cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
kapulus
U-ya-sumanahay kapulus (歐亞紅松鼠)
u micideka sa uynian a kapulusan i paymihcaan tu walu a bulad lkatukuh saba cacay a buladaan, i tangilamahapinang mikangaw I bttangila ku banuh “ear tuft”, mahiniay sasumasumad u teked ku cidek nu heni. Cunuc ka kelad nu sumana nu banuh, u tademaw amin taneng pakaya abuabuana kupulus atu Mey-cuw sumanahay a kapulus amin mahapinang tu ku misengiay. i biliay a banuh nu heni malecad u cucu’ay a salenga’c. malecad tu nu zumaay a kapulus, izaw aminku masinangay atu malingangu’ay a sakulahut, misulul tuhenian mukayakay tu tepad i tebanay a ciid nu kilang.
mananam (生態及習性)
Uya-sumanahay kapulus na u i alababaay canancanan kilakilangan, tini alababaay a kilakilangan zizaw tu ku ninaemekan.malecud tu zumaay a kapulus, manamuh ku hehi i capa’ nu kilang patizeng tu nu uzipay adibu. Uyni a dibu hatu nu kapulusay amin nau nisapudan a ciid nu kilang a nipataluma’an, nipapulungan tu cacay 25 katukuh30cm ku masapangkiw ku sasaay,
然後混入苔蘚、樹葉、樹皮及野草等構築而成. 有些時候也會棲身在地穴及由啄木鳥所留下的洞穴裡. 覓食時多為獨行俠，怕羞及拒絕分享食物；但在個別時期，例如非繁殖季節及特別在嚴冬，牠們也會共聚在巢穴內互相取暖.
群居時會形成階級制度，也有因性別而產生的分野. 佔有領導地位的個體並不一定是雄性，但普遍傾向體型較大及年紀較老的雌性；如由雄性領導，則常發現牠的活躍範圍明顯較其他從屬的松鼠為大.
luyaluy mueneng hawsa masa selaselal ku kawaw, pasazuma tu tatayna tatami. U mikeliday a tademaw cayay kanca u tatami, nika pasayza i tabakiay a uzip atu balakiay tu a uzang, anu u tatama ku mikeliday, tuway matapal mahapinang i liwlw pihatebud katabakian tu nu kapulusay tu.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:Sabak Tutuy
《哈姆雷特》Hamuleyte’（英語：Hamlet）
赫瑞修，哈姆雷特和鬼魂. Hezuysiw (赫瑞修), Hamuleyte’ (哈姆雷特) atu adingu
劇情主要講述丹麥王子哈姆雷特為父報仇的故事. 哈姆雷特在其父丹麥國王打敗挪威軍隊後前往維滕貝格大學，但之後忽然傳來父親猝死的消息.
sakamusa kina ka kungkuan Danmay (丹麥) wance ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) sapaculi tu ciamaan nida a kungku. ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) ciyama nida i Danmay (丹麥) demecan ku Nuowi (挪威) a hitay pasayda i Witenpa’ke (維滕貝格) tabakiay a cacudadan, nika nikudan satu makatengil cinida tu nika tadekes sa mapatay ni ama nida.
saba ni kuowan ci Ke’lawdi (克勞迪) cinida tu ku musakamuay mamilaylay tu wanwia, saacawa hantu nida ku alinida, u cina ni Hamuleyte’ (哈姆雷特) ci Kecu (葛楚) malabaluhay a Hunho.
全劇始於丹麥王國的艾森諾城堡，一隊站崗哨兵驚恐的發現去世國王的鬼魂. 當時哈姆雷特的朋友赫瑞修也在場，他問鬼魂是否有冤屈，但鬼魂一語不發就消失了.
malingatu tu kina kakungkuan saan Danmay (丹麥) wankuo nu Aysencenpaw (艾森諾城堡), idaw ku cacaya a hitay misebeng maadih nida ku adingu nu mapataya a kuowan. tawya cabay ni Hamuleyte’ (哈姆雷特) ci Hezuysiw (赫瑞修) itidatu, palita han nida kiya adingu idaw ku utiih haw, nika ya adingu caay sakamu meduk satu malawpes.
第二天丹麥皇宮舉辦典禮慶祝克勞迪和葛楚的婚禮. 新國王要哈姆雷特不要再沉溺於悲傷，但當他再次獨處時，仍忍不住對於叔父篡位以及母親迅速改嫁一事憤恨不平的心情.
sakatusa a demiad Danmay (丹麥) hunkun sikawaw tu limula nikaleacawaan ni Kelawdi (克勞迪) atu ci Kecu (葛楚). baluhay a kuowan mihinum ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) an aman tu kalalum, yu tatusa kunuheni, caay ka hademhem ku balucu nida tunipialaw nu baki atu cina’ nida tuni kaleacawaan.
這時他的朋友赫瑞修和昨晚看到鬼魂的士兵們前來報告昨天的際遇，哈姆雷特決心調查此事找出事情的真相.
ayda hantu cabay nida ci Hezuysiw (赫瑞修) atu nacilaay makaadihay tu adingeu nu di’tuan a hitay musakamu tu nacilaay a kawaw, pabalucu’ satu ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) a kilimen numaku kina kawaw sa.
當天晚上他和赫瑞修他們一起到城堡上去觀察動靜. 正當哈姆雷特責備他們喝得太多以至於看到幻像時，那鬼魂又出現了.
tawya a labii cinida atu ci Hezuysiw (赫瑞修) maladay kunuheni tayda i cenpaw miadih tina kawawan. mahka maynah ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) tu nuhenian tada yadah tu kunipinip namu tupah sisa makaadih kamutu cancanan han, tahekal aca kiya di’tu.
祂把哈姆雷特叫過去，小聲的告訴他一個驚人的秘密：他是被謀殺的！鬼魂告訴哈姆雷特：他是被克勞迪從耳朵里灌進毒藥毒死的，並要求哈姆雷特為他報仇！得知這個消息的哈姆雷特十分震驚，他平復心情回到士兵們那裡，要求他們發誓對今天的所見所聞保守秘密.
awdan nida ci Hamuleyte’ (哈姆雷特), adidi ku ngiha lihud hannida amusakamu: nipatayan nutaw cinida han! sakamuen nu di’tu ci Hamuleyte’ (哈姆雷特): saipakayda ni Kelawdi (克勞迪) i tangila’ nida pacumud tu sidukuay a sapayu sisa mapatay cinida, sisa miyukiw ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) an a paculi! matineng satu ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) mapaaw, supid satu ku balucu’ nida taydan nida i hitayan, yukiwan nida ku nuheni kelecen ku aydaay a demiad nu kawawan amana’ ka tahekal ku ngiha’ han.
哈姆雷特並不清楚他所看見的鬼魂究竟真是他父親，還是化作他父親樣子來拖他下地獄的魔鬼. 於是他藉由裝瘋賣傻，想試探叔父的反應，希望可以找出一些蛛絲馬跡，或是甚至有機會能夠一舉消滅叔父克勞迪亞.
ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) caay ka tineng tunikaadihan nida ci amaay numaku hakiya sa, anu misawama’ numaku miala ci amaan numaku tayda tu sicumiay a kitidaan. misaapaapa tu cinida, mangalay mitaneng tu baki nida, mangalay mikilim anu tahekal kina kawaw sa, taneng hakiya di’san ku baki nida ci Kelawdi (克勞迪) an.
