cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
nipaluma-kawaitay
picidekan nu wayway (特徵)
tatapangan adidi’ kuni kasi papahan, atu angangan asipapah malacad ku wayway atu satanayu’ sananay kunika mucuyan atu nika tanayu’ sa numa cuisay ani kadiceman, nai’ ku akaway atu caaya ka ahebal nu apuyuay a akawayan, nika cabal nu balu masasu nida ku akaway atu nika cebalan nu balu i akaway nu adidiay a papah, masa tikuk ku wayway.
ngangan nu Puyuma-Angai
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nipaluma-kawaitay
picidekan nu wayway (特徵)
(kamu nu Hulam:莖生葉少數，與基生葉同形或長橢圓形或長倒披針形，無柄或漸狹成短柄；花序分枝上或花序梗上的葉極小，卵形. ）
nika cabal nu balu i tangah cacay ~ enem itini i tatapangan nu tunduh kunika silsilan mahida u cacebalan ku nika cabal nu baluan. salumaan nu heci mahida u tuki, tanayuhan han makaala tu sabaw tu sepat a haomi, ahebal han makaala tu pitu a haomi.
salumaan nu heci han tusa ~ tulu ku satabu, hekal nu satabu han apuyu. masa ti’ku ku wayway, tanayu’ han tusa a haomi, ahebal han 1.2 haomi, sadicem sa ku tunduh, ilabu han tanayu’, sadicem sa kuni ka mucuyan atu tanayu sa kunika diceman nu wayway, tanayu han sabaw tu sepat a haomi, ahebal han tusa a haomi, caay kaw madicemay ku tunduh, hekal nu tunduh han idaw ku adidiay nu masa pucuay a adipin atu inaiay nu masa pucuay nu adipingan.
(kamu nu Hulam:總苞片2-3層，外層極短，卵形，長2毫米，寬1.2毫米，頂端急尖，內層長，長橢圓狀披針形或長披針形，長14毫米，寬2毫米，頂端鈍，外面頂端有小雞冠狀突起或無小雞冠狀突起. ）
sasemaan nu adidiay a baluan han tusa a bataan idaw ku sepat a sasemaan, kalawlawan ku kulit. makudus ku heci hese ku kulit, masa kayku nu keliw kunika hetik nu wayway, tanayu han lima a haomi, ahela han cacay a haomi, nai’ ku banuh, idawku pulu nu talakaway masadicemay a ukakan nu sakubat, tunduh sadicemsa mahida u sanguced nu ayam, sangucud nu tanayu’ han tusa a haomi, adidi mahida u keliw ku wayway.
(kamu nu Hulam:舌狀小花24枚，黃色. 瘦果褐色，幾紡錘形，長5毫米，寬1毫米，無毛，有10條高起的尖翅肋，頂端急尖成細喙，喙長2毫米，細絲狀. ）
adiping nu banuhan sanglac, makudus, caay kalecad ku tanayu, adidi kuni ka calekah, tanayu’ han makaala tu enem nu pangkiwan a haomi. kasi baluan hecian han i tulu ~ lima a bulatan.
(kamu nu Hulam:冠毛白色，纖細，不等長，微糙，長6.5毫米. 花果期3-5月. ）
Maibagah
u sulit nu Hulam
司馬限部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maibagah. u kasalumaluma’ nu Maibagah sa, 64 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 239 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 92%.
nipaluma-kawaitay
u siwkay nu nipaluma
(俗名：濱苦菜、沙苦苣)
Maibagah
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 18 ku tademaw, pakalatu 8%.
nipaluma-kawaitay
u siwkay nu nipaluma
主要分布在海岸旁，很典型亦最進化的濱海植物，喜歡生長在多沙環境.
Maibagah
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Saysia(SaySiyat) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%.
nipaluma-kawaitay
u siwkay nu nipaluma
莖葉煮茶水飲用，可清涼解熱
Maibagah
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
nipaluma-kawaitay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Maibagah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-kawaitay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p205
Maibagah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-kawaitay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
Maibagah
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
petun ngangan nu Rukay-kusadra
ngangan
kusadra (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nipaluma-balusin, balosin
balusin, balosin
華八仙
(俗名：蝴蝶花、土常山、常山尼、玉山衛矛、粉團繡球、蜀七葉、輕柴仔、常山)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p233
Lubas-Mapalaway-Miciyang Kuli
siwkay niza(簡介)
Miciyang Kuli (1957.4.5), sasabaay a wawa i luma'. u wama niza ci Kuli Huising, namakay Kalinku Kenuy a niyazu'. wina niza ci Kanasaw, namakay Kalingku Kenuy a niyazu'. u kawaw niza sa, u miedap tu tawan. u libud mahmin nu tademaw sa, taneng misaungay ciniza.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
miedapay a kawaw服務業、第三產業
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:mapalaway kakuniza:lubas kakuniza:tatayna kakuniza:tademaw
pulan
u sulit nu Hulam
松林部落
u siwkay nu niyazu'
i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu pulan. u kasalumaluma’ nu pulan sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 521 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 496 ku tademaw, pakalatu 95%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 25 ku tademaw, pakalatu 5%.
u kasabinacadan, Sejek(Seediq)80%, Tayan(Tayal)10%, Yuwatan(Bunun)3%, Taluku(Truku)1%
u niyazu’ nu Sejek(Seediq)
u niyazu’ nu Sejek(Seediq) kuyni, katuud ku Sejek(Seediq) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan, u Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網
kakuniza:niyazu'
Macedonia
thumb|u hata nu Macedonia (馬其頓)|alt=Flag of Macedonia.svg
Macedonia (馬其頓)
u Macedonia (馬其頓, Ma-Ce-Dun) sa i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 41 50 N, 22 00 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa 25,713 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 25,433 km2, u ahebal nu nanumay sa 280 km2.
hamin nu tademaw sa 2,100,025.
kakalukan umah sa 44.30%, kilakilangan umah sa 39.80%, zumaay henay umah sa 15.90%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Skopje (史高比耶).
kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 8 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Stevo Pendarovski, micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 5 bulad 12 demiad.
ayda nu laylay (歷史概況)
西元6世紀末斯拉夫民族開始遷入馬其頓並定居，並改信奉東正教.
nikudan ni kilisetu enem (6) a seci (世紀) tu lawpes Sela-fu a binacadan (斯拉夫民族) malingatu malimad tayda i Maci-tun (Macedonia (馬其頓) mueneng, misumad tu sasinggiaan nuheni tu tunceciw (東正教).
西元9世紀馬其頓之斯拉夫王國成立，而在10世紀時衰落.
nikudan nikilisetu siwa (9) a seci Maci-tun (Macedonia Slavic wan-kuo (馬其頓之斯拉夫王國) mapatideng, tinii i cacay a bataan (10) a se-ci caaysa tu lekal.
1913年爆發第二次巴爾幹戰爭，戰後簽署「布加勒斯特和約」，由保加利亞、希臘及塞爾維亞三國瓜分馬其頓.
