cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-sukuy
lakalakan (分佈)
Kalakalakan nu sukuy sa i In-nan(雲南), Kuwang-tung(廣東), Kuwang-si(廣西), Hu-nan(湖南 ), Se-cuwan(四川), Kuyi-cu(貴州) a pala hatida, hinalangaw i namakabayu’ sepat a lasubu lima a bataan katukuh cacay a malebut idaw ku cacay a lasubu a mi(米) nu cicilisan, nu buyu’, nu tapiingan nu kilang atu i tepal nu dadan. i timul a pangkiw nu subal(Cungnan-pantaw, 中南半島) atu In-tu pangkiw nu subal(In-tu pantaw, 印度半島) idaw tu itida mulangaw.
saka senengan a wina
nilaculan
cacay a laluma’an tatulu idaw naming ku nabalucu’an, malucek tu naming.
nipaluma-maintan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-mutung
sakaydihan nuda a epuc (主要價值)
u Hu-ciey(福建) Min-si(閩西) a kakitizaan, Ciyang-si Kan-nan(江西贛南) a kakitizaan, atu itiniay i Kuwang-tung Ye-pey(廣東粵北) a kakitizaan, itini i timulay pinaay a pala caay kaadih, u sanek nida kapah, u mukeliday tu nu buyu'buyu'an a heci, mulaladay a mucelakay nipaluma.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨整株皆無毛，為一回羽狀複葉，小羽片呈線狀披針形，長約10-15公分，基部羽片緊緊的縮成耳狀，葉脈平行. 其孢子囊群著生在中脈的兩側. 孢膜沿羽狀複葉邊緣生長，形成一個長線形，單邊開裂朝向羽軸，剛生出的幼葉呈捲曲狀且為紅色. ）
saka senengan a wina
nilaculan
「慶祝你解鎖了人生新體驗啊！」
nipaluma-mutung
sakaydihan nuda a epuc (主要價值)
(u kamu nu Hulam sa: 除福建閩西地區、江西贛南地區、廣東粵北地區等南方幾省外並不常見，但味道很好，屬于山中野生水果，藤生植物. ）
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
南蘇丹總統馬亞爾迪特（Salva Kiir Mayardit）在9月12日與叛軍簽署協議，希望能早日解決2013年持續至今的內戰.
saka senengan a wina
nilaculan
ya wawa han tu sipu sa tu sumanah nu mata “ina tatenga caay kaku.”
兒子：「媽，你說我這次考試要是沒考好怎麼辦？」
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:所含有的生物鹼會降低犬隻的血壓，加速呼吸引起戰慄現象，所以也有人認為這種生物鹼可以治療哮喘、高血壓和發熱等病疾. ）
saka senengan a wina
nilaculan
他發揮的一如既往地穩定，還拿下了全校理科第三名的好成績.
sabaw tu walu amihcaan, milihida miseking.
nipaluma-mutung
mutucek paiyu (功能主治)
mutucek paiyu miasik tu udiudipan aisian, ukaukakan paculil tu idang, pasatedep tu adada, mucelip tu bena', pakasisalang tu cucu'. anu malalid ku taisian, utiih muisi, adada ku pukuh nu ukak, caay kakapah ku kabulad, taluisi'tu sumanahay singida, caay ka tahekal ku salang nu cucu'.mahiniay masulit i kanatal nu kanpuyaku a cuda (ciangku-cungcawyaw-heypey, 《全國中草葯匯編》)
(u kamu nu Hulam sa: 清熱利尿，通經活絡，鎮痛，排膿，通乳. 用于泌尿系感染，小便不利，風濕關節痛，月經不調，紅崩，白帶，乳汁不下. 《全國中草葯匯編》）
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
kasumamadan izaw ya damsayay limecedan ci nicence ku ngangan niza, mikadabu tu malukay manunengay a tademaw. tatusa nayi'ay tu ku wama wina, malecad kadihian kunikauzip nu heni, masukapah ku nikauzip malacawa, acima ku matinengay caay kakatukuh  tu tuluay a bulan namalaacaw, ya acawan niza mazakepe palahitayan, hicahicaen ni nicence muangic milunguc, ya acawa niza tengtengen han apacici miala tunu suikuliku satu.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
tu mihcaan nu tulu~ siwa a buladan, kasi sitinpahkuwan nu langaw i tawya, hina pelu’ tu sitinpahku a taluma’ badisaw han i sayaway, kilul sa sengelen tu cacay ~ tusa a demiad, nami sengel satu sawni apadumaantu tu nanum kina tusa ~ tulu napaliyun tu nanum sa salamien a mukan.
saka senengan a wina
nilaculan
11、18歲那年，兒子參加了學測.
媽媽：選離家近，未來好就業；
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:雖然如此，馬纓丹葉含有的馬纓丹烯A有解熱的作用，搗爛後取其汁液敷於患部亦有消腫與解熱的功效. ）
South sudan
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Salva Kiir Mayardit, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 7 bulad 9 demiad.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:葉對生，葉片擴卵狀先端尖銳，葉面較粗糙葉緣呈鈍鋸齒狀，網狀葉脈明顯. ）
nipaluma-sukuy
heci (果實)
sakamu sa ku kanpuyaku, nipaluma-sukuy madamsay, sanekan sa akenek siadidi ku sicedam; miselep tu lebawa, mipaiyu tu duku. u sasapakapah miselep tu lebawa,mipaiyu tu malebawa maadada’, sibena’ay, miselep tu i ailucay a buces, duka nu menah, caayay katinengan a lebawa a duku, tipala, adada ku ukakukakan, masukut ku ulat mahuyahuy ku culil.
(u kamu nu Hulam sa: 木鱉子，又名漏苓子、木必子、籐桐子，為葫蘆科植物木鱉子的成熟種子. 中醫認為，木鱉子性溫、味苦微甘，具有消腫散結、祛毒等功效. 常用來治療治癰腫、疔瘡、瘰疬、痔瘡、無名腫毒、癬瘡、風濕痺痛、筋脈拘攣. ）
saka senengan a wina
nilaculan
他驚奇地發現，媽媽不再打掃自己的房間、清洗自己的衣服，自己把髒球鞋放在水池邊，媽媽也裝作視若無睹.
nipaluma-mutung
langawan atu kalakalakan (產地分布)
(u kamu nu Hulam sa: 中國分布：雲南、四川、廣東、廣西、湖北、江西、安徽、江蘇、湖南、甘肅、福建、浙江等省. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
sitinpahku u sitinpahku sa u langaw caay kaw tabakiay nu patelek a pahkuwan, apuyu ku angangan nu langaw nika talakaw ku langaw makaala tu cacay a lasubu a kun-fun ku talakaw, sikines ku papah sisulit sa dicen ku papah, kala kulakulawan ku kulit, sasa nu angangan ahebal atudi tu 0.5 kun-fun.
saka senengan a wina
nilaculan
nakinacacay namidang kya wawa mautang taluma’, adih sa nayay tu ku hemay, ku may dih miawaw tuyna misahemay.
Mahemek makaadih, cay tu piasik cina tu kakabian nida, mibaca tu dikuc , patayda nuda ku mauningay a kucu i cilis, ya wina misakaliyuh.
umahiniay nayay ku palutatengaay, cima aca ku malesem mana pisawacu haw!
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：果然有一天，貞子的丈夫回來了. 二姐把貞子生前的情形講了，並帶他到墳前，他撲在墳上哭了三天三夜，淚水灑遍了冬青樹. 此後，他因傷心過度，患上了渾身煩熱、頭暈目眩的病. ）
saka senengan a wina
nilaculan
ya wawa hatu misuayaw tu katuuday, maylabu ku nipibaung tuyna ;
Sakamu sa ci ina “datenge hanay aku may, anu mahini sa, anu cay kisu kataayaw tu cacay a bataan, ukulian aku kisu tu pi-sen-ke mahica?”
pakalipahaken aku kisu mibuhat tu sacukcuk nu nikaudip tu baluhay a pitanam!”
nipaluma-mutung
sakaydihan nuda a epuc (主要價值)
u heci kapah kanen, i Ciyang-si-seng(江西省) pin-siyang-se liyaw-ciya-wan(萍鄉市廖家灣) itiniay kamu sa lateng-paw(拉藤包) sa, i liyaw-ciya-wan(廖家灣) a kamu sa new-luang-tu(牛卵坨) han, nu I buyu'buyu'an a heci. siwaay atu cacay a bataan a bulad idaw ku maduhemay a heci, nika ya caay henay ka duhemay a heci pelu'an sa padengen i belac a muduhem kiya kapah kanen, mahiniay a heci sa bangcal ku kulit, bangesis, kapahay ku sanek, asu'aca kanen, ayda i liyaw-ciya-wan(廖家灣) , itiniay izaw ku nipatideng nuheni tu masaupuay a kaysiya hananay a milangat paluma.
(u kamu nu Hulam sa: 果實可食用，江西省萍鄉市廖家灣在地俗稱「拉藤包」、廖家灣俗稱「牛卵坨」，山間野果，九十月份有成熟果實,或當時未成熟，摘下後放在大米裏漚熟食用，色、香、味俱佳，現廖家灣當地有合作社開發種植. ）
nipaluma-sukuy
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay種：M. cochinchinensis
saka senengan a wina
nilaculan
daang sa ku wawa pasay wina,kalimucu nu lusa alaw hetik sa.
兒子望向媽媽，眼角的淚不由自主流了下來.
maala tu kusapakatineng a cuda tiya a demiad, makatengil ku biyaw taninamin a pakanamuh.拿到錄取通知書的那天，不少街坊鄰居都聞聲來祝賀.
malalum cinida taluma’ palita tuyna”ina u nayiay ku punu’ aku haw? lingaling sa kuyna paengil sa”wawa aw matineng kisu dikaudip mahida u misangasibay tu nanum, adidi’ ku duma anabi, kalamkam mukulkul, anu tabaki ku nabi sa ahican cay kahaymaw mukulkul.
ya wawa cay piales midaaw, malinges kida saydan kilim satu babalaki nida.
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【科名】 虎耳草科(Saxifragaceae)
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
langaw nina makaala tu cacay a lasubu tusa a bataan a congfen nu sitinpahku, nui pahpahkuway a sausi caay kaw tabakiay a langaw nida, nika u tanengay ku tabaki, itini i kilangkilangan han katinengan ku langaw, namaka lalay langaw sananay a sitinpahkuan, u sitinpahku a kakausan ku langaw, saka udip nida itini i dadipasan nu caaya ka yadah nu kilangkilangan nu buyu, angnagan apuyu patelek sa, sisa masakaput namin ku langaw nuheni.
saka senengan a wina
nilaculan
後來，兒子也是這樣做的，不管做事還是學習都更加小心認真，自律自覺.
nipaluma-mutung
sakaydihan nuda a epuc (主要價值)
itiniay Ciyang-si Kan-nan(江西贛南) a kakitizaan, Kuwang-tung Ye-pey(廣東粵北) a kakitizaan, na-ten(拿藤), na-ten-paw(拿藤包) sa. akaway sipisanga' tu sapaiyu, u mutung a kaput, mutung a su(木通屬) a nipaluma, u lamit atu akaway nu mutung sa kapah malasapaiyu, mihmihcaan kapah miyala, cipihcipihan mucikcik pawalien, u sapaiyu nu udiudipan, akenek, cueded sa.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
South Sudan (南蘇丹) cung-tun ci (Salva Kiir Mayardit, 馬亞爾迪特) itin i siwaw a bulat cacay a bataan idaw ku tusa a demiad atu mihantaya nu hitay masasulit tu kiyaku, mangalay mihedek tu kawaw i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu (2013) a mahcaan katukuh tu aydaay ani kalepacawan.
這場南蘇丹內戰，已造成5萬人死亡，該國第二大城馬拉卡爾（Malakal）曾是商業中心，但內戰後幾乎成為鬼城，逃跑的人們依舊不敢回家.
在非洲，就有一個透過公投和平獨立的國家：南蘇丹. 南蘇丹在2011年7月9日獨立，並在5天後成為聯合國會員.
nipaluma-mutung
u siwkay nu nipaluma
(u kamu nu Hulam sa: 五葉木通（學名：Akebia quinata），中文名木通. 是木通科木通屬的灌木. 其木質莖一般被作為中藥使用. 果實被稱為阿科比. ）
saka senengan a wina
nilaculan
ya tatusaay sa habelut han tu nuheni micumud i udad, pilipala sa ku udad matiik i udip nuheni, i bihid.
兩人就這麼橫衝直撞衝進了雨中，雨點噼里啪啦地砸在身上、臉上.
kanahatu sapi’, nika miadih kidawawa, mahiniay i udaudadan amubahel tu udip, satabaki hank u ni palawat cay henay pitanam, tanu namuh sa.
兒子哭笑不得，心態卻也因此放鬆了下來，在考場上平穩發揮，拿了個還不錯的成績.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
Sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:根莖味苦性涼. 根莖有清熱解毒、殺蟲、止血之功效，可治流行性感冒、B 型肝炎、腮腺炎、斑疹、傷寒、腸道寄生蟲、衂血、吐血、血崩. 嫩葉可消炎，搗敷腫毒.
lamid atu angangan kala akenek cueded. lamit atu angangan mipatahekal tu ilabuaya a baydu’k misasa’tu udip, mipatay tu cilekay, miput tu nikatahekal nu idang, mikapah tu kanman, B sin bala, biluu’k, tungaw, mapasienaw mauhuh, sicilekay ku sawda’, langudusan, muta’tu idang, caay kasatedep kuni katahekal nu idang. mangaduay a papah hantu mingay tu duka, pekpeken ku mangaduay a papah mingaay tu lebawaw.
saka senengan a wina
nilaculan
sisa, anu mahicahica masiyku mademec, idaw aca ku itepalay atademaw maydih cinidaan.況且，無論自己是成功還是失敗，都會有人一如既往的在他身邊愛着他.
三天勞動下來，兒子累哭好幾回，才終於賺回了足球的50塊錢.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
Sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:【使用族群】 布農、撒奇萊雅、魯凱、鄒族
saka senengan a wina
nilaculan
sabw tulu a mihcaan, micuda tu tu kucung, pibantangan taluma’.
makaadih nuyna kungelu’ nidawa sakamu han”wawa aw, anu balaki tu kisu amatineng aca kisu tu tusaay a kawaw. cacay sa maydih kita tu kaydihan nita, sakaydihan a cacanan, mahidaay sa matekes.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
Sasapayuan (藥效)
【mitaduay nu binacadan】(布農) Bunun、(撒奇萊雅) Sakidaya、(魯凱) Lukay、(鄒族) Co
saka senengan a wina
nilaculan
孩子聽完後，悔恨地低下了頭，從這一刻開始，他懂得了喜歡的東西要靠自己努力賺取.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
Malakal (馬拉卡爾) a sifuwan nu hetay atu mibebeliahay a hitay nikalepacawan a kakitidaan, nukina pinaan anikasasuadaan mamin tu malekep maluyuh malawpes ku kitidaan.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：從前有個善良的姑娘叫貞子，嫁給一個老實的農夫. 兩人都沒了爹娘，同命相憐，十分恩愛地過日子，那知婚後不到三個月，丈夫便被抓去當兵，任憑貞子哭鬧求情，丈夫還是一步三回頭地被強行帶走了. ）
saka senengan a wina
nilaculan
7、10歲那年，兒子因在考試中與同學交頭接耳，被懷疑作弊.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
居民帕庫安（Simon Pakuang），2017年5月去尋找自己的房子時，很開心看到它沒有被毀，但裡面卻住著其他人那些鳩佔鵲巢的人問帕庫安，是不是打算搬回來住嗎？沒想到帕庫安拒絕，反而要求那些人好好打理房子，直到他認為時局夠安全以恢復昔日常生活，他才會搬回家.
saka senengan a wina
nilaculan
有一天下班到家，媽媽看到兒子在家裡踢一個新足球.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
namumul ku acawaw tuluay tu a mihcaan, naynayi' ku ngiha tigami. sademiamiad satu muangi ci nicence, mihalhal tu acawa a matabal taluma' asaan, nika uzuma satu a demiadan, malecaday niyazu'ay malahita a tademaw milaliw taluma', sakam satu i kangangayawan mapatay tu ku acawa isu han niza. kasenun satu mabulilah ci nicence. niyazu'ay lalumaan amin nanipauzipan cinizaan hawsa, mahiza tu pinaaytu a demiad caay kapukan caay pinanum, kinapatayaw sa.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:植株可達120公分的烏毛蕨，雖然在蕨類中還不算大型，但也可算是中大型了，在林徑中十分顯眼，它是地生型的蕨類，屬烏毛蕨科，生長於低海拔地區的次生林下，其莖短而直立，所以都為成簇出現. ）
hatidaaytu nu sitinpahku u pahkuwan a langawan, yu mangadu henay ku papah han kala sumasumanahan atu sumanahay ku kulit, sitinpahku han mahidatu, katukuhantu ku sadingsing, mulangaw ku baluhay a papah, itini i langdawan nu kilakilangan, micidek ku nika bangcal nu langaw.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
masaup namin ku sanglacay a baluan, mahida u sangalacay nu mabahelay nu aipapang, miliwliw tu cacaya a lalangawan a kalawlawan nu baluan mapalaw, alaw han u Palongacay a langawan-sanglacay a adipapang han, kasi baluan han i cacay –enem a bulad, langaw nu talakaw han 1-3.5 cong-chyy.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
世界上許多地區都在追求獨立，2017年鬧得沸沸揚揚的西班牙加泰隆尼亞的科索沃，都在國際上尋求更多人的支持與認同，不僅是成為獨立國家，更希望有朝一日能進入聯合國.
saka senengan a wina
nilaculan
兒子臉一紅：「當然是想一直走下去. 」
有次兒子出去玩回來晚了，發現家裡沒有飯，便想喊媽媽做飯.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨為烏毛蕨科中大型直立蕨類，莖幹雖短但植株可生長至100公分高，具有鱗片且為線狀披針形，深褐色，基部較闊可達0.5公分以上. ）
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
mahicaay hakya kacekukan tu, hakay namabasbas nu lusa', ayaw nu tadem ni nicence caay katenes sibalu tu ya tung-cin a kilang, siheci haca yadah ku masakumuhay katabaki a heci. maceku' amin ku binawlan tuyni a kilangan kya sibalu siheci sa, yadah ku kamu, uzuma a kamu ya kilang mala kakawsan tuwa sa, nanukanan kya heci taneng mala kakawsa sa, uzuma izaw ku kamu mapatay ci nicence mala kakawsan tu sa.
paluma tu sapal (播種育苗)
paluma tu sapal madayum, pili'en ku kapahay a sapaluma kya a palima, i Huw-pe a kakitizaan tu 11 a buad katuku 12 a bulad u kapahay a palumaan a bulad. pili' han ku tabakiay a kilang, kya kapah ku langaw, u kilang icalang mauzip mala u sapaluma a kilang,
（kamu nu Hulam：播種育苗的使用較為普遍. 要選擇優良的種子來進播種，華北地區11月下旬到12月中旬為採種適宜期. 選擇樹形高壯、長勢好、抗性強的樹作為採種母樹，）
saka senengan a wina
nilaculan
Tinani cululan, matineng tu cinida hatini tu ku mihcaan u ngelul nuyna, matineng tu miliwkay atu mikukay.
nipaluma-nicence
paluma tu sapal (播種育苗)
（kamu nu Hulam：在晴天的下午挑選成熟度高、籽粒飽滿、無病蟲害的種子進行採摘，採下後置於陰涼通風處風乾，此時切忌陽光暴曬. 每年3月上旬至4月中旬播種，播種對圃地要求並不高，只需土壤疏鬆肥沃. 在播種前，要去除種子的皮，將去了皮的種子用溫水浸泡1～2天後就可以進行播種了. ）
nipaluma-mutung
tuluay a papah nu mutung (三葉木通)
(u kamu nu Hulam sa: 中藥名：預知子、八月劄、八月瓜. ）
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽：「讓我想想，這樣吧，你要是沒有進前十，我就請你吃必勝客怎麼樣？」
媽媽搖搖頭，回答道：「兒子，你知道嗎？人生就像是燒開水，有些鍋子小，水開得快一些；但是你的鍋子大一些，自然就開得慢一些.
kyu, ayda tadikud kisu cay tu kahica, anu ayaw a kapah tu”
South sudan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
saka senengan a wina
nilaculan
兒子拒不承認，結果被憤怒的老師找了家長.
兒子擦乾眼淚，鄭重地點了點頭.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
「現在沒有和平可言. 如果局勢安定前回家，有可能會被那些仍占據我家的人殺死. 」阿迪米斯說如是說.
saka senengan a wina
nilaculan
mamin mitengil kidawa sa, tadikud ku balucu’ caay tu daang, namakayni ku sayaway, matineng tu cinida tu cacanan anu maydih udip tu ku misaicelangay a mietan.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
sitinpahku idaw ku picidekan nu wayway, u papah nu angangan mahida u banuh nu ayam, cidek sa kuni ka sukud mahida u tangila’, anu i hekal kita maka adih tu masa silaadlaaday nu tabakiay a nikasa dicem nu papah, miadih henay kita tu angnagan yadah ku tangila a adidiay a papahan, matinengan tu kita u sitinpahku kuyda a langawan.
nipaluma-mutung
u siwkay nu nipaluma
u a-ke-pi hananay, u heci nu limaay ku papah a mutung, nu sayaway a silangaw na i Dipun, caay kal alecad ku heci tu nu tuluay ku papah mutung-waluay bulad a kuwak, akenek acedah ku heci nu akepi, sicedam ku heci nu waluay bulad a kuwak a heci.
(u kamu nu Hulam sa: 阿科比為五葉木通的果實，原產為日本，跟三葉木通「八月瓜」的果實不一樣，阿科比比較苦澀，八月瓜比較甘甜. ）
saka senengan a wina
nilaculan
namakayni ku lingatu, matineng tu lingatu kiya wawa, kanahatu mademec kinacacay cay kahica, win isa u nicaliwayan nu nikaudip.
nipaluma-mutung
misitekeday a wayway (形態特徵)
u mlaladay a kilang, azihen ku hekal nu mutung, mahiza u lima ku wayway nu papah, lima ku adidiay a papah, i sadingsingan mabuhat ku balu, u tatama tu tatayna mapulungay i akaway, nika tabaki ku balu nu tatayna, kala kiyukiyuan makulahay ku kulit, adidi ku balu nu tatama, kalasumanah kiyukiyuan ku kulit, siciyaw-ke-liay ku sanek, masakimulu ku heci nu heci.
nipaluma-nicence
縮圖|nicence (女貞子) 縮圖|nicence (女貞子) 縮圖|nicence i tapiiangan nu zazan (路邊的女貞子)nicence (女貞子)
saka senengan a wina
nilaculan
sakatusa sa cay kadayum mietan, anu icuwacuwa, wisu tu ku misaicelangay mietan, anu ayaw kya maniket tu kalisiw
8、12歲那年，兒子的成績越來越好，勝負欲也越來越強.
tengil satu kuyna, macekuk, tedep sa,sakatusa a demiad keliden nida tayda ciyamaan nida miedap musakakawaw.
最後，媽媽清了清嗓子：
看過這樣一句話：母親是孩子生命中最濃重的一道色彩，更是孩子悄無聲息的擺渡人. 她說的每一句話，做的每一件事都像是晶瑩的水滴，在孩子的成長中慢慢顯露獨特印痕. 能有一位有見識、有智慧、有遠見的母親，就是孩子一生的福氣.
pitu tu kumihcaan nida, micudad tu adidi’ay.
nanu tawyu, adidi’ay awawa matineng tu mipili’ atu paayaw.
