cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
kalimutuc
right|220x220px kalimutuc(朝天椒、小辣椒)
Nansutan
南蘇丹共和國（英語：Republic of South Sudan），通稱南蘇丹（英語：South Sudan），是非洲東北部一個內陸國家，2011年從蘇丹獨立.
nuwalian sa u Yisupiya, timulan sa u Kangku akanatal, Kenya atu Ukantan, nutipan sa Cunghuy a kanatal, nuamisan sa u Sutan.
東面是衣索比亞，南面是剛果民主共和國、肯亞和烏干達，西面是中非共和國，北面是蘇丹.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
kasumamadan hen ku loma yu mahida sa caay kalalucek ku niyadu unu hunti hen a zitay atu nalimaan mikulid tu masahicahicay a kakulita
nipaluma-sakiatay
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：唇形目 Lamiales
Nansutan
pasu salengacay a sauwac mala ahebalay a Sute a lanulanuan. ayda u ngangan nu katanal satabakiay a maci u cupa, anu mahica alimaden kuna tabakiay a tukay i Lamusayl hananay. ayda timulan Sutan atu Sutan upala nuheni naw nu Ayci nu Muhanmute aliwang a misakaku, nadikudan sa malaingaymikuwanay a sutan, cacay siwa lima enem amihcaan Sutan mapulunga a kanatal misakaku palekal mala masacacayay, paulica itimilan cacay a bataan akiyidaan ku kakuwanan.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
羅馬王政與帝國藝術
nipaluma-sakiatay
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：爵床科 Acanthaceae
kalaw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
sakasitangah nu Sakizaya
Nansutan
包含白尼羅河所形成廣闊的蘇德沼澤. 目前首都是第一大城市朱巴，未來計畫將遷都到位置較居中的拉姆塞爾. 現代南蘇丹與蘇丹共和國的領土原為埃及的穆罕默德·阿里王朝佔據，後來成為英埃共管蘇丹，1956年蘇丹共和國獨立後成為其一部分，被劃分為南部10省.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
2.歐洲中世紀美術以下代表 maytebanay a seci nu Oco
si-fuwan a nalimaan atu si-yang a mikulitay ( in a kamu Western art ) u misakucungay tu nalimaan ku si-fuwan pasunu mahiniay u mikulitay, mituktukkay atu misangaay tu luma hamin
kalipudut
kalipudut(咸豐草)
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
2.歐洲中世紀美術以下代表 maytebanay a seci nu Oco
歐洲史前藝術始於舊石器時代晚期的岩畫（英語：Rock art）、洞穴繪畫以及岩刻藝術，是介於舊石器時代和鐵器時代之間時期的特色.
i Oco nu naayaway a nalimaan namakay kasumamadan unu batu’ a zitay ( in a kamu : Rock art ), i babatuan tu mikulid, ancaay sa i labu nu punkang mituktuk tu  nalimaan, namakakayni i salungan itawya unu batuay atu nu mukinay a zitay.
kalaw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
wikipayke-眉毛
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
2.歐洲中世紀美術以下代表 maytebanay a seci nu Oco
歐洲藝術的書面歷史通常以古以色列和愛琴文明的藝術為起點 ，可追溯到西元前3世紀
Tay-san
Tay-san (kamu nu Hulam: 泰山)
nipaluma-sakiatay
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：穿心蓮屬 Andrographis
Tay-san
u kacudu.
kalaw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
thumb|Unibrow-2010-20-07 kakuniza:sakasitangah kakuniza:tademaw kakuniza:kidu
nipaluma-sakiatay
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：穿心蓮 A. paniculata
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Andrographis paniculata is an annual herbaceous plant in the family Acanthaceae, native to India and Sri Lanka. It is widely cultivated in Southern and Southeastern Asia, where it has been traditionally used to treat infections and some diseases. Mostly the leaves and roots were used for medicinal purposes. The whole plant is also used in some cases.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p160
穿心蓮 Chuanxinlian 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （中文）（英文）
穿心蓮 Chuanxinlian 中藥材圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院)
穿心蓮 Chuan Xin Lian 中藥標本資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=527061610 穿心蓮
邱年永 原色臺灣藥用植物圖鑑(3) 193穿心蓮 p210 台北南天書局
中國植物誌 第 70 卷 207 頁 PDF 穿心蓮
Tay-san
kungku (劇情)
itini i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan a mihcaan tu nikudan, Fa-cuo (非洲) a dadipasan idaw ku cacaya a balunga mabelin, balungaay a tale acawaan idaw kuni laday tu lutungan a tatamaan nu wawa milaliw tuni katuduhan nu balungan, malikid tayda i kacaledesan nu kilakilangan caaya kaw kakatinengan a subalan (nidateng nuheni i Si-fa [西非大陸] a dadipasan).
nipaluma-sakiatay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
臺灣藥用植物資源名錄行政院衛生署中醫藥委員會編 穿心蓮92年10月418頁 kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
2.歐洲中世紀美術以下代表 maytebanay a seci nu Oco
u nalimaan nu Oco tu namekay i cudad unu ayaway nu i-se-li atu nu kasumamadanay miduduc tu ayway dipas a malingatu, mikakilul tu naayaway nu kasumamadan tuluay a se-ci
Nansutan
sayaway namalpacaw nadikuda sa, usutan timilay i cacay siwa pitu tusa amihcaan uheni tu kumikuwanay.sakatusa nu heni malpacaw sa nayi cacay siwa walu tulul anihcaan mabakuhac, katukuh tusa malebut masasulit kiyu”mamin pasakaphen aulic”, palekal sat u timulay a sutan nu sihu.
第一次蘇丹內戰後，蘇丹南方於1972年至1983年得到自治. 第二次蘇丹內戰於1983年爆發，至2005年簽署《全面和平條約》，成立蘇丹南方自治政府.
Tusa malebut cacyidaw kucacay timulay a sutan misingkiw kuheni malakuwit ku lasubu nu siwa walu nu walu tulul a pasintu malakuwit macabas, timulay a kanatal nay i tusa malebut sanaw cacay idaw ku cacay nu mihcaan pituay abulad siwaay ademiad malingatu masacacay tu kuheni u kanatal tu, idaw ku tululbataan a kanatal nu sakakaay atu sihu nu dayhiy milabu tuni kasacacau nu heni milisin tu lingatu akanatal mihapiyu i katuuday a kanatal, umapulungay nu kanatal abanti ci panciun milihida tu milab utu nu kasacacay patideng,
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
基督教初期教會藝術、
u sasayaway a minalimaan nu ciwlu a kiwkay
Nansutan
2011年，南蘇丹獨立公投以98.83%通過，南蘇丹共和國於2011年7月9日0時宣告獨立，有30個國家的國家元首或政府代表參加南蘇丹共和國的獨立慶典儀式，聯合國秘書長潘基文也參加了成立儀式.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
基督教初期教會藝術、
拜占庭藝術、拜占庭藝術是指東羅馬（拜占庭帝國），以及繼承了帝國文化的民族和國家的藝術.
Nansutan
tusa malebutsabacacay idaw ku cacay amihcaan timilay asutan tatengaay tu milab utu mapulungay tu kanatal mala mapilungay tu nu kaput.
Tay-san
kungku (劇情)
這對夫妻利用了船的殘骸在島上蓋了一個樹屋，並將自己和小男嬰安置在樹屋裡面.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
基督教初期教會藝術、
== naayaway kasumamadan u nisangan tu nalimaan u masadicenma a luma’, i naayway kasumamadan u nalimaan namakawaliay a loma ( unu hungtiay a kanatal ), atu miduduc tu kanatalay a nadipaan nu niyadu’atu nalimaan a kanatal kitakit. == 雖然帝國始於羅馬帝國的衰弱，並且一直持續到1453年君士坦丁堡的陷落，[1] 然而許多東歐的東正教國家，以及一些東部地中海的穆斯林國家，在數個世紀之後仍然在許多方面保留了帝國的文化和藝術.
