cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nikaydaan a dadan(路線)
nikahida ni nan-huey hananay a caliwayan a dadan sangaleb tu nu dumaay a caaliwayan a dadan, nika likaku’an atu sacakatan, sangaleben katukuh i Suu-Ka lalitilitin sa ku likaku’an nu dadan atu sacakat, u caykangaayay ku udip nu tademaw, anu mikacaw tu tya kadideng, anu micaliway tu tini hina bayu’ ku tangah, a mukan aca tu sakacaay kabayu’ a sapayu’ nu tangah ngay susud ku nika ngaay.
Zambia
likisi (歷史)
二千年以前，尚比亞本地居民就已不斷被外來居民吸收與融合. 15世紀來，說班圖語的居民開始進入尚比亞，且在17世紀至19世紀時達到高峰. )
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nikaydaan a dadan(路線)
u demiad hina sumad, sawni sa siuul cay sa maudad, pakala’cus tu mata nu paculilay pasaselic tu kakideng sasetul satu i dadan, mangaleb i teban nu labi’ hina mahida. kakuniza:Miku Kumud
Zambia
likisi (歷史)
naayaw nu tusaay a malebut, Sam-piya (尚比亞) itiniay a tademaw sawni maala ku balucu nui putahay a tademaw atu nika sasungaay. sabaw tu lima (15) a seci, musakamuay tu pan-tu (班圖) a kamuwan nu tademaw milihidatu tu Sam-piya (尚比亞), namaka sabaw tu pitu (17) katukuh tu sabaw tu siwa (19) a seci u sayadahay numi cumuday.
19世紀中葉，歐洲殖民者及傳教士開始進入當地.
sabaw tu siwa 19 a se-ci nu cuoye, O-cuo (歐洲) mabulaway a tademaw atu dinduay (傳教士) a tademaw malingatu micumud tu niyadu'.
1888年，英國殖民者塞西爾·羅德斯從當地酋長手上取得了開礦權. 同年，英國當局建立了南羅德西亞及北羅德西亞.
cacay a malebut walu a lasubu wlau a bataan idawku walu (1888) a mihcaan, Ing-kuo (United Kingdom (英國) mabulaway ci Cecil John Rhodes (塞西爾·羅德斯) namakayda i tumuk nuheni maala tu spikudkud tu 'kim a kilian. nuyda a mihcaan Ing-kuo (United Kingdom (英國) patideng tu Nan-luode-siya (Timulay a Rhodesia (南羅德西亞) atu Pei-luode-siya (Amisay a Rhodesia (北羅德西亞).
sisuni' ku bilil anu mangalay
kya sisuni' ku bilil anu mangalay ku tademaw?
Zambia
likisi (歷史)
1924年，北羅德西亞成為由英國殖民官員統治下的保護地. 1953年，南北羅德西亞與尼亞薩蘭合併，組成羅德西亞與尼亞薩蘭聯邦.
cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan idaw ku sepat (1924) a mihcaan, Pei-luode-siya (北羅德西亞) mala Ing-kuo (英國) nu mabulaway anikuwanan a dadiputan. cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku tulu (1953) a mihcaan, Nan-luode-siya (南羅德西亞) atu Niya-salan (尼亞薩蘭) mapulung kuheni, misakaput tu Luode-siya atu Niya-salan lenpan (羅德西亞與尼亞薩蘭聯邦).
berber
berber(風車)
Siafulungay
Siafulungay（u sulit nu Hulam：建農部落）
besu
besu(氣球)thumb|yadah ku kulit nu besu
Siafulungay
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Siafulungay. u kasalumaluma’ nu Siafulungay sa, 837 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,321 ku tademawan.
kasabinawlan nu Ingcumin sa, 915 ku tademaw, pakalatu 39%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,406 ku tademaw, pakalatu 61%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 17%, Paywan(Paiwan) 5%, Yuwatan(Bunun) 2%, Puyuma 11%, zumazuma 6%.
u niyzau' nu Pangcah
u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) Rukay atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
sisuni' ku bilil anu mangalay
ngatu cacay
tulu katukuh sepat a tuki sa, kya kakaenan mala dawmi' tu, macupenac(黏稠的). uzama sa, kapah tu patayza tu ku sawada'.
Siafulungay
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
sisuni' ku bilil anu mangalay
ngatu cacay
anu inayi' tu ku kakaenan i bituka, mangalay tu ku kidu nu mita, u punu'(腦) nu mita, pasubana'(告訴) tu ku kidu, mangalay tu kami.
Siafulungay
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
sisuni' ku bilil anu mangalay
ngatu tusa
ngay, musaungay tu ku liling(壁) nu bituka. maydih(希望) mihalhal(準備) i ayaw nu tayni ku kakaenan. thumb|bituka atu sawada' ilabu' nu kidu ayzasa, liling nu bituka maikiwakiw ilabu'ay a bali, sisa sisuni' ku bilil nu mita. tuzumai, sisuni' tu ku sawada'.
Siafulungay
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
sisuni' ku bilil anu mangalay
ngatu tusa
anu amiala ku asuay(營養) nay kakaenan sa, akay masisuni' tu. u liling nu sawada' malingatu musaungay saan, u bali nu ilabu'ay, makiwakiw tuway, mahiza sisuni' tu.
Zambia
likisi (歷史)
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku tusa (1962) a mihcaan pisingkiwan nu lenpan, Fa-cuo (非洲) a tademaw mapadang nu katuuday a lipuingay a tademaw nu aenengan. kilul satu, mikaygi ku lipuin a tademaw mihang tunikagian, sakamusa tu Pei-luode-siya (北羅德西亞). pialesi han tu linpan han, miyukiw tu sakahebal nu cece’mincu cucun atu kunmincun (自治民主權和公民權).
Siafulungay
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Pangcah
sisuni' ku bilil anu mangalay
sulit
liling
asuay
Zambia
likisi (歷史)
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku tulu (1963) a mihcaan, Cun-fa len-pan (中非聯邦) tatenga mibulesak. cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku sepat (1964) a mihcaan cacay a bataan a bulat tusa a bataan idaw ku sepat a demiad, Pei-luode-siya (北羅德西亞) miliyas tu Ing-kuo (英國), sumad han ku ngangan tu Sam-piya-kunhe-kuo  (尚比亞共和國).
sisuni' ku bilil anu mangalay
sulit
punu'
pasubana'
Zambia
likisi (歷史)
獨立初期，尚比亞處境較為艱難. 當時其中四個鄰國——羅德西亞、南非管治下的西南非，以及葡萄牙殖民地葡屬東非與葡屬西非都處於白人統治之下. )
mahka misiteked satu, mangelu' henay ku Sam-piya (尚比亞). tawya nu sepatay a biyawan nu kanatal- luode-siya (羅德西亞), Nan-fea (南非) anikuwanan nu tu Sinan-fa(西南非)，atu Pu-tawya (Portugal (葡萄牙) mabulaway a kitidaan a Putaw-ya ( Portugal (葡萄牙) nu Tun-fea (東非) atu Pu-tawya (Portugal (葡萄牙) nu tipanay a African (西非) u sanglacay namin kumi kuwanay tunu henian.
sisuni' ku bilil anu mangalay
sulit
macupenac
sawassa'
mikemkem
suni'
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu nazitengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun 2018.04.21
nalisimeten ni Kulihuysin Sayun 2018.04.21,2018.4.25
kakuniza:kagak kakuniza:kidu kakuniza:2018-cacay kakuniza:Tuku Sayuen
Zambia
likisi (歷史)
由於尚比亞支持非洲南部各國的黑人政治團體，使得該國與羅德西亞間的關係緊張，最終兩國邊界更因而關閉.
Sam-piya (Zambia (尚比亞) pacuked tu Fea-cuo (Africa (非洲) nu timulan a pina nu kanatal a lumeni'ay a tademawan nu masakaputay, sisa nina kanatal atu Luode-siya (Rhodesia (羅德西亞) a kanki kabalihenawan sa, sadikuday nina tusaay a kanatalan caaytu kacumud.