從那時起，小小的孩子學會了取捨和選擇.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
timulay nu langawan sayadahay nu mukanay han u sitinpahku. sitinpahku nu mangaduay a papah taneng a kanen, yadah ku weitaming, nui umahumahan nu saasuay a lamian.
saka senengan a wina
nilaculan
以至於往後兒子不管遇到什麼困難，都會把它看作一場冒險，心中充滿了勇氣.
mamin tu kuyna pakatelay, makaadih u sasa u cahcah nu piyang.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
(kamu nu Hulam:南方蕨類植物食用最多是烏毛蕨. 烏毛蕨的幼葉可食，含有豐富的維生素，是山野菜中的極品. ）
saka senengan a wina
nilaculan
等到媽媽電話打完，發現地上滿是餅乾碎渣.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：丈夫一走就是三年，音信全無. 貞子一人整日裏哭泣不已，總盼著丈夫能早日歸來. 可是有一天，同村一個當兵的逃了回來，帶來她丈夫已戰死的噩耗. 貞子當即昏死過去. 鄉親們把她救過來後，她還是一連幾天不吃不喝，尋死覓活. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
ngayngay a niyaduan mananam kunuheni mukan tu sitinpahku.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
zikuzan satu izaw ya bilaw sakatusa a kakana mihima cinizaan, uyza nakamuan tumahiniay hakay caay ku tatengaay, mahiza sa pacici' satu misaicilang ciniza, nika uyni kasetul nu balucu' na u makudusay ku uzapi niza ngaleb satu malawacu, namahini malakui' tu pangkiw a mihcaan, sazikuzay imelang tu ciniza.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
(kamu nu Hulam:客家地區一直有食用烏毛蕨的習慣. ）
nipaluma-mutung
langawan atu kalakalakan (產地分布)
(u kamu nu Hulam sa: 國外分布：朝鮮、日本）
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
kitakit yadah a kanatal nu niyaduan mangalay miduduc misiteked, tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu (2017) a mahcaan cinlaw ku Spain ciataylunni-ya (西班牙加泰隆尼亞) a Kosovo (科索沃), itida i kanatalan mangalay mikilim tu katuuday patideng atu palutatengaay, mangalay patidenga tu pisiteked a kanatal, manglay idaw ku cacaya a demiad taneng micumud tu likec nu kanatal (聯合國).
nipaluma-nicence
wayway nu mulangaway (生態形狀描述)
nicence tungusay sapamata kilang tungusay nu nicence, tungusay u landaway adidi'ay kilang atu tabakiay kilang, u talakaw katukuh 5 a depah, hekal nu angangan nu cii'd mukelat ku pudac sapucu'pucu' sa. wayway nu papah mahiza u bukul masati'ku ku wayway masazicem ku kasati'ku, 8-17 hunan ku tanayu', 3-5 hunan ku ahebal, u papah duuduutan ka landaw nu kulit, pabaw nu papah izaw ku 7-10 ku cayay ka ladaway ku kulit ulat nu papah, u belih nu papah cayay ku kaladaw ku kulit.
South sudan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal
nipaluma-nicence
wayway nu mulangaway (生態形狀描述)
i 6-7 a bulad mabutelak tu hatu u salengacay adidi'ay a balu bangsis sa, anganga nu balu muliyaw aca sicii', kasacii' muliyaw aca masasibalu tu adidi'ay a balu, hamin nu balu masamulmul masabucuy, u tayayu' katukuh 21-24 hunan (公分). 8-12 a bulad muculal masamucuy ku kamulmul sibihun tu salengaca lutim sumilaway ku kulit nu heci, masalingangu'.
saka senengan a wina
nilaculan
至此，兒子在媽媽的溫柔提醒中學會了何為修養.
namakacuwaay isu, mangulay patubeli kida wawa, sakamu sa nu biyaw a cabay nipabi cinidaan u nubu sa,
pacici han palita, alaw han ubin nuda kukalisiw nu labunuluma’ adidi’ ku kamu, “lima bataan dada, dangidi kamu.”
nipaluma-nicence
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Sabak Tutuy
saka senengan a wina
nilaculan
在這個過程中，他也意識到了這些年媽媽為這個家的付出，真心懂得了體諒和感恩.
padikuc han nuyna tu gaytu atu amagucu, tulunan nida”mana katalaw sakapahen mukitin ku lima,hida nipisalama, maladay kita katukuh i sadikuday haw?”
nipaluma-mutung
kauzip atu nikalakalak (生長分佈)
kauzipan nuheni nu hay-pa(海拔) sa, i tuluay a lasubu katukuh cacay a malebut idaw ku luma a lasubu mi(米), u buyu'buyu'an caayay ka tabakiay a kilang, izaw aca i ilis nu kilakilangan atu wahelul nu cilicilisan. kalakalakan i Cang-ciyang lu-yi(長江流域) masasizumaay a pala. izaw aca ku nikalakalak i Dipun atu Caw-sieng(朝鮮).
nipaluma-nicence
paluma tu sapal (播種育苗)
i pacilalan tu mamin malahuk pili' han ku mazuhemay, mabuteluay a heci, cayay kakaen' nu cilekay a sapaluma kya a pelu'en, nipelu'an pazeng han i sapi'ay mapabaliay a kakitizaan pahilhil, amana painging han tu cilal. paymihcaan tu 3 a bulad katukuh tu sepat a bulad paluma han, paluma i bawbi amana ku talakaway a lala', kau sidamekay a lala'. ayaw a paluma pudace hank u sapaluma, ya nipudacan a sapaluma kau mabasaway a nanum ku sapisengel 1-2 a demiad kya taneng paluma.
saka senengan a wina
nilaculan
「這樣吧，我們家一向是最民主的，我聽我兒子的，1比2，就按照兒子說的報吧. 」
sipu sa tu kidawa tu lusa nu mata, sabaeket sa mikukay.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
(kamu nu Hulam:毛蕨是一種很好的集營養保健與特殊風味為一體的野生蔬菜. 它的食用部分質地嫩滑，風味特殊，營養豐富. ）
saka senengan a wina
nilaculan
回到家媽媽看著疲憊的兒子說：「孩子，等你慢慢長大就會知道兩件事. 第一，我們特別喜歡、特別想要的東西，一般都很貴；
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
nuyaduay a tademaw Simon Pakuang (帕庫安), tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu (2017) a mihcaan mikilim tu luma' nu udipsa, manamuh makaadih caay ka hicahica, nika ilabu hantu idawtu ku muenengay tiya lumaan u mialaway a tademaw palita hanuheni ku Simon Pakuang (帕庫安), mangalay a taluma’ haw han, caay kanglay talumaan nu Simon Pakuang (帕庫安) a tademaw, miyukiw aca kunuheni sakapah han ku luma' misilud hannida, katukuh tuni ka kapah nu nikaudipan han kya manglay kami a malimad taluma sa.
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【屬名】 八仙花屬
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
" ayda hantu inai ku lihalay hananay a sasakamuen. anu caaytu ka cinlaw ku katalumaan, alaw ahiyan numidebungay tuluma' niyam mipatay." ci Josephine Adiemis (阿迪米斯) mahini sa.
馬拉卡爾的戰爭爆發於2015年，是2013年內戰的一部分. 內戰是總統馬亞爾迪特與前副總統馬查爾（Riek Machar）之間的政治衝突，後來演變成武裝抗爭
nipaluma-mutung
tuluay a papah nu mutung (三葉木通)
tuluay a papah nu mutung, u yi-ce-ce(預知子) sa.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
South Africa (南非) ini i kanatal idaw henay ku masamukasiay nu mikinkiway a tademaw atu masatademaway nu ba’tu nu babalaki.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨還有一項重要的特徵，那就是它的葉片基部的羽片，突然急縮成耳狀，所以在野外看到一回羽狀複葉的大型葉片，再看看葉片基部有很多呈耳狀的小小羽片，那應該就是烏毛蕨了. ）
sitinpaku, sitinpako
【屬名】 烏毛蕨屬
saka senengan a wina
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan:
kakuniza:Uuy411110
nilaculan
miadih tina kamu ;wina sa u sabaketay nu wawa ini kaudip a bangcaal nu kulit, mangaleb mahida inayay ku suni pahelakay a tademaw. kamunida tu cacay akamu, nikawawan a kawaw mahida u lesing ka tamelac, nikahaymawan nu wawa a balaki micidek ku nasadipaan. Idaw ku nikatinengan, sipunu’ay idaw ku baat nu piadih a wina, winisa u daesu nu wawa nika udipan.
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
Bunun Niang Sikusia Tu Maluspingaz Ismud han, Sakizaya nicence han.
