cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
u likisi nu taywan-salungan nika lecuhan a subal
caay pakazateng ku katuuday sakay sumad nu kitakitay a tademaw. zayhan uduma kuni katabaki kuni kasumad nu Taywan a kitakitan a bayu’ saka lalabuway a baad sa caay pakaala tu tusaay a lasubu ku natitekan sisa kinapinaan malakuliyay a demiadan u kakitidaan nu kitakitan a nanum mahamin malakuli kakititaan nu bayu’ sa sikakelah tasasaan tu idaw ku sicapi tu tusaay a malasubu a daditekan ku baad. u duma sa malasatalakaway a buyu’ culal sa mala tataydaan nu tademaw a sangaw sisa namakay sumamad yadah ku aadupan pasutademaw siduma saan tacuwacuwa saka hini nu taywan yadah ku tuudtuud manamuh itini maudip pasu u babalaki nu mita u sakidaya.
i bayu’ nu Taywan tatenga sawsawni makaadih tu mala ba’tuway a buting pasu kuki nu piya atu ukak u mahiniyay sa namakay labuway nu ba’yu kuyni madepucay patayda i paykanatal nayay papabaliwan. nadikudan makaala tu limaay hakiya atu enemay hakiya a malebut a mihcaan munabaw tapabaw ku nanum bayu’ u saka palalitin nu Taywan atu Tayliuku a kitakit nu sangaw maketun aca saka liwan sa u punhu atu Taywan pasu liwliwan nu capiyan nu adidiay a subal sausihan sa mapulung sa idaw ku enemay a bataan idaw ku sepatay culalay sananay i hekalay a subal,
kakuniza:Buting Nukay
u natawlan a nyadu`an
u natawlan a nyadu`an. unu picpic nupay nyanyadu`an ku salaka nyadu` nida. yu mahidahenay i kasu mamadan. nu umauamhan ku itiniyay. laklak sa caca cacay kuluma` itawya. tayni ku namakayniyay i huling «鳳林» a pacah tayni itini patadas tu umah kyusa ma cunus ku luma`nu natawlan. itawya caay pakaala tu tusaay a bataan ku luma`. yu mahida henay sa. caay henay pa cilisi ku cauwac. yabbayab sa ku nanum namakayda i cikasuwan a balad. pakay uma umahan mu nebneb tu nyadu. pa susun 1878 a mihcan. debungan nu hulam ku nyadu nu sakidaya. mihinang tanin i nuamisan nu natawlan. u bunel han kuydaan a nyadu`. u namakayay i takubuwan a sakidaya. ma talaw mu lakuwyt tu sauwac nu hacining. anu mulakuwyt tu sawac sa adakeben nu natawlan a nyadu`an. kyusa saupusa i tini i bulubulu`an.
u likisi nu Taywan-likisian nu Taywanay
u likisi nu Taywan-likisian nu Taywanay
nilacul
nika ahebalan nu Taywan sa namakay nuwalian sikatukuh i nutipan sa makaala idaw ku cacayay a lasubu nu bakuli (公里）ku laad nu Taywan atu Tayliyuku (大陸）nipisuayawan tu ba’yu adidi saan sa kyu nama hini kuni ka caay ka baad sa sisa idaw aca ku nipisulitan nilaculan tu makay likisiay nu nipiliyas atu nikalecapuwan anu duma sa mahida ni tenaan nu yaco(亞洲）Tayliyuk atu Taywanay a subal saka idaway nu bayuway a laying anu duma sa masa tanayuay a sangaw kakaydaan nu tatusaay a tukusan u sikalalitin nu nika udipan tu sakalemedan.
namakay i Cin-Han hananay a ziday (秦漢時代) namakay nu ayaway likisi a ziday sa muenengay i Taywan a subalay a binacadan nipipalekalan tu sulit hangay idaw ku aadihan sakay tinengaw tu nika udipan a tuudtuud. sisa namahicaay kina subal hananay nu Taywan kay idaway tu micidekay akawaw awu musakawaway ku ainiyan nu saka tinengaw tuni kutkutan nisubelitan a imahidaay henay a tuudtuud .u sapalutatenga tunu aydaay a tademaw hakyab taneng sipa kayda i nu dumaan ani kakitidaan a likisi nacudadan a makatepa tu saka ngaayay a nika idawan.
sabaaday nu kasumamaday tusaay a nikalebut idaw ku tusaay a lasubu a mihcaan naidaw tuku sika tinengan nu tademaw
tabakiyay a kawaw sika lalibetan nu aadihan imahida sa amaydih kiya haugti ci (秦始皇）hananay sapalawpes tu enemay a kitakitan a zidayan maydih mala sakakay cinida a hungti satu sa maydih sika tanayu kuni kaudip sa siduma satu maydih caay nayay kuni kababalakian nadatengan i mahida idaw kya sipunuay a pakuwamiay a tademaw ci Sihu hananay. matineng cinida tunu sakay tapukuway atu sakay lala’ay sangaleben kuni katineng tunu edaw hananay a kawaw palutatenga kya hungti cinidaan pasakamuwan nisihu kya hungti lalabu nu ba’yu sa idaw ku tuluay a kakawsan hananay a bu’yu u punglay (篷萊方丈 瀛洲）hananay sipadihi kaku tu caculculan a nuhitayan abalunga saka pilungucu nu maku tu i  tidaay a saka caay balaki nu mihcaan atu nikaudip. a sapaiyu tiya hungti sa sademiad sa pasayda tu i saka caay ka babalaki nu udip inu demiadan tusa talsepi tu mahiniyay a kawaw sa cayay pidadateneng aca sa sulul saan tuni pilunguc ni Sihu.
namahida satu iya tuluway a malebut nu masakapahay atu limecudan pasu matinengay tu nalimaan atu matinengay tunu hicahica a sasangaan matumes nu tuudtuud ku kakaenen atu satikecan. salaculang a balunga ci Sihu ku mililiday saka senengan taba’yu nika namahida satu kuni katacuwacuwa sa tada matenes tuway malakuwit tuku cacayay amihcaan .......
hida saan kuni caliwayan nu demiad sa nayi tu kakayda satu nayay culal ci Sihu. nadikudan sa kakayda satu caay culal nayay kuni kataluma i Conko (中國) hananay a kitakit.
