cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
sazikuzay a nikalabi
misanga tu likisi創作歷史
1943 a mihcaan sakatusa a ngangayawan, Mi-lan mapung nu makakanumay a hitay, malemeday a kalecapuan caay ka hamin mapeleng, amiading tu nikulitan, Ba-si-s I-tali a hitayan atu binawlan u nitabuan a liken, angngulu, sapad hamin nu cabeng masakapah tu miading, nazikuz namangangayaw misakapah masanga’ ku maluyuhay nu zumaay a luma’ zikuz, kya muliyaw pabinawlan tuynian a nikulitan. ayza a demiad miazihay tuniann nikulitan amaazih tu ku nu tawyaay niciluan a sasing.
1982年－義大利成立修復小組，並在Olivetti的資助下，開始用科學儀器輔助清洗並修補「最後的晚餐」，主持修復計劃的是米蘭的一位藝術史教授比寧·布拉姆比拉（Pinin Brambilla Barcilon）. 此舉雖滿足世人長久以來的願望，但也引起藝術界的一些爭議，因此修復過程相當久，直到1999年3月才重新公開展示此畫.
1982 a mihcaan I-ta-li patizeng tu milisimetay misakapah a sakaput, i pipadang nu Olivetti, malingatu miyung tu nu ke-sya a kikay sapiedap mibanaw misakapah tu “sazikuzay a nikalabi”, mitelungay misakapahay milekakawaway misakapahay ci Mi-lan u kucungay s cyaw-sow ci Pi-lin.Pu-la-mu-pi-la “Pinin Brambilla Barcilon”. uyni a kawaw kanahatu pakaedem tu hekalay a tademaw katedes nu  kakaydihan, nika a malilid nu kucungay amacaculi ku zuma, sisa matenes ku pisakapah, katukuh 1999 a mihcaan 3 a bulad kya muliya pabinawlan paazih tuyni a nikulitan.
2000年－《最後的晚餐》並沒有停止修補，而外界的爭議卻越來越大，有些評論家認為此畫被清洗的太過明亮，而藝術史家和宗教學家則在修復過的畫中發現了許多與眾不同的線索.
2000 a mihcaan “sazikuzay a nikalabi” caay piuwac misakapah misanga’, u hekalay sangalenb sa macaculi, uzuma miciliay nasa uyni nikulitan takelal tatu ku nibanawan, u kucungay misulitay tu likisi atu misulitay tu kiwkay tu nisakapahan misanga’ tu nikulitanay maazih yadah ku masazumaay a zazan. kakuniza:Sabak Tutuy
busi
u sulit nu Hulam
卜溪部落
Zipun
satangahan(主題):
Zipun saca Lipun
u zuma a kamu(其他語言)：
nu Hulam(中文):日本
nu Amilika(英語):Japen
busi
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 17 ku tademaw, pakalatu 7%.
Zipun
u zuma a kamu(其他語言)：
nu Zipun(日語):日本国（にっぽんこく、にほんこく）
busi
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Sejek(Seediq) 85%, Tayan(Tayal) 4%, Yuwatan(Bunun)2%, Pangcha(Amis)1%, Taluku(Truku)2%.
u niyazu’ nu Sejek(Seediq)
u niyazu’ nuSejek(Seediq) kuyni, katuud ku Sejek(Seediq) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Pangcah atu Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini.
Zipun
nilacul：
I sawalian nu Uya a tukus, matabu nu Taypinyang a bayu, pasaamis u oluses a kanatal, satipan sibiyaw tu Kuliya a Kanatal, saetietipan nu katimul sa, u bayu ku laed tu Tayliwku atu Taywan a kanatal, u binawlan sa, cacay silabas tu tusa ira ku enem a Oku(億), sakamuketep ku kaaluman nu kasibinawlan nu Sikay ku Zipun, malawit ku tulu malebut lima lasebu(3500) a emang ku tademaw, mazu’ i kasatukay nu Tukiw atu lilisay niyazu’, u satataangaytu nu masatukayay nu Sikay. u pikuwan nu kitakit sa, liliden nu hungti ku saupu nu giing a patilengtu sakuwan a likec(法律). ”Tinnunika” han ku hungti, u kakibana’ tu ”Zipun” a binawlan atu kanatal. u saupu nu giing atu mamikuwan tu kawaw nu kanatal ku situdungay a mikuwan tu kanatal.
busi
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Zipun
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC
busi
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Zipun
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:kanatal
busi
u cidekay nu Taywan Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
kamu
kamu (Hulam: 語言, Amilika: language) thumb|sulit nu Sumei tademaw
kamu sanay u sadikec nu tademaw
u kamu han nanay namakayni i nihanhanan ku angangan kyu tahekal ku suni sapadadawis tu kamu u telilic nu silusi. sapakatukuh tu kawaw、saungay、zatengan、u wayway atelilic. u sazikec nu tademaw nu kawaw tu nu payhekalay anikacacumud. unu kapukungan nu tademaw tu siheciyay a elic. thumb|sulit nu mamenu'ay u siked nu tademaw a cacay ku sitelilicay a silusi. sakay nu tademaw atu tademawan a tenten, sapateban tu nikadadama payukil；sakay nu tademawan atu kalaw kanakanatal ani kalpadang, u sazikec tu sakatineng tu kawaw, anu sakay lalangawan sa, u satupin tu ngiha’ nu lalangawan a uzip, anu mahicahica kuni panutek, u tademaw han nanay sa u aenengan nu kamu. u kamu sazikec nu tademaw. sakay kamu nu tademaw a caah tu sapanutek patelac kya.
caaykadayum ku kamu
namu sakamu caciw museki：「izaw kya kamu nya duwic masucapi tu kamu ita tunu ulanda a kamu, pasuduwic tu lacus patinengen.｣ katineng tu u kamu cay kalecad tu sakay mauzipay a cudad, u caykalecad a kamu nayi’ ku maedesay a nikasasualan nu syakay. u silusi nu kamu atu nikal nu kawaw sapakuniza han, pakuniza han i musakamuway a tademaw atu syakay a nikasasukamu. u kamu hananay sa siwa siwalih sa, masimaw tu nu punu’ nu tademaw, atu sazateng cayka laliwasak.
malawpes tu ku kamu
aydaay apay anyanyadu’uidaway henay akamusa hakay6909tuway kya, 2000 ku mala cudaday akamu, pay nyanya du’ay akamu tabaki ku caahsa, cay kalcad a tadamaw hakya inaynay’ kuka tinengan mute ngil, namakayni kyu. misanga’ ku tademaw tukamu saka lihalay masasuwal, matya wyniya unu pay nyanyadu’ akamu. siduma anu caay aca kalecad kukanu atu lalangawan nika iuma sasuwal tabaki kucaah, uduma akamu mahida u nuhulam、nu ingkuk itini ipay nyanyadu’ katuud kumu hanu heniya mu sakamu, anu icuwacuwa a kitidaan sa mala kamu nuheni sika ama sasuwal. ayda satuway miladaytu tuni kasumad nu ziday atu lalangawan, idawtu kuma lawpesay akamu；nika lecadsa tahekal aca ku baluhay akamu a cudadan.
u kakatahekalan nu kamu
ayda, u kakatahekalan nu kamu sa kapah pala tusan mu sakamu：patatuletules han atu putupunen nanay. uni pata tuletules hananay akamu anu pakayni ini datengan sa, ukamu cayka kasenun sa amala heci, idawaca kuni palawat, kanca unu kakawsan nu silimaay ikasu mamadan sayaway atenten nu kakamu masumad kyu makatukuh ayda. putuputun sananay sa, cacay kukamu inay’ku sakatusa itida nikasumad nu tademawsa anuicuwa nama putun satahekal saca iteban, mikilul tunika sumad nu tadamaw atuni kasumad.
