，哈伊馬角加入阿聯. 1996年，臨時憲法被通過為永久憲法，阿布扎比也成為正式首都.
sakatusa a mihcaan tu tusaay a bulad, Hae-macia (哈伊馬角) micumud tu A-lan (United Arab Emirates (阿聯). cacay a malebtu siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku enem (1996) a mihcaan, milinziay a sinfa mahangtu tu tahdauc kuyu sinfa, A-puca-pi (Abu Dhabi (阿布達比) mala tatengaay nu sudu.
sakaudip (經濟)
珍珠曾經是阿聯的支柱產業，一直延續到1960年. 自從1966年在阿聯發現石油以來，原來的荒蕪的沙漠一下子變成了富庶的油田，使這個國家在經濟上發生了巨大的變化.
bunaw naw A-lan (United Arab Emirates (阿聯) a anganganan nu kakawawen, katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan (1960) nu mihcaan. namaka cacay a malabut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku enem (1966) a mihcaan itida i A-lan (阿聯) makaadih tu simal, naw likenlikenan a lala' alaw mala silaculay nu simalsimalan a umah, sisa ina kanatal sumad satu mabuwah ku sakaudipan nuheni.
Letsie III
thumb|Letsie III|alt=Letsie III.jpg thumb|u hata nu Lesotho|alt=Flag of Lesotho.svg
United Arab Emirates
sakaudip (經濟)
杜拜的繁華也並不是因為有石油. 杜拜因為堅信「當第二名會餓死」，很早就開始投資實業，10年GDP總值成長230%，其中，石油收入卻僅占6%，而且2010年就可能用完.
Letsie III
Letsie III
United Arab Emirates
sakaudip (經濟)
nika kapah a limulak nu Tu-pay (杜拜) caay kawnu simal. Tu-pay (杜拜) palutadengan kunuheni tu " anusakatusa amapatay nu ngalay sa", sisa matabal malingatu tu milihida tu kakawaw, cacaya a mihcaan nu GDP han celakan tu tusa a lasubu tulu a bataan (230%) a kilac, simal nuni kasilaculan enem (6%) a kilacan, nika i tusa a malebut cacay a bataan (2010) a mihcaan mamin tu amalawpes.
Mark Anthony Phillips
Mark Anthony Phillips
nalecuhan ciniza i 10 a bulad 5 a demiad 1961 a mihcaan.
United Arab Emirates
sakaudip (經濟)
它的發展建設是全方位的多元化的. 70年代開運河、80年代做貿易、90年代推廣觀光旅遊，到21世紀，這裡已經是中東地區的轉運中心，觀光旅遊購物城、科技網路城. 旅遊經濟已成為杜拜的主要經濟收入來源之一.
nipaluma-kalimutuc, kalimotoc
kalimutuc, kalimotoc
枸杞
United Arab Emirates
sakaudip (經濟)
nikacelakan ni patideng han u hamin nu yadahay a kakawawan. nu pitu a bataan (70) a mihcaan nu caculilan i sawac、walu a bataan (80) a mihcaan misatabaki tu sasiwbayan, siwa a bataan (90) a mihcaan micuduh tu sakatayda tu aaidangan, katukuh tu tusa a bataan idaw ku cacay (21) a seci, itini hantu u Cuo-tun (中東) a kitidaan nu sasaluimengan nu sasasiwbayan a kitidaan. tataydan midang nu cacakayan, aadihan tu tilibi. aidangan nu sakaudip mala Tu-pay (Dubayy (杜拜) nu anganganan a sakaudip nu kasilaculan.
Letsie III
7 bulad 17 demiad, Letsie III, u misingkiway. 1963 a mihca nalecuhan)
pabesuc
u sulit nu hulam：直走
nipaluma-kalimutuc, kalimotoc
kalimutuc, kalimotoc
低海拔山坡、路邊、河邊、溝邊可發現它的蹤跡.
Leung Chun-ying
thumb|Leung Chun-ying, 2017|alt=Leung Chun-ying 2017 3.jpg
Leung Chun-ying
8 bulad 12 demiad, Leung Chun-ying, u misingkiway. 1954 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Hong kong ayza sa ci Leung Chun-ying, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 7 bulad 1 demiad.
Mark Anthony Phillips
Mark Anthony Phillips
u cunli (總理 Prime Minister) nu Guyana (蓋亞那) ayza sa ci Mark Anthony Phillips, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 2 bulad 28 demiad.
nipaluma-kalimutuc, kalimotoc
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p157
kakuniza:nipaluma
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
燙青菜沒你想的健康 營養師建議加這個吃最好
u kawpil ku sayadahay a eyyo,
uydaan idau ku yadahay ku 鐵, 鈣 atu 鎂, kya kiyadahan ku salandaway a lami’,
United Arab Emirates
lalangawan(文化)
lalangawan atu dadiw
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
u katuuday a tademaw miusep maydih tu nipaakuti’ akakanen,
u kawpil yadah ku eyyo, kapah paluman atu caay katekes,
malamahida nu katuuday paylumaluma nu 華裔, i takalay maadihay a lami’,
i 彰化 a ising, 營養師周柏穎 musakamu,
u kawpil siyadah ku 膳食纖維, kapah ku nipipadang tu nipitai’,
kapah ku nipipadang tu 醣類 nu sawada’, idau ku nipipadang tu makuwan tu 血糖, 血壓, 降血脂.
