cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
lupaytewiyciya洛佩·德·維加
縮圖 lupaytewiyciya nilecuhan i pakuyuc a luma`, uwama nida umisisiway amikuliay, matabal matineng tucunida tu cacana akakawawan, limaay kumihca matineng tu musakamu tu nu latin atu kasetiliya a kamu mitanam misanga tu dadiw.
洛佩·德·维加出生在一个贫寒的家庭，父亲是一个专业刺绣工人. 他非常早熟，在五岁的时候就认识拉丁语和卡斯蒂利亚语，并创作诗歌.
i sabatusa kumihca nida matineng tu misulit tu sakasu sayaway nida,inasakasu nungangan sa”tatengaay a mamidang” ya kung ku ayda mahedaw tu.
在他十二岁的时候就创作了他的第一部喜剧；但这部名叫《真正的情人》剧作如今已经丢失.
Sakahemek nida micumud tu wiysen aysepinayl misanga tu mateli a adidiay a cacudadan.
他惊人的杰出才能使他能够进入维森特·埃斯皮内尔创办的马德里小学读书.
nudikuda sa, nuayawan nu yisu”nudikuda nu kakitaan a cacudaan” mududuc micuda. 1577 amihca katukuh 1581amihcaan i alkala.teaynaylase a tabakiay a cacudadan sepat a mihca, nika caay pakaala tu nicudadan.
也许是因为他的不守规矩的行为作风以及风流的个性使他无法适应神父职位. 他的监护人也停止了对他学业的资金支持.
nudikudan  atu acawa nuda malaliyas ku heni, maydih paini tu ngalay ,lupay pabiciyamaan nida tu manamuhay a sakasu,
她后来和她的丈夫离婚；为了回报她的爱意，洛佩给她父亲的剧团创作喜剧.
i 1587amihcaan ci aylunna hang sa siacawaw tu kakitaan, u hinalungesay cu lupay pakayni i mamidang atu luma` nuda hatida ku linges.
在1587年，埃伦娜答应了一位贵族求婚，充满怨恨的洛佩也针对这位情人和她的家庭发表了很多愤恨之言.
Kanaha tu,ci lipay nisulitan nuda tu cuda,”latuluteya”madateng nida ci aylunna.awsuliaw akakadihan, itawya u kakaduhhan nuda ci isapayla.te.altelayte.iulpina. maladay mulaliw. 1588amihcaan 5ayabulad 10ademiad mikikung. idadiw sa maadih ku ngalay nida patubeli ci paylisa han nida muawaw.
虽然，洛佩在几年之后的小说《拉·多罗特亚》中回忆起他对埃伦娜·奥索里奥的爱，但当时他却爱上了伊莎贝拉·德·阿尔德来得·伊·乌尔碧娜（Isabel），并在和她私奔之后的1588年的5月10日结婚. 在他的诗歌中，可以看到对她以回文结构“贝莉莎”(Belisa)来称呼她.
同年的5月29日，洛佩重新开始他的军事生涯，报名参加了无敌舰队.
1588amihcaan 11abulad, naibalunga namalepacaw masukip sa, ci lupay taluma, sadikuday sa tayda i Palunsiya, atu ci isapayla i palunsiya muhamin tu kawaw misakasuay, itawya mikilul tu namakay “nulabiay a cacudadan” a sitangahay a tademaw makakaput mikawaw tu sapaadih mahidaay.
1588年11月，在无敌舰队战败后,洛佩回到家中，之后便前往巴伦西亚. 和伊莎贝拉住在巴伦西亚并在那继续完善他的戏剧模式，同时参加一个由一些来自“夜间学院”的天才式人物组成的演出活动. kakuniza:Uuy411110
limulak i uzip
limulak ilabu nu uzip nu mita
lacul
i uzip nu mita, izaw ku silimulakay a heci. anu pabalucu'en nita pananum, pacialalen, pakulitan, nika yadah ku kalimulak kadihkuhay a kawaw.
anu mangelu' satu kaku, mataenang i kapahay a kakbian(床), nengneng han naku ku badahong. hakay padadiwen hakay mukan tu asu'ay, paceba'an musimpi'.
tataytay(獨自) hanaku, lihalay(輕鬆) ku balucu' nu maku atu uzip. i sandeb, mihalhal ci ama taluma', nalanam pulung tu laluma'an.
musaliyud tu kimulmulay a takal, musakamu tu katawaan atu mabalakasay a kawaw. u limulakay a lawad kuyni, lalikeluh ku laluma'an.
anu mangalaytu, misanga'tu ku kakaenan cina aku, tinaku u walay, pacunusen tu ti'kuk atu lami', a'su bangsis atu bangcal tina kakaenan.
Hulam
Hulam (kamu nu Hulam: 漢人)
limulak i uzip
lacul
i cacudadan nu maku, taneng kaku atu kaput nu maku micudad, misullit, minanam tu canacanan. haca sawsawni masasukaynah tuway, kabilil mapawantu sasukapahtu aca.
Hulam
mahiza u layak ku tademaw, u lalangaw ku tademew. nay Chinaay a tademaw. caay ka u yuan-cu-ming (binacadan).
kakuniza:LamiHung
limulak i uzip
lacul
izaw ku sabana aku, cacay ku calakaka aku. pulung kami tala cacudadan, pulung kami taluma', kapah ku nazatengan kami. anu mautang kaku mipantang, mihalhal tu takuwanan ku sabana aku.
salungan ku sabana aku, maydih matawa ciniza, izaw ku tanayaay a bukes ciniza. anu maazih ciniza sa, limulaktu kaku.
tatenga', salangawan kya sapaluma nu balucu', caay kasasadakayan, izaw ku kapahay a balucu', izawtu ku lihalay, sakamusa ku babalaki.
kaehkaba:oS
u sulit nu Hulam
馬果坪部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 156 ku tademaw, pakalatu 65%.
