cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saudi Arabia
Saudi Arab kiwkay (沙烏地阿拉伯宗教)
talakaway a tademaw atu mikuwanay tu kawaw a Sunni pay (遜尼派) Muselin (穆斯林)         itini i Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) sananay a ngangan a Waha-piciwpay (瓦哈比教派), nu aydaay a Islanciw (伊斯蘭教) nu malumanay a cuipay, itini i caca a bataan idaw ku walu a se-ci Arabia subal (阿拉伯半島) nu Muhanmuode.epen.apudule-wawhapi (穆罕默德.伊本阿卜杜勒.瓦哈比) nipatideng, hiyahan musakamu nu Islam (伊斯蘭) nuudip a kawaw "cinciw-tuse (清教徒式的), "caay pisulul" (不寬容的)」atu "sakadimel".
然而支持者認為其教義尋求淨化，任何創新或做法卻偏離7世紀伊斯蘭教先知穆罕默德和他的同伴們的教義. 佔少數的什葉派面臨就業和宗教儀式的迫害.
pacukeday a tademaw hidasa u sakapahen ku kawaw, duma nunipsa baluhay atu sakakawawen pasaicuwaay hakiya mibatad tu pitu a seci Islamkiw (伊斯蘭教) a tademaw Muhanmuode (穆罕默德) atu masakaputay nuheni a nicudadan. nu caaya kahacica a Seyapay (什葉派) misaayaw tu kakakuliyan atu kiwkay anipi sawacu.
沙烏地阿拉伯是政教合一的國家. 伊斯蘭教內極端保守派別瓦哈比派為國教，沙烏地阿拉伯外交政策以在世界各地傳播瓦哈比信仰為重心.
Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) u cenciw kapulungan nu kanatal. Islamkiw (伊斯蘭教) tada micidekay nu Pawsupay (保守派) Wahapipay (瓦哈比派) u tada kiwkay sa, Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) sakay nutawan a kawaw itini i kitakit patahkal tu ngiha’ nu Wawhapi (瓦哈比) a singku nu kasaetiman.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Spwan
thumb|Jianshi
Spwan
u sulit nu Hulam: 司普萬部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Spwan. u kasalumaluma’ nu Spwan sa, 18 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 57 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 57 ku tademaw, pakalatu 100%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Sena’
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Sena’. u kasalumaluma’ nu Sena’ sa, 140 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 335 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 150 ku tademaw, pakalatu 45%.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=570
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 44%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yuancumin
u yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan yincumin a binacadan sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
i Taywan yincumin a binacadan, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Pangcah
nipaluma-mantuku, mantoko
mantuku, mantoko
細葉饅頭果
(俗名：光葉饅頭果、細葉饅頭果、饅頭果、細葉赤血仔)
台灣原生種，遍及台灣中低海拔，尤其在八卦山最容易發現.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p210
kakuniza:nipaluma
Sqbwh
Sqbwh
u sulit nu Hulam: 長嶺部落
崙碑村位於宜蘭縣大同鄉，昔稱崙埤子社，崙字代表山的意思，碑是指潭之意，是一座歷史不到九十年的泰雅族部落，村人的祖先原來住在桃園復興鄉大漢溪畔的義興發電廠附近，因為地勢高冷、山多田少，才於民國初年，趁著日本人已經控制台灣治安的局勢下，翻過桃園、宜蘭兩縣的分水嶺，來到最靠近宜蘭市的這處蘭陽溪畔定居.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=20&TA_No=8&T_ID=441
nipaluma-sukenuy,sokenoy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p65
Sqbwh
u siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sqbwh. u kasalumaluma’ nu Sqbwh sa, 11 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 30 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 28 ku tademaw, pakalatu 93%.
nipaluma-sukenuy,sokenoy
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Yincumin kakuniza:sapayu'
Sqbwh
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  2 ku tademaw, pakalatu 7%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, zumazuma 13%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-smanuayam, smanoayam
縮圖
smanuayam, smanoayam
魚腥草
(俗名：臭嗟草、臭臊草、臭豬草、坪岑草、菹菜、菹子、紫背魚腥草、側耳根、豬鼻孔、九節蓮、折耳根、肺形草、狗貼耳、摘而根、蕺菜、紫蕺、蕺兒根)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p219
kakuniza:nipaluma
nipaluma-mawlin
mawlin
毛連菜
(俗名：地膽草、白花燈豎杇、丁豎杇、地膽頭、地斬頭)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p299
Lusin Watan
=Lusin Watan(樂信·瓦旦)=
Sakizaya a kamu
yu kalipenay henay ku mikuwanay, u seybu nu lipen maydih miala tu tuud nu buyu’ay, tabuyu’ saan. yadah tu ku madebungay a niyazu’ nu Tayal, malinges ku Tayal. kyu u tumuk ci Watan(瓦旦) miladayay tu niyazu’ay mihantay tu lipen, nika katuud ku hitay nu lipen, kapah aca ku ku tuud nuheni, katuud ku mapatay madukaay nu kalu niyazu’ inayay satu ku laheci nu pihantay. matineng ci tumuk Watan tu kaicelang nu seybu nu lipen, a minayat tu iluciluc nu niyazu’, kyu masasungaay atu lipen. pasiwatid hantu ku wawa niza ci Lusin Watan(樂信·瓦旦) i seybu nu lipen, milunguc aca papicudaden ci Lusin tu baluhay a sapicudad. napakayza ci Watai Saburoo(渡井三郎) hantu ku ngangan ni Lusin.
matineng micudad ci saburoo, i tawya u sakala misaydan ku nanamen niza, masinanut ku picudad niza, pahezek ci Lusin mala misaydan. pahezek tu ci saburoo, tabuyu’ tu ciniza, tayza tu kalu niyazu’ miedap tu niyazu’ay mingaay tu imelang, pasubana’ tu niyazu’ay tu sakayti nu padekuan a tineng. tulu a bataan tu ku mihcaan ni saburoo, mikadabu i lipen u kapahay a luma’. maladay atu acawa niza ci saburoo, tayza i kaku niyazu’ mala misaydan i Taywan. caay pingaay adada’ tu imelang ci saburoo, a misudang aca tu seybu atu niyazu’ay a nikakakalat, mianin aca tu seybu tu sapatizeng tu niyazu’, atu sapacakat tu sakauzip nu niyazu’ay. patatenga’ ku binacadan atu seybu i cinizaan, tada mahiyaay tu a tademaw ciniza i tini i binacadan nu Taywan.