== nika unu hungtiay a kanatal kanca malawpes kina Loma a kanatal, sika nikatukuh i 1453 a mihca kina kenis ci-se-tan-tin-paw maselep, dayhan sa katuud tu ku tung-oay a sikiwkay tu cilisituan a kanatal, atu idaw ku a didiay nu sawalian ti-cung-hay nu mu-si-lin a kanatal, nadikudan kina kasumamadan a seci mahida tu ku katuud nu tademaw siniliwan tu kanataliay a nadipaan attu nalimaan kina kitaki == 羅馬式美術，亦作羅曼藝術（英語：Romanesque art），是指在11世紀至12世紀在歐洲流行的一種藝術風格，羅馬式名字是19世紀人們對這種風格的稱呼，意為「與羅馬建築相似」. 是第一個可以真正被稱為歐洲中世紀美術的美術風格. 羅馬式美術源於西歐，隨著西歐經濟的進一步發展，人口不斷增加，教會勢力上…
mikulitay nu Loma, mahida nu nalimaan nu lo-man ( in a kamu Romanesque art ), wida satu i 11 a seci katukuh i 12 a seci ya salungayan a nalimaan malu nu tatudungantu i Oco, ya nipangangan tiya salungayan ku mahiniay singangan kya Loma a tademaw i 19 seci tuynian, dayhan sa “ atu misasengi ku nisangaan tu luma’nu Loma”. u sayaway tatenga a kasingangan tu salungayan niya  mikulitay i payteban nu kasumamadan u mikulitay i Loco. u lingatu nu mikulitay sa namakayda i si-o kanatal, kilul satu kina si-o a kanatal macakad tu manamec ku sapalahat, u tademaw kanca macunus satu, u kiwkay kanca mangalep tu kasaicelang a tapabaw
Tay-san
kungku (劇情)
nina taleacawaan u liwan nuni katuduhan nu balunga ku sapisanga tu luma i kilangan, pasu tatamaan a wawa itida namin i pabaw nu kilang a mueneng.
Nansutan
2011年7月14日南蘇丹共和國正式加入聯合國成為聯合國會員國.
aydasa misanu huycu amasakaputay nu mapulungay,nu timulan a huycu mapulungay umalecaday a masakaputay nu kanatal.tusa malebut sanatusa amihcaan pituay abulad, idaw ku nikasasulit tu zenaywa mapulunay a sapisaeteng, timula ayansuyan masacacay tu misiteked tu nika idaw henay ku kalepacaw nu heni masasuadahenay sawsawni masasutiik, tesa malebut sabaw tu sepat nu nadukuda u sa nayay ku icelang a kanatal umasukipay a kanatal ku heni, sausien nu maminay akanatal u satalakaway tu kuheni.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
nalimaan nu Loma 羅馬藝術
u tatuduan ku nalimaan nu Loma : i kasumamadan u nalimaan unu Loma ( Roman art ), u caay hen kala seci nu kun-yin kina salunganan nu naliman kuyni. mikulitay nu Loma, namakayni i 11 katukuh i 12 kasumamadan a seci kanca salungan ku nalimaan nu Oco.
Nansutan
目前也為非洲聯盟、東非共同體等組織的成員國. 2012年7月，簽署了日內瓦公約. 南蘇丹獨立之後仍然有激烈的內部衝突，2014年以後在脆弱國家指數（前身為失敗國家指數）的評分一直是全球最高.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
sayaway nu nisalumaan u lomanay 前羅曼式建築
前羅曼式藝術與建築（英語：Pre-Romanesque art and architecture，又譯前羅馬式）是指西歐歷史上從莫洛溫帝國興起（約公元500年）到8世紀末的卡洛林文藝復興以及11世紀羅馬式藝術開始前一段時期中的藝術與建築成就.
Nansutan
idaw ku muwanikay sakamu sa, nadikudan nu timilay asutan malecad tu tayniyan nu binacadan amisawacu amicalilaw, kiyu malepacaw kuheni tu u lalabu, utatucekan sa caypiales tu tademaw pasu masasupatay caypacayi ku binacadan kiyu masasu adatu masasupacuk.
有分析指出，南蘇丹獨立後遭受了種族暴力，並經歷了內戰，其特點是侵犯人權，包括各種種族屠殺和衝突.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
sayaway nu nisalumaan u lomanay 前羅曼式建築
== sayaway a nisalumaan atu nalimaan nu loma ( pre-Romanesque and architecture yaimi sa, sayaway nu Loma se ) namakayni i mu-lo-ung nu hungti a kanatal ku lingatu nu nadipaan i Sio ( celahcan 500 a mihca ) katukuh i walu a seci nu sadikuday u ka-lu-lin nu palekalay tu misulitay a cudad atu i sabaw cacay a seci malingatu ku sasayaway a nalimaan i mayteban henay ku misangaay tu luma’ atu nalimaan tunu Lomaay a sakaidaw. == 該時期的主題是日耳曼風格與經典地中海風格、基督教風格的融合，並導致了11世紀羅馬式風格的產生. …法蘭克哥德式藝術
Nansutan
Ukatuuday i tusa malebut sbatululamihcaan katukuh tusa malebut tusa ademiad tinatukian cay kasatedep kuni kalepacaw nuheni mupatay tu sinbykisay itawya masaseset masasypatay malepacaw, u sakakaay nuheni ci salwa.cil.mayaltite atu ci like.macal masasukapah idaw ku sudang amapulung, amusakaput tu mapulungay asihu, paayaw tu kadihiyan a talumaay a binacadan apadada pataluma.
laway
laway (kamu nu Hulam: 嘴巴、口腔)
Tay-san
kungku (劇情)
nika, caay ka tenes nina taleacawan kalaten nu ma’desay a lukedaw mapatay.
laway
kakuniza:LamiHung
Nansutan
utademaw nu timulay asutan namakayniay namin i nikelu atademaw a nikasakaput,upulung nu tademaw u sabaluhay akanatal nu kitakit wawahenay, umihca sa caynamin pakaala tu sabaw tu walu ku mihcaan.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
sayaway nu nisalumaan u lomanay 前羅曼式建築
== u sakay nu tatangahan sa ya salunga masadumaay u salunga nu ze-r-man atu ti-cung-hay nu salungan, kiwkay nu ciwlu kasalungan malalamel tu, saka mahini sa i 11 seci tahkal tu ku nu loma se a kasalungan. … u nalimaan nu fa-lan-ke-te   == ·       3. 風格、巴洛克和洛可可
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
'''malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
靖娟 pasubana’tu adiwawa a midiput tu uzip enem 原則
Nansutan
南蘇丹人口主要由尼格羅人組成，在人口統計上屬於世界上最年輕的國家，大約有一半不到18歲.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
nu ayzaay a demiad a kawaw mapelpel maala ku adiwawa malihalaw ku balucu’ nu ama wina,
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
salunganay a nalimaan ( i sabaw enem a seci )
巴洛克藝術（十七世紀）
Nansutan
大多數居民信奉基督教或各種土著信仰. 該國是聯合國會員國、非洲聯盟、東非共同體、政府間發展管理局並且是日內瓦公約的締約國.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
Patakal ku 靖娟基金會 i 臉書 “adiwawa a midiput tu uzip enem原則” mapulang malacabay、miawaw maduba’ musakamu、amana patahekal tu kalisiw、kananaman a zazan、minanam patukil、 matineng tu belaw…, sapacukat tu wina ama atu midiputay, malucek tu pasubana’ tu adiwawa a midiput tu uzip kamaenepay a liwliw a kawaw, yu tengsul sa mapelpel ku kakawaw hawsa u sakas taneng tu patukil, sakacay mapelpel kapihaceng malawacu. tuzu’ patahekal ku靖娟基金, patahekal tu ni sulitan, siwa abataan % malawacu tumahiniay a u kawaw sa hatu nu makayniaytu i tademaw, sisa pasubana’ku adiwawa tu kamaenepay malucekay saayaway pasubana’ tu kamaenepay , pakayniay i enemay a mihecaan tangasa i sabaw tusa a mihecaan a adiwawa, u wama wina atu saydan kapah pakayni i網路遊戲、戲劇、kungku、電影igag a pasubana’ tu wawa, matatengil tu canan tu mahinian hakay mapelpel tuni u katalawan a kawaw, aucanan ku patukil a matatudung ku mahiniay a kawaw, pataduentu ku micudaday a wawa tatenga’ anu katalawaw mapelpel a tangesul han mipatukil,
Nansutan
Katukuh ayda tusa idaw kusiwa nu mihcaan,u Nansutan isabaluhayay nu mulung a Kanatal nu kitakit pakatineng tu daesu nikaudip sa u sadikuday kuheni nu sayaway, upulung nu cikiw kapahay tu atudi sa sadikuday tu usakatulu, iAmilika masadepay a sipakalisiw sa usadawmiay a kanatal nisausi nu kanatal usakasepat.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
靖娟基金會a patahekal tu adidiay a wawa misebeng enem原則，
Nansutan
截至2019年，南蘇丹在最新的聯合國世界幸福報告中排名倒數第1 ，在全球和平指數上排名倒數第三，在美國和平基金脆弱國家指數上排名第四.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
tinacay,milunguc tu wawa ku pulung malacabay,amana kacacay tayza i cayay kakatudud a tademaw atu inayay a tademaw a kitizaan;
Nansutan
Nansutan upala nu heni makaala tu enem idaw ku tusa aemang kilu,nu amisan sa mutules tu sutan, timulan sa u yisupiya, nuwalian sa mutules tu kenya,ukanta,kangku kiwsatu kanatal, nutipan sa mutules tu cunghuy kiwsatu kanatal.
Tay-san
kungku (劇情)
另一方面，猩猩族群裡領導者哥查（Kerchak）和母猩猩卡娜（Kala）他們有了小孩並且和樂融融，但不幸的有一晚小猩猩趁牠們睡覺時突然跑出去玩，最後被花豹發現並殺害了.