地瓜葉營養豐富，
United Arab Emirates
lalangawan(文化)
阿聯以伊斯蘭文化為尊，和其他阿拉伯國家關係親密. 政府盡力保護傳統藝術和文化，與阿布達比文化基金會合作.
A-lan (United Arab Emirates (阿聯) u Ise-lan (Islamic (伊斯蘭) lalangawan ku sakakaay, atu nuduma a Ala-puo (Arab (阿拉伯) nu kanatal masasungay kunuheni. cenhu (政府) hantu midiput tu laylay nu namaka babalakiay a nalimaan atu lalangawan, atu A-puta-pi (Abu Dhabi (阿布達比文化基金會) lalangawan cicinhun a makakadum.
雖然是伊斯蘭教國家，但社會生活與國際接軌. 阿聯國風極其尊重和保護女性，同時與國際文化兼容並包.
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
民眾減重喜歡清燙食用，
United Arab Emirates
lalangawan(文化)
amica kuni ka Ise-lancia (Islamic (伊斯蘭) a kanatal, nika u siakay a sakaudip atu kanatal malalitin. A-lan (United Arab Emirates (阿聯) a kanatal masasusikad atu dadiputen tu tataynaan, malecad atu kanatal nu lalangawan masasupaini.
nipaluma-awasyang
awasyang
(俗名：山黃皮、龜裡椹、凹葉黃皮、假樟仔)
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
減少熱量攝取，但營養師建議淋上一些好油搭配，有助維生素A吸收.
地瓜葉營養充足，加上好種、平價，
wada'
(kamu nu hulam：減少)
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
成為許多華裔家庭餐桌上常見的家常菜，
wada'
matalaw kizemu wada' han ku kaen.
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
彰化醫院營養師周柏穎指出，
wada'
怕胖就減少食量.
United Arab Emirates
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Letsie III
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Lesotho ayza sa ci Letsie III, micakat a demiad sa i 1996 a mihca 2 bulad 7 demiad.
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
地瓜葉豐富的膳食纖維除了幫助消化排便，
nipaluma-datay
datay
thumb|u salegacay a balu nu datay datay (七里香), mauzip i isasa' nu buyu, caay katakalaw nu bayu'. yadah i enal. kya kilang sa, hali pasanga' tu pana'. atekak ku kilang. katuud tu pacakay tu kilang atu sapal a pacakayay.yadah ku ngangan kina kilang. taneng tu paazih, palangat i liwliw nu luma'.
paceba
(kamu nu hulam：欺騙，隨便)
nipaluma-awasyang
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
diput
(kamu nu hulam：照顧)
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
也能包覆腸道中的醣類，有助於控制血糖、血壓、降血脂等.
paceba
mananam kina tademaw a paceba tu wawa.
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay
nipaakuti’ tu lami’ caay kahida ku nisimsim katanetek,營養師patutud tu kamu u kawpil ku sakapahay.
kakuniza:Kala Idiw
diput
diput tu babalaki.
nipaluma-awasyang
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：雙子葉植物綱 Magnoliopsida
diput
照顧老人.
nipaluma-awasyang
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：無患子目 Sapindales
sapamat(科)：芸香科 Rutaceae
mikitinay(屬)：黃皮屬 Clausena
hicahicaay(種)：假黃皮 C. excavata
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
<Amilika>Clausena excavata is a species of evergreen shrub 1–2 m tall, in the family Rutaceae, native to Bangladesh, Bhutan, Cambodia, China, India, Indonesia, Laos, Malaysia, Myanmar, Nepal, the Philippines, Taiwan, Thailand, and Vietnam.