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽下班後，火急火燎地趕到辦公室，沒有急著和老師打招呼，
yu limaay kumihcaan, mukelid kuyna tayda micakay tu heci. cay cipapilihicay nuyna, taayaw mikitkit tida mumu, katukuh a katukuh tu iluma’ musakau a paoni tu sasakamun tina “kanawlan a kawaw”
panukasen aca nuyna mipalita”mangelul cina mikuli tu dedemiad, kya aku ku? Kya cay kaw wis uku misa, 媽媽卻反問：「媽媽也很累，媽媽每天也要工作，為什麼是我給你做？不是你給我做？」
媽媽摸了摸兒子的頭：「兒子，媽媽來考考你，從前有隻大灰狼，上了地鐵後發現三隻小羊，那麼請問現在還有幾隻羊？」
waluay tu ku mihcan, padungusan nuyna tayda i cacudadan.
兒子惶恐不安，終於忍不住問道：「媽，你為啥不和其他家長一樣罵我呢？」
Kapet han nuyna ku tangah nu wawa: wawa aw sekungan naku kisu, inaayaw idaw ku tabakiay a wacu uabuabuwan mikacae tu silamalay makaadih tu tuluay a sida, palitan akukisu pina tu ayda?”
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
hatiniay tu a nakamuan, kya pankiw nu South Sudan (南蘇丹) a tademaw malaliyas namin, numiidaay tu simal nu sakaudip a South Sudan (南蘇丹) adada satu kunabalucuan.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨主要分佈於亞、澳洲、馬來西亞等亞熱帶地區，在台灣常在中低海拔以下山區發現其蹤跡，性喜陽光，非常耐光又耐旱，最適合生長在向陽坡地. ）
saka senengan a wina
nilaculan
兒子當著所有人的面，給媽媽深深鞠了一躬：
nipaluma-sukuy
paenu (種子)
masapipi ku paenu nida mahida u bilanga ku kaku, mahida aca nu kilang a nisanga’an ku wayway i hekal azihen, kyu u sukuy heci han. yadah ku langaw sananay i hekalhekalan, idaw aca ku nipacelak nipaluma nu tademaw; mapaluma i Cung-ku Kuwang-tung(中國廣東), Kuwang-si(廣西), Tay-wan(台灣), Yey-nan(越南), atu belaw a kanatal.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
sitinpahku a langaw nai ku banuh, nu cacaya a batacan cacaya ku papah, adidiay nu papahan masakeliw sadicen sa, tanayu han makaala tu pulu’~ sabaw tu lima a bataan a cong-fen, angangan a papahan mahida makelecay nu tangila, malecad ku sulit nu papah. u sasapalan nida masasuala i papah. sasapalan han mikilul tu lilis nisakacipaan nu langawan, satanayu’ sa ku wayway, numasa cacayay amapala pasayda i dumaan a papahan, mahka muculalay a papah malukud sumanah.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：貞子的丈夫聽了怦然動心：我吃了果子如果成仙，還可以和愛妻見”于是摘下果子就吃，可吃了幾天，他沒成仙，也沒見到貞子，病卻慢慢好了. 就這樣，冬青樹的果子葯性被發現，它能補陰益肝腎，人們紛紛拿種子去栽，並給取名叫“女貞子”）
saka senengan a wina
nilaculan
Pisekingan nu ayawan, ya wawa sacudacuday sa i tumunaw, mahicay kiya.
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
冬青樹、大葉冬青、高杆冬青、女貞樹、大葉貞、高杆女貞、楨木、萬年枝、 蠟樹、蟲樹、冬青子、鼠梓子
tung-cin kilang, tabakiay papah tung-cin, talakaway tung-cin, nicence kilang, tabakiay papah nicence, talakaway nicence, cen-kilang, wan-niyen cii'd, lacik kilang, cilekay kilang, tung-cin;-c, edu sin-c.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【tada ngangan】shan-juemao, wugong-shu, chi-juezi
【英名】 Oriental blechnuin
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽聽到後，愣了一下，什麼也沒說，第二天早晨把他帶到了爸爸的工地幫忙幹活.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
上尼羅州的官員阿蒙（Peter Aban Amon）表示，他們歡迎民眾回到馬拉卡爾的家中：「馬拉卡爾地方政府管理得很不錯，市政機制都在穩定運作. 」阿蒙還說，過去兩年已看見人口有所成長.
saka senengan a wina
nilaculan
經仔細查看，確實不少桃子上都有兒子用指甲摳出的痕迹，
nipaluma-mutung
kauzip atu nikalakalak (生長分佈)
(u kamu nu Hulam sa: 生長於海拔300-1500米的山地灌木叢、林緣和溝谷中. 分佈於長江流域各省區. 日本和朝鮮有分佈. ）
(比較)
(u kamu nu Hulam sa: 預知子：藥材產於江蘇、湖南、湖北、四川、浙江、安徽等地. 藥用部位以乾燥根藤莖入藥. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【學名】 Blechnum orientale L.
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【mikeliday tu ngangan】bashianhua nu langawan
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:狹瓣八仙花為八仙花科灌木植物，株高約200-400公分，分枝甚多，幼嫩部分皆具有柔毛. ）
saka senengan a wina
nilaculan
pabaliw kya wawa, sakapahan nuyna a micuyak”kitkitan nisu ku sapavakay nutaw tu mumu, kai tu kutaw a micakay, sisa ita a sisikining a cakayen ita”. Pataluma’en amana palawpes, akanen nita haminen nita mukan cay haw?”
nipaluma-palungacay, palongacay
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:葉對生，冬季時會落葉，具有薄革質，葉長約5-12公分，寬2-4公分，為披針形，呈腺狀鋸齒緣，葉為黃綠色，有毛. ）
saka senengan a wina
nilaculan
tatenga ,nadikudan tulin mukan cacay a lipay, tudedemiad kinatulu kanca amukan tu mumu, ya wawa han matineng mangelu ahican naynay i tu ku sasakamun. nanu lingatu tukuh dikudan, caay pikaynah kuyna nida. Nika inawawa ibalucu’ nida kina kawaw, imahini matineng tu sibalicu’ cay tu pidaaw matalul tu mudimata tu kawaw.
nipaluma-palungacay, palongacay
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
balu adidi, u sasapalan iteban nu sasa’. balu han macebal, i tunduh, liklik nu balu nai ku sasapalan, sasemaan nu balu han idaw ku tuluay idaw ku sepatay, tabaki adidi atu wayway nu balu caay namin kalecad.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【俗名】 山蕨貓、蜈蚣樹、赤蕨子
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
lamit nu sitinpahku taneng sasapayuan, milapes tu akuti’ nu udip mibakah tu letek, mipatay tu cilekay, mipuud tunika tahekal nu idang.
nipaluma-mutung
misitekeday a wayway (形態特徵)
(u kamu nu Hulam sa: 五葉木通，落葉木質纏繞藤本，長3~15米，全體無毛. 果實到秋冬季節就掛在藤上，未成熟時為綠色，成熟時果實顏色為金黃色. 外表像芒果，內部果肉略像成熟的軟柿子，籽像西瓜籽. ）
(u kamu nu Hulam sa: 纏繞性木本；掌狀複葉，小葉5片；春季開花，雌雄同株，雌花大，為紫褐色，雄花小，為紅紫色，有巧克力味；果實為長橢圓形. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
(kamu nu Hulam:每年3~9月，是烏毛蕨生長盛期，通常採回後用水煮熟，再用清水浸泡1~2天，期間換水2~3次後菜用. ）
saka senengan a wina
nilaculan
儘管澆個透心涼，可是在兒子看來，這種在雨中放飛自我、大步向前的感覺前所未有，實在是太爽了.
nipaluma-nicence
hekal a kaliwliwah (分布環境)
nicence a langaw tini i Cung-kuw Cang-cyang a nutimulan a sakuwan, Caw-syen pan-taw atu Lipu a kakitizaan. Taywan u cayay ka talakaw a kakitizaan taneng mulangaw.
nipaluma-sukuy
i hekalay lami’ a sukuy (野生蔬菜木鱉子)
u mahizaay langaw sananay i hekalhekalan lami’ay a sukuy, icelang ku nikaudip niza, icelang aca mulangaw ku nipalumaan, u sasulutan a demiad tanayu’ atu yadah ku kaalaan; u kakanen nida u mangaduay a papah atu heci, kapah ciyanen, sakabien aca, mangaduy sumilaw azihen, amica u sanenk niza siadidi’ ku akenek, nika asu’ kanen,sipikemkem, anu misakapah paluma idaw ku tabakiay a epue atu silacul.
heci nu sukuy (木鱉果)
(u kamu nu Hulam sa: 木鱉果（學名：Momordica cochinchinensis），又名木鱉子、藤桐子、刺苦瓜，是一種葫蘆科苦瓜屬的草本植物. 木鱉果為多年生草質藤本，卷鬚與葉子對生，不分枝. ）
nipaluma-nicence
hekal a kaliwliwah (分布環境)
（kamu nu Hulam：女貞子原產於中國大陸長江以南各省、朝鮮半島以及日本等地. 台灣於低海拔地區均可生長. ）
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
pabaway a Niluo-cuo (上尼羅州) a talakaway a tapan ci Peter Aban Amon (阿蒙) sakamusa, manamuh kunuheni katalumaan i Mala-kal (馬拉卡爾) a luma’; " Malakal (馬拉卡爾) kitidaan a sifu kapah tu kunipikuwan, kapah kuni pikawawan ayda sa." sakamu sa ci A-mun (阿蒙), naayaw nu tusaay a mihcaan mucelak tu ku tademaw saan.
