cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
masakapahay atu niyadu'
yina u niyadu' mahida tu tawyaay henay mikalul tu kawaw niya babalaki a misaicelang tu kawaw. nika masumad tu ku zitay mikakilu tu nikasasumad malatukay tu ku kilay. idaay ku masakapahay nu niyadu'ay amin. malinga tu a makalah mikilin tu nu udipay nilaculan a lalengawan. atu nu niyaduay nu udip, i laylayan tu matineng nu nilacul i niyadu'. madih kita wakapah ku nikaudip nu niyadu tu ngalep nu kapah. sisa a misaicelang ayda palekal tu naculilan nu malawpesay tu nalalaculan misabalucu' tu kapahay makalah tu painiay tu nu kilal a lalangawan tu naculilan nu sakidaya mitengil tu kungku atu lacul nu lalangawan a misulid yadah tu sakatanektek nu sakay silacul nu niyadu'.
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
makelah tu ku balad, tahekal ku i tepaday malatuluay kalimucu’ a baetu malecad u suleda’, u malebut tu ku mihcaan cayay kalimad, sakamu sa ku tademaw amin “nipasulit nu di’tu” sa. i enal nu kilay, masawantan anuicuwa a kalimucu’ a miyazih tiza tepadan, u kamu sa nu i pabaway ni Dawa aci Namuh ani sulitan i tepad, cayay kuiza dada’ ni pawacay tu nikasasumidan atu nipibakah tu uzip aca, u nipasubana’ tu tademaw a kakanca kaylay a maluk u sananay, amana kakasic a misalihalay, u salaecusay ku cayay kasikaz tu di’tu.
na mahiza sa, kasikawaw, kasikaz tu ipabaway, kadimel tu uzip, kadihiyi ku taw, sipabeli atu dimel, kiyu mala silet nu sakizaya a tademaw, mala tuluway ku kalimucu’ a baetu sa malakulit nu cacay i sakizaya.
u kapawanan a niyadu': Kasiwsiwan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
u kungku nu sipipelacay ~ u tawa ni Dawa
maahemaw ku dadiw tunu palaw, mahaymaw ku culil. sasukapahay nu di'tu, amiteka tu ku lisin, saahemawen nu niyam ku suni' amibetik, mihalhal tuni ka tayni nu misu, tulisen a mudadiw tunu kanamuhan nu misu.
milunguc tuni pasepi nu misu, pasakapahen tu ku binawlan nu binacadan, caay ka uning ka lilac ku uzip atu balucu' niyam, maydih a litinan nu di'tuay a calay, muculil i tatengaay a zazan nu di'tu.
u nabalucuan niyam amilunguc, a diputen tu pasepian tu ku baki bai. izaw tu ku nipisilud niyam tu tumesay nu sapibetik mipes, pakay calay nu ditu amilitin, apakatengil kisuwanan tu nipibetik niyam, na cunusen namu ku icelang nu palaw niyam. milunguc a pasepi tu wawa amin, milunguc a pasepi tu payluma' amin, milunguc a pasepi tu niyazu'.
u likisi nu Niwsilan
nilacul
macaka kuheni miida tu cacay a pedung atu lala’ nu lalangawan nu Mauli.
saayaway makadih tu Niwsilan sa u mipatahaw ci Yabe·Tasman i 1642 a mihcaan sabaw tusa a bulad sabaw tulu a demiad. paculilay tu balunga’ a tademaw ci Cenmus·Kuk i 1769 a mihcaan katukuh i Niwsilan.
u nipahezekan nu Polinisiya
namakay walian a Polinisiya a kakititaan a Polinisiya a tademaw, nu saayaway nikalingatu na i Niwsilan ku eneng. i na mabulaway nudikudan a bakibakiyay a tademaw sipangangan han u Mauli a binaccadan, masadumaay a lalangawan nuheni.
