cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slovenia
likisi (歷史)
saka tu nu kitakit ani kalepacawan, nutaw a kanatal midebung tu Yugoslavia (南斯拉夫), Slovenija (斯洛維尼亞) nu teban, nutipan atu waliya u nacuy Germany (德國), Italy (義大利) wan-kuo atu Hungary (匈牙利) amapulung. suodu Lupi-anna (盧比安納) atu nutipan pulung han tu Italy (義大利), mala Italy (義大利) a niyadu’. nikamina tu amalepacaw micumud kunuheni tu kuhekuo a ngangan taydaaca i Yugoslavia (南斯拉夫)
14世紀時斯洛維尼亞大部分成為哈布斯堡王朝的領地，該王朝即奧匈帝國的建立者. 拿破侖時代斯洛維尼亞曾一度成為法國的伊利里亞行省的一部分.
南斯拉夫時期的斯洛維尼亞是六個加盟共和國當中最富裕的一個. 南斯拉夫領導人狄托於1980年逝世後，斯洛維尼亞政府開始自行進行一系列的政治、經濟改革，並於1989年9月通過修正案，重申斯洛維尼亞加盟共和國脫離聯邦的權利.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Ljubljana (盧比安納).
kitidaan (地理) nu Slovenia
Slovenia (斯洛維尼亞) mitepal tu Ae-pai-sesan (阿爾卑斯山), labu nu kanatal yadah ku buyu, buyu namaka amisan mililis makatukuh i waliyan timulan, timulan atu nutipan timulan yadahay ku buhang aadihan, nutipan malalitin tu Yade-liya bayu (亞德里亞海) dadipasan han hatida u sepat a bataan idaw ku enem tin enem (46.6) a kunli. Tele-kela-hu a buyu’ (Triglav, 特里格拉夫峰) u Slovenia (斯洛維尼亞) satalakaway a buyu, talakaw makaala tu tusa a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku sepat a(2864) kunce. sasi nganganay nu banaw a Bulay-de a banaw (布萊德湖).
u masiwatiday a ziday
Hulam a kamu
澳洲是一個由許多族群所組成的國家. 這片大陸至少有三百種以上不同的語言. 這裡有很多原住民族群，以及從不同地方移居的外國人. 過去的澳洲政府實行一項政策，這個政策讓人民普遍使用西方的語言，減少使用其他語言. 他們希望，國家只有一種語言、一種文化、一種信仰. 為了讓原住民族可以更快的融入社會，澳洲政府帶走很多原住民的小孩. 他們認為澳洲從小時候候開始教育小孩，小孩就不會成為原住民. 原住民的孩子被帶到完全陌生的環境，重新教育，他們學習西方的語言，信奉西方的宗教. 然後他們被送往白人的家庭、教會以及孤兒院. 在那裡他們學著西方的語言，認識西方的文化. 被禁止說母語、禁止唱家鄉的歌. 他們失去母親，失去名字，失去與家鄉的連結. 孩子們時常感到不安，雖然他們所在的地方很安全，也有食物可以溫飽，但他們還是很悲傷. 他們想回到媽媽身邊，卻又不知道自己在什麼地方. 這是一個長達六十多年的政策. 他們被迫遺忘自己語言、文化. 他們既不是白人也不是原住民. 被剝奪原生教育的這群人，被稱作「失竊的一代」. 澳洲政府的政策，並沒有為他們帶來更好的生活. 面對白人的不認同，早已遺忘原生文化的他們，對自我的認同也感到困惑與不安. 有些人一輩子都在找尋原本的家庭，和自我的認同. 直到2008年，澳洲的總理正式向原住民族表示歉意. 他說道:「今天我們向這塊土地上的原住民,人類歷史上最古老、至今仍存續著的文化致敬. 我們反思過去的不公平待遇. 我們為過去政府的法律及政策，所造成的各種痛苦和損失致歉. 」總理代替過去的政府，深深致歉. 他也代表現在的政府，期許從今以後，過去各種不正義，未來不再發生. 過去的問題不會馬上解決，對原住民而言，總理的道歉依然是歷史上重要的時刻. 了解歷史，不是為了延續憤怒，而是學習理解與尊重. 現在還有許多人在找尋自己的身世，儘管有些人已經找不回自己的家人，他們也致力於原住民族群的教育與權益. 守護世世代代的原住民子女.
nipaluma-oli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:mauzipay
Slovenia
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal
kitidaan (地理) nu Slovenia
Slovenia (斯洛維尼亞) mamin nu talakaw nu lala sa lima a lasubu lima a bataan idaw ku pitu (557) a depah (公尺), satalakaway u Te’li-kela-fu buyu (特里格拉夫山), talakaw han makaala tu tusa a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku sepad (2864) a kunce (公尺), Slovenia (斯洛維尼亞) idaw ku pankiw a lalaan u kilangan kumitahpuay, nina kanatal mitahpuay nu kilangan itini i Europe (O-cuo 歐洲) saka tulu anikasi nganganan, i nikudan nu Finland (芬蘭) atu Sweden (瑞典).
斯國毗鄰阿爾卑斯山，國境內多山區，山脈由北邊延伸至東南，南邊及西南邊則多岩洞景觀，西接亞德里亞海，海岸僅有46.6公里. 特里格拉夫峰（Triglav）為斯國境内最高的山峰，海拔2,864公尺. 最著名的湖泊是布萊德湖（Bled lake）.
likisi (歷史)
1918年，奧匈帝國在第一次世界大戰中戰敗，旋即崩潰. 斯洛維尼亞成為塞爾維亞人、克羅埃西亞人和斯洛維尼亞人王國的一部分.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
likisi (歷史)
Yugoslavia (南斯拉夫) a zitay nu Slovenia (斯洛維尼亞) u saka enem numicumuday nu sasi kalisiwan a kanatal. Yugoslavia (南斯拉夫) mililitay a tademaw ci Di-tuo (狄托) i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan (1980) amapatay,Slovenia (斯洛維尼亞) cen-fu (政府) malinagatu misilud tu kawaw a cence misumad tu sakaudip, itinitu i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa (1989) a mihcaan siwaw a bulad misumad tu cudat, mili ngatu micumud tu Slovenia (斯洛維尼亞) kunhekuo miales tu lanpan a kawaw.
cacay a malebut (1000) a mihcaan nalimaan anisulitan u Slovenija (斯洛維尼亞) a kamu nu aydaay anisingan ni kilukan a sulit, u likisitu nisatadasan tu Latin (拉丁) a sulit nisulitan nu Slavic (se-la-fu 斯拉夫) a kamu.