i 1949 a mihca iniw tu ku baluhay a seybu, u sakalihaday nu niyazu’ay nasa ci watai saburoo, kyu sanuhulam hantu ni Watai saburoo ku ngangan niza ci Lin-lwey-cang(林瑞昌) hantu. i 1947 a mihcaan matataes ku taywan. a midiputtu tu niyazu’ay, amana pilihiza han niza ku niyazu’ay, pakawlahen nu talakaway ciniza. a pacakat tu cyanli nu binacadan, malingatu tu ci Lin-lwey-cang milihiza tu cen-ce hananay a kawaw, mala giing tu ciniza itini i linziay a sen-i-hwey nu taywan. tataytay ciniza u binacadan mala giingay. mabilil ciniza mianin tu seybu, sakakapah a sakauzip nu binacadan. mahiza, pacakat sapilihiza nu binacadan itini i cen-ce, pacakat tu len-cay nu binacadan a nipilungec. itawya siwatiden ni ama niza i lipen ci Lin- lwey-cang, pacici’ han nu lipen ku niyazu’ mabulaw. a mikilul ci niza tu nisiwatidan ni ama niza a kawaw, mihalhal tu cacay ademiad, a miladay tu niyazu’ay kaku taluma’ i malumanay a niyazu’ sa ci Lin-lwey-cang. milungec ci Lin-lwey-cang tu seybu liyawen ku niyazu’, pasukasen ku lala’ nu niyazu’ay. kaien nu seybu kumahiniay a kawaw. nika caay katalawtalaw ciniza, pacici’ han nu seybu, mianin henay ciniza tu keynli nu binacadan, pasukasen ku lala’ nu niyazu’ay han niza. pametek sa ku seybu tu kawaw niza. sazikuzay, i 1954 a mihcaan kuwang hantu nu seybu mipatay ciniza. mianin tu ceynli nu binacadan, mataluday ci Lin-lwey-cang patayen tu nu seybu. itini i balucu’ nu niyazu’ay sa, u misaydan ciniza ci Watai saburoo, nika u mamikilul tu masiwatiday a kawaw ni ama niza ci losin watan, tahadauc i balucu’ nu niyazu’ay ciniza.
kamu nu Hulam
在日本統治的時代，日本政府為了取得山上的資源，不斷往山林推進. 許多泰雅族的部落被侵犯，讓泰雅族人感到不滿. 於是大頭目瓦旦，帶領族人奮力抵抗日本人，但日軍人數眾多，武器精良，各部落傷亡慘重，抗爭並沒有成功. 頭目瓦旦意識到日本政府的強大，為了族群的延續，他選擇和日本人妥協. 他將他的兒子樂信·瓦旦交給日本政府作為人質，並要求日本人讓樂信接受新式教育. 從此，樂信改名為渡井三郎.
三郎是讀書很厲害的學生，他在當時的最高學府學習醫術，並順利的從學校畢業，成為醫生. 畢業後，三郎回到山上，在各個部落幫族人們醫病，傳授醫療知識. 三十歲的三郎，入贅日本名聲良好的家族. 三郎的妻子與他一起，在臺灣各個部落行醫. 三郎除了替人治病，協調政府與族人之間的衝突，並向政府爭取部落建設，改善部落的生活環境. 他深得原住民族群與政府的信任，在當時，他是臺灣非常有威望的原住民. 為了提升原住民族群的權益，林瑞昌晚年開始參與政治，他是「台灣省臨時省議會議員」唯一的原住民. 林瑞昌向政府請求恢復部落，歸還故鄉土地. 這個請求被政府拒絕.
一九四九年新的政府來到台灣，渡井三郎認為新的政府會帶給人民和平和希望，因此，他也從渡井三郎改名為林瑞昌. 一九四七年二月，臺灣發生鬥爭. 為了保護族人，他說服族人不要參與鬥爭，受到縣政府表揚. 他積極向政府爭取，讓原住民可以有更好的生活. 例如，增加原住民參與政治的機會、培養原住民族人才等，許多要求. 當年林瑞昌的父親和日本人妥協的時候，部落被迫遷離. 而他繼承父親的遺志，期盼有一天，可以帶著部落的人重返故鄉. 但他一點也不畏懼，在政府強勢作風下，依舊替原住民族群爭取權益，請求歸還土地，他的作為引來政府的關注. 最終，他在1954年被政府處決. 為了爭取原住民族的權益，勇敢地林瑞昌被政府處決了. 然而在族人的心目中，他曾經是行醫濟世的渡井三郎，也是繼承父親遺志的樂信·瓦旦，人們將會永遠記得他.
nipaluma-mawlyang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kakuniza:nipaluma
nipaluma-mawnicen
mawnicen
mawnicen sa, mauzip i teban atu satemulan nu Taywan subal, takalaw atudiay a buyubuyuan maka 900-2100m. caykamauzip i bukebukelalan. u dauc-landaway a kilang.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
pancahay (原住民族委員會)  sapayu' a nipaluma nu yincumin 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p58
kakuniza:nipaluma
nipaluma-sumanahay banglay, somanahay banglay
sumanahay banglay, somanahay banglay
紅莖九層塔
(俗名：九層塔、聖約瑟草、甜羅勒、雜冷菜、零陵香、蔡板草、七層塔、千層塔、佩蘭、香草、魚香、薰尊、光明子、蘭香子)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p166
Malala Yousafzai
Sakizaya a kamu
“u wamaay a lekakawa atu niyazu’ay a syakay, pakayni i wawa niza tu asingangan ku wama, aku hantu silaheci tu ku tatayna a wawa aku itiya matineng ku taw itakuan a wama. maseneng kaku i cinizaan. mianin ciniza tu keynli nu mamicudad, pangiha tu cyawyu. u tatayna a wawa aku ciniza ci malala.”
i tini a kanatal, u keynli nu tatayna atu nikauzip mapasikec. inayay ku mipadaesu tu kalecuhan nu tatayna a wawa, a micudad tu ku wawa, u tatama adada’ ku tayzaay micudad, u tatayna i luma’ satu. caay kalecad atu taw ci Ziauddin, mulecuh tu tatayna a wawa ciniza, paseneng ciniza, u mataluday a tademaw ci malala han niza pangangan ku tatayna a wawa niza. maydih tu a malecad tu katalud, kasipunu. sepat tu a miheca ci malala patayzaen tu ni Ziauddin i cacudadan micudad. itini a kanatal, caay kahamin ku tatayna a wawa tacacudadan micudad, nika hini sa ciniza, u tatayna a wawa malecad tu tatama a wawa a tayza i cacudadan micudad. sa ciniza. manamuh ci malala tacacudadan micudad, matineng ciniza micudad, yadah ku katinengan niza a kamu misakamu, u satinengay a micudaday ciniza i cacudadan. nika matineng satu ci Malala caay kahamin ku wawa tayni i cacudadan micudad, malalum ku balucu’ niza.