Nansutan
Nansuta kitidaan tu amis balay cikiw nu amis atu cacay bataan abalat nukeliw pasaytimul “ungangan nukanatal sa Cupa tini I amis nu balat cacay bataan a tu” ukitidaan sa masa caledesay hinaudad, lutulutukan atu lanulanu’an masahida.
南蘇丹大致位處北緯10度的緯線以南（首都朱巴位於北緯10度），地形以熱帶雨林、草原及沼澤為主.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
tinusa,kananaman miawaw、maduba’ milaliw atu 求救的技能,piyazih amakelid ku macapiay a belaw a tademaw;
Nansutan
Nasutan akitidaan mihcaan nu udad sa enem alasubu katukuh tusa a malebut kuli sa, tumihmihcaan limaay katukuh teki’ abulad u udaudadan apuu’, namakayni i sanglacay nilu a sauwac micaliway tini, usakayakay adidi, hatida u cacay aemang tulu amalebut ni bung cacay, namakayni i ukanta atu yisupiya tu ababaladan, malalikeluh tini.
malihanaw ku balucu’tu maalaay a wawa!
tinulu,u kalisiw amana patahekal sakacay kalisiw、sasing atu kasaetimana tuud amikec i lima 、a makelid ku mizatengay ami cebis;
lulu,kananaman u uzip micudad taluma’ namicudad、uyzasatu sa tayza i mulaay a cacudadan a zazan, sakacay mapelpel a mungangaw tu zazan;
awmay,mitaneng patukil,sawsawni anu matatengil tu wawa nizahan u pakungkuay ,anu malikeluh ku kaliyuhan a tademaw ahinien kupatukil tu 搭訕; tikelay,atu belaw sakapahen tu malacabay, nay matineng ku wawa yu malikeluh ku katalawan hawsa au canan ku saayawan ami求救, ngaay taneng katukuh u miading tu adidiay a wawa tuni u kamaenepay sananan.
kakuniza:Dayas Siku
Tay-san
kungku (劇情)
duma satu, u mililiday ci Ke-ca (Kerchak, 哥查) tu ungay a binacadan aci tatanaan a ungay ci Ka-na’ (Kala, 卡娜) idaw ku wawa nuheni masasusungaay namin, idaw ku cacaya a labi yayuwawa a ungay milikemed milaliw a tahekal, sadikuday maadih nu lukedaw kalathan mapatay.
痛失孩子的卡娜突然聽到了男嬰的哭聲後就在樹屋中找到了他，雖然她也被花豹攻擊了，但是卻成功帶著男嬰離開了樹屋，並將他帶回猩猩的族中自己扶養.
雖然哥查不同意收留他，但卡娜還是堅持要親自扶養他長大，並將他命名為泰山（Tarzan）.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
nalimaan nu pa-lo-ke ( i sabaw pitu a seci )
洛可可藝術（十七世紀初至十八世紀初中葉）
Nansutan
南蘇丹地區全年雨量由600至2,000公厘不等，每年的5到10月為雨季，由於白尼羅河流經本區時，坡度特小，只有一萬三千分之一，故來自烏干達及衣索比亞兩方面的洪水，行抵本區.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
nalimaan nu lo-ke-ke ( sayaway nu sabaw pitu a seci katukuh i sabaw walu a seci nu cu-co-yi )
4. 新古典主義、浪漫主義、學院派和現實主義
Nansutan
ukalamkam nu likid nu nanum mahaymaw, anu tabaki sa malakalak, masa lanulanu’an kiyu idaw ku ---sute a lanulanu’an, tiniay a lumeniay atademaw “Nilotic people” nuayawan nu udad malimad tu kuheni taydai talakawat a pala, muhalhal tu nikaalac nu nanum, kiya pakayda talakaway taydan Iilis nu sauwac atu sinanumay akitidaan ku heni.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
nisabaluhay a nalimaan, nisakakuan a namuh, nu micudatay a nalimaan atu nidatengan a mikulitan
啟蒙時期新古典主義藝術
Nansutan
流速轉緩，大為氾濫，形成一大片沼澤──蘇德沼澤，當地的尼羅族黑人（Nilotic people），均在雨季前即行遷居於高地，必待洪水退去，他們才再由高地遷往河岸或有水的窪地區.
Nilu lumeniay atademaw malik pahabay tu katalalan, nikaluk sa u buksu,kalitang,tubah,balaysan,cema,kubkub,tipus,wadayan atulami’, pahabay tu katalan ku katuuday,nayay ku kilakilangan, pangkiw nu mihcaan makedal, kiyu utiih a pahabay tu cacanan. kiyu Nansutan utatelungan a sinilacul, dumasa, yadah ku buting.
Tay-san
kungku (劇情)
雖然泰山仍然能和森林中其他的猩猩和動物交朋友，但畢竟他的外貌和猩猩們截然有別，是卻仍然受到許多猩猩的厭惡和排擠.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
u padadanay hen tu kasumamadan a nisabaluhay tu nalimaan
浪漫主義藝術
i picudatan a micudatay學院派
1英國前拉斐爾派
i naayaw u in-ko mikulitay tu nu kiwkay a sasin
2拿撒勒畫派
malcapucapuay mikulit tu nu kiwkay a sasin
2哈德遜河派
u mikulitay tu sawac atu lalalayan
3現實主義藝術
misakakuay tu nalimaan mikulit tu dahat paytuluay a laet ku fa-ku法國印象主義藝術三期
1印象藝術初期(印象派)
sayaway u misakakuay tu nadatengan a nalimaan tu nidatengan mikulit ( sayaway nadatengan atu nipiadih )
2印象藝術中期(新印象派)
paytebanay u misakakuay tu nadatengan a nalimaan tu nidatengan mikulit ( payteban nadatengan atu nipiadih )
3印象藝術後期(後印象派)
Tay-san
kungku (劇情)
kanahatu ci Tay-san (Tarzan, 泰山) milihida tu i kilakilangan nanay a aadupan atu ungay a malecabay, u wayway nida atu ungay caay kalecad, nikataydaan nida katuud kuma lingesan tu cinidaan atu mibahbah.
泰山在森林中最好的兩個朋友就是猩猩托托（Terk）與大象丹丹（Tantor）.
satipan tu mikulitay a nadipaan 西方美術史
5. 廿世紀至今
tusa abataan a seci haynikatukuh ayda
Tay-san
kungku (劇情)
Tay-san (Tarzan, 泰山) itini i kilakilangan tusa ku sakapahay nida a cabay ungay ci Tuo-tuo (Terk, 托托) atu zu ci Tan-tan (Tantor, 丹丹).
後來，泰山就發現自己沒有辦法融入猩猩的族群，於是就想要做一些事情來凸顯自己.
nikudan, Tay-san (Tarzan, 泰山) maadih nida ku udip nida caay kaw sacabayan ku ungauy a binacadan, kyu mangalay misa duma tu kawawan
他製造了一些武器和獲得食物的工具，他長大後甚至能夠用他所製造了武器來殺掉花豹，於是他終於獲得了哥查的信任和尊重.
misanga cida tu sakalalebu a cancanan atu sapibihekacan a tuud, balaki satu taneng cinida tuni sangaan a tuud sapipatay tu lukedawan, kyu kasingalihan ni Ke-ca (Kerchak, 哥查) atu kasikadan.
Nansutan
尼羅黑人半農半牧，農業以木薯、花生、甘藷、高粱、芝麻、玉米、水稻、豇豆、豆類及蔬菜為主， 牧業以牛最為重要，因本區樹林尚少，並有半年乾旱，均不利於采采蠅在此發育. 故南蘇丹為重要的牛產地，此外，魚產亦多.
usinziya
宗教[編輯原始碼]
tucek a sapamata “ciwlu atu nansutan ayiselan. Nansutan tucek asapizinziya nu ciwlu atu huanlilun hananay, tatudung tu yiselan nu sutan cay kalecad.
主條目：基督教和南蘇丹伊斯蘭教
南蘇丹主要是信仰基督教和泛靈論，與主要是信仰伊斯蘭教的蘇丹不同.
Tay-san
kungku (劇情)
有一天，從英國來的探險隊抵達了猩猩們生存的地方. 探險家包括了獵人克里頓（Clayton）、布教授（Professor Porter）和他的女兒珍妮（Jane Porter）.
idaw ku cacaya a demiadan, namaka Iing-kuo (英國) mitahaway a tademaw makatukuh i ungayungayan anikaudipan a kitidaan, mitahaway a tademaw idaw ku cacay mamiadup a tademaw ci Ke'-li-tun (Clayton, 克里頓), Pu’-ciao-suo (Professor Porter, 布教授) atu tataynaan a wawa nida ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮).