yadah kumikinkiway nu tademaw nu duman makay sumamaday a nipacudadan a likisi mahica kya idaw ku nidatengan pasakamu hakay u punglay(篷萊) hananay a kitakitan a subal sa ya dipun saan uduma nasa kamuwan ni Sihu ingciw (瀛洲） a subaln sa hakay ya Taywan saan uyni nakamuwan sa malucekay tu saan ku misasaydangay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Butin Nukay i 2019 a mihcaan kakuniza:Buting Nukay
Sonny Boswell
Sonny Boswell
bulad demiad, 1919 a mihca, Sonny Boswell, miunduay.
u lusid nu Pangcah
U lusid nu Pangcah
thumb|u lusid nu Pangcah
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
namakay nipabalungaan a sitanengan atu mahicaay ku demiad nikasumad caay henay katineng a ziday sa makay Tayliwk（大陸）makabalunga katukuh i Taywan sa kanahatu caay kabaad ku laad nika anu makayda tusa sakatalawan saan sisa itiniay i Huciyinsen (福建省）atu Tqywan i tebanay masaupuway nu subal sa u punhu han itawya hina malalacal ku binacadan pinapinaay hakiya kuni piayawan mala saayaway nu Tayliyuk iwaliyay a pabalungay saka i tebanay pahanhanan sakapahay a kakitidaan. punhu hananay a subal sa nau hananay a subal sa ya ngangan nanutawya tu i kasumamaday a nipakabit niya 宋朝 a ziday
u lusid nu Pangcah
ngatu-1
u lusid nu Pangcah, i kabana’an nu nimanima i, sabacal teli’sananay, sulinay dadahal ku niyazu’ nu Pangcah, namaka Tatibulacan tangasa i pusung, midungdung aca tu liyal, caay kanca kamelaw tu kila nalakatan nu Pangcah, sisa pakayla i saamisan a malingatu ku silsil, tangasa i siwkulan atu waliay nu dungdung tu liyal a Pangcah, tangasa i satimulan nu Balangaw atu Palidaw, caay kasasulecad ku lusid nu niyaniyalu’.
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
sa idaw tu i cudad maadih nu aydaay tu a mihcaan sa idaw tu kunnikaadih tunu 宋元 hananay a ziday ya naliman pasu tuudtuud atu sakay micidekay a di’da makaala tu amang (萬) kahadida a yadah sisa nayi 南宋 henay a ziday sa idaw tuku layak nu mabulaway tayni i punhu a subal mueneng u nikahini sa taneng tu sikaluceken nu nakamuwan i mahiday a ziday.
u lusid nu Pangcah
ngutu-2
pakayza i cengel kita a miazih, i amisay u lahengangay, muhetingay, bucalah ku tapang, i tizaay i makatimul i, misengi tu zikuc nu Puyuma, simisamis, sicacahebayan i abala, u muhetingay, u kaimuay, u atipulingay, langdaway, sumanahay atu takuliway a cengel. anu semuwal tu zikuc i, a maka tusaay a patekenan nu mihecaan kiyazi a malingatu a sakamu, u Pangcah nitiyahen, u tubah nu kilang ku sapsakidudung a misanga tu tupel, tu tawpaw, sabuut, hundusi, tazip atu satamec, izaw ku nisuli naitiyahen. mahiza ku nipisatapang tu tatayna a misaselal, u zikuc nu kapah atu timpi kiyazi ku maazihay atu sakabana’ tu nikasaselal.
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
mahidasatu sa ya (南宋泉州) mamikuwanay nu ngangan ci 汪大猷 hananay atademaw idaw i 島夷誌 a cudad musakamu u punhu sa idaw ku tuluway a bataan enemay mapulung masa biyabiyaw tu a masaupu idaw ku tabakiyay idaw ku adidiay a subal na makay i 泉州 Duduchan ku bali sa tusa a demiadan sa makatukuh tu sisa yadah ku mibuting mabulaw tayda matenes sa kakayda satu mueneng ayaan sa musanga ku duma tu cikah misaelaw misaepah u nibuting atu udang pasu piyapiya lalacan sakay palamul tu asu nu kakaenen mituduh tu tai nu katalalan sakay. cunus nu tuudtuud sisa i mahida sa idaw tuway ku katuuday tayni maudip ayaan sa maluk ancaay sa mibuting paliyunhan kuni kaudip nu demidemiad, u duma sa idaw kuni kaadih tu icuad nu makay likisiay a nacudadan 南宋乾道 pituway a mihcaan 西元 1171 a mihcaan tayni micumud sika caay kalecad nu banges a tademaw caay kalecad ku kamu, ya u dumaay a binacadan tayni satu sa micebis tu nikalukan atu nilaculan tu tuudtuud kanahatu kasenun sa ku hitay nu hulam amay dakep sa uyda saan u nibakahan tuway a balunga i cuwacuwa tu hakya mulaliw cayay kadakep.
u lusid nu Pangcah
ngutu-3
tadaadihay tu ku zikuc nu kapah, pakayza i tupel, tawpaw, sicaledungay, hahidaw, zikuc payayaw, sakikamay, hundusi, talip, satelec, sateleng, satelep, sacahebay atu nisangaan tu nu balaku nu kalalayan a kucu. u limucedan a kayingi, sinanut tu sapatungal tu zikuc ku tapang. Ila emin nu caluk a lusid i, pakayla i tawpaw, payayaw, mapusutay a zikuc, sukun, satelec atu talakes a masulamud. u tapang nu satungal, ila ku timpi nu babainay, nu babahi i cu’ung, ulet, sabetbet, cangaw, cael, pay’ayaw, sakipatelaw, satamec kaling.