其後，由中國援建的坦贊鐵路緩解了運輸問題. 贊比西河上的卡日巴水電站也提供了足夠的能源.
nikudan satu, nipadang patidenga nu China (中國) tu TAZARA dadan nu silamalay (坦贊鐵路) mawada’tu  ku saka tahekal nu kawa. u Zambezi sauwac (贊比西河) sauwac a Kaze-pa nanum nu dingki (卡日巴水電) idaw kuni patudud tu tanengay a dingki.
尚比亞實施民主化政治，積極的社會政策與豐富的礦藏帶來的財富讓尚比亞擁有非洲大部分地區難得一見的開發水準.
Sampi-ya (Zambia (尚比亞) mikawaw tu mincu cence. paka icelang tu siakay a kawaw atu kasilaculan tu ba’tu ‘ nu sakasilaculan nu Sampu-ya (Zambia (尚比亞) nu sasihica nu Fea-cuo (非洲) a niyadu'ay nu kahemekan a nipalekalan.
2006年9月28日，總統和議會選舉舉行. 10月2日，首席大法官宣布，利維·姆瓦納瓦薩獲得連任. 多黨民主運動獲得議會150個席位中的70席，愛國陣線獲得36席，統一民主聯盟獲得26席.
tusa a malebut idaw ku enem (2006) a mihcaan siwa a baulad tusa a bataan idaw ku walu a demiad, pisinkiwan nu Cung-tun atu i-huy a demiad. cacay a bataan a bulad tusa a demiad, sakakaay a fuing mihapu tu sasakamuen, ci Li-wil. Muwaw-nawaw-sa (利維·姆瓦納瓦薩) maala matulin cinida sa. nu katuuday a micudan makaalatu cacay a lasubu lima abataan nu tademaw dumasa idaw ku pitu a bataan nu a tademawan, nu aykuo a tademaw makaalatu tulu a bataan idaw ku enem a tademaw, nu tuni mincutan han idaw kuni kaalaan tu tusa a bataan idaw ku enem a tademawan.
kakitidaan (地理)
該國依地理風貌共分五區：加丹加高原區、東非大裂谷區、卡拉哈裏盆地區、盧安瓜—馬拉維高原區、盧安瓜河盆地區.
nina kakitidan lima ku tataydan, Ciatan-cia- talakway a buyubuyu'an (加丹加高原區), Tun-fei tabalikay a masatepaday (東非大裂谷區), Kala-hali masabintangay a kakitidaan (卡拉哈裏盆地區), Luan-kua-Mala-wey talakaway a buyu'buyu'an (盧安瓜—馬拉維高原區), masabitangay a kakitidaan nu Luan-kuwa sauwac (盧安瓜河盆地區).
熱帶性氣候的尚比亞，因海拔高相對濕度較低，氣溫較其他非洲國家涼爽，氣候溫和，全年可分三季，溫度約15至32度，全年皆以夏裝為主，冬季為5至8月，日夜溫差較大，加上高原地形的特性，只有這個季節的夜間須加保暖衣物.
kacaledesan nanay a demiad nu Sampi-ya (尚比亞), talakaw ku buyu' masenged aca ku demiad, demiad nuheni mikibanihiuw tuduma a Fea-cuo (非洲) nu kanatal, diheku ku demiad, mihcaan mala tulu ku puu' nuheni, capiwac han sabaw tu lima katukuh tu talu a bataan idaw ku tusa a du’, tu mihcaan nulalud ku kasidikucan nuheni, kasienawan nuheni sa limaay a bulad katukuh tu walu a bulad, masasu hicaay kiya ku demiad nuheni, macunus nu talakaw nu buyu' nuheni, itinisa a puu’an tu labii amicunus tu saka dihku nu dikuc.
尚比亞地廣人稀，全國人口僅為台灣三分之二，其中又有一半的人口居住於城市地區，城市化程度極高. 由於銅、鈷等金屬礦產藏量豐富，有銅礦之國之美名.
Sampi-ya (尚比亞) ahebal ku lala adidi ku tademaw nuheni, pulung nu tademaw han nu mala tulu tu tusa nu Taywan (台灣), nika pankiw nu tademaw itida namin mueneng i tukay a kakitidaan, talakaw ku nikaudip nu tukayay a tademaw. u tun (銅), ku (鈷) sa kiman a ba'ba'tuwan a nikatatungusan nu lacul, idaw ku tun (銅) a ba'tuan kasi nganganan nu kanatal.
又加以土地肥沃、水利資源豐富，旅遊資源得天獨厚，以世界三大瀑布之一的維多利亞瀑布最廣為人知. 人民主要從事礦業、農業、服務業，更以旅遊業發展與投資最為迅速. 縮圖|Victoria cascas (維多利亞瀑布) macunus nuni kasidamekan, matatungus ku nanum, kapah aca ku aaidangan nuheni, u kitakit han tulu ku satabakiay nu cascas u Widu-liya (Victoria cascas (維多利亞瀑布) a cascas ku katinengan nu katuuday a tademaw, anganganan nu kakawawen u tademaw u ba’ba’tuan (礦業), sakaliwmah (農業), mipadangay a kawaw (服務業), u laliwkuwan atu sapicunus tu kalisiw a kawaw ku amelikay.
除了著名的維多利亞瀑布之外，尚比亞擁有19個國家級野生動物園，以卡富埃國家公園面積最大，自然生態資源豐富，極具代表性；另外針對廣受歡迎的狩獵旅遊（Safari）開闢有32個狩獵管理區.
saka si ngangay nu Widu-liya cascas (維多利亞瀑布), Sampi-ya (尚比亞) idaw ku sabaw tu siwa a kanatal nu papahutinan tu aadupen nu kakitidaan, u Kafu-ay (卡富埃) a kanatal nu kakitadaan ku satabakiay a lala, pakunida hananay ku saka situngus anikasi laculan, u dayhiw nu aadihan, dumasatu u saka namuhan nu aadupen nu（Safari）aidangan idaw kunipi cunus tu tulu a bataan idaw ku tusa nu aadupan a kakitidaan.
lalangawan (文化)
自2000年起便積極發展觀光旅遊，旅遊人數逐年以倍數成長. 近年主要發展景點如：卡富埃國家公園、尚比西河、卡里巴湖等.
namaka tusa a malebut a mihcaan malingatu palekal tu aaidangan, nutaydaay amiliwkuay a tademaw macunus macunus ku taydaay amidang. aydatu nikataydaan a mihcaan tuni palekalan tu aaidangan han idaw ku: Kafu-ay kanatalay a aaidangan (卡富埃國家公園), Sam-pi-si sauwac (尚比西河), Kali-pa-banaw (卡里巴湖).
尚比亞人民同樣有著非洲民族的開朗天性，跳舞是他們表達生活與情感的傳統休閒方式，人人熱愛音樂、能歌善舞. 尚比亞的城市建設街道寬敞，建築整潔美麗，有著英國殖民時期的氣息.
Sampi-ya (Zambia (尚比亞) a tademaw idaw ku Fai-cuo (非洲) a binacadan nu kalimulak nu wayway naheni, palaw nuheni u sakaudip atu sakakapah tu cabay nu sasalamaan a wayway, manamuh namin ku tademaw tu dadadiwen, matineng mudadiw matineng mapalaw. Sampi-ya (Zambia (尚比亞) nu tukayan nipatideng tu kakaydaan a dadan ahebal, masilud bangcal kuni patideng tu luma, idaw kunama ka Ing-kuo (英國) mabulaway nu waywayan.
鄉村地區以小磚瓦屋為主，呈現民族特色. 主要食物為玉米麵、麵粉、大米，佐以各類蔬果.
inaka a kakitidaan u cenga kawala' ku luma, masa micidekay a silusian. tada u kakanen nu heni han u kupkup a walay, minfun, belac, atu canacanan nu lami' hecian.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh
kaliliman(摘要)
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
艾瑞‧卡爾  著
月光下，一顆小小的蛋躺在葉子上.
i sasa nu likat nu bulad, adidi’ ay a tikut mikapi i papah.
星期天早上，暖和的太陽升起來了.
pilipayan a sananal,tahkal sa ku cila.
「ㄅㄛ」一聲，一條又小又餓的毛毛蟲，從蛋裡爬了出來.