itini a niyazu’ izaw tu ku maedesay a tatama, sikuwang kuheni a mikuwang kuheni tina niyazu’. daecus ku tatayna a wawa tacacudadan micudad sa kuheni, daecus aca ku tatayna misakakawaw. sa kuheni. tudu han nuheni ci Ziauddin edepen tu ku cacudadan, zaysa izaw ku tatayna a micudaday. anu pacici’ sa ci Ziauddin miwawah tu cacudadan, a silibung ciniza sa kuheni. caay piales ci Ziauddin, ladayen niza ci Malala tacuwacuwa papelu, misulit tu sasakamuen i tini i tilibi misakamu tu cyawyu. daecusdaecus satu ku kauzipan nu binawlan. ya sikuwangay tademaw miliwliw aca i zazan, daecus ku katuuday tahkal tu labi. yadah tu a cacudadan u pacubuday tu tatayna a wawa a cacudadan mapeleng tu amin. matalaw tu ku wawa tacacudadan micudad, u sakatalawen tu a kawaw ku sakatayza i cacudadan. zateng satu ci Malala a pakatinengen ku taw tina mahiniay a kawaw, hakay a izaw tu ku miedapay i tuheniyan.
matenes tu, mangalub tu ku kalalais, mala kalalaisan tu ku niyazu’. liyas satu ku katuuday tu luma’, masaupu tu ku katuuday i bataday a kakitizaan, milimek tu kalalais. tanu uning sa itiza. malalid tu nu imelang. pina tu a bulad, masatezep tu ku kalalais. taluma’ tu katuuday i luma’. nika namalalais ku luma’ malepilepi tu ku luma’. mabilil tu ci Malala miseyndeyn tu cyawyu, milungec aca papiedap tu hekal. tacuwacuwa papelu ci Malala, misulit tu sasakamuen milihiza mihumun. misakamu tu i hekalay tu cyawyu. amianin ciniza tu sapicudad niza, a patadu ciniza tu tatayna a wawa amisakamu tu i balucu’ay a kamu nuheni. u ngiha niza makatukuh tu i cuwacuwa a kakitizaan, ya kamu niza matengil tu nu hekal. siicelangicelang satu ciniza, katuudkatuud satu ku pasayzaay i cinizaan, miedap tu caay picudad a wawa, daecusay tacacudadan micudad a tatayna a wawa.
i sinbung, i tilibi, mazih tu ci Malala. matineng tu kiza katalawan a tatama. patalawen nuheni ci Malala, daecus misuayaw tu katuuday a musakamu anucaay a alaen nuheni ku uzip niza. kayi sa ci Malala milimek, makayi ciniza a masatezep. zikuz, i sakataluma’ niza a zazan makuwang ciniza. tulu a suni’ nu kuwang, masikeda nu lacu’ ku tangah ni Malala. nika, caay kalaheci kuheni, mauzip henay ci Malala. u nipikuwang caay kasatezep milaliw ci Malala. milalid aca ci Malala amisakamu tu cyawyu, mianin aca tu keynli nu tatayna.
2013 a mihcaan a mipapelu ciniza i aayaw nu angangan nu kanatal, hini sa ciniza, “cacay a wawa cacay a saydan, cacay a cudad, cacay a sapisulit, amasumad tu ku hekal.” u mataluday u sitangahay ci Malala a tatayna.
kamu nu Hulam
「在許多父權社會及部落社會中，父親通常會因為兒子的作為而有名聲，而我是少數因為女兒而成名的父親，我為她感到非常驕傲. 她爭取受教的權利，為教育發聲. 她是我的女兒，馬拉拉. 」
在這個國家，女性的權利與生活是被約束的. 沒有人會慶祝女孩的誕生，當孩子到了讀書的年紀，只有男孩可以上學，女孩只能待在家裡. Ziauddin和大家不同，當他的女兒出生時，他感到非常驕傲. 他以為自由奮鬥的勇士“馬拉拉”替女兒命名. 期盼她就像勇士一樣勇敢、有智慧. 馬拉拉四歲的時候Ziauddin讓她去學校學習. 在這個國家，不是每個女孩都有上學的機會，但他認為女孩應該跟男孩一起接受教育. 馬拉拉很喜歡上學，她讀書很厲害，會很多種語言，她是學校最傑出的學生. 但是馬拉拉發現不是所有小孩都可以上學，這讓她很難過.
城鎮開始出現一些危險的男人，他們帶著槍枝控制這裡. 他們不允許女孩上學，也不允許婦女工作. 他們命令Ziauddin關閉學校，因為他的學校招收女生. 如果Ziauddin繼續上課，他將會遭到報復. Ziauddin沒有因此而放棄，他帶著馬拉拉在各地演說、寫文章、他利用電視宣傳教育的重要性. 人們的生活變得越來越糟. 攜帶槍的人們會在街上巡邏，人們被禁止在晚上出門. 許多專門招收女子的學校被炸毀. 孩童害怕去學校上課，上學變成一件很危險的事情. 馬拉拉心想，必須把這裡的事情散播出去，或許就會有人來幫助他們.
沒過多久，戰爭擴大了，城鎮變成了戰場. 人們不得不離開家園. 人們集中在一個偏遠的地方，躲避戰亂. 那裡又髒又亂，疾病到處散播. 幾個月過後，戰爭結束了. 大家終於可以回到家園. 可是歷經戰爭的家園變得殘破不堪. 這讓馬拉拉積極宣傳教育的重要，並尋求全世界的幫助. 馬拉拉到處演講、撰寫文章、參與訪問. 她要告訴世人教育的重要. 她要為自己爭取受教權，為那些無法替自己訴求的女孩說話. 她的聲音傳到了世界各地，她說的話得到世界的關注. 她變得越來越有力量，號召越來越多人，幫助那些無法上學的孩子、被禁止上學的女孩.