<Hulam>假黃皮分布在柬埔寨、台灣島、泰國、緬甸、寮國、印度、越南以及中國大陸的福建、海南、廣東、雲南、廣西等地. 假黃皮屬落葉性小喬木，株高3--4m，見于山坡灌叢和疏林中. 目前尚未由人工引種栽培. 據《中國植物誌[1][失效連結]》、Flora of China[2]和《華南植物園植物名錄[3]》的記載，假黃皮見於平地至海拔1,000米的地區.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p247
昆明植物研究所. 假黃皮. 《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-25]. （原始內容存檔於2016-03-05）.
kakuniza:nipaluma
Lubas-Mapalaway-tuutuud nu sapilisin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nu Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
nipaluma-datay
u siwkay nu nipaluma
bulad kama (月橘)
bulad kama, mitesekay a nipangangna(學名): Murraya paniculata, duma a ngangansa u datay han, siwaay datay(九里香), cacay a bataan datay (十里香), malebut datay, mang datay, siwaay balangbangan datay, mamin ku buyubuyuan bangesis a datay, siwaay kilang datay,malebut mata, mang mata nitii’kan, malebut ciid sipapahay, angtulay malebut a mata, adidiay mang sumilaway kilang, sumilaway kilang a bangsis, sepatay puu’ bangsis, sepat puu’ kama, seling a datay, sehun hatiza.
（kamu nu Hulam：月橘，學名：Murraya paniculata. 別稱七里香、九里香、十里香、千里香、萬里香、九秋香、 滿山香、九樹香、 千隻眼、 千隻眼跌打、千枝葉、臭千隻眼、小萬年青、青木香、四季香、四時橘、石柃、石芬等. ）
u datay nu papah anu metmeten, idawk u micidekay a bangsis mahida u kama mami ku sanek, kiyu pituay a datay han, u icucuwa tu masanek ku bangsi nida sananay, duma pangangan sa bulad kama.
（kamu nu Hulam：七里香由於葉子經過搓揉後，還會產生一股濃郁的柑橘香味，所以七里香又稱為「月桔」、「月橘」. ）
u ing-ciang-ke(芸香科) a kaput, siwaay datay su(九里香屬) a nipaluma, u balu nu bulad kama kapah cekceken patahekal tu simal, sapisanga’ tu bangsisay simal, u balu atu maduhemay a heci kapah kanen, pawalien maacakay a balu hidaen u uciya sengelen malunananuman, yu mukasi sa, u kakitaan hanu u pudac nu bulad kama atu cica’ nu kilang, palamelen tu yasiyang hananay padengen i masapululay sipabangsi tu dikuc.
（kamu nu Hulam：為芸香科,九里香屬植物,月橘的花, 能提煉芳香油，花及熟果可供食用，曬乾後的花可泡茶飲用，古時貴族使用月橘的樹皮或樹脂，與雅香同置薰籠中薰香衣服. ）
ya kilang nida atekak kapah sipisanga’ tu cungkul, ina, sakaluk nu malukay atu kawes nu takini’, idaw ku nu tademaw a nipaluma sasalangatan.
（kamu nu Hulam：木材堅硬可作手杖、印章、農具及小刀柄等，亦常人工栽培作綠籬之用. ）
kasibaluan (花期)
Kasibaluan nu datay, i sepatay a bulad ktukuh siwaay a bulad, kasihecian siwaay a bulad ktukuh sabaw tusaay a bulad. bulad kama a balu nida idaw ku micidek a sanenk nu bangsis.
u bangsis niza mabahil tayda i mabaatbaatay kiyu idaw ku pituay a datay, siwaay a datay,  cacay a bataan a datay, malebut a datay, emang a datay, kiyu pangangan cili-siang(七里香) han.
（kamu nu Hulam：花期4－9月，果期9－12月. 月橘的花因濃郁而獨特的香味，能飄散往遠處故而有七里香、九里香、十里香、千里香...等之稱. ）
lakalakan atu kakitidaan kauzipan (分布及生境)
sayaway a lalangawan i timulan nu Ya-cu(亞洲), ayda malakalak i Tay-wan(台灣), Cung-ku(中國), Liw-kiw(琉球), Hu-li-pin(菲律賓)..., itini i Cung-ku(中國) malakalak i Hay-nan(海南), Kuang-tung(廣東), kakaudipan i namakabayu’ ku sausi, i talakaway a buyu’, i malahatay a kilang atu kilakilangan nu labu atu isasaay masawahelulay nu labu.
（kamu nu Hulam：原產於亞洲南部，現分布於台灣、中國大陸、琉球、菲律賓…,中國國內分布於海南、廣東...，多長於海拔高的山地疏林或密林中或低地的丘陵地之中. ）
demiad (氣候)
（kamu nu Hulam：喜溫暖較濕潤的氣候，不耐寒，生長適合溫度介孚於攝氏20－28度，常見於石灰岩地區，花崗岩地區亦有分布. 亦有人工栽培作綠籬之用，. ）
Claude Joseph
Claude Joseph
u cunli nu Haiti (海地) ayza sa ci Claude Joseph, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 4 bulad 14 demiad.
nipaluma-datay
nipaluma (播種)
（kamu nu Hulam：主要以扞插、播種及高空壓條法繁殖，扞插法苗多，但成株慢，播種法則可快速獲大量苗木，故一般大多選用播種法. ）
Lubas-Mapalaway-tuutuud nu sapilisin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tuku Sayiun
pabeli
kamu nu hulam
給
pabeli cina tu piyang i wawa nu maku. 我母親送糖果給我的孩子.