「puk」sakusuni,mabitelak ku tikut tahkal ku cacay a babayuh,mangalangalay.
牠要去找一些東西來吃.
amikilim tu kakanen.
星期一，牠吃了一個蘋果.
sapakacacay,mukan cinita tu cacay a lingko.
可是，肚子還是好餓.
nika ,mangalay henay kubili nita.
星期二，牠吃了兩個梨子.
sapakatusa, mukan cinita tu tusa a laya.
星期三，牠吃了三個李子,
sapakatulu, mukan cinita tu tuluay a sunsuli.
星期四，牠吃了四個草莓，
uulbalaw
ngangan
ci uulbalaw ku ngangan
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
sapakasepat, mukan cinita tu sepatay a kamacal.
uulbalaw
u ngangan nu hulam
歐沃兒法荖
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
星期五，牠吃了五個橘子，
uulbalaw
u etul
u tatayna
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
sapakalima, mukan cinita tu limaay a kama.
uulbalaw
u nalecuhan
1993.05.13
u kawaw
mikawaway
namakay cuwa a cudad
sulitan ni uulbalawthumb|Minchen2015
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
弗朗切斯科·佩脫拉克（義大利語：Francesco Petrarca，1304年7月20日－1374年7月19日），或譯為彼得拉克、彼特拉克，義大利學者、詩人、和早期的人文主義者，因其主張以「人的學問代替神的學問」，亦被視為人文主義之父
Folancyeseke petulake ( I’tali’ a kamu : Francesco Petrarca, 1304 a mihca pitu abulad tusa a bataan a demiad -1374 a mihca pitu a bulad sabaw siwa a demiad ) ,sakamusa ci pidelake , pitelake u sitangahay misulitay tu cudad , a tademaw atu i sasayaway u matinengay tu sakaytademaw , dayhan u duma misakaku tu ‘’ sakay tademawan u lipahakay ku sapisuayaw tu sakaytademaw a mikutay tu i pabaway a wama’ “ namahida palu matinen paayaw tu sakaytademaw a wama’ han.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
星期六，牠吃了一塊巧克力蛋糕、一個冰淇淋甜筒、一條小黃瓜、一塊乳酪、一條火腿、一根棒棒糖、一個櫻桃派、一條香腸、一個杯子蛋糕和一片西瓜.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
佩脫拉克於1304年出生在義大利佛羅倫斯附近的阿雷佐，父親是律師兼法院公證人.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
sapakaenem, mukan cinita tu cacayay a 巧克力蛋糕、冰淇淋甜筒、bitawel(小黃瓜)、cacay ku乳酪、cacay ku cepi’、cacay ku piyang、cacay ku櫻桃派、cacay ku香腸、cacay a taki ku蛋糕atu ciyak.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
Betulake I 1304 a mihca lecuhan i I’tali’ nu fololuns icapi nu alecu, u lise i misaybangay a pacuyakuay ku wama.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
sapakatusa a demiad,u pilipayanaca.
毛毛蟲吃了一片又嫩又綠的葉子，覺得舒服多了.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
他的童年是在靠近佛羅倫斯的因奇薩鄉村中度過的，因而養成他的托斯卡納口音，日後以此方言寫出了許多動人的詩歌.
yuwawahen cinida micapi tu fololun incisa a kenis i keniskenisan maudip, sisa ya ngiha nida mahida tu nu tuskana kya ngiha ,namahida ya ngiha a kamu yadah tu ku asuay a nisulitan tu dadiw.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
現在，毛毛蟲不覺得肚子餓，牠不再是一隻小毛毛蟲了.
ayda，caay tu ka pateluh ,caay tu kaw babayuh cinita.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
他的父親，瑟·佩脫拉克（Ser Petracco）和但丁一起於1302年被貴族的「黑黨」(Neri)政權從佛羅倫斯放逐.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
牠是一隻又肥又大的毛毛蟲.
u dapakiay u kidemuway tu a babayuh.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
瑟與其家人追隨從1309年教會分裂中遷居亞維農的教宗克萊孟五世遷至亞維農居住，他的早年就在那裡度過.
Se atu lumaay namakayda i 1309 a mihca mikilul tu macinuwas ku kiwkay malimad muenen i yawinungay a sunghu kelamunuse malimad aca i yawinung muenen, inaayaw a mihca naitiday tu muenen cinida a maudid.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
misanga cinita tu cacay a luma’,u dibu,sipakaedeb cinita i labu,tusa alalipayan cinita i labu.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
1317年到1320年他在法國的蒙彼利埃大學就學，1320年到1326年在義大利北部的博洛尼亞學習.
1217 a mihca katukuh 1309 a mihca namicudad cinida i fuwakuay munpiliay a picudatan nu tabakiay, 1320 a mihca katukuh 1326 a mihca i saamisan nu I’tali’ay a pukeniya minanan.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
然後，把繭咬破一個洞，鑽了出來.
namahida,puhangan nita kya dibu,culal sa tu.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
儘管他父親希望佩脫拉克學習法律和宗教，但是他的主要興趣卻在於寫作和古羅馬文學，常與他的朋友薄伽丘分享他的（創作）激情.
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
啊!毛毛蟲變成了一只好漂亮的蝴蝶.
wawaay a ngabul ci Pan-pi
wawaay a ngabul ci Pan-pi (小鹿斑比)
wawaay a ngabul ci Pan-pi” “A-me-li-ka a kam Bambi” u cacay ni Huwa-te Tise-ni a nisanga’an, i 1942 a mihcaan u saayaway a iga u tanayu’ay mangga a iga. kungku niza nisumadan tu makay Aow-ti-li nu mitesakay kutineng misulitay ci Bey-li-s Sa-tun i 1923 a mihcaan u nisulitan a kungku malecad ku ngangan “ Bambi, A LiFe in the Woods”. uyni a iga ni Leye-tyen-huwa a iga i 1942 a mihcaan 8 a bulad 13 a demiad patahkal paiga, u saka lima nu Huwa-te ti-se-ni u micidekay ku kapah tanayu’ay a iga nu mgaga.
這部電影中主要的角色有白尾鹿斑比（Bambi）、牠的父親森林之王（Great Prince of the Forest）以及牠的母親（電影中並沒有提到牠的名字）、斑比的朋友兔子桑普（Thumper）、臭鼬花兒（Flower）以及斑比未來的配偶芬妮(Faline).
uyni a igaan angangan situngusa a tademaw izaw ku salengacay a kiku a ngabul ci Pan-pi “Bambi” u Hungti nu kilakilangan ci ama niza “Great Prince of the Forest” atu wina niza “igaan nayi’ ku musakamuay tu ngangan niza”, Pan-pi a cabay pawalil ci San-pu “Thumper” antulay a edu ci Balu-al “Flower” atu ci Pan-pi sakunuayaw a acawa ni Ben-ni “Faline.
迪士尼在製作這部電影時，曾將斑比的種類由原著中的西方狍改為白尾鹿，因為西方狍這個物種從那時開始就不生活在美國本土了，同時也是因為白尾鹿這個物種較為美國人所熟悉. 這部電影曾被提名三項奧斯卡金像獎，分別是最佳原創歌曲「Love Is a Song」、最佳混音以及最佳原創音樂獎.
Ti-se-ni i misanga tuyni a iga hawsa, na kasazuma nu Pan-pi nauynian ku nisilita nu satipiy a wacu sumad han nu salengacay kikul a ngabul tu, zayhan satipay a waca uyni kasazuma a aadupan namakayza malingatu caay tu ka i lala’ nu A-me-li-ka mauzip, satu uyza zayhan salengacay kikul a ngabul uyni kasazuma a aadupan u katinenga nu A-me-li-ka a ngabul. uyni a iga na pangangan tu sakatulu a syang nu U-se-ka cinsyang a kawlah, macacidek u sakapahay nuyzaanay a nisangaan a dadiw “Love Is a Song”, u sakapahay nu mapalamelay a ngiha atu u sakapahay nu ayaway a nisangaan a dadiw a kawlah.