在導覽中，珍妮不小心脫離了隊伍，並被一群狒狒追著跑.
nipidangan, ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) caay pihamaw miliyas tu kaput, lalabaen nu katuuday a ungay.
泰山看到以後就救了她，並發現珍妮和自己是相同的物種：人類.
Tay-san (Tarzan, 泰山) maadih nida taydan nida miala, maadih nida ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) mahida aku sakalecad: u tademaw.
珍妮後來就帶著泰山回到了探險隊的隊伍中，而布教授和克里頓都對泰山起了很大的興趣，前者是想要研究泰山在沒有人類的環境下成長的情況，後者則是想要讓泰山帶領他們找到猩猩的居住地，並將猩猩們帶回英國.
Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) nikudan satu ladayen nida ci Tay-san (Tarzan, 泰山) milihida tu mitahaway a kaputan, ci Pu’-ciasuo (Professor Porter (布教授) atu ci Ke-litun (Clayton, 克里頓) misakapah ci Tay-san (Tarzan, 泰山)nan, nuayawan mikinkiw kita ci Tan-san (Tarzan, 泰山) nan nui naiay nu tademaw hican nida maudip, nikuda a hican numita papililit ci Tan-san (Tarzan, 泰山) nan mililit tayda i ungaya a luma’, kiya taneng pataluma tu ungay i Ingkuo (英國).
雖然哥查警告泰山要小心人類，但是泰山卻仍然不斷的到布教授的營地去向他和珍妮學習人類的世界以及英語，甚至和珍妮互相戀愛了.
amica ci Ke-ca (Kerchak, 哥查) pataayaw tu kamu ci Tay-san (Tarzan, 泰山) nan piadihi tu tademaw haw, nika ci Tay-san (Tarzan, 泰山) caay pisengal tayda ci Pu’-ciasuo (Professor Porter (布教授) a kitidaan atu ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) yan minanam tunu kitakitay a ingu, tu masasumidang atu ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮).
但是，克里頓無論如何都沒有辦法說服泰山帶領他去尋找猩猩，因為泰山擔心如果將人類帶去猩猩的居住地，哥查會攻擊他們.
當探險隊的船來接他們回去英國時，克里頓就告訴泰山說如果他能夠讓珍妮見到猩猩們的話，珍妮就會永遠留在島上而不回去英國了. 於是泰山就終於同意帶著探險隊去猩猩們的住處.
mitahaway a balunga taynitu militemuh tunuhenian a pataluma’ i Ingkuo (英國), ci Ke-litun (Clayton, 克里頓) sakamu hannida ci Tay-san (Tarzan, 泰山) anu taneng pataydan numisu ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) miadih tu ungay sa, ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) aitini satu i subal acaay tu kataluma’ i lngkuo (英國). sisa ci Tay-san (Tarzan, 泰山) mihang ladayen nida kumitahaway a tademaw tayda i aenengan nu ungan.
托托和丹丹就在這時打發哥查去了別的地方，以免他攻擊人類.
Tuo-tuo (Terk (托托) atu ci Tan-tan (Tantor (丹丹) imahini papatahekalen ci ke-ca (Kerchak, 哥查) patayda i duma a kakitidaan, matalaw amiedis tu tademaw.
布教授和珍妮看到了猩猩們後就感到很興奮，還跟牠們互動，但哥查卻回來了，牠看到人類後就很生氣，將他們驅離了猩猩的棲息地，同時也對泰山的行為感到很憤怒.
Pu’-ciasuo (Professor Porter (布教授) atu ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) makaadih tu ungan tanu namuhsa, masasalama’ kunuheni, nika ci Ke-ca (Kerchak, 哥查) bahal sa taluma’, makaadih tu tademaw mapatay nu linges, bahbahen nida ku nuheni tu ungayungayan, taw mapatay nu linges tu wayway ni Tay-san (Tarzan, 泰山).
後來，卡娜就帶泰山回到了泰山真正的父母生前住的樹屋，並將泰山的身世如實的告訴了他，也給他看了他父母的照片.
nikudan satu, ci Ka-na’ (Kala, 卡娜) latayen ni Tay-san (Tarzan, 泰山) pataluma’ i nalumaan nu babalaki nida i kilang a luma’, sakamuen ci Tay-sanan (Tarzan, 泰山) tu tada nikaudip a kawaw nida, paadihan nida ku sasing ci nida.
雖然不是很願意看到泰山離開，但是卡娜仍然告訴泰山如果他想要的話，就建議他跟著珍妮一起回到人類的世界，在那裡泰山比較能夠被接受.
amica caay kanamuh makaadih tunipiliyas ni Tay-san (Tarzan, 泰山), nika ci Ka-na’ (Kala, 卡娜) sakamu hannida ci Tay-san (Tarzan, 泰山) anu mangalay kisu sa, sakamuhan cinida pilatayi ci Cen-ni (Jane Porter, 珍妮) an taluma’ i tademawan a kitakit, itida ci Tay-san (Tarzan, 泰山) akay kamuhan nu tademaw.
泰山於是就決定和珍妮一起離開小島，但卻在上船後被克里頓的海盜手下攻擊，然後被關在船的貨艙中.
namakayinay a nisulitan (參考資料)
中文維基網站-泰山： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B3%B0%E5%B1%B1_(%E7%94%B5%E5%BD%B1)#%E5%8A%87%E6%83%85 kakuniza:Habayiing
lala'
lala' (kamu nu Hulam: 土壤土地)
siiyu atu sibaykin (細菌) ku lala'. u lala' ku kabalakian nu kilang, lutuk atu adidi'ay a cilekay atu 微生物.
kangeluan pininag a wawa
縮圖 kangeluan pininag a wawa (kamu nu Hulam: 苦兒流浪記)
lala'
u lala' ku cacay a kakitizaan nu luma' ay mahmin, u lala' ku cacay a kakitizaan nu binawlan mahmin mazateng.
kangeluan pininag a wawa
此條目的主題是一本由耶克特·馬洛（Hector Malot）撰寫出版的小說.
lala'
lala' 土地；土
ahebal ku lala' nu kakitaan. 有錢人的土地很寬.
kangeluan pininag a wawa
《苦兒流浪記》（法語：Sans famille）是法國作家賀克多·馬洛於1878年出版的小說，日本曾於1977年改編成動畫《咪咪流浪記》.
lala'
u kapahay a lala' kuyni. 這裡的土壤很肥沃.
silala'ay 大地主
kangeluan pininag a wawa
ina piulican a mapasilac u tatungusan nu cudad sa, nau ci Ye-ke-te Ma-lo (Hector Malot) nisulitan sipatahkal a kungku.
lala'
amana kita ka inal tu silala'ay a tademaw. 我們不要羨慕大地主.
kangeluan pininag a wawa
ina "kangeluan pininag a wawa" (kamu nu Hulansi: Sans Famille) masa nu Hulansiay misulitay tu kungku pacudaday ci Heketo-Malo naiti 1878 a mihcaan a nisulitan, u Dipun sa naiti 1977 a mihcaan a nikayzuan a manggay a kacudu "Mi-mi pininangan a nidatengan".
sakacacay (第一部)
傑洛姆·巴貝蘭與妻子住在法國的一個小鎮上. 由於得去巴黎做石匠，他常常不在家. 一天，他發現了一個男嬰. 孩子被華麗的衣服包裹著，說明他的父母很有錢. 巴貝蘭決定收留這個孩子，希望得到報酬. 他把孩子交給了妻子，給他起名叫雷米. 之後，巴貝蘭意外受傷. 他指控僱主，希望得到補償金. 但官司花費甚多，巴貝蘭讓妻子賣掉奶牛(她的主要經濟來源)，並把雷米打發掉.
Ciye-lo-mu Pa-pey-lan atu acawa nida iti Hulansiay a kenis mueneng. sikataydaen i Pa-li mala u misangaay tu pituktukan tu ba’tu, sanisani caay kailuma’ a mue’neng, cacay a demiadan makadih cinida tu cacayay tatamaan a wawa, ya wawa sa matabu tu nu bangcalay a dikuc, nipahecian sa u kakitaan kuyu ina ama nida pitapalan. ci Pa-pey-lan sipanutek a pahabay tina wawaan, maydih a sinakaala tu nipakawlah tu kalisiw. sipabelien nida ku acawa nida a midiput, sipanganga han tu ya ci Ley-mi han. nudikudan sa, ci Pa-pey-lan nacaay pihaymaw sikadukaan. patelidnida tu tawki,sikaydih a idaw ku pabaysiwan tusayking. nika sapahulican tu kawaw nu hulicay caay kadayum, sipacakayen han nida kuyu acawa nida tiya sisalangay a kadalalan (u sitatungus nida sikalisiw) kakayda satu a sipibahbah palaliw ci Ley-mi.
lala'
kakuniza:LamiHung
kangeluan pininag a wawa
sakacacay (第一部)
當雷米八歲時，這是故事的開始，巴貝蘭突然回家. 由於輸掉了官司，他變得一無所有，苦楚萬分. 當看到雷米還在那裏時，便決定立即將他打發走. 第二天，巴貝蘭在當地酒吧裏看見一個街頭藝人衛塔里斯，藝人與他的三條狗——傑比諾、杜西、卡比和一隻猴子——裘利克一道巡遊法國，賣藝謀生.
kabalakian ni Ley-mi i waluay ku mihcaan sa, kalingatuan nina kungku i mahini, ci Pa-pey-lan kasenun sa a pananukas taluma’. namademec makakiwsu i pahulican, kakayda satu a malawpes ku tuudtuud nida naynayi tu ku liwaliwan nu udip, kalabadesan ku sikaudip i mahida. sikaadih nida ci Ley-mi itida henay sa, misabalucu’ a kasenun a han nida a pamumul. sakatusa nu demiadan, maadih nida i sipatawsian kya mininangay i dadadadanan a misagasuay a tademaw ci Uy-ta-li-se, ya misagasuay atu tuluway a wacu’ nida ci Ciye-pi-nu, Tu-si, Ka-pi atu cacay a ungay ci Ciw-li-ke maladay midang i Hulansi a kanatal, u nisagasuan ku sikaudip nu heni itida.