Lubas-Mapalaway-tuutuud nu sapilisin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
natayni mizizaway
Toko, Lisin, Bala,
nipaluma-datay
cilekay (蟲害)
u misatalay a cilekay u engid misangida mutabu tu papah kiyu misadibu matabun ku papah sisimal siwacah a imelang, u kataylulu nu wawa micidek misanganga i angangan palawacu tu teban atu nikasibalu.
misitekeday a wayway (形態特徵)
bulad kama(datay) sa, u mihmihcaan sumilaway a kilang atu adidiay a kilang a nipalumma, talakaw sa cacay katukuh cacay a bataan a ii(米), u satalakaw nida makaalatu sawbaw tusa a kung-ce(公尺).
（kamu nu Hulam：月橘(七里香)是一種常綠灌木或小喬木植物，高約1－10米，高可達12公尺. ）
u kilang atu ciid macelah tu takuliyaway atu nuabuwan sisalengaay a kulit, idaw adidi’ ku tamelac malikat, nayay ku banuh, nikalaliwasak nu ciid makudikudic tanayu sa yadah,adidiay masakimulu, u mabalatay mahida u tulaay sikalimucuay, ya saisasaay micapi tu masakimuluay a kaku, u kilang nida atekak.
（kamu nu Hulam：樹幹及小枝淡黃灰或灰白色，略有光澤，無毛，分枝細長且多，小枝圓柱形，橫切面呈鈍三角形，底邊近圓弧形，木質堅硬. ）
u balu nu datay u salengacay ku kulit nu balu niza, lima ku pihpih nu balu, i papabawan atu  tapiingan nu akaway mucelak ku balu, masakawsuwa mucebal azihen ku balu kyu siey-sing-hwa-si(繖形花序) han. salengacay a balu i tukun nu tangah, lalima ku pihpih mahida u tukiay, micungedus ku bangesis, kanahatu i pituay, cacay a bataan, katukuh malebut ku kabaat masanek ku bangesis niza, kiyu pangangan han tu ci-li-siang(七里香).
（kamu nu Hulam：七里香花朵呈白色，約有5片花瓣，頂生或腋生呈繖形花序，白色花冠為五瓣呈鐘形，有強烈香氣，故有七里、十里乃至千里香之名. ）
yu mapelu’ tu ku balu sa, tahekal ku mahidaay u tiekuk mahida u miladidtay, u caayay henay ka duhem a heci sumilaway ku kulit, maduhem satu namaka sumilaway mala nu kama a kulit.
u datay kapah saiten maladumdumaay ku hekal nu wayway nida, kiyu hina adih i putaputahan mala langat nu liwliw nu luma’.
（kamu nu Hulam：當花朵凋謝後，會結出卵狀的漿果，未熟果是青綠色，成熟後會由綠轉為橘紅色. 由於七里香可修剪成各種形狀，因此是常見之庭園綠籬植物）
heci (果實)
u heci mahida u nuli, mahida u tiekuk kasakimulu, nu ayawan masadicem, anu maduhem sa na u sumilaway henay mala takuliyaway alaw mala sumahahay tu ku kulit, yadahay sa anu maacak mabuhecul nika u teban masadibu maselen sisimal, tanayu yaku cacay ktukuh tusa a Kung-bun(公分), ahebal lima katukuh sabaw sepat a Kung-li(公釐), tabaki tu adidi tabaki ku sumad, ya sapalumaan cacay tu tusa, azihen ku pudac sa simahidaay u sikupaay a banuh.
（kamu nu Hulam：果為漿果，卵形或橢圓形，先端尖銳，成熟時由綠色轉變為橙黃至朱紅色，有甚多乾後凸起但中央窩點狀下陷的油點，長約1－2公分，寬5－14公釐，大小變化大；1－2顆；種皮具棉質毛. ）
micidekay a cacukaymasen (用途特性)
datay, balu atu heci kapah kanen, u balu banawen sa pawalinen, kapah sipauciya malanum atu sipalamel misakabi tu lami’ u kapahay a sapabangesis.
（kamu nu Hulam：七里香，花和果實均可食用，花朵漂洗後曬乾，也可泡茶或加入菜湯中作為天然香料. ）
caay kahatini a cacay, kapah sipisanga’ tu sapabangsis a simal, u bangesi nu nalu mitalaw ku likes atu lalangaw, mamin ku kulang sakala sapaiyu, yu namapateku sumilaw sa, kapah sapaculil tu idang masusud ku nika tekuan.
（kamu nu Hulam：不僅如此，花可提取芳香油，花香還可驅蚊蠅，全株也可作藥用，有活血散瘀、行氣活血之功效. ）
nu labu nu udip a sapaiyu sa, mikapah tu bituka a adada, makahung adada ku ukak, u datay a zayliw nu sapaiyu kapahay, kapah sapisanga’ tu sapisakakawaw nu malukay, sipisanga’ tu cungkul, ina, u kapahay a zayliw ku datay.