2008 a mihcaan 6 a bulad, A-me-li-ka a iga syehuy i mizizaw tu 1500 a tademaw kasuala a tademaw hawsa, mihapiu tu cacay “lasubu a mihcaan tu kasasizumaay a iga tu cacay a bataan nu sakapahay a iga, misilsil, ciniza namakay cacay a bataan nu A-me-li-kay a laylay a iga u wayway paymiala tu cacay a bataan tu nipulung tu sakapahay a iga. “adidi’ay a ngabul ci Pan-pi” tini i “mangga a iga” kasasizumaan pakala tu saka tulu a ngangan.
kungku (劇情)
在一個樹洞中，一隻母鹿生下了一隻小鹿，並給牠取了名字：斑比(Bambi). 在斑比學會如何走路之後，牠就交了一個朋友：一隻叫做桑普(Thumper)的小兔子. 正當斑比在學習如何說話時，牠又遇見了一隻小臭鼬花兒(Flower).
mangalay tu ku babayuh
mangalay tu ku babayuh. 好餓的毛毛蟲
wa!malasalungaay a belibeliayngay a adipapang.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan（參考來源）
kakuniza:Lisin Kubung
wawaay a ngabul ci Pan-pi
kungku (劇情)
有一天，斑比的媽媽帶著牠來到了鹿群覓食的大草原，而斑比就在那裡遇見了牠的父親森林之王(Great Prince of the Forest)以及一隻年齡和牠相仿的母鹿：芬妮(Faline). 斑比也在大草原上第一次接觸到了人類，他們正在打獵，使得草原上所有的動物都被嚇跑了.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
為了搜尋拉丁語寫成的經典和手稿，他不惜穿梭於法國、德國、義大利和西班牙. 隨著他的首部大型作品《阿非利加》（Africa，一部關於大西庇阿的拉丁文史詩）的出爐，佩脫拉克成為了歐洲的名人.
sitangahay a dietu ci Butung
u dietu ci Butung
namahiza, sipasubana’(教導) ni Butung ku iyadahay a sakaluk(農業) atu sapisalisin(祭典), namahiza sitangahay a dietu atu naenengan a dietu han nu binawlan. nazikuzan tu tulu a mihca a taluma kaku sa ci Butung, u sakasa mabatad(遙遠) ku zazan, kiyu maydih ci Sayunan pakayluma’ pacabay tu wina atu wama. uyzasa sibili tu ci sayun, maydih miladay ci Butungan a taluma’. i pabaw ku luma’ ni butung a maka tukal mukayakay, sakamuhan ni butung ci Sayun anu mukayakay tu tukal sa amana pangiha’han niza.
talapabaw ci Butung atu Sayun
mukayakay tu kiya tatusaay, iyu a katukuhan tu i pabaw, mangelu’ tu ci sayun mapawan tu nakamuan pangiha’ ciniza, itawya tansul sa mangeli’ kiya tukal, mahetik ci sayun i lala’, malupisak ku bili niza tahekal ku caket, pabuy, tulakuk, aadupen. tuwa taluma’ ci Butung i pabaw, ci Sayun sa mala dietu nu aadupen, mikuwan tu nu hekalan aadupen.
mala dietu ci Sayun
u sa’wac nu buyu’, malecad tu izang nu tademaw, u sa’wac sa u menmen nu bukebukelalan, u sapakengtu uzip. ngabul maduba’ i buyubuyuan, u kiyuma i baluwang nu misu a mabi’. malabali kisu, amitudu’ tu tabuyuay a zazan, u suni’ nu tulakuk sa sapacukat isuwanan. u nipatungnus nuniyam, napialai, pasangaan kami tu, kapah maenapay a zazan.
u dadiw atu palaw
maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu dietu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
sakasan mikilin tu sasulitan a misulid atu kapahay a pisulitan tu latinakamu, caay pisengal cinida tacuwacuwa idumaan a kanatal u huwaku , teku , I’tali’ atu sipanya. ladaen nida ku sasayaway u yadahay patahkal a nisulitan tu kapahay ‘’ ahuylica ‘’ ( Africa, u masacacayay a tasipia a latinun nu salungaay i kasumaman) , namahini mala singanganay tu cipitulake I Oco.
sitangahay a dietu ci Butung
namakay cuwaay a cudad
nasulitan i 2013 a mihcaan
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
1326年，他父親過世後，佩脫拉克又回到了亞維農. 在那裡，他供職於不同事務所. 作為一個學者和詩人，他在短時間內就名氣大增.
sitangahay a dietu ci Butung
namakay cuwaay a cudad
kakuniza:kungku kakuniza:2018-cacay kakuniza:sakasitangah
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
1326 a mihca nikapatayan tu nu wama cinida, taluma aca i yawinung cipitulake. itida, unu dumay ku katinengan nida tu kawaw. u mahiniay mamisulit tu sasulitan sa atu tineng misulit a tademaw, caay katenes katinengan tu cinida u tabakiay tu kasinganganan.
1341年在羅馬，他獲得了詩人桂冠. 作為大使他在歐洲旅遊甚廣，是位多產的作者. 旅行時他注重收集古人的手稿，以此整理重現古羅馬和希臘文人的精神內涵.
1341 a mica i Loma, makaala tu nipangangan nu sihu tu kahemekan cinida. u nadipan nida aebal tu ku nikaydan mala nu mikelitay i Oco, u sayadahay a misulid tu sasulitan. tahkal midan cinida sa mangalay hinasuped tu kasumaman a nasulitan namahida sinanuten nida kya nu Loma atu Sila a nasulitan patahkalen nu tademaw maylabuay ku nipiadih kasalungan. .
作為該活動的主要發起人之一，他說：「每一位我所重新發現的古代著名作者，都是上一代的新罪證和又一個不光彩行為的證明.
ya masacacayay a tademaw maydih mikawaw tu anganganan, sakamu sa cinida : “ u nikatinengan nu maku kina misulitay mamin tu nu kasumamadan a sasulid tu naliman , unu ayaway katinengan tu baluhay a cumi atu idaw aca ku cayay kalalucek a wayway kumahiniay.
他們不僅不滿足於自己的無恥的無所作為，還任由別人思想的碩果和祖先辛苦的勞作和縝密的觀察寫就的作品因為他們令人不堪容忍的忽視而消亡. 」就這樣，他創造了「黑暗時代」的概念.
nayi’ ku sikadsikad nu heni caay katumesen caay katatudung sakay udip, pakedu sa tu duma nu nadatengan a dademaw tu tabakiay atu tuas nikangeluan a kawaw atu mitesek miadih tu naliman a sulitan dayhan sa caay pakadungdung ku heni tu nikalawpes. sakahini misanga tu mamacakat cinida u ‘’ lumeniay a zitay ’’.
1336年4月26日，佩脫拉克和他的兄弟以及另外兩個同行者爬到了旺度山的山頂（1,909米）. 他記述了這次旅行，很久以後他把它寫成一封信給他的朋友Dionigi di Borgo San Sepolcro. 在那時，登山本身沒有其他原因是很罕見的. 因此1336年4月26日被認定為「登山運動」的誕辰日，他本人也被稱為「登山運動之父」.
1336 a mihca sepad a nulad tusa idaw ku enen a demiad, Pitulake atu calkakaan nida atu tusaay a cabay maladay mikayakay tu buyu’ wangtusan i tungdud ( 1,909 ditek ). sakamu sa cinida nu aydaay a nipidangan, anu ayaw a suliten nida sapa tikami kya tikami i cabay nida Dionigi di Borgo Sepolcro. yu mahida, u udip anu nayi’ ku kawaw nida sa caay kaadih tayda i katabuyu’. dayhan 1336 a mihca sepat a bulad idaw ku tusaay enem a demiad kyu u kakatabuyu’an han kina demiad, u “ mikayakayay a wama ’’ han cinida a tademaw.
wawaay a ngabul ci Pan-pi
kungku (劇情)
在一個凜冽的冬天裡，斑比和牠的媽媽一起到了被冰雪覆蓋的大草原上，並找到了一些新發芽的綠草，代表了春天的即將來臨. 正當牠們在吃著草的時候，斑比的媽媽感覺到了一群獵人正在接近，並叫斑比趕快跑回森林中.
i sienaway a kasienaw Pan-pi atu wina niza maladay katukuh i malabungay nu suleda a nalinabuwan, matepa tu ku baluhay mulutucay a lutuk, tungusay au sadingsingan tu. yu mukan tu lutuk kuheni hawsa, ci ina ni Pan-pi matapal niza micapi tu kya katuuday miadupay a tademaw, muwawa tu ci Pan-pian kabili maduba’ tayza i kilakilangan.