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku tulu (1913) a mihcaan sakatusa anikalpacawan tu Balkans (巴爾幹戰爭), mahedek satu malepacaw idaw kunikasasulit tu Pucia-lesete' a kiyakuan (布加勒斯特合約), u Pawcia-liya (Bulgaria (保加利亞), Si-la (Greece (希臘) atu Sayel-wiya (Serbia (塞爾維亞) tatuluay a kanatal makakilac tu Maci-tun (Macedonia (馬其頓).
1919年第一次世界大戰後正式追認保、希、塞三國割據馬其頓.
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa (1919) a mihcaan sakacacay nu kitakitay a nikalepacawan (第一次世界大戰) nikudan palu tatengan misuayaw tu Paw, Si, Say (保、希、塞) nu tuluay a kanatal mikilac tu Maci-tun (馬其頓).
1944年8月「南斯拉夫民主聯邦」成立，馬其頓各地區代表決議成為南斯拉夫聯邦之一員.
cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku sepat (1944) a mihcaan waluay a bulad patideng nu "Nande-lahu ming-culan-pan (南斯拉夫民主聯邦)", Maci-tun (Macedonia (馬其頓) payniyadu' a mikeliday panutek mala Nanse-lahu lan-pan (南斯拉夫聯邦).
cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku lima (1945) a mihcaan sepat a bulad Nanlan Cong-tung (總統) ci "Dituo (狄托) " pacakaten nuheni ku Maci-tun (Macedonia (馬其頓) mala Nanse-lahu lan-pan (南斯拉夫聯邦) enemay a micumud nu kunghe-kuo (共和國), tanektektu kunipisiteked nu Maci-tun (馬其頓).
1991年南聯解體，馬其頓共和國經過外交折衝，順利於9月8日宣布獨立，同年11月17日馬其頓共和國制定新憲法.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan Nanlan (南聯) maliwasak, Maci-tun kunhe-kuo (馬其頓共和國) nama hekal nikasasuadaan, kapahsa i siwa a bulad walu a demiad mihapu misitekae kamisa, tawya a mihcaan sabaw tu cacay a bulad sabaw tu pitu a demiad Maci-tun kunhe-kuo (馬其頓共和國) patideng tu baluhay a sian-fa (憲法).
1993年4月8日以前南斯拉夫馬其頓共和國Former Yugoslavia Republic of Macedonia (FYROM)之名稱加入聯合國.
cacay a malebud siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku tulu (1993 ) a mihcaan sepat a bulad walu a demiad inuayawan a Nanse-lahu Ma-citun kunghe-kuo (南斯拉夫馬其頓共和國)
2019年2月12日為解決與希臘之國名爭議，正式改名為「北馬其頓共和國」.
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku siwa (2019) a mihcaan tusa a bulad sabaw tu tusa a demiad makaykictu atu Si-la (希臘) a nganganan nikacenlawan tatenga masumad ku ngangan u " peimaci-tun-kunhe-kuo (北馬其頓共和國)"
cence nu ayda (政治概況)
北馬其頓前「馬其頓」)憲法於1991年11月20日生效.
peimaci-tun (北馬其頓) nuayawan " Maci-tun ( 馬其頓)" sinfa itida i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan asiwantan.
Cung-tung (總統) u tadenga'ay nu kanatal a sakakaay nu hitay amikeliday, lima a mihcaan kunikala Cung-tung, u binawlan a tademaw ku misingkuway (選舉) a patideng, Cung-tung anisingkiwan a kina tusaan a misingkuw kiya matatungus.
政體係議會民主制. 內閣由總理及各部首長組成，行使行政權.
cen-ti 政體 u ihun mincuce. i labu u Cun-li (總理) atu katuuday a sakakaay nikapulungan, mikuwan tu kakawawen.
總理掌行政權，為最高行政首長，由國會多數黨領袖出任，須經總統提名並獲國會同意.
Cun-li kumi kuwanay tu kawaw, u satalakaway nu tapang, u kuohu a katuuday nu tan ku tahekalay, aw Cung-tun ku panganganay kiya midui ku kuohu.
重要職權包括：向國會提出法案、執行法律、承認外國政府、與外國締結邦交、提名駐外使節等.
kasa'timan a kawaw han: pasayda i kuohu (國會) patahekal tu sasakamuen, patahekal tu hulic, palutadenga tu nutaw a sihu, atu nutaw anikalecabayan, patahekal panganga tu sakay hekal a sakakaay.
Maci-tun kunhe-kuo (馬其頓共和國) atu biyaw nu kanatal Si-la (Greece (希臘) masasualaw tu pinganganan (Si-la (希臘) ilabu nu kanatal idaw ku Maci-tun sen (Macedonia (馬其頓省) niyadu’, Si-la (Greece (希臘) a tademaw saan tu Maci-tun (馬其頓) a ngangan micayatay tu Si-la (Greece (希臘) a kawaw), nina tusaay a kanatal caay kasasu bahel ku belbel, nina tusaay a kanatal namaka cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan Maci-tun (Macedonia (馬其頓) misiteked satu mabiyalaw tu.
為解決爭議，兩國經過27年後，終於在2018年6月12日簽署普雷斯帕協議(Prespa Agreement).
mangalay misakapah tu nikacinglawan, nina tusaay a kanatal namaka tusa a bataan idaw ku pitu a mihcaan sa, i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku walu (2018) a mihcaan enem a bulad sabaw tu tusa a demiad masasulit tu Lasepa’a sasulitan (Prespa Agreement) (普雷斯帕協議) a kiyakuan.
該協議至2019年初生效，希臘撤回在歐盟及北約對馬其頓入會之否決權，而馬其頓共和國則於同年2月12日正式改名為「北馬其頓共和國」.
nikasasulitan katukuh i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku siwa (2019) a mihcaan, u Si-la (Greece (希臘) patikuen nuheni i O-mum (European Union (歐盟) atu Peieyi (北約) misuaay tu Ma-cutun (Macedonia (馬其頓) nipicumudan tu funciecun (否決權), Maci-tun kunhe-kuo (馬其頓共和國) i nuydaan a mihcaan nu tusa a bulad sabaw tu tusa a demiad tatengan misumad tu ngangan u peimaci-tun kunhe-kuo (北馬其頓共和國).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Maithripala Sirisena
Maithripala Sirisena
thumb|Maithripala Sirisena (cropped)|alt=Maithripala Sirisena (cropped).jpg
9 bulad 3 demiad, Maithripala Sirisena, u misingkiway. 1951 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sri lanka ayza sa ci Maithripala Sirisena, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 1 bulad 9 demiad.
Maibul a niyadu
Maibul a niyadu(馬立雲部落)
u maibul a niyadu itida i teban nu kalingku atu taytu a buyubuyuan, isasa nu hecek nu sapat u kaliking sapat a niyadu’ lukulin anikuwana. i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maibul.
地名起源
”taywan binacanan a cudad nu pacangcah a tungus” i cudac sikamu nama kayca ku ngangan nu maibul sa, namahini i kasumamadan idaw kya hulam, pacakay tu tuudtu-ud u binawlan tayni i tini malaliyun tu tuud, kyu pangangan hantu tu maibul, u imi sa, u malaliyun tu tuud sa. Muenengay itini yabamalaki ci tubah kumud aci litongyi hini sa, maibul u malasutay ku balad sananay, naayaw maibul a niyadu, yadah ku sakul a kilang, isauwac yadah ku baetu, itini tanu iki sa, sisa katuud ku badakuwang malupu, u tebus maibuk satu, panganga hantu tu maibul.
