cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
siminciw
u ngangan (命名)
tuwa u ayam hananay nikasasiduma sa, sipakay kaidawan tu mahtusaay nu pilas siniladay ku kulit, a panutek, kyu i masaduma nu tatukian idaw ku nipikingkiwan a pakatineng, taneng ku siminciw a masacacay ku ulanga nayiay ku nipatakis sa taneng tu a siti’kuk mudiku, u nikahida sa nipasadakan tu pilas atu nu kapulungan a etel mucelak ku kasadit, u nidikuan a dutucdutuc sa masiyasiyan nayay ku angil, kahaminan sa u laang amin ku nilecuhan.
kaidawan nu Ciya-yi hananay a hemay nu siminciw (嘉義火雞肉飯由來)
masalamitay a kamu nu kalas sa i kitidaanay kasumamadan, kalahecian nu sakatusaay a nikalpacawan i nu dikudan sa, katuud ku muenengay i Taywan nu hitay nu Amuhuwan (satatungusan sa ya nu tapukuay a hitay patideng tu sasebengan a buluku), u hitay nu Amuwan sipacumud ku siminciw sa, kakayda satu a misayadah ku i belawbelway a tademaw pahabay. tuwa nudikudan nu kalalaisan sa caay kataneng ku kakanen nu tademaw tu tuudtuud alahicaan sa u titi nu tulakuk sa caay kadayum a mukan, tabaki hen aca ku udip nu siminciw, palalecad tu aca nu tulakuk sa u siminciw ku dawmiay ku aca, u iyubung sa talakaw henaca, i kitidaanay a paliwalayay sa makasimsim tu au titi nu simiwciw ku sasiwbayen tu laliyawlian, kyu sinisangaan tu nu mahidaay ya luba hananay a hemay pasumaden tu nu titi nu siminciw. i nipadutucan i Tayciw a mamisiwbay sa i baluwangay a titi nu tulakuk sa celiten nunuheni a sabalaten pasilsil sipacamul i hemay, basbas han tu nisadimelan a sapitustus sa mapangangan tuya tulakukay a hemay han, nika i kaamisan nu Taywan a misiwbay sa u nu nipahabayan amin a tulakuk ku nisanga tu ya ( tulakuk hananay a hemay), sikayda sa u nu tulakukay a nikiyadah ku sapacakay, kyu caay pakademec tu nu Ciya-yiay a buluku kasingangan  atu caay pakademec tu nu siminciway a pisiwbay.
nipadadanan tu sasangaan (作法)
傳統的料理法為在白飯上鋪上火雞肉，再淋上雞汁跟豬油而成，但不同的店家做法會略有不同[1]. 雖然隨著文化擴散，台灣各縣市都可以看到販售火雞肉飯的餐飲店，但大多會打出「嘉義」的名號. 傳統的嘉義火雞肉飯主要選用火雞肉當作素材，而雞汁則是以全雞蒸煮所熬成的醬汁，加上酥炸過紅蔥頭的豬油，混合雞肉和白飯攪拌，味道香而不膩；傳統店家會在火雞肉上頭再撒些油蔥酥，讓整體的香味更富有層次，一般則是會配一片醃製的黃色蘿蔔乾，相當下飯.
nu laylayay a piliyawli a sikatineng sa i pabaw nu hemay sipasilsilen ku titi nu siminciw, tuwa basbas han tu salang nu ayam atu simal nu pabuy a masaheci, nika u cayay kalecad nu mamisiwbayay sa caay tu jakecad ku nalimaan tu nipisanga. kanahatu sikilul tu cayay kalecad nu lalangawan a pilatlatan, iti Taywan sa icuwacuwa sa maadih tu ku pacakayay tu hemay nu siminciw atu nipatiyam, zayhan nipakangpangan sa kaidawan tu ngangan nu (Ciya-yi) a sapatangah. i nu laylayan sa u nu Ciya-yi a kenis sa tstungusan a ayam sa uyda u siminciw a titi ku nipilian a laliyawlian, u simal nu siminciw sa nanisa’an tu masacacayay a siminciw   haymaw han a mihuthut sanu tatustusa, pasu nipacamulan tu ya sumanahay a suwantaway a micici’n, pacamul han tu hemay atu titi nu siminciw a mikiwakiw, ya nikabangsisan sa caay tu ka tanusimal saan, nu laylayn a patiyamay sa sinicunus tu simal niya iyucunsu, caay tu pakadungdung tu nikabangsis nu masakaydungay a asu, u nina’ nu patiyamay sa sipacunus tu cacayay a kalawlaway a kulit nu nipacikahan a saytaw, anu siladay han a mukan sa misulul tu bituka a sakabukahan.
美國和加拿大的感恩節，火雞通常是含有填料或將配料放在旁邊，搭配蔓越莓醬和肉汁. 常見的配菜有：馬鈴薯泥、整隻玉米、四季豆、南瓜和番薯. 甜點則通常是派，特別是南瓜、蘋果或山核桃做的派.
sakay nu Amuhuwanay atu nu Canadaay a kanatal sa iti pikukayan a lisin, ina piliyawlian tu nu siminciway a kakanan idaw aca ku nipacamulan tu tatustusan i tapiingan a padeng, sipacamul han tu ya Manyiyemi atu salang nu titi sa. alahicaen sa kaidawan a sipacamul tu sicunus tu a lami’ ya Malingsu hananay a tubah, cayay picpicenay a kubkub, ya lumingay, atu tamulak atu tubah. u sapakilul tu nikaasu’an sa idaw ku sicedamay hananay a pay, micidek ku sau niya nisangaan tunu tamulakay, nu linhguay atu ya nu lubasay a nisangaan a pay.
英國在耶誕節食用的火雞通常會跟冬季蔬菜一起上桌，如：烤馬鈴薯、球芽甘藍和歐防風. 蔓越莓醬是英國北部鄉村地區的傳統醬料，該區剛好是野生蔓越莓的產地. 南邊或都市地區較不容易取得蔓越莓，通常用麵包醬（bread sauce），不過現在也可以買到蔓越莓醬，因此越來越多人搭配蔓越莓醬. 有時候會用培根包香腸肉、直布羅陀腸或肝臟當做配菜，多稱為培根捲（bacon rolls）或豬包毯（pigs in blankets）.
itida i England a pilisinan tu Kulismas a demiad sa u kakanan a sipacamul sa idaw ku lami’ nu kasinawan a siladay atu siminciw sipatahka, tinaku ya niititdan tu malingsu hananay a tubah, masamaliay a tawcay atu ya Ohuwan-hun. nu mayemiay a pisangan tu sapitustus masa nu kaamisanay a niyadu’ay a dadutucan a tatustusan nu heni a nina’, ya kenisay a kalabangbangan i lahaday nicelak sananay kina mayemi. i satimulan atu i tukayay sa caay kadayum a sikaala tu mayemi, u nanam tu sa ya satustusan a nisangaan sa ya mihunay (bread sauce), nika ayda hantu sa taneng tu a makacakay tu tatustusan nu manyemi, kyu katuudkatuud tu ku sipacumulay tina manyemian ayda. alahicaen sa sipitabuen tu heci nu titi, atu sawada nu aadupan sapakilul a aae’nucan, nipanganga sa u nilutlutanay a pyeken hananay (bacon rolls) caay sa ya cupawtan hananay (pigs in blankets).