當牠們正在逃跑時，槍聲不斷，直到斑比跑回了牠的樹洞時，才發現牠的媽媽並沒有跟著牠一起跑回來. 於是，斑比就徘徊在森林中，呼叫著牠的媽媽，但是沒有得到任何回應. 後來，牠的父親森林之王出現了，並告訴班比「你的母親以後不能和你在一起了」，然後就把牠帶走了.
yu maduba’ ku heni hawsa, caay pitulas ku suni nu kuwang, katukuh ci Pan-pi i kilang a buhang a luma’an niza sa, kya matineng caay pikilul ci ina cinizaan taluma’. mahizasa, ci Pan-pi calicali sa i kilakilangan, muwawa tu ina niza, nika nayi’ ku tekiteki’ nu patubeliay. zikuz, u ama niza u Hung-ti nu kilakilangay culal satu, sakamu sa ci Pan-pian “ wina isu anuayaw caay tu piladay itisuwanan haniza”. satu laday hantu niza.
大地回春，長出鹿角(耳朵已經長毛)的斑比和桑普以及花兒三人又相遇了. 正值求偶季節，森林裡面的動物們都開始在各自尋找配偶了. 雖然牠們三人都下定了決心不要像其他的動物一樣「陷入熱戀」，但不久以後桑普和花兒都各自遇見了心儀的對象、開始談戀愛.
u sadingsingan tu, muculal tu ku ngawa’ nu ngabul “sibanuh tu ku tangila” ci Pan-pi atu ci San-pu ci Balu-al aca tatulu kuheni malikeluh tuway. u pitatakisan a puu’, labu nu kilakilangan aadupan malingatu tu amin sakaku sa mikilim tu saacawaan. kanahatu tatulu ku heni paketun sa tu balucu’ a caay ka hiza u zumaay aadupan malecad “maselen masasunamuh”, nika caay katenes anuayaw ci San-pu atu ci Balu-al a sakaku satu malikeluh tu ku kakaydihan a cabay, amalingatu malalemu.
斑比一開始認為牠們兩人很沒有毅力，但牠到了河邊以後就碰到了芬妮，也因此情不自禁的墜入愛河. 後來斑比還遇到了另一隻雄鹿：阿諾(Ronno)，牠也想要芬妮，並強迫芬妮和牠在一起. 斑比就和阿諾起了爭執，雖然一開始斑比占了劣勢，不過後來斑比的憤怒給了牠力量，成功的打敗了阿諾並把牠推落到了懸崖下的河流中.
Pan-pi saayaway uheni tatusa nayi’ ku icelang, nika katukuh tu i sauwc anuayaw a malikeluh tu ci Ben-nian, satusa a masasuidih tu. zikuz a malikeluh tu ni Pan-pi ku zumaay cacay hukangay a ngabul ci A-nuo “Ronno”, maydih aca ci Ben-nian ciniza, pacici’ sa ci Ben-nian atu cinizaan maladay. ci Pan-pi atu ci A-nuo macaculi tuway, kanahatu lingatu sanay ci Pan-pi caay pakademec, nika zikuz u linges ni Pan-pi pabeli han niza tu icelang, malaheci tu mademec tu ci A-nuo cuzuh han tu niza mahetik tu isasa nu tepad nu sauwacan.
那天晚上，斑比被外頭人類營區傳來的煙味給驚醒了. 牠的父親告訴牠這次有許多獵人進入了森林，動物們必須趕緊離開. 斑比不顧牠父親的命令，而決定前去尋找芬妮. 芬妮此時正被一群獵狗追殺，而斑比也及時趕到了現場，對著那群獵狗衝了上去，以引開牠們的注意力好讓芬妮能夠逃走.
uyza a sandeban, ci Pan-pi manengil nu sanek tabaku nu i hekalay pilabinan nu atademaw,  sakamu han ni ama niza ciniza ayzaay katuud tu ku miadupay micumud tina kilakilangan, u aadupan amin kanca kabilien tu miliyas. ci Pan-pi caay pitengil tu tudawa ni ama niza, panutek sa tayza mikilim ci Ben-nian. ci Ben-ni tatungusa lalabaen nu miadupay a wacu, ci Pan-pi hantu dadawa katukuh tu i tiza, misuayaw tuya sabeleng nu miadupay a wacu’ sabelet sa, a mililid papiliyas tu pisamata nu heni ngay taneng milaliw ci Ben-ni.
斑比爬到了山丘上，掉落的石塊壓制住了獵狗的追逐. 之後，斑比就也趕緊跟著逃跑了，不過正當斑比躍過一個河谷的時候，獵人的一槍將牠射倒在地. 中彈的斑比後來在牠父親的鼓勵下爬了起來，兩人就一起繼續離開森林. 後來，牠們一起逃離了獵人們造成的森林大火，跑到了一個湖上的小島. 所有的動物們，包括費琳，都安全的到達了那裡避難.
ci Pan-pi mukayakay tu ya adidi’ay a buyu’, mahetikay a ba’tu matena’ tu kya pilalaba’ nu miadupay a waca. zikuz, ci Pan-pi mikilul tu maduba’ milaliw, nika yu mihatebud ci Pan-pi tu cacay helung a sauwac hawsa, makuwang tu nu miadupay ciniza pulin satu i sasa. makuwang tu ci Pan-pi zikuz i paicelang ni ama niza lekal satu, maladay tu tatusa lalid satu miliyas tuya kilakilangan. zikuz, maladay tu ku heni miliyas tu nituduh nu miadupay a tademaw tu kilakilangan, tayza tu i cacay adidi’ay a subal nu taku. aadupan amin, pasu Bey-lin, kapah tu amin katukah tu itiza i pilimekan.
不久之後，芬妮就在所有動物們的期待下生下了兩隻小鹿，而斑比和牠父親正站在遠處的一個山丘上看著牠們. 森林之王最後就轉了身，無聲無息的離開了，留下了斑比在山丘上，故事結束.
caay katenes, ci Ben-ni i aadupan amin i pihalhalan mulecuh tu tusaay adidi’ay a ngabul, ci Pa-pi atu wama niza mutizeng i baatay a didi’ay a buyu’ miazih tuhenian. Kow-wng nu kilakilangan sazikuzay liyut satu, nayi’ ku tekiteki’k miliyas, subelid tu ci Pan-pian i adidi’ay a buyu’an, pahezek tu ku kungku.
namakayiniay a nisulitan (參考資料)
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%B0%8F%E9%B9%BF%E6%96%91%E6%AF%94 kakuniza:Sabak Tutuy
la-mei a subal nidebungan a kawaw
u la-mei a subal nidebungan a kawaw hananay sa,
Uuy411110
palasiten kinasulit !與你分享！
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
tenes sa ku mihca, u naliman a misulitay i kitaki atu midangay a tademaw , tayda i saamisan nu I’tali’ midang. dayhan caayay pikikung cinida, nika caay ka cacay ku tatayna papinaay tu hakiya kya tatulu ku nilecuh tu wawa ( niyi’ ku matinenga pinaay hakiya ku tatayna ) : wawa tu tatami Giovanni , 1337 a mihca i yawinung ; mulecuh tu tatayna Frncesca , 1343 a mihca mulecu i wokelic kenis ; Giovanni 1361 a mihca mapatay nu libung. Frncesca atu Francescuolo da Brossano namikikungay tu ( nadikudan cinida malu nu misulitay a sasulitan tu kawaw a tademaw).