kakuniza nu kamu
thumb|kakuniza nu kamu i kitakit kamu nu panan(語門) - kamu nu salaylay(語系) - kamu nu cidekay(語族) - kamu nu ciid(語支) - kamu nu kakitizaan(方言)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
語言
Learn different languages in a social place (2010)
Distribution of languages on the Internet (2002)
The impact of language in a globalised world - Goethe-Institut
Top Languages in the world Internet usage population and penetration report (Nov 2007)
World Atlas of Language Structures
Wiki of Languages and constructed Languages
Language resources dedicated to bilingual education
Free utility for translating languages
Articles on different language topics (multilingualism, language and identity, linguistic change), Goethe-Institut
Library of Alexandria's Tribute to World Languages
The Language Database
kakuniza:lalangawan kakuniza:kapahay sapacelilan
tatayna
tatayna 女性
kakiliman
縮圖|tatayna i kitakit thumb|tatayna a bacu nu iayaway a Loma
tayna nu mauzipay
tatayna sa, mitudu' tu tayna a tademaw, misawantan tu tama a tademaw. tayna a kamu sa namakay mauzipay a kakuniza, musaungay i tademaw. i mauzipay a kakuniza sa, izaw ku cucu atu puki atu zuma nu taynaay a kidu atu labu'. tatayna nu Sakizaya sa, kya kamu sa, izikuzay a "na" sa, u "ina", iayaway a "tatay" sa, u "tata" saan, u tatenga' kuizaway. u tatenga'ay a kamu sa, u mala ina, u tatenga'ay a ina sa u "tatayna" sanany. anu balaki tu ku tatayna, inayi' ku wawa, caay ku tatenga'ay a tatayna sasukamu nu babalaki. thumb|tatayna atu tatama
salungan nu Sakizaya
u salungan a tatayna sa, tabaki ku cucu, tabaki ku kuku', tabaki ku udu, mahiza sa, matineng mulecuh tu wawa, matineng malukay. mahiniay a tatayna sa, salungan. iayaw a niyazu', u ina ku mitelung tu luma',mikuwan tu luma'. u lala', u wawa, u luma', u kalisiw atu zuma, u ni ina mikuwan. anu palaacawa ku tatama atu tatayna, kya tatama atayza tatayna a luma' mueneng. musabilil a wina, siwa a bulad, palecuh tu wawa, sisa, u wawa atu ina yadah ku masasiketay. yu zuma a binawlan(社會), iayaw a demiad, musabilil atu sibulad ku tatayna, sisa, caay kaala ku kakalimaan a kinli, manay, caay katalakaw ku eneng(地位) nu binawlan. ayza a demiad, masumad tu ku azih nu mita, talakaw tu atudi' ku eneng nu tatayna, yuzasa, caayhenay kataneng.
salungan nu zuma a binacadan
縮圖|bangcalay a tatayna nu Ya-co 縮圖|salunganay nu Amuhuan
u salungan a tatayna nu Ya-co sanay, bangcal ku ihekalay, bangcal ku bihid, salengacay ku banges, tabaki ku mata, talakaw ku cihek, adidi ku laway, inayi' ku lumeniay a banges atu tungaw, ahemi' ku banges. caay kalecad ku O-co, u salungan a tatayna nu O-co, u bangcalay a kidu, sakakumced ku kidu, talakaw ku kidu, sikunizaay a zateng, madimel ku kidu atu balucu', kadihi tu mamidang, malemu tu kakaydihan, taneng misimaw atu midiput tu wawa niza.thumb|tatayna
zayhan apuyu' ku tatayna tu tatama
sausian ku tabakiay a tademaw, talakaw ku tatama, apuyu' ku tatayna, izay mihiza saw? kya mahiza ku ipabaway namisanga' tu tademaw, caay kalucek ku ipabaway. caay nu ipabaway a mungangaw. kya lalekelan mahiza, hicica ku talakaw nu kidu, nay u ukak miketun. caay kalecad u 發育 nu tatama atu tatayna. tatayna maka i 18-20 a mihca sa, caaytu kabalaki. u tatama sa, katukuh 25 a mihca mahezek tu balaki. matenes ku balaki a mihcaan ku tatama, sisa, talalaw ku tatama, apuyu' ku tatayna.
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Taywan Sakizaya putiput(台灣撒奇萊雅族協會) i Youtube-dadipasan nakulitan ni Yiyang Sayun-婦女祭典舞歌
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun kakuniza:2018-cacay kakuniza:kapahay sapacelilan
maydih minanam tu lalangawan nu zuma a niyazu'
'''maydih minanam tu lalangawan nu zuma a niyazu'，nalimaan，tineng maluk atu likec nu kasabinawlan，Sakizaya izaw ku sabeleng sananay miidanng a pinangan，u palabang hananay. niyazu'ay masakumi a tayza i zuma a niyazu'mizizaw miidang. katukuh i kakatukuhan a niyazu'，kanca madademec tu itizaay a kapah tu icelang nu uzip，mapalaw atu mapapakungku. amahiza amilihiza tu kumung selal a kalas，kakelidan selal a mikeliday，atu layung nu kapah maaini，matatengil tu kawaw nu kasaniyazu'atu tineng，macacubelis，maaazih，masasinanam. caay henay kasiacawa a milihizaay miidang mizizaw，misamata miazih tu zumaay niyazu'tu maluacawa. '''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
kuhi
kuhi (kamu nu Hulam: 咖啡)
咖啡樹原產於非洲亞熱帶地區，以及亞洲南部的一些島嶼. 那些咖啡樹從非洲出口至世界各國，現時那些咖啡樹種植遍布超過70個國家，主要在美洲、東南亞、印度等赤道地區.
咖啡普遍分為兩種：備受推崇的小果咖啡（阿拉比卡）及顆粒較粗和酸味較低而苦味較濃的中果咖啡（羅布斯塔）. 咖啡一旦成熟，就會經過採摘，加工，烘焙的程序. 咖啡中咖啡因對人體有刺激的作用，人們在學習、閱讀和思考等腦力活動時經常用來提神. 咖啡是世界上最流行的飲料之一，它能夠以多種方式製作，如：濃縮咖啡、卡布奇諾、拿鐵咖啡等，通常是作為熱飲，亦也可作為冷飲. 在飲用前可計算估計咖啡因的攝入量，即可達到適量的標準. 大部分的研究建議，適度飲用咖啡是有益的，甚或有利於健康的成年人.
kakuniza: LamiHung
wasulu'
wasulu'(瓦斯爐)
wawa
縮圖|wawa wawa (Kamu nu Hulam: 小孩)
sumanahay a pabuy
sumanahay a pabuy (kamu ni Hulam: 紅豬)
是1992年7月18日吉卜力工作室推出的一部的動畫電影.
na iti 1992 a mihcaan 7 a bulad 18 a demiadan nu Ci-pu-li a masakaputay nicuduhan a mangaay a kacudu.
ina kungku sa na "malbahuyay nu balunga a ziday" a mangga ni Kung-ci-cing i "Model Graphix"ay nikatulisenay a nikayzuan a kungku ya, masa u nu "Kung-ci-cing a ni pakucungkucungan a pisulit" masa apuyuay aadihan nu kungku, nau sabaw limaay kahaminan tu nu nanumay a kakakulitan.
iti Siyang-kang a buluku, ina iga sa na iti 1992 a mihcaan 12 a bulad 24 a demiadan tsayaway a nipaadih i hekal, sikatukuh tu nu layningay a mihcaan i tusaay a bulad walu a demiadan itawya a kaedeman a mapamelaw tu milikacuduay, sakay nu Siyang-kangay iti kabalatan tu nu tamcalsinatu piusiwgacuan a nipahanhanan a demiad nu Ci-pu-liay a iga.
hekalay pasaheci (概要)
《紅豬》是宮崎駿作品中少數有確定時代背景的，除了波魯克由於詛咒的原因變成豬，帶有超自然現象味道之外，主要的時代與場景均是依照現實世界進行詳細的設定. 並且對於當時的義大利進行了深度的研究，由片中許多的細節中可以看出（雖然部分的義大利文有拼錯字）.