節日期間，填料（stuffing）也稱為配料（dressing）跟火雞一起上桌是傳統. 填料有很多種類：燕麥、栗子、鼠尾草和洋蔥（調味麵包）、玉米麵包及香腸都是最傳統的. 填料可以直接塞進火雞裡（也是stuffing這個名稱的由來），也可以另外烹調，以配菜方式上桌.
iti pilisinan a kutusi sa, sicunusanay a sapacabay sa u sapalamal (dressing) han, sikapulung atu titi nu siminciw masa nu laylayay a nipatahkaan. nipacabayan a sapalami’ sayadah ku kasasidumaan, u habay, ya lice hananay u masaeduay a lutuk atu nu Amuhuwanay a kenaw (u nisangaan tu nu mihunay a salang), atu nu kubkubay a miyenpaw atu nitabuanay tu tinayia titi ya siyancang hananay u nu laylayay a kakanan. u sicunus nu sipabangsis sa pacekcek han i bili’ nu siminciw (u masa nu stuffing) hananay a nipanganga a nika lalekalan), taneng henay a pasadumaen a miliyawli, u sapacabay a nipadadan a sapatahka.
namakayniay a nasulitan (參考文獻)
[1]中文維基-火雞： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%81%AB%E9%9B%9E
[2]中文維基-嘉義火雞肉飯： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%98%89%E7%BE%A9%E7%81%AB%E9%9B%9E%E8%82%89%E9%A3%AF
[3]中文維基-火雞肉： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%81%AB%E9%9B%9E%E8%82%89 kakuniza:Buting Nukay
mananam tu cacay kyami hawsa
mananam tu cacay kyami haw
a caay tu pisalunguc aw cima ku pacabayay sa, sakaysingan tabakiay a wakunng taneng tu cacay mukan, a taneng tu cacay miazih tu iga, mananam tu cacay kyami hawsa,a caay tu pisalunguc aw cima ku pacabayay sa, nayay a tademaw ku manamuhay a tataytay, uyzasa palecad tu alaaw, sisuma, atu pakakutay tu cudet akuti’ kyami hawsa,tataytay amala sa tademaw.
nayay ku manamuhay a tataytay, caykasa caay kaydih a alaaw, yu u tademaw malakui’tu ku ngeku’ hawsa, a caay tu pizateng mikilim tu pitie’lan, anu cimacima a tademaw mahizatu amangelu’tu.
naucanan ku midiputay i tisuwanan aw canan ku mitena’ay, acima ku palidungay tu bali udad i tisuwanan, amahizatu acaay pakaazihen kisu tu cilal. u lusa a pasubana’ i tisuwanan a malatademaw, patiku ku balucu’a mipadang tisuwanan a balaki, u adada tya u sakapahay a saydan. tahkal i hekal, payawan anu akuti’ atu cudet ku sapapising kapahay. i hekalay a kitakit,akasikazan sa u nikauzup、a cayay ku nu uzip. u cabay hananay, payawan anu akuti’ cudetay ku sapapising a kapaha tu.
tatengaay malacabay uynian u balucu’、caay ku nu ayawan, amana ka sibalucu’ tu nu tademaw tu hekalay a balucu’. nisacabayan a tademaw u sapihica、caay kaw cabay a tademaw sapihica, uni zatengan, tu mahiniay a tuud, haycan pakaybalucu’, cay tu pakaduka iti suwanan. cacay ku tademaw, cacay ku balucu’, nikauzup mihalhal.cacay ku tademaw, cacay ku niyazu’ nakauzipan adada ku balucu’. cacay ku tademaw, cacay ku zazan, nakauzupan tataytay. muwangic hawsa nai’ ku mihinumay, minanam a matinang misaicelang; matalaw kyam hawsa nayay ku pacabayay nu tademaw, kakuniza:Sabak Nubu
Dawkasecu
Dawka-secu 道卡斯族
Dawka-secu “ Dawka-seyi a kamu Taukat, ingu a kamu: Taokas” u nganganaca u Duoke-cu, u Taywan yuncumincu nu binacadan, banacadan a ngihaan namakayda i Dipun nu sitangahay ci Yinen-ci ni kilukan tu “Taskas”, Yenen-yi nakamuan, lalangawan madiput tu sipasilud i Tangabulan a binacadan.
道卡斯族（道卡斯語：Taukat，英語：Taokas），又名斗葛族，為台灣原住民族群之一，族名音譯自日本學者伊能嘉矩記錄之「Taokas」，伊能依語言、文化保存程度將其歸類為平埔族群.
likisi 歷史
nay tida ku eneng i Sincu, Miwli, Taycuo a masaenalay nu dadipasan. “Duo-ke” ni kinkiwan namaka “Dawka-se”.
原居於新竹、苗栗、台中一帶的海岸平原區. 「斗葛」一名據研究亦來自「道卡斯」.
Ciday Dawka-secuzen ku miliyas tunikalalebu a kawawan, pinaay nu binacadan a tademaw mabulaw taydan i Puli. Cincaw ciacen daw kun nina tusaay a zitayan (caysiw a seci), pasu Dawka-secu tebanay a Pinpu-cu nu bangsiaan atu binacadan a nikanengil a zitayan, tada mautang tu kunika datengan, amica kunikabulaw, nika caay tu kacelak ku binacadan, hidahida satu malawpes kina Dawka-secu labuay nu Tangabulan a lalangawan.清代道卡斯族人為避分類械鬥等因素，部份族人遷徙至埔里. 清朝嘉慶道光兩朝時期（19世紀），是包含道卡斯族的中部平埔族群各社及族群的覺醒時期，但為時已晚大勢已去，雖然走上遷徙一途，但還是造成各社群的沒落，並造成道卡斯族在內的平埔族群文化消失.
aydaay a Dawka-secu malataywan tu naming, kumu nuhini mala layak tu amusakamu” mihida u Miwli Huo-lun bansiaan” atu ngayngay a kamuan “mahida u Sincu Cucen bansia, Miwli Mawke bansia nu miduducay” u tadakamu nu lalumaan, nika u babalaki nu itidaay matineng musakamu tunu Taywan a nakamuan sipalamel nida ku kamu tu Dawka-seyi.
現今道卡斯族高度漢化，並以臺灣閩南語（如苗栗縣後壠社），或客家話（如新竹縣竹塹社、苗栗縣貓閣社後裔）為主要家庭語言，但仍有部分長輩會在閩南語對話中參插道卡斯語單詞.
ayda nina Dawka-sezen mangalay patideng tu nuhenian, palekal tu lalangawan nuheni ayda.
現在道卡斯人正積極推動正名運動，並振復自身傳統文化.
Tacia-sise’ miwawies tu hulam a kawaw大甲西社抗清事件
caypic-lucay nikudan tu nu mihcaan, Dawka-secu itida ku eneng i Tacia-si bansiaan a sakakaay nu mikuwanay tu tademaw tada yadah tu kuni papisakakawawan malinges ku katuuday sa miwawies paculi, ci Linuli ku palekalay tuna sapaculiaw a kawawan,tuduhen nuheni ku Taywan-hu a kakulian, katuud kuni Patayan nuheni tu hitay, katinengan milaliw ci Cen-hu-cen. nika lingatuan tina kawawan, sakakaay nina Taywan-cen cunpin ci Li-zui-lin tumian tayda nida tayda i amis Taywan, makatengil mabilil taluma’ taydan i Mawsi “ aydaay nu Miwli Yunli-cen” lawaan nu Yincumin. Kilul sa, lawaan ni Li-zui-lin taydan nida i Cenha, pasayda i Tawan-hu mikilim tu sakalahitay a tademaw mangalay midebung, caay henay ka hademhem ku balucu nida.
1731年末，道卡斯族位於大甲一帶的大甲西社因清廷官吏指派勞役過多而群起反抗，林武力發動武裝抗官行動，燒毀臺灣府淡水撫民同知衙門，殺傷衙役兵丁，同知張弘章逃逸. 事發之初，時任臺灣鎮總兵呂瑞麟正好北巡到北台灣，聞變趕回貓盂（在今苗栗縣苑裡鎮），被原住民起事者圍困. 隨後，呂某突圍入彰化縣治，並向臺灣府徵兵合攻，仍未平復.
caypic-lutu mihcaan tu waluay a bulat, si sikiningay milawlaway mialaway tu Tacia-si bansian a Hu-cen sakakaay tayning nida i Taywan ci Dawni-senkay a calekakaan nida mangalay tu asikawlah, patayen nida ku limaay mihaydacuay tu belac nu “kapahay a tademaw” “ Kuysun a yuncumin”, pacebaan nida nina limaay a tademaw u “misalawlaway” tu Tacia basiaay a tademaw han.