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
sisa nadikudan satu sa maydih misangaay tu balucu’ nu mibutingay hangay caay kabiyalaw mueneng i tida saan ya mamikuwan niya 泉州 hananay ci 汪大猷 patidengan nida tu tusaay a lasubu nisalumaan idaw kuni pisupet tu kakaenen nu hitay namakay satu sa nai satu ku tayniyay micebis atu midebungay nadikudan sa i 元朝 hananay a ziday sa itiniay makay Taywanay a bayuway micaliwayay a balunga sa yadayadah idaw ku mibuting idaw ku misiwbayay a balunga micaliway amica kina tusaan tayda mingayaw tiya Okinawa hananay maydih palusaba nika caay pakalaheci katukuh satu i nudikudan nu 元末 a ziday sa patideng tu i punghu tu mikinsaay a nipatidengan sipahida hantu nu Congko 中國 a subal sananay u sakakapah amay kuwan tu dadipaan sananay a mibutingay a binawlan u sapi idaw ku situngus tu cikah a damsu u sikinig nu sakayhini.
u lusid nu Pangcah
ngutu-4
u caay kaw mamasiday ku tupel, u mamelawan atu sapasubana’i niyalu’, yadah ku nisanga tu sapamisamis tu tupel, tu sapaazih tu takalaw nu uzip i selal, tu sakacaay yaaca kaw mamatudung nu nimanima a macaluk, sisa u sakahemekan ku lingatu nu tupel. u lumasatu u cakaw, izaw ku nipasuwal nu matu’asay, anu tatak ku buhang nu cakaw u sakapahay a sining kiza, sisa yadah ku sasangaan tu cakaw, mahiza u nu lalacan, nu ukak, nu bekeluh, nu auk, nu kilang, nu manaw, nu kangkang, nu banuh yadah caay kaw mamaasip.
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
katukuh satu i（明朝) a mihcaan sa nau Congko henay a nipahidaan a subal nudikudan sa ci 朱元璋 hananay a hungti (明太祖）na i 1387 a mihcaan pacudad i muenengay i hekalay a binawlan caay kadayum amikuwan sa tangsul sa haminhan pacukasen ku itidaay a hitay sipiales laliwhan kya mikinsaay a nipatidenengan a hitay pacicihan kya i punghuay a binawlan muliyas tayda i 漳州 atu 泉州 labuway masa i nakaay a tayda maudip sisa nasulitan i cudad nu likisi sa mayales ku Congko saan tu Punghu sa ku cudad.
u lusid nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nu suliten nu Pangcah wikimedia
u likisi nu Taywan - punhu hananay masaupuway nu subal
kakuniza:Buting Nukay
u kungku ni Butung
kungku ni Butung
i kasummadan idaw ku kungku nu babalaki tu ciButungan hananay, cacay kya limecedan nu nyadu’ ci Kilmi ku ngangan nida, cacay a sananal, cihal sa henay ku demiad, muawit tu tusaay a bakici tayda i tebun amidadum, katukuh i tebun “ u nanamtu katukuh i tebun kasenun sa mubatung tu bakici i tebun” mamin mubatung tu bakici, amitengteng ci nida, i cuwa saw ci/cay kau matengteng kya bakici, sakinatusa nida mutengteng sa, tadu culal saca ku cacay a masakapahay, matawid ci Kilmi, misamanman tu amulaliw cinida, tela’ saca ku ngiha’ nya masakapahay.
sakamu sa tu “edi’aw amana katalaw tu waku.“ satu ci Butung ici Kilmian, masemel ci Kilmi makadih ci Butungan, sakasaan u duma ku nikalakapah ni Butung, ma'kek ci Kilmi, matenes sa tawya masamata, dawis han tu ni Butung ku bakici ni Kilmi “na na na awitaw aku ku nanum isu” han tu niButung ci Kilmi, laday sa tu ku heni taluma’. katukuh i luma’ hantu ni Kilmi, mamin mitengil ku babalaki ni Kilmi sa, matatungus satu tu heniyan, amalacawa, nanutawya malakadabu tu nina luma’ ci Butung, anu mihicahica ci Butung i hekal sa, u dayhiw(代表) tu nina luma' ci Butung.
midindic ci Butung
i tawya u pimihkacan nu binawlan i tawya a demiad, miladay ci Butung tu binawlan taumah mibihkac ku sausi, taluma’ satu ci Butung mapedped nu ayam ci Butung taluma’ adih han ku nu taw sa, cacay tusa ku nikaalaan, tapal satu ku katuuday u mahicahicaay aca saw ci Butung a tademaw, nanutawya matineng tu amin ku binawlan tu nika idaw ku mahiniay a tademaw, namakacuwacuwaay a tademaw, tayni twamin i luma’ nu kakadabuwan ni Butungan. amiadih tu nikaumahicahicaay aca ci Butung saw, saan amin ku balucu’ nu katuuday amiadih. nanutawya sakatinengan tu nu payniyaniyadu’ ci Butung
piayaman nu nyadu’ nanutawya matineng tu amin ku payniyaniyadu’ay tu ci Butung, u duma mihcan pibutingan tu nu nyadu’ mumul tu amin ku selal nu niyadu’, ci Butung hatu ci Butung, masadep misanga’ tu culen i luma’, makadih ku kakadabuwan sa lingaling sa ku tangah ci Butungan, u pila’disan nu binawlan ayda a demiad, sakamu han nu kakadabuwan ci Butung sakamu “Butungaw paladisan ayda sa ku mumul tu kisu saw?” han nu kakadabuwan ci Butung, i cuwa saw caay pilingling aca tu kamu nu kakadabuwan, itida tu misanga’ tya culenan, matenes palitaan aca nu kakadabuwan, mahida tu ku nipatubeli nida, kina tulutulu ku wama nu kakadabuwan musakamu sa tedep satu, cay katenes miadih aca sa, mahida tu ci Butung, caay kanahnah misanga’ tu culen. malibut tu ku kakadabuwan a musakamu satu pilinga’ ci Butungan.
mapedped nu buting taluma’
amakatukuh tu kalahukan, lekal satu ci Butung maladay tu atu ali, mumuku tu tabukud tahekal, katukuh i sasa nu kilang sa, mueneng hen aca, sakamu hantu nu ali “masakalah tu han sa, kamueneng hen aca saw!” hantu nu ali ci Butung. nika patukil satu ci Butung “caay henay kaw kalahukan amisahica tu!” saan ci Butung patukil, mangaleb tu ku sakalah nu ali nida, amacapi tuway ku kalahukan sa, lekal satu ci Butung, awaw satu tu ali papiba'tung tu tabukud i al’alduwan, dateng satu ku ali nida.