mapatay
u zuma a kamu:
nu Hulam:死亡
nu Amilika:death
nu Zipun:死（し)
u canan ku "mapatay":
u kamu nu Sakizaya tu “patay” masasizuma ku heci nu kamu, mapatay han ku nayiaytu ku hanhan a tademaw, nawmaan ku sakapatay sa misapinang kita tu sakapatay niya mapatayay, mipatayay tu dedemaw kiya tademaw, sisa suutan nu Tayzing.sipinang ku kasasizuma nu kamu. tinaku sa,anuimelang caay ka hadeng ku imelang ku sakapatay sa, ”pinapina a demiad mapataytu kiya tademaw” saan. itawiya milais tu Alikakay ku Sakizaya, katuud ku mapatayay nu selal, Palasuliten ku kungku sa” Katuud ku mapatayay nu selal namibahbah tu palikutay a Alikakay” saan ku kalaheci nu kamu nu Sakizaya.thumb|mapatayay a ayam
死亡觀
u mikingkiway tu Kawaw nu Sakizaya a tademaw ci Cen-cun-nan, iza ku paheci niza a kamu, ” u Dietu ku saluabang tangasa i patay, mahaen ku nizatengan nu Sakizaya” tu “Patay” hananay. Sisa, uzip nu tademaw u Dietu ku sitatudungay, mapuyapuy ku tatayna izatu ku Dietu a misimaw, mulecuh tangaasa i patay, u Dietu ku saluabang nu tademaw, Anu mapatay ku tademaw sa, liliden nu Dietu ku adingu a tapabaw taluma’ i babalakian. ayza sa,makapatay ku luma’ nu Sakizaya a tademaw, mitudungtu tunu Pangcah atu Miciyacayay ku pibaung.
misababualan
kenahatu, caaytu kalecad ku pibaung sa, mahezek a mibaleng, talabayu ku tatama a mibuting a misababualan. u ”Malialac(Pakelang)” han ku nupangcah a kamu. mililuc i nanum palikid tu kaacekan a kawaw, u pibakah atu palaed tu malawitaytu atu baluhay a nika uzip.
Fo-lan-ci-s-ke pe-tu-la-ke佛朗切斯柯 佩脫拉克
1362年，他們的長女Eletta出生後不久，為了躲避當時肆虐部分歐洲的瘟疫，他們到威尼斯與佩脫拉克團聚. 佩脫拉克的第二個孫子（女），Francesco，生於1366年，但是不到兩周歲就夭折了.
1362 a mihca, mulecu sa caay katenes tu sakakaay u tatayna a wawa nu heni ci Eletta , i Oco idaw ku milalitay a imelang yu mahida sisa mulimek tu bayduk a imelang , katukuh i winis kuheni makumud. mulecuh tu sakatusa a wawan ci pitulake ( tatayna ), Francesco , 1366 amica nilecuh , nika caay pakatusa amihcan mapatay tu.
佩脫拉克於1367年左右在帕多瓦定居. 在那裡，他的餘生沉浸於宗教沉思中. 1374年7月18日，佩脫拉克在Euganean Hills的Arquà離世.
Pitulake i 1367 a mihca i patuwa ku ni’nen. itida, nu kasumamadan hen ku nidatengan sakaykukay a maudip cinida. 1374 a mihca pituay a bulad sabaw walu a demiad, mapatay tu ci Pilatuke i Euganean Hills nu Arqua. kakuniza:Hana Ating
Sakul malaliki
u niyadu' nu Sakul malaliki.
kakiliman
nacila a labi misalukyaw atu minanam tu nutuas a dadiw(傳統歌謠) kami i putah nu adidian a cacudadan,yu pisalakyawan nu inanay(婦女),minanam kaku tu lukyaw atu dadiw,mudadiway i nacila a ina,minanam kaku mutuktuk, mikihatya(跟著) kaku mutuktuk kya a matimen(跟著一起敲才可以學會),anuayaw anika laliki maydih kaku miladay mudadiw atu mukelid(帶領) tu inanay.
昨天晚上我們在國小練習跳舞及學習傳統歌謠，當婦女在跳傳統舞蹈時，我都會待在領唱傳統歌謠的阿姨身邊學習，昨天唱歌的阿姨，讓我練習敲木鼓（tuktuk），跟著一起敲才可以學會，希望明年豐年祭我可以跟著領唱阿姨們一起帶領大家.
Uuy411110
namaydih tu,masiyaw tu, adada tu, muwangic tu, mabidang tu, macunus tu, malines tu, mangelu` tu, mangleb tu mabiyalaw tu nayay ku wantan tu, nikaudipan mahini. 愛過，瘋過，痛過，哭過； 煩過，怒過，醉過，恨過； 累過，苦過，難過，囧過，一輩子就這樣過 u mata cebal kemet sa cacay a demiad yada tu眼睛一閉一睜，一天過去了； uliwliw nu mata kemet cebal sa nikaudipan yadatu眼眶一閉不睜，這輩子就過去了. yu cayhenay kabalaki yu maudip henay kita趁我們還沒老，趁我們還活著， kasaetim tu maadihay a cacanan.珍惜我們眼下擁有的一切， kasaetim tu, lalumaan, cabay, ukaydihan,珍惜我們的，親情，友情，愛情. Inamahiniay kinacacay, duma anikaydih malakuwit mana pihalhal ! 有些東西只擁有一次，有些感情過期不候！ u maudipay, masasetset maydih tu ngangan, atu epuc.世上人啊，爭什麼名，奪什麼利. cay kasidikuc malatademaw, mapatay sa naynayi balisa, walesay sa tayni, walesay sa yadatu.來時一絲不掛，去時一縷清煙 ，空手而來，空手而去， Manapisapudah tu udip, mana pisayadah, kiya ngaliwngiw. 何必為難自己，何必奢求太多，何必抱怨指責. manapisukaynah, manapisaebet tu udip, lipahak ku kapahay 不和誰爭吵，不庸人自擾，快樂才重要. widasa mahini dawmi ku maudipay.其實人生就這麼簡單. ucanan ku kakitaan hananay, ucana masasukaydih masasuada. 什麼榮華富貴，什麼恩愛情仇， mahida u wacah malawpes, sanayi tu.都灰飛煙滅、一筆勾銷. sadihemay han tu dedemiad我們要善待每一天， Kasaetim tu ddemiad, sakapah han tu demiad.珍惜每一天，過好每一天. hidan u haynikabalaki ku cacay ademiad, seitan tu kisu. 把每一天都當成一輩子過，你就賺了. maudip, amana` katadikud. 活著，別總去後悔. Mukan mukan tu, manaka dangidi tu laway 吃了就吃了，不要總虧待嘴；Maydih maydih tu mana katadikud. 愛了就愛了，不要總去追悔； malaliyas ku malaliyas tu, mana palulaecus. 散了就散了，不要去詆毀. Cileminay sicedamay mangeluay aledahay, winikiya tatengaay nu tademaw. 酸甜苦辣，才是是人生真味！ namaydih tu, namaungaeng tu adadatu muwangic tu mahica tawa han. 愛過，瘋過，痛過，哭過，不如一笑而過； malibu tu mabidang tu mabusuk tu malinges tu payawa paydang han tu. 煩過，怒過，醉過，恨過，不如得過且過； Patay nu ngelu`, mangelu`, malalum, mahicaykiya, masabuhat hank u balucu` pacebahan maudip.累過，苦過，難過，囧過，不如咋開心咋活. saekengen, misanamuh, misaetim, manamuh, mahini kiya namaudip. 健康著，享受著，珍惜著，開心著，這輩子才沒白活！ maudip ku tademaw “inayay ku kapahay” anu mabidang sa, datenge ku tuluay a kamu alahican, maydih misatabaki a muwangic, yu adada ku balucu`, alahica caay katatudung ku kawaw. 人活在世上「不可能事事盡如人意」心煩的時候，記住三句話有時候，真的好想大哭一場，因為心裡難受，因為事與願違. alahican, tatenga mayih muungal a muwangic, adada kiyami ku balucu‘ u kawaw atu kaydihan casy kadaduala. 人生無法事事順意，比如，努力很久的事依然沒有結果， u masadepay a nikaudip nu mademec nu masumaday a labunu luma`, misungay patahekal tu balucu` pasayda tu cacay atademaw adihsakutaw u kasinil ku piadih. 安穩幸福的生活被家庭變故打破，掏心掏肺對一個人換來的卻是冷漠.