（kamu nu Hulam：內治可治胃痛、風濕痺痛,七里香的質材相當細緻，可作為良好的農具、手杖和印章的材料. ）
u sapaiyu sapihica (醫藥用途)
bulad kama(datay) u papah atu mangaduay a ciid ku sasanga’an malasapaiyu, u sanek aledah, adidi ku akenek, dihemay, idaw adidi ku duku, u balucu, atay, bala, u cayay katatudung nu udip amana picukaymas, mahiniay sapisanga’ tu sapaiyu a zayliw i Kuwang-si(廣西), Kuwang-tung(廣東), Hu-cyin(福建) a kakitidaan.
（kamu nu Hulam：月橘以葉和帶葉嫩枝入藥，味辛, 微苦, 性溫, 有小毒, 歸心, 肝肺經陰虛火亢者忌用，藥材主產於廣西、廣東、福建等地. ）
kapahay a kakitidaan (合適空間)
datay sa, sakapahay padengen i sicilalay, kapahay ku hekal nu bali a kakitidaan, i liwliw nu luma’ mapacilalay a kakitidaan, kiya kapah ku nilangaw nicelak nida, u papah sumilaw takelal sa.
（kamu nu Hulam：七里香宜置於陽光充足、空氣流通的地方，如陽臺等地，這樣才能長得健壯，花葉也會更鮮亮. ）
thumb|bulad kama(datay) sa, u mihmihcaan sumilaway a kilang atu adidiay a kilang a nipalumma, talakaw sa cacay katukuh cacay a bataan a ii(米), u satalakaw nida makaalatu sawbaw tusa a kung-ce(公尺).
u sanek nu nipaluma
thumb|u balu nu datay u salengacay ku kulit nu balu niza, lima ku pihpih nu balu, i papabawan atu  tapiingan nu akaway mucelak ku balu, masakawsuwa mucebal azihen ku balu kyu siey-sing-hwa-si(繖形花序) han.
u sulit nu Hulam
月橘 yuechu
月橘（學名：Murraya paniculata），別稱七里香、九里香、十里香、千里香、萬里香、滿山香、九秋香、九樹香、千隻眼、千隻眼跌打、千枝葉、臭千隻眼、小萬年青、青木香、四季香、四時橘、石柃、石芬等，為芸香科九里香屬植物，種加詞paniculata 意為「圓錐花序式的」.
u sulit nu Lipun
ゲッキツ（月橘、Murraya paniculata）はミカン科ゲッキツ属の常緑小高木の柑橘類. 観葉植物としてよく栽培される.
u sulit nu Amilika
Murraya paniculata is a tropical, evergreen plant native to southern China, Taiwan, the Indian sub-continent (i.e. Bangladesh, India, Nepal, north-eastern Pakistan and Sri Lanka), south-eastern Asia (i.e. Cambodia, Laos, Myanmar, Thailand, Vietnam, Indonesia, Malaysia and the Philippines and northern Australia (i.e. the northern parts of the Northern Territory, far northern Queensland and northern Western Australia), bearing small, white, scented flowers, which is grown as an ornamental tree or hedge. Murraya is closely related to Citrus, and bears small orange to red fruit resembling kumquats, though some cultivars do not set fruit.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
Roger Cheng
Roger Cheng Roger Cheng (鄭健國)
nilacul
thumb| Roger Cheng
u siwkay niza
Roger Cheng (1959.5.23), tatama, nalecuh i Taywan Taypak. pahezek nay Congku Lalangawan tabakiaya a cacudadan Mipalaway a Si. u singanganay mitesekay a misabihunay. ciama niza u Hulam a tademaw. wina niza sa, u mipalaway nu Hulam a palaw. 1986 a mihcan, sakacacay mikuwanan ku palaway. nazikuzan sa katuud tu mibaluday a palaway.
u sulit nu Hulam
鄭健國（英語：Roger Cheng，1959年5月23日－），為台灣著名的化妝造型設計師，出生於台北. 父親是上海商人，母親是京劇名伶. 畢業於中國文化大學戲劇系國劇組，1986年時陳淑樺《浪跡天涯》專輯做造型，為首次擔任的藝人化妝工作. 曾經合作的藝人包括林青霞、鍾楚紅、張國榮、關芝琳、張曼玉、崔苔菁、張小燕、梁朝偉、莫文蔚、徐若瑄、金城武、梁詠琪、張惠妹、張宇、蕭亞軒、陶晶瑩、藍心湄、林慧萍、順子、王力宏、李玟、S.H.E、許慧欣、楊乃文、王菲、舒淇等等. 曾任《超級星光大道》和《華人星光大道》的常駐評審.