在報紙上、在電視機裡，都可以看到馬拉拉. 她被那些危險的男人發現. 他們威脅馬拉拉，不準她繼續公開發言，否則他們將取走她的性命. 馬拉拉拒絕躲藏，也拒絕保持沉默. 最終，她在回家的路上遭到了槍擊. 三聲槍響，子彈穿過馬拉拉的腦袋. 但是，他們失敗了. 馬拉拉活了下來. 槍擊事件並沒有讓馬拉拉因此而沉默退卻. 她持續提倡教育的重要性，爭取女性受教的權利.
nipaluma-sumanahay buksu, somanahay bokso
sumanahay buksu, somanahay bokso
紅象草
(俗名：狼尾草)
原產非洲. 生長普遍產業道路旁可見蹤跡.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Yuan-cu-min-cu wei-yuan-huy-  sapayu' a nipaluma nu Yuan-cu-min 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p168
kakuniza:nipaluma
nipaluma-luten, loten
luten, loten (俗名: 魚藤、蕾藤、毒藤、台灣蕾藤、台灣魚藤、台灣崖豆藤、台灣雞血藤、華魚藤) thumb|luten
kakuniza nu mauzipay
salaedan(cie): Plantae(Amilika a kamu)
panan(men): Magnoliophyta(Amilika a kamu)
upiz(kang): Magnoliopsida(Amilika a kamu)
mata(mu): Fabales(Amilika a kamu)
sapamat(ke): Fabaceae(Amilika a kamu)
mikitinay(su): Derris(Amilika a kamu)
hicahicaay(cong): D. trifoliata (Amilika a kamu)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
三葉魚藤 Derris trifoliata Lour., 1790. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24] （繁體中文）.
http: //plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=409075020 臺灣魚藤
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第二卷(增訂一版) 蕗藤p387
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊 0870魚藤 國立編譯館主編
南贏探索電子書-台灣魚藤 厚果崖豆藤
中國植物志 第 40 卷 148頁 PDF 厚果崖豆藤
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 蕗藤 92年10月259頁
kakuniza:nipaluma
nipaluma-muhuy, mohoy
muhuy, mohoy
蘆薈
(俗名：訥會、象膽、象鼻蓮、勞偉、油蔥、羅惟草)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p293
kakuniza:nipaluma
nipaluma-sumanahay halana, somanahay halana
sumanahay halana, somanahay halana
紅莧菜 (俗名：法國莧、紅地毯草)原產於巴西，性喜高溫. namakay niyan i Pasi, maydih tu caledesay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Seljupetje
thumb|Daren (Taitung)
Seljupetje
u sulit nu Hulam：南田部落
u siwkay
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Seljupetje. u kasalumaluma’ nu Seljupetje sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 59 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 38 ku tademaw, pakalatu 64%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 21 ku tademaw, pakalatu 36%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 59%, Pangcah(Amis) 3%, Puyuma 2%.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu'. tina niyazu' sa, itiza ipabaw nu Tacukaw sa'wac. izaw ku sepat a niyazu' nu Taypan chun. caay kalecaday a demiad, mabulaw tayni. nabucici' sa ku Lipun tayni. itiza ipabaw nu Tayban cacudadan.
台東縣達仁鄉南田村，台東縣最南端的村子.
南田部落是到了日據時代末期才新出現的移民村，舊稱「楓港溪」社，村民主要來自屏東縣牡丹、台東大武、達仁三鄉的南排灣或東排灣群，因為這是新移民地，沒有世襲的地主，所以這是台灣地區極少數沒有世襲頭目與貴族度的排灣族部落.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
u lipahakay a wangce
Sakizaya a kamu
sayaway a sansandeb, maazih ni lipahakay a wangce ku i tukayay a matinengay mitenun a tatayna, mitenun ciniza tu zikuc nu kakitaan. uningay hantu ni lipahakay a wangce ku padaicaw, “u nu hawanay aku a sumanahay a budawen kuyni, pataduen kaku pabeli tya mitenunay tu zikuc a tatayna.” sakatusa a sansandeb, maazih ni lipahakay a wangce i putah nu tukay a masakapahay, misulit tu cudad ciniza, inaay ku kasuy nu luma’ niza, daecus misalamal, sienaw sa ciniza daecus tu misulit. uningay han ni lipahakay a wangce ku padaicaw, “u landaway a budawen ku mata aku, pabelien kya masakapahay tu cacay a landaway a budawen.” sakatulu a sansandeb, mazih ni wangce ku pacakayay tu teking i zazan a tatayna a wawa, mahetik i nanum ku teking nya tatayna a wawa, anu inaay ku kalisiw taluma’ kiza tatayna a wawa, a masekung ni ama niza ciniza. uningayen aca ni lipahakay a wangce ku padaicaw pabelien tu cacay a landaway a budawen kiza tatayna a wawa. inaay tu ku mata ni lipahakay a wangce, sakamu han ni padaicaw ku wangce, “u mata aku sa u nu misu tu a mata, edapen aku kisu miazih tina tukay.”
sakamu han ni padaicaw ku wangce yadah ku mia’amay atu mangalayay ku bili a adiwawa i tukay, miunigay aca ci lipahakay a wangce tu padaicaw pabelien ku pakuyucay a tademaw tu i uzipay aku a kim. lipahakay a wangce inaay tu ku budawen atu kim i uzip niza, kalamkamen mulaliw han niza ku padaicaw. nika iniw tu ku kasienawan, caay pakazengang ku padaicaw tu ngalay atu sienaw, patay satu i kuku’ ni wangce. cila, maazih nu angangan nu itizaay caay tu kabangcal ku uzip ni wangce, pabalucu’ satu a milebuh tu bacu ni wangce. mikilim ku dungi tu kasaetiman a tusaay a tuud, zikuz u balucu’ ni wangce atu uzip nu padaicaw ku pataluma’en.
kamu nu Hulam
這是快樂王子，他的身上覆蓋了黃金，他的雙眼是藍寶石，帶著一支寶劍，上面鑲著紅寶石. 冬天快到了，有一隻燕子要飛往埃及，牠停在快樂王子的腳邊休息. 燕子在睡覺的時候被水滴吵醒，牠看到了快樂王子正在流淚. 燕子問:「你是誰，你為什麼在哭?」快樂王子回答:「我以前是一個王子，生活非常富裕，每天都很快樂. 我現在站在這裡看到了好多貧窮的人，以前都不知道城市中有這麼多人需要幫助. 」王子問燕子可不可以幫助那些窮人. 燕子答應了他.