i tini i walian nu Niwsilan a Catamu a subal atu tabakiay a subal sikapela’ nu muenengay a tademaw mala Muliawli a binacadan. nakamuwan a cudad idaw ku saketun nanu Muliawli a binacadan u satabakiay a subal i tidaay a Mauli a binacadan, pasawalian tacuwacuwa mikikiw muenengay a tademaw.
nilaculan tu tuudtuud nu Ingelan
1840 a mihcaan tusay a bulad enemay a demiad, Hupusen atu hakya sepatay a bataan a Mauli a binacadan nu tatangahan idaw ku nilubaan saketun tu sapikuwan tu Waytangi.
sapikuwan a saketun sakatusa a cudad sa nudikudan sa mamin kya kakititaan aw~u dumaay tatangahan pacudad.
anu idaw ku yadahay a tatangahan makai pacudad hakay caay nipilungucan.nika idaw ku nilakuydan tu limaay a lasubu nu tatangahan katukuh nudikudan pacudad tu sapikuwan a saketun. kakuniza:Miku Kumud
nikaudipan mikukay kaku tisuwan
kakiliman
nikaudipan mikukay kaku tisuwan
nikaudipan mikukay kaku tisuwan, tu dedemiad sademiad sa nayay ku lawad,
misuayaw tu dadingu misubin,sakamuwa tu udip, mangelu' tu haw!
這一生，謝謝自己！一天忙到晚，對著鏡子洗把臉，跟自己說一聲：辛苦了！mikukay tu udip, yu mangelu' ku udip sa caay piales. 謝謝自己，在最累最苦的時候沒有放棄.
nilaculan
kinapina mabali' maudad, matineng tu kaku tunikaicelang aku, nikaudipan nu tademaw, odaw aca ku mamukuwan, pakayni labunuluma' i cabay......mahini aca ku tademaw, yadaku kawaw aapan, ahican naca sakaudip, lakayni ilabunuluma' mamidang, kapah tu mahini, anu kapah tu kuheni, kapah tu kakku. 幾度風雨，我認識了更強大的自己. 人在世上，總有太多事情要扛. 為家人，為朋友……人總是這樣，有太多事情要背，太難為自己而活. 為家人活，為愛人活，這樣也挺好. 因為他們過得好，就是我過得好.
mana kabaluduh, sadep han, uaniwyu sa pateletela i ku udip.
不著急，靜靜熬，用所有的寂寞時光為自己鼓掌.
nikaudipan mikukay kaku tisuwantu dedemiad sademiad sa nayay ku lawad,
misuayaw tu dadingu misubin,sakamuwa tu udip, mangelu' tu haw!
這一生，謝謝自己！一天忙到晚，對著鏡子洗把臉，跟自己說一聲：辛苦了！
謝謝自己，跟著時間又長大一歲.
hay maw sa, umihcaan cay tu kaw utiihay malacizu, u awas tu pasadipa tanekyek,tu dedemiad kapah kuni kaudip, cay tu katalaw kaku balaki ku mihcaan. balaki haw, u balucu' masadep lihalay. winisa nu tuki ani pabeli takuwan a kalisiw.
慢慢的，年齡不再是難題，成為一個符號. 因為每一步走得踏實，每一天活的自在，所以，我不再害怕年紀變大. 年紀變大，心境卻越來越平和舒暢. 這是時間給我的財富.
nikaudipan kukay han ku udip
yadah tu kuniculil, yadatu kuni piahih tu balibali, ubalucu' tumihmihcaan tanektek tu. utademaw sa masawawa ka lihalay. u tademaw paawas taluayaw aniculil lan, haymaw han minanam miselep ku nikaydaan. maanub haw, ubalucu yadah ku tabu, naynay i tu ku laheci cay pakacaculil. minanam paydang tu balucu' kya kalamkam kuculil tabatad tu.