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 35%.
u Pangcah a niyazu'
u Saysia(SaySiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(SaySiyat) a tademaw itini. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
台灣原住民族資訊資源網
sapibetik a kamu nu pakakawsan
sapibetik a kamu nu pakakawsan
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya, u sapinanam a sulit, mudadiw minanam tu Sakizaya a kamu. tina sapicudad sa, ci Tebi(李玉祥) sapikelid tu minanamay miasip atu misulit. paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki. sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)", sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)", sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".
lacul
15 pakakawsan 15祖靈祭
ngatu cacay
anu nay' kamu 如果沒有祢們
i cuwa satu ku satiidan niyam 我們從何所依
na amu satezephan a mitengil 請祢們靜靜聆聽
sakay tamuwan a suni' nu mabulah niyam 我們對祢們的思念之聲
anu nay’ kamu 如果沒有祢們
i cuwa satu kami amibetik 我們從何所祭
nabililhan mukan kamu 請祢們慢慢饗祀
ngatu tusa
namaka balucu' amiawza 虔誠的召喚
dahkedtu ku nikatayni 如願降臨
i bali u zazan mutizeng 在風雨中站立
makatengiltu muliyaw atu mumul 聽到了重來與離去
kisu papitezepen kami 祢使我們沉默
papisikazen kami 使我們謙卑
mitaneng ku uzip tu nikakapah atu nikangelu' 品嚐生命的甘甜與艱辛
makazateng tu uzip nu niked atu sikaz 領悟生命的莊嚴與尊重
namaka niladayan nu misu 通過祢的引領
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
sapibetik a kamu nu pakakawsan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
sakasitangah nu Sakizaya
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
malingatu tu kita haw
sapibetik a kamu nu pakakawsan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考資料)
140 a beih i " Sapibetik a kamu nu Sakizaya"
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
ipabaway
pauzipay tuyniyan u hekal
mudiputay tu tamiyan
ulic- u ading
satangahan nu ulic
thumb|400x400px|影子-中文翻譯 u ading thumb|Shadows-in-the-sand|400x400px
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
kakawsan nu Sakizaya atu tuas
tayni kami haw inuayawan namu
ulic- u ading
ngatu-1
u ading maydih tu cilal, u ading maydih tu bulad, u ading malecad tu mitizinaay, sawni inuayawan, sawni inudikudan milimek. patelatela’ kaku, patelatela’ cinida; mutukud kaku mutukud cinida.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
mikukay kami tuniyan u sakataluayaw niyam
ulic- u ading
ngatu-2
thumb|400x400px|Sombra Torre Eiffel kalahukan inayi’ tu, malecad tu miliyasay i takuwan, mihica kaku, mahida tu. ading, anu i cuwacuwa, miladay i takuwan. hanca nayi’ ku udip nu ading, nika idaw a naku kyu misamelit. painging i cilal misangelu’ malaluk a tademaw, makadih tu ading nida; mikilidungay a tademaw, caypakadih tu ading nida.
ngatu-3
“nayi’ pasengalan minanam” a tademaw malecad tu ading malalaba’, caay pakaletep kisu, nika mikalul i tapingan isu, anu misaicelang kisu cayka utang, a malacacay kita atu ading, matalul, suayaw, macakat, lipahak, caysengal, ngutad, ading malecad tu nisa adiding tu ita, u adding ita amana haw, kawnika cayayen ita kalaluk kyu cayculal ku tagah.
ulic- sapupu tu hekal
satangahan nu ulic
sapupu tu hekal thumb|330x330px|環境保護中文翻譯稿 thumb|330x330px|YosemitePark2 amk
ulic- u ading
ngatu-4
u ading mucebang tu nikabalakiyan ita, nanu wawa wakawak sahen ku ading, katuluh ini kataniktek nu udip, katukuh ini kabalaki makunul ku ading, malawit cay tu tiku. simacecay amin ku tademaw tu ading, laetus kauah caykaw papili’an, caypiliyas. paenengenta ku kasenengan a aging, tadimecmec han kuni cakatan ama udip, ayda yanisaicelangan isu paayaw tu ading, anu duma tu a demiad caykanca paini tisuwan tu telatela’.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
minanam tuyniyan u kamu namu
ulic- sapupu tu hekal
ngatu-1
thumb|330x330px|Longwanqun national forest park creek 2011 07 25 sapupu tu tahek hananay, matenes kaku mudateng. makadateng tu naayaw, itini naidaw ku macebeday kilangkilangan atu lutuk, mamintu malungad patidngan tu sacacaycay sananay matatung duday a luma’ atu kakuliyan. paini nu tahek tu bancalay a hekel atu yadahay a aalan, pabalethan nita mulawpes. thumb|330x330px|Axolote
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
mapulung kami u saydan atuyni micudaday
ulic- u ading
ngatu-5
anu idaway tu ku takelal idaway tu ku ading﹐ sisa u tademaw kay tini tu haw i takelalay, pasayda i takelal、 milikeluh u sakasaan tu takelal﹐ manakaytid a tida tu i dutay﹐ milamel i dutay. anu maselu' i dutay haw﹐ pisaicelangi tu tayda i takelalay﹐ anu i teban nu dadan madaceb nu yadahay a bades﹐  amana pisayah kubalucu`﹐ u sakasaan napacitan haw idaw tu ku sananal﹐ anu maledu tu ku balucu`、 sahemhem﹐ sadungdung a nisimsim tu tatudu`en lalid misaicelang﹐ mutenes kya haw kanca maliya i sukuduutay.
ulic- sapupu tu hekal
ngatu-2
tada malakuyt ku nilungad, palawpes tu nipaini nu tahek tu aalan, sikapeci’ nu langaw i la’ci, malingatu tu pacuay ku tahek. maydih macunus ku kalisiw nu tademaw, misukay mipupu tu hekal. u ibuk nu nanum nu kakuliya sipabelun i sa'wac, u wacah palangecul sa patahekal, u nu bakah tu sakaudip pacebasa mupadeng, sikauning tu nu bayu, sa’wac, u lala’, u bali inayi’ maliwaliway.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
amalingatu ayza a demiad
ulic- u ading
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Imi Chen、Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun
ulic- sapupu tu hekal
ngatu-3
naw tingalawway ku sawac maibuk tu waca, malaucep tu ku buting, tu nu lutuk satu tu talakaway, micungedus tu ku angtul a sanek. u akuti’ nu la’cicay piwac ku tademaw patahekal tu sanek takalawtakalaw, malananum tu ku suleda, macunus talakaw tu ku nanum nu bayu, u duma tu amaenep ku ngapan, u kakitidanan nu tademaw atu aadupen adidiw adidiw, masumad tu ku demiad, balad, dadaw nu bayu, kedal, u caledes, sienaw… a iniw tu waman.