在馬拉卡爾所在地的上尼羅州執行聯合國維安計畫的威特（Hazel de Wet）說，馬拉卡爾的營地本來只是臨時設立，且對於當地恢復和平深具信心.
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
kamu nu binacadan【族語】
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
itini i Malakal (馬拉卡爾) kitidaan Niluo-cuo (尼羅州) mi kawaw tu lanhekuo sakakapah a kiyaku ci Hazel de Wet (威特) sakamusa, u Malakal (馬拉卡爾) kaw linzi sananay a patidengan, kumisuayaw tunika lihalay tuna balucuan.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【mitesekay a ngangan】Blechnum orientale L.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
但是，現在人們要離開營地返回家園，卻依然要面對嚴峻的挑戰. 「人們來此尋求保護，所以也會希望回家時，能夠確保得到安全. 」威特說
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽聽聞，二話不說，掉頭帶兒子返回了水果店.
nipaluma-mutung
mupulu' (採收加工)
yi-ce-ce(預知子): mipuut tu bayking, kapah paiyu tu gang nu cucu', atu saenuc tu nikan a gang, sipaiyu tu cebu anu sibaetu.
mutung: hican malasapaiyu, mikapah tu isi', paculi tu bayking.
usanek tu sapakapah (性味功能)
(u kamu nu Hulam sa: 主治用法: 胸中煩熱，喉痹咽痛，尿赤，水腫，周身攣痛，經閉乳少. ）
mupulu' (採收加工)
(u kamu nu Hulam sa: 木通: 藥理作用，利尿，抗菌. ）
(比較)
mutung: idaw tu itini ku nikalakalk i Ha-tung a kakitizaan(華東地區). acaken kya macapi tu maduhemay a heci malasapaiyuen.
langawan atu kalakalakan (產地分布)
nutaw a kanatal nikalakalak: Caw-sian, Dipun.
saka senengan a wina
nilaculan
兒子疑惑，媽媽耐心地解釋：「我們把人家的桃子弄壞了，別人就不願意買了，所以我們就要對它負責，把他買回家啊. 那買回家就不能浪費，我們一定要爭取把它吃完對不對？」果然，之後連續一周，每天三頓家裡都要吃桃子，兒子苦不堪言.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
sitinpahku mitesekay a ngangan han Blechnum orientale u sitinpahku a langawan nu kilangan, maudip han i dadipasan nu cacay a lasubu~ cacay a malebut tulu a lasubu a mi nu kala sengedsengedan nu cilicilisan atu kala lilislilisan nu buhang, mulangaw i masa likelunay nu kilangkilangan atu kacelahan nu langawan atu i tapiingan nu sawacan.
nipaluma-mutung
mupulu' (採收加工)
(u kamu nu Hulam sa: 預知子: 夏、秋二季果實綠黃時採收，曬乾，或置沸水中略燙後曬乾. ）
misitekeday a wayway (形態特徵)
(u kamu nu Hulam sa: 幼枝灰綠色，有縱紋. 掌狀復葉，簇生于短枝頂端；葉柄細長. ）
limaay ku papah a mutung, mapelu'ay a kilang milalibetay a kilang, tanayu sa tuluay ktukuh sabawlima mi(米), mamin nu udip nayi ku banuh. u heci katukuh balangbangan tu kasienawan macait i nipikayakay, caay henay kaduhem sa u sumilaway ku kulit, anu maduhem sa u ekiman takuliyaway ku kulit. u hekal mahida u mangku, labuay a heci mahida u maduhem dawmiay a alupal. u paenu sa mahida nu ciyak a paenu.
saka senengan a wina
nilaculan
sametek sa miadih, tatenga ya mumu idaw ku nikitkit tu kanus maadih tu.
兒子覺得無聊，就偷偷地摳他面前的桃子，直到快到家了才跟媽媽分享這件「趣事」.
nipaluma-mutung
mupulu' (採收加工)
mutung: i balangbangan mipelu', muala tu lamit, kayian ku adidiay ciid, hilhil han.
misitekeday a wayway (形態特徵)
mangduay a ciid u abuabuan sumilaway ku kulit, idaw ku mabalatay a kubid. hatini u lima katabaki nu papah, masaupu i apuyuay a ciid nu tatungduhan, akaway makidic tanayu.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p189
nipaluma-palungacay, palongacay
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:花小形，為子房半下位. 花序為聚繖花序，頂生，外緣花無繁衍功能，瓣狀萼片有3-4枚，大小和形狀都不一樣. ）
palongacay a heci pela’ sananay, mahida u mali, tanayu han 0.3-0.4 cong-fen.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
相較於地方政府的聲明，大多數人們還是比較相信聯合國的營區能提供足夠的安全保障. 營區的市場非常熱鬧，市中心的市集卻很蕭條；從河中捕獲的鮮魚也是直接送到營區，而不是城市裡.
saka senengan a wina
nilaculan
我在生活中見到過不少媽媽，在看到別人家孩子耀眼的光芒時，感嘆自己孩子的平凡.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨以根莖入葯，可用于清熱解毒、殺蟲、止血的功效. ）
Kasi langawan han i guang-dung, guang-xi a niyaduan. idaw ku langaw i yin-du, sili-lanka, dungnan-ya, Riben katukuh i Boli-nixi-ya.
(kamu nu Hulam:分布于廣東、廣西等地. 也分布于印度、斯裏蘭卡、東南亞、日本至波裏尼西亞. ）
saka senengan a wina
nilaculan
3、5歲那年，媽媽某天帶兒子去買水果.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
sakamusa ku niyadu'ay a cenhu, hatidaay a tadengan palutatengan tu lenhekuo a likec nu kanatal. cinlawsa kui dabekaya a tademaw, tatelungan nu iciba inai ku taydaay, nika alaan i sawac tu buting patayda han i kasidabekan, caay kaw sipatayda i tukay.
馬拉卡爾一直是政府軍與叛軍的交戰地，而且在數次衝突中已幾乎完全被毀.
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】charngsan, tzerbann-shiowchyou
nipaluma-nicence
wayway nu mulangaway (生態形狀描述)
（kamu nu Hulam：在6-7月開出多數白色帶有香氣的小花，花序主軸上再生分枝，於分枝上再著生互生的小花，整個花序呈圓錐狀，長可達21-24公分. 8-12月結出長橢圓形帶有白粉的紫藍色核果，微微彎曲. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
sitinpaku, sitinpako
【科名】 烏毛蕨科(Blechnaceae)
saka senengan a wina
nilaculan
wawa, “ina, anu ayda a nipisekung anu cay kakapah hica han tu?”
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【kamu nu binacadan】Bunun布農 Vavau Makuis Tu Puah、Sakidaya撒奇萊雅 Palongacay、Co鄒 Vungavung Aaru Rapi'i
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【igu a ngangan】Oriental blechnuin
nipaluma-sukuy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay kakuniza:Mahitakassabak
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidya, Co
saka senengan a wina
nilaculan
u mahiniay tatenga’, ikitakit i nayay kuhini sananay atahekal.