“u al’alduwan aicuwa miba'tung?” satu ku langiwngiw, palita satu,"aliyaw inayi’ ku nanum sa aicuwa miba'tung tu tabukud saw?”
patukil satu ci Butung, nika apacici tu apapiba'tung tu tabukud, cay tu pakadungdung ku ali ni Butung sakamu han tu nida, muliyaw ba'tung satu ku ali ni Butung, ciba’ satu ku nikahetik nu tabukud, tengteng hantu nida ku tabukud, namahida matumes nu buting ku tabukud, kitatusa hantu nu heni a mutengteng, adih satu ku nikaala, tununamuh satu ku heni a tatusa tayda i kakalahukan nu binawlan, katukuh belun hantu nu heni kya buting, tabatabakiyay a buting, mainal tu amin ku selal tu heniyan a tatusa, macunus tu ku nikanamuh nu binawlan ici Butungan.
misaculen ci Butung
nanutawya manamuh tu ku kakadabuwan ni Butung, namahida satu mikaykung tu ku selal nu nyadu’, amalingatu tu paluma tu habay atu panay, inay’ tu amin ku lawad nu selal malingatu tu amikaykung tu umah, nika adihan ci Butung, madepuc misanga’ tu culen, kina tulutuluan nu babalaki nu kakadabuwan a musakamu sa i cuwa ku nikasumad, mahida tu madepuc misanga’ tu culen.
mabalucu’ tu maydih a mubahbah ku wama ni Kilmi ci Butungan. ci katenes lekal satu ci Butung muwala tu katalalan atu kelakela’ a pataumah tu culen, tahekal sa ci Butung kita tudutudu’ tu amin ku binawlan tu ci Butungan tada' u makasicay kadabu saan amin ku katuuday tu ci Butungan, nika caay pilinga’ tu nipitudu’ nu tau ci Butung, pacici tu a pataumah tu nisanga’an nida tu culen i umaumahan, makadih ku malukay i ci Butungan lingaling sa amin ku tangah.
nipitastas nu culen
katukuh ci Butung i umah, silac han tu ni Butung kya culen amin, lineng hantu nida sa, ngengngengngeng satu kya culen, tabaki ku suni malecad tu nikalalabalaba’ nu sinsyatay ku suni, makek amin ku malukay paengaw miadih, mabiyalaw amin uycana kuyda sakyai. makek amin paengaw mudaang. lumeni’ satu kitapuku matahepu nu langbul, u i baaday a nyadu’ makatengil amin tu suni nu culen, adihan ku kilang hacacacacay han mulungad, inaynai’ ku liwaliwan aca nu mulangaway mamin malungad, cikatenes mahamin tu makaykung ku umah, u nilungadan nu culen tu kilang cuduhen nu culen patalilis inay’ tu ku liwan tamelac satu ku umahumahan.
malingatu paluma tu habay
mamin satu mikaykung ku binawlan, apaluma tu habay atu panay, adihan ku nipaluma nu taw sa, u habay, ancaay kaw habay sa, u panay atu kucim, adih han ku ni Butung sa u bangah u tamulak atu luni, tayni satu i umah ku katuuday, makadih tu nipaluma ni Butung u tali, u bangah, u tamulak, sipasubana’ hantu ku kakadabuwan, mangaleb aca ku nikalaetus sakay ci Butungan, hanca mipalita tu aca ici Butungan. nika a masumad aca kya haw ci Butung, kyu pulatek han tuway cinidaan, katukuh i pilangecan, muculu’ ku binawlan tu habay atu panay sa, muculu’ ci Butung tu tamulak nida atu bangah, pawali ku tau tu nilangec pawali ci Butung tu tamukak nida atu bangah, muculu’ ku tau tu habay a patala suku sa muculu’ cinida tu tamulak caay kalikut.
kakasenengan kawaw
mamin muculu’ ci Butung tu nida, anipawaliyan tu bangah atu tamulak, pela’ hatu nida paadih i tawan tu nilacul. pela’ han sa, waw, mabahka amin ku katuuday, malalihulihud tu amin ku tayniay amilinguud, “u mahicaay a tademaw ci Butung?” satu amalalihud, nanutawya, malingatu tu ku binawlan amalalihud, maydih apalatumuk ici Butungan i niyadu’, nika kaiyan ni Butung, mubelih aca, mahiniyay a kawaw, matenes makatukuh tu i cuwacuway a niyadu’, inay’ tu ku cikatineng katukuh ayda mahida tu kungku nu niyadu’.
sakataluma’ ni Butubutung
sakataluma’ ni Butubutung
katukuhan tu kyai ku kataluma’an ni Butung.
“ataluma’ tu kaku.” han nida ci Kilmi.
tengil satu ci Kilmi matawid ku balucu’ satu.
“amiladay kaku!” satu ci Kilmi, kelem sa ku balunu’ ni Kilmi.
“amiladay kaku!” satu patukil, miucil ci Kilmi.
sakamu hatu ni Butung “maba’at ku luma’ aku, anu tayda kita amukayakay tu tukal, nika anu mukayakay kita acaay pihuway i teban nu nikayakay, makatukuh tukya atawya mihuway”.
“hang!” satu ci Kilmi kyu maladay ku heni mukayakay tya tukal.
caay pakahemhem ci Kimli
cakat sa henay tu sakina tulutulu aaawasen, liyawen aca ni Butung amitulun ci Kilmi.
“matineng tu.” saan patukil ci Kilmi, kyu kitin hantu ni Butung, malingad aca mukayakay kuheni, makatukuh satu ku heni i pabaw, acacay tu ku aawasen nu kuku’ ni Kilmi.
tadu huway saca ci Kilmi, tuna “ana ana.” satu ci Butung, cikatenes seday satu ku ibiiliyay ni Kilmi, adih satu ci Butung u tuud atu alisalap u tuud amin nu mukalatay, madihin ci Butung tu i niyadu’ay, kyu tasasa aca ci Butung pasubana’ tu i niyaduay a binawlan.
katukuh sa i tebateban ku nidebu ni Butung.
uy satu ci Butung mu’uyuy tu niyadu’ay “abi~nawlan~ tengilen~ku kamu aku~ “ saan ci Butung. muuyuy, makatengil ku binawlan taputah amin mitengil tu kamu nida, sakamu satu ci Butung “tengilen ku kamu nu maku, anu maluk kamu i umah pihaymawi i kamu tu liwliw nu sakaluk, makalata nu bau atu alisalap.” han ni Butung ku binawlan.