第一天晚上，快樂王子看到了城裡織衣服的女人，女人正在織貴族的衣服. 快樂王子拜託燕子:「這是我的寶劍上的紅寶石，請你幫我送給織衣服的女人. 」第二天晚上，快樂王子看到了城外的年輕人，他正在寫書，他的家裡沒有木柴，不能生火，冷地無法繼續寫字了. 快樂王子拜託燕子:「我的眼睛是藍寶石，請你送一顆藍寶石給那位年輕人. 」第三晚上，王子看到了路上賣火柴的女孩，女孩的火柴都掉到水裡了，如果女孩沒帶錢回家，她會被爸爸揍的. 快樂王子拜託燕子將另一顆藍寶石眼睛送給那位小女孩. 快樂王子沒有了眼睛，燕子告訴王子:「我的眼睛就是你的眼睛，我來幫你看這座城市. 」
燕子告訴王子城裡有好多乞丐跟飢餓的孩子們，快樂王子拜託燕子將他身上的黃金分給城裡貧窮的人們. 快樂王子身上沒有了寶石和黃金，他叫燕子趕快離開. 但冬天到了，燕子受不了飢餓和寒冷，最後死在王子的腳邊. 隔天，當地的長官發現王子的身體不再美麗，決定將王子的雕像熔掉. 天使再找城裡最珍貴的兩件東西，最後帶回了王子的心及燕子的身體.
Slovakia
thumb|u hata nu Slovakia（斯洛伐克）. |alt=Flag of Slovakia.svgSlovakia（斯洛伐克）
kakilimaan
u Slovakia（斯洛伐克） sa i labu nu O-cuo, itiza i 48 40 N, 19 30 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 49,035 km2.u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 48,105 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 930 km2. hamin nu tademawan sa 5,445,802. kakalukan umah sa 40.10%, kilakilangan umah sa 40.20%, zumaay henay umah sa 19.70%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Bratislava (布拉提斯拉瓦).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 1 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Zuzana Čaputová (Susanna．Caputuwa 蘇珊娜·查普托娃), 1973 a mihca 6 a bulad 21 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Slovakia (斯洛伐克) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 6 bulad 15 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Slovakia (斯洛伐克) ayza sa ci Eduard Heger (伊戈爾·馬托維奇), micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 1 demiad.
nipaluma-mawkuswn,mawkosen
mawkusen, mawkosen
thumb|Starr 031108-2065 Sophora tomentosa mawkusen sa, mauzip i caledesay sicilalay a subal. hali i sadipan. kiptul ku papah. sibanuh i kalang atu papah.tabaki ku heci. thumb|Sophora tomentosa 毛苦參
Slovakia
Czechoslovakia likisi (斯洛伐克共和國歷史)
捷克斯洛伐克是於1918年至1992年的歐洲國家，解體後出現兩個獨立國家——捷克共和國和斯洛伐克共和國.
nipaluma-mawkuswn,mawkosen
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Sophora tomentosa, also known as necklacepod, yellow necklacepod, and occasionally as silver bush, is a pantropical shrub or small tree in the family Fabaceae. It commonly ranges in height from 4 to 10 feet and often occurs in coastal conditions and near wetlands. The common name Necklacepod is derived from the characteristic string of seed pods that develop after its yellow flowers germinate into seeds.
Slovakia
Czechoslovakia likisi (斯洛伐克共和國歷史)
Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku walu (1918) a mihcaan katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku tusa (1992) a mahcaan u O-cuo (歐洲) a kanatal, mabulesak satu tahekl ku tusaay misitekeday a kanatal — Czechia (捷克共和國) atu Czechoslovakia (斯洛伐克共和國).
nipaluma-mawkuswn,mawkosen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Slovakia
Czechoslovakia likisi (斯洛伐克共和國歷史)
成立於1918年，位於中歐，由捷克及斯洛伐克所組成，當時的國名是捷克斯洛伐克共和國，在一戰到二戰的期間，曾經短暫躋身為世界第七大工業國.
nipaluma-mawkuswn,mawkosen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p60
Slovakia
Czechoslovakia likisi (斯洛伐克共和國歷史)
在第二次世界大戰期間，捷克斯洛伐克部分地區被納粹德國占領，在工業核心區域成立了波希米亞和摩拉維亞保護國及斯洛伐克共和國兩個傀儡國，其他地區被波蘭及匈牙利所瓜分.
itini i saka tusa anikalepacawan, Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) a niyadu hiyan nu Nacuy-Dekuo (納粹德國) midebung, itin i kakakuliyana nu kakitidaan patideng tu Bohemia (波希米亞) atu Moravia (摩拉維亞) dadiputen a kanatal atu Czechoslovakia (捷克斯洛伐克共和國) nu tusaay a dadadimawan nu kanatal, duma a niyaduan hiyan nu Poland (波蘭) atu Hungary (匈牙利) amikelic.
nipaluma-nancyang
nancyang
南薑
Slovakia
sumamadan a likisi(早期歷史)
捷克斯洛伐克地區位於歐洲的中心，在其獨立之前受哈布斯堡王朝建立的奧地利帝國統治達300年之久，1867年奧地利帝國改組成奧匈帝國，捷克和斯洛伐克地區分別劃歸奧地利和匈牙利.
nipaluma-nancyang
nancyang
冬天進補的常見物種
Slovakia
sumamadan a likisi(早期歷史)
Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) a niyadu’ itida i Ocuo (歐洲) nu teban, pisitekedan sa nuheni nama hiya nu Hapu-sepaw-wancaw (哈布斯堡王朝) patidenga tu Awtili-tikuo (奧地利帝國) mikuwan makala tu tulu a pina (300) a lasubu ku tenes, cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku pitu (1867) a mihcaan Awtlli-tikuo (奧地利帝國) misumad tu kaput mala Aw'cun-tikuo (奧匈帝國), Czechia (捷克) atu Slovakia (斯洛伐克) niyadu’ mikelic  sipabeli i Austria (奧地利) atu Hungary (匈牙利).
1918年第一次世界大戰結束後，奧匈帝國兵敗解體，波希米亞、摩拉維亞及斯洛伐克等地區組成一個獨立的國家，名為捷克斯洛伐克共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku walu (1918) a mihcaan misatadas malepacaw tu hedek, Awcun-tikuo (奧匈帝國) mademec mabulasak, Bohemia (波希米亞), Moravia (摩拉維亞), Slovakia (斯洛伐克) a niyadu’ misakaput misitekeday a kanatal, pangangan han u  Czechoslovakia (捷克斯洛伐克共和國).
nipaluma-nancyang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p152
Slovakia
sumamadan a likisi(早期歷史)
國家獨立後，捷克斯洛伐克的經濟發展迅速，到第二次世界大戰前，曾在世界上十大工業化國家中排名第六.
nipaluma-nancyang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Slovakia
sumamadan a likisi(早期歷史)
misiteked satu kina kitakit, Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) a sakaudip amelik satu mucelak, katukuh tu tusa anikalepacawan nu kanatal a ayawan, naytini i paykanatal nu saka cacay a bataan nu kakakulian a saka enem nu kasinganganan.