u insac niza
2008 a mihcan, midimut tu lacus'ay
2012 a mihcan, asangulan kisu ：Roger sakacacay pasangulan a cudad
u takus-sakamu niza
Head & Shoulders, Max Factor, J'code, 7-11, Yamani CASA, Samsung dingki, Siantay kazizeng i30
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw
petun ngangan nu Rukay-Kadringila
ngangan
Kadringila (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay. Rukay-wutay a ngangan. yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0. u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
nanuy
kamu nu hulam：搖籃
pakabi'en kiya wawa i nanuy. 將嬰孩抱到搖籃
petun ngangan nu Rukay-Kadringila
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
babalaki
kamu nu hulam：長輩
pananukas
(u kamu nu Hulam sa:歸還)
Viktor Orbán
Viktor Orbán
nalecuhan ciniza i 5 a bulad 31 a demiad 1963 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Hungary (匈牙利) ayza sa ci Viktor Orbán, micakat a demiad sa i 2010 a mihcaan 5 bulad 29 demiad.
mihetik
kamu nu hulam：掉下
cabayan
(u kamu nu Hulam sa:友誼)
masakapahay
(u kamu nu Hulam sa:年輕人) kakuniza:Sabak Nubu
Kenya
thumb|u hata nu Kenya (肯亞)|alt=Flag of Kenya.svg
Kenya (肯亞)
u Kenya (肯亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 1 00 N, 38 00 E.
u ahebal nu lala’ mapulung sa 580,367 sq km.
u ahebal nu lala'ay sa 569,140 sq km, u ahebal nu nanumay sa 11,227 sq km.
hamin nu tademaw sa 46,790,758.
kakalukan umah sa 48.10%, kilakilangan umah sa 6.10%, zumaay henay umah sa 45.80%
Kenya Kunghekul (sewasili a kamu: Jamhuni ya Kenya, nu yenkelish:Republic of Kenya/k nja/,atu/ki:nja/) u Kenya haamin, i sawali nu Afilika, micapi tu In-du-yang, Su-ma-li-ya, I-su-pi-ya, i temulay a Su-tan, U-kang-ta,Tan-sa-ni-ya sapatutud, u 58 emang a pin-fang-kung-li. u tademaw nu Kenya izaw tu 5051 emang, 42 ku binacadan, izaw ku Bantu, Ni-lwo atu kused saka tuluay a kamu nu binacadan, nu seebuay a kamu u Engelih atu Swasili ku mananamay a kamu. u kanatal nu Kenya papelaen tu 47 a kenes, Nay-lwu-pi ku henulan.
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞共和國（斯瓦希里語：Jamhuri ya Kenya，英語：Republic of Kenya，/ˈkɛnjə/，或/ˈkiːnjə/） 通稱肯亞，是位於東非，瀕臨印度洋，與索馬利亞、衣索比亞、南蘇丹、烏干達、坦尚尼亞接壤，面積約58萬平方公里. 肯亞人口約5051萬，一共有42個民族，分成班圖、尼羅和庫施特三大語系，官方語言是英語和斯瓦希里語. 全國分為47個縣市，首都為奈洛比. )
ina Kenya a kitakit nu makuwanay tu nu U.K., i 1963 mihecaan tusaay a sabaw-tusa maka U.K. sumaden  miteked. i waliay a Afilika u tabakiay mapela’ a diheb palatusaan ku Kenya, adudi tu i teleklel macacubelis, manay izaw ku waliay nu Afilika a ciwcika a ngangan. Kenya i timulay nu Sahala likelikenan a kitakit, u sakapahay a key-zay nu kitakit, nu mikalukan, sapi’edapay a kawaw, atu kung-ye saanganganan nu key-zay a tatulu tektek tatizengan, namisanga’ patektek a engenan, cin-cu a patahekal, sakakuay nu micakayay katuud tu a lawilaw, i 2015 mihecaan nu labuay namulecuhan izaw tu $614.1 a ogu, macakad ku key-zay sa 5.6%.
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞曾是英國殖民地，1963年12月12日從英國獨立. 東非大裂谷將肯亞分為兩半，恰好與橫貫全國的赤道相交叉，肯亞因此獲得了「東非十字架」的稱號. 肯亞是撒哈拉以南非洲經濟基礎較好的國家之一，農業、服務業和工業是國民經濟三大支柱，受基礎設施投資及私人消費增長的影響，肯亞2015年國內生產總值為614.1億美元，經濟增長率達5.6%. )
nu lyen-he-kwo ku Kenya, atu masakaputay nu Afilika, caay kasaputayay a paculiay atu pitu a bataan izaw ku pita a masakaputay, nu walian a Afilika a masakaputay a kanatal hananay. i tida i Nay-lwo-pi ku sahenilan a kakitizaan nu lyen-he-kwoay a nu kaenengan nu tademaway a Shu atu Lyen-he-kwoay a nu hekalay a Shu.