地名優勢
Maibul u satimulan a niyadu’ nu sakidaya, sakidaya a niyadu’ maupu i kalingku, i taytu idaw ku nu milaliway a sakidaya cayka hacica ku tamdaw, cayka hida tu i kalingkuway masa niyaniyadu. Maibul a niyadu cay kalcad, nika maniket malacawa tu i masasubiyaway a niyadu kalala sapat a pangcah manikek, nika malcad ku balucu nu maibulay a niyadu, saka tahkal a dadan caykakapah malawa, itidaay a kiwkay malaluk pasubana tu kamu nu sakidaya sisa u maibul aniyadu’ sikamu henay tu nu sakidaya a kamu. kakuniza:niyazu'
nipaluma-balu nu payci
thumb|u balu nu payci
payci
kamu nu Hulam: 台灣白及
Taywan payci, u zuma a ngangan sa ku adidi'ay a payci. u yadahay ku uzip a lutuk. u pacebaay a kaway taneng misanga' tu sapayu'. kya balu sa bangcal, taneng paazihan.
(u kamu nu Hulam sa:台灣白及（學名：Bletilla formosana），又名小白及. 多年生草本植物，為臺灣原生蘭. 與常見中藥材白及同為蘭科，白及屬植物. 主要分布於臺灣與中國南部.
balu nu payci (台灣白及), (siey-ming [學名, mitesekay a pangangan] Bletilla formosana), duma a ngangan sa u adidi'ay a payci a balu han.
u yadahay a mihcaan ku kauzip niza, tu nanutawya itiniay tu i Taywan mueneng kina balu nu payci, u Taywan-yuan-sen-lang (臺灣原生蘭) ciniza.
malalecaday atu ya kampuyakuay sapaiyu a payci lang (蘭) a kaput (科) kuheni tatusa, nika ina balu nu payci (台灣白及) sa u nipaluma ciniza. u kakitidaan lakalakan niza sa i Taywan atu timulan nu Cung-ku (中國).
(u kamu nu Hulam sa:其假球莖可做為中藥材，花朵具觀賞價值.
u pacebaay masamaliay a angangan nu lamit niza, sakalasapaiyu nu kampuyaku, u balu sakapahay a adihan atu siepucay.
lakalakan nu kakitidaan (地理分布)
balu nu payci (台灣白及), malakalak i hamin nu Taywan, i Butud (Lan-yi, 蘭嶼), Kuey-sang-taw (龜山島) atu timulan nu Cung-ku (中國) izaw a maazih itiza.
sakaydih han niheni mauzip a kakitizaan sa i suemetay a cuecuedan, mapacilalay a baebaetuan atu i lalabu nu suemetay a lutulutukan.
(u kamu nu Hulam sa:臺灣白及分布於臺灣全島、蘭嶼、龜山島及中國南部. 好生於濕潤向陽岩石與平野潮濕的草叢中. ）
maazih aca kuheni i cacay a lasubu katukuh i tulu a malebut idaw ku tulu a lasubu  a kung-se (公尺) a buyu’buyu’an. hina adih i ililis, i tepal  nu dadan nu Su-huwa-kung-lu (蘇花公路) atu Cung-heng-kung-lu (中橫公路), i Kalingku Lu-saw (花蓮洛韶) atu Ten-syang (天祥) i tepatepalan nu buyu’ masalikelunay izaw ku balu nu payci itiza.
(u kamu nu Hulam sa:海拔100至3300公尺皆可發現其蹤跡. 可見於蘇花公路與中橫公路路旁，花蓮洛韶與天祥的山壁邊坡 . ）
patinaku tu hakal (植株型態)
i lala’lala’an ku kakitidaan a maudip. adihen ku hakalay nuheni caay kalecad, izaw ku tabakiay talakaway, izaw ku adidiay apuyuay, u talakaway sa makaala tu cacay a bataan a kung-hun (公分) katukuh enem a bataan a kung-hun (公分).
ya i enalay lutulutukanay atu i sasaay nu buyu’buyu’an, adihen ku hakalay sa, u talakaw niza makaala tu enem a batan a kung-hun (公分), nika i tizaay i tanengay ku katalakaw a buyu’buyu’an, yadah ku adidiay caay ka talakaway, adihen ku hakalay cacay a batan a kung-hun (公分) adada.
(u kamu nu Hulam sa:地生性. 植株大小差異大，高度介於10-60公分. 平地或低海拔的植株較高(可達60公分)，而中高海拔則以小型株(10公分)居多. ）
u pacebaay masamaliay a angangan nu lamit nuheni sa, masasizuma azihen ku hekal. izaw ku masamaliay, izaw ku masatiekukay, izaw ku masaculenay atu masasizumaay mapipi’ay ku sakatahekal nuheni.
(u kamu nu Hulam sa:其假球莖可為球狀、卵狀、陀螺狀與不規則扁壓狀. ）
ya papah i pacebaay masamaliay a angangan nu lamit, namakayni i pabaway nu masakalumucuay mucelak a tahekal silangaw, u cacay nu masamaliay a angangan nu lamit macelak tu sepat katukuh pitu tanayu’ay a papah.
(u kamu nu Hulam sa:葉片由假球莖上的角錐狀小芽球發育而來，一個球莖可生長4-7片線狀葉. ）
papah (葉)
ya papah u sumilaway a kulit, mahida u tatipelik. tanayu’ nu papah cacay a batan katukuh lima a batan kung-hun (公分), u ahebal sa tiekuk tu walu katukuh tulu tu lima kung-hun (公分). u angangan nu balu namakayni i anganganan nu langaw nu pacebaay masamaliay angangan nu lamit, tapabaw mucelak a tahekal.
(u kamu nu Hulam sa:葉為青綠色、紙質. 葉長10-50公分、寬0.8-3.5公分. ）
u tektek nu balu sa, makudic patelek, tanayu’sa, sabaw lima katukuh siwa a bataan a kung-hun (公分).
(u kamu nu Hulam sa:花莖則由假球莖頂葉間向上抽出. 花軸纖細直立，長15-90公分. ）
pulung nu balu (總狀花序)
(u kamu nu Hulam sa:總狀花序，著花5至30朵，由下往上逐次開放，每次僅1至2朵盛開. 花朵半張，花色白，略帶淡粉或紫色. ）
masasalaay a bilbil (唇盤)
i pabaw nu masasalaay a bilbil idaw ku lima masalayingay nu Lung a ukak, ya nuayawan nu Lung a ukak, u takelalay takuliyaway a kulit, u dikudan u salengacay sitakulayaway sumanahay masatututuay a kulit. u teben nu Lung a ukak idaw ku masakiyuay atu makulahay masatututuay cacacacay a kulit.
ngaduy nu papah (萼片)
u ngaduy nu papah u likecuay masakimuluay, tanayu’sa, cacay tu siwa katukuh tusa tu cacay a kung-hun (公分), ahebal tiekuk tu lima a bataan idaw ku enem katukuh tiekuk tu enem a bataan idaw ku lima a kung-hun (公分).