Ni-ke-low.Ma-ci-ya-wi-li尼可羅·馬基亞維利
縮圖 尼可羅·馬基亞維利（意大利語：Niccolò Machiavelli，1469年5月3日—1527年6月21日），通常譯為尼科洛·馬基雅維利，意大利政治思想家和歷史學家. 1469年誕生於意大利佛羅倫薩. 其思想常被概括為馬基雅維利主義.
I-ta-li, sibalucu’ay tu cen-ce atu migingkiway tu namekan. 1469 a mihcaan nilecuhan i I-ta-li a Bow-low-lun-sa. u nizatengan pasu u Ma-ci-ya-wi-li a nizatengan.
在中世紀後期政治思想家中，他第一個明顯地擺脱了神學和倫理學的束縛，為政治學和法學開闢了走向獨立學科的道路. 他主張國家至上，將國家權力作為法的基礎. 代表作《君主論》主要論述為君之道、君主應具備哪些條件和本領、應該如何奪取和鞏固政權等. 他是名副其實的近代政治思想的主要奠基人之一.
i teban nu lasubu a mihcaan tu kasumamada mingikiway tu cence, u saayaway mahapinangay mialesay ciniza tu nu sen-sye atu lun-li-sya apikelec, sakay cence-sye atu ba-sye patadas tu sateked siye-ke a zazan. sabaliucu’ u kaka ku kanatal sa ciniza, u tatungus nu kanatal mala u angangan nu hulic, tungusay nisulitan “Hungti a nizatengan” angangan musakamu tu nu Hungtiay, u Hungti a izaw ku canacanan a sakatatungus atu tineng, huntu hicaen miala atu amitanektek a situngus mikuwan. u tatenga’ay nu ayzaay a nizatengay tu cen-ce, anganga a patizengay tu nu tademawan.
hekal nu ziday時代背景.
馬基雅維利在1469年5月3日出生於佛羅倫薩，1527年6月22日去世，享年58歲.
Ma-cu-ya-wi-li i 1469 a mihcaan 5 a bulad 3 a demiad nilecuhan i Bow-low-lun-sa, 1527 a mihcaan 6 a bulad 22 a demiad mapatay 58 a mihcaan ku nikauzip. u niyazu’ niza i Bow-low-lun-sa atu I-ta-liay nu uzuma a niyazu’ i 14 atu 15 lasubu a mihcaan mala u misakakuay nilaculan nu saayaway mulangaway a kakitizaan, i kacumelakan nu misulita nalimaan a mihcaan, u lalangawan nalimaan niza kalahadan kacakatan malilid ku hamin nu Ow-cow.
但是意大利的政治體制仍然沒有脱離封建分裂狀態：米蘭公國、威尼斯共和國、佛羅倫薩共和國、拿波里王國和教皇轄地等五個主要國家，還有許多小的封建領地，為着疆土擴張問題利用僱傭軍長期互相征伐，直到1454年締結洛迪條約為止.
nika I-tali a cen-ce sakaput mahiza tu caay piliyas tu nu Hungtiay a pikuwan, Mi-lan a kanatal, Wi-ni-s u masakaputay kapulungan a kanatal, Bow-low-lun-sa masakaputay mapulungan a kanatal, Na-pow-li a kowang atu satalakaway nu tinsikiw a sakuwan, lima ku angangan a kanatal, izaw henay yadah ku adidi’ay nu Hungtiay a kakitizaan, a paahebal tu lala’ a munday miliyung tu pakulisiwanay a hitay matenesay a masangangayaw, katukuh i 1453 a mihcaan makaketun tu Low-ti a katatelek a pahezek.
馬基雅維利就在意大利一個比較安寧時期出生、成長，直到他開始參加政治活動，他的前半生處在佛羅倫薩的黃金時代，文藝復興的全盛時期，後半生則處在法國和西班牙等國在意大利角逐的戰爭時期（從科西莫·德·美第奇於1434年當權，
Ma-ci-ya-wi-li itini i I-tali u kazakedan a mihcaad a lecuhan, Malaki, katukuh pitekaan milihiza tu cen-ce a kawaw, nuayawan nikauzip niza itiza i Bow-low-lun-sa u macakatay a ziday,u cumelakan nu misulitay nalimaan a mihcaan, zikuz a nikauzip i Ba-kow tu Si-pang-ya a kanatal ku eneng i I-tali mababekel ngangayawan a ziday,”makay Ke-si-mu.te.emey-ti-ci i 1434 a mihcaan a situngus mikuwan.
到他的曾孫皮埃羅·德·美第奇於1494年逃亡，其間六十年是佛羅倫薩的黃金時代.
katukuh i baian a suna niza ci Pi-ay-low.Te. Me-ti-ci i 1494 a mihcaan milaliw, i 60 a mihcaan u kacakatay a ziday nu Bow-low-lun-sa.
cen-ce a nikauzipan 政治生涯
馬基雅維利的政治生涯大體上可以説是從1494年至1512年，即與佛羅倫薩共和國重建和再度覆滅相始終；也就是説，從原來的統治集團美第奇家族被宗教改革家修道士薩沃納羅拉領導人民起義驅逐之後，直到美第奇家族捲土重來恢復其統治之日. 而1494年正是法國查理八世入侵，從此使意大利進入內憂外患交併的困難時期.
Ma-ci-ya-wiy-li a cen-ce a kawaw, namakayza i 1493 a mihcaan katukuh i 1512 a mihcaan, atu Bow-low-lun-sa amasakaputay kapulungan a kanatal muliyaw patizeng atu masasupacuk caay kutulas, uyni a kamu, makay nuyaanay mikuwanay a sakaput Mey-ti
a luma’an mapasumad nu kiwkayay u siw-ni tu ci Sa-wo-lu-la ku mikeliday tu binawlan palekal amibahbah nazikuzan, katukuh Mey-ti-ci a luma’an muliyaw manukas atu pikuwana dimiad. i 1494 a mihcaan tatenga’an tu midebung ku waliay a lasubu a mihcaan Ba-kow  Ca-li, namahiza I-ta-li mabiyalaw tu midebungay kalalecad ku kangelu’an a ziday.
kakuniza:Sabak Tutuy
Sakul a niyadu’
thumb|palimulak tu ipabaway
Sakul a niyadu’, u sulit nu Hulam: 撒固兒部落.
u siwkay nu niyazu'
Siapaluway hen nu sakidaya sayaway, i kasumamadan sakidaya naytida mueneng i nu amisan nu cecibiwin alala atu i tepaw nu siwi a cacudadan a niyadu takubuuay (aydaay takubuwan sakul tasuntasunan, kenuy, lasudlasudtan) cacay a malbud walu alasubu pitu idaw ku walu a mihcaan, i dikudan nu kaliyawan a kawau sa, malakalakay nu niyadu’ masaupu waca i kakuwanan a dabek, i tida yadah ku sakul a kilang, pa nganga hantu tu sakul a niyadu. i kadipunan, syehu nu dipun mitengi tu ngiha mi sengi tu sakura a ngiha, sumat hantu ku sakul a ngangan pangan satu sakura, 佐倉sa.
cupu
cacay a malbud siwa a lasubu tulu a bataan pitu a mihcaan, nama baliyus mabalad tanunanum sa, mapalid nami ku luma, idau ku niyaduay malingatu pahtipan miketun tu saputang a bukelal, malimad tayni i aydaay a kuhuli a niyodu, u dipun namieteng tu malad i kuhuli, itidai kawili a sauwac misanga tu tibu, mahida sa sakidaya matalaw tu balad malimad satu tayni, pangangan hentu tu cupu, u tibu sananay.