1938年，英法等國與德國和義大利簽定慕尼黑協定，在沒有捷克斯洛伐克代表參加的情況下決定將其西部領土蘇台德區割讓給德國.
cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan idaw ku walu (1938) a mihcaan, Ing-fa (英法) a kanatal atu Germany (德國) atu Italy (義大利) masasulit tu Munich (慕尼黑) a kiyakuan a sasulitan, itini kainaian nu Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) dayhiw milihida tu kawaw panutek tu nutipanay a lala' Sudetenland (蘇台德) kelicen sipabeli i Germany (德國).
1939年3月，納粹德國以接收蘇台德區為由，出兵將整個捷克斯洛伐克吞併，德國在捷克成立波希米亞和摩拉維亞保護國，斯洛伐克則成立受德國保護的斯洛伐克共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu tulu a bataan idaw ku siwa (1939) a mihcaan tulu a bulad, Nazi Germany (納粹德國) maalatu Sudetenland (蘇台德) aniyadu nu likucu, tahekal ku hitay hamin han ku Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) mialaw, Germany (德國) itini i Czechia (捷克) patideng tu Bohemia (波希米亞) atu Moravia (摩拉維亞) madiputay a kanatal, Slovakia (斯洛伐克) mapatideng mahiya nu Germany (德國) madiputay a Czechoslovakia (斯洛伐克共和國).
斯洛伐克的部分地區割讓給德國的盟友匈牙利王國.
Slovakia (斯洛伐克) a niyadu’ pakilac sipabeli i Germany (德國) a cabay tu Hungary wan-kuo (匈牙利王國).
1945年，蘇聯向東歐反攻，依波茨坦協定捷克斯洛伐克除了布拉格以西被美軍佔領外，包含首都布拉格皆被蘇聯紅軍攻佔，捷克和斯洛伐克再度合併，割讓德國與匈牙利的領土重新劃歸捷克斯洛伐克，但外喀爾巴阡州則割讓給蘇聯的烏克蘭蘇維埃社會主義共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku lima (1945) a mihcaan, Su-lan (蘇聯) pasayda i Dun-ou (東歐) paculi, u Potsdam (波茨坦) nika sasulitan tu Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) namaka Prague (布拉格) nutipan hitay nu Amilika (美軍) midebung, mapulung tu sudu Prague (布拉格) hiyan nu Su-lan (蘇聯) a hitay madebung, Czechia (捷克) atu Slovakia (斯洛伐克) mapulung aca, kelican nu Germany (德國) atu Cun-yali (匈牙利) ku lala’ misabaluhayaca mibenis tu Czechoslovakia (捷克斯洛伐克), nika Zakarpattia Oblast (外喀爾巴阡州) sipakelic i Soviet Union (蘇聯) a Ukrainian Soviet Socialist Republic (烏克蘭蘇維埃社會主義共和國).
1946年5月，捷克斯洛伐克在美、蘇軍隊撤走後舉行名副其實自由選舉，共產黨贏得最多選票－38.6%，儘管共產黨是最大黨但是支持的人卻只佔少數，但是反對共產黨的各個政黨彼此間也有所分歧.
cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idaw ku enem (1946) a mihcaan lima a bulat, Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) itini i United States (美國) Soviet Union (蘇聯) miliyas satu salihalay satu kunuheni misingkiw, kuncendan (共產黨) sayadahay ku nisingkiwan a paya tulu a bataan idaw ku walu tin enem a kilac(-38.6%), amica kuncendan (共產黨) ku satabakiay nu dan nika micukelay a tademaw caay ka papina, nika mihantaya tu kuncendan (共產黨) a pinapinanu centan caay ka balud ku balucu'.
次年，斯洛伐克的自治仍未解決，經濟困難有增無解卻又在史達林的壓力下拒絕美援，這使共產黨政府大失民心不得同意在1948年5月重新舉行選舉.
sakatusa a mihcaan, Slovakia (斯洛伐克) nuudip a kawaw caay henay ka hedaek,sakaudip
kangelu' an macunus kunikacaay ka hulak nu kawaw nika itini i Stalin (史達林) mipenec makai tunipipadan nu United States (美國), nina kuncendan (共產黨) sifu caay kanamuhi nu tademaw kaisa miduiy itini i cacay a malebut siw a lasubut sepat a bataan idaw ku walu (1948) a mihcaan lima a bulad miliyawaca misingkiw.
不過在當年2月，聯合政府的一些他黨籍的部長提出辭呈，抗議共產黨擴大警察控制而採取的措施，這進而引起政治危機，共產黨組織群眾遊行來支持其訴求.
nika tawyaay a mihcaan nu tusa a bulad, kasaupu nu sifu a dumaan nu tan a sakakaay patahekal tu sapiales, midademec tu kuncendan (共產黨) misa tabaki tu kincal misilud tu kakawawen, sisa mapalekal ku cence kabaliyawan, kuncendan (共產黨) masakaputay miawaw tu katuuday muculil palekal miyukiw tina kawawan.
這時外交部長被發現橫屍人行道上，多數人認為他是被政府派人謀殺，這等於共產黨在發動政變，他們完全地控制該次選舉，儘管總理未被替換但是政府已經完全被共產黨所掌握.
但在1948年二月事件發生後，成為親蘇聯的社會主義國家. 並加入蘇聯提倡建立的華沙條約組織和經濟互助委員會.
nika itini i cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku walu (1948) a mihcaan tusa a bulad ninakawaw sa, mala Sulan (蘇聯) a binawlan nu sehuw cui a kanatal, micumud tu Soviet Union (蘇聯) patideng tu huasa (華沙條約) sasulitan anikasakaput atu sakaudip papadang a wiyunhuw.
1960年，捷克斯洛伐克共和國改名為捷克斯洛伐克社會主義共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan (1960) a mihcaan Czechoslovakia (斯洛伐克共和國) misumad tu ngangan u Czechoslovak malabinawlanay a sakaputan nu kunhekuo (捷克斯洛伐克社會主義共和國).
1968年，當時捷克斯洛伐克共產黨第一書記杜布切克發動了「布拉格之春」的經濟和政治改革運動，為蘇聯所不容，蘇聯入侵捷克斯洛伐克平亂，布拉格之春改革運動戛然而止，捷共第一書記杜布切克被挾持至莫斯科，蘇聯的行為受到世界各國的廣泛批評.