ulic- u ading
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
影 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%BD%B1
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
ayza u niyazu’
ulic- sapupu tu hekal
ngatu-5
sakatenes nu hekal, saka bancal nu nikaudip, akaymawen mipupu nu tademaw kulala’, saetimen ku aalan, pupuwen ku biyaw a lutuk balu kilang atu hekal. sipayni i udip misakawaw, supeden ku nanum, cacay ku tipeluk, cacay ku belac, manapiwac pasubana’en tu kubiyabiyaw a tademaw, anu malaluk kita, acaaytu kya katayni ku salibunghan i sadikud.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
binawlan nu Sakizaya
ulic- sapupu tu hekal
ngatu-6
uyniyan a kawaw u kakasakalahan sa u sas labuwn﹐u sakay kanatalay tu a tademaw. kyu u sapasubana` nu wina atu wama i wawa sa﹐a sipasubana` nu saydan tu micudaday﹐u pasinbugnay sa a misaicelang patenak﹐u i kanatalay a tademaw sa a idaw ku ku tanektekay a punu`﹐ pisamisiyi tu tu mahiniyay a tadiuc ﹐baluden i tamin ku balucu` misaicelang ﹐ kya amakaleku tu cekak﹐a liwanen tu ita ku sakapahay a kaudipan nu adiwawa amu eneng i hekal.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
maliyuh tuamin mukamu tuyniyan u nakamuwan namu
misa nu Hulam tu
ulic- sapupu tu hekal
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Imi Chen、Nuwa Watan o Kumud atu ci Tuku Sayiun
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
misa nu Taywan tu
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
環境保護
1
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
misahicahi:ca tu musakamu
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
有關於保護大自然的話題，我思考了很久. 記得幾年以前，這裡還是一大片翠綠的草地和茂盛的綠色樹林，現在已經被開發成了一幢幢的高樓大廈和一間間的工廠了. 大自然給了我們那麼優美的環境和豐富的資源，我們卻在短短的幾年內消耗殆盡.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
inayi’ tu haw kuyniyan tada kamu namu
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
因為過度的開發，以及對大自然資源無限制的掠取，使得地球生態平衡遭到了破壞，大自然開始反撲. 人類為了經濟上的利益，刻意忽視環境保護. 工廠將污水排入河流、把廢氣排入大氣中，生活中製造出來的垃圾隨意棄置，因而導致許多的海洋、河流、土地、空氣遭到嚴重的污染.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
sananay kyu mapulung kami ayza
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
3
原本清澈的河水變得渾濁不堪，魚類消失了蹤影，卻長了許多高大的水草，並且瀰漫著令人作嘔的氣味. 最嚴重的是地球的溫度因為人類不斷排放的廢氣而逐漸升高，於是冰山溶化了，海平面也漸漸跟著升高了，有一天陸地將被淹沒，人類和動物生存的空間將會越來越小. 氣候也將變得異常，洪水、海嘯、乾旱、炎熱、酷寒……，統統都會不斷的發生.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
nakamuwan namu i sumamadan
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
4
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
ayza tayni kami nuayaw nu namu
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
沒有了合適居住的氣候、土地和自然環境，我們的生活將會變得更為艱困. 我們要面對糧食不足的問題、氣候異常的問題、傳染疾病的問題. 如果情況繼續惡化，人類和萬物將會面臨滅絕，世界將成為黑暗地獄.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
payawen kamu namai kami
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
5
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
buhati ku punu’ niyam
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
為了讓環境永續，我們的生活更加美好，每一個人都要愛護土地、珍惜資源，保護身邊的花草樹木和環境. 每一個人都要從自己做起，節省每一滴水、每一張紙、每一粒米，而且也要不斷地告訴身邊的每一個人，如果大家都能夠落實，相信浩劫將永遠不會發生.
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
ngay kalamkam amatingen minanam uyniyan nu adiwawa
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
6
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
caycayay inayay pitaneng u sakamu tu kamu nu Sakizaya
ulic- sapupu tu hekal
u belih nu Hulam
這是一件緊迫而且是非常重要的事情，攸關世界上的每一個人. 因此，父母要教育子女，老師要告訴學生，媒體要發揮宣傳的力量. 世界上的每一個人都應該要有正確的認知，認真的面對這樣的問題，大家齊心努力，ㄧ定可以克服萬難. 記得地球只有一個，我們要為子孫留下最美好的生存環境.
kakuniza:ulic
sapibetik a kamu i 20180616 -u kawaw nu pacakat tu amalawpesay a kamu
lacul nu sapibetik a ulic
ngay kalamkam tu amatineng musakamu
uyniyan u saydanmaluk kya ku heni apasubana’
nika u amu tu ku micukelay tu balucu’ nu heni
ngay icelang pasubana’
ayza a demiad
tayni kami nuayawen namu
hatini tu sapaini tamuwan
tanu bilabila sa atu niyan a epah
tuyniyan a da’dac
payawan kamu kya haw mipili’
milayap tuyniyan unipaini niyam
ayza mapulung kami
amikukay tu tamuwan
baungen nu mita
kukay
ayza kuamu haw kuyniyan sayaway
mitaneng tuyni paini nu saydan aut micudaday
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay paybalucu’ay a kawaw nu subana’ay a pu 2018-1, nasakamuan ni Nuwantan o Kumud, nasulitan ni Tuku Sayun. kakuniza:2018-cacay kakuniza:Sakizaya kakuniza:ulic kakuniza:sakasitangah
Awcuo yuncumin 澳洲原住民
katukuh i Awcuo siluma’ 到達澳洲並定居
nikulitan nipaadih ni Cenmuse. Kuke pacunaay tu balunga’ a tademaw tu mikacaway tu balunga’ a tademaw atu ci Kewia-gae niyadu’ay a tademaw itini i Sinna-wie-s a Kenay-e dadipasan “ sayaway malalitemuh” hatidaay tu nu seice sakamusa tademaw itini i sip-sep-sep-sep-sep a mang katukuh tu lim-sep-sep-sep-sep a mang nu mihcaan tu nu ayawan makatukuh tu i Awcuo, batad nu mihcaan hakiya katukuh tu cay-tu-lim-sep-sep-sep a mang nu mihcaan. sipakayni i udip nipikinkiwan misausi hakiya makaala tu sip-sip-sep-sep-sep a mang nu mang nu mihcaan.
此畫描繪的是詹姆斯·庫克船長及其船員與格威嘎爾部落土著在新南威爾斯的柯奈爾海岸的「第一次接觸」大多數學者認爲人類於距今40,000至50,000年前到達澳洲，至遠可能達125,000年前. 根據基因分析得出的估計則是約44,000年前.
balatbat
balatbat
thumb|mabalatbat tu ku bunac 閃亮 balatbat ku kalapiyat i kelekelengan.
siwkay nu balatbat
balatbat sa, u lamal edil ideng saca cilu', sawsawni malikat sawsawni mapaneng. azih nu mita, balatbat sa. u bunac i tapuku i labi, mabaltbat tuway.
Awcuo yuncumin 澳洲原住民
katukuh i Awcuo siluma’ 到達澳洲並定居
在澳洲發現的最早的解剖學意義上的現代人類遺存是「芒哥人」，估計生活在距今42,000年前.
sayaway singangan tu “ Mangke-hu lu banggu” liwan nu ukak atu sumamad atu aydaay nu Tucu kinkiwen tu DNA palecad sakamusa Mangke-zen atu Awcuo-tucu ini’ ku kanki nu silet nuheni, itini i Kesea-ce caay palutatenga. 35 有批評指出此一排序沒有經過獨立驗證，並且結果可能受到死後改變或DNA熱力破壞的影響.
balatbat
u sulit nu Amilika
A star is a luminous sphere of plasma held together by its own gravity. The nearest star to Earth is the Sun. Many other stars are visible to the naked eye from Earth during the night, appearing as a multitude of fixed luminous points in the sky due to their immense distance from Earth. Historically, the most prominent stars were grouped into constellations and asterisms, the brightest of which gained proper names. Astronomers have assembled star catalogues that identify the known stars and provide standardized stellar designations. However, most of the stars in the Universe, including all stars outside our galaxy, the Milky Way, are invisible to the naked eye from Earth. Indeed, most are invisible from Earth even through the most powerful telescopes.
Awcuo yuncumin 澳洲原住民
katukuh i Awcuo siluma’ 到達澳洲並定居
idaw ku miciliay sakamusa nai’ ku misacacaya amikinkiwan tu tatengaay, nuni kasilahecian hakiya tunika patayan anika sumadan tu DNA nikalalit nu nika lawpesan.
balatbat
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
Awcuo yuncumin 澳洲原住民
katukuh i Awcuo siluma’ 到達澳洲並定居
最初對稱爲「芒哥湖3號」遺骨與古代及現代土著進行的粒線體DNA比較分析顯示芒哥人與澳洲土著之間並沒有遺傳關係，但這一結論在科學界也受到廣泛的不接受.
amica, kunikacilawan kuni kasilahecian, sakamusa ku Mangke-zen, nu i tawyaay a tademaw nu ayawan satabalay tahekal nu taas, aydaay nu muenengay a tademaw u ilu nu Mangke-zen. nina mikuwanay tu tuu’d nu Mangke a yuncumin, misausi acaay tu piedis tu katuuday nunipikinkiwan, sisa ayawhatu, acaay tu pisateked mikinkiw tu Ciin nuheni sa.
雖然，這一受到爭議的分析結果，似乎表示芒哥人，是在當代人類的最早共同祖先出現之前，就已分離出去的滅絕支系物種，至少芒哥國家公園，管理機構認爲，現在當地的土著是芒哥人的後代. 由於看管芒哥遺存的原住民，據估計不會允許更多的創傷性研究，因此以後，再進行獨立基因試驗的可能性不大.
hini saan, Awcuo tucu u kinacacay sa amabulaw, makatukuh tu Awcuo i enalay nu masaniyadu’ay a ilucan, nina kapulungan a iluc talaayawen ku sausi namaka nemsip-sep-sep-sep a mang nu mihcaan katukuh tu piclim-sep-sep-sep a mang nu mihcaan, sayaway nipiliyasan tu Huicuo nu aydaay a tademaw nu kenihan, nika idaw ku sibalucuay saan tu pina nu mabulaway a tademaw. nikaydaan a nikabulawan a dadan han, nika kelahan nu bayu u balunga ku kacawen nuheni “milebut tu subal”, idaw ku naemekan, nina tucu itini nu tanayuay a dimadan, atu malawpesaytu nu Awcuo tabakiay a aadupan namapulung ku nuheni maudip.
通常認爲，澳洲土著是一次單一遷徙中，到達澳洲大陸的群體的後代，此群體是64,000年到75,000年前，第一批離開非洲的現代人類的分支，但也有少數意見認爲曾有數批遷徙. 最有可能的遷徙路綫，是在海洋水位較低時用船進行「跳島」. 有跡象表明，土著在很長一段時間內，與現已滅絕的澳洲巨型動物群生活在同一環境中.
namaka ciin, Awcuo yuncumin u Melani-siya atu Papu-yazen a lalum’aan, nika idaw ku cacaya a ciinna, hakiya namakayni i Nayu-zen anikalalamelan, hakiya nu aydaay nu Ocu-zen anikalalidan.
就基因來説，澳洲原住民為美拉尼西亞及巴布亞人的近親，但有一部分的基因成份，可能來自於和南亞人群的混血，或是近代歐洲人的影響.
ni kinkiwan tu i kakitidaan tu imian Awcuo-zen nu katuuday a tapang nu masacacaya ku taas a binacadan. iluc nu kitidaan anika kenihan, saadidi’ satu namaka Yacu enalan nu mabulaway anikalalidan.
研究表明地理意義上的澳洲人群起源於單一的祖先族群，後代各地區組群之間分隔後，相對較少受到此後來自亞洲大陸的移民影響.
duma satu Sinci-nieya a Papu-ya-zen, i nuayawan tu lutu-sep-sep-sep a mang nu mihcaan, namaka Huili-pin a Mama-nuya-zen “ Mamanwa” nika liyasan a tahekal, itini tu i nuayawan tu lim-sep-sep-sep malebut a mihcaan buwah satu ku tademaw.
其中新幾內亞的巴佈亞人，在約32,000年前，從菲律賓的馬馬努亞人（Mamanwa）分離出來，並在約5,000年前人口迅速膨脹.
nipikinkiwan tu ciin itini i tusep-caycay a mihcaan, Awcu tucu, Papu-ya-zen atu Mama-nuya-zen idaw ku laday tu Yacuo sumamaday a tademaw tu Danni-suowa-zen a ciinan, sisa aydaay nu Yacuo a tademaw atu sumamaday a tademaw, itini i sipsip-sep-sep-sep nu ayawan a mihcaan malamel tu.
據2011年的基因研究，澳洲土著、巴佈亞人和馬馬努亞人都帶有亞洲古人種丹尼索瓦人的部分基因，因此亞洲的現代人類和古人類，在約44,000年前發生過雜交.
而2012年發表的一篇論文，則報告有證據顯示4,000多年前，曾有從印度到北澳洲的較大規模的基因流動. 這一時期，也是澳洲考古記錄中，工具技術及食物加工出現變化的時代，因此有推論兩者之間有關聯.
Tucu u adupu ku kawaw nu sakaudip nuheni, amica kunikaw Tucu a siakayan, sawni mabulaw atu mibutin miadup ku wayway nuheni, tu caaya kalecad nu demiadan caay kalecad ku kakanen, nika kacaaya nu niyadu’an anika udipan atu lalangawan nuheni caay tu pilecad, itia i niyadu’an, idaw ku matenesay nu muenengay i tida atu malukay a kawaw. Awcuo enalan, sadecdecay nu tademaw hani itida i wali timulan a kitidaan, micidek ku Mei-li-he-ku.
土著大多以狩獵採集方式生存. 雖然土著社會，具有移動性或半漁獵狀態，按照不同季節的食物資源變化淺析，但不同地區的生活方式和物質文化有很大的不同，而且在一些地區，有永久性定居點及農業活動. 澳洲大陸上，人口密度最大的是東南部，特別是美利河谷. kakuniza:Habayiing
lasusipanya拉索西班牙
縮圖 lasu u hulanteya a ssitungusay a tademaw, u sitangahay, mucuduhay tu nu mukasi a cuda, palamlamn nida ku nipitadas amisulit, 拉索是佛兰德乐派的代表人物，也是一个人文主义者，推崇古希腊罗马和当代诗人的著作，并采用其诗词进行创作. Lasu u matingnay tu datu wawahenay matineng atu u satawaan cinida a tademaw, sitangah, wawahenay idaw t uku nisulitan nida tu dadiw, sapidatuk, sapilihay a cuda.
拉索是为音乐神童，热情幽默，富于才智，很早便出版经文歌、牧歌及尚松专辑. .
Yadah ku nisulit nida tu nu milihayay, niyadu`ay, sapisalukiw, a dadiw atu datuk, masasuala tu tawyaay a nikaudip a dadiw.
matineng cinida pakayni i nikaudip ahican misangatu datuk, pakanin nida I suni nikaudip, ussuni idaw ku masalainay pasasuala han nida, kiya malacacay a didaw attu datuk kanamuhan nu katuuday.
他善于利用生活中的音调，运用音量层次和音色的变化，形成一定的造型效果（如最受听众欢迎的《回声》）.
Udadiw nida tu nu Hulanse,Yitali nu niyaduay a dadiw, nu Duwic a nukakitaan a sapisalukiyaw a dadiw datuk masaniyadu`.
他的法国歌谣曲、意大利村歌、德国歌曲等都极富民族色彩.
1594amihca 6 ayabulad 14 ademiad mapatay i Munihi, yu adiwawa henay i mungsecinnikula a kiwkay malamudadiway nu masakaputay, ya takulaw nu ngiha nida sakaasuan sa atengilan, nipahengadan tu nu masakaputay kinatulu,
1594年6月14日卒于慕尼黑，童年为蒙斯圣尼古拉教堂唱诗班歌童，由于他嗓音优美,曾被附近的合唱团诱拐过3次.
12 kumihcaan nida tayda i yitali, sayaway sa i ssisili, milan, napulese tidamaudip, 1553 amihcaan i lumasenyihan, latelam a kiwkay malamutuduay mudadiw.
12岁到意大利，先后在西西里、米兰、那不勒斯等地生活1553年在罗马圣约翰,拉特兰大教堂任合唱指挥.
1555～1556amihcaan tayda cinida i antewipu, patahekal tu sayaway nida nalimaan a datuk.
1555～1556年旅居安特卫普,出版了他的第1批作品.
i hilanse ni sang-sung ni duwic i lite,
法国的尚松，德国的利德等.
拉索的作品轻松活泼通俗易懂. 富有人情味.
Sakasenengan nida u “pakuyucay kaku a tademaw”ungiha nu tademaw datuk dadiw pasasuala han nida.
闻名的作品《我这穷人》将人声与器乐伴奏多线条交织.
matatengteng ku datuk tu dadiw mihida ku nisangaan ni lassu sakanawlan sa.
yadadiw nida tu sulit sa mahida nikaudip nu maudipay sakanawlan a wayway,
在他的歌词中经常体现出他的风趣与性格.
“pakuyucay kaku a tademaw” labu nu sulit a dadiw hinisa kiya sulit“pakuyucay kaku a tademaw”.
《我这穷人》中的歌词便这样写道；我这穷人. kakuniza:Uuy411110
Yi-wante’- zen 伊萬特人
Yi-wante’-zen, u Huili-pin-Pa-dan subalan a yuncumin.
伊萬特人，是菲律賓巴丹群島的原住民.
lalangawan maladid nu i tidaay a niyadu’an. atu caaya kalecad nu hinaadihay numita tu Huili-pin a luma’, E-wante’-zen u abu ku palaba’tuen nuheni misangan tu luma’, sapipuu’t tu tada mahicaay nu dimiadan.
他們的文化受到當地地理條件的影響. 與菲律賓常見的老式小屋不同，伊萬特人採用石灰石建成石頭房子，旨在防止極端氣候.
palekal nu tapang 起源
ayda, mikinkiw tu Yi-wante’- zen tuni palekalan nu tapangan micudaday caay palutatenga tu nipakalaheci nuheni a tapang. sisa, saan masasengi ku nuheni tu Yi-wante’- zen atu Malay-zen, nakamuan nuheni a ngalngal mahida numakayniay i Huili-pin nu dumaan a niyadu’an, makayda nika lahecian nu sasakakamuan nuheni taneng miduduc tu tatapangan nuheni. Zenlea-seicia ci Wipen-huase sakamusa nuheni mahida i Taywan butud a Tau nu kankian.
目前，研究伊萬特人起源的學者仍然不確定他們的起源. 然而，他們認為伊萬特人與馬來人的種族相似，他們的語言結構可能意味著他們來自菲律賓的其他地區，通過他們的民間傳說追溯他們的起源. 人類學家尾本惠市認為他們與臺灣蘭嶼的達悟族關係密切.
likisi 歷史
工作中的伊萬特男性，在西班牙人16世紀到達菲律賓之前，伊萬特人已住在巴丹群島並自治. 1783年6月26日，巴丹群島被併入西班牙東印度群島受西班牙統治115年，於1898年9月18日獲得獨立. 那天剛是巴丹群島省成立慶祝日. mikuliay a Yi-wante’ tatamaan, itini i Sipan-ya-zen nu ayawan a caynem a secian makatukuh tu Huili-pin, Yi-wante’-zen itida tu mueneng i Padan-subalan misakaku mikuwan. caypic-wallu mihcaan enem a bulat tunem a demiad, Padan subal pulungen atu Sipan-ya Tuo-intu’ subal kuwanen nu Sipan-ya tu cay-cay-lim mihcaan, itini i caywal-siwwal mihcaan siwa a bulat caywal a demiad masacacay. tawya a demiad Padan subal patideng tu limulak.
wayway nu udip 體質特徵
Yi-wante’-zen satabalay nuni kilukan i caynem-walpic a Ingkuo nu bayu’ay a kukung ci Wilen. Danpi-e. Danpi-e sakamusa kidemu mapulet, mata kalacunsean mikitabaki tu Cuokuo, apuyu ku dais, lumeni’ ku kalaw, mapisek ku cihek, sanglac ku ngipen, kibetu ku bukes, atu kalaangangtangan ku banges. idaw henay ku malamelay nu Ayi-nu-zen.
關於伊萬特人的最早的記錄之一是1687年的英國海盜威廉·丹皮爾. 丹皮爾描述他們是矮胖，眼睛棕色小佐略比中國人大，低額頭、濃眉、扁鼻、白牙、黑色厚髮、以及非常深，銅色的皮膚. 還有一些人似乎有一些阿伊努人特有的物理特徵.
tademaw atu pilisinan 人口和信仰
1990年，伊萬特人人口為15026人，比1980年人口12091人增加了24％. 這些人分佈在六個城市，其中38％居住在巴士古，23%住在伊巴雅特，12％在沙布坦、11％在馬哈托，8％在Uyugan和伊凡那，在2000年的人口普查中，巴丹群島上16421人中15834名屬伊萬特人.
tada kamu nuheni han Chirin nuIvatán, micidekay nu cacaya a Nadaw-yi, tusa ku sasakamuen, pasu Basco, Itbayáten, hucu nu pahelak musakamu atu matineng tu nakamuan nuheni a Cialu-yi atu ingu. Yi-wante’-zen u Tansu-kiw namin ku yadah, pinaay kiya ku miduducay tu lisin nu babalaki, macunus ku baluhaya nu Kili-setu a tademaw, picidekan sa u Senhui-pase-ku.
他們的母語稱Chirin nuIvatán，一個獨特的南島語，有兩種方言，包括Basco，Itbayáten，一般能廣泛地說和理解他加祿語和英語. 伊萬特人大多數是天主教基督徒，少數人保留祖先崇拜，然而新教基督徒人數也有增加，特別是省會巴士古.
lalangawan 文化
Padan suba nu sumamaday a Yiwan-te’ nalumaan, u Sehua-yun atu Sanhu ni sangaan, badahung han u eli’, malalit nu demiad kina Yiwan-te’-zen a lalangaw. sisa Yiwan-te’-zen misuayaw tu hatidatu nipilawpes tu kakalukan, ahicanaca kya haw tu sakaudip.
巴丹群島最古老的伊萬特式房屋，由石灰岩和珊瑚建造，屋頂則由白茅鋪張,伊萬特人的文化主要受到氣候的影響. 伊萬特人面臨高度破壞農業的風險，為了生活而採取了戰略.
kakilulan sa, hina baliyus atu acak, nipalumaan taneng misuayaw tu demiad a silamitay nu lusayan. nina palumaan pasu kuletu, tali, sunna’, tayu atu tamanigi, iday itida nu hatidaay tu la’cus nu demiadan sa idaw ku sakakapah nu nipalumaan tu lusayan.
傳統上，由於頻繁的颱風和乾旱，它們種植能夠應對環境的根莖作物. 這些作物包括山藥，甘藷，芋頭，大蒜，薑和洋蔥，因為它們在惡劣的氣候條件下有更高的生存機會.
idaw kunipikinkiwan nuheni tu wayway nu aadupan, miadih tu kulit nu tapukuwan, bali atu latem a dimiad. makamelaw ku nuheni tu katalan namaka pulungan nipahabayan taluma’ atu ayam itini i luma’ atu i sasa mihinang, tapukuwan anu tahekal ku kamakamaan a kulitan atu kala sumasumanahan a kulitan sa u balangbangan tu sa. bayu han tu Yiwan-te’-zen u saka udip nuheni, amica kunikay tuluay a demiad katukuh tu limaan a dimiad ku saidaay, nika singlih kunuhini tani katayniyan nu timu a butingan atu pabuy nu bayu.
他們也研究動物的行為，天空顏色，風和雲來預測天氣. 當他們看到牛從payaman（公共牧場）回到家中和鳥類在房子或在地面避難，橙色和粉紅色天空也預示著風暴. 海洋對伊萬特人的生活至關重要. 雖然只在3月至5月份豐富，但它們仍依賴此時來到的飛魚和海豚.
ayawan, nisangaan tu luma’ nu Yiwan-te’-zen u eli’ ku yadahay nu sasangaan, anu kapahay ku aenengan nu kitidaan taneng mipuu’t tu tabakiay nu baliyan. Sipan-ya-zen nikudan satu idawtu kunipatayni tu ba’tu, sasangan nuheni tu aydaay nu ba’tu a lumaan, kibetul ku nipisanga taneng misuayaw tu tabakiay nu balian. mahiniay a luma’ atu Niw-si-lan, Aye-lan atu Suke-lan talakaway nu kitidaan a salengacay misengi, iday Padan subal u Huili-pin nu kakaydaan nu baliyusan.
在西班牙人到達菲律賓之前，伊萬特人建造的房子的建材大部分來自白茅，坐落於位置優越的地方旨在防止強風. 西班牙人後來引進了石灰，他們用來建造現在著名的石頭房子. 厚厚的結構以承受強風. 這些房子與紐西蘭，愛爾蘭和蘇格蘭高地的白色房子相似，因巴丹群島是菲律賓颱風的終端通道. Sipan-ya tademaw katukuh sa i Huili-pin nu kakuniza:Habayiing
sapibetik adadiw
u tadiw nu sapibetik,
是祭師在祭祀的時候的歌或部落有特別的日子吟唱的歌曲，不是隨便哼唱的歌曲.
u sapibetik nu naydu’ atu dadadiwen nu mibetikay,caay ka patedu sa muhenhen tu dadiw.
也不能在任何一個場合裏面吟唱這首歌曲當作娛樂表演，是帶來不吉利的後果，遭受到惡運.
la’tus pacepasa i catuuday anika laluwaluwah mudadiw tu sapibetik a dadiwan,anu pacepasa mudadiw asika tahsepi tu la’tusay, saka sibaci nu luma’.
hei yan huyan heiyaywu(heiyeyuho) wayan
Rʉhlʉcʉ/Haising
u sulit nu Hulam
高中部落
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rʉhlʉcʉ/Haising. u kasalumaluma’ nu Rʉhlʉcʉ/Haising sa, 169 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 574 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 521 ku tademaw, pakalatu 91%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 53 ku tademaw, pakalatu 9%.