baluhay a demiad, sakapahen ku palawat, lihalayen kuni kasidiku amu taluayaw, unikan tu ngelu anu sihecu tu, milunguc tu nikangeluan mala nipaanin! 新的一天，還是要邁開腳步，輕裝上陣！ 願吃過的苦都結成果實，願有過的累都變成回饋！ kakuniza:Uuy411110
nipaluma-sikulitay adungcic
sikulitay adungcic, sikolitay adongcic
吊竹草 (俗名：水竹草、紫背鴨跖草、吊竹梅、竹夾菜、紅鴨舌草)
hali i tabal nu sa'wac, malalemaday a lala'. namakay Lipun, u hekalay a nipaluma.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p104
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=622014010 吊竹草
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(1) 236紅苞鴨跖草 p241 台北南天書局
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 吊竹草 92年10月119頁 kakuniza:nipaluma
Justin Trudeau
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1971 a mihcaan 12 bulad 25 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu Canada ayza sa ci Justin Trudeau, micakat a demiad sa i 2015 a mihcaan 11 bulad 4 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Canada
alungdas
alungdas (kamu nu Hulam: 錦蛇)
錦蛇屬，蛇目游蛇科的1屬.
milecaday tu alungudas, u bau samataan mingaduya a bau nu cacayay a milecaday.thumb|alungdas
masadumaay a ngangan (各種名稱)
u zuma a kamu:
nu Hulam:錦蛇
Gabriel Boric
Gabriel Boric (加布列·博里奇) thumb|Gabriel Boric (加布列·博里奇) thumb|u hata nu Chile
alungdas
masadumaay a ngangan (各種名稱)
nu Amilika:elaphe
Gabriel Boric
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1986 a mihcaan 2 bulad 11 demiad. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung, 總統) nu Chile ayza sa ci Gabriel Boric, micakat a demiad sa i 2022 a mihcaan 3 bulad 11 demiad.
alungdas
masadumaay a ngangan (各種名稱)
nu Lipun:ナメラ属（ナメラぞく)
Gabriel Boric
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:Chile
alungdas
masadumaay a ngangan (各種名稱)
salaedan(cie)：Animalia(Amilika a kamu)
panan(men)：Chordata(Amilika a kamu)
upiz(kang)：Reptilia(Amilika a kamu)
mata(mu)：Squamata(Amilika a kamu)
sapamat(ke)：Colubridae, Colubrinae(Amilika a kamu)
mikitinay(su)：Elaphe(Amilika a kamu)
kaliwasak nika udip (分佈範圍)
有50種左右，均無毒. 分布於亞洲、歐洲和美洲. 中國產16種，全國各省區都有分布. 南和西南地區種類和數量均較多.
idaw ku lima a bataan a bauan, inai namin ku duku. kaudipan han i Ya-cuo, O-cuo atu Min-cuo. i Cuo-kuo han sabaw tu enem a babauan, hamin nu kitakit idaw namin ku ka udip nuheni. timul atu nutipan timul a kititaan abauwan yadah henay ku bau.
sakaudip (身體)
錦蛇屬，頭較長，與頸部區分明顯，眼大小適中或較大，瞳孔圓形.
alungdas sa masa tanayu’ ku tangah, atu liel kapah kuni kakenisan, matahan caay kaw tabakiay ku mata tanengay ku tabaki atu sitabakiay, masa kimulu ku mata.
體較長，圓柱狀或略側扁. 背鱗19~27行，平滑或微起棱；尾長，尾下鱗成對.
udip masa tanayu, kala kimulmulan atu kala epingan. Kulul han idaw ku kines sabaw siwaw〜tasa a bataan idaw ku pitu a balat, lupenuc atu kala sansan kakuwan, u kikul, sasa’ nu kikulay a kinesan mahatatusa namin.
上頜齒11-24枚，幾乎等大本屬共有50餘種，分布於亞洲、歐洲和美洲. 我國產16種，河北分布有8種.
pabaway a ngipen sabaw tu cacay 〜tusa a bataan idaw ku sepat ku ngipin, nu sakalecad a bau’han makaala tu lima a bataan ku pina a babauan, nika laklak amaudip han i Ya-cuo, O-cuo atu Min-cuo. itini ititaan sa makaala tu sabaw tu enim a bau’wan, He-pai ka udipan nu bau’an walu a babauwan.