哈姆雷特裝瘋的行徑，讓叛國且不忠的克勞迪上勾了，這還得特別感謝國王愚昧的波蘭裔御前大臣─波隆尼爾. 波隆尼爾相信哈姆雷特真的瘋了，並咬定哈姆雷特是因為得不到自己親生女兒─歐菲莉亞的愛而發瘋.
misa apaapa tu ci Hamuleyte’ (哈姆雷特), mangalay tu mibelihay a baki nida ci Kelawdi (克勞迪) anu maala ku balucu sa, mikukay cinida tu kala apaapaan a kuowan nu Puolan (波蘭) iluc nu sakakaay ci Pulunnie (波隆尼爾). ci Pulunnie (波隆尼爾) palutatenga tuni ka apa ni Hamuleyte’ (哈姆雷特), saab caay pakahademhem tu nabalucuan nida tu ngalay i tataynaan nida a wawa ci Ofaya (歐菲莉亞) sisa maapa sa.
波隆尼爾不准歐菲利亞與哈姆雷特有任何關聯. 波隆尼爾開始畏懼哈姆雷特在宮廷裡的勢力，為減輕內心罪惡感而盡力伺候國王.
ci Pulunnie (波隆尼爾) caay pikeda tu ci Ofaya (歐菲莉亞) atu ci Hamulayte’ (哈姆雷特) an. ci Pulunnie (波隆尼爾) malingatu tu matalaw tu kawaw ni Hamuleyte’ (哈姆雷特), wadaen nida ku namaka balucuay’ nida anidatengan pacici sa paayaw midipud tu kuowangan.
名義上，他為了找出哈姆雷特發瘋的原因，在國王示意下安排歐菲利亞和哈姆雷特見面.
kuowan alaw matineng tu ni pacebaan ni Hamuleyte’ (哈姆雷特), papataynien nida ku namicudaday tu tabakiay a cacudaan a micudaday nida ci Luosenke’lan (羅生克蘭) atu ci Kaydenseden’ (蓋登思鄧) tayni kikantuk, matineng ci Hamuleyte’ (哈姆雷特) tunikataynian nuheni, matineng tu nika taynian nuheni a waywayan. pahelak hantu ni Hamuleyte’ (哈姆雷特) ku ngangan namin, sapatahekal tu nanihicaan nutaw amipatay ci amaan numaku sa.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(外部連結)
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%93%88%E5%A7%86%E9%9B%B7%E7%89%B9 kakuniza:Habayiing
sapitanged tu alubu nu wawa
tatangahan
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "sow-ling-nang"
kakilimn
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "sow-ling-nang"
i kasumamadan a mihcaan enemay a bulad sabaw walu a demiad, Deng Zeu a kakitaan a wawaan tu tatayna mikadabu ci Siye Siyang Ling.
ya kelakela' i tepan nu zazan malikeluh tu ni kasangsang nu udad, i dabek "Cun Cyu Teng" a dabek mikisasa' tu udad,ayza satu mitupin tu pakuyucay a tademaw ci "Caw Sow Cen", u zumaay a kelakela' a tayzatu mikisasa' tu udad i dabek,pakuyucay ci "Caw Sow Cen", kaluway sa ku balucu' nikalikeluh tu ni kakitaan atu pakuyucay, misawacu tu pakuyucay, malalum ku balucu' muwangic ku pakuyucay a tademaw,
O-cuo
縮圖|O-cuo O-cuo (kamu nu Hulam: 歐洲)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:O-cuo
a didingay a katinengan tu tapukuway a cudad
ngatu cacay
mahica saw ku cilal sa demiamiad sa namaka wali tapabaw pakay nu tipan mu tasasa. kah mueacan nu cilal, kimulmulay malecad tu lamal a cilal namakay nwaliyan a tapabaw, u sansandeb sa mudebu waca inu tipan, malecad tu sa demiamiad sananay mu liutay tu lala’ ku cilal, namaka wali mu liud tasa nu tipan, maliut aca a tayni. nikasa, caay kaw cilal kumuliutay tu lala’, lineng sa ciniza nika i tiza tizatu caykasumad ku kakitizaan, wyza aca u kakitizaan ita ku cayay sa mengmeng muliwliw tu cilal, yu mulawlaw tu cilal sa, masiul tu ciniza, u sakasa nu lala’ namaka nu tipan masiul talawali, kyusa u tademaw malecad tu namaka waliay ku cilal tahkal：tala nu tipan haymawsa caytu kaazih ku cilal, malecad twaca uta nu tipan mahcekem ku cilal, u lala’ tu kusiul sananay kyusa maapa tu ku nisimsiman tademaw, hanaw caay kalimad ku cilal i tizatiza tu. kapah kita misakaku minalay：palacilalen kya lu’kal（桌燈）, kaw u la’li（地球儀） ku palalala’en, i nu waliyan nu lali、atu nu tipan malkapadepitan tu kimuluway a sumanahay, lineng hantu kya la’li namaka nu tipan tawaliyan, mapacu’ay kyanca u nuwaliyan ku sayaway malikat, tanutipan malawpes tu ku likat. hanaw caykaw u lu’kal ku malinengay, u la’li aca ku malinengay. winiyan u nipitapal ita tu cilal sa demiamiad sa ta hekal i nuwaliyan mahcelem i nutipan sa malecaday twyniyan.
ngatu tusa
u sananal atu sansandeb sumanah ku cilal
u nipiadih ita tu cilal sa u salengacay atu kalawlaway kaydengan, nika u sananal、atu sansandeb tatusa sumanah ku cilal, mahica mahiza saw ? cikahiza, u likat nu cilal caaykaw salengacay, caaykaw sumanahay, wadan ciniza u sumanahay紅、kakamaay橙、takuliway黃、landaway綠、sumilaway藍、靛ay、kalawlaway紫 u pulung nu pituay aka kulitan. matineng kita, matabutabu nu ku betulay a bali ku lala’, wadan u 大氣層 kuhan i labuay nu 大氣層 yadah adiadiay a nanum、ungabul atu tuud a uningan. yumi cumud ku likat nu cilal i 大氣層, makahabelut tu tuutuud a uning hawsa, u zuma a kulit malawa nu uning mabulis, u zuma a kulit mungangiw ta zumazuma tu, uza dada’ unu mami a sumanahay a likat saicelangay, u tuud amin cay pakapulu’, patelek sa mihabelut tayni i lala’. u labi atu nananal sa, u likat nu cilal masiwit, mibaat ku cilal tu lala’, i teban sa malawa nu yadahay a ku betulay a uning, u culil niza i zazan u zuma a kulit mamin tu nu uning malawa 差不多 a inayi’ tu, wiza tu dada’ u mamiyay a sumanahay a likat ku cayka talawlawaan katukuh i lala’ ku likat, kyu tulabi tu atu sananal u likat nu cilal sa u sumanahay.