u masiwatiday a ziday
Sakizaya a kamu
u austaliya a kanatal sa u yadahay a binacadan a kasaupu a kanatal. itini kiyadahen ku tulu a lasubu ku caay kalecadlecad a kamu. yadah ku binacadan itini, atu pakacuwacuwaay a tademaw mabulaway tayni. yu sumamad u seybu nu austaliya(澳洲政府) simahiniay a lekakawaw, itizaay a tademaw a nu amuhuan a kamu ku sapisakamu. sapicatu ku zumaay a kamu sa. u kanatal nu heni, a cacay ku kamu, cacay ku lalangawan, a cacay ku pisiket. maydih kuheni a kalamkam mahahiya itiza ku binacadan, alaen nu seybu nu awstaliya ku wawa nu binacadan. hini sa kuheni, nanuadidi malingatu pasubanaen ku wawa, a caay tu kala binacadan sa. patayzaen i kaliyuhan a kakitizaan ku wawa nu binacadan, misabaluhay pasubana’, aminanam kuheni tu kamu nu amuhuan, amisiket tu nu amuhuan a kyukay. tu patayzaen kuheni i luma’ nu sanglacay a tademaw, atu kyukay atu inayay ku ina atu ama a kasaupuan nu adiwawa. itiza minanam kuheni tu kamu nu amuhuan, amatineng tu lalangawan nu amuhuan. daecus musakamu tu kamu nu binacadan, daecus mudadiw tu dadiw nu niyazu’ay, nayi tu ku ina nuheni, nayi tu ku ngangan nuheni, daecus tu malalicay tu niyazu’ay. caay tu kalihaday ku balucu’ nu adiwawa, anu lihaday aca ku kakitizaan nuheni, mabecul tu ku kan nuheni, nika malalum tu ku balucu’. maydih kuheni tayza ci inaan nuheni, nika maliyuh kuheni icuwa ku uzip hakya. a enem a bataan a mihca ku mahiniay a lekakawaw katenes. pacici’ han kuheni mapawan tu kamu nuheni, atu lalangawan nuheni. caay ka u sanglacay a tademaw caay ka u binacadan kuheni. daecus a pasubana’en tu binacadan a cyawyu a tademaw, u masiwatiday a ziday han pangangan. u mahiniay a lekakawaw nu seybu nu awstaliya, caay ka kapah ku nikauzip nuheni. hang cikasa ku sanglacay a tademaw i tu henian, matenes tu mapawan tu lalangawan nuheni caay kalihaday malawlaw tu ku balucu’ nuheni, izaw tu tahadauc mikilim tu naayaway a luma’ nuheni, atu tineng tu uzip nuheni. katukuh i 2008 a mihca, u cungli nu awstaliya(澳洲總理) misumimaseyn tu binacadan. hini sa ciniza, "a misumimaseyn kaku tu itiniay a binacadan, u sabalakiay i likisi nu tademaw, micemek kaku tu katukuh ayza izaw henay a lalangawan. miliyaw kita mizateng tu kacaay kamecel a kawaw, yu sumamad u seybu nu mita i tini i likec atu lekakawaw, tu sakangelu’ atu sipen a misumimaseyn kaku. mikutay kaku tu sumamaday a seybu misumimaseyn. mikutay tu ayzaay a seybu, ayza malingatu a caay tu kahiza naayaway caay kamecel ku kawaw. naayaway a kawaw caay kakasunun sa makapah ku kawaw, itini tu binacadan, nipisumimaseyn nu cungli u nu likisi tu a zikan. matineng kita tu likisi, caay ka u sapinayat tu linges, sapinanam ita a miliwkay a masasungaay. yadah ku mikilimay tu uzip niza, ayza yadah tu caay pakatepaay tu luma’ niza, mabilil kuheni midama tu cyawyu atu keynli nu binacadan, midiput tu iluciluc nu binacadan.
Slovenia
kitidaan (地理) nu Slovenia
斯洛維尼亞全國平均海拔為557米，最高峰為特里格拉夫山，海拔2864米. 斯洛維尼亞約有一半的面積由森林所覆蓋，本國森林覆蓋程度亦在歐洲各國當中名列第三，排在芬蘭和瑞典之後'''. '''
nipaluma-oli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會Yuancumincu weiyuanhuy-原住民族藥用植物Yuancumincu sapayu'ay a nipaluma 2009-p91
nipaluma-nalinlin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nalinlin
南嶺蕘花
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：木蘭綱 Magnoliopsida
Slovenia
likisi (歷史)
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku walu (1918) a mihcaan, Austro-Hungarian ti-kuo (奧匈帝國) itini ini pisatadas ani kalepacawan nuni ka demecan, kilul sa malalun malawpes. Slovenia (斯洛維尼亞) mala Serbia (Say-el-wey-ya 塞爾維亞) a tademaw, Croatia a tademaw (克羅埃西亞) atu Slovenija a tademaw (斯洛維尼亞) wankuo a niyadu’.
nipaluma-nalinlin
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：桃金孃目 Myrtales
salaedan(界)：植物界 Plantae
nalinlin
(俗名：了哥王、蒲崙、山蒲崙、山埔銀、埔銀、九信藥、賊子褲袋、山黃皮、九倍藥、雞仔麻) thumb|Wikstroemia indica fruit 根可幫助排尿、治肺病；果實可治關節炎、結核病；葉搗爛後加米酒，可敷腫痛
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第三卷(增訂一版)p535南嶺蕘花
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 南嶺蕘花 92年10月330頁
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：蕘花屬 Wikstroemia
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://subject.forest.gov.tw/species/twtrees/book3/118.htm 南嶺蕘花
kakuniza:nipaluma
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊 1195南嶺蕘花 p598
Slovenia
likisi (歷史)
第二次世界大戰時，軸心國入侵南斯拉夫，斯洛維尼亞的中、西和東部由納粹德國、義大利王國及匈牙利所兼併，而首都盧比安納及西部被併入義大利，成為義大利本土省的一部份. 戰後又以加盟共和國的身份重歸南斯拉夫.
nipaluma-nalinlin
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：木蘭植物門 Magnoliophyta
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永 原色臺灣藥用植物圖鑑(1)-124南嶺蕘花 P126
中國植物誌 第 52(1) 卷 300 頁 PDF 了哥王
http://web.kinmen.gov.tw/371022600g/tena33.htm 南嶺蕘花
南嶺蕘花 Wikstroemia indica  (L.) C. A. Mey., 1843. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24] （繁體中文）
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p151
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=443006010   南嶺蕘花
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：南嶺蕘花 W. indica
nipaluma-padingad
縮圖
Slovenia
cunli (總理)
u cunli nu Slovenia (斯洛維尼亞) ayza sa ci Janez Janša (亞內茲·楊薩), micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 3 bulad 3 demiad.
nipaluma-padingad
padingad
鳳梨
nipaluma-nalinlin
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：瑞香科 Thymelaeaceae
nipaluma-padingad
padingad
(俗名：波羅、菠蘿、旺來、地菠蘿、黃萊、黃梨、王梨、千肚子果、茥菜)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Spain
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
itini i Spain nu cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan idaw ku tusa a mihcaan patahekal tu tungns nuheni, tungns nu cacudadan, nu cacay a kakaputan a caay pisayadah tu tusa a bataan idaw ku lima a tademaw, paylipay micudad tusa a bataan idaw ku lima a tatukiyan a pasubana’, sakakapah tu udip a milaylay han a tulu a tatukiyan kuni pasubana’.
u zuma a kamu(其他語言)
Galicia (加利西亞) a kamu, patanengan i Galicia (加利西亞) aniyadu' a musakamu.
nipaluma-padingad
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:kakaenan
Spain
u zuma a kamu(其他語言)
巴斯克語，用於巴斯克地區.