Scott Armstrong
Scott Armstrong 10 bulad 12 demiad, 1913 a mihca, Scott Armstrong, miunduay. (mapatay i 1997 a mihca)
u ngangan nu mapalaway a selal
u ngangan nu mapalaway a selal
kakilimaan
20180630-dabek nu minanam tu kamu nu Sakizaya. u sapinanam a sulit, namakay lalangawan minanam tu Sakizaya a kamu.
paylipay a demaid, minanam ku binacadan nu Sakizaya, tayza i Lou-Cendsin(羅正心) sasaydan(教授) a luma', ninama tu Sakizaya a kamu. u lawad(時程) nu cacay a sapicudad(課程) sa, enemay a tuki.
sakacacay a sapicudad sa, u "namakay maplaw minanam tu kamu(戲劇學族語)", sakatusa a sapicudad sa, u "namakay sapibetik minanam tu kamu(祭辭學族語)",
sakatulu a sapicudad sa, u " namakay uzip nu tademaw minanam tu kamu(生活學族語)", sakasepat a sapicudad sa, u "namakay kalabian minanam tu kamu(晚餐學族語)",
sakalima a sapicudad sa, u "namakay dadiw minanam tu kamu(歌謠學族語)", sazikuzan a sapicudad sa, u "namakay lalangawan minanam tu kamu(文化學族語)".
nilacul
祝禱司：patudu’ay (palungucay)
祭師：mapalaway
祝禱司入門micumud
花神祭Baluinana
新祝禱司 minanamay- patudu’ay
Scott Brooks
Scott Brooks
u ngangan nu mapalaway a selal
nilacul
桑祝禱司 lubas- patudu’ay
藍祭師 semilaway- mapalaway
Scott Brooks
7 bulad 31 demiad, 1965 a mihca, Scott Brooks, miunduay. thumb|Scott Brooks (Hornets at Wizards 12-14-16)|alt=Scott Brooks (Hornets at Wizards 12-14-16).jpg
u ngangan nu mapalaway a selal
nilacul
黑祭師 lumeniay- mapalaway
綠祭師 landaway- mapalaway
白祭師 salengacay- mapalaway
紅祭師 sumanahay- mapalaway
明祭師 paciluay- mapalaway
大祭師 tabakiay- mapalaway
上祭師 ipabaway- mapalaway
祖祭師 kakawsanay- mapalaway
nuayaway u ngangan nu mapalaway a selal, mahiza isasa'ay a ngangan, pulung sa sienem a selal：
sakacacay a selal: salangawan (幼芽)
sakatusa a selal: mutingdahang (靈童)
sakasepat a selal: saydan (教學者)
sakalima a selal: kusuday (博學者)
sakaenem a selal: silingan (紅衣者，最接近祖靈的智慧長者）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
sakasitangah nu Sakizaya
nasulitan ni Tuku Sayuen
kakuniza:mapalaway kakuniza:sakasitangah kakuniza:lalangawan kakuniza:2018-cacay
Snazi
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Snazi
u sulit nu Hulam: 竹頭角部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Snazi. u kasalumaluma’ nu Snazi sa, 99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 303 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 249 ku tademaw, pakalatu 82%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 54 ku tademaw, pakalatu 18%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%,Pangcha(Amis) 1%,Yuwatan(Bunun) 1%.
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Tayal a niyazu' kuyni. u Tayal sananay, mahiza ku Taluku a tademaw, u Incumin a tademaw tu, u Tayal a cidekay duut ku tademaw.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-lumpac, lompac
lumpac, lompac
綠吊竹
nipaluma-sinungay, sinongay
sinungay, sinongay  龍船花 (俗名：瘋婆花、發瘋花、鼓子花、貞桐花) thumb|YellowIxora02
kagak kakuniza(科學分類)
thumb|Ixora chinensis 02 salaedan(界)：植物界 Plantae
nipaluma-lumpac, lompac
lumpac, lompac
(俗名：白河車、萬年青、鐵扁擔、冬不凋草)
nipaluma-sinungay, sinongay
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
nipaluma-lumpac, lompac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-sinungay, sinongay
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：真雙子葉植物 Eudicot
nipaluma-lumpac, lompac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nipaluma-sinungay, sinongay
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：龍膽目 Gentianales
sapamat(科)：茜草科 Rubiaceae
mikitinay(屬)：仙丹花屬 Ixora
hicahicaay(種)：仙丹花 I. chinensis thumb|YellowIxora01
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
參考：（中文）《公共植物（大台北都會篇）》，台灣大學園藝學系主編，作者：黃永傳. ISBN 957-97392-4-2 ，第188頁－191頁
參考：（中文）台南區農業改良場 網際網路檔案館的存檔，存檔日期2007-04-03.
參考：（日文）《花の事典》，作者：（文章）金田初代、（攝影）金田洋一郎. 出版社：西東社，於2003年10月出版. ISBN 978-4-7916-1187-4 ，第180頁.
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=516019020   紅仙丹花
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第六卷 4.仙丹花 p489 民870730初版
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第六卷 7B.矮仙丹花 p492 民870730初版
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(1)- 201賣子木 P205 台北南天書局
中國植物誌 第 71(2) 卷 037 頁 PDF 龍船花
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 仙丹花 92年10月426頁
Sedeng
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sedeng. u kasalumaluma’ nu Sedeng sa, 225 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 639 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 214 ku tademaw, pakalatu 33%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 425 ku tademaw, pakalatu 67%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 28%, Yuwatan(Bunun) 3%, Sakizaya 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Paywan, izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' sa tuud ku Hulam macamel itini.
阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
Sa’aniwan
thumb|Chenggong (Taitung)
Sa’aniwan
u sulit nu Hulam: 宜灣部落
台東縣成功鎮博愛里. 位於大濱(宜灣)溪出海兩岸,海岸公路旁,在成功北方15公里處,為成功鎮最北端的部落.