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞是聯合國、非洲聯盟、不結盟運動、七十七國集團和東非共同體成員國. 聯合國人居署及聯合國環境署（又名聯合國環境規劃署）總部設置在肯亞首都奈洛比. )
nadipa'an (歷史)
nu kalingatu nu tademaw ku Kenya, labuay a lala nu Kenya sa na makudkud tu ukak nu tangah nu tademaw i 250 emang ayaw nu mihecaan. katukuh tu i siyen 7 a se-gi, wali-timul mililisay tu bayu malasang-yeay a tuse, u tademaw nu Alabe malingatu tu tayni midang, mueneng.16 a se-gi, Putaw-ya mikuwan sa hamin han nu heni midebung i bayuay a tuse.
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞是人類發源地之一，境內曾出土約250萬年前的人類頭蓋骨化石. 到西元7世紀，東南沿海地帶已形成一些商業城市，阿拉伯人開始到此經商和定居. 16世紀，葡萄牙殖民者佔領了沿海地帶. )
i 1890a mihecaan ,U.K. Te-kwo midebung tu wali-Afilika,u Kenya paanin tu U.K.
i 1895a mihecaan U.K. a sebu pakatineng u Kenya sa i waliay-Afilika a dadiputan.i 1920 mihecaan tatenga mala U.K. mikuwan tu Kenya. i sapikuwanay sa i 1956-1960 mihecaan Gikuyu a binacadan a tademaw pahaka mihanday tu nipikuwan nu U.K..
(u kamu nu Hulam sa: 1890年，英、德兩國瓜分東非，肯亞被劃歸英國. 1895年，英國政府宣布肯亞為其「東非保護地」. 1920年，肯亞成為英國殖民地. 在英國殖民政府時期，肯亞於1956年至1960年間，基庫尤人發動茅茅起義，反對殖民統治. )
(u kamu nu Hulam sa: 1963年5月舉行大選，肯亞非洲民族聯盟（簡稱肯盟）獲勝. 同年6月1日成立自治政府，12月12日宣告獨立，從而結束了英國長達70年的殖民統治. 1964年12月12日，肯亞共和國成立，仍留在大英國協內. )
i 1978 a mihecaan, sakacacay a cung-tung ci Jomo Kenyata, f-cung-tung ci Taniel Alapu Moyi, 1982 a mihcaan, enemay a bulad, malacacayay a tang ku Kenya hananay. 1991 a mihecaan sabaw tusa a bulad, i zaw tu ku zumaay a tang, ci Moyi ku cung-tung matenes ci nida misakakawaw tu tusa a bataan izaw tu sepat a mihecaan, makatukuh tu i 2002 a mihecaan. tusa a belebu izaw ku pita a mihecaan sabaw tusa a bulad, malacing-tung ci Muwayi Cipeyci, matademec cinida tu zumaay a pipiliay a tademaw. u zama satu, ceng-se-min-cu-win-tung makaala tu kiyadahayay a aenengan nu Yi-huy, u mekeliday nu heni ci Yila Awtincya mala cung-li tuway. nika u manamuhay tu Tila Awtincya sa, mangayaw ku heni i cuwacuwaay a kakitizaan. i 2013 a mihcaan sa, malacing-tung tu ci Uhulu Kenyata.
(u kamu nu Hulam sa: 1978年，第一任總統喬莫·肯亞塔，副總統丹尼爾·阿拉普·莫伊繼任總統. 1982年6月，肯亞實行一黨制. 1991年12月，實行多黨制. 莫伊執政長達二十四年，直至2002年. 2007年12月27日姆瓦伊·齊貝吉贏得2007年肯亞總統選舉，反對派橙色民主運動贏得了議會中的多數席位，反對黨領袖拉伊拉·奧廷加擔任總理. 拉伊拉·奧廷加的支持者在許多地區發起了暴亂. 2013年，烏胡魯·肯亞塔當選為新任總統. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Nairobi.