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
西班牙的老師有權根據學校的條件、學生的水平、當地的特點，決定他的教學內容和教學方法. 這種沒有統一大綱，只有規定時數的做法，既保證了各科教學的時間，又讓各科的教學提供了創造的空間.
u zuma a kamu(其他語言)
u pase-ke a kamu (巴斯克語) atu nuduma a tuluay a nakamuwan idaw ku caay kalecad ku kalingatuan a lalangawan, ayda nu Basque kamu (巴斯克語) u malawpesay a Iberia kamu a binacadan (伊比利語族) nu sadikuday tu a sasakamuen, itini i Roma ( 羅馬) a tademaw katukuh i Iberia (伊比利) kitidaan mitaneng henay musakamu.
lalangawan (文化)
除了對音樂世界有龐大貢獻（弗拉明戈舞和吉他），西班牙各地擁有五花八門的文化表現如塞爾特傳統與舉世有名的料理與建築.
u zuma a kamu(其他語言)
同時還存在還有其它一些現在仍在使用的羅曼語族方言，如在阿斯圖里亞斯和部分León地區使用的阿斯圖里亞斯語或稱Bable，在部分亞拉岡地區使用的亞拉岡語，在加泰隆尼亞西北角的Val d'Aran使用的Aranese (阿蘭語).
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
西班牙學校每週3小時的體育課，根據學校地理環境的差別，有豐富的教學內容.舞蹈、足球、籃球、排球、藝術體操、體操、田徑、游泳、拳術、柔道都包括在內.
lalangawan (文化)
namaka dadiw nu kakat idaw kunipalaculan fuola-minke a palaw atu gita (弗拉明戈舞和吉他), Spain idaw ku cacanan a aadihan tu lalangawan nu sapaadih tu katuuday say-e-te’ (塞爾特) laylay nu babalakiay atu kasi ngangan nu liwli atu nisangaan tu nipatideng a luma'.
u zuma a kamu(其他語言)
Catalonia a kamu (加泰隆尼亞語) (u Valencia a kamu [瓦倫西亞語]), patanengan i Catalonia (加泰隆尼亞), Valencia (瓦倫西亞) atu Balearic masabelengay a subal (巴利亞利群島).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
itini i Spain (西班牙), namaka pina a lasubu a mang nu tademaw a tabakiay nu duse katukah tu pinapina a lasubu nu tademaw nu adidiay a niyadu'an, cacudadan idaw ku aydaay a sapilaylay tu udip nu papasubana'en, tie’kun (體操館), cinsenfun (健身房) nuhatidaay, amica kunikay inakaan idawnami ku cancan nu sapilaylay tu udipudipan.
thumb|u hata nu Spain (西班牙) |alt=Flag of Spain.svg
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
除了正式的體育課程，西班牙學校的課外活動裡，學生每學期可以選擇學習一個運動項目. 4年下來，學生就能學會8個運動項目.
Spain (西班牙) tu paylipay tulu a tatukiyan ku paylipay anicudadan, u cacudadan a kakitidaan, idaw ku matatungusay nuni pasubanaan mapalaw (舞蹈), mitukud tu mali (足球), mihatebud tu mali (籃球), nu limaan anipimali (排球), nalimaan anipi laylay tu udip (藝術體操), milylay tu udip (體操), maduba’(田徑), mingadu’(游泳), pakuntaw (拳術), mimedmeday tu kuntaw (柔道) malabunamin.
syakay nu sakaybinawlan (社會福利)
在多人口家庭國家會給予一定的幫助和補助. 除了像普通家庭一樣的免費教育以外，到了大學，普通家庭還是要交一小部分的學費，然而多人口家庭就可以享用到獨特的價格.
u zuma a kamu(其他語言)
西班牙語（又稱卡斯蒂里亞語），通行於西班牙全國各地.
西班牙有四種主要的語言，除了西班牙語為全國的官方語言外，其餘三種為地區級官方語言：
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
wawaw namaka cacay a bataan (10) a mihcaan micumud tu kakangalayan nu lalaylayan nu udip, tu duyu milihida tu cacudadan a niyadu'an masakaputay anipisedsed. nina kasasedsed i duyusa a sikawaw, matulin matenes, paymihcaan sa asikawaw.
syakay nu sakaybinawlan (社會福利)
katuuday nu lalabu nu luma' a tademaw kanatal idaw kunipipadan tu kalisiw i tunuheniyan, mahida u hucunu a luma'an caay paaca i kuni picudadan, katukuh tu  tabakiay ani cacudadan, hucunu a laluma' adidi' kuni patahekal tu kalisiw, nu katuuday a luma'an nu tademaw taneng misideked misalihalay tu aca.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Felipe VI, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 19 demiad.
Spain (西班牙)
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
Spain (西班牙) a saydan idaw ku kili nisiludan tu cacudadan a kawaw, micudaday a nicudadan, niyaduay a picidekan a kawaw, mihang tu sapasubana tu sapasubana a lawawam. nina u naiay ku sakalecad nu papasubanaan, u tukisa ku palecaden tanu kawaw, mihusiw tu dumaan a sapasubana a tatukiyan, nuduma satu nu sapasubana' pabeli tu sapakatineng tu cancan a babinkiwan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Madrid(馬德里).
u zuma a kamu(其他語言)
加泰隆尼亞語（又稱瓦倫西亞語），用於加泰隆尼亞、瓦倫西亞和巴利亞利群島.
u ahebal nu lala' mapulung sa 505,370 km2.
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
在西班牙1992年頒布的規定裡，學校規定義務教育下，每班學生不得多於25人，而且每周總學習時數25小時，其中體育必須佔3小時.
u zuma a kamu(其他語言)
Basque (巴斯克) a kamu, patanengan i Basque (巴斯克) a niyadu’an a musakamu..
而巴斯克語則與其餘三種語言有不同的起源，現在認為巴斯克語是已經消亡的伊比利語族的最後火種，在羅馬人到達伊比利半島前被廣泛使用.
nipaluma-padingad
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p260
Spain
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
孩子們從10歲起就進入自己喜歡的運動項目，週六參加學校所在地區組織的校際比賽. 這些比賽只在周末舉行，持續時間長，往往持續整個學年.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
ngaluh, ngaloh thumb|Wayside Tuberose -Ruella tuberosa- flower in Hyderabad, AP W IMG 6628 消渴草
(俗名：塊莖蘆莉、球根蘆莉、紫花蘆莉、蘆莉草、翠蘆莉)
Spain
u zuma a kamu(其他語言)
Spain (西班牙) idaw ku sepat nu sasakamuen, u Spain (西班牙) a kamu i kanatal nu tadakamu, nu tuluay a kamu sa nu niyadu'ay a tada kamu:
nipaluma-ngaluh, ngaloh
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：塊根蘆莉草 R. tuberosa
u siwkay nu nipaluma
thumb|Popping pod of Ruellia tuberosa
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
塊根蘆莉草（學名：Ruellia tuberosa），又名塊莖蘆莉草、球根蘆莉、消渴草，為爵床科盧利草屬下的一個種. 原產於熱帶美洲. 「消渴」一詞源於素問奇病論，病證名. 引入初期取其屬名音譯「蘆莉」，而有藍蘆莉，塊根蘆莉等名稱.
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
upiz(綱)：木蘭綱 Magnoliopsida
Spain
u Spain (西班牙) sa i labu nu Europe, itiza i 40 00 N, 4 00 W.