雖然《紅豬》的時間設定為兩次世界大戰中間，依照劇情的提示，應是在1930年代的經濟大蕭條時代，但是作品中的女性服裝是1920年代的. 另外作品中有多次提到法西斯，因此《紅豬》的作品雖設定於1920年代，但實際上為了劇情需求，影片中的人物、場景與物品設定仍做了一些變動.
amica kina "sumanahay a pabuy" nu tatukian a piletek i teban nu kalalaisan nu kitakitay, sipakaynien i ulic nu kungku a nipatukilan, kasiwantanan sa mahida iti 1930 a mihcaan, sakay kalisiway nu kitakit mamakudi masiyasiyan itawya a ziday, nika ya niulican tu nu tataynaay a dikuc nu makay i 1920 a mihcaan sapamelaw. u duma sa nisaigan nu tatukian sa kinapina a muawaw tiya Huwasise hananay, kyu "sumanahay a pabuy" a sasaigan, kanahatu ina iga nipiletekan amihcaan naiti 1920 a mihcaan, nika kasahecian nu kungku idaw aca ku lalungucan, misaigaay nu tademaw, kakitidaan, atu tuudtuud nipatudungan sinikasumadan tu nidateng.
動畫裡出現的水上飛機大部分均是現實世界中曾經出現過的，如波魯克的座機為Savoia S‧21（與實機有部分差異），卡地士的為柯蒂斯-萊特公司所製的R3C-0，還有第一次世界大戰的Hansa-Brandenburg CC等等.
pisaigaan nu mangga sa culalan nu makay nanumay a hikuki, uyni sa kayadahan nu aydaay a ziday culal sa amin kasahecian i kitakitay,sikalecad niya Po-lu-ke kakacawan a hikuki ya Savoia.21 (idaw ku caay kalecad nu mamelawan), ni Ka-ti-seay a hikuki sa nu ya Ke-ti-se-Lay-te a kusi nisangaan ya R3c-0, idaw henay ku nu sayaway kalalaisan nu kitakitay a hikuki Hansa Brandenburg CC kahinian.
波魯克也在片中多次的評論了法西斯，雖然片中沒有明示波魯克為什麼變成了豬，但暗示波魯克變成豬是由於他不願意成為法西斯的打手而加入軍隊，寧可成為豬也不願當一個法西斯者.
ci Po-lu-ke iti piliadinguan tu iga sa, kinapina a pacili tu ya Hwa-si-se, kanahatu i labu nu piliadinguan nu kacudu nayay ku kasametek ni Po-lu-ke, kay masumad a mala ya pabuy nayay ku kumu patahkal, nika idaw ku nisakenikenian a pacukat tu ci Po-lu-kean, namakai mala u mamingayaway nu Hwa-si-se, kyu sipicumud nida i hitayan kanahatu malapabuy sa, makai mala situngusay sikaydih tu malapabuy kai sa mamikilul tu huwasise.
titic
titic榕樹
sumanahay a pabuy
hekalay pasaheci (概要)
值得注意的是，波魯克本來是空戰的英雄，卻因為反對法西斯而被指責為「怠惰的豬」，於是在人們的眼中，他就真的變成一頭豬了，或許可說是宮崎駿對法西斯社會的批判和諷刺. 此外另個理由是為了跟吉娜保持距離，以保持對他死去的朋友的忠誠(主角戰友是吉娜的第一任丈夫).
titic
kakiliman(概要)
u titic tu titic nu kilang mulangaway a kilang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
sumanahay a pabuy
u kungku (劇情)
故事由一個由於魔法而變成豬的飛行員，「波魯克・羅素」，追擊「曼馬由特空中海賊團」（簡稱曼馬由特隊）開始. 曼馬由特隊打劫了一艘由威尼斯出發的郵輪，並且綁架了小學女校的學生，波魯克成功的打敗了曼馬由特隊，也結下了樑子.
ina kungku sa namakay nu di’tuay a nipadadan kasumadan tu mala u pabuy a pahikukiay ci ( Po-lu-ke.losu ),nilalabaan mungayaw tuya ( Manma-iyute misagasuay masa u nu bayuay a masakaputay ) ( kangtan han nipangangan sa u Manma-iyute a masakaputay ) kalingatu. ya Manma-iyute a masakaputay micebis tu cacayay a balunga, namakay i Uynise a kenis malingad, tuwa dakepen nu heni ku micudaday henay nu tataynaay a cacudadan, ci Po-lu-ke sa kalekuan nida a mingayaw tiya Manma-iyute a kaput, kakayda satu a masasula’cus ba’ket tu ku ulamit.
於是曼馬由特隊等的空中海賊團聯盟（簡稱空賊聯盟），請來了美國的飛行好手「卡地士」來當空賊聯盟的保鏢，除了協助空賊聯盟的行動，更在波魯克前往米蘭要保養飛行艇的途中，趁波魯克的引擎故障，將波魯克的飛行艇擊落使其必須進行大修.
tuwa ya Manma-iyute a masakaputay ( kangtan a nipangangan sa u tapukuay a mamikiduay a masakaputay ), mitakus tu nu Amilikaay mitesekay malbahuy a kaput ( Katise ) mala u nu tapukuay a kaput mamiadingay, caay kau piedap tu mamikiduay a dada ku sasangayawan, mangaleb i nikataydaan ni Po-lu-ke i Milan maydih a pasanga tu misakapah tu bahelay a balunga i teban nu kataayaw, misabana tu sikapecian niya balunga ni Po-lu-ke, maauc nu lacu’ kay malbahelay a balunga mahtik a misatabaki a misanga.
雖然波魯克的飛行艇需要大修，然而他在米蘭的保可洛飛機製造工作室得到了「菲奧」的協助，將飛行艇進行改良，但是由於當時義大利已漸漸被法西斯黨所掌權，波魯克為了躲開秘密警察的追捕，於是決定由米蘭的人工運河中以飛行方式逃走，而菲奧也為了「討債」，於是與波魯克同行離開了米蘭.
kanahatu u balunga ni Po-lu-ke sikaydih a misatabaki misakapah, nika iti Milan ya Pawke-lo a misangaay tu pahikukian a kuba, idaw ku piedap nu ( Huiaw ) a kaput, sikayzuan ku sabahel a misakapah, zayhan i mahida sa ya Italiya a kanatal haymaw satu mabalud nu Huwasise hananay a situngusay, ci Po-lu-ke maydih a taneng milimek tu pisidep nu tayling maydih a midakep sa, panutekan nida a sipakayda i musakawaway nu sauwac, sikalbahel nida a maleku milaliw,ya Huiaw sikaydih nunuheni a ( militadah ), kyu maladay atu ci Po-lu-ke miliyas tu Milan a kakitidaan.