u pala’ nu heni (地理)
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞土地面積約58.3萬平方公里，位於非洲東部，赤道橫貫中部，東南瀕印度洋，東鄰索馬利亞，北與衣索比亞交界，西北與南蘇丹，西連烏干達，南接坦尚尼亞. 最北點是圖爾卡納郡埃萊米三角的卡魯夸凱利斯山；最東點是曼德拉郡、索馬利亞和衣索匹亞的三邊交界；最南點是夸勒郡和坦尚尼亞鄰近印度洋的海岸；最西點是布希亞郡的維多利亞港. )
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞地形豐富，大部為高原山地，平均海拔1500米；其中東部海拔500米，西部是東非裂谷帶的東支，海拔2000－3000米；印度洋沿岸是寬約200公里的平原. 肯亞地勢由海岸平原向中央高原爬升，高原區被東非大裂谷分為東西兩部分. )
i mapela’ay  a enal nu sasa sa i 450-1000 a kung-ci a talakaw, 50-100 a km kaahebal, izaw ku i labu i hekal a taku, yadah ku mabuwak tu lamal a buyu’. Kenya-buyu i telungay nu Kenya a kanatal, i satimulan nu teleklal 16.5 a km a laad, u satalakaway a buyu’ sa 5199 a mi katalakaw, samihecaan sa sisuleda, satalakaway a buyu’ nu Kenya atu sakatusaay a buyu’ nu Afilika,nu pangangan tu Kenya makayni i Kenya a buyu’ ku ngangaan. ya Kenya buyu’ i telungay a ahebal 715 pin-fan-kung-li sa tuzu’ sa u kwo-cya-kung-yen, i 1997 a mihecaan mala Len-he-kwoay a ciaw- ke- wun- cu ze tu nu kitakit a yi-cang. u Kenya i tapiing nu Ailika, Tan-san-ni-ya labuay nu Afilika satalakaway a buyu’ Ci-li-ma-ca-lwo a buyu’.
u demiad nu Kenya masa zumazuma, i zeday- cihun-zi, i sadipasanan a demiad masemed a kutiay, i talakaway a eanl a demiad dihekuay, malawit tu 3500mi talakaway a buyu’ sawsawni ci suleda. nu mihecaan a demiad i sese 26 du C, sa kasienawan sa 12 du C.i satimulan nu teleklal sa u ze-day kilangkilang atu ze-day enal a demiad, i dadipasanan sa u za-day a demiad akuti’, maudad aca, anu pasayda i labu nu enal, ya demiad maacek, i amisay  u likenliken atu caay ku kalutukay a enal 56%, malawilaw nu zi-hun a demiad, nu mihecaan a pu’u nayi ku cidekay a masauzuma a demiad, izaw sa maudaay atu makedalay a demiad.
(u kamu nu Hulam sa: 肯亞氣候多樣，全境位於熱帶季風區，沿海地區濕熱，高原氣候溫和，3500米以上高山有時落雪. 全年最高氣溫為攝氏26℃，最低為12℃. 赤道以南主要屬熱帶森林和熱帶草原氣候；沿海地區為熱帶氣候，全年高溫多雨；越往內陸，其氣候就越乾旱，北部沙漠和半沙漠地帶面積約占全國的56％. 受季風氣候的影響，肯亞沒有溫度凸顯的四季，只有雨季和旱季的區)
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 12 bulad 12 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Uhuru Kenyatta, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 9 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
KAKUNIZA: LAMI'KULANG kakuniza:Lami' Kulang kakuniza:Padakaw Lami'
buhang
kamu nu hulam：洞
nipaluma-tatutuin, tatotoin
tatutuin, tatotoin
揚波
(俗名：海洋波、白埔姜、山埔姜、獨葉姜埔、水楊柳、溪桃、野桃、白背楓、駁骨丹、白魚號、白花洋泡)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p222
Lubas-mapalaway-ngangan nu lisin a laylay
ngangan nu Sakizaya lisin a laylay
祭典程序名稱
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Tiway Sayiun kalisiw kutiput, sulitan ni Tuku Sayiun
Mapalaway-Lubas kakuniza:mapalaway kakuniza:lubas
Ron Anderson
Ron Anderson 10 bulad 15 demiad, 1958 a mihca, Ron Anderson, miunduay.
culcul
kamu nu hulam：差遣
ngangan nu Pangcah-Kinafokong
ngangan
Kinafokong
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Katrín Jakobsdóttir
Katrín Jakobsdóttir
u cunli (總理 Prime Minister) nu Iceland (冰島) ayza sa ci Katrín Jakobsdóttir, micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan 11 bulad 30 demiad.
lawlaw
kamu nu hulam：吵鬧；急迫
Ron Artest
Ron Artest 11 bulad 13 demiad, 1979 a mihca, Ron Artest, miunduay. thumb|Metta World Peace|alt=Metta World Peace.jpg
Ron Behagen
Ron Behagen 1 bulad 19 demiad, 1951 a mihca, Ron Behagen, miunduay.
Ron Baker
Ron Baker 3 bulad 30 demiad, 1993 a mihca, Ron Baker, miunduay. thumb|Ron Baker (32640217835)|alt=Ron Baker (32640217835).jpg
Kuli
Kuli
u sulit nu Hulam: 上高義部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuli. u kasalumaluma’ nu Kuli sa, 33 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 130 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 124 ku tademaw, pakalatu 95%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 5%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 86%, Pangcha(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 3%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
nipaluma-haka
haka
到手香
Kuli
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
nipaluma-haka
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Kuli
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-haka
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p86
Kuli
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-haka
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
petun ngangan nu Rukay-Karevala
ngangan
Karevala (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw