cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
tusaay malasakubaday a papah yadahay ku ci'id. (雙數羽狀複葉)
Kuabar
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
縮圖|tusaay malasakubaday a papah satusa tusa sa ku papah. (雙數羽狀複葉，小葉對生)
Kuabar
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
tusaay malasakubaday a papah satusa tusa sa ku papah. (雙數羽狀複葉，小葉對生)
Kuabar
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
縮圖|sacacay a mala sa kubaday a papah, adidi'kay sa macaculuk melutuc. (單數羽狀複葉，小葉互生)
Kuabar
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
sacacay a mala sa kubaday a papah, adidi'kay sa macaculuk melutuc. (單數羽狀複葉，小葉互生)
Kuabar
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
縮圖|malasakubaday a papah i iluc malukut kapah a dihan. (羽狀複葉，末端特化為捲鬚)
Kuabar
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
malasakubaday a papah i iluc malukut kapah a dihan. (羽狀複葉，末端特化為捲鬚)
Kuabar
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Paywan kakuniza:Pingtung
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
malakapalay a papah. (掌狀葉)縮圖|malakapalay a sici'id a papah. (掌狀複葉) malakapalay a sici'id a papah. (掌狀複葉)
縮圖|tusa melu tulutuc ku ci'id. (雙出複葉) tusa melu tulutuc ku ci'id. (雙出複葉)
縮圖|saka tusa a nilutuc a papah. (二回雙出複葉) saka tusa a nilutuc a papah. (二回雙出複葉)
縮圖|sakatusa malasakubaday a nilutuc nu papah. (二回羽狀複葉)
sakatusa malasakubaday a nilutuc nu papah. (二回羽狀複葉)
縮圖|sakatulu malasa ku baday a nikutuc nu papah. (三回羽狀複葉)
sakatulu malasa ku baday a nikutuc nu papah. (三回羽狀複葉)
tuluway ku papah. (三出葉)
縮圖|tuluway mulutuc ku papah. (三出複葉)
tuluway mulutuc ku papah. (三出複葉)
縮圖|miliyan kunatulu a mulutuc kyz pahpah. (二回三出複葉)
miliyan kunatulu a mulutuc kyz pahpah. (二回三出複葉) 縮圖|tusa kya malasakubaday a papah. (雙出羽狀複葉)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
[1]中文維基 https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B1%BA%E6%98%8E
[2] 藥用植物圖像數據庫- https://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?channelid=1288&searchword=herb_id=D00341
[3]台灣原住民族藥用植物圖鑑: 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p119，  https://tw.search.yahoo.com/search?fr=mcafee&type=E210TW885G0&p=%E5%8F%B0%E7%81%A3%E5%8E%9F%E4%BD%8F%E6%B0%91%E6%97%8F%E8%97%A5%E7%94%A8%E6%A4%8D%E7%89%A9%E5%9C%96%E9%91%91
[4]《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
[5]中文維基百科: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%8D%E5%8F%B6#/media/File:Leaf_morphology_type_geminate-pinnate.png
kakuniza:nipaluma kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Kinbu u Watan
Chalami
縮圖|u sulit nu Hulam (台東縣太麻里鄉多良村、查拉密部落)
Chalami (查拉密部落)
u sulit nu Hulam: 查拉密部落
台東縣太麻里鄉多良村.
傳說故事「長了黑色翅膀的百步蛇」，為了重回大海.
過去早期有一天，一條長有翅膀黑色不好的百步蛇，飛到部落上方，不小心掉到『查拉密部落』的水源地，而受傷的黑色百步蛇為了重回大海，於是衝破池塘回到太平洋，也因此造成泛濫，造成部落的耕地、小米田被淹沒，『查拉密部落』也因此向上遷徙，另外，若從部落往太平洋望去，因洋流性質，在太平洋上彷彿真有一條黑蛇盤踞在太平洋之中，故『查拉密部落』因此又稱『瀧部落』.
『查拉密部落』最早發源於『北大武山』，而後來為尋找可用耕地，有一說為兩個獵人帶著一條狗，最遠曾到達今池上鄉，後因當地有『阿美族』族人與『布農族』族人已在當地居住，認為當地各族角力凶險，便放棄撤回，輾轉來到今『查拉密部落』，而突然獵狗開始停止走動，開始挖洞，獵人們於是按照傳統的判斷，認為今『查拉密部落』是個可耕地，便回報頭目，並遷至此，爾後因發生水災…等，族人便再度遷至他處，陸陸續續遷移四次，最後在日本統治時代時，在遷回最初的遷地，即今『查拉密部落』.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=9&T_ID=662
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Chalami. u kasalumaluma’ nu Chalami sa.
u Sakizaya a tademaw
i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Kent Benson
Kent Benson nalecuhan i New Castle, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
nilacul
ci Kent Benson, u tatama, nalecuhan ciniza i 12 a bulad 27 a demiad, 1954 a mihcaan. Kent Benson i 1977 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 1, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:miunduay kakuniza:NBA
mangacah
(u kamu nu Hulam sa: 缺乏)
mangangel
(u kamu nu Hulam sa: 騷動)
mapelpel
(u kamu nu Hulam sa: 騷動)
lacul
(kamu nu hulam：裝)
lacul i cungal tu nanum. 在玻璃瓶裝水.
ngangan nu Pangcah-Inakawalo
ngangan
Inakawalo
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
masakaputay
(kamu nu hulam：合作社)
ngangan nu Pangcah-Inakawalo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
talawadaw
縮圖 (kamu nu hulam：溪；河)
taneng lakecen ku talawadaw? 可以渡過這溪水嗎？
Francisco Pascual Obama Asue
Francisco Pascual Obama Asue
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 21 a demiad 1949 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Equatorial Guinea (赤道幾內亞) ayza sa ci Francisco Pascual Obama Asue, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan 6 bulad 22 demiad.
ditek
(kamu nu hulam：量)
ditek tu akuti' nu uzip. 量體溫.
Richard Anderson
Richard Anderson 11 bulad 19 demiad, 1960 a mihca, Richard Anderson, miunduay.
Reuven Rivlin
thumb|Reuven Rivlin|alt=Reuven Rivlin as the president of Israel.jpg thumb|hata nu Israel
kakilimaan
misiwkay tu tademaw nu ihekalay a kanatal
nilacul
nalecuhan ciniza i 9 a bulad 9 a demiad 1939 a mihcaan, Reuven Rivlin, u misingkiway a tademaw.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Israel (以色列) ayza sa ci Reuven Rivlin, micakat a demiad sa i 2014 a mihcaan 7 a bulad 24 a demiad. u Iserael a kanatal sa, saicelangay a kanatal kuyni.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
Richard Atha
Richard Atha 9 bulad 21 demiad, 1931 a mihca, Richard Atha, miunduay.
Kaja Kallas
Kaja Kallas
nalecuhan ciniza i 6 a bulad 18 a demiad 1977 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Estonia (愛沙尼亞) ayza sa ci Kaja Kallas, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 1 bulad 26 demiad.
tasasa
(kamu nu hulam：向下)
tasasa ku culil na makabuyu'. 從山上往下走.
kasienawan tasasa tu ku tataheciw nay buyu'. 冬天的時候烏鶖就會往山下飛.
petun ngangan nu Rukay-Kabuara
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
美國與台灣斷交
u kamu nu Akate
nilacul
阿卡德語，u kamu nu Akate(Akate a kamu:𒀝𒅗𒁺𒌑，akkadû ；sulit：𒌵𒆠，URIKI  ；acasa Akate a kamu：𒅴𒀝𒅗𒁲𒌈，lišānum akkadītum )), u zuma a ngangan sa, u Yajia a kamu acasa Yakati a kamu, u kamu i sumamaday i Meisoputamiya kakitizaan saungay, u Yafi kamu salaylay San a binacadan a kamu. u matinengay saayaway a kamu nu San a binacadan, Akate a kamu namakay sumamaday Sumei a kamu, Sye a sulit. kya kamu a ngangan namakay tusa talawadaw lalangawan.
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
nu ayaway nakamuwan
1978 a mihcaan u sikalawpesan tu a mihcaan mamisingkiw tu talakaway a malagiingay a kakawawan nu Taywan sa limulak saan ku i subalay nu Taywan a binawlan sa. ya tatapangan nu USA ci (卡特) hananay sa pangiha satu i sabaw tusa cacay a bataan idaw ku enemay a demiadan.a makay i 1979 a mihcaan 1 a bulad 1 a demiad nudemiadan a patideng sakalcabay atu ya（中華人民共和國). hananay nu ada nu Taywan namahida sa sikaputun tu kuni kalcabayan nu Taywan atu USA. ya nika malcabayay sakay pitenaay tu ada hananay a nasulitan a cudad sa amasatedep tu. sisa napinukasan i Paykanatalay (聯合國）hananay akitakitay malkaputay a nipatidengan sa kilul sananay u satabakiyay a nika labades nipikuwan nu（蔣政權）kuyni.
u kamu nu Akate
kakiliman
BC 3000 a mihcaan, Sumei binacadan a tademaw atu Akate binacadan a tademaw patahkal tu masasiketay a lalangawan, tusa_kamu tacuwacuwa sa mueneng. micaliw tu sulit, kamu_sakilul, kakuniza(型態) atu kamu_ngiha macamel, Sumei a kamu salawilaw(最有影響) tu Akate a kamu. sisa, u kusuday(學者) pakuhica(認為) Sumei atu Akete tina tatusa a binacadan, u nisakaput(聯盟) kuheni.
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
Taywan atu USA nikaputunan a malcabay a nikahini(斷交的源由）
nikadengan nikangayawan i （韓戰）nadikudan satu i limay a mihcaan sa. u USA hananay a kanatal suayaw tu malkaputay nu （共產世界）sa sipakaydaen nipilaup pabalucu amay langatan.sisa kanamuhan nu Taywanay ci （蔣介石）mikelitay a tatapangan paculi tu ada nida u sakaicelang kuni kahida atu nipaayawan .nudikudan sa i enemay a bataan a mihcaan mangaleb mangaleb kuni kalalaisay a ziday ya USA hananay a tatapangan ci （甘迺迪）atu mikilulay a mamikuwanay nu satalakaway （詹森）paayaway tu Taywan miedap sakaytena tu ada .nika udumaay a sakay ketunay a kunidatengan sa idaw tu ku sakay balucuan. apanutek cayay tu kunikahida nuayaway pasayni i Taywan. ya（中共）adihen sa ucayay tu kadadawa amalawpes. sisa ilabu pabalucu kunidatengan nu USA tu sakaini tu kawaw.si katinengan nuheni ku (中國) atu（蘇俄）cayay tu pasasuayaw nayi tu kuni masasudayit. nu makay i Taywanay a caay kalecad nu nidatengan sa. sawsawni idaw ku isais. u 中 蘇 美.tuluway a kanatalay a nidatengan sa. yadah tu kuni kasasetul. sisa pasu Taywan atu USA .ya hulam mahida tu idaw kuni kasumadan.
namakayzaay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
1978 a mihcaan sabaw tusaay a bulad idaw ku sabaw enem a demiadan i teban nu labi tusaay ku tuki sa panengilan kya mabiay isimpian henay niya mala singbungay a papeluay ihekal a mikuwanay ci 宋楚瑜 hananay .patengilen nida ku mala （總統）tatapangan nu Taywan ci 蔣經國. amalcabay ku hulam （北京）atu USA ya （華盛頓） ianuayaway a mihcaan piusiwgac nu Dipun a demiad sa ku kawaw .kakayda satu ku USA atu Taywan sikaputun kuni kalcabay tu makay i hekalay nu kitakitay a mapaales saan. imahida sa pasu nika pulungan amay tenaay tu ada hananay a kawaw sa kakayda satu masatedep .nu ayawan tuluway a tuki sa itini muenengay i Taywan sakikawaway ya ihekalay sakakaay nu USA. ci 安克志 hananay tayda i satalakaway a kakitidaan （總統府）maysakamu pakatineng ci （蔣經國）an. sakatusa a demiadan sa pasakamu ku tatapangan i sakapulung nu Taywan a binawlan kunikahida nu amuhuwan ya USA hananay tu nikahida nuheni pasukayda satu ihekalay a kitakitay maysakamu tiya （匪偽政權）tuni pahci atu pihacengan a pacukah.
u kamu nu Akate
kakiliman
patalahekal ku Akate a kamu i BC 2800 a mihcaan, sungay tu cidek ngangan_sulit(專有名詞). namakay BC 3000 a mihcaan zikuzay a demiad, malingatu tahekal tatenga'ay nu Akate a kamu a sulit atu cudad. kayadah ku cudad atu nasulitan matepa, izaw ku kungku、hulic、kagak(科學)、tigami atu laylay a cudad. katukuh BC 2000 a mihcaan, tusa masazumaay(變體) a kamu(u Yasu a kamu atu Papilun a kamu), nasaungay i Yasu atu Papilun.
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
namakayzaay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
inakawaw sa kasenun saan mapalilit sikatinengan tu nu binawlan imahida satu sa u balucu nu cakenuhay sa .masaupu tu i kakitidaan putah nu （美軍俱樂部）hananay papelu ku papeluay maynah tu nika hidaan nu USA .yadah yadah ku taydaay mikilihida tansul sa makaala tu pinaay hakiya alasubu ku tademaw i nuayawan niya amuhuwan hananay a kakitidaan. u binawlan hananay sa anu macudas tusa mausaw haw ku tuudtuud miedis kasenun sa masatukuay a katideng pecian mamin. uduma sa midebung tu sakawawan nu amuhuwan a（大使館）tastasan ku sasingalan atu panan u sakasaan sa maseka ku balucu nu katuuday.milalad tu kunikatineng nu micudaday mihaka pacukad tu nipa nganganan malalacal painin tu kalisiw i nu cacudadan. pacununs tu sakaicelang nu kanatal nu Taywan paayaw tu cenhu maynah tu amuhuwan tada caay katatudung nikalcabayan .nuydaan a bulad 27 ademiadan sa pataynian nu （總統）kya u satalakaway nu cenhu （副國務卿）ci 克里斯多夫 hananay katukuh i Taypak tansul saan ngayawan nu micudaday waiten tu tikuk atu ba’tu tungusay tu sakacay kadengan nu Taywan hananay a nipabalucuan .imahida sa yadah ku inacaay henay pitebing tu makay nu hekalay i kitakitay nikasasibutan a mahicaay nu kakawaw sisa papicebisan nu hitayay a saydan. mingayaw tu hicahica sa hangen saan a hicanaca saw. imaida sa mademec nu idih ku sakamata nu nidatengan nu tademaw. maydih pasakapah tu kanatal nu Taywan kuni kahida.
nadikudan nikaputunan sa ya USA atu Taywan. patideng tu dumaay a sasikawaway a kakitidaan pangangan han sa ya （美國在台協會）nu USA kuyni. i Amuhuwanay sa idaw kya nipatideng tu (北美事務協調委員會）sakasiwantan a lalubangan a kakitidaan sakay aenengan nu musakakawaway nu tademaw nu Taywan.
u kamu nu Akate
kakiliman
Akate a kamu na u saungayay a kamu i sumamaday a capi_wali kakitizaan, matenes katukuh kayadah a lasubu a mihcaan, alawhani, BC 800 a mihcaan, malawpes tu tina kamu, nikatapalan(邊緣化) ni Alami a kamu. katukuh Sila a namihcaan(時代、時期), u mapalaway dada' musaungay tian kamu. sazikuzay a cudad tahekal i BC 100 a mihcaan.
kakitizaan a kamu：
i sasa'ay a sapat_sulit(表格), u malucekay a kakitizaan a kamu nu Akate： u miginkiway pakuhica(認為), i ayaway a nasakamuwan atu natingengan, saungayay a Akate a kamu, caykaw nu zikuzay a Yasu kakitizaan a kamu atu Papilun kakitizaan a kamu, u paliyuh atu malawpesay a pacacayay(獨自) a kakitizaan a kamu. u zumaay a Akate a kamu sanay ku Aypola a kamu, uyzasa mizateng kita u pacacayay a wali_Sanmite a kamu ku Akate a kamu.
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic（台灣關係法）
nikalebutan nu Taywan atu USA kunikalcabayan nu kanatalay sa. u sikabiyalaw nu caay kataneng ku nisamawmawan nu Hulam (中國) a mingayaw sa idaw ku nipatidengan tu sakay ngaayay a hulic. “ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic” （台灣關係法）hananay u mamisimaw tu anu mahica kuni kalalacus nu Taywan atu Hulam sa maydih ku ada midebung micebis tayni milakuwit tu tebanay nu bayu’ mingayaw sa saka idaw nu mayedap nu USA a hitay mitenaay kuni a masakamuay a hulic. anu mademec ku sakay icelang nu hitay sa. anu caay pakatena tuni sakay pingayaw tu hitay nu Hulam sa taneng pacakay ku USA tu kaydihan sapacunus tu nuhitayan a tuudtuud a misimaw tu liwliw nu Taywan.
sisa i 1979 a mihcaan sepatay a bulad idaw ku cacay a bataan a demiad sa ya tatapangan nu USA ci (卡特) hananay sa idaw kuni pawacayan tu nasulitan nu Taywanay atu USA .mamapaina tiya （台灣關係法）hananay .nu labuway nasulitan sakatusaay a nisabalucuan. u sakaydihan a mamaiedap tu i nuetipanay nu bayu’bayu’an a sakangay nu muenengay nu binawlan. tungusay itaneng ku USA a tademaw atu Taywanay masasucabay mipaliw tu nananaman a tuudtuud pasu lalangawan misiwbayay .sisa idaw ku nibalutan tu limaay pabalucuan a pawacayan nasulitan a hulic.
u kamu nu Akate
nangiha
縮圖|AO 5477 (photograph and transcription)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
nasulitan ni Tuku Tiway Sayuen i 2021 a mihcaa.
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic（台灣關係法）
1.sakacacay sa milisimet tu sakay tademawan nu Taywan .USA. atu Hulam. i nuetipanay a kakitidan nipisiwbayan atu nu lalangawan nudumay a sakangaay.
2. pahci tu nikalcabay atu nu Hulamay (中華人民共和國）nisalahcian u sikaidaw pahdekan tu ya sakangaayay tatusaay a kanatalay sakadem masuada.
nipaluma-tatakul, tatakol
tatakul, tatakol 蔓澤蘭 (俗名：山瑞香、蔓菊、心形薇甘菊、米甘草、薇甘菊)
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic（台灣關係法）
3. pakibalucu tu anu u dumaay a nipingayaw tu Taywan maydih midebung misalahci a nipitekelan tu bayu’ay mitena tu nicaliwayan nu balungasa a caay pisulul ku USA .tumahiniay a kawaw sa.
nipaluma-tatakul, tatakol
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic（台灣關係法）
4.pawsa tu sakay paculian sakay icelang nu hitay a sangayawan a satikec
nipaluma-tatakul, tatakol
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：木蘭植物門 Magnoliophyta
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
ya Taywanay a sakasiwantanay a nipacunusan a hulic（台灣關係法）
5. mupupu’ tu sakayidaw nu tansul sananay a nipingayaw nu dumay a kanatalay i Taywan. misimaw tu sakangaay nu binawlan pasu siyakay nu Taywan atu pakalisiway a tuudtuud nikangaay sa.
nipaluma-tatakul, tatakol
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：木蘭綱 Magnoliopsida
nikaputunan a malcabay nu United States of America atu Taywan
eng malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)
kakuniza:Buting Nukay
nipaluma-tatakul, tatakol
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：菊目 Asterales
sapamat(科)：菊科 Compositae
mikitinay(屬)：蔓澤蘭屬 Mikania
hicahicaay(種)：蔓澤蘭 M. cordata
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=539076010 蔓澤蘭
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5)208蔓澤蘭 p243 台北南天書局
鄭武燦 編著 台灣植物圖鑑 下冊 2497蔓澤蘭 p1249 國立編譯館 主編
中國植物誌 第 74 卷 069 頁 PDF 假澤蘭
http://wssroc.agron.ntu.edu.tw/ 蔓澤蘭專區
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 蔓菊 463 頁 92年10月
Leo Barnhorst
Leo Barnhorst nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
5 bulad 11 demiad, 1924 a mihca, Leo Barnhorst, miunduay. (mapatay i 2000 a mihca)
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Lubas-Mapalaway-pakakawsan
pakakawsan
祖靈辭
anu nay' kamu
i cuwa satu ku satiidan niyam
na amu satezephan a mitengil
sakay tamuwan a suni' nu mabulah niyam
anu nay’ kamu
i cuwa satu kami amibetik
如果沒有祢們
請祢們靜靜聆聽
我們對祢們的思念之聲
我們從何所祭
請祢們慢慢饗祀
namaka balucu' amiawza
matukenuh
(Uu kamu nu Hulam sa:傾斜)
Lubas-Mapalaway-pakakawsan
pakakawsan
dahkedtu ku nikatayni
i bali u zazan mutizeng
makatengiltu muliyaw atu mumul
kisu papitezepen kami
papisikazen kami
mitaneng ku uzip tu nikakapah atu nikangelu'
makazateng tu uzip nu niked atu sikaz
namaka niladayan nu misu
namilawadtu ku balucu' tu nikapatay atu mauzip aca
虔誠的召喚
如願降臨
聽到了重來與離去
祢使我們沉默
使我們謙卑
品嚐生命的甘甜與艱辛
領悟生命的莊嚴與尊重
通過祢的引領
心靈經歷死亡與重生
silsil
(kamu nu hulam：排列，排隊)
silsil tu cudad i pacudadan. 書本排列在書架上.
u satalakaway a lahud
(u kamu nu Hulam sa: 氣溫最高)
Lemiyau
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lemiyau (伊屯部落). u kasalumaluma’ nu Lemiyau sa, 59 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 146 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 136 ku tademaw, pakalatu 93%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 7%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malubicay a dadipasan
(u kamu nu Hulam sa: 豐饒海岸)
Lemiyau
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
palekal tu kanatalay
(u kamu nu Hulam sa: 開發中的國家)
sakapahay nipalahadan
(u kamu nu Hulam sa:好的發展)
nipaluma-dapdap
縮圖|dapdap 馬蹄金
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Dichondra micrantha Urban
【mitesekay a ngangan】Dichondra micrantha Urban
【科名】 旋花科(Convolvulaceae)
【sapamataan a ngangan】Convolvulaceae
【屬名】 馬蹄金屬
【mikeliday tu ngangan】dapdap
【俗名】 小金錢草、荷包、肉錕飩草、金鎖匙、黃疸草、小馬蹄草、螺丕草、小銅錢草、酒杯窩、小蛤蟆碗、雞眼草、小燈盞菜、小迎風草、小碗碗草、小元寶草、落地金錢、金挖耳、九連環
【tada ngangan】xiao-jingian-cao, hebao, nei-kun-tun-cao, jin-suochi, huangdan-cao, xiao-mati-han, luo-pi-cao, xiao-tongqian-cao, jiubei-wo, xiao-hama-wan, jiyan-cao, xiao-dengzhan-cai, xiao-yingfeng-cao, xiao-yuanbao-cao, luodi-jinqian, jin-wa-er, jiu-lianhuan
【英名】 Dumbell dichondra
Themba N. Masuku
Themba N. Masuku
nalecuhan ciniza i 1950 a mihcaan.
nipaluma-dapdap
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【igu a ngangan】Dumbell dichondra
【族語】 布農 Tasasikis Tu Bantas、撒奇萊雅 Dapdap、鄒 Cuun 'Anuku Karavung
Themba N. Masuku
Themba N. Masuku
u cunli (總理 Prime Minister) nu Swaziland（史瓦濟蘭）ayza sa ci Themba N. Masuku, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 12 bulad 13 demiad.
nipaluma-dapdap
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Tasasikis Tu Bantas、Sakudaya(撒奇萊雅) Dapdap、Co (鄒) Cuun 'Anuku Karavung
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
Dapdap u langawtu nu Taywan, nu Taywan picidekan a langawan, manamuh i masengetay, caaya ka pacilal, idada dadanansa, lutuklutukan hinaadih kita tu langaw.
(kamu nu Hulam:馬蹄金原產於台灣，為台灣特有種植物，性喜潮濕、陽光不需太多；通常在產業道路、草叢中等可發現其蹤跡. ）
sikikalisiwan
(u kamu nu Hulam sa: 經濟)
nipaluma-dapdap
sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:馬蹄金味苦性涼，所以有降火氣、解毒、活血之功效. 主要治療於痢疾、腫痛、損傷等症狀. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:馬蹄金為旋花科多年生草本植物，莖匍伏細長，可至35公分左右. ）
(kamu nu Hulam:單葉互生，為簇生狀，腎形葉，葉背帶點毛，有7個出掌狀脈但不明顯，葉先端圓形微凹，葉全緣基部為心形，葉面綠色且光滑，葉背淺綠色，有疏毛. ）
masa cacay ku sanglacay nu balu, isasa nu papah asibalu, ahebal, lima kuni kapapelaan. adidiay a baluan han namakayda’ i sasa a muculal, langdawsa  siniladay tu kalawlawan a kulitan, wayway nida mahida u seliseling, balu nu akaway miapuyu tu akaway nu papah.
(kamu nu Hulam:花單生白色，生長於葉腋，寬形，具5深裂. 小花會由葉下麵開出，綠中帶點黃，形狀像極了鈴鐺，花梗比葉柄短. ）
u heci nu Dapdap pela’ sananay, nu tusaay anika papelaan amalaheci, sisa idaw ku tusaay a sasapalan mahida u mali ku wayway kalawlawan nu hese’ ku kulit, idaw ku lalumaan nu aadipingan. kasi baluan han i sepatay a bulad, itini i kalaludan nu pitu ~walu asiheci.
dapdap caay pi pili’ tu lala’ asilangaw, nika anu sidamek ku lala’, kasi nanumang, kapah ku lalaliwan nu nanum a kitidaan, amelik amabuwah ku langaw.
(kamu nu Hulam:馬蹄金對土壤適應性廣，但以土壤肥沃、水源充足、排水良好之地區，植株生長速度快. ）
dapdap anu nipa nanumtu amelik amabuwah ku langaw, kasienawan han mahamaw mulangaw, lamit nida caay kay labusa, aytini i tukus paluma ku kapahay.
(kamu nu Hulam:馬蹄金只要有灌溉水源隨時可進行繁殖，冬季氣溫低生長較慢，因根群分佈不深，較適合平地果園栽培. ）
anu pasapala satu nika dadecdecan han a pulu’~ sabaw tu lima a ke’/pingfang-mi kuyu laad, apasapal satu a kiayawan amaluk tu lutuk atu mahedek satu napasapal sa apananuman tu amikuwan, kya mulangaw ku nisasapalan tu panu’an.
(kamu nu Hulam:種子繁殖播種密度10~15克/平方米，在播種前應先進行雜草防除及播種後應加強水分管理，以利種子萌發生長. ）
dapdap nu papah mahida u sadipa’ nu kaduh, sisa pangangan hantu “dapdap” idawhen ku kui-tai, guo-qiang-feng, xiao-jinqian-cao a nganganan.
(kamu nu Hulam:馬蹄金因葉片形似馬蹄，故名「馬蹄金」，又有葵苔、過牆風、小金錢草等之稱. ）
apuyu’ ku langaw nu dapdap, icelang a mulalad ku akaway, ngisngis nu lamit han matineng amulalat, caay pipili’ tu lala’ amulangaw, napaluma’ satu i liklik nu luma’ han u madadedecay ku langaw u aadihan nu katuuday nu tademawan.
(kamu nu Hulam:馬蹄金植株低矮、莖蔓再生能力很強、且鬚根發達、對環境適應性強，栽植成園後可形成緻密的觀賞性地被植物. ）
wayway nu langawan (植物性狀)
Dapdap han u Dichondra micrantha Urb, xuan-hua-ke han u Convolvulaceae Dapdap han nimikeliday tu langaw nu Dichondra mihcaan nanay nu milaladay nu lutukan a langawan, hinaadih kita i Taywan nu subalan a dadipasan atu uhekal nu umaumahan.
(kamu nu Hulam:馬蹄金（Dichondra micrantha Urb.），旋花科（Convolvulaceae）馬蹄金屬（Dichondra）多年生蔓生草本，常見於台灣全島低海拔地區田野及郊外. ）
adidi’ satanayu’ sa ku lamit nu dapdap, belihan kala abuabuan ku kulit sibanuh, i laad han idaw ku naiay ku watan asilamit.
(kamu nu Hulam:馬蹄金莖細長，被灰色短柔毛，節處著地易生長不定根. ）
nucacaya a papahan masasuala tu akaway asipapah, papahan mahida u buwa’ ku wayway atu mamulmul ku wayway, tanayu’ han 0.5~1.3 cong-fen, ahebal han 0.6~1.5 cong-fen, nuayawan nu papah ahebal mamulmul ku wayway atu kala ngituan kuni ka mulmul, angngan han ahebal mahida u balucu ku wayway, langdaw naming ku papah, hekal nu papah sibanuh, belih nu papahan simasaditay nu apuyuay a papahan, tanayu ku akaway nu papah cacay nu pangkiwan~ tulu a pangkiwan a cong-fen.
(kamu nu Hulam:單葉互生，葉呈腎形至圓形，長 0.5~1.3 公分，寬 0.6~1.5 公分，先端寬圓形或微缺，基部闊心形，葉全緣，葉面微披毛，背面有短柔毛，葉柄長 1.5~3.5 公分. ）
Rick Barry
Rick Barry 3 bulad 28 demiad, 1944 a mihca, Rick Barry, miunduay. thumb|Rick Barry|alt=Rick Barry.jpg
nipaluma-dapdap
wayway nu langawan (植物性狀)
adidi ku balu, masa cacay isasa nu papahan, apuyu ku akaway nu balu i papah nu akaway, lima ku kakicuh, nika pelaan mahida u masa mucuya ku wayway satanayu’sa mahida u ngelap ku wayway, langdawsa ku kulit, idaw ku salalumaan.
(kamu nu Hulam:花小，單生於葉腋，花柄短於葉柄；花萼 5 裂，裂片呈倒卵狀、長圓形至匙形，綠色，宿存. ）
mahida u tuki ku adiping, kalawlawan langlangdawan ku kulit atu micapi tu sanglac a kulitan, lima ku tamaan, ipabaw ku salumaan, tusa ku salumaan, nu tusaay anika babenisan nupaduh amisalalumaan.
(kamu nu Hulam:花冠鐘狀，黃綠色或近白色，雄蕊 5；子房上位，2室，為兩個分離心皮組成. ）
pela’ sananay ku heci mahida u mali ku wayway, balad han 0.2 congfen,  hekal han idaw ku masaditay nu banuh, mala tusa kuni ka pelaan nu patelekay nu hahecian, naiku watan nunika pelaan tu mala tusaay atu caaya kapela’ nu hecian, idaw ku cacay ~tusa a saspalan i salumaan. pa’nu’ han micapi tu mali ku wayway, kala lawlawan ku kulit katukuh tu hese’ masadid ku hekal.
(kamu nu Hulam:蒴果近球形，徑約 0.2 公分，表面具柔毛，分離成 2 個直立的果瓣，不規則2裂或不裂，各具 1~2 粒種子. 種子近球形，呈黃色至褐色，表面光滑. ）
sakanamuhan atu kapi cidekan (適應性及特點)
dapdap han manamuh tu dihkuay atu sinanuman a kitidaan, micidek kuni ka namuh atu icelang amilalat, wuydasa acacay matalaw tu sienaw.
(kamu nu Hulam:馬蹄金性喜溫暖及水源充足環境，適應性及拓展性強，唯耐寒性較差. ）
numapa cilalay atu isasa nu lidunglidungan kapah ku langaw, anu caay kapacilal atu tada i lidunglidungan han, satanayu’sa ku langaw, anu tada tabakitu ku cila han, mahamaw kuni langawan amlalat.
(kamu nu Hulam:在光照或遮蔭條件下都生長良好，日照不足及遮蔭的地方，植株易徒長；光照過強，植株生育較緩慢. ）
dapdap han amica kunika epingan numita, anu napalumaantu kapahay tu ku langaw, siheci’ satu cinida, sakay sasa nu langawan nu sasihciay nu cancanan a langawan, a puyu’ ku langaw nida’, talakaw han tada lima a cong-fen nan, anu kaletepan tu nulutuk a talakaw anu kapah tu kulala’ sa, acaay pilisimet tu langawan.
(kamu nu Hulam:馬蹄金雖只耐輕微的踐踏，但一旦建植成功便能夠旺盛生長，並且自已結實，為持果園內族群生長；其植株生長低矮、高度可維持 5 公分以下，覆蓋後於雜草防治及土壤保護效果佳，不必進行修剪工作. ）
三、mibuwah atu paluma (kamu nu Hulam:繁殖及栽植)
1. misilut tu lala’ (kamu nu Hulam:整地)
2. mibuwah atu paluma (kamu nu Hulam:繁殖及栽植)
四、tanu lutuksa mikuwan (kamu nu Hulam:雜草管理)
1. dapdap ikasienawan han atu lala’ nu nananuman mahaymaw mulangaw atu mabadi’, apananuman tu, kya kapah ku langw, amiadih kita tuni palumaantu nu sahecian a langawan mikuwan, kya caay ka wada’ kuni kasihecian nu duma a langawan.