(u kamu nu Hulam sa:萼片為窄橢圓形，長1.9-2.1公分，寬0.56-0.65公分. ）
u pihpih nu balu u matikenihay masakimuluay, tanayu’sa, cacay tu siwa katukuh tusa tu cacay a kung-hun (公分).
(u kamu nu Hulam sa:花瓣為歪橢圓形，長1.9-2.1公分. ）
pihpih nu bilbil (唇瓣)
pihpih nu bilbil malatulu ku malengatay a pela’: i tapiingan malengatay a pela’ sa, adidi’ atu malikaku tapabaw, i tebanay malengatay a pela’ micapi tu masakalimuluay, u laingay a wayway ku lilis.
(u kamu nu Hulam sa:唇瓣成三裂片: 側裂片甚小並彎曲向上，中裂片則近乎圓形且邊緣為波浪狀. ）
ya tebanay nu balu a cuked tanayu’ sa, makaala cacay tu tulu a kung-hun (公分), ibili idaw kya sumanahay makulahay masatututuay a kulit. idaw aca ku waluay masaatiladay bahunay a balu, u sapaiyuay tupelay a balu sa masakimulu azihen.
(u kamu nu Hulam sa:蕊柱長約1.3公分，淡紅色，腹面具有紅棕色斑. 具8塊花粉塊，花藥帽為圓球形. ）
kasibalu (花期)
kasibalu nina balu nu payci, i tuluay a bulad katukuh enemay a bulad, nika anu itiza i cacay a malebut walu a lasubu a kung-se (公尺) katalakaw a buyu’ mauzip sa, ya nikasibaluan muladlad matulin tanengay makatukuh i cacayay a bataan a bulad ku nikasibaluan.
(u kamu nu Hulam sa:花期3-6月，於海拔1800公尺上的植株花期可延長至10月. ）
siheci sa, malikaku masakimuluay a heci, tanayu’makaala tusa tu lima a  kung-hun (公分).
(u kamu nu Hulam sa:果實為橢圓形蒴果，長約2.5公分. ）
nipangangan a kungku (命名故事)
1906 a mihcaan enemay a bulad sabaw cacay a demiad, ci Cuan-sang-shuang-mi (川上瀧彌) aci Sen-cou-ce-cu (森丑之助) maladay kuheni tayda i Yi-lan-siyen-Ciw-cung-hu (宜蘭縣九芎湖) hananay mikilim tu payci, 1911 a mihcaan pakay ci Caw-tian-wen-cang (早田文藏) mihapiw pangangan han u siey-ming (學名, mitesekay a pangangan) Bletilla formosana.
(u kamu nu Hulam sa:1906年6月11日川上瀧彌與森丑之助共同於宜蘭縣九芎湖附近採集，並在1911年由早田文藏發表命名為Bletia formosana. ）
hicaen a pahabay (栽培技術)
balu nu payci ya sapaluma’ a paenu niza anu i lalayan a liwliw sa caay kadayum mulangaw, nu babalaki a kawaw hanu u masaatiladay a  lamit pela’an mubuwah paluma, nika mahaymaw ku nilangawen, sisa caay kataneng ku silacul nu papalumaen, kyu caay kayadah ku sapisanga’ tu sapaiyu.
(u kamu nu Hulam sa:臺灣白及種子於自然環境下不易發芽，傳統採用塊莖分割法繁殖，但因生長速度緩慢、產量不足，無法大量生產以供藥用. ）
tu ayda capi a mihcaan mitanam ku malukay a musakakawaway mabilil mikingkiw tu masakaputay a paluma pahabay, pakaynien i nayayay ku baykin paluma mukelid tu sapaluma a paenu palangawen, patalakaw tu sapalangaw tu sapaluma.
nipaluma-widiyu, widiyo
widiyu, widiyo
(俗名：蔣草、心草、樓梯草)
nipaluma-balu nu payci
hicaen a pahabay (栽培技術)
(u kamu nu Hulam sa:故近年來農業試驗單位積極研究組織培養的栽培模式，利用無菌播種誘導種子萌芽，並提高萌芽率. ）
nilangawan (萌芽率)
daduducen ku nu malukay a musakakawaway a nikingkiwan, i tusaay a malebut ku sapalikat a liw-ming (流明), hanu u 3% a  ku-yang-huwa-cing (過氧化氫) mihiya tu sapaluma a paenu tu lima a tatukian (分鐘), pakatabal palangaw tu sapaluma a paenu, mahiniay a nikingkiwan nilangawan makaala tu 98% saan.
nipaluma-widiyu, widiyo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-balu nu payci
nilangawan (萌芽率)
(u kamu nu Hulam sa:根據農試所研究，在2000流明光照下，使用3%過氧化氫預措處理種子5分鐘，可使種子提早發芽，且發芽率可達98%. ）
nipaluma-widiyu, widiyo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p115
nipaluma-balu nu payci
sapaiyu tu sapakapah (藥用功能)
i "sen-nung-pun-caw-cing (神農本草經)" a cudad hananay idaw ku sulit u payci sa: "akenek kanen, misakapah tu mihiniay a imelang tinaku: misapakapah tu lebawa, adada’ay a menaw, maluna’ ku banges, mikalatay i ukak, adada nu udiudipan, mapatayay a heci nu udip, cuedet ku bituka, mapabali, masinawal ku tangah."
(u kamu nu Hulam sa:白及於《神農本草經》記載: 「味苦，平. 主治癰腫，惡瘡，敗疽，傷陰，死肌，胃中邪氣，賊風鬼擊，痱緩不收. 」. ）
nusapaiyuay nikingkiwan (藥理學研究)
paynien i nusapaiyuay nikingkiwan, makatepa tu, ya payci kan-lu-ciy-tang (甘露聚醣) hananay idaw ku sapisatedep tu idang, sapiselep tu anu mangaleb atu sakacaay kalebawaw a sapaiyu atu kapah sakay imelang tu bala’, haykiykaku, mamuni’ ku sabaw tusa nu sawada a imelang hatiza.
(u kamu nu Hulam sa:根據藥理學研究發現白及甘露聚醣具有止血、抗炎與抗腫瘤之作用，可至肺炎、肺結核與十二指腸潰瘍等疾病 . ）
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
台灣白及（學名：Bletilla formosana），又名小白及. 多年生草本植物，為臺灣原生蘭. 與常見中藥材白及(學名:B. striata) 同為蘭科(Orchidaceae)白及屬(Bletilla)植物. 主要分布於臺灣與中國南部. 其假球莖可做為中藥材，花朵具觀賞價值.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
nipaluma-beku, beko
beku, beko
通天草
(俗名：大本山青、狗尾草、狗尾帶、狗尾射、虎尾輪、狐狸尾、貓尾巴、山貓尾、貓仔尾、兔尾草、牛春花)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p213
kakuniza:nipaluma kakuniza:Yincumin
nipaluma-bedadaki
bedadaki
伏地蝙蝠草(俗名：鋪地蝙蝠草)
u cacay a mihca ku uzip, takalaw maka 60-60mm, sibanuh amin i kidu. u duut-sumanahay. caay kayadah ku balu. manamuh i tebal nu nanum.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p100 kakuniza:nipaluma
Macau
thumb|u hata nu Macau (澳門)|alt=Flag of Macau.svg thumb|MacauMacau (澳門)
u Macau (澳門) sa i labu nu Asia (Ya-Cuo 亞洲), itiza i 22 10 N, 113 33 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 28.2 km2.