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 65%, Rukay(Rukai) 1%, Cou 5%, Paywan(Paiwan) 6%, Laaluwa(Hla’alua) 11%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 1%.0
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
balaut
balaut
thumb thumb 蛙 yadah ku balaut i laku nu niyam.
siwkay nu balat
balaut sa, nu Pangcah a kamu sa, u "takula". maazih tu i sawac i tukus i buyu. sademiad sa maazih, yadah i niyazu'. taneng yu mukan. asu' tu ku titi, mahiza tu tulakuk. u kabi' sa kapah tu ukak nu tademaw. anu mapetek ku ukak, mukan tuyniyan a kabi'.
u sulit nu Hulam atu Amilika
A frog is any member of a diverse and largely carnivorous group of short-bodied, tailless amphibians composing the orderAnura (Ancient Greek an-, without + oura, tail). The oldest fossil "proto-frog" appeared in the early Triassic of Madagascar, but molecular clock dating suggests their origins may extend further back to the Permian, 265 million years ago. Frogs are widely distributed, ranging from the tropics to subarctic regions, but the greatest concentration of species diversity is in tropical rainforests. There are approximately 4,800 recorded species, accounting for over 85% of extant amphibian species. They are also one of the five most diverse vertebrate orders.
nipaluma-kuwa, kowa
kuwa, kowa
薄姜木
balaut
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
nipaluma-kuwa, kowa
kuwa, kowa
(俗名：烏甜仔、山埔姜)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p281
kakuniza:nipaluma
kahkahoe’an
u sulit nu Hulam
八卦力部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 42 ku tademaw, pakalatu 29%.
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 67%, Tayan(Tayal) 3%, zumazuma1%.
u Saysia(SaySiyat) a niyazu'
u Saysia(SaySiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(SaySiyat) itini mueneng.
u zuma cidekay a tademaw mueneng itini sa u Tayan(Tayal).
inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
sayaway a binacadan
kakiliman
縮圖|lakalak nu kitidaan Sayaway a binacadan akay u sayaway a kanatal, “”First Nations First Nations, Premières Nations” u pinaay nu Kanata nu mapulungay a binacadan nu ngangan, nu milecaday atu Indian malecaday, mutudu’ tu aydaay nu Kanata nu itidaay nu amisan nu yincumin atu laylay, nika cayay pasu inniwte a tademaw atu mayti a tademaw. 第一民族，或稱第一國族（英語：First Nations，法語：Premières Nations），是數個加拿大境內民族的通稱，法定與印地安人同義，指的是在現今加拿大境內的北美洲原住民及其子孫，但是不包括因紐特人和梅蒂人.
namakacuwaay
Kanata a yincumin”sayaway a binacadan” First Nations）,inniwte a tademaw, Inuit, mayti” （Métis）amasakaputay a saupu.
加拿大原住民由「第一民族」（First Nations）、「因紐特人」（Inuit）、和「梅蒂人」（Métis）組成.
Nika uduma a tademaw natahekal i 1970 amihcaan, sapisakaliyuh tu maydihay a micalilaw tu “Indian” （Indian）.
有些人則認為其是出現於1970年代，用以迴避使用有冒犯性的「印地安人」（Indian）. 這個詞尚未有具體的法律定義. 一些原住民部落也以「First Nation」取代名稱上原來的「band」.
nilaculan
ayda”Indian” （Indian）ina kamu nu hulic a sasakamuen, nika i Kanata caay tu pi cukaymas.
u syihu nu amilika atu duma a kanatal micukaymas tu “Native Americans” wini caay picukaymas i kanatal, itawya sa u sapangangan tu amilika nu yincumin
而美國政府和其他國家使用的「Native Americans」一詞則不常用於加拿大，通常只用於稱呼於美國境內的原住民.
同樣，「Native Canadian」一詞也不常見，然而「Natives」和「autochthones」（希臘詞根auto和chthon，意即土地）卻有被使用. 根據1763年王室公告，官方稱呼英屬北美的原住民為「部落」或「民族」.
sayaway a binacadan nu mikuwanay a syihu tapang atu milubang, idaw ku sapikuwan, tu pdekuwan, cacudadan. Nu mapulungay a kakawaw, nuhekal sapisikul atu sapisaluma nu hulic idaw ku ahebalay tu sapikuwan. Tada malakuwit ku nipicabas tu kawaw mikuwanay nu syihu cay pakalaheci sa.
第一民族自治政府的首領和議會，有權管理其下的醫院、學校. 在公共事業、環境保護以及建築法規等也有很大的自治權限. 但過度的集權可能是第一民族自治政府功能失調的原因之一.
u kakawaw
sayaway a binacadan nukaudip cay kakapah,nikaudip nu heni caay pakacabi tu hayti atu mahka masumaday nu tayliwku,
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
satangahan nu ulic
Misaudad- misaudad nananuman(祈雨祭-飲水思源) thumb|maudad|400x400px
ngatu-1
isumamad, u malukau amin ku tademaw nu niyazu’, nayi ku lawad, balakitu ku tipus, kubkub atu lami’, cilalan ku limaay a bulad, takelal sa ku tapuku, miladay tu ungay ku ladem. cacau kazih ku kenut, anu cayay tu kaudad, u kangalayan kina miheca. namahiza, patatengiden nu tumuk, a misaudad sa ku niyazu’ nu sakatula ademiad sa patuzu’ tuuk mapalaway tu sapakasaw nuheni.
sayaway a binacadan
u kakawaw
sayaway a binacadan nayay ku kakulian, kiyu maungang misahicahica, sausin ku nikaudip nu heni, cay katalakaw, nipicuda inayay ,pakuyucay talakaw, u musabili’ henay laetus tu ku biliay nayay t uku eking, caay kakapah ku udip.
第一民族的失業率、犯罪率、藥物濫用率比全國平均水平高，受教育率低，貧困程度高，以及胎兒乙醇症候群等健康問題.
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
ngatu-3
namahiza sa nazikuzan nu kawaw sa mapahezik tu kawaw nu mapalaway mipalisimet tu nazikuzan nu mapalaway, i luma’ nu tumuk ku katuuday malahuk tu tunuz.
sayaway a binacadan
u kakawaw
其出生時的預期壽命也較低，2001數據估計第一民族男女壽命低於全國平均水平.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Uuy411110
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
ngatu-5
u puu’ nu Sakizaya malalasepat, u sadinsin, u lalud. u sadinsin atu kasienawan, u puu’ nu mihecaan ku sapilisin, anu ukamu nu babalaki sa u lisin nu Sakizaya sa anu u habay a lisin sa mitaan tu tauuku, u lala’, u tademaw, u dietu, kiyu masikaz tu dietu, manamuh tu tademaw, maylay aca a maluk a binacadan (cidekay).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Tiway Sayiun、Lisin Cudad、atu ci Tuku Sayiun
Seqeciin
Seqeciin
u sulit nu Hulam: 加津林部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Seqeciin. u kasalumaluma’ nu Seqeciin sa, 93 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 229 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 97%.