1. (kamu nu Hulam:馬蹄金冬季低溫或土壤水分不足時生長速度變緩或枯萎，適時補充水分，維持植株正常生長，但應注意配合果樹生長特性進行管理，以免影響產量及果實品質. ）
2. dapdap han mahka nipalumaan han pananuman tu kya kapah ku langw nida, nika u tada silanu’ay a lalaan han, isasa atu caay kakapah nu lalaliwan nu nanum han, aminadih kita tu papalaliwan tu nananuman.
2. (kamu nu Hulam:馬蹄金生育初期雖應保持濕潤以促進生長，但黏質性土壤、低窪地區及排水性不佳之果園，應注意加強果園排水. ）
3. anu padamek satu huaxue a damekan acaay kay pabaw nu papah, alaw amaduka ku papahsa.
3. (kamu nu Hulam:若採撒施化學肥料應盡量避免留置於葉片上，以免造成葉片肥傷. ）
台灣特有種. 喜潮濕，產業道路、草叢中可發現蹤跡.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p201
kakuniza:nipaluma kakuniza:habay iing
Ricky Berry
Ricky Berry 10 bulad 6 demiad, 1964 a mihca, Ricky Berry, miunduay. (mapatay i 1989 a mihca)
Kuangka
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuangka (橋西部落). u kasalumaluma’ nu Kuangka sa, 87 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 261 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 250 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Paiwan 81%, Amis 1%, zumazuma 13%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
kakilimaan
i tawya 1878 a mihcan, satabakiyay a kawaw nu nyadu’ nu Sakidaya tu takubuwan, i tawya kaw adiding tu malawpes ku binacadan nu Sakidaya, madihi ku tumuk ci Kumud Padik tu binawlan nu nyadu’ a malawpes sa, kyu palima satu ci Kumud amikusang, sisa sihahanhanan henay ku binacadan nu nyadu’ ita katukuh ayda.
namahicahica acasaw ku nyadu’ nu mita asaca tu ku katuuday, ayda a hacacay hanaku mutelac tu nakamuwan nu babalaki.
1878 a mihcan
i 1878 a mihcan, sayaway tayni a hitay nu Hulam, u hitayay hananay a hican caay pi'caw tu hitay, itawya sa sademidemiad sa ku hitay nu Hulam i liwliw nu Takubuwan sabelibelin sa, adihan nu babalaki nu Sakidaya sa malecad tu misalamaay nu wadi wawa, tuduma a demiad sa, tayni i niyanyadu’an nu binawlan misulut tu tipus paylumaluma', sakamu satu ku niyadu'ay, wamu tu namu sa demidemiad sa maduba', “misakunukunu i umaumahan, wyca ku mamaala, adasa amianin tu kakanen, mayca misaicelang maluk kya sikakanen, sa ku babalaki nu nyadu'”, kyu caay pabeliyi nu binawlan tu tipus. “ i tini a musakamu kaku i titanan, i tawya amatinetineng ku babalaki nu nyadu’ tu nika u hitay kuydaan, ida uhitay kuydaan sa cima saw ” caay katenes, sikuwang tu tayda i lumaluma’an, maleca tu waca uku mikukungay, u caayay pabeli tu tipus sapadeceng tu cepi’ nu kuwang, matalaw ku binacadan a palun tu cepi’ nu kuwang, kyai pabeli satu tu tipus.
malingatu tu siapunang ku binawlan
nanu tawya sa, malingatu tu malinges ku binacadan nu nyadu’ay, sakamu satu ku duma a tademaw.“ tada u kukung kinabiyaw, satu ku kamu, dateng satu ku babalaki nu nyadu’ “ sademidemiad sa masasalama a mukan tu hansa,  mikukung tu i nyaduay tu kakanen, mayca unikaluk tu umah kya idaw ku sakaudip saan amin kumi tabalay a binacadan.
u saka bales nu selal nu nyadu’ mitapal ku binawlan, caay kasumad adihan ku wayway ninahulam, hatida kunipaculi nu nyadu’ay, i cuwa ku nika sumadan mangaleb kunipi sawacu tu minawlan, dateng satu ku selal, anucaay kasumad pacicitu a mikukung tu nyadu’sa, acay pakeda sa kita anu caay paculi i, caay kacenun satu ku katuuday, kyu misamawmaw tu ku selal nu binawlan. matatengil tu kuselal, mamin matatengil ku kakelidan nu selal, twyada alabi salabi satu ku masakapahay nu selal, pakaynu mudungdung tu namaka sabatu way a sawac tawali, tahekal i dadisapan nu bayu, tu amaliyut muliyut mucukis aca “tu namaka cikasuwan a sawac,”hacining”
makatukah i pukpuk takuwal tatimul micumud i buntay nu hitay, cumud satu inikabi’ nu hitay, batelikbatelik hantu ku nikabi’pinay hakya ku nipatay, cay katenes balutmut satu mu laliu, katukah i Takubuwan halalhalan tu ku labi.
muadad tu tanyanyadu’an
nanu tawya alabi, caaytu pa hanhan ku hitay nu hulam, sa demiad salabi satu tany anyadu’an, mu kilim tu namipacukay tu
hitay a tademawan, nika kapah kunika lalihud nu sakidaya, tusakay tina kawawan nayi’ ku matinengay, katukuh inika debung nu nyadu’ nu kabalan tawya tu katinendan.
sakatineng tu nidebungan
u sakatineng nu hulam tunika u sakidaya ku midebungay tuni kabi’ nu hitay sa, nawhica ku sakatineng, nu babalaki nu mita.