波魯克回到了亞得里亞海小島的秘密基地之後，又碰到了空賊聯盟的埋伏，經過了菲奧的斡旋，以菲奧為賭注，波魯克決定與卡地士進行一次公正的決鬥. 最後因與卡地士在空戰中無法分出高下；而改以肉搏拳賽打敗了卡地士，也贏得了榮耀.
ci Po-lu-ke talumaan tu i Yateliya a bayu adidiay a subal nu patengan a mudimud a kakitidaan, kalitemuhan aca niya tapukuanay a masakaputay mikiduay a pisabana, sipakay nu Huiaw a milalacal mapanahay, au ya Huiaw ku sapabalucu’ tu papakiyawan, tuwa ci Po-lu-ke misaketun atu Katise iti kalucekan maydademec. i sadikudan sa nayay ku makademecay tu i tapukuanay a cimanima ku kataay, kyu sipasumad nu heni ku dademecan sipaliyun ku pidadesdes, u mibuksingu tuwa mademec ni Po-lu-ke kya Katise, kakayda satu a sinikaala tu sakasenengan.
影片最後暗示波魯克恢復了人型，這也解釋了後來提到他此後從此不再出現的原因. 其實電影中當小女孩的噴氣飛機飛過亞德里亞海酒店上空時，可以看到波魯克的紅色飛機停在了秘密花園下面. 並播出了噴射時代的菲奧旁白，稱她和許多戰友回來飯店度過假期，至於吉娜自己的承諾是否實現是兩個女人之間「共同的秘密」.
i sadikuday sa ina iga idaw ku nipasayingan tu ci Po-lu-kean masamata tu masatademaw ku wayway, uyniyan sa sinihulakan tu udip nida, sakuayaw sa a caay tu katahkal a nikalalekalan. tatenga i labu nina kacudu paculil kya limecedan mubahel tiya, Ya-te-li-ya a bayuay i pabaw nu palikangan nu tatukian sa, taneng a madih kya  sumanahay a hikuki ni Po-lu-ke masatedep tu i madimutay a baubi nu balu. katengilan tu kya pibasbasan nu hikuki a ziday niya Huiaway a natudawaan, milihud tu nikaydaan nida i mahida sa katuud ku sacabayan mapulung a taynien itini pahanhan midangan, mahica ku pipakelid tu kamu ni Cina sa, i aydaay sikalahcian tu sakatusaan nu kaudip nu tatayna u "kapulunganay a dadimudan".
namakayiniay a nisulitan (參考資料)
中文維基網站-紅豬： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%BA%A2%E7%8C%AA#%E5%8A%87%E6%83%85 kakuniza:Buting Nukay
U Tamaka hananay nika idaw
u tamaka hananay sa sipanganga aca tu licing, nau simal nipicician tu sakasanga a simal, pacamul han tu balas sa taneng maladadan, masanga misakapah sa maladadan u mahiniay sa u 「tamaka a dadan han」.
ina licing hananay sa paakutien sa dawmi, nikahini sa u sasangaan tu dadan, uduma sa taneng henay sipipasip misula tu badahung, atu nulumaay a sapadepit tu taylu, atu sakacaay ka cangal pingkien ku nisangaan tu cabeng, u duma sa taneng henay sakibetul han mipimgki tu kalimucu nu cabeng sakacaay mulsa silsilan nu nanum.
nika u tademaw sa inaayaw tu matineng makaadih tu licing hananay, saayaway masulitay i cudad sa, kasumamadan i nu ayawan nu celahcan ya papilum hananay a tademaw matineng tu muala tu sicicaay a tuud sipacamul han tu hekalay a sadepit tu sasangaan, atu u sapisanga tuluma. I nu ayawan nu celahcan pituway a lasubu nu mihcaan hakya matineng tu milihida, sipacamulen nu tademaw ku sapadepit tu balas atu ba’tu sakay pisanga tu dadan a , imahida sa nutineng atu mitesekay nu tademaw sa matineneg, nika nikahini a kawaw sa kasenu sa mapaales tu. kasumamadan celahcan 1498 a mihcaan sakatulu ni Kelumpu hananay a tademaw pabalunga misaliyut tayda i Amuhuwan talacu’wa mizizaw sa, u nikelidan nida masakaputay makaadih tu nuhekalay sakacaayay kadadawa mulesa a sasangaan a zayliu, taneng sapadepit tu buhang nu balungan, ya mahidaay a ziyliu sa, nu hekalay ya Te’linita hananay a subal masatakuay idaw sananay a licing, inasubal nika idaw nu licing sa u sayadahay i kitakit, katukuh i 19 seci a nikalingat, ya nu Sipangya hananay a tademaw itawya malingatu muala tu nu Te’linitaay a licing misakapah misatamaka padadan,nadikudan sa katukuh i 19 seci nukikulay tu amihcaan, u tademaw sa itawya makatepa makaadih nipicekiwan tunu simalay a liwan pacamul han tunu sumi’ ya si’elac hananay, itaneng sipaliyun
kutayen tu nu ihekalay a sasangan nu licingay a gyty6 dadan, sisa unikasumadan tu nikingkiwan a licing kakayda satu u sasangaan aca tu nu tamakaay a dadan. ayda sa u tanektekay a kanatal sa mahiniyay tu amim a zayliu ku sapisanga tu tamakaan a dadan, u sayadahay nipicukaymas hakay malakuwit tu ku waluay a tatungduh ku nikahida, u nisadadanan tunu licing masatamakaay a dadan sa, u nikatanayu atu nikaahebalan sa u aadihan aca nu kitakitay a tademaw, u macakatay haw asa tu nikaudipan. u nu tamakaay a dadan sa taneng misaatekak taneng maysadawmi asikacaay kalecad, hatini kayadah nu tademaw idaw aca ku mikulitay tu masatamakaay a dadan, pasu ya misasingay a mitesekay a tademaw caay kasungaliw tunu dadanay a nikasalungan, namakayni tu nu mapalaway atu caculilan nu mucaliwayay, u sakasan nu licing hananay a tamakaan a dadan ahebal ku sakaidaw nu nikahida, nu nipaaning tu nu di’tuway atu tademaw sasatiman a sakalihalayan nu namuh u hemek nu tademaw haynisadikud a laylay.
kakuniza:Buting Nukay
maydih a dadawa abalaki
maydih a dadawa abalaki
u adidiay a dakedaw kaku, a adidien ku tuwa’ nu suni, nika halhalen nikabalaki tu aku, a malatabakiay kaku a dakedaw, a taneng tabakien ku tuwa’ nu suni, nay matengil nu katuuday kaku, lilucen saicelang tu suni.
u adidiay a 鱷魚 kaku, adidiay a taku taneng haymawhan midanguy, nika halhalen tu nikabalaki aku, amalatabakiay a 鱷魚kaku, mihatebut i tabakiay a sauwac, a mapulung minkita limulak a midanguy.
u adidiay a 長頸鹿 kaku, ataneng hanu adidiay a cihek aku, mitebing tu kilang nu papah, nika halhalen tu nikabalakiay aku, amalatabakiay a 長頸鹿kaku, mitebing tu yadahay a tuud hanu tanayaay a liel aku, ataneng makanen ku asu’ay a kilang nu papah.
u adidiay a bau’ kaku, i pabaw adidiay ciid nu kilang taneng malulud, nika halhalen tu nikabalakiay aku, amalatabakiay a bau’ kaku, i kilakilangan takecen ku satabakiay a kilang. atu mapulung minkita a mababalakas, u adidiay a zo kaku, ataneng i nanum a miemek’ tahkal ku adidiay 水花, nika halhalen tu nikabalakiay aku, amalatabakiay a zu kaku, mipes tu yadahay a nanum hanu tanayaay a cihek aku, a manamuh mililuc kalamkamen mapulung itakuwanan.