衛塔里斯決定收買雷米，雷米沒顧得上跟養母道別就離開了家，開始了法國之旅. 衛塔里斯是個慈祥的人，甚至比巴貝蘭還強. 他教雷米彈琴、讀書. 雷米時常忍饑挨餓，居無定所；但是卡比成了他的好朋友，衛塔裏斯則像他的父親一樣. 他們一道遊歷法國，通過賣藝、雜耍爲生.
ya ci Uy-ta-li-se pabalucu’ a maycakay tu ci Ley-mian, caay pisikusikul aca maysakamu ci Ley-mi tu pahabayay cinidaan a wina liyas satu luma’, miteka tu pininangan i Hulansi a milakalak. ci Uyleyse a tademaw sa u sadamsayay, sikademec ci Pa-pey-lan nu balucu’an. pasubanaen nida ci Ley-mi tu piyanu, micudad. ciLey-mi hantu sa sawsawni a mapatay nu ngalay, u aenengan sa nayay ku kasaditan, nika ci Ka-pi mala u sakapahay nida a sacabayan, ci Uy-ta-li-se mahida u ama nida, maladay kuyuheni a milatlat i cuwacuwa nu Hulansi, kaawasan tu pisagasu atu pakuntaw ku sikaudip i mahida.
當他們來到土魯斯，衛塔里斯不幸遭冤被捕. 十歲的雷米和四隻動物無以爲生，眼看就要餓死. 這時，他們碰到了「天鵝號」——密里根夫人的遊艇和她有病的兒子亞瑟. 他們讓雷米上船，爲病兒逗樂子. 家人很快喜歡了雷米，將他當成自家人.
tuwa sikatukuhan nunuheni i Tu-lu-se a kakitidaan sa, ya ci Uy-ta-li-se mapabaliw sipatelit nu tau kakayda satu a mapulul. cacay a bataan ku mihcaan ni Ley-mi atu ya sasepatay a aadupan nayay tu ku aidaan nu heni a sikaudip, pimelawan sa ku sikapatay tu a mangalay. kutusi sa, kalitemuhan nu heni kya (tapukuanay a gaciway a balunga) u tatungus ni Mi-li-ken a tatayna, atu siimelangay a tatamaan a wawa nida ci Yase. sululen nu heni ci Ley-mi mukacaw tu balunga, sipikiwlah tu ya imelangay a wawa nida. u ngasaw nida sa kasenun sa manamuh tu ci Ley-mian, kakayda hantu a palalumaan kuyu heni malangasaw nu udip.
他得知亞瑟有個長兄，但他在亞瑟出生前就意外不見了，密里根夫人的小叔詹姆斯尋找孩子下落未果，這對於詹姆斯·密里根來說是個好消息，因爲根據法律，如果哥哥無子，那麽他成爲繼承人. 然而，亞瑟出生了. 兩個月後，衛塔里斯釋放出獄，雷米想和密里根家人待在一起，但是衛塔里斯要回了雷米，他們只好說再見. 然而，密里根夫人認爲衛塔里斯是個誠實、慈祥的好人.
sikatinengan nu heni sitatamaan a kaka ci Yase, nika i kalecuhan ni Yase sa mahicaay hakya nacaay pihaymaw sa nayi satu a mahdaw, Ya ali ni Miliken a tatayna ci Canmu-se misadakadakay tadaicuwacuwa mikilim sa nayay tu ku nikatepaan, pitapal tuynian a kawaw sa u sakapahay tu ci Canmu-se. milikenan a satebul, zayhan sipakay nu hulic sa, anu nayay ku wawaan a tatama nu kaka sa, kakayda satu ci Uy-ta-li-se a mamicaluday tu mamukeliday a tademaw. satusa, lecuhan tu ci Yase. kalakuwitan tu ku tusaay a bulad ci Uy-ta-li-se mahulak a sipataluma’tu na mapulul, ci Ley-mi sa maydih a maladay atu lalumaan mapulung atu Miliken a maudip, nika nilunguc tu ni Uy-ta-li-se ci Ley-mi, hatini sa tu ku kapulungan maysakamu pihaymawi satu ku pikawihan, piadih ni Miliken a tatayna tukawaw sa, u sadamsayay atu utunasiay ci Uy-ta-li-se sa ku pitapalan.
衛塔里斯告訴雷米他做的對：人必須自食其力. 但在去巴黎的途中，他們遇到了暴風雪，傑比諾、杜西被樹林中的狼吃掉，裘利克則得了肺炎. 爲了支付醫療費，雷米和衛塔里斯堅持演出. 雷米從沒有聽見衛塔里斯如此美妙的歌喉，不但雷米對此感到吃驚，一位年輕、富有的貴夫人告訴衛塔里斯她對演出十分欣賞.
ci Uy-ta-li-se milihut tu ci Ley-mian kapah ku pisaketun satu, u tademaw hananay sa kanca a nu udipay a icelang ku sikaudip sa. tuwa i sikatayda nu heni i Pa-li teban nu dadan sa, kalitemuhan nu heni ku micidekay a bali nu sulda, u wacu’ nu heni ci Ciye-pi-nu Tusi iti kilakilangan sa tamudan niya ules, ya ci Ciw-li-ke sa siimelang tu balaay, sikaydih idaw ku sapaaca tu nipaisingan, ci Ley-mi atu ci Uy-ta-li-se pacici sa misaahebet misagasu,. ci Ley-mi sa nacaay henay pakatengil tu kahinian nu dadiw ni Uy-ta-li-sean kaasu, caay kau ci Ley-mi adada ku mapaengaway, u cacayay a masakapahay, kaidawan nu kasenengan a wayway nu udip a tademaw, sakamu satu ci Uy-ta-li-sean mikinaul tu nikahinian a musagasu ni Uy-ta-li-se sa.
衛塔里斯卻倍感惱怒，他解釋道自己曾經是一位歌手的僕人. 貴夫人說她聯想到一名失蹤的歌手. 貴夫人給了卡比一個金幣，衛塔里斯竟然沒有表示感謝. 他們帶著錢回去找裘利克，卻發現裘利克已經一命嗚呼了.
ci Uy-ta-li-se kacunusan tu pitapal tu sikalingessan, hahulakan nida tu sasakamuwan nu udip nau tubang cinida nu datukay a tademaw. ya kasengengan a tatayna sikamu makadateng tu cacay sikahdaw a midatukay. sipabelian niya tatayna ci Ka-pi tiya masakingmay a kalisiw, nika ci Uy-ta-li-se nayi ku pikukay tu tungusay a kamuwan. dikec sa tiya kalisiw a mikilim tu ci Ciw-li-kean, satusa sikadih nu heni ku kabelecan ni Ciw-li-ke.
兩人繼續趕路，前往巴黎. 衛塔里斯將雷米留給加洛弗里那裏過冬. 碰巧加洛弗里不在家，衛塔里斯告訴雷米等等，他自己去去就回. 雷米在那裏待了兩個小時，目睹了殘忍的一幕——他和面黃肌瘦的孩子馬嘉交談，加洛弗里認爲馬嘉又蠢又弱，無法在外勞動，就安排他在家裏做家務活和煮湯；同時又把湯鍋上鎖，讓他只能聞，不能喝.
ya mahtatusaay sa malalid a taayaw tayda i Pa-li a tuse. ci Uy-ta-li-se sipalabin i ci Cya-lu-Ho-li a milakuwit tu kasienawan nu puu’. tulcek sa nayay ci Cya-lu-Ho-li i luma’, pasakamu han ni Uy-ta-li-se ci Ley-mi, anu sawni sa a taluma’ tu cinida sa milatuh. itida makaala ci Ley-mi tu tusaay a tatukian, sikadih nida tu sikatalawan a kawaw, masacacay sa i nu ayawan nida a sikamelaw, kalalacalan ni Cya-lu-Ho-li misawacu’ tu ci Ma-cyaan mabelilih sa, caay pakasakawaw i hekal sa ku pitapal, kyu pataydaen nida i palud mu sakawaw atu misalami tu kabi’, kutusi sa sipaedepan nida ku kabi’ i labu nu lama’ uyda sa nipasanek caay pisulul a mukabi’.