錦蛇屬大多是中型或大型蛇類，分布廣而數量多，一般都具有鮮艷美麗的斑紋.
alungdas han u tebanay atu tabakiay caay kaw tabakiay a bauan, ihebal anika laklakan a maudip han yadah henay, hucunu a bauan bangbangcal masadit ku kulit.
主要以齧齒目和食蟲目動物等小型獸類為食，不但有觀賞和實用價值，並且對抑制有害動物的數量增長也起到不容忽視的天敵作用.
angangan ku kan nubau han u mahidaay u edu’ pawalil atu cilekay atu adidiay a aadupan ku kakanen, idaw ku adihan atu tatengaay a acaan. mipatay tu lacusay a cilekay miwada’ tunikayadah tu ada nuheni acaay pikasingalih tu ada nuheni.
nanam nuheni maudip (生活習性)
錦蛇棲息於山區或平地、樹林及草地. 剛接觸時有些個體攻擊性很強，但很容易馴化.
alungdas sapahanhan nuheni i buyu atu enal, kilangkilangan atu lutuklutukan. mahka masa suayaw kita tu alungdas misuayaw ititaan mangalay mi’dis titaan, anu caay kita paculi sa meduk satu cinida.
kaudipan nuheni atu sasa nu kilangkilangan. i demiad ku nuheni a midang, alahican i sangsangdep atu labii tahekal muculil a midang.
卵生，每年5月左右交配，夏季產卵，每次產2-13枚，約1個月孵化，溫度低時，孵化期可延長至2個半月，仔蛇全長約40公分.
matitiay a bauwan, tu mihcaan a limaay a buladan a patakis, laludhan kasi ti’kukan, kasi ti’kukan han tusa 〜sabaw tu tulu ku nika titian tu ti’ku, makaala tu cacay a buladan matiti’ tu bau, anu sienawsa ku demiad tadikuden tu tusay a pangkiw a buladan amadidi’ tu bau. matiti’ satu tu bau makala tu sepat a kunfun ku tanayu nu mahka muculalay a bauan..
錦蛇主要以蛙類、小型哺乳動物、小型鳥類或鳥蛋為食，由於牠沒有毒性，當牠捉到獵物時會以纏繞的方式將獵物勒住，使其窒息身亡，再慢慢地把獵物吞下.
alungdas angangan nu kakanen han u balaut, uedu, pawalil, adidiay a ayam atu tiekuk nu ayam ku kanen, inai ku duku nu alungdas, anu madakep nuheni ku kakanen libeten nuheni i sayaway, sa hamawsa nai ku hanhan sa patay satu, hamaw hantu nuheni a mukan.
4月上旬到10月下旬均見其活動. 以魚、蛙、蝌蚪、蜥蜴、蛇、鳥、鳥蛋、小型哺乳類和軟體動物等為食.
sepatay a bulat katukuh i cacay a bataan a buladan tahekal amidang. u buting, balut, pacainul, kakitil, bau’, ayam, ti’ku nu ayam, mahidaay u’du, atu mamuniay aadupan ku kanen nuheni.
kaudipan mulecuh (生長繁殖)
卵生、亦有卵胎生的種類. 黑眉錦蛇7～8月產卵1～12枚，多於晚上或清晨產出，經2～3個月孵出. 幼蛇具卵齒.
lecu’ han mala bautu, idaw ku matitiay u ti’kuk a malabau. sikalaway tu lumeniay a alungdasan i patuay 〜waluay a bulatan asi tikuk siti’kuk sa cacay 〜sabaw tu tusa ku ti’ku nilecuhn, i labiy sa atu kanihalan a matiti’ tu bau, nu tusa 〜tulu a buladan sa matiti’ tu bau. mahka matitiay a bau idaw tu ku ngipen.
papahanhanan (棲息)
棲息於沿海低地及內陸平原、丘陵和山區、在流溪、水稻田、池塘及其附近常見.