Mong-na-li-sa
縮圖 Mong-na-li-sa蒙娜麗莎
《蒙娜麗莎》（義大利語：La Gioconda，發音：[dʒoˈkonda]或Monna Lisa，發音：[ˈmɔnna ˈliːza]；法語：La Joconde，發音：[ʒɔkɔ̃d]）為文藝復興時期畫家李奧納多·達文西所繪的一幅肖像畫與其代表作.
“Mong-na-li-sa” “I-tali a kamu, La Gioconda a pangiha, “dʒoˈkonda” anucaay Monna Lisa, pangiha “ˈmɔnna ˈliːza” Ba a kamu La Joconde pangiha “ʒɔkɔ̃d” han, u kacumelakan nu mikulitay ci Li-aw-na-to.Ta-wen-si a nikulitan tu cacay nu tademaway a nikulitan atu tungusay a nikulitan.
被認為是義大利文藝復興時期的傑作， 也被描述為「世上最負盛名、訪問量最大、最常被寫、唱、模仿的藝術作品」. 該畫中描繪了一位表情內斂的、微帶笑容的女士，她的笑容有時被稱作是「神秘的笑容」.
nasa nu I-ta-li nalimaan misulitay tu kacumelakan sakapahay a nikulitan, mapatinaku tu aca “i kitakit u singanganay, u sadayahay a nizizawan, u hina masulitay, madadiway, mitudungay tu nisanga’an tu kucungay”. uyni kulitay  mitudung tu cacay nalabuay a wayway, nguhitay a tawa a tatayna, u tawa niza uzuma pangangan han tu “kaliyuhan a tawa”.
這幅畫所描繪的模特被認為是佛羅倫斯富商弗朗切斯科·德爾·喬宮多（Francesco del Giocondo）的夫人麗莎·喬宮多. 它被塗在白色的倫巴第白楊木版上. 達文西從未將這幅畫交給喬宮多家族，後來據信他在遺囑中將這幅畫留給了他的學徒達奧雷諾.
uynia nikulitan nitudungan tu nu mu-tu-al saca sakay nu Bow-low-lun-s u kakitaan nu misuwbayay ci Bow-lang-cye-s-ke.te-al.cyaw-kung-to “Francesco del Giocondo” a acawaw ci Li-sa,cyaw-kung-to. mapakulit i salengacay a Lin-pa-ti-pay-yang- sapadan. Ta-wen-si uyni anikulitan caay henay pabeli ci Cyaw-kung-toan a lamuma’an. zikuz palatateng’ cinizaan i tudawaan uyni a nikulitan sapabeli tu minalayay niza ci Ta-aw lye-nuo.
它被認為是在1503年至1506年之間所繪製；然而達文西可能一直到1517年才完成該作. 最後，《蒙娜麗莎》被法國國王弗朗索瓦一世買下，現在則為法國的財產. 自1797年以來便在巴黎羅浮宮永久展出.
ciniza u i 1503 a mihcaan katukuh 1506 a mihcaan nisanga’an a bacu, namahiza ci Ta-wan-si hakay katukuh i 1517 a mihcaan kya malepun tuyni a nisanga’an. sazikuzay, “Mung-na-li-sa” macakay nu cacay a lasubu a mihcaan nu Ba-kow a kowang ci Bow-lang-su-wa, ayza u zaysang tu nu Ba-kow. makay 1797 a mihcaanay i Pa-li Bow-low-bu-kung tenes satu patahakal paazih.
蒙娜麗莎》是世界上最有價值的畫作之一. 它擁有1962年歷史上保險估最高的金氏世界紀錄，價值1億美元（相當於2021年的8.7億美元）.
“Mong-na-li-sa” u siacaay a nikulitan i kitakit. i 1962 a mihcaan i likisian u satalakaway a ni pipawsyen i kitakit u satalakaway a niciluan, u aca 1 ik’ ku kalisiw “i 2021 a mihcaan tu 8.7 I’k a kalisiw”. uyni nikulitan nitudungan tu nu muo-tuo mapasaka nu Bow-low-lun-s kakitaan Bow- lang-cye-s-ke.te-al.cyaw-kung-to “Francesco del Giocondo” a acawa ci Li-sa.cyaw-kung-to.
它被塗在白色的倫巴第白楊木版上. 達文西從未將這幅畫交給喬宮多家族，後來據信他在遺囑中將這幅畫留給了他的學徒達奧雷諾. 它被認為是在1503年至1506年之間所繪製；然而達文西可能一直到1517年才完成該作.
mapakulit tu salengacay a Lun-pa-ti-pay-yanga sapadan. Ta-wen-si caay henay pabeli ci Cyaw-kung- to a laluma’an tuyni a nikulitan, zikuz patatenga’ cinizaan i pitudawaan nuyni a nikulitan pabeli tu minalayay nizza ci Ta-aw-lye-nuo. saciniza u i 1503 a mihcaan katukuh 1506 a mihcaan a nisangna’an a nikulitan, saca ci Ta-wen-si hakay katukuh i 1517 a mihcaan kya malepun kuyni nisangaan.
likisi歷史
5到16世紀初，為忠貞女性繪製肖像在藝術界比較常見，達文西所繪製的這幅畫標題名為《蒙娜麗莎》，然而圖中女子的身份則眾說紛紜，據與弗朗切斯科家族的部分成員相識的畫家和建築師喬爾喬·瓦薩里於1550年記載：「李奧納多為弗朗切斯科·德爾·喬宮多的夫人蒙娜麗莎畫了一幅肖像」
5 a mihcaan katukuh 16 a zidayan, u madimelay a tatayna nisanga’an tu nikulitan tu nu tademaw i kucungay u hina maazihay tu, Ta-wen-si u nisanga’an tu nikulitan uyni a nikulitan tu aazihan a ngangan “Mung-na-li-sa” han, namahiza bacuay a tatayna a uzip u sasakamuen nu binawlan, ci Bow-lang-cye-s-ke a laluma’an u zuma a tademaw katinengan nu mikulitay atu misanga’ay patizengay a sayhu ci Cyaw-al.wa-sa-li i 1550 a mihcaan a nisiulitan, “Li-aw-na-to saka ci Bow-lang-cye-s-ke.Te-al.cyaw-kungn-to a acawa ci Mong-na-li-sa mkulit tu cacay masatademaway”.