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 28.2 km2, u ahebal nu nanumay sa te'kuk ku km2.
hamin nu tademawan sa 597,425.
kakalukan umah sa 0%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 100%.
kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)
國家紀念日為12月20日
kakiningan nu kanatal a demiad sa i 12 bulad 20 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Ho Iat Seng, mikayat a demiad sa i 2019 a mihcaan 12 a bulad 20 a demiad.
satabakiyay nu aenengan nu lacu (最大砲台)
縮圖|Dun-Wan-Yang-Paw-Tay (東望洋炮台) satabakiay nu aenengan nu lacu, i Macau (澳門) nu mukasiay a pawtay, u Cunkuo  aydaay nu masingaay a nisangaan patideng tu sise' a nisangaan.
大炮台, 是位於澳門的古老炮台, 為中國現存最古老的西式炮台建築群之一部分.
naw Macau (澳門) nu hitayan a sakalepacawan nu kahemekan,
ayda u Macau (澳門) nu likisian a kakitidaan.
昔日曾是澳門軍事防禦設施的重心,現為澳門歷史城區一部份.
Tapawtay itida i Macau nu pangkiw suba ( 澳門半島) nu taban nu cunyung Se buyu' (中央柿山), u sakay nu hitayan a nipikuwanan.
大炮台位居澳門半島中央杮山之上, 原為軍事用途.
aydaay nu Tapawtay itida i teban u caysiw-siwwal a mihcaan nipatidengan i Macau (Aw-Men 澳門) po-wu-kuan (博物館), tungduh nu Tapawtay u Pawtay nu balubaluan.
現在大炮台的中央為1998年建成的澳門博物館, 而大炮台城堡的項層則為大炮台花園.
Ta-San-Pa paya (大三巴牌坊) atu ta-paw-tay nina tusaay a aidangan milacad tu Cunpu picidekan nu lalangawan, mala picidekan nu Macau (Aw-Men 澳門) nu waluay a aidangan.
大三巴牌坊和大炮台兩個景區兼具中葡文化特色, 故成為澳門獨特的澳門八景之一部分
Macau (澳門) Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng i caynem-caysip mihcaan, naw naw yi-su-huay sen-paw-lu nu cacudadan a kiwkay (耶穌會聖保祿學院教堂) a sayday, midiput tunikay Macau (澳門) nu yi-su-huay (耶穌會), nikuda satu mala Aw-Pu cen-hu (澳葡政府) namin.
patidengan tu Ta-Paw-Tay (大炮台) makaala tu cacay a bataan, itini i caynem-tunem a masangan.
大炮台的建築歷時10年,1626年完成.
Ta-Paw-Tay atu Ma-Ke-Paw-Tay atu Dun-Wan-Yang-Paw-Tay mala tanektekay nu liklik nu hitayan, matalaw cumudan nu kukung.
大炮台與媽閣炮台和東望洋炮台組成一道堅固的外圍軍事防線, 以防範海盜之.
namaka cacay a malebut enem a lasubu tusa a bataan idaw ku tulu a mihcaan (1623) katukuh tu cacay a malebut pitu a lasubu sepat a bataan (1740) a mihecaan, naw Cen-Fan-Si-Lin (城防司令) atu Macau (Aw-Men 澳門) nu satalakaway (總督) a enengan nu luma'.
從1623年至1740年間, 曾為城防司令和澳間總督官邸.
Ta-Paw-Tay (大炮台) kakenihan i caysiw-nemnem mihcaan amahulak, pasayda i katuuday u aidangan kuyni sa.
大炮台曾分別於1966年解禁, 向公眾開放為旅遊景區.
nikahulak satu nanisumadan tu sakay Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局), nikudan nu Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局) itini i caysiw-siwnem mihcaan taydan i Dan-Cai (氹仔).
解禁後曾改建為澳門氣象局,後澳門象局於1996年遷至氹仔.
Ta-Paw-Tay (大炮台) namakakenih i caysiw-siwtu mihcaan, caysiw-siwlu mihcaan atu caysiw-siwnem mihcaan misumad tu papatidengan.
大炮台曾分別於1992年, 1993年及1996年進行修葺工程.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku walu a mihcaan (1998), teban nu Ta-Paw-Tay (大炮台) patideng tu Macau (Aw-Men 澳門) po-wu-kuan (博物館), sayaway numitanengay a labang han u Ingkuo mitukuday tu mali ci Manlen..
1998年, 大炮台的中央建成澳門博物館前, 首個試用的客戶是英超球隊曼聯.
Venetian Macau kakanan tu epah (澳門威尼斯人酒店)
縮圖|Venetian Macau kakanan tu epah sayaway nitaneng a labang u Ing-Caw a mimaliay (英超球隊) Man-Lian (曼聯).
首試用的客戶是英超球隊曼聯.
完成建築是在2007年8月28日也開始對外營業,當天晚上8點開始對外宣講.
剛開始對外營業的5點, 進入的客人有8萬多人次, 過了3天之後進入了30萬人次.
kalingatuan nu nipisiwbayan itini i pisiwgacuan a demiadan, nu tayniay a labungan han makaala tu cacay a malebut nu tademawan. tusep-sepwal a mihcaan, Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen (澳門威尼斯人酒店) itini i sasiwbayan tu sakayepahan a siwbay nu kawlahan makaala tu Cunkuo nu cacay a bataan nu sasiidaay nu aaepahan nu sasiwbayan. itini i binawlanan sasingagan tu Venetian Macau (Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen 澳門威尼斯人) tataydaan milaben,"Wey-Ni-Si-Zen" (威尼斯人), "Wey-Ci" (威記). aenengan nu lalabinan u Wey-Ni-Si-Zen (威尼斯人) Macau (Aw-Men 澳門) ku idaway atu misiwbaya, nipatideng a sangan hidan nu Amilika nu Las Vegas (La-Si-Wey-Cia-Si 拉斯維加斯) a Venetian (Wey-Ni-Si-Zen 威尼斯人) ku nipisanga'.
酒店的經營開始營業是在農曆年的元月過年期間, 酒店的經營1天的到訪人是一仟萬人次.2008年, 澳門威尼斯人酒店被酒店星光獎評選為中國十大最具魅力酒店之一.在坊間經常俗稱為澳門威尼斯人度假村, 威尼斯人, 威記等.度假村酒店由威尼斯人澳門所持有及營運, 其建築特式依照美國拉斯維加斯的威尼斯人酒店.
siwbay nida u Wey-Ni-Si (威尼斯) sinanumay, liklik nu sasiwbayan idaw ku nipisanga tu Wey-Ni-Si (威尼斯) sangawan, adidiay nu sawacan atu nisangaan tu sapad nu ba'tuan. nina sangan tu aenengan a lalabinan nu lalumaan a sangan namakayda i  La-Si-Wey-Cia-Si-Wey-Ni-Si-Zen nu tataydaan midang nu lalabinan, sisa sakamusa u nipitudung sa..
酒店以威尼斯水鄉為主題, 酒店範圍內是充滿威尼斯特色拱橋, 小運河及石板路.由於澳門威尼斯人度假村酒店的概念是源於拉斯維加斯威尼斯人度假村酒店, 因此一直被視為後者的複製版.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:China
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
nipaluma-umuy
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan: berchemia lineata l. dc.
u Amilika a ngangan: rhamnaceae
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha: x
Tayan: x
Sejek: x
Taluku: x
Yuwatan: acikis lisav tu valu diva
Rukay: x
Cou: 'uici vutukuru
Kabalan: x
Kanakanabu: x
Laaluwa: x
Saysia: x
Puyuma: x
Saw: x
Tau: x
u sulit nu Hulam
小葉黃鱔藤 xiaoyeihuangsanteng
saungay misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Cou
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p34
kakuniza:nipaluma
nipaluma-wangsuci, wangsoci
wangsuci, wangsoci
萬壽菊
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
萬壽菊英名的由來據說在五百多年前，有位西班牙的軍官去墨西哥，發現了萬壽菊的野花，覺得非常可愛，便將種子帶回歐洲. 當時許多人看見它開的全是金色的花朵，便用來供奉聖母瑪利亞，並將之命名為「Mary is Gold」意即「金色的瑪利亞」，後來便稱它為「marigold」. 萬壽菊在十六世紀中便已傳到中國，因其花期長的特性，有些地方將其選為敬老之花，祝頌老人們健康長壽. 所以萬壽菊的花語為：「長壽、多福、康寧、永駐的青春」. 而在民間的中草藥應用上，據說有袪風降火、化痰止咳的功用. 當然在秋季的花壇佈置時，更是不可或缺的重要角色. 萬壽菊不但容易栽培，生長也很強健，開花時圓圓滿滿的大花，盆栽時幾乎不見綠葉，也難怪會有人稱它為「滿盆金」了.
i ayaw 500 mihcan,
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Yuancumincu weiyuanhuy-  sapayu' a nipaluma nu Yuancumin 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p242
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=539101010 萬壽菊
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(2) 223臭芙蓉 p254 台北南天書局
中國植物誌 第 75 卷 389 頁 PDF 萬壽菊
http://web.igarden.com.tw/magazine/show_one.php?serial_s=1201&serial_m=4 萬壽菊
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 萬壽菊 92年10月467頁 kakuniza:nipaluma
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
pituway a la’cusay a nananaman, pakaselep itisuwan tu 鈣質
u 鈣質 hananay sakaydihan nu uka’ a tuud, nika aydaay a tamdaw caay kataneng tu 鈣質, aydaay a tamdaw u masimsimay uyda dada nipinanum tu buling atu sieyyoay a kakanen, nika i nikaudip nikananam, amausep tu鈣atu udip caay pakaala tu鈣,Cayna健康醫療媒體「丁香misaydang」idau ku pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質.
sakacacay: ahcid ku nikan
u cikah nu ahcid namakayni i 納元素, u 納元素 atu nipiisi’ tu 鈣質 idau ku sausi’, anu nikan tu enem a 克 a cikah, amuisi’ tu sepatay a bataan katukuh tu enemay a bataan a 毫克 a 鈣質. WTO patutud tu kamu tudemiad nikan tu cikah lima a 克,atu walu a lasubut a 毫克 a 鈣質,anu caay kataneng ku 鈣質 yadah ku nikan tu cikah, amausep tu 鈣質.
sakatusa: caay kaydih mukan tu lami’
u lami'(u landaway a lami’) idau ku yadahay a 鈣質，atu eyyo malecad tu 鉀,鎂,維生素C, kapah mipadang tu nipicunus tu 鈣質. patutud tu kamu kapah yadah ku nikan tu 菠菜,油菜,芥藍,韭菜 atu hanayasay.
sakasepat: caay kataneng ku nipinanum tu buling
anu cacay a lasubut a 毫升 a buling idau ku cacay a lasubut idau ku sepat a 毫克 a 鈣質，nipicunus tu 鈣質 yadah, anu minanum tu buling idau ku 乳糖不耐 atu caay kakapahay a bituka, sumaden ku nipinanum au 優酪乳.
sakalima: caay kataneng ku nipilatlat tu udip
milatlat tu udip kapah micunus tu 鈣質 nu uga’, patutud tu kamu tu demidemiad nipilatlat tu udip tulu a bataan a sasulitan.
sakaenem: miusep tu kakanen
anu misaadidi’ mukan amausep tu sakaydih nu udip a 鈣質, amangalep ku la’cus, amila’cus aca tu i labuway nu udip a simal atu nikaduduh tu lineng, mila’cusay tu maminay tu udip, u eyyo caay kalecadcad. sisa amana kaw icelangay ku nipiusep tu nikaba’ket, anu miusep tu 熱量, nika piyadihi micunus tu 鈣質.
sakapitu: kai’ sa pacilalan
u banges anu mapacilal kyu mala 維生素D, u 維生素D kapah mipadang tu udip nipicunus tu 鈣質, patutud tu kamu pacilal tu demidemiad tusa a bataan a sasulitan, nika amana kai’ teban nu kalahokan tabaki’ ku cilal amana katahkal, kapah mipili tu caay kaicelang nu cilal, malecad tu sananal atu mamin malahuk.
鈣質是骨骼需要的重要元素，但現代人普遍鈣不足，一般人想到的可能只有多喝牛奶和吃營養食品，其實生活中的一些習慣，會讓你流失鈣或讓身體無法有效利用鈣，中國健康醫療媒體「丁香醫生」盤點7種讓你缺鈣的壞習慣.
Lithuania
thumb|u hata nu Lithuania (立陶宛) |alt=Flag of Lithuania.svg thumb|u eneng nu Lithuania
Lithuania (立陶宛)
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
2.不愛吃菜 蔬菜（尤其是深色蔬菜）富含鈣，還有鉀、鎂、維生素C等營養素，能幫助鈣吸收和利用，建議可多吃菠菜、油菜、芥藍、韭菜、花椰菜等.
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
u Lithuania (立陶宛) sa i labu nu Europe, itiza i 56 00 N, 24 00 E.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
3.吃太多肉 很多人以為大骨湯可補鈣，但若經常大魚大肉，攝取蛋白質過多，鈣的吸收率反而會下降，加上尿排鈣量增加，就會鈣質缺乏.
4.喝奶不夠 每100毫升的牛奶中有104毫克的鈣，補鈣量相當豐富，如果喝牛奶會乳糖不耐或胃腸不適，可以改喝優酪乳.
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
u ahebal nu lala'ay sa 62,680 km2, u ahebal nu nanumay sa 2,620 km2.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
5.缺乏運動 運動可以增加骨骼對鈣的利用，建議每天至少運動30分鐘.
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
hamin nu tademaw sa 2,854,235.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
6.減肥節食 節食會對身體攝取鈣質、吸收和儲存造成不良影響， 還會影響體內脂肪的燃燒效率，傷害整體營養均衡. 所以不要用極端節食方式減肥，若要限制熱量，也要注意補鈣.
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
kakalukan umah sa 44.80%, kilakilangan umah sa 34.60%, zumaay henay umah sa 20.60%.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
7.不曬太陽 皮膚接收紫外線後會合成維生素D，維生素D可以幫助身體吸收鈣，建議每天曬太陽至少20分鐘，但不需在正中午陽光最烈的時候出去，可選擇沒那麼強的早上或下午.
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
a Lithuania (立陶宛) kapulungan a kanatal (u Lithuania a kamu: Lietuvos Respublika), Lithuania (立陶宛) han nu mita mi awaw. i Ou zul nu wali-amisan, nu Puluw-di-hayay a tuluay a kanatal a sa cacay, u kahenawlan a tusi saWi-al-niw-s ku seul-tu. u katizaan nu Lithuania (立陶宛), i amis militing tu La-tul-wi-ya, i wali nu timul militing tu Bai-ul-lul-s, i timul sa militing tuPul-lan, i ‘tip sa timulan sa militing tu ul-lul-say a ka-li-nin-ke-le-ciu, i etip sa u Pu-lul-di-hay.
pituway a la’cusay a nananaman pakaselep itisuwan tu 鈣質
sakapitu: kai’ sa pacilalan
kakuniza:Kala Idiw
Lithuania
Lithuania (立陶宛)
(u kamu nu Hulam sa: 立陶宛共和國（立陶宛語：Lietuvos Respublika），通稱立陶宛（立陶宛語：Lietuva; [ˈlʲɛtʲʊvaː]），位於歐洲東北部，是波羅的海三國之一，首都維爾紐斯. )
uyni a Lithuania (立陶宛) sa u nu Bea-uo-li-se-hey, Europe a malasacabayay (歐洲聯盟), amisay saetipyu a hulic musakaput (北大西洋公約組織), Ou-zul-li-se-hey,Lean-he-kul,Pu-lul-ti-hay-kul-cia-li-se-hey, Kul-cia-hel-pi-ci-cin-cu-ze, Bia-ou -tel-ce-ing-hang, Ou-zul-un-ceng atu he-cul-he-ze, Sen-ken-kung-ye atu Ou-yen-ciy a Kul-ci-ci-kau a patahekalay a kanatal, Lithuania (立陶宛) u satalakaway ku nikasietanay a kanatal.
(u kamu nu Hulam sa: 立陶宛北接拉脫維亞、東南接白俄羅斯、南接波蘭、西南接俄羅斯的加里寧格勒州，西濱波羅的海.
立陶宛是北歐理事會、歐洲聯盟、北大西洋公約組織、歐洲理事會、聯合國、波羅的海國家理事會、國際貨幣基金組織、北歐投資銀行、歐洲安全與合作組織、申根公約及歐元區等國際機構組織的成員國，立陶宛屬於高收入經濟體並是較高人類發展指數國家. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Vilnius (維爾紐斯).
kakiningan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 16 a bulad 2 a demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Gitanas Nausėda (Citanase．Nawsayda 吉塔納斯·瑙塞達), 1964 a mihca 5 a bulad 19 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu  Lithuania (立陶宛) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 7 bulad 12 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu  Lithuania (立陶宛) ayza sa ci Ingrida Šimonytė, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 12 bulad 11 demiad.
ceng-ce (政治)
nu Lithuania (立陶宛) a ceng-ze malapankiway a cung-tung, u cung-tung nu heni, namakay paina nu binawlawan sa, u limaay a mihecan ku sapikakawaw, satenengay a ngatu malacung-tung sa tusa ku lima. anu sepat a bataan tu ku mihecaan sa, a mueneng henay tu tuluay mihecaan sa, taneng tu mikabu a pabihid milihiza tu Cung-Tung.
(u kamu nu Hulam sa: 立陶宛政制為半總統制（semi-presidentialism），總統由全民直選產生，任期5年，最多可任兩屆. 凡年齡在40歲以上，且居住滿3年以上者，均可參選總統. )
anu malaCung-Yung sa caay pilihiza tu nu cung-tung a kawaw sa, u kul-hey-i-zang ku mitayliay. ina cung-li sa, nu maka Cung-Tung mipilian pangangan, u kul-hey ku pangihaay. kul-hey a ngangan sa ci Say-ma-s,141 a si, 4 a mihecaan ku ngatu musakakawaw, 71 a si sa nupainaan nu binawlan, 70 a si namakay nu ceng-teng nu painaan sausian pabeli.
(u kamu nu Hulam sa:若總統未能履行其職務時，由國會議長代理.
總理由總統提名，經國會同意任命.
國會稱為塞瑪斯，141席，任期4年，其中71席由人民選出，70席由政黨得票比率分配. )
kakitizaan(地理)
ahebal nu lala’ : 6.5 a emang ping-hwang-kung-li. u kakitizaan atu zumaay: i walian nu Pul-lul-ti-hay, i zikuzaan masulitay a kanatal izaw kupulungan a salaedan. Latvia (610km), Belarus (724km), Poland (110km), Ul-kul-cia-li-nin-ke-le-cu (303km); sadipasan 99  km katanayu.nu enal ku ahebalay, izaw aca ku caay kakabakiay a ciw-lin i saedip, atu kaw-ti i wali-timulan. nu matahepuay nu kilangkilang sa 25%, 3000 kayadah ku caay kalecad a danku, u sa tanayuay a sauwac sa ci Ni-mam-he.
(u kamu nu Hulam sa: 面積：6.5萬平方公里. 地理位置及特徵：位於波羅的海東岸，與下列國家有共同邊界 - 拉脫維亞（610公里）、白俄羅斯（724公里）、波蘭（110公里）、俄國加里寧格勒州（303公里）；海岸線長99公里. 除以平原為主的地形外，尚有西部不大的丘陵及東南部的高地. 森林覆蓋率為25%；約3000個大小湖泊；最長的河流-尼曼河)
keyzay (經濟)
2015 a mihecaan 1 a bulad 1 a demiad, u Ou-yen a kalisiw pizekezan nu heni.
key-zay: Kaw-na-s,Ke-lay-pe-ta, Si-aw-li-ay.
(u kamu nu Hulam sa: 2015年1月1日起，使用歐元.
國內有3個自由經濟區：考納斯、克萊佩達和希奧利艾. )
u mahizaay nu ou-cu tanetesay a kung-lu, sepa ku Kul-ci-ci-zang, caay kasisuletaay a minatu, (i tung-pu-lul-ti a sadipasan) atu i tizaay a kenis, izaw ku sakacacay a uy-sin-tung-ha-si-tung angtenla.
yadah ku patahekal tu hu-pul a budawan, izaw aca ku sa adidi’ay a nen-tu, sa-se, se-kaw, ni-tan, tea, kung-se, lin-hey-se, se-yu,i sakauzipay u aalaen a simal (se-yu), atu ten-zan-ci sa nu makay zumaay a kanatal  nu pacumutan, i edip micapiay tu bayu a kenis sa maazih ku adidi’ay a se-yu atu ten-zan-ci, emay hacica hakiya ku kayadah caay han patahekal.
(u kamu nu Hulam sa: 有歐洲標準的公路網，4個國際機場，不凍港（東波羅的海岸）和該地區第一個衛星通訊系統.
盛產琥珀，有少量的粘土、砂石、石灰、石膏、泥炭、鐵礦石、磷灰石及石油，所需石油和天然氣靠進口. 西部沿海地區發現有少量石油和天然氣資源，但儲量尚未探明. )
u ahebal nu kilangkilangan 197.55 mang kung-cing, nu matahepuay nu kilang 30% katalakaw, yadah ku a adupan, sazuma han miasip, piyadahan ku 60 a puzu a adupan, 300 a zumaay a ayam atu 50 a zumaay a buting.
(u kamu nu Hulam sa: 森林面積197.55萬公頃，森林覆蓋率為30％以上. 多野生動物，有60多種哺乳動物、300多種鳥類和50多種魚類.
工業是立陶宛的支柱產業，主要由礦業及採石業、加工製造業以及能源工業3大部門組成. 工業門類比較齊全，以食品、木材加工、紡織、化工等為主，機械製造、化工、石油化工、電子工業、金屬加工工業等發展迅速，生產的高精度工具機、儀表、電子計算機等產品行銷全世界80多個國家和地區. )
u sa tabakiay a tuse sa uy-al-new-s, kung-ye-cung-sing nu Li-taw-yun, kung-ye-cang-ze i kung-ye-cung-cang-ze ⅔ katalakaw.
malukay i seuy-pin-seng pahabayay tu si-mu-ye, nu nikaluk a patahekal 90% kahatila, ya nikalukan sa ya-ma’, zumaay a tubah, ten-ceay,atu zumay a lami’, ci edahay a kakaen sa patahekal sa adidi’.
tademaw (人口)
nu Lithuania (立陶宛) a tademaw sa 298.8 a emang (2012 a mihecaan 9 a bulad), nu Lithuania (立陶宛) a binacadan sa 84.2%, Pu-lan a tademaw sa 6.6%, Al-Lul-s-binacadan sa 5.8% ,Pai% ul-lul-s sa 1.2% a binacadan.
(u kamu nu Hulam sa: 立陶宛總人口為298.8（2012年9月）萬，其中立陶宛族人占84.2%，波蘭族人占6.6%、俄羅斯族人占5.8%、白俄羅斯族占1.2%. )
u sa kapasueling a i pabaway sa Ten-cu-caiw, izaw tu ku pasuelinay tu  teng-cen-caiw, sing-caiw, Yu-tay-caiw. izaw ku ci ngatuay tu Lithuania (立陶宛) da-tan-tademaw, i tawya sa mademec ni Te-mu-al, i limekay i tiza sa u madiputay tu nu Lithuania (立陶宛) a izaway, 15000 ku liwan kayatah, u Mu-s-lin u patatengaay tu A-la.
(u kamu nu Hulam sa: 主要的宗教為天主教，不過也有少數地區信仰東正教、新教或猶太教. 有部分人口是立陶宛韃靼人，是脫脫迷失被帖木兒打敗時，被立陶宛大公收留而形成. 有15000人，多是穆斯林. )
lalangawan atu sakapasubana’an (文化教育)
Lithuania (立陶宛) atu Latvia (拉脫維亞) u tusaay tu Pu-lul-di binacadan a kamu a kanatal, i likisian yadah ku lawilaw nu Poland (波蘭)a lalangaw, Uy-al-niw-s u ni Pu-lul-ti-hay a wen-i-ze-tu, i uy-al-niw-s tabakiay a cacudadan patizen i 1579 a mihecaan, u sa tabakiay ku ngangan nina cacuzazan, maheza nu Ou-cuo-sa tenesay, sa talakaway  a cacudadan, ayza ku micudaday izaw ku 2.2 a mang  katuud.
nipaluma-banuh nu wacu, baboh no waco
banuh nu wacu, banoh no waco
thumb|Psilotum nudum Sydney Opera House 松葉蕨
Lithuania
lalangawan atu sakapasubana’an (文化教育)
(u kamu nu Hulam sa: 立陶宛和拉脫維亞是僅存的兩個波羅地語族國家，歷史上立陶宛受波蘭文化影響，維爾紐斯號稱波羅的海的文藝之都，維爾紐斯大學創建於1579年，是立最著名的綜合性大學 ，也是歐洲最古老的高等學府之一，現有學生2.2萬名. )
nipaluma-banuh nu wacu, baboh no waco
banuh nu wacu, banoh no waco
(俗名：松葉蘭、鐵掃把、楔葉蕨)
Lithuania
nulatlatan (體育)
nu Lithuania (立陶宛) a binawlan manamuh amim misalama milatlat tu lan-ciw. u nu kul-cya tatamaay milatlatay tu lan-ciw mala nu sakatulu misilsil i kitakit. u saka icelangay nu Europe mimaliay, nanu makaala kinatuluay tu Ou -zu -cin-piw-say a kung-cing  (sa ayayiw ay), nanu kina sepad milihiza tu Aw-yuin-hey nu tatamaay mitatemec tu lan-ciw, kitulu makaala tu Tung-pay (sakatuluay), nu Cung-kul nu tatamaay a ayaway a pasibanaay ci Yiu-na-s sa u Lithuania (立陶宛) a tademaw. milatlatay tu lan-ciw u mabuwakay ci Ke-lay-za, Ma-ci-yun-s-ka-s, San-kay-la u matinengay mala sakapahayay a mimaliay nu NBA. Lithuania (立陶宛) nu satenesay a matenengay nu Ou-zu mimaliay sa, ina tatamaay a mimaliay padutus tu sapatudu’ a zazan, mahizaay mabaluday a micitekay ku sapazazan. u mimaliay sa sitaneng tu ku tineng. matineng amim pacabay mulatlat tu mali.
nipaluma-banuh nu wacu, baboh no waco
kagak kakuniza(科學分類)
subal(域)：
salaedan(界)：植物界 Plantae
Lithuania
nulatlatan (體育)
(u kamu nu Hulam sa: 該國主要體育活動為籃球. 立陶宛國家男子籃球隊現世界排名第3位. 作為一支歐洲勁旅，曾經三次獲得歐洲錦標賽冠軍，曾四次參加奧運會男籃比賽，三次獲得銅牌. 中國男籃前主教練尤納斯也是立陶宛人. 立陶宛隊中曾湧現出克萊扎、馬奇揚斯卡斯和桑蓋拉等NBA球星. 作為老牌的歐洲勁旅，立陶宛男籃秉承了傳統的歐洲實用派打法，同樣以整體打法為特點. 隊員技術嫻熟、配合意識良好並善於打硬仗. )
nipaluma-banuh nu wacu, baboh no waco
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：蕨類植物門 Pteridophyta
upiz(綱)：松葉蕨綱 Psilotopsida