「宜灣」，阿美族稱此地為Sa'aniwan，漢譯「沙汝灣」，光復後，因其海灣美景，更名為「宜灣」. 傳說，光緒16年左右，原居於花蓮縣豐濱鄉大港口附近的阿美族，與清兵作戰敗北而南下遷此. 初到此地時，周圍山林有無數貓頭鷹棲息，傍晚時分，亦能聽到貓頭鷹'angiw'angiw的叫聲. 於是族人擬其叫聲稱呼此地為Sa'angiwan，後來轉Sa'aniwan作為部落名. 清廷譯其音寫成「沙汝」，又因地形彎曲，而叫「沙汝灣」. 另外，由於流經部落的沙汝灣溪上游溪谷很深，涉溪到對岸的話，視線會被遮住而看不見海洋，取日語遮住"mianiwan"的音譯，Sa'aniwan之名稱由此而起.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=547
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sa’aniwan. u kasalumaluma’ nu Sa’aniwan sa, 153 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 303 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 275 ku tademaw, pakalatu 91%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 28 ku tademaw, pakalatu 9%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 86%, zumazuma 4%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-luni, loni
luni, loni
絲瓜
(俗名：菜瓜、天羅、布瓜、水瓜、角瓜、彎瓜、絲夾、勝瓜)
台灣三百多年前引進，現已是常見食物之一.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p231
kakuniza:nipaluma
Spider Bennett
Spider Bennett 8 bulad 4 demiad, 1943 a mihca, Spider Bennett, miunduay.
u ngelu’ pasubana’ tu kamu nu Sakizaya- sakamu ni Imi
u ngelu’ pasubana’ tu kamu nu Sakizaya- sakamu ni Imi
u kumu nu Hulam: 撒奇萊雅語支援教師的甘苦
u kumu nu ripun: サキザヤ語支援教師の苦楽
u kamu nu Amilika: The Happiness and Hardship of a Sakizaya Language Support Teacher
sakamu ni: 口述︱Imi (陳玉蘭)（花蓮縣撒奇萊雅語支援教師）, namakay i Maibul
sasulitan ni: 記錄‧圖︱Buting Puhay(福定‧博海)（東華大學多元文化教育研究所碩士生）,namakay i Maibul
sukamuwa iayaw
kalingatuan no kako pasubana’ tu kamu nu Sakizaya sa. nay 2003 mihcaan katukuh ayza pasubana’ i adidi’ay picudadan nu Sapat (舞鶴國小). i sumamad sa na makala henay tu sabaw tusa ku micudaday nu Sakizaya a wawa. nikasa katukuh ayza 2011 a mihcaan tataytay tu ku liwan. nayay tu ku siwawaay. atuud aca ku malimaday ku eneng. kalihhanawan sa ku kawada’ nu wawa. thumb|u patizeng ku kamu nu Sakizayaay a binawlan 撒奇萊雅族瀕危語言計畫團隊
na:yi’tu ku minanamay tu kamu nu mita
2006 a mihacaan i kucung (國中) nu Kuhkuh (瑞穗) a pasubana’, ya micudaday ayza u nay tizaay amin nay adida’ay i Sapatay henay a picudadan ku milihizaay minanam tu nu Sakizaya a kamu. nikasa patayzaan tu amin nu i niyazu’ay babalaki ku wawa micudad i nu Kuhkuh a picudadan (瑞穗國小) ayza. na patayza tu wawa caay tuaca pizateng tu sapinanam tu kamu nu mita (Sakizaya). azihansa u wawa amin nu Sakizaya. zayhan u nikacaay ka i mata nu babalaki ku Sakizaya kiw wada’ satu ku minanamay a wawa tu kamu nu Sakizaya. tayzatu amin i nu Amisay a kamu minanam. sapisulut tu balucu’ nu micudaday a minanam tu kamu nu mita pasubana’ kaku tu nu kucung (國中) sa. Papulunghan kupapituay micudaday minanam. nikasa kapah ku cacudadan (教室) nu Kuhkuhay a kucung (瑞穗國中). cayay ka kapah ku nu Sapatay a adidi’ay picudadan (舞鶴國小). uzumasa yusumamad naitizasa i pipazengan tu kakaian tu cudad a cacudadan (教室) mipasubana’ tuhniyan. yu mazateng ku nikapakuyuc ku pinanaman nu micudaday a wawa sa. adada ku balucu’ isaw nu maku. u nika hini:tu nu cacudadan sisa cayay ka namuh ku micudaday a milihiza minanam. ayza u mihalhalay tu ku micudaday tu pabaluh nu cacudadan (教室). hangisaw yu sumamad sa na izaw ku misasingay (錄影) tu pipasubana’ nu maku i putah nu picudadan. i tawyasa anu cayay ka kapah sa satiku-tikuhan kami. caledes ku demiad. cacay ku demiad misasing tu pinanam nu wawa i tawya. halu kaku sa sabaw spat kami mapulung. azihan sa tusa a malebut ku lipida (工資) nu niyam. madihien kaku tu wawa kiw awzahan nu maku ku baki atu bayi a pakan i tuhniyan a pakanamuh tu niyazu’ay a babalaki. azihan cayay ka taneng kiya tusa a malebut a paysu’. tatenga’ ya isasingan tawya sa cayay pabelien nuhni kami. hangisaw cayay ka lecad ku pilunguc nu adidi’ay atu kucungay (國小、國中) a sasaydang (校長) tu pasubana’ay tu kamu a saydang nu kucung (國中) sa. anu madademec ku micudaday tu nu kamu sa. a demecen ku tau sa. talakaw ku pilunguc nu sasaydang nu Kuhkuhay a kucung (瑞穗國中). tatenga’ mademec nu Kuhkuhay ku zumaay a kucung. masakasenengan tu isaw. azihan sa cayay ka tineti:neng ku picudadan tu nu kangelu’an nu pasubana’ay a saydang. u nu adidi’ay a picudadan (國小) sa. cayay ka i balucu’ nuhni ku mahiniyay a kawaw nu mipasubana’ay tu kamu a saydang. cayay piliclic tu kawaw mahica:tu ku pinanam nu wawa. tatenga’ cakaycakayhan niyam ku sapisulutaw tu balucu’ nu wawa minanam tu kamu nu mita. a hicanaca cayay tu ka papi:na ku minanamay ayza.