麗莎·喬宮多是義大利佛羅倫斯和托斯卡納的格拉迪尼家族成員，後人對麗莎的一生所知甚少. 她生於佛羅倫斯，十幾歲時就嫁給了布料和絲綢商人，丈夫之後還當上地方官員，並生有5個孩子，在丈夫死後，麗莎成為修女，並於1542年7月15日去世，終年64歲.
ci Li-sa.cyaw-kung-to nu I-tali Bow-low-lun-s atuTo-s-ka-na a Ke-la-ti-ni a laluma’an a sakaput, u iluc sakay ci Li-saan caay ka yadah ku nikatineng tu nikauzipan. i Bow-low-lun-s a lecuhan ciniza. cacay a bataan ku mihcaan niza mikadabu tu dawaay atu malaymayan a dawa nu misiwbanay a tademaw, siacawa tu hawsa mala tapang henay nu itizaay, lalima ku nilecuh tu wawa, mapatay tu ku acawa niza, mala siw-ni tu ci Li-sa, i 1442 a mihcaan 7 a bulad 15 a demiad mapatay, 64 ku mihcaan a pahezek ku mihcaan. kakuniza:Sabak Tutuy
wawama
wawama(男孩)
si'elac
si'elac (kamu nu Hulam: 礦物)
u baluhay a kamu sa ku si'elac.
walo’
u sulit nu Hulam
瓦祿部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu walo’. u kasalumaluma’ nu walo’ sa, 209 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 524 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 348 ku tademaw, pakalatu 66%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 176 ku tademaw, pakalatu 34%. u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 52%, Tayan(Tayal) 11%.
u Saysia(SaySiyat) a niyazu'
u Saysia(SaySiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(SaySiyat) itini mueneng. u zuma a cideaya a tademaw sa u Tayan. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
sumamad izaw kiya makasicay a niyazu'
'''sumamad izaw kiya makasicay a niyazu'，lumuwa，ma'pahay i cuwacuwa maazih tu. 我nuzikuzan nu taku，izaw tahkal maazih kiya ma'desay mukanay tu tademaw atu aadupen a di'tu nu nanum，izaw kiya ma'desay a di'tu，uzuma satabaki sa ku laing malabalad. '''
'''izaw kiya tatama a wawa，makudus adidi'，mapidah，kalaangic，pangangan han nibaki niza ci pusi han. '''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
Sikihiki
u sulit nu Hulam
石平部落
'''布農族 (布農語:Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan. '''是臺灣原住民的一個族群. 清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人.
taung
taung(樹豆)
Sikihiki
u sulit nu Hulam
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.
就遷移而言，布農人是台灣的原住民當中，人口移動幅度最大、伸展力最強的一族. 在日本殖民時期布農族是台灣原住民族中，最後歸順日本的一族，也是抗日時間最長的一族.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sikihiki. u kasalumaluma’ nu Sikihiki sa, 56 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 205 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 190 ku tademaw, pakalatu 93%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 7%.
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
sumamad aenengan nu Sakizaya i enal nu Kilay
sumamad aenengan nu Sakizaya i enal nu Kilay
nilacul
'''sumamad aenengan nu Sakizaya i enal nu Kilay，micapi tu buyu'atu bayu，nu walian u Taypinyang，nu etipan u Cungyangsanmay a buyu'，lalabu izaw ku taku，tasun atu kilakilangan. binawlan micapiay tu buyu'i buyu'ay ku sakauzip，micapiay tu bayu i bayuay ku sakauzip，kakanen tu demiamiad izaw ku makabuyu'ay izaw ku makabayuay，misalil，mitabukud，miadup，milami'tu kakanen tu sakatanektek nu uzip atu miala tu malusasanga 'en，hanipiidang han ku kawaw. '''
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Yuku Tipus Sayun kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
wawana
u zuma a kamu:
u Hulam(中):女孩、女兒
u Amilika(英):girl
u Lipun(日):少女（しょうじょ）thumb|limulak kina tatusaay a wawanathumb|u wawana nu lumeniaythumb|u wawana nu Nepal
tatipeluk
satangahan(主題):
tatipeluk
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):紙
nu Amilika(英語):paper
nu Zipun(日語):紙（かみ）thumb|sapisipu ku limaay a tatipeluk thumb|tatipeluk
sumamad sakauzip nu niyazu'a mibuting
'''sumamad sakauzip nu niyazu'a mibuting，miadup，mikawaw tu nalimaan atu maluk tu umah，mingulngul maluk ku niyazu'ay，caay katineng tu paliwalay a kawaw，kyu caay kahacica ku kalisiw，tanengay sa i kaen. '''
'''tapalen azihen ayza i nayay ku tanektekay a sakasilacul nu niyazu'，kyu misaicelang ku niyazu'ay tu sapalekalaw tu kakawawen，tinaku; asu'ay timu nu Kaluluan，pipahanhanan tu kawaw，tasalamaan nu wawa; Ciwidaan u pinanam tu sakauzip i hekal，mitanam tu miadupay a a kawaw，miazih tu lukiyaw，Sakul a niyazu'miwawaw tu nalimaan，umahay lami'，milihiza tu lisin; Cilakayan a niyazu'mitanam maluk，pacakay tu nipalumaan. '''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
kanus
kanus 指甲
widi
u zuma akamu:
u Amilika:leech
kanus
kakiliman
kanus saan, u limaay a kanus atu kuku'ay a kanus, u atekakay a banges iayaway nu lima atu kuku'. atekakay a kanus, taneng miizaw ku sakabaekeday a kawaw, mudiput tu taludu' nu mita. taneng kami mikapet, taneneg kami misalama tu piano, usakasa izaw ku kanus kami, sisa izaw ku icelang ku taludu' nu mita. iyadahay a izang pakatukuh i kanus, sapisadimel tu izang i iluc nu lima, taneng padihku tu kidu nu mita.
widi
u zuma akamu:
u Lipun:ヒル（蛭）は
Silangkong
Silangkong (u sulit nu Hulam: 喜瑯宮部落)
widi
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
wikipayke-螞蝗thumb|widithumb|u kulit labu nu widi
kanus
u kanus nu tademaw
thumb|u labu' nu taludu' atu kanus anu maikes ku kanus, sikisis, mangeli', mahiza sa, caay tu katineng midiput ku taludu'. tanaya' ku kanus paydemidemiad haymaw. mucelak kutanaya' satuba' nu kanus, cacay kungli(公厘) pay cacay bataan a demiad, tulu kungli pay cacay a bulad. baluhayay a kanus mucelak(成長) nay lamit nu kanus, haymaw saan patababaw. haymaw mucelak saan ku kanus. anu caay pidiput tu kanus, patudud hen, patanaya' han kya kanus. mangasiw tanaya' ku kanus, dayum tu mangeli', mapudac. zumasatu, izaw ku ungieng labu' nu kanus. sisa, saiten ku kanus, amana patanaya tu kanus. anu mahiza sa, izaw ku ungin ilabu nu kanus. sawsawni pisaiten tu ku kanus, caay kakapah tatanaya' ku kanus.
Silangkong
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan ku niyazu’ nu Silangkong. u kasalumaluma’ nu Silangkong sa, 290 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 834 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, 249 ku tademaw, pakalatu 30%.
widi
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:mauzipay
kanus
u kanus nu tademaw
thumb|u kanus nu kuku' taludu' thumb|u kulit nu kanus
Silangkong
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yincumin, 585 ku tademaw, pakalatu 70%.
kanus
u belih nu pabaw
kuku' taludu' atu lima taludu', sikanus tu i taludu' nu lima, pulung sa izaw tusa a bataan. kanahantu limaay a kanus kya kaukak(結構) mahiza tu kuku', izaw tu adidi'ay a caay kalecad. tanektekay a kanus haycantu maazih tu labu nu kanus, adidi' ku sumanahay kya kulit. lameneng i hekal nu kanus. langaw nu kanus, caay kalecad nu mihca, tanektek, puu' nu demiad...
izay katanaya' ku kanus
kanus atu bukes nikasumad(演變) ihekalay(表面) a si-paw(細胞), u labu' nu neni' ku tan-pay-ce(蛋白質). matanaya' ku bukes u 週期性ay. amahetik ku bukes, inuayaway a buhang malangaw u baluhayay a bukes. nika u kanus sa, caay kapecu', sisa, anu caay sayiten, atanaya'tu. kya ihekalay a sipaw namakalecuh katukuh mapatay, cacacacay saan malangaw atu tabaki, sisa, baluhayay a tanpayce tahkal tuway caay kahezek, sisa, amisayit tuway ku kanus.
Silangkong
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 15%, Yuwatan(Bunun) 2%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 1%.
kanus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
指甲
[https://www.guokr.com/question/465563/ 果殼網. 身體裡的物質是怎麼變成指甲的？. 果殼網. [2013-05-23]. ]
Silangkong
u Pangcah a niyazu'
u pangca sa, u cidekay nu Taywan yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
kanus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
關於小腳趾兩瓣趾甲的傳說
List of cutaneous conditions
Silangkong
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, namabulaw i 1878 tayni itini milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen(廖守臣).
kanus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Nail disease (imelang nu kanus)
Anthony Albanese
Anthony Albanese (安東尼·阿爾巴尼斯) thumb|Anthony Albanese (安東尼·阿爾巴尼斯) thumb|u hata nu Australia
Silangkong
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Kalingku kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
kanus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kidu kakuniza:kapahay sapacelilan
Anthony Albanese
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 2 bulad 3 demiad 1963 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Australia ayza sa ci Anthony Albanese, micakat a demiad sa i 2022 a mihcaan 5 bulad 23 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Australia
wacu
u zuma a cidekay(binacadan) a kamu:
thumb|Golden retriever eating pigs foot u kamu nu Pangcah: wacu'
u sulit nu Hulam:
犬（學名：Canis lupus familiaris），現代俗稱為狗，一種常見的犬科哺乳動物，與狼為同一種動物，生物學分類上是狼的一個亞種. 狗是最早馴養於人類的一個物種. 被人豢養的稱為家犬，返回野外沒人養的狗稱為「野狗」或「流浪狗」. 犬的壽命約十多年，與貓的平均壽命相近. 若無發生意外，平均壽命以小型犬為長.
thumb|wacu
u sulit nu Lipunː
イヌ（犬、狗、学名：Canis lupus familiaris、ラテン語名：canis、英語名［国際通用名］：dog、domestic dog）は、ネコ目（食肉目）- イヌ科- イヌ属に分類される哺乳類の一種である.
u kawaw nu wacu':
1.pacabay tu tademaw
2.miadup
3.mikuan tu pahabayay a aadupan
4.miduput tu luma' nu mita
u kulit nu wacu':
yadah ku kulit nu wacu'. izaw ku sumanahay、lumeniay、takuliway...
u kidu nu wacu':
izaw ku tabakiay a wacu'. izaw ku adidiay a wacu'. izaw ku takalaway a wacu'. izaw ku mapuletay a wacu'.
kakiliman
i matiya hen iyaayaway a babalaki paylumaluma’ pahabayamin tu wacu sakasaan pahabay tu wacu mamisimaw tu luma', imatiya hen u luma nu sumamaday caayamin kapulung sacacacay sa misateked ku luma’ sisa pahabay tu wacu, u wacu hananay caay kalcedced u zuma sa matineng miadup tu aadupen I umahumahan u zuma sa matineng misimaw tu luma’,anutayda ku takaha tademaw caypacumudi niya wacu, ayzaay a wacu sa caay kalecad u sasalamaan u nipahabay tu wacu u duma sa u matiya tu u nisawawa tu palawawa tu sibanuhay a wawa.
nilaculan
狗的壽命最多可超過二十年，平均則為十數年，與貓的平均壽命相近. 若無發生意外，平均壽命以小型犬為長.
u nikaudip nu wacu caaykatanaya’ anumatenes ku nikaudip sa makaala tu tusaay a bataan a mihca uduma satu caykatanaya ku nikaudip, alahizan cacay a bataan kunikaudip nu duma, wacu atukaudip malecad tu nani’ ku nukaudip nuheni, anu caayka si kakawaw tu mahicahicaay a imelang, malecad tu nu adidi’ay a wacu tanaya kunikaudip.
u kakanen(食物)
儘管犬的祖先為狼、屬食肉目，犬在各種文獻中除了稱肉食動物的之外，也有不少稱其為雜食動物.
u pahabay tu wacu sa sikakanen sa kuheni u heci u titi ku kakaydihan nikasa yadah ku hicahicaan a sapakan nu pahabayan a tademaw, wacu hananay mananam tu nipakan tu nu siwacuay sisa pakanan tu hicahicanan caay kapili’ kya wacu.
與嚴格肉食動物不同，狗可以適應各種飲食.
狗不需動物蛋白，也不需大量蛋白質，即可滿足基本飲食需求. 狗可以健康地消化吸收各種食物，包括蔬菜和穀物，即使在飲食中有很大比重都可以. 純肉飲食缺乏鈣質，反而不適合犬類食用.
u wacu caykaydih tu aadupen a tan-bay, kanahatu caaykaw lalungucen nu udip nu wacu ku tan-bay ce, anu kapah ku udip nu wacu anu siduma sa ku kakanen micumud amin i bituka’ tu sakaicelang nu udip, halu kilul u lami’ atu kumuh, mangalep tu kaicelang nu udip nu wacu, sisa laedus anu uheci a cacay ku kanen anu uheci sa ku kakanen caay kanamuh ku wacu.
udip a banuh sa (背毛)
狗的毛皮從純白，純黑色到各種顏色都有不同的狗有不同的毛皮質地，顏色和花紋. RSPO2、FGF5及KRT71三個基因控制了包括長度、彎曲程度、皮毛紋理等七種毛皮特點.
izaw ku sanglacay, izaw ku lumeniay idaw ku sumanahay idaw ku abuabuwan, idaw ku kulikulitan, RSPO2、FGF5 atu KRT71 milawad tunika tanaya atu malukuatay mapulung makalala tu pituway kayadah nu banuh nu wacu.
狗的皮毛顏色包括：u banges nu kulit nu wacu.
黑色：通常是純黑有時有點發白.
lumeniay, alahican naw lumeniay alaw masumad malasalungacay tu.
棕色：從紅褐色到深棕色都有.
紅：如櫻桃樹或桃花心的木頭顏色；也有茶色，栗色，橙色，鐵鏽色，肝臟色（深紅）和金紅色的.
sumanahay, sakul a balu idaw ku ucy a kulit idaw ku sabi nu muking idaw ku balucu’ a kulit idaw ku u ging a sumanah a kulit. li(栗) a kulit, kama akulit.
黃：從淡奶酪色到深金黃或金紅色.
takiliyaway, namakayda takulawlawan a kulit masumad mala belabeladan a malasumanahay.
金色：從淡杏仁色到偏紅的深黃色.
ging misabelabelatay a kulit mala sing-cen a kulit u duma mala sumanahay atu takulawlawan.
灰狗：從包括銀色；可以與多種其他顏色和形式混雜產生胡椒粉雜色，胡椒色，灰白色，偏藍的灰色.
abuabuwan, pasuyda u ging a kulit kapah a apalamlam tu daydang atu kalasanglacay atu kalalangdaway atu abuabuwan.
藍色：黑色上帶有藍色斑點.
langdaway, yu lumeni’ay a kulit icunus tu langdaway akulit.
深褐色：毛髮是黑的；身上的毛皮是金色，銀色，灰色或茶色的.
i labuay nu abuabuwan a kulit, u lumeni’ay a banuh, i udip nida sa u banuh a banges sa u ekiekiman atu abuabuwan ida ku nuucya a kulit.