ngatu tulu
thumb|Solar eclipse 1999 4 NR mahica kya izaw ku 日食 atu 月食 hananay saw
matineng kita：mulawlaw ku bulad tu lala’ masiul, u lala’ mulawlaw tu cilal masiul. u 日食 atu 月食 sa namakayni ina tusaay anikasiul nuheni sakahiza. anu makatukuh ku bulad i teban nu cilal atu lala’ kya, ina tatuluay apatelek anu caay sa macapi tu apatelik kya haw, madihing nu bulad ku liked nu cilal, anumahiza kancamab日食. malcad tu, au bulad tu ku tayzaay i nuzikudan nu lala’,  anu patelek tuhaw samadihing nu lala’ ku likat nu cilal sa ma月食 tu. alahican u tatiding nu tademaw cay kalecad atu u baad nu lala’ atu bulad caykalecad, uni kamlawan tu 月食 atu 日食 caykalecad kya：anu ma日食 sa, madihing nu bulad ku cilal, u adingu niza kumi tahpuway tu lala’, itiza i katahpuway nu adingu, caycay kaazih ku cilal, uniyan sa u 日食 han ku sausi, anu mutiding kisu i pangkiw nu lidung, adiding kuni kadihan is utu cilal, anu mahiza sa u偏食an. alahican, anu caykalecad ku baat tu lala’ atu bulad, wiza dada’ u teban nu cilal, u mahiniyay sa u日環食 sa. anu ma月食haw sa, u adingu nu lala’ anu maahtahpu ku bulad tu pakadh kui lala’ay tu bulad sa u 月全食han kuma hiniyay：u lidung nu lala’ anu adiding ku matahpuway bulad sa u mahiniyay u月偏食han kuyaan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
nasulitan ni Nuwa Watan o Kumud
kulit kakuniza:kagak
ya 路透社 hananay a iayaway nu tuluway i kitakitan pakatinengan tu tademawan a singbun
縮圖 u (路透社) sulit nu Yingu sa (Reuters) hananay a pakatinengay tu titakitay sakayadahay nu miadih tu singbun a patinakay patahkal tu canancanan makacuwacuway a singbun pasu kalisiway masausi tu mahica kunikasumad idaw mamin sikatineng i nipatungusan pakatineng. idaw i 128 a kitakitan nu kanatalay mami dawis sakayini. idawaca ku nipilasulan nu (路透社) sapakatineng tu nu singbun sapatulis tu nudumaay a pasingbungay nu tilibiay. u sakasaan misuayaw tu katuuday sa kasenun sa pakatukuh.
ulikisi nu sakaidaw nina (路透社) hananay
i 1849 nilecuhan ci (路透社) hananay nikalingat nida sa namakay nipiecawan tu banul ku sapatukuh i (亞楨) hananay atu ya pilise pulusay’l (比利時布魯塞爾) hananay a kakitidaan sapaculu tu tuudtuud.pakatineng tu aca nu nimawlian atu aca nu kupiyaw (股票) .namahida satu malakuwit tuku cacayay a mihcaan sa mapahedek tu ku baluhayay nu tinpuay (電報) nipatelay sa u sakatineng nu mapuluay a laad .sisa ya mabaaday a nikalaay nu kakitidaan kasenun saan sikatineng nu maydihay. sisa u sikapah nu tangahay sa mididaw aca tunikahida nu banul nipakatukuhan matineng sipakayda i patelay micapi pakatukuh tu kaydihan nu tademaw sakalihalay nu katuuday.
katukuh i 1851 a mihcaan i cacayay a bataan nu bulad sa ci (路透)hananay i yingu (英國) patideng tu isasay nu bayu’ay patinpuay a sakakawaan. pakayda satu atu nu (倫敦) kanatalay mapapaliwanay tu mawliay masakaput pacukat tu sakakapah nu siubay .katukuh ayda sa idawaca ku mademay nu isasay nu bayu’ay a telay nu saka kasenun sananay a nikacacaliwayan nu baluhayay saka i singbungay .nudikudan satu kapahkapah kuni mucelakan sisa i 2007 a mihcaan sa ina (路透社) hananay micuduh tu sa baluhayay a sapatelayay si pangangan hantu u (lima telay 行動電話) a mi’dapay a sasikawaway sapaytudu tunikalihalay nu tademaw a tuudtuud singbun atu sakay nu demiaday a sakatinengan mikiayaw.
kakuniza:Buting Nukay
aam
u kamu nu Hulam
aam 稀飯 thumb|aam nu Hulam
aamen 去乞討(命令)
miaam　討飯
miaamay　乞丐
misaaam　煮稀飯
sapisaaam　煮稀飯用的器具
sasaaamen　煮稀飯的食材
aam
u aam ku sakalanam tu sananal. caykabecul mukan tu aam. caykatenes mangalaytu.
aamen
aamen nu miaamay ku tubah ni Bunga!
miaam
miaam ku miaamay tu hemay.
miaamay
katuud ku miaamay i Taypak.
misaaam
misaaam kaku tu sakalanam nu niyam.
sasaaamen
kau baduwac nu pabuy ku pacamul tu sasaaamen.
kapilpilan nu balucu’ a telay
kakuniza:Uuy411110
kakiliman
縮圖|開放式辦公室裡很容易聽到同事的電話交談，這給恐懼症患者帶來了特殊的挑戰 Wukupitiya pahelakay a cuda tebuden tayda i tinakayan a mikilim
維基百科，自由的百科全書 跳至導覽跳至搜尋
kapilpilan nu balucu’ a telay “nu ing yi-Telephone phobia”mutudu’ kai sa anucaay sa mudikec tu telay, pakayni icuda amiadih sa, u sakatalawan a telay sa, mta miadih tu telay sa idaw kucacay a kapilpilan nu balucu’ yu malecabay mapilpil ku balucu’ atu mabiyalaw.
電話恐懼症（英語：Telephone phobia） 意指不願或害怕打電話或接電話，從字面上來看，就是害怕電話. 一般認為電話恐懼症也是一種社交恐懼症或社交焦慮.
nilacuian
縮圖|來自瑞典的1896年電話 yu malecabay mapilpil ku balucu’ umahiniay a kawaw akay alaen mala sapapelu sakapilpilan masasetset ku talaw, mnatusaay sa misuayaw naming tu binawlan masasupaini, yu patinakuwan tuhicasa atu misaapa tu tademaw sa tahekal ku pilpil tu biyalaw masasutulin.
社交恐懼症可能會被拿來與公開演講恐懼症比較，兩者都是因為跟觀眾互動，而對於被批評、評價、或愚弄產生恐懼的連結.
pasuduma a pilpil malecad tu,pakayni i telay anika pilpil yu misakamu sa tatenga idaw ku utiih yadah tu isaw, ida ku sinbun, nayi 1993 amihcaan, tapuliniyaw  hananay idaw ku 250 aemang atademaw silalid tu mapilpil nu telay a imelang.
在2019年，一項針對英國辦公室人員的調查發 40% 的嬰兒潮世代和70%的Y世代，在電話響時，都會感到焦慮.
“upilpil nu telay” mutudu’ tu mangaleb tu pilpil nu telay, usiimelangay tu mahiniay nu telay mapilpil, nika pihacengan ku pilpil, uimelangay atademaw micukaymas tu telay mapilpilsa ku heni, nika u pihaceng cay kahatini sa utatengaay a pilpil sa.
「電話焦慮」 意指程度較不嚴重的電話恐懼症，患者對使用電話這件事感到焦慮，但是嚴重程度遠不如實際的恐懼症.
usiimelangay tu mahiniay misuayaw tu mahiniay a kakawaw sa cay kahica, nika idaw ku utiih pakay ni I telay a masasu sakamu.