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
撒奇萊雅族 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%92%92%E5%A5%87%E8%90%8A%E9%9B%85%E6%97%8F
Seqeciin
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  8 ku tademaw, pakalatu 3%.
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
儀式 https://zh.wikipedia.org/wiki/Category:%E5%84%80%E5%BC%8F
Seqeciin
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 93%, Pangcah(Amis) 3%.
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
雨 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%9B%A8#/media/File:22_Regen_ubt.jpeg
Seqeciin
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
祈雨 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E7%A5%88%E9%9B%A8
Seqeciin
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
lisin- Misaudad- misaudad nananuman
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:lisin
Seqeciin
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
Rwanda
u Luanda sa u kamu nu Sakizaya ku ngangan tuyiniyan a kamatal, Rwanda (盧安達) sa i labu nu Africa, i tiza i 2 00 S, 30 00 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa 26,338 km2, u ahebal nu lala'ay sa 24,668 km2, u ahebal nu nanumay sa 1,670 km2, hamin nu tademaw sa 12,988,423. kakalukan umah sa 74.50%, kilakilangan umah sa 18%, zumaay henay umah sa 7.50%.
tapang tusu nu kanatal(首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Kigali.
kakininan nu kanatal demiad(國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa cacay bulad pitu a demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Paul Kagame, micakat a demiad sa i 2000 a mihca sepat bulad tusa a bataan izaw ku tusa a demiad. malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan.
cunli (總理)
thumb|Flag of Rwanda （盧安達）|alt=Flag of Rwanda.svgu cunli nu Rwanda (盧安達) ayza sa ci Édouard Ngirente (愛德華·恩吉倫特), micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan
8 bulad 30 demiad.
Rwanda nubabalaki a palaw numi palaway 盧安達傳統舞蹈表演
音樂和舞蹈是盧安達的儀式、節慶、社交聚會，以及評書彈詞活動中的組成部分.
dadiw atu palaw sa u Rwanda (盧安達)  a lising, lalikid, nika pulung nu katuuday, atu numi sulitay mala luwahluwahay ani kasakaput.
最知名的傳統舞蹈經過精心編排，包含三大部分：一種是由女性表演的「umushagiriro」，又名牛舞,第二種是由男性表演的「intore」，又名英雄之舞，還有一種是擊鼓舞，傳統上也是由男性表演，使用的鼓稱為ingoma.
sakasi ngangan nu nababalaki a mapalaw han nisadimelan amisakapah ku sapatahekal paadih tu katuuday, tulu ku sapaadih tu katuuday, sakacacay han u tatayna kumi palaway u  umushagiriro, ngangan han u katalan a palaw, sakatusa u tatama kumi palaway  intore , panganga han u masa tatamay icelangan a palaw, idaw henay ku duma apalaw u mituktukay a palaw, nu nababalaki a palaw u tatama kimi palaway, sapipalaw nuheni a tatuktukan han u ingoma han.
盧安達國家歌舞團是該國最具知名度的舞蹈團，由總統朱韋納爾·哈比亞利馬納在1974年設立，經常在國內和國際上進行演出.
kilang
kilang (kamu nu Hulam: 樹)
Rwanda
Rwanda nubabalaki a palaw numi palaway 盧安達傳統舞蹈表演
Rwanda (盧安達) a kanatal numipalaway amasakaput itinina kanatal sasi nganganay a mapalaway anika sakaputan, u Cungtun ci Juvenal Habyarimana (Cuwye-nael．Hapiya-li-mana 朱韋納爾.哈比亞利馬納) itni i cacay a malebud siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku sepat (1974) a mihcaan patideng, hina i nina kanatal atu kitakit anipadih tu palaw nuheni.
kilang
kilang 樹
ahebal ku nipalumaan ni Panay tu kilang. Panay 種的樹很寬.
Rwanda
Rwanda nubabalaki a palaw numi palaway 盧安達傳統舞蹈表演
音樂傳統上是由口頭傳授，不同社會群體的音樂風格也相應不同. 鼓是非常重要的樂器，皇家鼓手在國王的宮廷中享有很高的地位.
dadiw nu laylay han naw kamusa ku sapatahekal, caaya kalecad nu masakaputay caay tu kalecad kunipa tukilan. tatuktukna u sakaetiman nu tatuktukan, Huang-Ciya (皇家) mituktukay itini Kuowan a Kung-Tin (宮廷) u satalakaway kuyu ngangan.
kilang
kilakilangan 樹林
kilakilangan kina buyu' nu Maibul. 馬立雲部落山上的樹林叢生.
Rwanda
Rwanda nubabalaki a palaw numi palaway 盧安達傳統舞蹈表演
鼓手也會組團進行演奏，規模通常為7至9人. 該國的流行音樂也在不斷發展，樂風主要受到東非、剛果和美國音樂的影響.
kilang
kilakilangan 樹林
kakuniza:LamiHung
Rwanda
Rwanda nubabalaki a palaw numi palaway 盧安達傳統舞蹈表演
mituktukau matineng misakaput patahekal tu palaw nuheni, nika sakaputan nu tademaw han pitu atu siwa ku tademaw nisa kaputan, nina kanatal a dadiw caay pisengal mapalekal,
嘻哈是最受歡迎的曲風，其中融合了饒舌、雷格樂、節奏布魯斯和舞蹈流行音樂的特點.
Siha (嘻哈) u sakanamuhan nu dadiw ku Siha (嘻哈), u dadiw han idaw ku kalamkamay musakamu nu malalibeday nu sema’,Lakela, wunpu nu Blues (布魯斯) atu palaw nu aydaay a micidekay a palaw.
Rwanda (盧安達) nitenun tu kanas 盧安達人編織的籃子
全國各地都會生產傳統工藝和美術品，不過其中大部分最初都屬實用工具，而非純粹作為裝飾.
kanatal nupay niyaniyadaay a nikasilaculan nu nalimaan atu mikulitan a kawaw, nika isayaway han u sadikec nuheni u tatengaay namin, caay kaw pacebaay nu aadihan.
編織籃和碗尤為普遍. 盧安達的東南部製造有一種使用牛糞製作，名為「Imigongo」的獨特藝術品，其歷史可以追溯到該區域尚屬吉薩卡（Gisaka）獨立王國組成部分的時代.