1732年八月，負責征討大甲西社亂事的福建分巡，臺灣道倪象愷的劉姓表親為求立功，竟將大肚社（在今臺中市大肚區）五名前來幫助官府運糧的「良番」（歸順的原住民）斬首，謊稱這五人是大甲西社的「作亂生番」.
nina kawaw kalingesantu nu Kuysun a Yuncumin, tayda namin i Cunhau paculi miwawies, paceba han nu i pabaway, malinges ku i Tatuay a yuncumin, sisa miawda tu i Natatu bansia, Salu bansia “ aydaay a Salu niyaduan”, Nenma-tuo bansia “ aydaay a Censuy niyaduan”, Puce-li bansia “ aydaay nu Taycun tunsi niyaduan, Tunsiw bansia “ aydaay a Miwli Tunsiw” Ali-se bansia “ aydaay a Taycun Tance niyaduan” nu sabaw nu pina a bataan nu Tangabulan a Yuncimin makaala tu tusa a malebut nu tademawan liwliwan nuhini ku Cenha, tuduhai ku micapiay nu lumaan, laliw sa tu namin kina layak maliwasak.
此事引起已歸順原住民的不滿，群湧彰化縣城理論抗議；知縣隨意敷衍，引起大肚社原住民不滿，於是聯合南大肚社、沙轆社（在今臺中市沙鹿區）、牛罵頭社（在今臺中市清水區）、樸子籬社（今臺中市東勢區），吞霄社（今苗栗縣通霄鎮）、阿里史社（今臺中市潭子區）等十餘社的平埔族群原住民約兩千餘人圍攻彰化縣城，焚燒附近數十里民房，漢人百姓逃散.
lisin 祭典
牽田又分為做旗頭、做旗尾二個節日，各為三天，族人興致高時，則可由旗頭一苴做到旗尾，白天狩獵，晚上慶祝共同分享獵物.
sakay udad a lisin, nai ku tada demiad a misalisin, uyda a cacay anu makelah kiya sikawaw tina lisinan, u wayway nu Dawka-secu nu laylay a kawawan, uyni a kawaan inai' i nacudadan ni kilukan.
祈雨祭：是一個不定期的祭典，唯有乾旱時期才會舉辦的祭典，也是道卡斯族傳統祭典中，唯一不曾在文獻中或田野調查紀錄上出現的一個祭典. kakuniza:Habayiing
bayu
bayu(海)
yadah ku lalacan i bayu.
bayu 1.海
pitabukudan nu tatama ku bayu.海是男人撒網的地方.
bayi
u sulit nu Hulam
梅村部落
bayu
bayu(海)
bayuay 1.鹹水的
bayi
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu bayi. u kasalumaluma’ nu bayi sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 92 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 83 ku tademaw, pakalatu 90%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  9 ku tademaw, pakalatu 10%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 3%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
laliwkuwan
縮圖|水上旅遊 laliwkuwan 縮圖|流浪式旅遊
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
tali粿巧atu tali a piyang
tali粿巧atu tali a piyang
u tali pudaccen, nu zuma a tademaw satanayahan micikcik, manamuh kaku adididien ku picikcik kya asu, budu’ sengelen i nanum ahemi tu cikcikhan misaadidi、 macakay a kabus paezeng i nanum、sumanahay a kenaw cikciken. alaen ku dangah pasimalen, ayawen ku budu’ maacakay adidiay a kabus i nanum 、 sumanahay a kenaw ciyanen bangsis, pacamel han tu ku nicikcikan a basis胶肉 papulung han miciya amangaay tu, pacamul hantu nicikcikan a tali pulung hatu miciyan, patawyuen、mayu麻油、epah waneng、aldahay、atu bangsisay tu pabangsis, mami tu hawsa padeng han ku lamal. kaysin tu 3：2 a ditek pacamulen 糯米粉atu 在來米粉, pacamul a mikiwakiw, belun hantu kya nasawni maminay niciyanan a 料pacamel hatu mikiwakiw, naymaw hantu pacamal tuni sengelan tu budu’ a nanum, kiwakiw han anuizaw tu ku cepenat. pasimalen ku lima, alaen ku adiding tunumaminay nikiwakiwan 粿漿 a pazeng i lima haymaw hantu misaimulu, masaimulu tu sa, a pazen hantu i nisaitan tu auk apapah, pazeng han i tinku mihudhud tu pangkiw tatukian.
u zuma satu izaw ku pisanga tu tali a piyang madayumay tu, u tali pudaccen,pazen i tinku amihudhud pangaay, akuti’ henay hawsa melechantu, hantu ku 麵粉、ti’kuk、nanum、waneng、atu adidien ku cika kiwakiw hatu, pasimal hatu ku dangah, hanu ngelabhan mitakec tu 麵糊 pazenghan I dangah takuliyaw tu niciyanan sa kapah tu, Kanen sa maedem ku zahkeztu bangsis kya tali.
kakuniza:Dayas Siku
umaumahan anu makalat nu cilkay, hahican payu’ kya mapulu’ ku calenget(3)
nilacul：
uyniyan u nanum nu calengetay a banges liluc han, tulu a picukaymas ku langaw.
以下皮膚癢沖洗液，使用三種植物.
u lidaten: lidateng咬人貓
蕁麻葉（Nettle）：俗稱「咬人貓」，
caay papaluma tu paylumaluma,
不建議民眾自家種植，
anu matyun ku langaw, amakuul ku banges.
蕁麻疹nu hulam a kamu, pangangan nu拉丁文;
醫學名詞蕁麻疹就是由這個植物的拉丁文而來的；
nika kapah micakay tu maacakay a papah, kapah palaucya atu kapah palamel tu ti’kuk musalami’,
但可以購買乾燥的葉子來泡茶及煎蛋使用，
anu ihkalay micukaymas kapah saykibukes a payu’,
外用除了可以製成養髮液，
anu nanumen ku papah nu lidaten,
內飲蕁麻葉，
kapah ku isi’,mapulu’ ku calenget,caay kalebawa’ atu maselep ku nikacalenget,
還有利尿、止癢、消腫及減少過敏的情形，
anu palaucya pinanum, pakayni i musabiliay,
當做茶飲，用於產前及產後女性，
kapah tu micunus tu cucu,
mausep tu la’cusay a tuud,
減少異常分泌物，
ngay siyadahay ku鈣鎂,kapah sakabin,
u lamit nu lidateng kapah saykatatama kapah mipulu’ tu tabakiyay a 攝護腺.
蕁麻葉根部用於男性可以預防攝護腺肥大.
u lutuk nu聖約翰: mukan tu聖約翰草,saytini i中度憂鬱症,
聖約翰草（St. John's wort）：聖約翰草內用，是用於中度憂鬱症，
nika sakayhekal kapah mapulu’ ku calengetay i banges,
但外用能夠深入皮膚達到鎮靜止癢的作用，
idau ku caay kalebawa atu sapingaay tu banges.
有消炎的作用，也能修復皮膚.
wawa nu cabay aku, anu kalaten nu tadiwaa’ kanca tabakiyay a lebawa,
我有朋友的小孩每回被蚊子咬總是會腫起一個大包，
alahican makuul, micukaymasan kya sapayu’ kalamkam malawpes ku lebawa,
有時還起水泡，使用這個方法後很快就消腫，
anu pasipasipan tu sapayu’ nu金盞花, tucila a demiad amalawpes ku lebawa.
再擦上金盞花膏，隔天就會收乾紅腫消退.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Kala Idiw kakuniza:Kala Idiw
unipi sulitang ni Buting Nukay-1
一天晚餐後.我正在批改學生作業.丈夫坐在客廳裡.玩手機遊戲！
nakalabiyan sa mabilil kaku miadih tu nisulitan nu micutaday mueneng Kay acawa i tumunaw misalama tu limaky
突然間我的雙眼盈滿了淚水.丈夫詫異的問.親愛的妳怎麼哭了呢！
kasenusa mabahal kya lusa aku kyu mabiyalaw kinaacawa satu "hany" mahicakisu saw kyamuangic !