患者面對面交流可能沒問題，但很難通過電話進行交流.
metalaw muwalal tu telay ucana a imikuyni
成因
metalaw mudikec tu telay yawayway sa atu nidatengan metalaw yu masuni ku telay. masuni ku telay idaw tu kubiyalaw tulin sat u mapilpil, utademaw amisakamu aca, misakasu atu masasusakamu yanidateng idaw ku misitekeday malecaday a nidateng,
害怕接電話的定義為從害怕接電話的動作或想法到害怕電話鈴聲響起. 鈴聲會讓患者產生一連串的焦慮，以與必須講話、表演和交談相關的思想為特點.
uimelangat makatengil tu mahiniata atelay sa utalaw nu heni idaw ku patalaway sa, mabiyalawa tu pakatelayay akay haw u laecusay atademaw pasubana tu laecusay a kakawaw pakabiyalaw, anu caay sa u mipaetengay a telay mangaleb tuku pilpil nu balucu’.
患者可能會將電話另一端視為威脅或恐嚇. 擔心打電話來的人可能會聽到壞消息或令人沮喪的消息，或者是對方在打惡作劇電話可能會觸發焦慮.
matalaw pakatelay akay masikad micalilaw tu taw kyu mabiyalaw, uni datengan mikilim tu yanengay kya cay kabiyalaw pakatelay. U matalaway pakatelay mabiyalae iluma’ ikakulian sa, cay katinengi ku ngiha nu patubeliay, alahica mahicay kya, u siimelangay tu mahiniay mabiyalaw camahaliya sa , kyu apalutatenga atu cay kaw nipalemang sa, wida u talay ku kakulian micukaymas tu telay a tademaw, kanca palutatengaen atu pakatinengen tu pakatelayay atademaw, umahiniay akawaw sa misitekeday.
害怕打電話可能與擔心造成別人困擾，思考要找到合適的通話時間有關. 患者會擔心打給多人的家庭或辦公室時，認不出應答者的聲音因此感到尷尬的情況. 一些患者可能會擔心自己在電話一端時，必須在真實或可感知的觀眾前表演：對於那些需要在工作場所使用電話的人，這個問題尤為特殊.
metalaw anu mahicahica “anu pakatelay atu mitengil tu talay” micukaymas tu telay, mabiyalaw anu cay kakapah ku ngiha atengilan, metalaw cay pakatengil ku mitengilay tu kamu nu heci, alaw han magukay, kinacacay aca, paluayaw micuyaku, atu duma kasikadan amisudang kyu mahini.
害怕在任何情況下（撥打或接聽電話）使用手機，這可能與擔心音質差，擔心其中一方聽不懂所講的內容，而導致誤解、再講一次、進一步解釋或其他可能尷尬的協商形式有關.
mahinaay katalawan a telay cay kaadih ku wayway, mabiyalaw anu malawpes nikaicelang nu wayway.,
這些恐懼通常與電話線上缺少肢體語言，及個體擔心失去掌握感有關.
uimelangay sakamusa kuheni mabiyalaw ahican patebeli sa atu patepa ku udipa emaema sa patubeli hicahica sananay sa, alahica kasikadan sa tedepsatu, maeme ememsa atu cay katahekal ku kamu naayaw a niculilan , mahida,yu makatengil tu akenekay a kamu sa, atu sakalingesan pakalakalatay a heci nu kamu sa,umahiniay alaw han usakatalawan sa.
患者通常表示擔心自己可能無法在對話中做出適當回應， 或者發現自己無話可說，導致尷尬的沉默，或結巴、口吃. 過去的經歷，例如，收到令人痛苦的消息，或忍受不愉快和憤怒的電話內容，也可能是造成恐懼的其一成因.
uimelang
症狀
siimelangay tu metalaw mitengil tu telay atademaw katuud, katuuday mahiniay u imelangay idaw amin ku biyalaw atu pilpil nu balucu’, mahiniay a imelang pasu pilpil miadada tu sawada’, sitanag ku lima’ kalamkam ku tatebud nu balucu’ kalamkam ku hanhan, maydih muta’ , kalamkam mitatebut ku balucu u hanhan kalamkam, maacak ku laway mamilmil,
患有電話恐懼症的人有多種症狀，多數患者都會有焦慮的症狀. 這些症狀可能包括胃緊張、手掌出汗、心跳加快、呼吸急促、噁心、心跳加快、呼吸急促、口乾和發抖.
uimelangay mabiyalaw atu metalaw, kyu u biyalaw macunus ku imelang pasu kalamkam ku hanhan atu nidatengan. Umahiniay nikalaecus u tahekal sananay a biyalaw anu madateng  maydih pakatelay mahiniay sa mangaleb ku wayway nu biyalaw.
病人可能會感到恐慌和恐懼. 導致的恐慌發作 可能包含過度換氣和壓力. 這些負面、令人不安的症狀會因為想到要撥打和接聽電話和這麼做的行動而產生.
macalilaw
影響
電話對於聯繫他人以及訪問重要且有用的服務都非常重要. 因此，電話恐懼症會造成患者很大的壓力，並影響人們的個人生活，工作生活和社交生活. 患者避免許多活動，例如，安排事件或澄清信息. 在工作場所產生壓力是因為使用電話可能在職業生涯中發揮關鍵的作用.
nipaluma-salubaw, salobaw
salubaw, salobaw
防葵(俗名：防風、牡丹防風、日本前胡)
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】Peucedanum japonicum Thunb.
【mitesekay a ngangan】Peucedanum japonicum Thunb.
【科名】繖形花科(Umbelliferae)
【屬名】前胡屬
【mitudungay tu ngangan】cinhu mitudungay
【俗名】防風、日本前胡、牡丹防風
【tada ngangan】fan-fun, dipun-cinhu, mudan-fanfun
【族語】布農 Masisaupa Vali Atikis Tu Ismud、撒奇萊雅Salobaw、魯凱 Cimeamera
【kamnu nu binacadan】Bunun布農 Masisaupa Vali Atikis Tu Ismud、Sakidaya撒奇萊雅 Salobaw、Lukay魯凱 Cimeamera
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、魯凱
【mitaduay nu binacadan 】Bunun, sakidaya, lukay
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
salubaw nu lalangawan han i amis a dadipasan, yaliw, Butud a kitidaan, manamuh mulangaw i sasa nu bayu likenlikenan, mililis tu bayu nu dadipasan.
(kamu nu Hulam:防葵主要分布於北部海岸、野柳、蘭嶼等地，喜歡生長於低海拔砂礫攤、沿海地等. ）
Cuo-kuo, han-kuo, dipun, liw-ciw, Tawan katukah i Fa-li-pin, maadih i bayubayuwan atu madadipiay nu bayu a buyuan.
Tawan ani kasi langawan han i amis, wali a dadipasan atu miliyas tu subal,atu Cin-min, Ma-cu, Bu-kutu. ka sibaluwan han i lima – sabaw cacay a bulad, i waluay, siwaay a bulad ku hina adih tu balu nu salubaw.