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
Spain (西班牙) a ciwyu palecaden kunipinanamin sa. Spain (西班牙) namaka cacay a bataan idaw ku pitu a niyadu'an nisakaputan tu wankuo, masaniyadu'ay u misitekeday namin, sisa inai' ku malecaday nu babikiwan a sasulitan atu sakababelih tu cudad, sinidatenga' sa, Spain (西班牙) sihu micidek kunipisilud tu cancanan nunipi nanaman tu tuki.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：盧利草屬 Ruellia
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=527036620 塊莖蘆利草
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukaryota
Spain
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
西班牙的教育是五育均衡的. 西班牙是由17個自治區組成的王國，每個自治區是獨立的，所以全國沒有統一的各學科計劃和大綱，有意思的是，西班牙政府嚴格規定了各科的教時.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Ruellia tuberosa, also known as minnieroot, fever root, snapdragon root and sheep potato (Thai: ต้อยติ่ง), is a species of flowering plant in the Acanthaceae family. Its native range is in Central America but presently it has become naturalized in many countries of tropical South and Southeast Asia.
Some butterfly species, like the lemon pansy (Junonia lemonias) and the mangrove buckeye (Junonia genoveva), feed on the leaves of Ruellia tuberosa.
nipaluma-nalinlin
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukaryota
Spain
syakay nu sakaybinawlan (社會福利)
Spain (西班牙) a sakatayda i padekuwan caay namin papidai, tinaku sa Spain (西班牙) a tademaw atu taydaay itida mikuliya anu idawtu ku masitungusay a nika sicudadan caay pakalisiwi a tayda i padekuwan, pasu wawaw nuheni. micakay tu sapayu sa u sehu atu imelangay a tademaw ku paacaay tu kalisiw.
Spain (西班牙) miduduc tu sabaw tusa a mihcaan caay paacai kunu cudadan, tabakiyay a cacudadan yadah, idaw kuni patideng tu kawlah tu kalisiw atu katuuday nu katuuday mahicaay a nipicudad, dumasatu miala tu nutaway a kanatal nu tademaw tayda micudad. painiay nu sehu a tademaw taneng namin micudad, nu pakuyucay atu macunus ku pakuyuc a wawaw nuheni micudad caay patahekal tu kalisiw.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
全草可治糖尿病，故名消渴草. 常拿當作園藝作物.
Spain
syakay nu sakaybinawlan (社會福利)
西班牙實行12年免費教育，大專院校眾多，一方面因為國家設立獎學金令一般大眾的後代就學普及，另一方面為了接受大量的外籍學生. 社會福利人民有接受教育的權利，貧困戶和低收入戶的兒女上學完全免費.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p185
Spain
u kanatalay a nipasubuna'an 國家教育
在西班牙，從上百萬人口的大都市到幾百人口的小山村，學校都有著現代化的體育教學設施，體操館、健身房等，城鄉學校都有.
u zuma a kamu(其他語言)
加利西亞語，用於加利西亞地區.
nipaluma-ngaluh, ngaloh
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：唇形目 Lamiales
Spain
u zuma a kamu(其他語言)
Catalan kamu (加泰隆尼亞語), Galicia kamu (加利西亞語) atu Galatian kamu (卡斯提亞語) (nikudanay pangangan han tu Spain kamu [西班牙語]) namakadanamin i la-tin kamu (拉丁語), idaw ku namaudipay a nakamuwan.
nipaluma-odidal
udidal
u siwkay nu nipaluma
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan:
u Amilika a ngangan:
u zuma a cidekay a kamu
Paywan:
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Amilika
u sulit nu Lipun
saungay misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Tau, Cou
u zuma a cidekay a kamu
Saw:
Tau: vanilad'cacilad
Laaluwa:
Sejek:
Spain
u ahebal nu lala'ay sa 498,980 km2, hamin nu tademaw sa 48,563,476.
nipaluma-odidal
u zuma a cidekay a kamu
Taluku:
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
u zuma a cidekay a kamu
Yuwatan: vau sihi tu ismud
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p13
u zuma a cidekay a kamu
Puyuma:
Kanakanabu:
Rukay:
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
lasubu tu mihcaan nikaudip, pitu bataan ku mihcaan nu nikaudip.
nika caay pitulak micumud tu duma a misunil mungaay tu udip.
hinakam tu asuay, Kya micunus tu punu' nu papah daesuay, amana palemang sa mikelul tu baeket nu udip cayay  kataneng ku yiyu.
8. 避免跌倒受傷，入院後恐會有許多併發症.
但卻無法分裂腦的細胞來從事治療.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
一一這就是人們可憐的慣性思維！人們是如此的迷惑顛倒 ！
nilacilan
kyu u punu' nu ayawan a papah palekalen tu, hinin sa:
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
衛生部長講真話.每個人必讀! 原衛生部部長張文康說得一席話值得深思
kakiliman
lasubu tu mihcaan nikaudip
nipaluma-odidal
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
umahicaay atademaw ku talaisingay? sayaway ukabaluduhan a tademaw; sakamusa sakabaluduhan mipuut tu idang; sakatulu maputunay ku abala atu kuku' atademaw; sakasepat musabiliay amulecuh tu.
6、什麼樣的人要去醫院？第一需緊急搶救的人；第二緊急止血的人；第三接胳膊接腿的人；第四孕婦臨產的人.
nilacilan
yadahen ku nikan tu ti'kuk, micumud tu daesu nu" Serotonin" mahiniay
minana hina tahekal pacila, u pacilal micumud tu punu' nu sakadamsay, u labi idaw ku "Melatonin Hormone"patadiku tu mikawaay lumeniay Kya asu' ku kemet tu labi.
3. 養成外出接觸陽光的習慣，陽光可以增加腦內的幸福感物質，夜間會更產生Melatonin Hormone (褪黑激素)能使人深睡.
6. 養成固定持續的運動習慣，例如散步/游泳/登山/太極拳.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
這段話說得非常好，值得一看，值得深思，我們要學會一些切實可行方法來保障，調理身體的健康！經典！你本沒病，只是養成看病習慣，腦袋有病！！！
micici tu sigangay payda,mihuwliyaw nudikudan Tusa tu tulul abulad mapatay, matikelah ku luma' nay ayi tu.
datengen u sacukcuk nu ekeng nu udip ilima nu misu!
不住院治療或許能多活兩年或更長，是醫學的成就還是悲哀？
nilacilan
nanamen ku sapilatlat tu udip, tinaku: misanpu, mingaduy, mukayakay tu buyu' minanam tu ku taw.
nipaluma-odidal
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha:
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
maladay kita dungdung han nita!
anu maedem tu namikuli pilabuyi tu cacanan a kakawaw, yadahen ku cabay atu milabu tu cacanan a kawaw, amana'  kasadep sa maudip.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
5、癌症患者手術、放療、化療後兩至三個月死亡，還傾家蕩產.
- winisa unanam tu nu maudipay ku mahiniay awyway sakadihian sa! macacubelis kumahiniay akakawaw nu tademaw!
nilacilan
70歲的堅持，80歲才能持續並維持良好的生活品質.
2. 多吃優質蛋白質，可以增加俗稱幸福感的 Serotonin物質.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
大夫自己糖尿病五年、痛風八年給發病一年兩年的患者治療，滑稽可笑吧？
usasaydan udip talakaw tu kuidang nida cacay abataan, udip caay pakakapah tu udip, pabi tu sapaiyu nu cacayay amihcaan.
kapahay kina kamu, ahihen datengen, ita minanam tu sakaudip sapatudung, paekeng tu udip! datengen nainayay ku imelang nika unanam isu paisingi maapa ku tangah!
yu patayda ipadekuwan caykapatay ku tademaw, pinatu a bulad a paisingi mapatay ku tademaw, sakamuway may kisu kapah tu haw, nika mapatay tu?