我說最後一篇文章題目是*我的願望* 他邊玩遊戲邊問.妳為什麼哭呢！
sakamuhantu numakucinida dunikahida u sasulitan numicutaday *u sakaydihan* mabilil cinida musalama tiyalimaky palida satu uhica kukalaluman numisu saw!
我邊拭淚邊說.我唸給你聽啊！我的父母親很喜歡他們的智慧型手機.他們太在乎手機了.以至於都忘了關心我！
talsipu tiyalusa pasakamu hantunumaku mahiny tengili haw ...ci amaaku aci inaaku sa manamuh tu sitangahay a limaky tada malakuwit tu kunysalama nuheny. sisa palatek hankaku
taluma satu ciama caaypisikul nayi  kulawat pacabay iditakuwan taynisatu kunipatelay nuduma  acakulawat madubatu mitengil tu limaky  an idaw kusisakamuwan sa caaypatubeli ~awu iyah~ satukiya balucu
即便是當時我在哭泣.或則有重要的事情要告訴他們.情況跟本不會改善.所以我好希望能成為一台智慧手機.……我的願望
anmuwangic aca mahidatu kuwayway nuheni sisa madih kaku amala sitangahay alimaky **u sakaydihan**
這次輪到丈夫落淚了..他難過的擦拭眼淚.問說.誰寫的.我凝視著他說~我們的兒子
sakusaan matenges musatedep silusatu adihan sakamu satu cimakuida saan patubeli hannaku
u "wawaita"
beden
beden(花蓮縣木瓜溪)
thumb|beden
mangayaw
mangayaw(敵首祭)
akaway
akaway (kamu nu Hulam: 莖)
u akaway atu lamit ku tusaay a siiyuay i kilang atu lutuk.
i pabaw nu akaway ku papah, i sasa nu akaway ku lamit.
namahiza naayaw u akaway adada' aca i kilang atu lutuk. masumad tu ku sakasipapah atu sakasilamit.
kakuniza: LamiHung
kikang
tulakuk a ngangan (雞名)
動物名. 常見家禽，品種很多. 嘴短，上嘴稍彎曲. 頭部有紅色肉冠
如：、「土雞」、「來亨雞」、「放山雞 」、「飼料雞」.
aadupen, u maadihay a papahabayan a tulakuk yadah ku caay kalcacad idaw ku apuyuay a sangucu’ idaw ku malikapuay a sangucu’ u adiping nuheni caay kacalcad idaw ku sumanahay a adipin, nukikay a adipin tabaki. mahida u tadatulakuk hung-nga a tulakuk u papaydangen i buyu’ idaw ku sasitikuk.
雞（學名：Gallus gallus domesticus），家雞最初被馴化成為家禽的目的是提供廉價優質的動物蛋白質食品，是家畜及家禽中數量最多，分布也最廣的. 據統計，雞的總數於2011年超過190億隻，高於世界上其他鳥類的總和.
Sakizaya a kamu
Sakizaya a kamu (Hulam a sulit: 撒奇萊雅語) kilay a kamu han, u Taywan Sakizaya a kamu, Taywan natimulan subal a kamu tu cacayay, nu natimulan subal a kamuan tu sakatusa kamu nu binacadan. unu Taywan subal a kam tu saka enem a binacadan, tu Amis, atu Kebalan a pasiluc, ayza Taywan yincumin a Sakizaya miseking tu zencen uyza dada’ cacay a kamu nu binacadan “Sakizaya a kamu”.
kikang
tulakuk a ngangan (雞名)
tulakuk (mitesekay a nipangangna, Gallus gallus domesticus), saayaway yu pahabay ku lumaluma’ tu tulakuk sa u sakaydih a pahabay tu tukakuk namakayni i uheci tu yan-bay-ce, sisa maydih hamin a pahapay u kulakuk hananay u sayadahay a apapahabayay nulumaluma’ icuwacuwa idawamin ku pahabayay tu tulakuk, naytiya i 2011 a mihcaan makatukuh tu 190 yi’, kiyadahan ku nu kitakit a papulung misausi.
Sakizaya a kamu
sapalasulit (書寫系統)
Sakizaya a kamu pangihaan u pangihaan uyzamin taneng u Unicode sawantanan a bacu, i Taywan natimulan subal a kamu cudad sulitan u sapaketun tu, ina a ngiha wawa a ngiha a sapangiha saayaway a “pangihaaan”, “balaten”, mamin “pangiha” “sacacay han mibalat” satuway “pakaybilbi a ngiha”, a mipaketun tu zumaay a sapangiha tu sangihaan.
kikang
tulakuk a ngangan (雞名)
公雞指的是雞形目中的雄性鳥，一般指雄性的雞.
Sakizaya a kamu
sakatatules tu sulit (字詞結構)
misasiked tu kamu Taywan natimulan subal a kamu cay kalecad tunu zumaay musaheci’ a kamu hakya nuzuma masaupu ku kamu lalabuay a sasaungayan a kamu, sakay ngangan a kamu, sapatinaku a kamu, caliw a kamu atu sapatusa a kamu, tu angangan amisasiked tu kamu. patinaku Taywan natimulan a kamu nayi’ ku sapatusa a kamu, u sapatusa a kamu ta u sasaungayan a kamu ku sapatahekal, “sapatusa saungayan a kamu han”, mahiniay Russia a kamu nayi’ ku sapatusa saungayan a kamu. Sakizaya a kamu misasiked au angangan a kamu tu misateked tu kamu, sacunus a kamu, sulitan a kamu, misanga’ atu misateked, palalecad musaheci tu kamu, misateked tu kamu micunus mihapinang nisaheci’an.
kikang
tulakuk a ngangan (雞名)
u adih nu tademaw melaw satu tulakuk malcad tut ama nu ayam aadihen.
Sakizaya a kamu
madademec (爭議)
i SIL kitakid/ binacadan a kamu tantanengay a cikuw, Sakizaya a kamu nauyza u natulan Amis a kamu, nika ahiza u cenhu nu mita, Sakizaya a kamu atu Amis a kamu u mala cacayay, caay kau nu Amis a kamu. i 2019 a mihcaan cacay a bulad pabaluhay tu tantanengay a tayma, SIL niyul tu nu saayaway a kawaw, amituzu’ uyni Sakizaya a kamu pabaluhay tu cacay a tayma szy.
kikang
mananaman (習性)
公雞遵循多配偶制，但無法同時守衛數個窩的蛋. 公雞守衛自己母雞正在造鳥窩的整個區域，並攻擊進入這個區域的其他公雞.
Sakizaya a kamu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:Sabak Tutuy kakuniza:Sabak Nubu
kikang
mananaman (習性)
u kikang nu tulakuk yadah ku acawa, nika inai ku tatengaay a kasukapahan (對象) a tatayna, nika sa milimuut ciniza tu yasiti'kukay a tayna. anu tayni ku midebungay a kikang sa padihin ciniza tu midebungay tu midikuay a tayna.
在白天，公雞常常棲息於高處，通常距離地面有0.9至1.5米高，以警衛自己的族群. 若食肉動物在附近，公雞會發出獨特的報警聲.
yu demiad u tama nu tulakuk micekaw u pabaw nu kilang sa 0.9至1.5米高, sakasaan nu tamas a miduput tu katuuday a tulakuk, anu makaadih tu bau  atu wacu sa mibihbih tu sakubal pakatineng tu katuuday.
kukukuku sa kusuni’ (公雞打鳴聲)
u tama nu tulakuk anu makatukuh tu sepatay a bulad sa misakuku tu u tama, hanca u langan nu ayam masuni tu nika adidi’ ku suni, uyniyan u adipin nu tama nu talakuku sa u kaliyut (特徵) nu heni.
公雞一般被描繪成在破曉的時候打鳴. 雖然許多公雞在醒來後不久就開始打鳴，這說法並不準確：公雞可以並且可能在一天裡的任何時間打鳴. 一些公雞尤為吵鬧，幾乎無時無刻不在打鳴，而另一些公雞則一天內僅僅打鳴了很少次. 這取決於公雞的種類和個體性質.
u kikang a tulakuk sa miadih tu demiad a musakukuku, u dumasa itiya mahcamulekal itiya musakuku, uynian a kamu caay kalucek, u kikang nu tulakuk sa alahican sadimiad sa musakuku, u dumasa cakapinapina a musakukuk, uynian sa ucaayay sakacacay kalecallecal nu tulakuk.