nu nikacaay ka lecad a mihcaan nu micudaday a sapasubana’
saayaw a malingatu minanam tu kamu sa. na inayay henay ku katinengan nu adidi’ay picudadan (國小) a micudaday. pasubana’ i tuhniyan u saayaway sa u pinanam miazih tu cudad nu dadiw. minanam tu kamu. atu minanam miyazih tu lumazi (羅馬字) atu ngiha’. nu 1-3 adidi’ay micudaday. saayaway i dadiw a misulut tusakanamuh nuhni milihiza. cayay ka u nu hulam (注音) ku sakatineng. u nu 4-6 adidi’ay micudaday sa pitengil a misulit (聽寫) atu minanam misulit tu cacay nu kamu. sazikuzay unitu payniyay i laylay nu niyazu’ atu nu naybabalakiay a dadiw ku pasubana’en. nu kucungay (國中) micudadaysa. u pinanam tu sapiseking (認證考試). 7, 8 atu 9 mihcaan nu micudadaysa. saayaway uni:tu cudad nu sapiseking ku nanamen. minanam miasip tu cudad, atu cayay piazih tu cudad a misakamu (演講), ansaca minanam micudad tu cacay a kamu (寫例句). manamuh ku babalaki amin. adasay makala amin ku wawa tu piseking nuhni. u sakatineng na micudaday sa. mananam i kiwkay ku zuma miasip tu lumazi (羅馬字). u wawa amin nu kiwkayay a salikaka. u bayi aca na micudaday a wawa ku saydang. mananamay milihiza milipay. nikasa izaw ku cayay ka patubeli a babalaki minanam tu nu Sakizaya a kamu. zayhansa u nu Amisay ku katuuaday a tademawsa. kiw patayzaen amin nuhni ku wawa i nu Amisay minanam.
kapah ku tinsu tu nika dademedemecan tu kamu
pasubana’ tu nu kucung (國中) a sapilihiza midemec tu kamusa. u nipili’an atu kapahay ku piasip atu ngiha’ ku mapili’ay. nikasa sibalucu’ amin ku micudaday a maydih madademec tu kamu. nikasa cacay a picudadan sa cacay ku mamaala. azihan kinapi:natu a mihcaan palalid a maala nu Kuhkuhay a kucung (瑞穗國中) ku sakapahay a tingsu (第一名). nu ayzaay mihcaan saayaway unu miazihay tu cudad miasip a madademec sa u sakapahay ku tingsu (第一名). katukuh ayza manamuhmanamuh tu ku micudaday a wawa nu Sakizaya milihiza a minanam tu kamu nu Sakizaya.
namakay cuwaay a cudad:
原教界 a cudad 2011.10 41期 30-33
nipaluma-sisu, siso
sisu, siso
喜樹
(俗名：旱蓮、水栗子、野芭蕉、千張樹、天梓樹、水桐樹)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p221
Sbunaw
thumb|Fuxing (Taoyuan)Sbunaw
nilacul
u sulit nu Hulam: 雪霧鬧部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Sbunaw. u kasalumaluma’ nu Sbunaw sa, 48 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 179 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 174 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 3%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 87%,Pangcha(Amis) 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 9%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan內政部戶政司全球資訊網
Yuancumincu weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan原住民族委員會全球資訊網統計資料
Yuancumincu nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Saudi Arabia
Saudi arabia（沙烏地阿拉伯）
thumb|u hata nu Saudi Arabia （沙烏地阿拉伯）|alt=Flag of Saudi Arabia.svg
u ahebal nu lala' mapulung sa 2,149,690 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 2,149,690 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2. hamin nu tademaw sa 28,160,273.
kakalukan umah sa 80.70%, kilakilangan umah sa 0.50%, zumaay henay umah sa 18.80%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Riyadh (利雅德).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 23 bulad 9 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) ayza sa ci Mohammed bin Salman (穆罕默德·本·沙爾曼), micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan 6 bulad 21 demiad.
likisi (歷史)
沙烏地阿拉伯始於1750年阿拉伯半島中部地區，名為穆罕默德·本·沙烏地的當地國王與伊斯蘭改革家穆罕默德·阿卜杜勒－瓦哈卜共同建立了新政權.
Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) kalingatuwan i cacay a malebud pitu a lasubu lima a bataan (1750) a mihcaan Arab pan-daw (阿拉伯半島) nu teban a niyaduan, nu Muhan-mude. pen .sauti (穆罕默德.本.沙烏地) a kuowan atu Ese-lan misumaday a tademaw ci Muhan-mude. a-putula- waha-pu (穆罕默德.阿卜杜勒-瓦哈卜) mapulung palekal tu baluhay a kawaw.
在之後的150多年中，沙烏地阿拉伯家族的勢力時起時落，為爭奪半島的控制權不斷地與埃及、鄂圖曼帝國發生衝突，並先後兩次失去政權.
nikudan satu nu cacay a lasubu lima a bataan (150), Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) nu lumaan sawni kapah sawni laecus, mangalay miyala tu pankiw (半島) a subalan mikuwan sisa caay pisengal atu Egypt (埃及), E’tumadikuo (鄂圖曼帝國) a kanatal mamasuadan, kinatusa henay maalaw ku sapikuwan a kawaw.
現代沙烏地阿拉伯是由國王阿卜杜勒·阿齊茲·本·阿卜杜勒·拉赫曼·阿勒沙烏地一手建立.
aydaay a Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) u Kuowa Apudule.Acice.Pen.Apudule.Lhe’man.Alesaudi (阿卜杜勒.阿齊茲.本.阿卜杜勒.拉赫曼.阿勒沙烏地) ku patideng.
1902年阿卜杜勒·阿齊茲率領一隊人馬從其家族避難地科威特出發，從敵對的拉希德家族手中一舉奪回利雅德.
cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku tusa (1920) a mihcaan ci Apudule.Acice (阿卜杜勒.阿齊茲) mililit tu tademaw makayda i luman mihinang i Kewiyte (科威特) a malingad. namakayda i Laside (拉希德) a lalumaan mialaw tu Liyade (利雅德).
在1913年至1926年間，阿卜杜勒·阿齊茲相繼征服了內志（納季德）和漢志（希賈茲）兩部分領土.
itini i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku tulu (1913) a malebud katukuh i cacay a malebut siwaw a lasubu tusa a bataan idaw ku enem a mihcaan, Apudule.Acice (阿卜杜勒.阿齊茲) malecad kunipidebung tu Naice (內志) (nacide 納季德) atu Hance (漢志)(Siciwce希賈茲) tusa a lala.
1926年1月8日，阿卜杜勒·阿齊茲成為其統治的領土上的國王.
1927年5月20日簽署的《吉達條約》使得沙烏地阿拉伯正式脫離英國而獨立.
cacay a malebud siwaw a lasubu tusa a bataan idaw ku pitu (1927) a mihcaan lima a bulad tusa a bataan a demiad masasulit kunuheni tu《citatiaei吉達條約》sisa Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) malingatu tu miales tu Ingkuo (英國) misideketu kunuheni.