papa hanhanan nu bau han i Ililis nu bayubayuan a mueneng atu masa enalay a kitidaan, masa babuyay a kitidaan, buyu, sawac, lakulakuwan, takutakuan atu ililis nu lumalumaan a hina adih.
idaw ku dumaan a bau i buyu nu tapadtapadan atu tapal nu dadan, uciyauciyaan, kupkupan, maacakay a kitidaan, kilangkilangan, lunemluneman atu nika saupuan nu ba’ba’tuwan. alahican maadih ita i niyadu atu ilabu nuluma’.
ahican kya matalaw ku bau (防蛇的方式)
在屬於生物的自然棲地上，人們蓋了房舍，有了房舍自然而然會引來許多鼠類.
然後鼠類再引來蛇，還有一項因素是居家環境比較溫暖.
idaw satu ku edu Kilul satu ku bau atayni, idaw henay kuduma a kawawan luma han diheku sisa kataynian nu bau.
秋冬季來臨時，提供了蛇類最佳避寒場所.
balangbangan kasienawan a demiadan, sakapahay nu bau miliyas tu sienaw tayda i dihkuay a kitidaan.
蛇類其實不想與人類發生衝突，但是從以前到現在，總是有許多民眾不了解蛇類習性以及不懂得尊重自然，將蛇視為邪惡的生物，因而對蛇毫不留情的打死. 蛇類幫人消除鼠患，人類卻不但占領牠們的家園，而且還不懂得感恩與尊重.
bauhan kaisa masasuada tu tademaw hana sasu linges, nika nanu ayawtu makatuku ayda, hatidaay tu nu tademawan cacay henay ka nanam tu wayway nu bauwan caay atu caay kasikad tu bau, palu adaen ku bau, sisa anu makaadihtu tu bau kanca mipatay. mipadang ku bau tu tademaw mipatay tu edu, tademaw hantu umialaway tu kakitidaan nu bau, caay pikukay atu mika sikad tu bauwan.
人類可以選擇不喜歡蛇類，但必須懂得尊重，也就是說要避免致牠們於死地.
tademaw han taneng acaay ka namuh tu bau, nika amatineng a masikad tub au hananay, amana makaadihsa tu bau han kanca  amipatay.
idaw henay ku hatidaay tu nu bibawlan ahicasa, ahican nu i luma acaay paka adih tu bau sa.
其實比較直接的解答是：若想要達到百分之百的效果，當然應避免於自然棲地蓋上房舍，也就是不要干擾自然.
sisa kasenu’ sa ku tademaw apatukil, anu maka alatu cacay a lasubuan a kilacan, sisa amana pisangan tu luma ku kapahay, amana pilawlaw tuni ka udip nuheni.
但若不得已自家就是在自然棲地上而又要防止蛇類進入民宅，目前比較實際的方式是盡量將自家清理乾淨，不要堆放太多雜物，因為雜物多正好提供了蛇類最佳的棲息區域.
nika anu pacici tu misanga tu lumasa ahica a caay picumud ku bau i luma, ayda hantu amisa dimel tu liklik nu luma, amana pisaupu tu cacanan, maupu ku cancanan u lalimekan naca nu sakapahay a tataydaan nu bau.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:mauzipay kakuniza:Habayiing
u likisi nu Taywan-sakay canancnan nilaculan a lalangawan
kakuniza:Buting Nukay iniw i Taywan hananay asubal sa u landaway sa mamin ku nalinabawan.subalay a lalangawan sa u masamataay sakanawlan adihan imahida yadah ku saka caay kalecad nu lalangawan ya makay sumamaday u salumanay a nu ba’tuway a ziday hananay sa 長濱 lalangawan saan sa.
itini i Taywan subalan matenes sika laculan a lawad namahicaay hakya katukuh ayda idaw ku limaay nu sika lebut nu mihcaan saka nu ayawan sa bahal sa malawpes nadikudan satu sa naynayi tu maadih ku 長賓 a lalangawn pasu sikalecaday a tuudtuud mahida nakamuwan nu aydaay kuy nu Taywan sakay batuway a tuudtuud nika tahkalay atu makay mukinay a nalimaan a lalangawan sa caay kau nu katelangan (古代）a 長賓 hananay a lalangawan nipihaymaw sananay amaysumad
u saka yadahay nu mikinkiway a sasaydan malecad amin kuni datengan mahini saan u lalangawan nu Taywan i nu likisi henay sa sakay canancanan tuway kuni cunusan nu makay caay kalecad a demiad atu namakay i dumadumaay a nika taynian makay bayuay cayay kalecad a lalangawan nipicumud.