記住：健康長壽的鑰匙掌握在自己的手中！
有病→吃藥→看大夫→住院→搶救→賣房子→借錢治病→把人治死為止！心安理得去死，送太平間去火葬場.
nilacilan
IPS細胞可以分化內臟的細胞來自行治癒，被稱為萬能細胞.
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
u padekuwan tabakitabaki misaahebal misanga, imelangay katuud katuud, anu tatenga paiyuan nu sasaysdan anu kapah sa ku nayay tu kupaisinga cayhaw.
kakuniza:Uuy411110
siwanengay a imelang; malingatu macunus kukan cacay abataan ku mihca a sapaiyu mala sepatay macunus, nika ledusa cacaybataan amihcaan.....
nilacilan
pisinanuti mana kapulin, anu tayda satu padekuwan akay sidumaay a imelang
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
anu caay pieneng tu padekuwan paisingi akay macunus Tusa mihcaan kunikauudip akay matenes, useneng nu sapaising haw usakalaluman?
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：芸香科（Rutaceae）
mikitinay(屬)：花椒屬（Zanthoxylum）
salaedan(界)：植物界 Plantae
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
2、糖尿病：開始一個加號吃了十年的藥變成為四個加號，你說是治輕了還是治重了，而且還能堅持十年……
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
食茱萸為芸香科落葉喬木，具有特殊香味. 食茱萸的嫩枝密布銳利的尖刺，老幹也長滿了瘤狀尖刺，連鳥兒也不敢在上面棲息，因此有「鳥不踏」之稱. 葉片為羽狀複葉互生，長30－80厘米，小葉片為披針形，長６－12厘米，邊緣有鋸齒，小葉密布透明油腺，有芳香味，幼葉常呈紅色，故名紅刺楤. 很多鳳蝶幼蟲也喜愛吃食茱萸的葉子，為誘蝶植物. 食茱萸春季開花，圓錐花序，花小，黃白色. 食茱萸是重要的蜜源植物，開花時常吸引許多蝴蝶、蜂類、甲蟲等昆蟲來前來吸食花蜜，形成「蝴蝶樹」的奇特景觀. 果實於秋季成熟，為蓇葖果，球形，直徑0.5-0.6厘米.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
dungdung han ku pitubataan amihca, walaubataan ngay maledu kapah ku nikaudip.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Though some refer to the species as "Japanese prickly-ash", that name is confusing since it is sometimes applied to the sanshōwhich is Z. piperitum. Z. ailanthoides is not normally exploited for human consumption in Japan, unless you count the prehistoric people from the Jōmon period. It is foraged in the wild by the Japanese macaque.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄭武燦 編著 台灣植物圖鑑 上冊 1735食茱萸 p868 國立編譯館主編
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=417020010 食茱萸
nipaluma-odidal
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
花序數位典藏國家型科技計畫/應用服務分項計畫
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
usasaydan siinelangay tu siwaneng ku udip limatu amihcaan,masibali aimelang walu amihcaan pabi sa tu sapaiyu tu mahkaimelangay tu cacayay tusaay amihcaan nu imelangay, sakatawaan sa.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-odidal
u zuma a cidekay a kamu
Tayan:
Saysia:
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
sumanahay tana, somanahay tana
thumb|食茱萸 紅刺蔥
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
dimasa silemuden ku balucu' milatlat tu udip sumaden ku laetusay awayway nikaudip, nikan palecad han tu dedemiad, imelang sa palecad han tu kampuyaku kapah tu yu!
naw madimelay a tapang ci cang-un-kang micedek ibalucu'ay akamu kasaetim amidateng
1、送醫院時人沒死，治幾個月人死了，你說是治好了，還是治死了？
nilacilan
1. 退休後要多參加各種活動，多交朋友和參與人際交流，要避免隱居的生活.
4. 生活要有變化，避免每天固定單調的生活，週末週日改變一下.
隨著年齡的增加腦的前頭葉會老化，降低人的行為意願、以及思考和創造力.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：雙子葉植物綱 Magnoliopsida
nipaluma-padadiw
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5)-108食茱萸 p122 台北南天書局
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
昆明植物研究所. 秋鼠麴草（原變種）. 《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-25].
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：鼠麴草屬 Gnaphalium
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
中國植物誌 第 75 卷 226 頁 PDF 秋鼠麴草
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
70歲時若身體還健壯頭腦清晰，ㄧ定要持續運動 和 保持腦的機能活化運作.
所以要讓腦的前頭葉活性化，其方法如下：
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 食茱萸 92年10月278頁
nipaluma-padadiw
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat(科)：菊科 Asteraceae
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
7. 多吃美食，將會增加前頭葉的幸福感物質，不必刻意減肥而營養不足.
uciya nu balucu'
nilaculan
Sakamusa kiya miaamay “mem wini a uciya, nanum, kasuy, lamal, kapah naming, nika u tiwiy cay kakapah.”
但是這乞丐也是非常地喜歡這紫砂壺，並不想用來交換，乞丐非常果斷的回答 :「不行，這個壺是我的命，我不能給你！」乞丐連忙倒掉茶，收起壺就走.
有一天，財主家門口來了一個衣衫襤褸的乞丐，不言討飯，只說來討 碗茶喝.
Sabilil sa kya kakitaan mipulul, sakamu sa “pabin aku kisu tu zaysangaku tu latusa sa maydih kaku tinatiwiy numisu.”
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
sumanahay tana, somanahay tana
(俗名：食茱萸、鳥不踏、越椒、刺江某、大葉刺楤、刺楤、紅刺楤、毛越椒、茱萸、辣子)
uciya nu balucu'
nilaculan
lingaling sa kiya miaamay, sinanut sa patahekal namakay baluwan tu ce-sa a tiwiy, miawaw aca tu tademaw muliyaw aca misa u ciya.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
A regional nickname is tara, and in fact, its young shoots are often mistaken for the true tara (Aralia elata) by gatherers of wild plants. The Latin name ailanthoides of the species comes from its leaves resembling those of the Ailanthus.
uciya nu balucu'
nilaculan
tu cacay a demiad, luma' niya kakitaan ipanan idaw kida miaamay malepilepi ku dikuc, caysakamu maydih tu henay, sakamusa madih mianin tu uciya aminanum.
乞丐聞了聞說：「茶是好茶，但水不行，需得上好的山泉水. 」
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://subject.forest.gov.tw/../book4/198.htm 茱萸
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
sumanahay kayabes, somanahay kayabes
thumb|Psidium guajava flower 26032014 01 紅心芭樂
uciya nu balucu'
nilaculan
sakamu sa kiya kakitaan ; “winisa usakapahay a tiwiy.”
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
sumanahay kayabes, somanahay kayabes
(俗名：番石榴、番稔、那拔、拔仔、芭樂、番桃、雞屎果)
kagak kakuniza(科學分類)
thumb|Goiaba vermelha subal(域)：真核域 Eukaryota
nipaluma-padadiw
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：雙子葉植物綱 Magnoliopsida
mata(目)：菊目 Asterales
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukaryota
uciya nu balucu'
nilaculan
tedepsa kya miaamay, pacicisa amumul.乞丐不言，執意要走.
kakiliman
uciya nu balucu'（茶心）
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
amana awawen nutaw sa musaungay mahica wisu ku miawaway tu taw musakamu anu wica ku kaydihan.