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw kuwalu (1968) a mihcaan, tawyaay a Czechoslovakia kun-cen-dan (捷克斯洛伐克共產黨) sakacacaya a mikawaway ci Du’pu-cieke (杜布切克) palekal tu " pulake a satingsing布拉格之春" a sakaudip atu cence' misumada a laylayan, u Sulen (蘇聯) caay ka namuh, Sulen (蘇聯) midebung tu Slovakia (斯洛伐克 ) milawlaw, pulake a satingsing(布拉格之春) namisumad tu laylay hatinitu sa, ciekun sakakaay ci Tupucieke' (杜布切克) dakepen patayda i Moscow (莫斯科),   Sulan (蘇聯) a wayway kahiyaan nu kitakit sasakamuensa nu katuuday.
1989年11月，捷克斯洛伐克成功發起絲絨革命後，結束了共產黨的一黨專政，1990年，國名改為捷克和斯洛伐克聯邦共和國.
cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa (1989) a mihcaan cacay a bataan idaw ku cacay a bulad, Czechoslovakia (捷克斯洛伐克) milaheci ku Sezun a kawaw    mahedek tu ku kuncen-dan (共產黨) misataaday a centan, cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan (1990) a mihcaan, kanatal a ngangan misumad han u Czechia (捷克) atu  Slovakia lanpan-kunhe-kuo (斯洛伐克聯邦共和國).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
nipaluma-siwasay
siwasay
長花九頭獅子草
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：真核域 Eukaryota
panan(門)：木蘭植物門 Magnoliophyta
upiz(綱)：木蘭綱 Magnoliopsida
mata(目)：玄參目 Scrophulariales
sapamat(科)：爵床科 Acanthaceae
mikitinay(屬)：九頭獅子草屬 Peristrophe
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
長花九頭獅子草（學名：Peristrophe roxburghiana）為爵床科九頭獅子草屬下的一個種.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p143
長花九頭獅子草 Peristrophe roxburghiana Schult. Bremek., 1955. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24] （繁體中文）.
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=527027020 長花九頭獅子草
邱年永 等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(5) 180長花九頭獅子草 p21 台北南天書局
中國植物誌 第 70 卷 241 頁 PDF 觀音草
Sqiy
Sqiy
u sulit nu Hulam: 志繼部落
nipaluma-siwasay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Sqiy
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Sqiy. u kasalumaluma’ nu Sqiy sa, 33 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 120 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 113 ku tademaw, pakalatu 94%.
nipaluma-niwlulung,niwlolong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-ngawa 'nu ngbul, ngawa 'no ngbol
ngawa 'nu ngbul, ngawa 'no ngbol
過山龍
nipaluma-niwlulung,niwlolong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p68
Sqiy
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 6%.
nipaluma-niwlulung,niwlolong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Sqiy
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcha(Amis) 1%, zumazuma 5%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yuancumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
nipaluma-ngawa 'nu ngbul, ngawa 'no ngbol
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p248
nipaluma-masang
masang
台灣馬桑,毒空木
Sqiy
u siwkay nu Yuancumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
salaedan(cie)：Plantae(Amilika a kamu)
Sqiy
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
sumanahay tubah, somanahay tobah
紅地瓜
Sqiy
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
upiz(kang)：Magnoliopsida(Amilika a kamu)
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
sumanahay tubah, somanahay tobah
(俗名：紅薯、紅番薯、甘薯、田薯、白薯、地瓜、山芋、紅苕、玉秋藷、番薯、金薯、甜薯、豬菜)
Sqiy
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
sapamat(ke)：Euphorbiaceae(Amilika a kamu)
Sqiy
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
mikitinay(su)：Euphorbia(Amilika a kamu)
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p163
Sqiy
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-moy
moy
九節木
nipaluma-masang
kakuniza nu mauzipay
hicahicaay(cong)：E. royleana(Amilika a kamu)
Sqiy
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan kakuniza:Yincumin kakuniza:Taoyuan
nipaluma-moy
moy
(俗名：牛屎烏、青龍吐珠、青龍吐霧、山大刀、山大顏、大傷木、大丹葉、暗山公、烏無常、厚肉仔)
nipaluma-sumanahay tubah, somanahay tobah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-moy
u siwkay nu lalidec
yadah ku ciid tina kilang. manah tu dihku malalemeday a demiad. mauzip i cayka takalaway a takalaw nu bayu'. akenek ku sanek. taneng pasapayu'.anu makanmaw, adad' ku ngipen, mabanic, adada' ku tusuc atu ukak, maduka, makalad nu cilekay, taneng mukan tina kilang a sapayu'.
kilang-takalaw sa 2m, papah 13-18cm tanaya', 5-6cm ahebal. sibalu i 5-6 a bulad. u heci sa sumanahay. kibetul ku pudac nu heci.
nipaluma-masang
u siwkay nu nipaluma
. maazih i Taywan atu Filipin, mauzip i bayu'-talakaw 2500-3000m, i tapiingan nu kilangkilangan, i tebal nu zazan atu i saewac. inayi' ku paluma'ay.
nipaluma-moy
u siwkay nu lalidec
耐陰性極強，喜歡溫暖而多濕的環境，生長在低海拔山間闊葉林下.
nipaluma-masang
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
台灣馬桑（學名：Coriaria intermedia）為馬桑科馬桑屬的植物. 分布於台灣、菲律賓等地，生長於海拔2,500米的地區，多生於灌叢中以及疏林中，目前尚未由人工引種栽培.
nipaluma-moy
u sulit nu Hulam
九節（學名：Psychotria rubra），又名九節木，為茜草科九節屬下的一個種.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Mauzipay kakuniza:nipaluma
nipaluma-masang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Yuan-cu-min-cu wei-yuan-huy  sapayu' a nipaluma nu Yuan-cu-min 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p82
昆明植物研究所. 台灣馬桑. 《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-26]
tp://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=423001011 臺灣馬桑
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第一卷 1.馬桑 p339 民881130二版
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊 0634台灣馬桑 p317 國立編譯館主編
http://subject.forest.gov.tw/species/twtrees/book1/132.htm 臺灣馬桑
中國植物誌 第 45(1 卷 065 頁 PDF 台灣馬桑
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 台灣馬桑 92年10月292頁
kakuniza:nipaluma
Slovenia
thumb|u hata nu Slovenia (斯洛維尼亞)|alt=Flag of Slovenia.svg
Slovenia (斯洛維尼亞)
u Slovenia (斯洛維尼亞) sa i labu nu Europe (O-cuo 歐洲), itiza i 46 07 N, 14 49 E
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 20,273 km2
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 20,151 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 122 km2.
hamin nu tademawan sa 1,978,029.
likisi (歷史)
745年該國由法蘭克帝國吞併，許多斯拉夫人自此轉信天主教.