但其實，這個世上從來就沒有什麼橫空出世.
u kasenengan awawa nudikuda sa, idaw aca ku mutidengay u kadenengan a wina
nipaluma-mutung
mupulu' (採收加工)
(u kamu nu Hulam sa: 預知子: 抑菌，治乳癌及消化系統癌，治療輸尿管結石. ）
usanek tu sapakapah (性味功能)
akenek, cueded tu atudi. mibasaw tu lamal nu balucu', paisi', pakasisalang tu cucu'.
(比較)
(u kamu nu Hulam sa: 木通：藥材產於華東地區. 以乾燥近成熟果實入藥. ）
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：說來也怪，或許受了淚水的淋灑，貞子墳前的冬青樹不久竟開花了，還結了許多豆粒大的果子. 鄉親們都很驚奇這樹能開花結果，議論紛紛，有的說樹成仙了，吃了果子人也能成仙；有的說貞子死後成了仙等等. ）
nipaluma-palungacay, palongacay
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
itda i jong-gwo, liou-chyou, Taywan nu langawan han i teban nu dadipasan ahebalay nu papahay atu kilangkilangan nu mililisay tu bayu a kitidaan. Palongacay manamuh tu cilal, lidunglidungan, sengedsengedan, kapah mala sasangaan tu aadihan nu luma’ atu papalumaan i luma’ nu langawan.
sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:性味:根、葉:辛、酸、涼，有小毒. 根可用於解毒、祛痰、截瘧，治療瘧疾、胸腹脹滿、瘰癧；外用治癬癩. 葉可治消渴症、高血壓症. ）
saka senengan a wina
nilaculan
masasusakamu kuyna tu tawki, ya ni “kitkitan” hamin han tu mucakay.
cacay a bataan tu ku mihcaan, namiseking kida wawa masasu kalat ku tangil masasusakamu, pabaliwan mitatengil.
第二，賺錢不易，但無論什麼時候，都要靠自己的能力踏實賺，將來才能踏實花. 」
nipaluma-palungacay, palongacay
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【英名】Hydrangea angustipetala hayata
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
mitesekay nipangangan【學名】Ligustrum sinense Lour. ex Dence
nipaluma-palungacay, palongacay
milihida tu langaw musakamuh (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:狹瓣八仙花果實為蒴果，球形，直徑約0.3-0.4公分. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
ayaw a mapatay, masamata ci nicence tengteng han niza ku lima ni sakatusa a kakana sakamu satu, kapahay a kakana, nayi' ku wama wina nayi' ku wawa aku, misalunguc kaku itisuwanan a isu ku mikawaway tu zikuzan aku han niza, tunulusa' satu mibaung ci sakatusa a kakana. mapatay kaku hawsa, i nuayaw nu tadem aku palumaen ku tung-cin a kilang sa, anu mauzip taluma' ciniza, uyni a kilangan ku sapaheci tahdauc caay ka sumad ku balucu' aku saan musakamu. patay satu kilulen tu ni sakatusa kakana ku nakamuan ziza, panaaytu a mihcaan ya tung-cin a kilang mazeket tunu papah sa ku cii'd.
nipaluma-palungacay, palongacay
sasapayuan (藥效)
kananaman nu sanek: lamit, papah: kala aledahan, cilemin, sapi’, adidi ku ledek. lamid han milawpes tu ledek, teluhu’, miputun tu akuti’, mingaay tu malaliya, malebawa ku baluwan bili, masa alitaday nu baeng, sakay hekal han saki tamusi, papah sakay ngaluh, kawseiya.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
sitinpahku nai’ ku pauningay, nii’ ku sakatalawan, taneng a kanen. bangcal ku wayway, mahida u dauma a sitinpahkuan ku kapah, u sasi laculay nu epucan nu aadihan a sitinpahkuan. taneng palumaan i tabakiay nu kabingan aadihan a langawan, kapah a palumaan i luma’, kilakilangan, lilis nu dadan.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
(kamu nu Hulam:另在外圍有一圈不孕性的花朵，雌雄蕊多以退化，但卻具有數枚白色特化的瓣狀萼片，且花梗細長將花朵高舉在花序平台上，其模樣像極了一群飛舞在花序之上的小白蝶. ）
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：臨死前，貞子睜開眼拉著二姐的手說：好姐姐，我沒父母沒兒女，求你給我辦件事 二姐含淚點頭. 我死後，在我墳前栽棵冬青樹吧. 萬一他活著回來，這樹就證明我永遠不變的心意. 死後二姐按她的遺言做了，幾年後冬青枝繁葉茂）
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
palongacay u Taywan nu tada langaw, manamuh i dadipasan nu ahebalya a papahan a kitidaan, manamuh tu lidunglidungan, nika kilul sananay tusicilalay a kaki tidaan kapah aca ku langaw itida.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
tatenga' uzuma satu a demiad, taluma' tu ya acawa ni nicence. sakamu hantu ni sakatusa a kakana tu ya mauzip henay tu kawaw ni nicence. laday hantu niza tayza i tadem hapipi' sa itadem muangic tu tulu a demiad tulu a labi', u lusa niza mabasbas tu ku tung-cin a kilangan. namahiza hawsa, mangasiw ttatu ku kalalum niza, siimelang tu ciniza mahamin akuti' ku uzip masinawal ku tangah.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
(kamu nu Hulam:華八仙是臺灣原生種，適應於低海拔闊葉林的環境，耐蔭性很好，但對林緣陽光充足的地方生長的會更好. ）
balu (花)
itunduh, masasuala tu langaw, akaway nu balu namaka akaway mala balu a tahekal, masasu acawaay a balu, adidi macebal kuyu balu, nu yadahay nika celalan nu balu, masilac macunus kuni ka cebalan.
nipaluma-mutung
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
saka senengan a wina
nilaculan
pakaahebal tu wawa,umahiniay sa nikabalakiyan mapahecek tu nu paudipay.
nipaluma-mutung
usanek tu sapakapah (性味功能)
(u kamu nu Hulam sa: 預知子: 舒肝理氣，活血止痛，利尿，殺蟲. ）
hican mu tucek a paiyu: akuti' ku baluwan hinalibut, adada ku takulaw, sumanah ku isi', malebawa, masukut ku udiudipan, masatedep kuni kabulad, nayi ku salang nu cucu'.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【族語】 布農 Lilidaing、撒奇萊雅 Sitinpako、魯Talisabange、鄒 Tariri Tan'a'a Sitinpahku
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
duma i hekalay a liwyud han naiay ku bili nu baluan, naitu ku laheci nu masasuacawaay nu matabuay abalu, nika idaw ku pina a micedekay nu sanglacay a kakicuhan, baluan nu akaway adidi satanayu’sa i pabaw namin ku balu, wayway nu balu mahida u mapalaway i pabaw nu balu mapalaw nu adidiay a aipapang.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
katuud tu kitakiday nu tademaw mikilim tu mangaduay nu papah a mukan, amica kuni kacaay kalecad nu langawan, tademaw han hamin han apangaangan u sitinpahku han.
saka senengan a wina
nilaculan
結果出門之前，外面突然下起了傾盆大雨，打車也打不到.
nipaluma-nicence
nakamuan i laylay (歷史傳說)
（kamu nu Hulam：最後有個鄰家二姐勸慰她，說那捎來的信也許不真，才使她勉強挺過來了，但這一打擊卻讓她本來羸瘦的身體更加虛弱，這樣過了半年，她最終病倒了. ）
nipaluma-sukuy
papah (葉片)
papah nu sukuy izaw ku masakimuluay caay sa u ahebalay masatiekuk a papah, hina situlu kya kapapela’ nu papah, u belih nu papah yadah ku nilangawen mucelak tu adidiay masacucu’ay a pucu’, i lalud sibalu tu takuliyaway a balu, cacay adada ku nilangawen tu  balu nu sukuy, tama tu tayna caay ka lecad ku akaway, balu nu kakapetan i pabaw idaw ku matabuay nu papah, ya tanayu’  masakimulu a heci, u hekal nu heci yadah ku nilangawam dawmi’ay a cekay, anu mabunal maduhem tu sa kalasumanahay ku kulit.
nipaluma-mutung
usanek tu sapakapah (性味功能)
yi-ce-ce(預知子): misupi tu atay, paudip tu idang, paisi', mipatay tu cilekay.