我們常常會看見公雞坐在柵欄和其他一些物體上，打鳴以宣示自己領地.
公雞也會發出數種其他的叫聲，也能發出與母雞類似的咯咯聲. 公雞偶爾會模仿母雞的咯咯聲來吸引母雞過來尋找食物，就像母雞向小雞做的那樣.
u kikang sa alahican midudung tu ngiha’ nu langan, kiya midudung tu ngiha nu langan a tulakuk, u maydihay misukapah tu langan nu tulakuk. Alahican malecad tu ngiha nu langan atu tulakuk nipitakus tu siwsiw nida.
lalangawan (文化)
ayda u kamu nu Amuhuan cacayay amihca ku tama nu tulakuk "cockerel","rooster"namakayda i Amuhuan a Bey-me-cow Aow-ta-li-ya atu Niw-si-lan manuwah. “cock” atu ”cockerel” u sakakamuen nu Amohuan, u sakaydida I In-kow atu Ay-e-lan.
在一些文化中公雞被看做是神聖ukaywanan kailulang的動物pala di’tu nu ，公元前2000至前700年存在於今伊朗的凱揚王朝就已經存在這種崇拜了.
imatuya a lalangawan sa u kikang a tulakuk palakailulang (神聖) nuheni amiadih ,yu 公元前2000 katukuh ayza 700 a mihcaan, sa idaw tu ku tulakuk Yi-lang a Kay-yang a hungtiay nikasa palahudiay ami kailul (崇拜) nuheni.
kaliyut (特徵)
外面來說，典型家雞的毛色都是棕色. 當中雄性毛色偏向於有光澤的深紅色，且尾部的羽毛顏色一般呈深綠色、深藍色等較為鮮艷的顏色，同時這些尾部的羽毛較長並呈下垂狀；母雞的體色則較單調，羽毛沒有光澤，尾部羽毛較短，沒有雄雞的鮮艷羽毛.
在體形上，雄雞比母雞稍大，而母雞在整體上較雄雞稍胖.
u sakaytini I udip amiadih kitabakian nu tama ku tayna a tulakuk, nikasa u tayna a tulakuk kikidemuan (肥) ku tama a tulakuk.
雞的奔跑能力很強，但由於翅膀較一般鳥類短小，故飛行能力較為薄弱，僅能短暫且低空飛行.
u tulakuk hananay icelang a batuba’ nikasa anumubahel caay kabatad kunibahelan acapicapi kunibahel nu tulakuk saka caay ka batad kunibahelan nu tulakuk sipakayni i sakubad apuyu’ ku sakubad sisa caay kabatad kunibahel.
成年後的雞頭上至下喙都長有火焰形狀的肉冠，當中雄雞的肉冠較大顏色較紅，母雞則肉冠較小顏色較淡.
yu tabaki tu ku tulakuk u adipin nu tama sa talakaw i tangah tasasa ku I bihiday a atipin sumanah ku kulit kitabakiyan kunu tayna a adipin, nu tayna a kulit nu adipin sa caay kasumanah.
剛出生的幼雞呈純黃色，或帶有深楬色、灰白色斑紋的絨毛. 長大後會慢慢長出羽毛取代絨毛.
u ciwciw nu tulakuk u banuh nuheni balecad tu kudawdawan, idaw ku silumeni’ay matusulidaway (天空色,有一點藍), u kalasalsalangacan (絨毛) mahkamuculalay  a banuh,anu tabaki tu tulakuk sa inai’ tu kya kalsalsalngacanay a banuh masumad tu nu tabakiay a banuh nu tulakuk.
malatikuk (雞蛋形成)
母雞正常18週齡時開始產蛋. 母雞由於日照與營養影響，只要一開始產卵，即會天天排卵、生蛋，即使不交配仍會產卵. 但這些雞蛋沒有經過受精，細胞無法分裂，因此無法孵出幼雞. 通常人們日常用於食用的雞蛋都是孵不出幼雞的未受精蛋.
u nipahabayan a tulakuk saka 18 a lalipayan u tayna a tulakuk malingatu tu a sitikuk, u nipahabayan a tulakuk tayna hananay a kapah ku kakanen ababecul tu demidemiad kya sademidemiad sa asi tikuk, u tikuk nutulakuk anu caay kasikikang (公的) sa caay kalawawa kya tikuk malukakanen tu nu pahabayay tu ayam a lumaluma’.
titi nu tulakuk (雞肉)
雞，是多數人從小吃到大的肉類，也是當今社會肉類消費的主流之一，相較於其他肉品,如牛肉羊肉豬肉魚肉，雞肉的接受度仍較高. 蛋白質高、脂肪較低的雞肉，每一種料理方式都深受世人所喜愛.
u tulakuk hananay u tadamanay a kakanen nu paylumaluma’ nanu adidi’ katukuh nika balaki mukanen tu titi nu tulakuk, ayda sa itini i siykay sa tadamanay a kakanen nu tademaw, pikikakaan (相較) ku titi nu katalan atu pabuy atu buting, tu nu ,u titi nu tulakuk kakaydihan nu mukanay tu titi, talakaw ku tan-bay-se、i sasa ku ce-bang, u hicahicaen amu salami’ sa nu kakaydihan tu nu mukanay tu titi.
其他的雞內臟，像是雞心，富含蛋白質，能夠幫助鉀鈉平衡；雞肝，含鐵豐富，是補血聖品、至於雞腸則常用於滷味、雞腸旺鍋等料理.
idang nu tulakuk (雞血)
和豬、羊及鴨等動物的血液一樣，雞血也可供食用.
malecad tu nu pabuy atu size atu nu taduk a izang, kakanen nu amin.
banuh (羽毛)
雞的羽毛因為重量輕且保溫性高，經常被用於衣服及寢具上. 但品質和鴨與鵝這些水鳥相比較差，因此多用在低價的夾克或是棉被上；另外雞毛也可以製成常見的清潔用品——雞毛撣子.
u banuh nu tulakuk sa ahemaw caay kaba’ket sisa padihcu tu uzip, alahican sa sangaan nu tu zikuz atu sapipihpih tu yatakatakalan u tulakukay a banuh a tan-ci (雞毛撣子). u cayliw nida sa caay pikidemec tu nu taduk atu gaciw (鵝) sisa caaykatekes ku aca nu da anusangaan tu zikuc atu pada, uzuma satu sangaan nu tau tu sapipihpih mibanan (不要的掉) tu lalabu nuluma’.
tai’ nu tulakuk (雞糞)
乾燥後可作為肥料用，內含3%氮、5%磷酸、5%鉀，有機肥，略有臭味.
anu pawalian kya tai’ nu tulakuk sa sasa padamek tu lamilami’. izaw ku 3% tan(N nitrogen 氮)、5% lin-suan(H₃PO₄ Phosphoric acid磷酸)、5% cya(K Potassium Kalium鉀), yuya u aheden kya sanek nu tai’.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[1]中文維基-公雞： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%85%AC%E9%9B%9E
[2]中文維基-雞： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%B8%A1
[3]「全G百科」一秒認識雞！網驚：原來雞胗不是雞的腎： https://health.ettoday.net/news/1050273
[4]國語辭典-雞： https://www.moedict.tw/%E9%9B%9E kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Kinbu u Watan
mapalaway
mapalaway(巫師)
ci An-na Ka-liey-ni-na
ci An-na Ka-liey-ni-na (kamu nu Hulam: 安娜卡列尼娜)
mapalaway
cacay a lasubu izaw ku pitu a mihacaan, siwaay a bulad cacay a bataan caay demiad ayza,
ci An-na Ka-liey-ni-na
"ci An-na Ka-liey-ni-na" (kamu nu E-lo-se: Анна Каренина，nu Lo-ma kasadit: An-na Karenina), u nu E-lo-seay misulitay tukungku a tademaw ci Lye-hu To-el-se-tay naiti 1874 a mihcaan sikatukuh i 1877 a mihcaan nipabaluhayan pisulit a kungku, sipadayda i cuwacuwa tu a palatlatan nu mimelaway, sinitapalan tu nu katuuday masaheciay nu mitesakay nu patademaway a nisulitan sa.