當加洛弗里和其它孩子回來後，雷米看到了加洛弗里對沒有交夠錢的孩子們大打出手，並不給吃飯. 當衛塔里斯回來，看到孩子們被打後，告訴加洛佛里他要報警，但加洛佛里威脅道「只要我說出一個名字，僅僅一個名字，是誰將因羞愧而躲藏起來永遠不想再見人了呢」. 衛塔里斯帶著雷米離開了加洛弗里.
tuwa sikataluma tu ni Cya-lu-Ho-li atu dumaay a wawa i nadikudan, makadih ci Ley-mi tu ci Cya-lu-Ho-lian misuayaw tiya cayay kataneng ku patahkal tu kalisiw a wawa amin Pa-lima a mutiik, satusa caay pakaeneng tu hemay. nikataluma’an ni Uy-ta-li-se sa, makadih tu nitiikan sa, sakamu han nida ci Cya-lu-Ho-li a patalingen miliclic han, nika nipatukil ni Cya-lu-Ho-li a patalaw hina sa "anu sakamu asa kaku tu cimanima a ngangan sa, au cima ku sikasikad a mulimek hanisadikud satu nayay ku bihit a miadih tu tademaw satu". kyu laday hantu ni Uy-ta-li-se ci Ley-mi miliyas tu ci Cya-lu-Ho-lian.
Hunya binacadan 洪雅族群
Hunya binacadan “ Hoanya” Yi-min atu An-ya aci Hunan-ya, u Taywan Tangabulan binacadan. kakenihan i Taycu W’hu nutipan, Cenhua, Nantuo, Yunlin, Ciayi katukuh tu Sinin amisan. nina binacadan pasu Luoya-cu “ Lloa” Aliken-cu “Arikun” tusa a binacadan, mapalameltu sisa udiih tu katinengan.
kangeluan pininag a wawa
sakacacay (第一部)
但是，這個善舉要了衛塔里斯的命. 晚上風雪交加，由於無法找到安息之處，衛塔里斯和雷米倒在了柵欄之下.
Hunya binacadan 洪雅族群
洪雅族群（Hoanya）、亦名和安雅或洪安雅，為臺灣平埔原住民族. 分布於臺中市霧峰以南、彰化縣、南投縣、雲林縣、嘉義縣市到臺南市新營以北一帶附近. 本族群包括羅亞族（Lloa）、阿立昆族（Arikun）二族，因同化而已難以辨別.
kangeluan pininag a wawa
sakacacay (第一部)
nika ina kaladamsayan a kawaw sa sipicebisan tu udip ni Uy-ta-li-se. ya labi sa u bali atu sulda macacalap a mibiwbiw, nayay ku sikatepaan tu pahanhanan a kakitidaan sa, ci Uy-ta-li-se atu ci Ley-mi sikadebay i papululan nu pahudingan.
Hunya binacadan 洪雅族群
nina ni kilukan namaka Yi-nen-cia-ce katukuh tu Duo-liw Cay-li-se, Duo-liw a pangcah pangangan han u “Hoanya” ni kilikan ni Siwcun-sanyi kaatukuh i Nantuo, paituo-se’ “Arikun”, Duo-liw-men-se’ “Lloa”, Duo-liw-men-se pangangan satu “Hoanya” iday malicad ku kumu atu lisin nuheni, sisa nu “ Hoanya” palecad han kina tuluay a binacadan, nikada misulitay a Yiyun-siacia satu Culuo-sanse’, Tamaw-se’, Duoliw-memse’, Tali-use’, Duoluo-kuose’, Mawluo-se’, Nantuo-se’, Piatuo-se’, Wanduo-liwse’ a Se’hua-zen, pulung han mala Hoanya binacadan. sakamusa ci Cuonyiu-lan, wuncia-in, Lizen-kuy misulitay sakamusa” Hunya u Taywan a kamu Hoan-á “hunna” sa nikasumadan, itini tu i Taywan hakiya inai’ tu ku Hunya binacadan.
此名由伊能嘉矩紀錄到斗六柴裡社、斗六東的熟番自稱為「Hoanya」，小川尚義紀錄到南投社、北投社自稱「Arikun」，斗六門社自稱「Lloa」，斗六門社自稱「Hoanya」，但因語言與習俗幾乎相同，便使用「Hoanya」統稱這三群，後來的語言學家即將諸羅山社、打貓社、斗六門社、他里霧社、哆囉嘓社，貓羅社、南投社、北投社、萬斗六社等社番人，歸類為 Hoanya 族. 然而根據鍾幼蘭、翁佳音、李壬癸等學者指出：洪雅是由閩南語 Hoan-á（番仔）轉化而來，台灣很可能並不存在洪雅一族.
kangeluan pininag a wawa
namakayiniay a nisulitan (參考資料)
中文維基網站-苦兒流浪記：https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%8B%A6%E5%85%92%E6%B5%81%E6%B5%AA%E8%A8%98#%E5%8A%87%E6%83%85 kakuniza:Buting Nukay
Hunya binacadan 洪雅族群
Culuo-sanse aydaay nu Ciayu nutipan a Bansia, malumanay a Bansiaan, u Culu-sanse malumanay a kitidaan. Cunce kun yun tepal nu Cunyi-cie patiyamay a Huse-kun, mipaypay tu Tudi-kun, mipaypayaca tu cacaya a samian ci “Hunwan-ye”.
諸羅山社為現今嘉義市西區番社里，舊名番社內，是諸羅山社舊址. 中正公園旁忠義街上的福社宮，除祭祀土地公外，另奉祀一尊「番王爺」神祇.
caysiw-lusep mihcaan i liwliw yadah kunika kutkutan tu ukakan, sausian u Pinpu-cu a tademaw itida i labu nu luma’ mitadem tu tuas, sisa idaw ku nipatideng tu paya nu tuas, idaw kunipi tuktukan tu sulit “ Caw-he lmi a mihcaan Ciayi-se Se-liaw cun hun lu wi se na” a sulitan, pikawliwmahan nu kuyumi tu tusa a bulat tusiw demaad sikawaw tu pilisin, u Hunya-cuzen sapilisin tu tuas a masa kaliwhan nu taywan anipipaypay. teban nu patiyamay ca’celan nu nanum amisan idaw ku Bansia, Bansia-kuo, Ciacun tepal nu sangawan idaw ku Hunce-kuo, dadan nu kisia nutipan idaw ku Hunpuo-cun nu kitidaan, taneng palutatengaan tu sumamad nu Luosan-se yuncumin nu palutatengan nu aenengan.
1930年於附近挖出許多遺骨，推論為平埔族人採室內葬方式下葬之先人，故另加祀一牌位，上刻「昭和五年嘉義社社寮眾番祿位番社內」字樣，並於農曆2月29日舉行誕辰祭典，為洪雅族人崇敬祖靈的漢化遺風. 市區中央噴水池北邊有番社內、番社口，嘉雄陸橋旁有番仔溝，縱貫鐵路西面有番婆莊等地名，可視為往昔諸羅山社原住民居住證據.
lalisinan 祭儀
Hunya binacadan tada angangan a lalangawan Cuopiw “Mocai”, misalisin “Tei-vakkai” Talu “ Murao” atu Huyin “Manitan” picedekan, Cuopiw “Mocai” u sasaselalan nu binacadan, madiputay henay nina lalangawan itida i Natuo Puli cen nu Pipa- li a niyadau’an.
洪雅族群的主要文化為走鏢（Movai）、祭祖（Tei-vakkai）、打鹿（Murao）以及會飲（Manitan）；其中，走鏢（Movai）為該族的成年禮，目前保留該文化為位於南投縣埔里鎮枇杷里之社區.
katuud ku mitelungay mipaypaya nuheni, ui niyadu’ay a sining, u mibalakiay a tudi ku mihcaan, kakakikungan tu a mihcaan. sidikuc ku nuheni tu lihu, pabaway a dikuc u salengacaya dawa ni sangaan, naiay ku ledung, katukuh i sasa’ nu tadelecan, dikucan idaw ku sumanahay a dawa ku sapatumi’, kalabihbihan ku sasa’, sasay nu dikucan namaka tatelecan katukuh i sadipa’, u tanayuay a sepatay nu kalimucu nu dawaan ku sasangan, pabaw han malecad idaw ku sumanahay a sapatumi’.