1932年9月22日，沙烏地阿拉伯正式宣布統一.
cacay a malebud siwaw a lasubu tulu a bataan idaw ku tusa (1932) a mihcaan siwa a bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiad Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) mihaneng mihapu tu malecad tu kitasa.
1938年3月3日在沙烏地阿拉伯地底下所發現的石油徹底改變了政治.
cacay a malebud siwaw a lasubu tulu a bataan idaw ku walu (1938) a mihcaan itini i Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) isasa nu lala makaadih tu simal hidasatu masumad ku cence nuheni.
cen-ce (政治)
沙烏地阿拉伯是政教合一的君主專制國家. 也是目前保留君主制度的國家中少數國王仍擁有絕對權力的國家，1992年開始施行的《治國基本法》規定，沙烏地阿拉伯是由阿卜杜勒-阿齊茲·沙烏地後代子孫所統治的君主制國家，而《古蘭經》則是國家的最高憲法.
Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) u cen-ciw malecad a cuncu nu saudiihay a kanatal. u aydaay nu miliwanay tu cuncu atekak nu kawaw nu kanatal a adidiay a kuowan idaw henay ku sapikuwanay tu kawaw a kanatal, cacay a malebud siwaw a lasubu siwaw a bataan idaw ku tusa (1992) a mihcaan mlingatu sikawaw tu "ahican ku kanatal a midayumsa (治國基本法)" palucekan, Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) naw ci Apu-tule- aci-ce (阿卜杜勒.阿齊茲) a laylay nu utiihay mikuwanay tu kanatal, u "Kulan cin (古蘭經)" u satalakaway nu sian-fa (憲法).
國家根據沙里亞法行事. 沙烏地阿拉伯被自由之家列為「最不自由」的國家之一.
kanatal sakamusa Saliyafa (沙里亞法) a kawaw. Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) mahiya nu lihalay a lalumaan u "sacaaya ka lihalaya" a kanatal sa.
Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) a kanatal nu labu inay ku matatungusay a centan, katukuh ayda tusa a malebut idaw ku lima (2005) a mihcaan kinacacay henay amisikiw, misingkiwa sa u tatama acacay ku tanengay misingkiw.
理論上，國王的權力受到伊斯蘭教法以及其他沙烏地傳統的約束.
nakamusa, kuowan a sapikuwan malalit nu Iselamciw-fa (伊斯蘭教法) atu duma nu Saudi (沙烏地) a laylay nu nipikuwan.
在作出重大決定時國王也必須取得其他王室成員、宗教領袖烏里瑪以及其他沙烏地社會中有影響人士的共識.
遜尼派支脈的瓦哈比派是國家所奉行的官方意識形態.
Sunni-pay iluc (遜尼派支脈) a Waha-pipay (瓦哈比派) a kanatala nu nipabeli a tapang nu sasadimelay nu kawaw.
該伊斯蘭教派通過在全球各地建造清真寺與伊斯蘭學校來向全世界推廣自己的教義.
nina Ise-lanciw pay (伊斯蘭教派) silahci itini i kanatal patideng tu cincen-se' (清真寺) atu islanciw (伊斯蘭教) a cacudadan pasayda i kanatal micuduh tu nuudip a cacudadan.
時至今日，沙烏地阿拉伯依然沒有現代國家所擁有的正常內閣，首相與選舉權.
katukuh ayda, Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) mahini tu caay kahida nu aydaay a kanatal nu matatungusa a naike, satalakaway atu sapisingkiwan a kawaw.
aaidangan a kawaw (旅遊業)
沙烏地阿拉伯擁有遼闊沙漠、翠綠山脈和原始海灘、豐富的文化及歷史遺蹟，國內擁有5個世界遺產，但因為是極端保守的穆斯林國家，對於開放大批遊客造訪的討論一直被保守派與官僚封殺.
Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) idaw ku ahebalay nu likelikenan, langdaw nu buyu' atu bayubayuwan, matatungusay a lalangaw atu likisi nu nababalaki, ilabu nu kanatal han idaw ku lima a kitakit nu liwan namaka babalakiay, nika micidekay nu caay ka lawlaw nu balucu a Muselin kanatal (穆斯林國家), nu sakay taydaay nu midangay a tademaw nuni ka sasakamuen hiyan tu nu Pawsupay (保宏派) atu sakakaay amipenec.
為了擺脫對原油的依賴，讓經濟走向多元化發展，沙烏地阿拉伯花大筆資金改善基礎設施和開發景點.
mangalay miales tu nipiida’ tu simal, pasayda i sakaudip nu yadahay a sasacelakan, Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) yadah kunipi patahekal tu kalisiw sapisumad tu nipatideng tu kakitidaan atu misanga tu baluhay a aaidangan.
2019年9月27日，沙烏地阿拉拍宣布開放旅遊業，將首次開放旅遊簽證給49個國家.
tusa a malebud cacay a bataan idaw ku siwaw a mihcaan siwa a bulad tusa a bataan idaw ku pitu a demiad, Saudi Arab (沙烏地阿拉伯) mihapu sa patahkal tu aaidangan, sayaway malingatu patahekal tu sasaliwkuan a cudad sipabeli i sepatay a bataan idaw ku siwa a kanatalan.
外國女性可以單獨到訪，且不用穿全黑長罩袍，但觀光客必須穿著得體和遵守當地禁酒令.
nudamaay a kanatal nu tatayna taneng a sacacay sa tayni midang, acaay kasi tanayuay nu lumeniay a dikuc, nika u taydaay amidang nu tademaw kanca a kapah kuni kasidikucan atu kasikadi ku itidaay a tademaw nunikacaay kan tu pah.
Saudi Arab kiwkay (沙烏地阿拉伯宗教)
法律規定所有國民必須是穆斯林. 約85－90％的沙烏地人是遜尼派，而什葉派穆斯林人口約10-15％左右.
hulic anipatideng nuitidaay a tademaw awu Muselin (穆斯林). a walu a bataan idaw ku lima (85) - siwa a bataan a kilac (90%) u Saudi a tademaw (沙烏地人) u Cennipay (遜尼派), u Seyapay muselin (什葉派穆斯林) a tademaw han i cacay a bataan (10)- cacay a bataan idaw ku lima (15%) a kilac.