《安娜·卡列尼娜》完稿於1877年，1875年1月開始連載於〈俄羅斯公報〉上. 小說一發表就引發了熱烈的討論.
"ci An-na Ka-liey-ni-na" kahaminan a misulit sa iti 1877 a mihcaan, i 1875 a mihcaan 1 a bulad malingatu lalitilitin sa pacudad i tiya "E-lo-seay binawlanay a sinbung". ina nisulitan a kungku mahkatahkal sa idaw tu ku ka aliyaliyacan kalabangbangan mataengil.
托爾斯泰的堂姑母亞歷山德拉·安德烈耶芙娜·托爾斯泰婭曾寫道：「《安娜·卡列尼娜》的每個篇章都轟動了整個社會，引起了熱烈的爭論，毀譽參半，褒貶不一. 似乎議論的是他們的切身問題一樣. 」作品共分八章，開場白「幸福的家庭都是相似的，不幸的家庭各有各的不幸」，是托爾斯泰對婚姻和家庭的悟言.
u sinawina ni Toelmose-tay ya ci Yalisan-Tela. Anteley Yehuna.To-el-setay-ya namahini tu ku pisulit: "ci An-na Ka-liey-ni-na" pay masangatuay ni sulitan nida sa, kabelengan nu aliyaliyac ku kalimucuan nu siyakay sa, mapalilid ku katuuday maylalubang tu nikahinian, u misakapahay idaw tu u mipulacay sa kaidawan, nikadademec sa malapangkiw. mahida u nu udip a kawaw sasiiluanay a sikalecad.) masulitay sa sipalasicen tu waluay a naulican, ya pitekaan a salilidan nu sasakamuan sa hinisa "kada'suan nu paylabu nu luma' sa malalecad, caay kau sisepiay caay kalecad nu caay a sikalemetan", masa u ni To-el-se-tay misuayaw tu nikalacawaan atu kasaluma'an a tatapalan nu sikatineng a kamu.
kangtan nu pisiwkay tu kungku (故事簡介)
故事以雙線進行，一為安娜，一為列文. 托氏以二人為軸，描寫出不同的婚姻和家庭生活，更進一步則寫出當時俄國政治，宗教，農事景象. 在文中，列文為托爾斯泰之化身，代表著19世紀60、70年代的社會轉型催生者. 列文重視農事，對貴族生活不甚投入，住在鄉村和指導農民工作. 列文熱愛吉蒂，起初求婚被拒，幾經波折才終於成功.
ina kungku sa mapalatusa a sakutaayaw, sakacacay sa ni An-na, sakacacay sa u nu uilicay. laluma'an nina Tose hananay malatatusa ku tebanan a sitektek, misulit tu sinikaydaan nu kalacawaan atu nu sikaudipan i paydemiadan, mapalawat sikataayaw a misulit i mahidaay henay sakay nu cengce, kiwkay, malukay a nikasaditan a tuudtuud. nasulitan tuya kungku nu ulic sa, ci Liye-un sanu To-el-se-tay a dayli nu udip, sasitungus tu nu 19 a celahcan 60.70 nu mihcaan a ziday, sakay nu siyakayay a kalaliyunan miuculay a tademaw. ci Liye-un sa pamata sikahenulan maysuayaw tu nu malukay a kawaw, sakay nu kakitaan a nikaudipan sa caay ka sidayit a milisimet, i naka nu niyadu' ku eneng atu pasubana tuya malukay amin nu mikalukay. manamuh sikaelmuan nida ci Ci-ti, kalingatuan sa milunguc a maydi a malacawa han sa kayiyan ni Ci-ti, kinapinaay hakya a kalikakuan nu pilunguc tu sakaalcawa idaw ya a maleku.
女主角安娜年輕時和丈夫亞歷山大·卡列寧（Alexei Alexandrovich Karenin）結合，本婚姻美滿育有一子. 安娜在交際場上光芒四射，卡列寧亦於仕途上成功.
u sitatungusay tu kahiniay i kungku nu tataynaan sa ci An-na i masakapah henay ku mihcaan sa, atu ya acawa nida ci Ya-li-san-ta Ka-lie-ling (Alexei Alexandrovich Karenin) tatusa a malacawa, piadih sa u sakasidahiay a kalacawaan si wawa tu tatamaan kasaluma'. ci An-na sa iti ayaw nu katuuday silikat ku pimelaw nu tau cinidaan, ya ci Ka-lie-ling sa iti sakikawawan sa malecad tu a maleku ku sakataayaw.
故事始於奧布朗斯基公爵和法國家庭女教師戀愛，與妻子道麗鬧翻，求助於其妹安娜. 安娜從聖彼得堡到莫斯科替二人調解，在車站認識了年輕軍官佛倫斯基（Alexei Kirillovich Vronsky）. 並在莫斯科一次舞會中和佛倫斯基發生致命的戀情，自此不能自拔，佛倫斯基為求得安娜，追隨至聖彼得堡，兩人陷入熱戀，安娜懷孕後向丈夫承認了私情. 卡列寧一度想與妻子分居，但為存面子，拒絕離婚並要求妻子終止戀情.
ina kungku sa namakay i tuya Au-pu-lang-se-ci a kung-ciye atu ya nu Fulansiay a kanatal sakay nu luma'ay a saydan malalemuan, atu ya acawa nida ci Tawli maydih a malucinuwas, milunguc tu sabana nida ci An-naan. tuwa ci An-na sipakay Senpite-paw katukuh i Moseke misangaay tu kasasibut nu kalacawaan, iti pangiduan sa sikadih nida kya ci Fo-lun-se-ci hananay masakapahay henay malatapangay a hitay (Alexei Kirillovich Vronsky) satusa iti Moseke kinacacayan pisalukiyawan atu ci Fo-lun-se-ci masasukaydih sakalawpes nu udip, tu mahini sa caay tu pakalaliyas, ci Fo-lun-se-ci kaydihan tu ci An-naan sa, mikilul tu a taynien i Sen-pi-te-paw, ina tatusaay sa mucelem tu i sikadihkuan nu malalemu, sibili satu ci An-na paheci tu acawa nida tu sikaidaw nu piubiyan a elmu' nida. ya ci Ka-lieling sikaydihan a malaliyas atu ci An-na, nika midimud tu sakasibihit, kayiyan ku pilunguc nu acawa musatedep ku nadatungan nu kalacawaan.
後來安娜分娩時難產，在死亡面前，得到卡列寧的原諒. 病後安娜無法壓抑愛，終於離家出走.
nudikudan sa pilecuhan tu nika sadakadakayan ku sikalecuh, iti kabelecan nu ayaw sa, kaalaan nipiliwkayan ni Ka-lie-ling. nu dikudan a siniimelang sa caay tu pakadungdung ci An-na tu elmu' nida, misabalucu' tu a miliyas tu lama' tahkal.