主祭有很多位，必須是部落的未婚少年，多半從年紀較大、即將結婚者選取. 他們穿著禮服，上衣用白布做成，開襟無袖、長至腰下，衣上以紅條裝飾，下端垂下白絲條；下衣的長度由腰至足背，用長方形的白布片做成，其上同樣以紅線條裝飾.
tu mihcaan nu kaliwmaah a kuyumian nu tusaay a bulat, Papu’-lun, Papu’-lacu atu Hunya binacadan malaliyun tu mihmihcaan nu sasalisinnan. tatama atu tatayna kaca idaw kunipicabaya tu sumanahay a dikucan atu ni tusulan tu dinum anisangaan tu dikucan, singangan sa tu “ Selan. makakitinkitn ku nuheni mudadiw, kalaluman sa tengilen ku dadiw. pilangecan satu pituay a bulat ya binacadan namin sikawaw tu nilaculan tu kawawan. laylay nu sapilisin tu babalaki i kaliwmahan nu kuyumian tu pitu a bulat tasa a bataan nu dimiadan, ayda idaw henay i Puli Hunan-ya binacadan a tuasan nu ayawan a kilangan patata’ misalisin.
每年農曆二月間，巴布薩、巴布拉族與洪雅族群諸族會舉行換年儀式. 男女皆披紅襖或以錦繡製成的衣物，稱『色練』. 數十人挽手而歌，且歌聲婉轉哀戚. 而農作在農曆七月收成間各族也會舉辦收穫祭. 傳統在農曆七月二十祭祖，現今留有於埔里洪安雅族祖靈樹前祭拜祖靈的儀式.
sakatusa nu Tangabulan mabulaw 平埔族群第二次大遷徙
caywal-tulu mihcaan, Taywan cunpu Tangabulan lima ku binacada “ Tawka-se’cu, Pacay-cu, Papu’la-cu, Papu’-sacu atu Hunya binacadan” sabaw sepat ku niyadu’ nuheni, mapulung mabulaw taydan i Suy-sa-lan “ aydaay nu Natuo Puli”.
1823年，臺灣中部平埔五族(道卡斯族、巴宰族、巴布拉族、巴布薩族以及洪雅族群)，共有十四社，聯合遷往水沙連(今南投縣埔里). kakuniza:Habayiing
lamit
lamit (kamu nu Hulam: 根部)
u lamit nu kilang atu lutuk micepcep tu nanum i sasa nu lala'.
kakuniza:LamiHung
malingusut
malingusut 流鼻血
sapuelac
ilabu' nu cihek sa, adidi' ku izang-husu(血管), sisa, madayum mapela' ku izang-husu. caay kadungdung kya izang-husu, anu izaw ku icel tu izang-husu, mapela' tu, maizang tu ku cihek.thumb|malingusut
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-流鼻血
kakuniza:uzip kakuniza:imelang
malineng ku kitakit
malineng ku kitakit 地球在轉動
Mi-lan 米蘭
縮圖 米蘭（義大利語：Milano[miˈlaːno] （ 聆聽））是歐洲國家義大利的西北方大城，也是米蘭廣域市（原米蘭省）的省會和倫巴第大區的首府，位於義大利人口最密集和發展程度最高的倫巴第平原上.
Milan ‘’ nu itali a kamu ; Milano ‘’ nu oco a kitaki i i’tali u satabakiay a niyadu’ i kawali amisanay, u numilanay tu a kenisayay kenis atu lunpati u satabakiay a kitidaan nu niyadu , sayadahay nu tademaw masaupu atu sapalahat u sakaidaw satalakaway nu enal i lunpati.
它是歐洲南方的重要交通要點，歷史悠久，以時尚、觀光、與建築景觀聞名於世. 米蘭市轄區目前有138萬居民，其都會區達到822萬人（2018年數據）而大米蘭地區（Greater Milan）遠遠超出都市邊界進入瑞士，在此生活約有1250萬人，為義大利最大以及歐盟第二、歐洲第三大都會區.
nu satimulan u kahenulan a dadan nu oco, kasumamadan u satenesay , bancalay a tuud , piidangan , atu nisangan a luma’ tu kasingangan nu piadihan itawya. pikuwan a kenis nu milan u tademaw ayda idaw ku 138 amang nu tademaw ,duma a kenisan nu tademaw hatida 822 nu tademaw ‘’2018 a mihcaan nisulitan ‘’ satabakiay a kenis nu milan ‘’greater milan ‘’ malakuydkuya ku likutay akenis micumud tu i zuyse ,itida maudipay nu tademaw sa idaw ku 1250 amangan kuyni u satabakiay nu itali atu sakatusa u omung, sakatulu a kenis sa u oco.
u ahebal hamin nu lala’ idaw ku 181,67 pinhuwankungli nu milan, u yadah nu tademaw makaala tu 7650 pinhuwankungli nu tademaw. i taban ku nisinsiman sa ikawili ku pikawawan nu gi seppe sala. ‘’ kina cuda singaen tu i wangciwanglu ‘’ ku sikawaway
市轄區生產總值占義大利國內生產總值的4.8%，這個地區也被稱為藍香蕉（Blue Banana），是歐洲人口最密集與工業最發達的地區之一.
Pikawawan a kenis nikaidaw hamin sa 4,8/, kinaniyadu mahida u pada ku lala’ nina kenisan ‘’blue banana ‘’ , kina kenis u lalaculan nu pikulian atu kasaupu nu tademaw i oco.
米蘭在中世紀時期則被稱為Mailand，德語目前依然使用這個名字，它來自於凱爾特語的Mid-lan，意為「平原中心」.
maytebanteban nu kasumamadan ku milan sipanganga hantu mailand, kamu nu te ayda uyni tu ku kasinganganan , yu mahida namakayda i kaylte a kamu kuyni mid lan , kiw u enal han.
米蘭是文藝復興的重要中心，達芬奇、米開朗基羅等藝術家曾在此工作，留下了《最後的晚餐》等藝術珍品. 拿破崙於1796年佔領米蘭，並於1805年將米蘭當作義大利王國的首都.
Milan u pacacaday tu nasulitan a nalimaan u kahenulan a kitidaan, tahunci, mikaylangcilu hamin u misulitay tu kucungay a kawaw i tida , paden hantu ku ‘’ sadikuday a sakalabi ‘’ nu kucungay anikulitan. napulung i 1796 a mihcaan debungan kya milan, sikahida sa i 1805 a mihcaan pala hungtien nu milan kya I’taliay a kenis.
米蘭隨後成為受到奧地利帝國所控制的倫巴第-威尼西亞王國首都，並於1859年成為薩丁尼亞王國的一部份，逐漸隸屬於義大利王國.
nadikudan makuwanay tu nu awtili hungti akitaki ku milan pasu u lunpati winisiya a kenisan, sakahida I 1859 a mihcaan malu nu satingniya a hungtian sa , tenes ku tenes malu kalung tu nu i taliay hungti.
米蘭是一個國際性及國際化的城市，有15.2％的人口出生於國外. 這個城市依然是歐洲主要的運輸和工業中心，米蘭是歐洲聯盟當中第6大的商業和金融中心（2009年），其經濟購買力（參見米蘭經濟）位居世界第26位.
U kenis nu milan tada u masakitakiay I kitaki atu silalangawan i kitaki a kenis, idaw ku nilecu han tu 15,2/ namakay i dumaay a tademaw. Kinakenisan mahida tu nu a ngangan nu oco saculu’ atu pikulian a kitidan, u milan i oco u  masakakuay itebanay tu sakaenen nu misiwbaay atu sasingaan tu kalisiw ‘’ 2009 a mihcaan ‘’, saka manamec a micakay i kitaki u sabaw tusa idaw ku enenmay.
在2017年，米蘭都會區/倫巴第大區的國內生產總值僅次於巴黎法蘭西島大區，位居歐洲第二位. 米蘭省2017年的人均國內生產總值大約為€46,200（為歐盟27國平均水準的161％），是義大利人均國內生產總值最高的省份，城市工人平均所得位居義大利首位，在世界上則排名第26位.
2017 a mihcaan kenis nu M%ilan satabakiay a kenis u lunpa makakilul tu palifawlansitaw u satabakiay a kenis, i Oco u sakatusa. 2017 a mihcan nu tademaw kenis nu milan inuudip tu ku nikatahkalan tu sakaidaw makaala tu 46,200 ‘’ i Omong u sakatusa idaw ku pituay a kitakian yanika idaw sa hatida tu 161% ‘’, saka idaway ku sadak u satalakaway a kenisan ku I’tali a kitaki nu tademaw , i kenis nu mikuliay u nikulian sa i I’tali u satalakaway , i kitaki  masasilac satu saka tusa idaw ku enenay a silsil.