(kamu nu Hulam:台灣分部於 北部、東部海濱及離島，以及 金門、馬祖、澎湖. 花期在5~11月，以8、9月份最常見. ）
salubaw nika adihan i amisan a dadipasan, wali amis a dadipasan mautang kuni kasi langawan, i pindan-kuy atu pin-funfuen, nina tusaay a heci maduhem satu kina tusaay a heci, i lalaay nu langaw badi’ satu, mulangaw aca tu baluhaya a lalangawan.
(kamu nu Hulam:日本前胡出現在北海岸、東北角海岸的時間晚於 濱當歸及 濱防風；當這兩種植物果熟，地上部份枯萎時，它的新芽才長出. ）
ninalangaw caay pitabaki tu pin-tankuy, nika i pitu – walu abuladan u kasi langawan nuheni, mamin ku lilis nu dadipasan nu langaw, mala aadihan nu lalangawan, tuni kasi langawan han itida namin i tatangahan nu ngangay atu i ba’ba’tuwan a dadipasan a mulangaw.
(kamu nu Hulam:其植物體沒有 濱當歸巨大，但7~8月份的盛產期，還是能佈滿海岸，成為主角植物之一；其出現地點多在岬角峭壁山頭 或佈滿岩石的海岸邊. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
salubaw mahida u cacebalan a langaw nu mihmihcaan a kisi langawan, talakaw nu langaw han maka ala tu tulu a bataan – siwaw a bataan a kunfun, sidamek ku lamit.
(kamu nu Hulam:防葵為繖形科多年生草本植物，株高約30-90公分，根極肥. ）
(kamu nu Hulam:葉為1-3回的3出複葉，小葉為倒卵狀楔形. 莖部分枝，多數葉生長於根上叢生，少數葉生於莖上. ）
hina i lalud tu lima- pitu a buladaaan asi sanglacay a balu, u mala tusaay a adidiay nu papahan ama cebal nu balu, salubaw a heci duhepic miliyas tu heci nu mapaca’cuya a heci, u satanayu sananay kunika mulmul nu ti’kuk.
(kamu nu Hulam:常在夏季5-7月開白色花，為複繖形花序，防葵果實為扁平狀的離果也為雙懸果，為長橢圓狀卵形. ）
nu mihmihcaan nanay a langaw, talakaw nu langaw han makaala tu enem a bataan- cacay a lasubu a kunfun, katinengan ku akaway. tulu ku papapa atu nu yadahay a papahan i papah nu akaway masilac mahida u banuh nu ayam ku wayway.
(kamu nu Hulam:多年生草本，株高60 -100cm，莖明顯. 3出葉或羽狀複葉. ）
(kamu nu Hulam:葉基生者三角卵形；小葉倒卵楔形，先端通常3淺裂，葉柄長10-20cm. 最小單位之繖形花序15-30朵花，花白色. 盛花期約在6-7月間. ）
sasapayuan (藥效)
salubaw han kala aadahan cu’cu’dedan, tada sapingaay tu adada han u kahung, kanman, uh’uh’, cacebuwan sa a imelangan.
(kamu nu Hulam:防葵味辛性寒，主要治療於風濕痛風、感冒、咳嗽、膀胱等疾病. ）
i Tawan inai kunika tada kaliwasakan nu langaw, nipaluma ku yadahay, sasapayuwan han u lamit ku sasapayuwan.
(kamu nu Hulam:台灣並沒分布，僅引進栽培，藥用部份為根部. ）
kitidaan (環境)
mamin ku sasa nu buyu u langaw namin nu Salubaw, mahida u langdaw nu bukebukelana a ina nu adidiay masa bulaci nu balu a damsaya, idaw ku lihida sananay tu bali mahuyahuy, idaw ku caaya ka tiyun nu bali,  mahida u sawsawni patahekal tu sangalacay nu ledung.
(kamu nu Hulam:防葵開滿整個山邊，就像綠色大地母親的細花蕾絲邊般的溫柔，有的隨風擉動，有的紋風不動，不時露出帥氣白袖口的偉大. ）
Itini i wali amis saka sibaliyan nu amis, wali timul atu Butud, lidaw a dadipasan idaw ku langaw nu salubaw, macicih nu bali ku papah, u caaya ka talaw tu bali , u saka icelangay a langaw ku salubaw.
(kamu nu Hulam:在東北季風盛行的北部、東南部及蘭嶼、綠島等海岸有牠們的身影，葉片破風也是其適應強風環境的優勢. ）
u balu han yadah ku adidi’ a balu masilsil kuni ka cabal, yu caay henay ka cebalsa, yadah ku sangalacay mahida u bunac kunika piliwliw masa ki mulmul, bangacal sa adihn, cebalsatu ku balu, adihen mahida’ u lami’ numitu u hana’yasay, macebal tu ku balu han yadahtu ku adipawnay atu duma a cilekayan mukan tu sicedan nu balu.
(kamu nu Hulam:花為複繖形花序，還未完全開時，許多白色的小星星圍成一個圓圈，精緻而美麗，完全盛開時，看起來很像花椰菜，開花時也常會有金龜子或其它昆蟲在上面吃花蜜. ）
hatiniaytu nu langaw i amis a dadipasan nu langaw, salubaw a langawan micidek aca ku langaw nuheni, u papah nida caay pilecad tu duma a lalangawan nu lutuk, u tusa tulu a adidiay nu masa papah, u papah nu akaway matabu mahida u calep nu bakan, nu adidiay a papah ililis han tulu kunika celitan, hina tineng kita tu langaw nu salubaw hananay.
(kamu nu Hulam:所有生長在北部海邊的植物裏，防葵的外形算是相當特殊的，因為它的葉片和別的植物不太一樣，是由二、三回羽複葉所組成，葉柄則變成了包在莖上的鞘狀，每一片小葉片先端有三裂；很快就認出它來. ）
dayhan, macebalay nu langawan a salubaw, macebal satu ku balu, masa kaputkaput ku adidiay a balu pulung sa mahida u nisiketan a tabakiay nu baluwan, patalumaen pahceken i kabing, hamaw han mikinamuh miadih. ina salubaw sawni sangan nu tademaw tu sasapayuwan, anu makanmaw tu, mauh’uh’ tu, makahun tu, adadatu ku cacebuwan, taneng mikutkut tu lamit nida, banawen sangasiben aminanum, miwada’ tunika mapabaliay nu aimelangan.
(kamu nu Hulam:同時，屬於繖形科植物的它，花開時一群群的白色小花會聚集成好大一把花束，把它採回家，插在水瓶裡，仔細觀賞它的花姿. 它常被拿來當做藥物，若是你有感冒、咳嗽、痛風或膀胱炎的症狀，可以採它的根部，洗淨後用水煎服，可以減少因風寒所引起的疾病. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p124
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
kakaliman
pakakapah tu tademaw nu dingki sapiteltel波頻共振治療人
kakiliman
nu dingki sapiteltel ktu tademaw sa nu udiudipan sa, lihalay ku udiudipan sa.
maydihay muhini tu udiudipan sa uni kateltel nu udiiudipan tatenga masumad ku ekeng sa, sakapahay tu sakay udip sa wini tu u"pahelak tu hekal ku kapahay", nu hekal a nipakapah tu udip wida ku han i palaay atademaw kumasasuala tu palecad tu siletn.