背景
Kalisi kuhuliyay a tamdaw, un makaydaay i sakul malimad taydi, malimad nama talaway tu balad. malcaday nikuwanan nu kalinsi cupu idaw henay kasyusyuwan, u kasyusyuwan i teban nu kalinsi sinsa atu siwlin, naayaw atu cupu naw nikalukan nu taluku a lala, ni palimadan nu dipun muedeng, misaadidin tu sapi lakalak nu taluku, sakidaya a tamdaw tawya kapah malimad tayni mueneng, idaw ku kamu saayaway tayni i kasyusyuwan u babalaki sa, manamuh ci nida mi syusyu, syu-syu sa ku suni, sisa u niyaduay kasyusyuwan hantu panganga.
kakuniza:niyazu' kakuniza:Sakizaya kakuniza:Kalingku
kamacal
縮圖|kamacal kamacal (kamu nu Hulam: 野草莓), u nipangangan nu matesekay (學名): Fragaria vesca. 縮圖|kamacal
kakilima
kamacal nu dumaan a ngangan kilangkilangan han a kamacal, u sayadahay tu nu makayniya i saamisan nu pankiw nu kitakitay, pinay tu hakiya mihecaan kina mulaladay ku langaw. i naiay i kilangkilangan atu nu i enalay nu langaw atu mulangaway. i siywii' luniwang atu niwsilan i lalaan ku yadahay a langaw, mala satalakaway nu macebetay tu kamakamacalan a salalangawanan.
u nu langawn
nu hekalay a kamacal sa u sakibetula a langaw, i caculilan nu dadan atu i dadadanan atu i sasawacan, i enal nu buyubuyuan, i babatuwan u sakapahay mitepal tu dadadanan, i adidi'ay a kilang atu nisadalan a lala', i tepal aca nu kilakilangan atu nisadalan tu tadas anu caay kaw i takelakelay kuni kasiheci sa langaw sa tu i dida'. i makatimulan nayay i duuduudan ku nilangaw nu kamacal a mulangaw, namakaamisay sa i takelalay mulangaw sisa u sakapahay a kakitidaan. lalitemuh sa ku caayay kalecaleca a nikasuemed (anu tada maacak atu suemet a kakitidan), taneng tu i tanengay a buyu' a lamalay, mitepal tu lamal nu buyu' sa dadawa sa kalankan sa maudip. nika nu i hekalay a kamacal u mulaladay amin ku langaw, (masamicidekay ku langaw) ku nikasilangaw, nika u nipasapalanay sa (soil seed bank) matepal tu kuyadahay a sapaluma. anu i lala' tu sa nadikudan langaw satu, tacuwa tu muliyas tu mulangaw caay tu kaitida na langawan nu langaw. u papah hantu sa u kakanan nu sikakjay a aadupen kina papah, atu nu lulu' atu ciyanata malu'ay, u heci nu kamacal sa u sakanamuhan nu pacucuway a aadupen atu ayam kina heci. u langaw nu kamacal sa namakaymi i heci ku sapaluma nu langaw nu kamacal.
縮圖|kamacal
sapaluma atu palumaen
u kakanan nu tademaw mikili tu nasulitan tu nu naayaway nu sesizitay. i tawya hen i kubus hen nay sa u malukay matinen tu paluma tu kamacal alahecan sa pasadumadumaen misanga tu kakanan. u heci nu kamacal tu salalangawan sa patacuwacuwan tu i batad nu wali (遠東) atu Ou-Cou (歐洲) a sapapalumaan mi sayadah paluma'. hani katukuh ida malasakakanan tu kini kamacal (panganga hantu Fragaria × ananassa) tu tahekal, a musakapah pasaduma musayadah a palum' kya a tabaki kupalumaan sa heci nu kamacal kiyu ya nipaluma' tu kamacal hayni katukuh i laylay ayida. nu hekalay a kamacal idaw ku mitesekay a bansi, ida sa idaw ku nu adidi'ay a sapacakay nu siwbay, tanen palasakakanen, malanimelecan, u sapabangsi atu saepahen, sasabihunnen atu masadumaay a sasapaiyuen. i tulsi. tu mihmihcaan masa tulakulaku tu kuni pidelu' tu kamacal a micukaymas. u tatudung nipalumaan sa matenes ku nikasibalu. u nipalumaan i talakaway nu buyu' sa nu masadumaay tu a nipaluma nu langaw (pangangan han Fragaria vesca ssp. vesca f. semperflorens; micidekay a ngangan sa: Fragaria alpina). yani lalad atu masa upuupu tu masa cacaycacay sa, kya tatabaki kuheci atu matenes ku nikasiheci. i kitakiay nu Bungsey (法國) ay tatabaki ku nikasiheci mala kakanan tu sapisangahay tu, pakumu han tu ngangan Fressant. anu pasacacayen ku nipalama' sa muculal tu salengacay atu kalawlawanay a kulit nu heci, caay kaw majhidiay u sumanahay ku kulit. tadayakah tu ku nikasiheci atu balu, yani palumaan tu nadikudan sa matenes tu ku mihecaan u nadikudan sa malawpes tu ku nilangaw. numulaladay a nilangaw caay kalawpes ku lala nu nipaluman (groundcover), a lamanan palakazalian ku nu nalangawan a langaw (border plant). kamacal nu kilangkilangan a talacay (fragaria vescana), nu langaw sananay atu ni paluman a nipatulesan a langaw, kya ida ni paluman a nipatulesan a langaw, kya idaw ku adidi'ay micidek ku bangsis nu heci. nu langaw sananay atu langdaway a kamacal (fragaria viridis) nu nipabucudbucud nisaahebal wapaluma', nika 1850 a mihecan sa nadikunan nayay tu sanayi' sa tu. kina hekalay a kamacal a lamanan malasapaiyu mukan. u lamit atu tatangahan atu balu amataneng palananum tu sapiceluh tu nu zayliw.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
sitangahay a di’tu ci Butung
sitangahay a di’tu ci Butung
ngatu cacay
ipabaway talahekal ci Butung, mikadabu(當女婿) i wawana(女孩) nu Sakizaya ci sayunan, iyadah ku sasangaan niza tu culen(陀螺), linengen(旋轉) niza ku culen, tuwa malaheci’ niza a patadas(開墾). sipaluma niza tu sicedamay(甜的) a heci atu a kenekay(苦的) a heci, u sicedamay a heci sa mala tipus(稻米), u akenekay a heci sa mala habay(小米). namahiza, sipasubana’ ni Butung ku iyadahay a sakaluk atu  sapisalisin, namahiza sitangahay a di’tu atu naenengan a di’tu han nu binawlan.
ngatu tusa
nazikuzan tu tulu a mihca a taluma kaku sa ci Butung, u sakasa mabatad ku zazan, kiyu maydih ci sayunan pakayluma’ pacabay tu wina atu wama. uyzasa sibili tu ci sayun, maydih miladay ci Butungan a taluma’. i pabaw ku luma’ ni Butung a maka tukal mukayakay, sakamuhan ni Butung ci sayun anu mukayakay tu tukal sa amana pangiha’han niza. mukayakay tu kiya tatusaay, iyu a katukuhan tu i pabaw, mangelu’ tu ci sayun mapawan tu nakamuan pangiha’ ciniza, itawya tansul sa mangeli’ kiya tukal, mahetik ci sayun i lala’, malupisak ku bili niza tahekal ku caket, pabuy, tulakuk, aadupen. tuwa taluma’ ci Butung i pabaw, ci sayun sa mala di’tu nu aadupen, mikuwan tu nu hekalan aadupen.
ngatu tulu
yani satukalan nuhni, u pela’ nu ngeli’ niya tukal sa mahetik i tepal niya maibul u hecek nu sapat hantu, u kuku’ nu pangkiw niya tukal sa, maliwang i hanauka a buyu’ nu nabakuwan. namahiza, anu micaliway ku sakizaya tiza hecek a baetu sa,satezep han, amana ka aliyaliyac,u cayay kasikaz tu di’tu ku mahizaay.
ngatu sepat
u sa’wac nu buyu’, malecad tu izang nu tademaw, u sa’wac sa u menmen nu bukebukelalan, u sapakengtu uzip. ngabul maduba’ i buyubuyuan, u kiyuma i baluwang nu misu a mabi’. malabali kisu, amitudu’ tu tabuyuay a zazan, u suni’ nu tulakuk sa sapacukat isuwanan. u nipatungnus nuniyam, napialai, pasangaan kami tu, kapah maenapay a zazan. maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu di'tu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu.
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1