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄭武燦 台灣植物圖鑑 下冊2464秋鼠麴草 p1232 國立編譯館主編
uciya nu balucu'
nilaculan
u tatengaay nu u dip, u tineng u katineng, wida u nipacabay atu malecad tu kamu, mahida u tamelacay a uciya, abesa sa micumuh balucu’ cay kalecad.
masakalah kya kakitaan taayaw sat u musakamu; “anu mahini sa ya tiwiy nu mis utu, nika kay tinu mueneng i luma’ aku, anu wica ku kanen niyam tudung han kami mukan, nika idaw ku sapakabit aku tu sasasuwalen, nika tu dedemiad paadih han kaku tina tiwiy, mahica?”
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 秋鼠麴草 92年10月459頁 kakuniza:nipaluma
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Psidium guajava 全球入侵種資料庫（GISD）-番石榴
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=456008020 番石榴
uciya nu balucu'
nilaculan
下人見他懂，連忙換好茶來.
ya mikuliay Kasenunsa pacumud, apauciya.下人連忙讓他進屋，給他倒一碗茶.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
番石榴 Fanshiliu 藥用植物圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （中文）（英文）
黃豆黃苷 Glycitin 中草藥化學圖像資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （中文）（英文）
uciya nu balucu'
nilaculan
下人看出他有些來頭，忙取了早有儲備的泉水再泡.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：桃金孃目 Myrtales
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《台灣蔬果實用百科第一輯》，薛聰賢 著，薛聰賢出版社，2001年，ISDN:957-97452-1-8
uciya nu balucu'
nilaculan
乞丐嘗了一口說：「水是好水，但燒水的柴不行，柴需用名山陰面之柴. 因為陽面之柴質鬆軟，陰面之柴質緊硬. 」
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
中國植物志 第43(2)卷 035頁 PDF 椿葉花椒
uciya nu balucu'
nilaculan
乞丐搖搖頭，小心翼翼地從懷裡掏出一把紫砂壺，讓下人重新泡一壺茶來.
nipaluma-odidal
u zuma a cidekay a kamu
Kabalan:
uciya nu balucu'
nilaculan
ya kakitaab enip sa, tatenga caay kalecad ku azi, lekal sa misuayaw tida miaamay sakamusa “maydih kaku micakay tina tiwiy numisu,pinaan ku kalisiw.”
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：番石榴 P. guajava
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilaculan musakamu tu tatengaay ku madimelay a sakakaay. ita utademaw kanca piasipi!
其它的人群調整心態、配合運動、改變不良生活習慣、均衡營養，中醫綜合調理就行啦！
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukaryota
nipaluma-padadiw
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
uciya nu balucu'
nilaculan
Masakalah kya kakitaan, sakamu sa; “anu mahida sa hamin han aku kuzaysang aku micakay tinatiwiy nu misu.”財主急了，說：「我願出全部家產買你這把壺. 」
nipaluma-padadiw
padadiw
常被農人當成雜草，是一種常見的校園植物.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊 1524番石榴 p762 國立編譯館主編
http://subject.forest.gov.tw/species/twtrees/book4/68.htm 番石榴
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
uciya nu balucu'
nilaculan
adih satu ku mikuliay caykaw madayumay kinataw sa, masakabilil satu muwala tu nipatelahan tu nuheni ananum.
nipaluma-padadiw
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：秋鼠麴草 G. hypoleucum
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第六卷 5.食茱萸 p81 民87年7月30日初版
uciya nu balucu'
nilaculan
財主一品，味道果然不錯，立刻起身對乞丐作揖道：「我願買你這把紫砂壺，要多少錢都可以. 」
Nika ya miaamay sakydihan nida kya tiwiy, cay kaydih malaliyun tu kalisiw, paketu han nida pa tubeli; “kai,ina tiwiy hatu u udipaku, laetus kaku pabi tisuwan!” ya miaamay seni hatu nida ku uciya,musinga tu tiwiy a mumul tu.
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=539053030 秋鼠麴草
uciya nu balucu'
nilaculan
財主急忙上前說道：「這樣吧，壺還是你的，你就在我家住下，我吃什麼你就吃什麼，但是有個條件，就是你必須每天讓我看看這壺， 怎麼樣？」.
其實，隨著時間的流逝，很多東西都改變了，財主與乞丐間的情誼，已超越了這把紫砂壺本身的價值，再好的東西，沒有人與共享，就失去了意義，再值錢的東西，也沒有知己重要.
anu dateng hanita nikaudip, ucanan ku sabaeketay a canan?
我們轉念想想自己的人生，什麼才是你心中最重要的東西呢？
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5) 122番石榴 p143 台北南天書局
uciya nu balucu'
nilaculan
u u dip idaw ku kaydih, mana picalilaw tu nutaw a kitakit, widasa u adingu maladay; mana pibugay tu kaudip nutaw, wida u wayway atu kamu palecadem.
或許就是，那個和你一起交心喝茶的人呢！
一生之中，有個懂你的人，便是最大的幸福.
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p159 satalakaway a yuan yuancumincu weiyuanhuy- yuancumincu sapayu'ay a nipalulma
uciya nu balucu'
nilaculan
就這樣，乞丐住在了他家和財主同吃同住，兩人每天捧著這壺，無話不談，喝茶飲酒，好不開心.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Zanthoxylum ailanthoides, also called ailanthus-like prickly ash, (Chinese: 椿叶花椒; pinyin: chun ye hua jiao, lit. "Ailanthus-leaved pepper", Chinese: 越椒; pinyin: yue-jiao; Wade–Giles: yüeh-chiao, lit. "Yue pepper", 食茱萸 shi zhu yu, lit. "edible shān zhū yú"; Japanese: カラスザンショウ, からすのさんしょう karasu-zanshō, karasu-no-sanshō, lit. "crow prickly ash") is an Asiatic plant of the prickly-ash genus Zanthoxylum, natively occurring in forest-covered parts of southeastern China, Taiwan, Southeast Asia, and Japan from Honshu southward. The piquant fruit serves as a local "substitute for the ordinary red-pepper" in China. In Taiwan, the young leaves are used in cuisines.
uciya nu balucu'
nilaculan
Ina kakitaan tadamaydih tina tiwiy, kyu baluduh sa idaw ku mahiniay anidateng. Ya miaamay tudedemiad mabiyalaw tu sakaudip, idaw ku mahiniay kapahay akawaw sa, mahica hang sa?財主太喜歡這東西了，所以在情急之下，只有想到這個辦法.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
番石榴栽培管理 --文/圖 謝鴻業 黃和炎 鄭安秀
uciya nu balucu'
nilaculan
u mikuliay palutatenga inatademaw matineng tu uciya, misakalamkam aca miyala tu kasuy, miawaw tu silumaay. muliyaw acac, ya kakitaan atu miaamay masasuayaw a minup tu uciya.
yamiaamay adih sa sakamusatu"caykaw kapahay auciya".