想運用波頻共振效應改善健康狀態，最簡單的方法就是「親近大自然」. 大自然的頻率通常會與地球上萬物的頻率相吻合而產生共振效應.
nilaculan
itanamin u tademaw cay kaw sawsawni amitepal tu cacanan sidingkiay, masasupatiyung sawsawni apacuna,
我們每個人不僅隨時都在與各種能量狀態的波頻接觸、互動，同時我們自己的身體裡也有波頻時時刻刻在運作.
人體每一個細胞和器官都有各自的頻率，而每一種疾病也有各自特定的頻率，因此近年來東西醫界皆不約而同地想運用波頻共振原理，來幫助人們恢復健康.
dietu nu hulan
dietu nu hulan荷蘭鬼 idadan, idaw kiyataw u," dietu nu hulan " a lumeniay a adingu mukilu ci pitean, 路上，一個自稱「荷蘭鬼」的黑影總是跟著彼得.
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
然而要做到這一點，並不是醫師的專利，因為波頻共振原理雖然奠基於深奧的量子醫學，但其實它就在我們的生活裡，我們聽到的每個聲音、看到的每個色彩，都可以和我們的頻率共振，所以想運用波頻共振效應改善健康狀態，事實上每個人都能輕鬆做到.
dietu nu hulan
ya dietu niya hulan sakamusa edapsn naku kisu sa, masasakamu anu cila masasuafih sa, 荷蘭鬼說要幫助他，約好第二天見面. sakatisa ademiad, atepatu ni pite kids dietu nuhulan. 第二天，彼得找到了荷蘭鬼.
sakamusa kidadietu nu hulan“ anu palihin han naku kisu tu baetu nu balucu'" cay tu katineng kisu tu labades."
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
micapi tu helak kapah ku wayway ahemaw ku udiudipan u papanataan nitasa maydih pakakapah tu udip nu eking, nika amatineng kisi tu kaku nu udip a udip,”pateltel” hanany pakayni iudip pakatukuh tu udiudipan nika kanca amatineng tu udiudipan kiya pateltel, palakikay atu sapitelyel tusa kinamahiniay, kiyu musakamu tu udiudipan apateltel, katuuday atademaw sakamusa ukaku saupu nu udiudipan namakay idang ku sayaway apateltel. nikatatenga, ukaku nu udiudipan sidingki tu.
dietu nu hulan
荷蘭鬼說:「我只要用石頭換下你的心，你就可以不知道憂愁了. 」
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
親近自然則精神飽滿既然我們的目的是改善健康，當然得先弄清楚人體的波頻. 「波」是依能量傳導時是否需要傳導介質，而分成機械波和電磁波二種形式，所以提到人體內的波，許多人或許認為必然是以人體組織細胞為介質的機械波. 但事實上，人體也會發出電磁波！
katinengan
u zuma a kamu:
nu Hulam:知識庫、資料庫、百科全書
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
mikingkiway makatepa, ukaku nu udiudipan patahekal tu teltel masasitingus sa, ubalucu’ nu tademaw kumasaicelang sa ateltelan, u tangah sakatusa. Kya uudip nu tademaw kya si teletl saw?
katinengan
u zuma a kamu:
nu Amilika:knowledge base (KB)
dietu nu hulan
pacekil satu, mueneg  cinida i bangcaly nu subayu a kelakela.等醒來時，他已經坐在漂亮的馬車裏了.
katinengan
u zuma a kamu:
nu Zipun:知識ベース
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
科學家發現，人體各個器官都會發出特定頻率的電磁波，其中又以我們心臟所發射出的電磁波強度最強，大腦次之. 為什麼人體會產生電磁波呢？
uudip nu tademaw caay naming kalecad kyucaay kalecad kunisaungay nu kikay, udingki aca ku pasaungayay, yu malingatu apadingki malingatu ku cuwacuwaay a pukuh mapadingki yadingki pakatukuhay ipukupukuhan, mahini yu padingki tu balucu’ utangah.
這是由於人體各部位的細胞運作，主要都靠電子的傳導，當整體器官在自然運作的狀態下就可以測到電流的傳導訊號，例如，心臟的心電圖、大腦的腦波.
Kanca micumud tu iukaukakan atu pukuh nu udiudipan mapadingki, mahidasa ucacanan mukilulnamin tucaaya kalecad nu nikatatebut nu dingki.
既然各個器官的運作都有電流，那麼也就會伴隨著各種不同頻率的電磁波.
sisa,maydih amusumad tu udip nu eking sa, usadawmiay kumahiniay “micapi tu nu hekal” nuhekal anikatatebud malecad tu cikiway acacanan anikatatebut masasuala kumahiniay.
因此，想運用波頻共振效應改善健康狀態，最簡單的方法就是「親近大自然」. 大自然的頻率通常會與地球上萬物的頻率相吻合而產生共振效應.
patinaku musakamu, nucikiw anikatatebud sa namaka inayay katukuh tulubataan a hece hananay, upunu’ nu tademaw anikatatebud malecad tu inayay katukuh tulu bataan a hece hananahy, uudiudipan nu mita tu cacanan apukupukuhan mahida tu nayay katukuh tulu bataan a hece sa.
舉例而言，地球磁場的頻率為○至三十赫茲，人腦的頻率也是在○至三十赫茲之間，我們身體各個器官的頻率也是在○至三十赫茲這個範圍.
Kyu, anu ihekal kita pahelak idaw ku pacunusay tu dingki, kapah ku udipnamitanam tumahiniay nika edemen kunipahanhan sakapahen beculen ku eking nu udip.
Pakalihalayen ku punu’ palecaden tu hekal sadepaen mueneg, paka ahemawen lihalayen ku punu’, kiya u punu’ atu cikiw nu tatebut nu balucu’ “su-man-pu” palecad tu kasasuala.
大腦放鬆能天人合一其次靜坐等方式，讓大腦處於放鬆狀態，讓腦波與地球的心跳（舒曼波）產生共振效應.
sisa u cikiw nu balucu’, naw Teku ulisiy atademaw cu suman ku makatepaay, silaad tu lala’ cacay lasubu in-gli atu tapuku idaw ku cacay a kaytati nu dingki miliyasay a kaytati, atu hekal nu cikiw sasuala sat u cacay mahidaay u misiwasiway tu laad, yumacilal atu hekal nu tapuku idaw ku pakatineng lakuwit hank u miliyasay a kaytati, kiyu sinilacu tu cacanan a patatebud.
所謂地球的心跳，是德國的物理學家舒曼發現，在距離地面約一百英里的天空有一層環電離層，與地球表面剛好形成一個類似空腔濾波器的空間，當太陽光或是外太空的訊號穿過電離層時，便產生了各種頻率.
Pakaynien musausi kiyu katinengan, yacacay aduma nayi pitu walu ah-ce iadaw ku pakasubana mutulin pakay aidaw, umahinaay atatebud atu idaw ku tatebud mapulung ku nikalecad nu tatebut, kiyu utademaw mahida ulihalayay ku udip masadep, sisa umahinaay anikatatebud pangangan han u cikiw nu balucu ani katatebud, kiyu idaw aca ku kamu su-man-pu han.