白色：這裡的白色與白化狗的白色是不同的.
尾部與耳部相比，尾部，長度，毛髮，位置方面的差異更加巨大.
kikul atu tangila pasasengi’, u kikul nida idaw ku tanayaay idaw ku apuyuay idaw ku maliwlec u tanaya’ u nu banuh atu sasikedan sa masubatad atu nu tademaw.
狗與人類的關係.
wacu atu tademaw sa u malecad tu lalabu nu luma’ ku nikaymaw tiya wacu.
寵物狗:人類與狗之間經常存在的感情深厚.
狗已經成為人類的寵物. 人們樂於接受一個永遠高興看見他，並善解人意的好友，並且這個好友沒有任何功利性要求.
u tademaw icelang ku nikasunamuhan nu balucu’ tiya wacuan, u wacu ayda sa malecad tu u sabunawan nu tademaw amilimuud(寵愛), u tademaw ayda satu u duma ku namuh amakaadih tu wacu’,itaha tu u sicabay a midiput, wacu hananay inai’ ku nitatengan tu sapilungus tu hicahica a kakawaw.
位處北極的雪橇犬
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
位處北極的雪橇犬.
uy tidaay i bay-ciy sisuldaay a wacu malakuli nu i tidaay a tademaw.
看家護院：從前最主要的用途，現在也是主要用途之一，僅次於作寵物.
u aydaay a nipahapayan a wacu caayay kaw mamisimaw a cacay tu luma’ sakatusa sa samalecad sa u lutungay a maymaw (寵愛) amiduput.
照顧生活：狗可以被訓練成照顧盲人行動的「導盲犬」. 也有一些狗用於照顧長期癱瘓或有其他身體不便的人士.
miduput tu sakaudip, u wacu kapah a kuningen tu sapikelid tu mamenuay nu tademaw, pangangan sa tu taw-bang-cuay (導盲犬),
u duma a wacu sa matineng a culculen nu mudekuay a tademaw paala tu tuudtuud.
捕獵畜牧：獵狗、牧羊犬.
miadupay a wacu atu midiputay a wacu, mu-yang-cuan(牧羊犬).
nikalacawaan nipatahka tu labang
pikikungan a demiad sa misasalungan ku limecedan, u sakasaan u sapaadih tuni katayni nu padasuay nu labang, u kakitidaan sapalabang sa u sakatineng numaylabu nu nidateng atu balucu sakanaulan nu nikahida.
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
交通畜力：在一些寒冷地帶生活的人，如北極圈附近生活的愛斯基摩人或在中國東北有些人使用「狗拉爬犁」. 也有交通不便的偏遠地區，利用狗協助遞送郵件.
nikalacawaan nipatahka tu labang
a mi. siwbayay, sakalecad nu aydaay mamisiwbayay nu patahkaay tu kasaupuway nu malacawaay atu limulakay a kakawaw.
nika nu Taywannay a nipipalabang a lalangawan sa yadah ku nipasasiduma
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
tigami’.
軍警用途：軍犬、警犬、海關緝毒犬、機場火藥監測犬、警戒守衛重要地點. 也有訓練狗在戰場上協助找地雷或爆裂物，二次大戰期間，蘇聯紅軍甚至訓練狗綁上炸彈，對納粹德軍戰車或陣地進行自殺式攻擊.
nikalacawaan nipatahka tu labang
sakacacay, masanga tuku luma sa kya midipecu, patahka a palabang
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
hitayay atu cingcal (用途), nu hitay a wacu atu cingcal a wacu, hay-cuwan misakilim tu duku(毒品), i pahikukian mamisanek mikilim tu bakudang (火藥), alahican sa malamisebengay (警戒守衛) tu tadamanay (重要) a kakitizaan, izaw ku nikuninngan (訓練)tu wacu I tida i kakalpacawan (戰場) a mikilim tu mamabakuhac a hahing (爆裂物), nay tiyai sa kinatusa a nikalpacaway ku kitakit, idaw ku nikuningan nu Su-lian-huan-cun pasikedan nuheni ku hahing I wacu, saki Na-cuy-de-cung-can-ce atu kakalpacawan idaw ku tudung nu heni tu kinapatayay a kakawaw.
nikalacawaan nipatahka tu labang
sipakayni i lalangawan nu nisangaan tu baluhay a luma maysakamu, midipecu tu luma sa madih a pakatineng tu cabay ngay sikakapah nu lemet ku lalabu nu luma sananay atu milunguc tu nipadasu nu maicabayay sa.zayhan uluma sa hakya mahkasanga pasumatenes tu cay cumuden’ hakay labu nu luma sa cumudan nu lacusay, muawda tu katuuday nu tademaw sa micunus tu baluhayay a malengatay, sisa anu lipahak sa ku katuuday tayniay nu tademaw sa hakya ya lacusay a sunuk asa muliyas.anu aydaay nutinengay a miadih sa, anu masanga anu midipucu tu luma sa cima ku caayay kaydih paseneng tu cabcabay mizizaw tu nisaicelangan nu balucu saw. Uduma sa, u sapakatineng tu icuwa ku nipicakayan kakitidaan nu luma sananay, sikalihanawan tu anu ayawen maydih papiedap tu lalumaan mihicahica sa, ngay matineng tu nikabulawan icuwa ku luma asa.
sakatusa, mikikung nipatahka a nina’ u sakatinengan a kawaw.
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
表演：大多馬戲團都有. 又稱「訓狗」、「訓練家犬」.
mapalaw, u palaw nu ma-si-tuan(馬戲團) idaw ku nikungningan nuheni a wacu.
救助：雪崩、地震等災害發生後常有專門的救助犬首先進入危險地帶尋找生存者.
mimawmaw tu tademaw a mipadang (救助), midamaay, yu maninel sa mapelad ku suleda, yu sicedas masatebuc(災害) sa, maluayaw ku wacu tayda I kakalihalawan a nikapeladan ami kilim tu maudipay a tademaw.
此外有醫療機構利用狗敏銳的嗅覺，訓練狗辨識人類罹患嚴重疾病(如癌症、糖尿病、中風等)的能力.
alahican sa caliwen nuheni ku matinengay amisanek tu hicahicanan a imelang matineng kiya wacu amilucek tu imelang nu tademaw, anu mahangsingay Cung-beng(中風) atu ma tang-niaw-bing(糖尿病)sa matineng kya wacu amisamtek (確定) tu imelang.
農業：有些狗在農田中被訓練捕獵害蟲、鼠類，或驅趕麻雀、猴子、狐貍等可能偷吃農作物的生物. 另外法國人也利用狗的嗅覺，協助採集珍貴的松露.
malukay a kawaw, idaw ku ninanamang nuheni tu sakatineng niya wacu amiadup tu cilkay edu atu ungay atu kuyu (狐貍) u miubiay amukan tuni paluma nu malukay tu tutud alahican mibahbah tu cilucilu’, unu Fa-co a tademaw caliwen nuheni kiya tineng nu cihek misaneng tu bunawan a tuud song-lu.
suleda
suleda 雪
wacu
uyza ku tatudung a pahabay tu wacu (工作用犬)
博弈：讓狗互相打鬥或奔跑競賽，並供賭客下注比賽的結果，但近年來動物保護人士批評這是虐待動物的行為，許多國家已立下法令禁止，特別是鬥狗的行為.
suleda
sapuelac
mahetik namakay tapuku ku suleda. na i ladem sa, anu sienaw, 0 tu ku 溫度 saan, yadah ku adidi'ay a nanum malitemuh, maka tu mala suleda.