佛倫斯基帶著安娜前往義大利旅行，這時安娜感到無比的幸福. 其後回到俄羅斯於兒子生日時按捺不住會見自己的兒子，卻無法容於俄國社會. 上流社會把安娜看作墮落的人斷絕和她的往來.
ya ci Fo-lun-se-ci siladay hantu nida ci An-na taydaen i I-ta-liya miliwku, i mahini sa nitapal nida tu udip sa u sisepiay a tademaw. caliwayan tu ku tatukian sa sikatalumaan tu i E-lo-se, iti pilecuhan a demiad caay pakadungdung cinida tu tatamaan a wawa nida tayda mulisu, nika caay sululen nu E-lo-seay a siyakay. u nikatalakawan a sikaudip nu pizizaw ci An-naan sa u kaketunen makayi a sicabay sikalalacal tu mahidaay a tademaw.
kyu ci An-na mabulaw sikataydaen i naka, miida tu pisulitan nida tu kungkuay a sasuliten sikaydih a mibasaw tu kiyadahay nu tatukian, ina tatusaay matensmatenes ku nikalpulungan, ya ci Fo-lun-se-ci atu ci An-na iti paydemiadan caay kasasulilu mangaleb ku caay palutatenga, nipitapal ni An-na sa ina nadatungana sikay el'muan a tademaw sikaydih a milunguc tu sakuayaw nu nikaudip kiliyas tu ci nidaan, sikalawpesan nu sakaudipaw sa ku nidateng, sikaydih a misaybang tu ci Fo-lun-se-cian, pikacawan nida tu silamalay a tatukian lebuten nida i sasa nu silamalay kinapatay. mamin tu a mitadem sa, ya ci Yalisanta.Ka-lieling laday hantu nida kya tataynaan a limecedan. ya ci Fo-lun-se-ci sa mapadesdes nu paudipay ku balucu', kaidawan ku tabakiay nu sikaimelang, nu dikudan sa kunida sa nu balucu'an a malahitay, taydaen i Pa'-el-kan lalaisan kalpacawan milunguc tu sikapatayan.
namakayiniay a nisulitan (參考資料)
中文維基網站-安娜·卡列尼娜：https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%89%E5%A8%9C%C2%B7%E5%8D%A1%E5%88%97%E5%B0%BC%E5%A8%9C
belac
kamu nu hulam：米
nanu belac ku sapisaaam. 稀飯是由米所煮成的.
sibelac 有米；帶米
sibelac tabuyu' miadup. 帶米上山打獵.
kasibelac 帶米
kasibelac taumah. 帶米到田裡. thumb|belac
kakuniza:kakaenan
makudus
makudus (kamu nu Hulam: 消瘦；狹長）
makudus sa siadidi'ay a titi nu uzip. hina mangalay kiyu i nayay ku iyu, sisa ahemaway ku daduy nu uzip, acaay kakapah ku kidu, siimelang tu.
kakuniza: LamiHung
Pacaycu
Pacaycu 巴宰族
Pacay-cu “ Pazeh” singangan naca tu Pace-haycu atu Paycay-haycu, cenday nipangangan u “Sanmaw-hun”, u Taywan Tangabulan nu Yuncumin. mueneng i enalan nu Taycun, micidek ku i Anli bansia ku satabakiay. Cence a zidayan layak misatadas tu Cuo Taywa sa, Pacay-cu pacicien mabulaw taydan i Miwli sanyi Liyi-tan nu liwliwan atu Nantuo Puli Aaylan niyadu’an, Puli katukuh ayda mahini henay ku kamu nu Pacay-yi atu lalangawan.
malawpestu ku kamu nu Pacay-yi 語言瀕危 巴宰語
Pacay-yi misuayaw tu sakalawpesan a kamuan, sadikuday musakamuay tu kamu nu Pacay-yi a tademaw itini i tusep-caysep a mihcaan, nina mabelecay a tademaw ci Pan-cin-yi tatayna, hatidaay tu nu Pacay-cuzen mala layak tu namin, casiw-caysiw a mihcaan ni lecuhan, yu maudip henay napalekal tu “ pacay-yi” a kamuan. Tusep-sepcay a mihcaan namipadang ci Pan-cin-yi tu mikinkiway tu cudadan ci Li-zen-kuy yunse tu kamuan, atu Dipun seace ci Seten-ce misulit tu “ Pacay-yi zidin”, atu niyadu’ay a tademaw ci Wanpan-mei-yi nisangaan nu udip tu adidiay nu zidin “ Ama’ Atu-nu a Pacayn nakamuan.
巴宰語面臨最嚴重的失傳問題，最後一位以巴宰語為母語的人士為2010年已故的愛蘭地區潘金玉女士，大部份巴宰族人被台灣福佬漢人同化. 1914年出生的潘金玉，生前全力投入「巴宰語」的復甦運動. 2001年潘金玉協助中央研究院語言學研究所李壬癸院士、及日籍學者土田滋編纂成《巴宰語詞典》，以及由族人王潘美玉自編小辭典《阿嬤阿都努的巴宰話語》.
tusep-caysep mihcaan lima a bulad Nantuo Pacay binacadan lalangawan seahuy lisecen ci Pan-wen-hui sakamusa, ayda nu pina a mihcaan nu Pacay-zen itini i nipipadang nu seahu, aydaay a wawa pasubabalaki sabaw tu pina ku matinengay musakamu tu Pacay-yi, cay tu kaw babalaki a cacay ku matinengay musakamu, sasa ayda inai’tu ku sayaway musakamuay nu tademaw. aydaay nu Nantuo Puli Aylan kiwkay tu payduyu nu sananal u kamu nu Pacay-yi ku kamu nida.
2010年5月南投縣巴宰族文化協會理事長潘文輝說，這幾年來巴宰族人在專家學者的協助下，現在小孩加大人至少有10多人會說巴宰語，已經不是只有一位耆老會說族語的情況了. 然而，現今巴宰語已無第一語言使用者. 目前南投埔里愛蘭教會每星期六上午都有在教授巴宰語.
kulitan ku bihid 紋面
CInday Cunhua cecum idaw kunipikilukan tu “ anli, sawci, wuninlan, alisi, pucay-li tatayna kuliten ku bilbil, adidi’ ku nipitulecekan, mahida u Luohan-cetuo, bangcal masasuayaw, i udip aca nu dumaan kuyda” nipicuduh misausi mahida unipikulit nu taluku a lalangawan.
adihan nu mita, Keha wucu 參見：噶哈巫族
巴宰族群屬台灣平埔原住民之一，族群外表的最大特徵是成年人的身高比一般台灣南島原住民來的高，約在170cm以上. 巴宰族群又可分為巴宰族（Pazih）以及噶哈巫族（Kaxabu）. 以地區分類而言，豐原以西為巴宰族，以東五社為噶哈巫族（朴仔籬社則屬噶哈巫族）. 巴宰族人遷入埔里後，住在烏牛欄台地（愛蘭台地）多為巴宰族；居住於眉溪流域旁之眉溪四莊（牛眠山、守城份、大湳、蜈蚣崙）則為噶哈巫族.
malecad kina kamu nuheni atu masasengi ku lalangawan, sakamusa ku Yinen-ciaci anikenihan u sakalecad nu binacadan sa. mangalay mikaykic tina Keha-wucu atu Pacay-cu a ngangan, ci Lay-kun-yi buksi mangalay tu Abuan “Abuan”, nina ngangan sapalecaden kina tusaay a binacadan. sadikuday matinengay musakamu tu Pacay-yi a tademaw i tusep-caysep nina mabelecay a Aylan niyaduan ci Pan-cin-yi babalaki, Miesi-secun nina mabelecay ci Pan-cun-nay babalaki a iluc ci Pan-eun-li babalaki atu duma a Keha-wu cenlaw matineng musakamu tu Keha-wuyi, matineng henay mudadiw tu naayaway a Keha-wu a dadadiwan “ Yicu-ceke” “ayan, ayin”.
兩族因為族語可互通及文化相近，故依據伊能嘉矩之分類仍把它歸為同一族. 為了解決噶哈巫族和巴宰族的族名紛爭，賴貫一牧師希望以Abuan（阿霧安）這個名稱來整合二族. 最後一位以巴宰語為母語的人士為2010年已故的愛蘭地區潘金玉女士；眉溪四莊則為已故之潘郡乃先生之後裔潘永歷先生及其他噶哈巫長老仍會使用噶哈巫語，甚至仍會唱噶哈巫古調「憶祖之歌」（ayan；愛煙）.