透過計算後得知，其中有一種約在七．八三赫茲的訊號頻率會持續存在，這種頻率能和地磁產生共振效應，並且使人感到身心放鬆安定，因此這種頻率被稱為地球的心跳，同時又稱做舒曼波.
makatepa ku mikingkiway, yumasadep mueneg kita, pakaynien ipunu’ pakalihalayen hidan tu sa,unikatatebud nu punu’ malau α atatebud, imahini utangah nikatatebud micapi tu pitu. walu ahe-ce, madayum atu su-man-pu malecad kuni katatebud, mahida yadah kunipidateng nu punu’, mahida ulaziw nu sapiala tu dingki amupasasuala kiya malucek ku aymas kapah tengilan ku suni, masametek ku suni nu laziw.
科學家發現，我們在靜坐、讓大腦處於放鬆的狀態時，腦波頻率是屬於α波，這時大腦的頻率會接近七．八三赫茲，很容易與舒曼波產生同頻的共振效應，使人感到特別有靈感，就好比收音機的天線在調對頻道時，就會收到清楚的聲音一般.
sisa mahida u ciwlu milihayay makaala tup aini nu paudipay, atu nutaywan akungku palutatenga tu tangka yu mulekal ku tangka, mahiniay atademaw makaala tu mahiniaya pakatukuh, nisausi aku namakayda ipunu’ atu cacanan hekalay nu cacanan a matatebudtay malecad ku nipakacalilaw.
所以像是基督教中常提的接受到聖靈，或是台灣民間信仰乩童起乩，這些人之所以真的能感受到訊息，我推測應是由於大腦狀態與某種外界的頻率共振所造成的影響.
nikabi’, kiya u pakamaysengay tu nikaudip a himicu.
睡眠，才是延長生命的秘密
ayda, idaw kiyacuda maseneng kaku, inacuda yangangan nida sa u “Why We Sleep”, ayda pakayakay kaku tinacuda idaw ku kanawlan a adihan.
最近，我被一本書完全迷住了. 這本書的名字是《Why We Sleep》，今天，就給各位介紹一下書裡的精彩觀點.
“Why We Sleep”misulitay tinacuda sa ci Matthew Wale u kakabien nu namiecaway, naw sasaydan nu ha-hu a paisingan, ayda sa u pu-ke-lay a dayga nu balucuay atu pasubanaay tu singki asasadan.
《Why We Sleep》的作者是一位名叫Matthew Waler的睡眠學專家，曾是哈佛醫學院教授，現在是伯克萊大學心理學和神經科學的教授.
inacuda sayaway sa idaw ku ngatu, 書的一開頭有這樣一段：
ina ke-siy atademaw makatepa tu cacay taneng pakatanayu’ tu nikaudip sa idaw ku sapa katineng.
科學家們已經發現了一個可以讓你延長生命的革命性的秘方.
它能提高你的記憶力，增加你的魅力；
pakahida tu tuudip ka kapah nu kaku, muselep tu kan sa; 讓你保持苗條，降低食慾；
musikul tu sakacay kasigang atu maunga ku tangah sa; 保護你不得癌症和老年痴呆；
cay kalalisan atu kazihiki 不讓你感冒和傷風；
maselep ku imelang nu balucu’ mapuut ku idang atu siwaneng a sakatalawan.
降低你心臟病、心肌梗塞和糖尿病的風險.
manamuh kisu haw? cakadawiy, mapilpil. Idaw ku kadih isu haw?
你會感覺更快樂，不抑鬱，不緊張. 你有興趣嗎？
sakamusa ku sasaydan ci Walker: winisa kapahay asapaiyu mamin ku adada nu udiudipan kapah sa, wini “mabi”.
Walker教授說：這個可以包治百病的良方，就是「睡眠」.
第二段sakatusa angatu
nikabi’, sakamu satu kabi, aku tu tepalay aku atademaw mabiyalaw naming, miadih sa tina cuda, kiya matineng tu bi ilabi cay kakapah ku nikabi’, tatenga caay kaw nu demiad a nikangelu dada’, widasa usakatalawan maselep ku dadatengan maselep, u nikaudip nu imelang, uutiih nu balucu’ caykataneng nu nabalucu’an, atu idaw kusakatalawan nu nikaudip.
說起睡眠，我和我身邊很多人都為其煩惱，看了這本書，才明白晚上睡不好帶來的問題，絕對不僅僅是白天的疲倦，而是非常可怕的智力低下、生理疾病、心理障礙、性格缺陷，甚至有生命危險.
umahiniay a patucek tu sasakamuen cay palemang sa amusakamu, namakayni tu i tusabataan nu mihcaan anupina tu kunipikingkiw nikaydaan kiyu tahekal. Ayda sa palasit kaku tu nidatengan, nasasu paini kita.
並且這些結論都不是憑空臆造，而是經過二十多年無數例的科學試驗得出的. 以下分享一些觀點，與大家共勉
01unikabi sabaeketay sa u NREM “cay kapelek ki mata cay kaasu kunikabi’, winisa patalakaw tu punu’” ina tusaay a patucek tu nikabi’.
tingting
tingting(芒花)
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
mahiniay kapah hinin kukamu,halabiay awawa hinasepiay awawa sa kapah ku tangah sa!
也可以說，睡覺愛做夢的孩子聰明！
02tinusa, anu cacay ku labi mabi’ maselep tu lima atatukian, ulabu nuudip idaw ku sapaculi tu gang sacay picumud Natural Killer u idang maselep tu lasubu nu pitu bataan a pasintu!
只要一個晚上睡眠低於5小時，體內專門對付癌細胞的免疫Natural Killer細胞就會減少70%！
Sisa ucayay katumes nunikabi’ atademaw madayum siimelang tu gang nu sawada, atu ngang nu cucu’ “akay ayda atademaw si gangay macunus, ayda sa amatenes kitanamin maudip”.
所以睡眠不足的人容易患腸癌、前列腺癌或乳癌（也許現代人得癌症的比例增加，並不僅僅是因為我們活得更久了）.
sow-lin-nang
tatangahan[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "sow-lin-nang"
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
03tinulu, anu cay kaedem ku nikabi’ kalamkam macunus ku gang a macunus. uedu malecad tu sipuces, anu cay kataneng kunikabi’ ulebawab nu udiudipankasenun sa macunus.
sow-lin-nang
kakilimn[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "sow-lin-nang"
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
睡眠不足會加速癌細胞的增長. 同樣患腫瘤的小鼠，睡眠不足的，腫瘤增大速度快很多倍.
sow-lin-nang
kakilimn[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]
i kasumamadan a mihcaan enemay a bulad sabaw walu a demiad, Deng Zeu a kakitaan a wawaan tu tatayna mikadabu ci Siye Siyang Ling.
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
sisa, ukitakit ukacikian a masaupuay pakayni nikabi cay kataneng nu tatangahan nu lungatu nu gang sa.
難怪，世界衛生組織已經將睡眠不足視為致癌因素.
sow-lin-nang
kakilimn[mikawaway-kalumyiti | mikawaway tu kalumyiti sakatizeng bangu]
ya kelakela' i tepan nu zazan malikeluh tu ni kasangsang nu udad, i dabek "Cun Cyu Teng" a dabek mikisasa' tu udad,ayza satu mitupin tu pakuyucay a tademaw ci "Caw Suw Cen", u zumaay a kelakela' a tayzatu mikisasa' tu udad i dabek,pakuyucay ci "Caw Suw Cen", kaluway sa ku balucu' nikalikeluh tu ni kakitaan atu pakuyucay, misawacu tu pakuyucay, malalum ku balucu' muwangic ku pakuyucay a tademaw, hinadihi hinadiput ci Siyang Ling naykadabu a sinubu.
siacaay a "sow-lin-nang" i labu izaw ku bunawan u siekim masaw. ya "sow-lin-nang" pabelinen ci "Caw Suw Cen"
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
04Lulu, nikabi’ ukan atu latlat nu udip sabaeketay.