此外對於外籍員工而言，米蘭是世界第11昂貴的城市. 根據2010年一項經濟學人信息社的研究顯示，米蘭是全球第12昂貴的居住城市.
namakayda i nutawanay a mikuliay hawsa, i kitaki u satekesay a kenis saka caca ku Milan. namakayni 2010 a mihcaan culal sa kya nikinkiwan tu sakay manamec a tademaw nu patukuhay a pasubana tu cancanay a kawaw, hamin nu kitaki u milan sabaw tusa u satekesay a pienengan kya kenis.
據一些研究報告顯示，它的經濟環境位於世界第20位，也是歐洲的第10重要的商業和金融中心，擁有價值非常高的城市品牌.
tahkal ku nikinkiwan a sulid, ya kasaupuan tu pikulian manamec nu sakasikalisiw i kitaki sakatusaay a bataan, sakahenulan saka cacay a bataan ku Oco nu pisiwbayan atu sasingaan tu kalisiw , idaw ku satalikaway a tuud sakalisiwan nu papicakayan kina kenis.
米蘭是公認的世界時尚和設計之都，商業、工業、音樂、體育、文學、藝術及媒體皆具有全球重要影響力，也是一個主要的全球城市.
sakatinengan i kitaki kya Mlan u sayaway tu baluhay ku nisecian a kenis u pisiwbayan, pikulian, pitengilan tu dadiw , piladladtan , misulitay , kucungay atu patinakuay nu hamin i kitaki idaw ku sakahenulan kya mahiniay , saka henulan kina hamin nu kitaki a kenis.
全市擁有豐富的文化古蹟和遺產，擁有充滿活力的夜生活，並具有獨特的料理，例如義大利麵包和義大利調味飯，耶誕節的點心巴內多內則是米蘭另一個著名的特產.
hami i kenis saidaway nulangawan i kasumamadan atu nadikudan, idaw ku kapahay a sakaudip tu labii’, saka idaw ku micidekay a nisalamian , mahida nu I’tali a minpaw atu I’tali a sadumaan a hemay , sentanciay a tiyasin panituni u nu Milan a tuud ku sakasingangan.
Kenis nu muntenapulun picakayan tu dikuc u sakatinengan i kitaki, u sasakamuan ku aymanulayalse u satanayaay a panan unu kasumamadan a cacakayan i kitaki.
sakasinganga micidek ku igki nu Mila, sangalepan ku dayday a mudadiway igki ,sisa idaw ku kahenulan nu sisadakay a misulita tu sadadiw ‘’ mahida ci cusaypiwilti ‘’ , u singanganay katinengan kya sekala satabakiay a igki. i Mila idaw ku kahenulan a padengan tu aadihan tabakiay a cacudadan, u cuwanke a picudatan , unu hunti a kitidaan , kiwkay atu piadihan tu cudad , mahida u pulila mikulitay a picudatan atu sihulcakupaw.
兩支著名的足球隊伍：AC米蘭和國際米蘭也以這座城市為根據地. 米蘭在最受歡迎的歐洲旅遊城市中排名第52位，在2008年共有超過1,914,000名外國旅客訪.
ya tusaay u singanganay a kapud nu mibalukutay : AC Milin atu kkitakiay a Milan wini tu ku aenenga a kenis. sakanamuhan nu Mila i Oco tu piidangan a kenis sa payteban ku silsil nu ngangan sakay lima idaw ku tusa, i 2008 a mihca hamin malakuwid ku 1,914,000 nu makayda i nudumaan a kitaki nu midangay a mididaw.
這個城市曾經舉辦過1906年和2015年世界博覽會.
kina kenisan yu mahida sa namikawaw tu paadihan i 1906 a mihca atu 2015 a mihca i kitaki.
2005 a mihca pituay a bulad malingatu ku Milan tu RHO u lala’ hatida 250 aman a telican ku sapaadih, paadih u ahebal nu lala’ sepad idaw ku enem a telilic, u satabakiay nu aadihan i kitaki a kitididana. kakuniza:Hana Ating
malineng henay ku kitakit
malineng henay ku kitakit thumb|Kepayni (Nikolaus Kopernikus)
ngatu cacay
ci Cilily sa unu 17世紀ay sinmung tu sakay 物理學家 nu Yitali義大利. caykademec ku punu’ niza, nanika uzipan niza caypakaliyas tu sapikingkiw tunu tapukuay a cudad. kapulungan1609 a mihcan, maseking ni Cilily ku satenesay miazih a kingkiw, u tatengay tuwaca kuni Kepayni (哥白尼)、aci Pulunuw a « sakamuan ku teban nu cilal日心說 » sakalecad « nu teban nu cilal a kamu » sa u tatenga’ay. matepatepa’ kunu 中世紀ay uni pupuwan nu kiwkay tina kamuwan ni Tulumi tu « u teban ku lala’, u pauzipay ku mikuwanay » sanay a « kamu nu lala’ », manguhanguh tu ku nipikwan tu 科學 atu 禁錮, kyusa macudah tuku hungte皇帝 nu luma kiwkay atu kyuday amin, kapulungan 1616 a mihcan tu luway a bulad tusa ay dawku enem a demiad, yaci Cilily yay ata demaw saliuucan nuhung te nu luma kyu kay. i tini i huyng, ya sumanah ay kuzikuc a 主教 sakamu sa：ya « kamu nu teban nu cilal » mibelihay tu kamu nu « sy siw » a sa, ci Cilily sa 「mitatikusay tu kamu nu kyukay ｣. anucay pi ales tu「異端邪說 ｣ sa, sapasubana’ a say bangan nu huyng sa.
ngatu tusa
nikasa u mikilulay tu kamu nu pauzipay ci Cilily sa satu amasatedep mikingkyw. pacici sa amibuyng kyu miazih tu nika sumad nu tapuku, palilitu mikingkyu tu « sakamu sa ku teban nu cilal ». pabekbek tu nika kakutay nu hungta nu kyukay, miinsac tina cudadan « kasasakamu nina tatusaay ci Tulumi aci Kepayni ». ilabu nya cudad sa nu tatuluway a nikasakamu, patinaku tuni kabatad nu nikatinengan ni Kepayni, u tatenga’ay kuni kasa「u teban nu kalalayan caay kaw lala’, wyzaan u cayay kasamengmeng muliut tu cilal ｣. yanika caculi masasuwal tu 科學, mabilbil tu ku hungta nu luma kyukay, kasenun satu papilawa tu patulaka tu cudad. mahiza imelang tu ci Cilily zakep hantu, siketan patayza i luma. itaway balaki tu imelang aca ci Cilily.
ngatu tulu
kapulungan 1633 a mihcan tusaay a bulad, itaway a luma kyukay ci 格魯列 ku miwananay, maedes kuni pisaybang ci Cililyan. nika malakuyd ku siwaay a bulad kunipisaybang sa, caay pihang tu nipacumi cinizaan, sazikuday muculcul tu tuhitay, amana pakakemeti ci Cilily satu, u lidalid  cay pahanhan mu saybang. sepat a tatukiyan pazumaan tu kumi saybangay, caycaay pakemeti ku mata tu cacay aca asa sulitan, uma hiniyay u 車輪式 anipisali uuc misaybang lima a bataan a tatukiyan. i naniludalu mupenini’ misaybang, awu ci Cilily tu u babalaki ku maka dungdung kyahaw ngay ca mauzip ku ngayay, kya taneng henay mikingkiu tu 科學, ahican naca kya haw culit satu tya maminay tu a sulitan tu「 認罪書 ｣. namamin satu muasip kya 主教 tu sapacumi cinizaan, yani kamilmil nu lima ni Cilily misulit sa, lihud sa musakamu：「nika,  malineng hen ku lala’ sa｣.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
義大利
sakamuan ku teban nu cilal
Kuke a tademaw
kakiliman
縮圖|lakalak nu kakitidaan nu heni Kuke”kuke a kamu: کورد‎luma a ：Kurd” umaudipay i siyaa pahutinau a binacadan, i tipan tu timulan yakutesetan a kitidaan nuytiniay a tademaw. 德族（庫德語：کورد‎，羅馬化：Kurd）是一個生活於西亞的遊牧民族，為西南亞庫德斯坦地區的基本居民.
malineng henay ku kitakit
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Nikula Kepayne
Kuke a tademaw
nilaculan
pulung nu tademaw tulul malebut aemang, sayadahay nikalakalak i tualci, siliya,yilake, yilang sepat a liwliw nu kanatal, idaw adidi’ i yasaypayzan atu yamayniya e u nu timulan, yiseliy a kitidaan. I cungtung malusasa nu alapu tualci, atu puse ku tademaw,sakasepat a binacadan, malu maminay nu kitakid inayay ku kanatal nu binacadan sayadahay ku tademaw.
si-fuwan a nalimaan a tu si-yang a mikulitay
西方藝術或西洋美術（英語：Western art）以西方造形藝術為主，包含繪畫、雕刻和建築等. 歐洲史前藝術始於舊石器時代晚期的岩畫、洞穴繪畫以及岩刻藝術，是介於舊石器時代和鐵器時代之間時期的特色.