Keha-wucu itini i Puli ngangan han u " Mei-se-secun-hun” tawyaay a tademaw miduduc tu nadipaan nu babalaki a kawawan. Dipun a zitayan u Yi-yun-cen namin, masasuada tu biyaway a Tay-ya-cu masasudemec. sisa itini i Puli matenes kina kamuan tu “ Secun u tada Hun sa”. nina binacadan pisiwgacuan pangangan han tu “ Huana pisiwgcuan” atu “singanganan tu Pan a nipisiwgacu han” kaliwmaah nu kuyumi tu sabaw cacay a bulad sabaw lima nu demiadan sikawaw. misanga tu dayday a kakanen “ Alakuy”, sikawaw tu “ Centin “ mahalit”, “ dakep tu tabakiay a buting”, “cuepiw “maazazuah” tu daydayaca nu kawawan.
噶哈巫族在埔里俗稱「眉溪四莊番」，正因為當地人承襲祖先驍勇善戰的精神. 日治時期多為義勇軍，能與鄰近的泰雅族抗衡. 故也在埔里流傳一句話「四莊正是番」. 該族的過年稱為「番仔過年」或「姓潘的人過年」為農曆十一月十五左右舉行. 並製作傳統食物「阿拉粿」，及舉辦「牽田」（mahalit）、「抓大魚」、「走標」（maazazuah）等族群傳統活動. kakuniza:Habayiing
beduh
kakiliman
sakay sapaiu nu incumin; nu adada nu bili atu lebawa'. tu adada nu bili sa u lami' sangasipen salananumn tu lebawa' sa tu u papah tuduhen paakudi' han padepie i lebawan.
u sapikapah sa, ya angangan amim idaw ku sa pikapah tu yadahay a sayaiyu' tu canaan nu (肌醇 c6h6(OH)6), idaw kya yadahay a 聚醣.
u angangan nu labuway cacay atu tusay nu kalibuwa' nu daduw lami' sepat atu imaay nu kalisiw nu daduw a sangasipen minanum kya sananumem.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
belek
belek (kamu nu Hulam: 小豬)
kakuniza:Habayiing
beded
u sulit nu Hulam
thumb|beded
mapudasay
mapudasay(皮膚病)
beded
u sulit nu Hulam
蜻蜓
u sulit nu Lipun
トンボ亜目は、トンボ目の昆虫である.
u sulit nu Amilika
dragonfly
u kamu nu Kabalan
putit
u siwkay nu beded
u beded sa, u cilekay, matineng mibahel, sisakuband. tabaki ku mata, maazih ku zikuzana a duut. mukan tu papah nu lutuk atu kilang. mukan tu adidiay a cilekay.
zumaay a natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%9C%BB%E8%9C%93
https://ja.wikipedia.org/wiki/%E3%83%88%E3%83%B3%E3%83%9C%E4%BA%9C%E7%9B%AE
https://en.wikipedia.org/wiki/Dragonfly
Wp/ckv/Putit
thumb|beded
template styles =Wikipedia:首页
<templatestyles src="Wikipedia:首页/styles.css" />
lamal
lamal (kaum nu Hulam: 火)
anu inay'ay ku lamal, acaay kapilalak ku lamal atu tuudtuud a mulangaw i hekal.
u lamal mingizu dihku. miidid tu pabuy. a misanga sip tu nanum
u i-se-lan (伊斯蘭教派) caay pipane tu lamal kanatal.
palamal ku Sakizaya mahiza u namuh nu malahululay.
palamal ku Sakizaya mahiza u ai-cing(愛情)
iyu
iyu (kamu nu Hulam: 營養)
lamal
kakuniza: LamiHung
benel
benel(梅雨)
kabenelan nu puu’ nu miheca sa sakasepat sakalima a bulad.
iyu
siiyu ku kakaen masakapah tu kidu nu uzip.
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nan-huey hananay a caliwayan a dada(南迴公路)
iyu
kakuniza: LamiHung
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nilacul (內容)
nan-huey hananay a caliwayan a dadan, u cacayay a cacaliwayan a dadan nu Taywan, u tatungus nu tay-ciw-sin(台9線), malalitinay nu Ping-Tungay Bang-San Hun-Kan a kakitidaan atu Pusongay nabakuwan ya Malan hananay a kakitidaan, nika tanaya’ makaala tu
Zambia
thumb|u hata nu Zambia (尚比亞)|alt=Flag of Zambia.svg 縮圖|u Zambia (尚比亞) sa i labu nu Fey-Cuo, [[itiza i 15 00 S, 30 00 E.]] Zambia (尚比亞)
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nilacul (內容)
112 cacay a malebut a depah(nu aydaay nika tanaya’ sa idaw ku 100.7 cacay a malebut a depah.
Zambia
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 24 bulad 10 demiad.
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
u laylay(歷史)
i na dadan sa, namakay i kasumamadan nahulaman ci Sen-Paw-Cen mamikuwanay, ya ci Yuan-Uen-Si caculculan midimata amaysanga’, i mihcaan nu kadipunan syo-ho waluay a mihca(1933 a mihcaan) misaahebal, i syo-ho sabaw sepat a mihcaan(1939 a mihcaan) nu Hun-Kan mutem katukuh i A-Lang-Wey(i nu aydaay a Ta-Zeng) katukuh aca i Pusong, taneng caliwayan nu kadideng makay Hun-Kan katukuh i Pusong. u nu cenbuay caay sa nu mamikuwan nu mikakapahay tatudu’an a dadan.
Zambia
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Edgar Lungu, micakat a demiad sa i 2015 a mihcaan 1 bulad 25 demiad.
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
u laylay(歷史)
na dikudan nika lalais sa i na dadan sipangangan han tu nan-huey hananay a caliwayan a dadan.
Zambia
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tapang tusu nu kanatal sa u Lusaka (路沙卡).
Zambia (尚比亞)
u Zambia (尚比亞) sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 15 00 S, 30 00 E.u ahebal nu lala' mapulung sa 752,618 km2. u ahebal nu lala'ay sa 743,398 km2, u ahebal nu nanumay sa 9,220 sq km.hamin nu tademaw sa 15,510,711. kakalukan umah sa 31.70%, kilakilangan umah sa 66.30%, zumaay henay umah sa 2%.
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nikaydaan a dadan(路線)
na nu tipan nu Ping-Tungay Bang-San Hun-Kan a kakitidaan, namakay Pusongan ya Daren pasay amis, makatukuh i nabakuwan nu Pusong, lalitin sa tu nu Kalinku atu Pusongay a cacaliwayan a dadan.
nikaydaan idaw ku Ping-Tungay Bang-San a kakitidaan、Shizi a kakitidaan、Pusongay Daren a kakitidaan、Dawu a kakitidaan、Taimali a kakitidaan、Pusong a kakitidaan kayadah ku mamikuwanay.
i teban nu Hun-Kan katukuh i Daren a kakitidaan sa nu buyu’an namin ku nikayda, ya Daren katukuh i Pusongan nu enalay a ngatu.
Zambia
Zambia (尚比亞)
Sam-piya kunhe-kuo (Republic of Zambia 尚比亞共和國), kitidaan i nuteban nu Africa (非洲), caay pililisay tu bayu a kanatal, ahebal nu lala' nuheni u Taywan (台灣) nu tusa a bataan a bay (倍), ulabu nu talakaw nu buyu makaala tu cacay (1000) a malebut a kunce nu pina a talakawan nu buyu'.
nan-huey hananay a caliwayan a dadan
nikaydaan a dadan(路線)
i nu Ping-Tungay atu Pusong nipicapian, ya Suu-Ka hananay u satalakaway nya nan-huey hananay a caliwayan a dadan, nika talakawan 478 a depah.
Zambia
tapang tusu nu kanatal (首都)
由於礦產豐盛、政治相對穩定，曾是非洲第二富有之國家，在鄰近非洲國家中現代化與民主化的程度也較高，雖仍為中低收入國家，但已列入發展中國家行列. )
sakasilaculan nu ba’tu, cen-ce nuheni matatungus, naw Africa (非洲) nu sakatusa anikasi kalisiwan a kanatal, itini nu biyawan a Africa (非洲) nu kanatal sasiidaay atu misakapahay tu niyadu'an a satalakaway anikaudip, amica kuni kasapakuyuc nina kanatal, nika u miduducay tu sakay micunusay a sakakapah nu sakaudip a kanatal ayda.