Slovenia kapulungan a kanatal (斯洛維尼亞共和國, Republika Slovenia (斯洛維尼亞語) hamin han u Slovenija (斯洛維尼亞) （斯洛維尼亞語：Slovenija）itida i Europe (Cun-o 中歐), mitepalay tu Ael-paise-san (阿爾卑斯山) a adidaia a kanatal. nutipan sa mitapal tu Italy (義大利) tipan timulan kaydaan i Yade-liya-hay (亞得里亞海), waliyan atu timulan hiyan nu Croatia (克羅埃西亞) amilaup, wali amis idaw ku Hungary (匈牙利), amis masasuala tu Austria(奧地利).
amica kuni kaw Europe (Cun-O 中歐) a kanatal, nika itini i likisi atu lalangawan kaaidahan nu Europe (南歐) a Italy (義大利) atu wali tipan O a Croatia (克羅埃西亞) atu Serbia (塞爾維亞) mapalalit, Slovenija (斯洛維尼亞) itini i cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan enem a bulad tusa a bataan idaw ku lima a demiad misiteked nu ayawan Slovenia (南斯拉夫) siykayan cui lanpan kunhekuo (社會主義聯邦共和國) a cacaya micumud i kunhekuo.
斯洛維尼亞國土面積為20,273平方公里，全國人口約205萬人，半數以上居民信仰羅馬天主教，盧比安納為首都及最大城市.
kakalukan umah sa 22.80%, kilakilangan umah sa 62.30%, zumaay henay umah sa 14.90%.
likisi (歷史)
pitu a lasubu sepat a bataan idaw ku lima (745) a mihcaan Francia (Falan-ke' tikuo 法蘭克帝國)mapulung, hatidaaytu nu Slavic a tademaw (se-la-fu 斯拉夫人) pasayda i tinsukiw misinzar.
斯洛維尼亞共和國（斯洛維尼亞語：Republika Slovenija），通稱斯洛維尼亞（斯洛維尼亞語：Slovenija），是一個位於中歐的，毗鄰阿爾卑斯山的小國. 西鄰義大利，西南通往亞得里亞海，東部和南部被克羅埃西亞包圍，東北有匈牙利，北接奧地利.
likisi (歷史)
1992年，歐洲共同體承認斯洛維尼亞為獨立國家，並接納斯洛維尼亞加入聯合國. 同年，斯洛維尼亞正式獨立.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa bataan idaw ku tasa (1992) a mihcaan, Europe (O-cuo 歐洲) malalitinay masasungaay tu Slovenija (斯洛維尼亞) misiteked tu kanatal, milayap tu Slovenia (斯洛維尼亞) micumud tu lanhekuo. tawya a mihcaan, Slovenia (斯洛維尼亞) tadengaay tu misiteked.
根據目前的考古證據，冰河時期末期，境內有尼安德塔人生息繁衍. 鐵器時代， 斯洛維尼亞的居民為古凱爾特人及古伊利里亞人.
kitidaan (地理) nu Slovenia
斯洛維尼亞位處歐洲東南部，巴爾幹半島北端，北接奧地利，西鄰義大利，東面有匈牙利而南面與克羅埃西亞接壤，面積為20,273平方公里，首都為盧比安納.
likisi (歷史)
nawnu aydaay a maka babalakiay a kamu, nu pin-he (冰河) a zitay tu hedek, ilabu nu kanatal idaw ku Nian-deta (尼安德塔) a tademaw katuud henay. mukin a ztay, Slovenia (斯洛維尼亞) a binawlan u Kukai-ete’ (古凱爾特) a tademaw aatu Kue-li’li-ya (古伊利里亞) a tademaw.
kitidaan (地理) nu Slovenia
Slovenia (斯洛維尼亞) itidai Europe (O-cuo 歐洲) nu wali timul a kakitidaan, Paekan-pandaw (巴爾幹半島) amisan, amis malalitin tu Austria (奧地利), nutipan sibiyaw tu Italy (義大利), waliyan idaw ku Hungary (匈牙利) timulan atu Croatia (克羅埃西亞) malalitin, tada lala nuheni 20,273 pinfan-kunli, suodu nuheni u Lupi-anna (盧比安納).
likisi (歷史)
羅馬帝國經過長達兩百年與當地民族的衝突以後，於1世紀時開始對該地進行統治，並在當地建立的多個城市.
kitidaan (地理) nu Slovenia
斯洛維尼亞處於歐洲四大地理地區的交界處：阿爾卑斯山脈、迪納拉山脈、多瑙河中游平原以及地中海沿岸.
likisi (歷史)
Roma ti-kuo (羅馬帝國) namaka tusa a lasubu (200) a mihcaan atu tidaay a binacadan masasuad’, i cacay a se-ci (世紀) malingantu mikuwan tu itidaay akawaw, itida satu patideng tu pinaay a tukay.
kitidaan (地理) nu Slovenia
Slovenija斯洛維尼亞 itida i Europe (O-cuo 歐洲) sepatay nu kitidaan anika lalitemuhan, Ae-pase a buyu' (阿爾卑斯山脈), Dina-lasan (迪納拉山脈), Tuo-naw a sauwac (多瑙河) nu teban masaenalay atu Ticuo-hay dadipasan (地中海沿岸).
likisi (歷史)
從6世紀起，斯洛維尼亞民族的祖先——古斯拉夫人漸漸在此地定居. 7世紀時當地興起了第一個斯洛維尼亞族國家，即卡拉塔尼亞公國.
namakayda i enemay a seci, Slovenija (斯洛維尼亞) a binacadan nu daduducan-- Slavic (kuse-lafu a tademaw 古斯拉夫人) hamawsa patideng tu luma’. pitu a sici tawya patideng tu misatadas a Slovenija a binacadan (斯洛維尼亞族) a kanatal, u Calatania (Kala-tani-ya 卡拉塔尼亞公國) kanatal.
Slovenia (斯洛維尼亞) tada lala' nuheni 20,273 km2, pulung nu tademaw tusa a lasubu lima (205) a mang ku tademaw, pangkiw nu muenenga a tademaw u Roma (羅馬) tinsukiw ku singiaan, Ljubljana (Lu-pi-an-na 盧比安納) u sudu satabakiay nu tukay.
u masiwatiday a ziday
=u masiwatiday a ziday(失竊的一代)=
Slovenia
likisi (歷史)
1000年左右書寫的為斯洛維尼亞語現存最早的文字記錄，也是歷史上第一個以拉丁字母書寫的斯拉夫語言.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Borut Pahor, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 12 bulad 22 demiad.
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 25 bulad 6 demiad.
nipaluma-oli
oli
白茅
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫Hulam talakaway selal nu nipaluma natinengan s cudad》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].