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
nikaudip sapelihbelih han misumad, Kya cay kasadedemiad sa malecad tu ku nikaudip, pihibangan pilipayan sumaden henay ku nikaudip.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
番石榴（學名：Psidium guajava），因臺語稱為林菝仔、菝仔，因此在臺灣又俗寫為芭樂，為熱帶、亞熱帶水果，原產美洲，現中國華南地區及四川盆地均有栽培.
uciya nu balucu'
nilaculan
生命中有一種情，不驚擾彼此的世界，只在靈魂深處同行；不妨礙彼此的生活，只在精神領域共鳴.
nikaudipan,idaw ku matinengay tisuwan, u sadaesuay atademaw.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 番石榴 92年10月338頁
uciya nu balucu'
nilaculan
mahkalingatu, ya kakitaan tudedemiad tada manamuh tida tiwiy tanunamuh sa, katukuh tu cacay ademiad, mudikec cinida ttya tiwiy, salamasa takawanan takawili amiadih, mahicakiya ayda udip tu, mahida inayay kucanan, mahini sa , mahida idaw ay kiya miaamay maladay ku heni misalama tida tiwiy, alaw han matineng cinida. ala sat u kiya kakitaan baetung han nida kiya tiwiy i lala mabeci….. mimin tu kina kungku, alaw han mahini ku heci!.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
lasubu tu mihcaan a nikaudip
nilacilan
pitu Bataan tu ku mihcaan anu siengen henay matatudung henay ku tangah, tulinen ku pilatlat tu udip atu pasaungay tu tangah Kya macukaymas tu tangah.
uciya nu balucu'
kakiliman
idaw kida manamuhay aminanum tu uciya a kakitaan, nataydaay tu iluma' nu heni a minanum tu uciya, ukakitaan pakuyu, anu tayni tu, kanca mikalihud tu mikuliay sakapahen ku nipatata tu labang sa.
Somalia
singu (信仰)
hatidaay tu nu lisn nuheni namakayda i Islamkiw (伊斯蘭教) ani pasubana, patinaku sa katuuday nu tataynu i kapulungan a kakitidaan kanca sitalupung tu tangah ku tatayna, sakalecad a tademaw makakapet ku lima’, caykan tu heci nu basis, caay pipakiaw, caay kantupah, duma akawawan u wawaw nu kalisiw a caay piala, ka tesekan nu singku miduduc tu kawaw nu kiwkay, acaay ka paleman sa amisa hecaheca tu kawaw.
uciya nu balucu'
nilaculan
tengil sa kida miaamay, tawa sa, sakamu sa; “anu malesem kaku, kucay kahini ku nikaudip nu maku. mamin sa musaka, lekal sa kya miaamay amiliyas tu.
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
然而大多數發生在索馬利蘭領土內的這些無影響力組織提出的領土要求是無稽之談，這些要求大多數與部族分界線一致而沒有什麼政治影響力.
uciya nu balucu'
nilaculan
malalikeluh nikaudipan, cay kadayum, anu masasuala ku balucu’ kasaetim i !
人生能相遇，已是不易，心靈若相知，更要珍惜 !
nipaluma-padadiw
padadiw
(俗名：清明草、米麴、鼠麴、鼠耳、佛耳草、黃蒿、母子草、黃花艾、毛耳朵)
uciya nu balucu'
nilaculan
有時候，只要一個擁抱，一個眼神，便一切盡在不言中；
Somalia
lalangawan (文化)
部族間的歧視在索馬利蘭是嚴格禁止，索馬利蘭政府規定每個部族都是平等的.
binacadan acaay kasasuudiih itini i Somalia (索馬利亞), Somalia (索馬利亞) cen-hu (政府)  u binacadan palecahan han ku kawaw.
kakanen (飲食)
在索馬利蘭人家中做客時，吃飯的時候留下一點食物在盤子中是禮貌的做法. 因為這樣就意味著告訴主人已經吃飽了.
uciya nu balucu'
nilaculan
sanesaneksa sakamusatu"ukapahay a uciya, nika unanum caykasitudung, nu buyu' ananum".
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
這些地區的多勒巴漢特部族酋長發布了一項聲明給國際社會和索馬利亞人民，表示多勒巴漢特部無論過去和現在既不是索馬利蘭的一部分，也不承認其存在，而多勒巴漢特和索馬利蘭之前更沒有任何協定，同時堅信索馬利亞的統一是神聖不可侵犯的.
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Psidium guajava, the common guava, yellow guava, or lemon guava (known as goiaba in Portuguese and guayaba in Spanish) is an evergreen shrub or small tree native to the Caribbean, Central America and South America. It is easily pollinated by insects; in culture, mainly by the common honey bee, Apis mellifera.
uciya nu balucu'
nilaculan
為此，乞丐很爽快的答應了財主的要求.
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
Buntland (Pan-te’-lan 邦特蘭) atu Somalia (索馬利亞) anikasa suadaan itini i tusa a malebut idaw ku pitu (2007) a mihcaan cacay a bataan a bulad miki kaka a talaayaw, tawya nu Somalia (索馬利亞) hitay midebung tu Sur (Su-e 蘇爾) a niyadu' nu suofu Lase-anuode (拉斯阿諾德).
kakanen (飲食)
而如果吃光碟子裡的食物就表示還是很餓. 大多數索馬利亞人並不是那麼嚴格得遵守這項習俗，但在盤子裡留下一點禮物總是比較禮貌的做法.
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
蘇爾、薩那格和埃因地區的居民已經建立了「北索馬利亞聯合運動」，並宣布要促進泛索馬利亞的和平和統一.
kakanen (飲食)
anu mamin ku isalaay a kakanen sa u mangalaya henay a wayway kuuydaan sa, hatidaay tu nu Somalia (索馬利蘭) a tademaw caay tu kalikec tu tina daduducan a kawaw, nika anu idaw henay kuliwan i isala sa u sasiligiay a kawawan kumahiniay sa.
uciya nu balucu'
nilaculan
剛開始，財主每天都沉迷在擁有這把紫砂壺的喜悅中，直到有一天，財主拿著紫砂壺，左右上下欣賞的時候，突然覺得現在的自己，似乎少了點什麼，這時，他眼前浮現出昔日與乞丐一起玩壺品茶的場景，一切都明白了. 於是財主將紫砂壺狠狠的往地上一摔......故事說完了，結局出人意料！
Somalia
lalangawan (文化)
索馬利蘭大致人口有三百五十萬. 索馬利亞社會是由部族氏族組成，每個氏族大小從5000至超過50000.
uciya nu balucu'
nilaculan
hini sa tu, miaamay eneng sa iluma’ nida atu kakitaan malaluung mueneng, tu dedemiad mu abibi tu tiya tiwiy, u cacan ku pakukungen nu heni pauciya muenip tu epah tanu namuhsa,
Somalia
taleacawaan (婚姻)
sakalecad tu u Muslim (穆斯林) a tademaw, hatdaaytu nu tademaw anu u Somalia (索馬利亞) a tademaw taneng pakunidasa amalacawaw. nuni kahida anikale acawaan u tatayna mikisaba' henay tu tatama.
uciya nu balucu'
nilaculan
財主趕忙攔住，說：「我願出一半家產要你這壺. 」
Somalia
lalangawan (文化)
sakatusa a angangan tawya nu aydaay a Cuotun namakaydaay tu i binacada u Gadabuursi.
duma nu binacadan u Issa, Gabooye atu Somalia (索馬利亞) Harti tinaku Warsangali atu Dhulbahante (Darod nu dumaan a binacadan). Warsangal atu Dhulbahante anganganan nu sakaudip itini i Su-e (蘇爾), Sana-ke (薩那格) atu Somalia索馬利蘭 Tuoke-taye (托格代爾) a niyaduay nu adidiay, u Esa-ke'se (伊薩克氏) a binacadan angangan nu sakaudip itini i Wuoke-iciawle-pie-de (沃戈伊加勒貝德), Tuoke-taye (托格代爾), Sahe-e (薩赫爾), Awta-le (奧達勒) waliyan atu timulan a niyaduan, Sana-ke (薩那格) nutipan atu Su-e (蘇爾) nutipan.