sakidaya, nasipadu tu kabalan ku babalaki nu nyadu’ napatawsi bacaywan, mabusuk sa sipalihud nida tu cabay kina kawaw
kyu mabelbelay nu hitay nu hulam kya babalaki nu kabalan sa, sipasubana’ hantu nuda i sakakay, kyukatinengan.
u lingatu mutiyk tu takubuwan
mabanutay tu nu hitay ku kabalan sa, maliyut taynin nu hitay i takubuwan kudicem nu kuwang, musamawmaw tu tu sakidaya, amusinasin tu takubuwan, tatenga’ caayhen katenes tu cacay a labi, makadih kumi sebengay nu selal tunipi sadiwang nu tademaw i sauwac, kasenun satu patakus tu tumuk atu selal, balutbut sa twamin ku masakapahay a selal, malalabalaba’ tayda
i tadapanan mutena’ tunika takuwal nya hitay, sa tedetedep satu ku selal muhalhal tuni picumud nya hitay. mudikec twamin tuni dicem tu awk ku selal, ni palasul tu anu cumud saca kuhitzysa, kasenun han mucucek mu tusul ku takulaw tu dicem nuawk kasenun sa mapatay caay pikakuykuys ku tademaw.
masasetset tuyda a labi
awangawang aca unika tepek tu. pa kilulsatu mahida tu salabi saan caay pahanhan tah sananal sa, katukuh tu i halhalan ma
adihtu kunika saupu nukidu nuhitay, belutsatu pasukas kumukilulay i nudikudan, tuyda alabi salabi sa cayka kemet ku binawlan
tah sananal saupu satu ku kidu. u selal numita inay’kuma hicahicay aca.
sakinatusa anipi debung
na mamin satu kuyniyan a kawaw, nay’tu kutekiteki nu hitay, sakamu satu kui nyadu’ay, “hakya matalatu ititaan mulaliu tu kya,” saan ku binawlanq, nika caay kuhida kunidateng nu tumuk, caykaw ni alialiu sananay caykanca amutiku henay, a manatu ka
pakayni itada panan micumud, sakatusa a butay pakayni i tebun nu nyadu’ a dadan micumud. pakayniyay i tadapanan mi cumud a butaysa mahidatu malekep nu selal belih satu. pakayniyay i tebun a hitay, ahicannaca tada tahina kumi sebengay i tida, mali sapen kumi sebengay nu selal, kyu amed debungan nu hitay, cumudsa kasenun mupatay tu tatusay alaluma’an.
maka tengil ku selal tunika alawaw kyu, lalabalaba’ satu kuselal mu lawp tyami cumudsy a hitay, tu ama satedep kunipi debug
itawya alabi.ahatidatu kukamu aku tuyniyan a kakawaw. sakina tusa anipidebung nu hulam tu takubuwan, u sakacaay paka debung nu hitay tu nyadu’ nu takubuwan unika cebedan nu langat tu tungawen kyai, anu inay’ ku tungawen hakya cay paka lawa’ tu tabakiyay anipi debung nu hitaykya.
tuduhan ku nyadu
caay kyalu kawameday malawpes, itawya kinatusa midemung ku hitay nu hulam, caay paka debung kyu awaw satu tu namaka gilanay a buntay, nami kingkiu tukya tusapi cudet tu awk, kumami balaw kyai tu nyadu nu takubuwan, kiu liuliu hantu nuhitay ku
nipaluma-kalaysi
kalaysi
牡蒿
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
tuduhan ku nyadu
nyadu’, mudikec amin tuacin ku hitay nay’ku walsayay. pasiketan tu kupa ku dicem nubucul, palamal hatu ku tangah nu bucul. teki’sa kutuki tu teban nu kalahukan, siu siu siu satuku bucul nu pana’ mahetik i tungatungawenan, cika tenes ciyap satu ku aw
awkan kasenun sa ma bangbang ku lamal ahican micapi tanangtang saan. sakamu saku babalaki: “kumami laliu tu kuka tuud day, inay’ku lalaliuwan, nubinawlan sa muhmuh satu i labu nu nyadu’.
paymihcaan kunilaculan a kalisiw
(u kamu nu Hulam sa:年產值)
nipaluma-kalaysi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p120
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
cacay kulabi sika lawpes nu nyadu
”pi adada nu balucu’ makatengil tinakawaw” iawya halhal sananay tu tunika tuduh adatengen, liuliuen nu hitay ku takubuwan a
nipaluma-kalaysi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nikalpacawan nu takubuwan a kawaw
cacay kulabi sika lawpes nu nyadu
hican nu tademaw mulecis kyahaw, katukuh inipi cumud nu hitay, ma luedemtu ku langat nu nyadu’ i nay’tu ku padihingay tu
binacadan, cumudan tu nuhitay kunyadu’ a tacuwa mi cumimek amilimek ku binacadan. cumad satu ku hitay ilabu nu nyadu’,
dakephatu ku masakapahay atu bselal, pasa sikasikat hantu, u tumuk ci Kumud u padik aciIcep u kanasaw tal acawan pasa
siket hantu. la tayen patacuwa i nay’ku matinengay, siliwan satusa u babalaki twamin atu wadiwawa, tawya alabi pasasiket hantu. alan namin kunisiketan a tademaw,patacuwan hakya inay’ ku matinengay. teban nulabi malalihud ku babalaki, a papi
laliu papi hinang tu wadiwawa, sakamu hantu nu babalaku kya wadiwawa, kasi katalan twamin tatimul han, amanatu kata
luma’ ma lekepa kita u sakidaya mapatay. hantu nu babalaki kya wadiwawa balutbut satu.”simi hinangay satu nu adiwa itaw