睡眠比飲食和運動更重要.
tingnaw
u zuma a kamu:
u Hulam(中):電腦
kawpil
縮圖 kawpil
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
anu kaswnu han ku nikabi nu cacay atademaw, atu kakanen atu milatlat tu udip tusa idaw ku sepat atatukian, umisatalay tu nikabikuyda.
如果剝奪一個人睡眠、或食物、或運動24小時，睡眠傷害最大.
kawpil
地瓜葉、甘薯葉
tingnaw
u zuma a kamu:
u Amilika(英):computer
kayabes
縮圖|kayabes kayabes(芭樂、番石榴)
tingnaw
u zuma a kamu:
u Lipun(日):コンピュータthumb|tingnaw
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
05awmay, tu labi ani kabi anu maselaep tu enem a tatukian sa sepat ifaw kulima tu kumihcaan a tademaw, kiyadahay kubi pitu-walula tatukiyan masiadadaay tu mapuut ku balucu’ atu masued ku punu’ mikitalakaw tu tusalasubu a pasiyn tu katalakaw.
每晚睡少於6小時的45歲以上的人，比睡7-8小時的人得心肌梗塞和腦中風的概率高200%.
kawpil
u papah nu tuba', taneng mukan tu tademaw atu pahabayay a pabuy. asu' ku ka'nen.
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
06tekelay anu cay kataneng ku nikabi’ sa maapa ku tademaw sa, “mahinisa REM “hanany cay kataneng ku eking micalilaw tu kapah nu banges sa”kyu madayum maapaku tangah.
kawpil
Kawpil, u ngangan nu tatayna.
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
睡眠不足會變傻（因為REM不足影響腦細胞健康)，容易得老年痴呆症.
kawpil
kakuniza:nipaluma kakuniza:kakaenan kakuniza:ngangan
pakakakah tu tademaw nu dingki sapiteltel
nilaculan
ci caycil a tatayna atu cungtung nu Amilika ci liyken ukamu nu heni tu dedemiad nikabi sa sepat katukhu lima atatukuan sa, sadikuda sa balakitu siimelangay tu maapaku tangah.
柴栔爾夫人和雷根總統都是號稱自己每天只睡4-5小時的，最後都得了老年痴呆症.
sakamu sa ci Walker duduc sa amaapa ku tangah sa ci Cuwanpu cungtung sa’
Walker預言：下一個痴呆症患者也許就是川普總統.
07nimuya, anu matulin sabaw tu siwa cay kakemet sa, u punu’ nutademaw atu eking sa mahida umabusukay sa.
如果連續19小時不睡覺，人的腦力和體力狀態和醉酒是一樣的.
sisakatuuday a kanatal nu kingcal yu miunun kuheni sa; cay pakabii ku sicumiay atademaw sa.
所以很多國家警察採用的無痕跡逼供的方法就是：不給犯人睡覺.
anu malakuwit ku sepat bataan cay kabusa ku mapululay, anu hicahicaen papisulit tu cacanan sa kaisa paydangen sa widakuhan milunguc mabi sa.
超過40小時不睡覺的犯人，基本上叫他簽什麼字就簽什麼字，不求自由，只求睡覺.
08angyu,minanum tukahuy mahida nu cayay kaedem kubi mahida namuka tu sapaiyu sa.
喝咖啡是相當於在服用讓自己睡眠不足的藥物.
anu maapiyan tu, kanca minanum tu kahuy, mahida sa i kalahukan nuayawan nu cacayay ku tuki aminanum sa.
如果已經上癮，必須喝咖啡，那麼只能在下午1點前喝.
09putu’ u epah sa caypiedap tu sakabi sa, micalilaway sa tuni kabi sa.
酒精不但不幫助睡眠，而且影響睡眠.
u epah”kanca adidi’”mupatay tu REM hananay anikabi’, ngay cay sepi sa.
酒精（哪怕只有一點點）會扼殺REM睡眠，讓我們不會做夢.
anu cay sepi “nayay ku REM anikabi” mingaleb tu nikaapa nu punu’ sa.
不做夢（沒有REM的睡眠）嚴重影響智商；
我們晚上睡不好一部分原因是中央空調供應的恆溫環境，違背睡眠需要的自然規律.
11 caycay, usapalekai a tuki micalilaw tu eking nu balucu’ sa.
鬧鐘影響心臟健康.
misitekeday sa u katukuhan limaasasulitan kinacacay tu miawaw Snooze hananay micalalaway atuki, mabahal ku balucu’ tu apuyu’ay a nupaeteng kina tulu sepat, ledusa mahini tabaki ku calalaw tu idang nu balucu’ sa.
特別是那種每隔五分鐘就會叫一次的Snooze功能鬧鐘，讓心臟在短時間內受到3-4次壓力，長期持續對心血管的影響很大.
12 caysa, cay kataneng kubi sa macalilaw ku udiudipan sa
睡眠不足影響性功能.
caysa, cay kataneng kubi sa macalilaw ku udiudipan sa
tu dedemiad mikisasa tu lima a tatukiay kuni kabi’ sa wida malakuwitay tu walu nikabi nu tatama sa, u butul maadih yadah sa, uidang nu butul maselep makaala tu cacay bataan amihca sa.
每晚睡眠低於5小時的男人，比睡眠超過8小時的男人，睪丸明顯小很多，血液中睪固酮濃度降到十年後水準.
utatayna anu cay kataneng kunikbo’sa madayum cakasiwawa malikid ku wawa sa.
女性缺乏睡眠則容易不孕或流產.
13 caylu, cay kataneng kubi sa madayum kidemu sa
睡眠不足容易長胖.
caylu, cay kataneng kubi sa madayum kidemu sa
cay kataneng kubi sa maselep ku kabecul atu hulumung leptin, micunus tu ngalay nu bili pasu hulumung ghrelin sa.
因為睡眠不足降低跟飽腹有關的荷爾蒙Leptin，提高跟飢餓有關的荷爾蒙ghrelin.
14 caylu, Pisakakawawan cay kataneng kubi’ sa, kanahatu pihibangan anu hicahicaen muedem tu kakabien , caay paka edem sa.
如果工作日睡眠不足，即使週末再怎麼多睡，也是補救不了的.
15 caymay, tu tabakiay sakapatay a imelang sa, mahidanamin cakataneng kunikabi’
而如果能讓病人好好睡一覺，很多健康問題都可以改善或解決.
Kanuhala nu cila kaceleman nu cila i Taywan “Sunrise, Sunset”tatenga bangcal ! idaw ku sulit nu hulam pakainal sa tu lalum umihca bahel sa yadatu?
日出、日落 在臺灣 (Sunrise, Sunset)，真的是美！ 這是有中文字幕的，讓人倍加傷感歲月的飛逝？