Gadabursi binacadan sakaudip itini i kanatal a nutipan, u Awta-le (奧達勒) niyaduay atu nu "Gabiley" a kakitidaan.
uciya nu balucu'
nilaculan
alaw han hay maw saku demiad malawpes, ya kakitaan atu miaamay haymaw sat u balaki, alaw han ya miaamay ku balaki tu kakitaan, tina ademiah sakaku sa kya kakitaan tiya miaamay; “inayay ku wawa isu, awcima tu kumuleduay tina tiwit, anu mapatay kisu, akuway tu kumikuwanay, anu hica sa kisu? Malalum patubeli’ hang sa.
乞丐也在為每天的生計而發愁，有這麼好的事情，為什麼不答應呢 ？
cay katenes, mapatay kya miaamay, ya kakitaan nabalucu;an nida makaala tiya tiwiy.不久，乞丐真的去世了，財主也如願以償的得到了這把紫砂壺.
Somalia
singu (信仰)
但還是有天主教的傳教活動. 殖民地時期英屬索馬利蘭是屬於羅馬天主阿拉伯代牧區.
lalangawan (文化)
Somalia (索馬利亞) a tademaw makaala tu tulu a lasubu lima a mang (350) ku tademaw. Somalia (索馬利亞) siakay u masa niyaduay a binacadan ku patidengay, nu binacadan namaka tabakiya adidiay i lima (5000) a malebut katukuh milakuud tu lima (50000) a mang.
nipaluma-sipil
wayway nu langaw (原形態)
(kamu nu Hulam:根莖橫臥，呈竹鞭狀，肉質肥厚，白色，結節間具凹陷莖痕，裁培品根莖可重達1kg ，葉為掌狀複葉，3-5枚輪生於莖頂. ）
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：番石榴屬 Psidium
Somalia
singu (信仰)
Islamkiw (伊斯蘭教) u tada sinzia nuheni, hamin nu Somaliland (索馬利蘭) a tademaw u Islamkiw (伊斯蘭教) Sunni Muslims (遜尼派穆斯林), itini i paylipay tu saka lima a demiad nu kalahukan a mapulung tu kaput milungnc.
nipaluma-padadiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5)-205秋鼠麴草 p240 台北南天書局
Somalia
thumb|u hata nu Somalia（索馬利亞）|alt=Flag of Somalia.svg
uciya nu balucu'
nilaculan
yamikuluay adih sa mating tu, kasenun sa paliyun tu kapahay a uciya.
Somalia
taleacawaan (婚姻)
只要雙方是穆斯林，大多數索馬利蘭人就可以自由結合. 在那種安排的婚姻中新娘通常比新郎小很多.
nipaluma-padadiw
padadiw
秋鼠麴草藥用利用較少，嫩葉及幼苗可製成各種調味料，也可製成爽口的糯米粿.
nipaluma-sipil
paluma (栽培)
numapacilaay katukuh tu pangkiw nu cilal a demiad nu dihekuay a kitidaan, kapah ku lala atu papalaliwan tu nanum, caay ka talaw tu caledes, halhalen kuni ka acak nu lala kiya mibasbas tu nanum. nu sepatay a puu’an kina cacay han apadamek. anumisai’t satu kawida u madecdecay nu langaw atu la’cusay a ciit ku saiten.
uciya nu balucu'
nilaculan
有時候，只要一段文字，一次疼惜，便留下永久的感動.
nipaluma-sipil
paluma (栽培)
(kamu nu Hulam:修剪以剪除樹冠內的過密枝與不良枝為主. 繁殖使用扦插法. ）
Somalia
singu (信仰)
amica ku Somaliland (索馬利蘭) idaw henay ku Islamkiw (伊斯蘭教) nu naayaway a nikilulan nu nasiziaan, nika Islamkiw (伊斯蘭教) misaayaw tu Somalia (索馬利亞) a tademaw saka etiman sa, u kaka kilulan nu katuuday sa.
nipaluma-sumanahay tana, somanahay tana
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p164
uciya nu balucu'
nilaculan
乞丐說：「嗯，這回茶、水、柴、火都好了，只是泡茶的壺不行. 」
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p161
uciya nu balucu'
nilaculan
alahican, anu abibi, cacy ku mata, mahida u cayay kusasakamuen
Somalia
singu (信仰)
nika idaw henay kunu tinsukiw anipisingding tu kawaw nuheni. malamadaty a kitidaan u United Kingdom (英國) Somalia (索馬利亞) u Roma (羅馬) tingcu (天主) Arab (阿拉伯) a mikuwanan.
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
nina niyaduay a Dole Bahant (Duo-le-pa-han-te’ 多勒巴漢特) u tumuk mihaput tu sasakamuen pakatineng tu kanatal nu siakay atu Somalia (北索馬利亞) a tademaw, sakamu sa tu Dole Bahant (Duo-le-pa-han-te’ 多勒巴漢特) amica naayaw atu ayda caay kaw nu Somaliland (索馬利蘭) sa, caay palutatengan tu nuhenian, u Dole Bahant (Duo-le-pa-han-te’ 多勒巴漢特) atu Somaliland (索馬利蘭) inayay kuni kasa sulitan tu cancan a sasuliten, tayaay nipalutatengaan tu Somalia (索馬利亞) a nikapulungan u caaya kaw mamacumut.
nipaluma-sipil
sapakatineng (應用)
hekal nida hekal masadit ku takelal nu langdaw, caay pisiket ku anabuh, taneng a sangaan tu mahicaay nu aadihan a langawan, idaw ku aadihan atu papasubanaan a imiyan, kapah a palumaan i cacudadan u sakapahay nu sapasubana tu micudaday.
(kamu nu Hulam:外表光滑亮綠，不易沾染灰塵，能作為道葉狀枝造型奇特，具有觀賞價值與教學意義，適合種植於學校作為教材. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
matinengay tisuwan, akay inayay itepal isu, kanca ibalucu’ isu.
時間慢慢的流失，財主和乞丐也慢慢的變老，顯然乞丐年紀比財主大，這天財主對乞丐說 :「你膝下無子女，沒有任何人繼承你的壺，不如你去世之後，我來幫你保管，你看如何？」乞丐非常感動的答應了.
真正的知己，是一份懂得一份相知，一種淡淡的陪伴與共鳴. 猶如 一杯清茶，淡然中，沁入心田.
nipaluma-sipil
kaliwasak nu langaw (分布環境)
(kamu nu Hulam:竹節蓼又稱為大本蜈蚣草、百足草、扁竹花、扁竹草、觀立竹、斬蛇劍等. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
sisa,ya miaamaytanunamuh sa mihang tiya kakitaan a nupilunuc.
Somalia
lalangawan (文化)
Somalia (索馬利亞) u angangan a binacadan u niyaduay a Esa-kese’(伊薩克氏) a binacadan.