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽在和老闆說明緣由後，便把那些被「破壞」的桃子全部買了下來.
nipaluma-palungacay, palongacay
akaway papah (莖葉)
langaw masadid namin, yadah ku ciit, adidiay a ciit han langdaway ku kulit. masasula tu akaway ku papah, idaw ku akaway, masadid, satanayu’sa mahida u ti’kuk, masadicem, mamin ku papah, tanayu han makaala tu walu – sabaw tusa a cung-fen, ahebal han makaala tu tusa- sepat a cung-fen.
(kamu nu Hulam:全株光滑,多分枝,小枝綠色. 葉對生,具柄,平滑厚革質,長橢圓形,兩端縮尖,全緣,長約8~ 12c m,寬約2~ 4c m. ）
nipaluma-mutung
mupulu' (採收加工)
(u kamu nu Hulam sa: 木通: 秋季採收，截取莖部，除去細枝，陰乾. ）
saka senengan a wina
nilaculan
6、8歲那年，媽媽有天早起送兒子上學.
Palutatenga kida wawa a patubeli”nayay tu, mamin kanen nu tabakiay awacu.” Sakamu sa cina”cay kalucek yatuluay mikacaw tu silamalay laecus mukan tu cacanan”. Kasenun sa masikad kida wawa patubeli”haw” namahida pabi han nuyna tu sasipu, maydih muluung papibanang tu pacpac.
nipaluma-sukuy
paenu (種子)
(u kamu nu Hulam sa: 種子扁形有甲魚（鱉）的模樣，又像用木頭製成，所以被稱為木鱉果. 多野生，也有栽培；產於中國廣東、廣西，台灣、越南以及週邊國家. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kaudipan nu langaw (生態環境)
sitinpahku manamu i dihekuay atu kala sengedsengedan a mulangaw, hina paculi, caay ka talaw tu caledes. sakapahay a dimiad a caypiwac sabaw tu enem ~ tusa a bataan idaw ku sepat a duan, caay ka talaw tu caledes kaudadan, ahebal ku sakanamuhan nida a maudip, hatiniaytu a caledes nu lalud kapahac ku langaw nida, nika matalaw tu sienaw, sienaw sa caay tu langaw kunuheni.
nipaluma-nicence
sakakapah nu sapa'yu (藥效)
tini i sapayu'an, sicedam, akenekenekan cupelak. caay ku taneng paicelang tu balucu' didi', pakakapah mutai', misakapah tu atay buwa', kapah henay a taneng sakakapah tu uzip angil nu tatayna, misakapah tu mata, u isi', sakalipahak. yadah ku sapisakapah tu uzip.
saka senengan a wina
nilaculan
每個優秀的孩子背後，往往都站了一位偉大的母親.
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
【科名】sapamata ngangan a kilang木犀科(Oleaceae)
nipaluma-mutung
usanek tu sapakapah (性味功能)
(u kamu nu Hulam sa: 預知子: 脘脇脹痛，經閉痛經，小便不利，蛇蟲咬傷. ）
nipaluma-palungacay, palongacay
balu (花)
tatengaay a balu (masa acawaay a balu), kakicuh lima kuni kapelaan, sasemaan nu balu han lima ku sema’, satanayusa madicem, pulu’ ku tamaan a baluan caay kalecad ku tanayu, bluhan kalawlawan langlangdawan ku kulit, tulu ku tabakiay nu kakabitan, sapal han makimulmul.
(kamu nu Hulam:真花(兩性花);萼片5齒裂,花瓣5枚,長披針形,雄蕊約10枚長短不花藥黃綠色,花柱3枚粗短肥大,子房圓球狀. ）
nipaluma-nicence
nicence (女貞子)
A-me-li-ka a ngangan【英名】Glossy Privet
saka senengan a wina
nilaculan
a tahekal tu sa, alaw udadan tabaki ku udad, mikilim tu kakacawan cay pakatepa.
1、3歲那年，媽媽帶兒子去超市.
那些孩子的未來，其實早已在成長中冥冥中註定.
媽媽卻嚴肅的說：「不會取捨的人，最終兩個都得不到. 」
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨(學名:Blechnum orientale)是烏毛蕨屬的一種植物，生長于海拔100-1300米較陰濕的水溝旁及坑穴邊緣，也生長于山坡灌叢中或疏林下或溪溝邊. ）
saka senengan a wina
nilaculan
panukasen aca kiya tusaay a pi-ci-lin, ma ka I mukelid tu wawa a taluma’.
然後把2個冰淇淋都放了回去，帶著一臉不情願的兒子回了家.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
(kamu nu Hulam:為了要吸引昆蟲前來傳粉，則演化出兩型花來，一是可孕性花，另一是裝飾花，華八仙的花朵，有了分工的現象. ）
nipaluma-mutung
u sulit nu Hulam Lipun atu Amilika
由於馬兜鈴屬（Aristolochia）、木通屬（Akebia）和鐵線蓮屬（Clematis）植物中有很多植物的名稱包含「木通」與「馬兜鈴」.
saka senengan a wina
nilaculan
兒子想買冰淇淋，媽媽同意了，並且告訴他只能選擇一個，自己先去門口結賬.
過了一會，兒子跑了過來，手裡捧了2個口味的冰淇淋，扭捏着說：「媽媽，這兩個我都很喜歡，所以我想買2個. 」
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
(kamu nu Hulam:中央部份的花朵黃色、微小，不具有漂亮明顯的花冠，但卻具有飽滿的雄蕊與雌蕊，是為可孕性. ）
akaway papah (莖葉)
(kamu nu Hulam:華八仙具兩型花,在每年3~4月間,花盛開期,往低海拔山區,闊葉林下或路旁,常見耀眼引人的白色花海,準是華八仙,十不離八九. ）
nipaluma-mutung
usanek tu sapakapah (性味功能)
yi-ce-ce(預知子): mabesu ku bili, masatedep ku nikabulad, caay kakapah ku niisi', kalatan nu bau atu cilekay a duka.
nipaluma-palungacay, palongacay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
nisa lamian kala akeakenekan, cupenac asu’, asu’ ku kan, ciyanen bangsis, idaw kumicidekay nu asu’, kanamuhan nu ngayngay amukan. nina sitinpahku siahbetay nu kakanen, mikapah tu sawada’ numita mipadang tukapah nu biliita.
saka senengan a wina
nilaculan
媽媽看了看窗外，突然燦爛地沖兒子一笑：「兒子，我們來進行一場冒險吧！」
cay katenes, maduba tayni kida wawa, muabibi tu tusaay a pin-ci-lin cayay kalecad ku azi, milimula tuyna sakamu sa” ina maydih kaku tinatusaay , kyu maydih kaku micakay tusa”.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
tebanay a baluan kalawlawan ku kulit, aadidi’, caay ka bangcal ka tinengan ku adiping, nika mabeteli ku tamaan atu taynaan a adiping u sibiliay kuyda.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kakanen u epuc (食用價值)
sitinpaku u asuay nu sakay udip nu micidekay nu kakanen atu nui umaumahan nu lalamian. u kakanen han cupenac ku aalaan, micedek ku kan, kapah sakay udip.
nipaluma-palungacay, palongacay
singtan saiwse sanpudaw (新店小獅山步道)
(kamu nu Hulam:花序外圍環繞著由四片白色瓣狀萼片所構成的「花」，像極白色蝴蝶. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【langaw a ngangan】Blechnaceae
nipaluma-palungacay, palongacay
balu (花)
(kamu nu Hulam:頂生,雌雄同株,花莖自莖頂或近莖端葉腋抽出,兩性花；小花呈繖形花序,再由許多繖形花序,排列呈繖房狀. ）
saka senengan a wina
nilaculan
adih sa kuyna i sasingalan, tawa sa misuayaw tu wawa “mahica mitanam tu talul!”
nipaluma-palungacay, palongacay
balu (花)
caay kasi biliay a balu, akaway namaka taleacawaan nu akawayan hahuducen satanayusa, sepat ku sanglacay a tabakiay nu kakicuh, makimulmul, macebalsa ku cacaya a balu, tatengaay a baluhan miculimek i teban.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kaudipan nu langaw (生態環境)
(kamu nu Hulam:烏毛蕨喜溫暖陰濕環境，抗逆性、耐熱性強. 生長適溫16~24℃，耐高溫多雨，適應性較廣，在夏季高溫條件下生長良好;但不耐寒，冷時生長不良. ）