Ina baluhay a lalangawan nu binacadan sisa namakayda i naayaywaw sikatenes idaw kuni laculan tunu heniay makay baaday a laylay nu niyadu’ay pasu kamu sakaudipay a nina. Sikatukuh aydaay a ziday ina adidiay a subal Taywan hananay sa namahida kuni enengay itini cayay kalecad ku nina atu lisin a lalangawan nu binacadan sisa namakayda i naayaway sikatenes a mihcaan sa idaw tuku micumuday caay kaputun ku ihekalay tayni makay balunga micunus tu lalangawan nu lalekalan.
u likisi nu Taywan-Taywan kasikiman nu ziday a lalangawan
nilacul(內容)：
hakiya idaw tuku tusaay a malebut nu mihcaan ninengan itini Taywan a subal nu sumamaday a tademaw sa nalimaan atu nikatinengan tu sakay muwala tunu malatay a sasangaan, sibakah tuku nu ba’tuway a duku. pabaluhay sakangaay nu malukay sisa imahida nikalukan. yadah tu ku kakanen tatenga sipicumuday tu kasikimam tu a ziday.
cacay a bataan idaw ku tuluway nu laad hananay a lalangawan nu Taywannay sikimay a ziday tadungduhan sa nasini kakutkutdan tunu imahida henay a nipibakahan a liwan nu muking atu kakitidaan nu sasangaan kyu taneng madepuc tu masitudung u matinengay misanga tu mukinay a binacadan sikatukuh ayda sa ya binacadan u sacacayay sakalucekan matinengay idaway ku nalimaan i nuayawan nu tademaway a likisi itini Taywan ay muenengay sa. caay kau Taypak pali（八里）hananay nika kutkutan tu kakitidaan adada inuamisan idaw tuway kunu waliyan sacapiyan ku naamisan dipasan nu bayu’ atu kalingku a kakididaan idawya tuku nikaadihan tu sakalecadan alalangawan.sipakayni subelitan a nalimaan atu nisangaan sikatinengan tu nidatengaan nipaluma tu kakaenen atu paydemiad nikalukan tu tipus pasu nu dumaay sipaduhay a kakaenen nika sakay udipan uyda tu nibutingan atu nialaan i nu ba’yuan a piya’ atu dumaay sikukiyay a kakaeneng i maydemiad ayaan sa miadup tu aadupan sapicunus tu sakabecul nika sikatawitan nu sakay idaw nu 十三行hananay a tuudtuud sa u duma ku yadah.
idaw ku 十三行 hananay a tuudtuud sa uduma ku yadah pasumakay ba’tuway a budwen atu nu ukakay mukinnay nisangaan mamin mangaleb kunu idiniyay cayay pisanga tu kimmay a angetan (銅）sadadinguwan a tuudtuud uduma sa idaw kuni kaadihan makatepa tunu sumamaday nu hulamay （大唐）hananay a kalisiw sis namakaydaay （十三行）a lalangawan a tademaw sikanamuhan nuheni atu i hekalay a binacadan maydih mamabalic saka udip a kawaw milihida kunu dumaay a kitakitan katukuh i Tayliyukay nu waliyan sadimulay a binacadan paliwalayay a malalacul nidatengan sa hakay huntuway misangaay tu balunga atu sapihacengay makabalungaay a binacadan.
十三行 hananay tademaw miadih tu nikapatayan a kakawaw sa micidek a kuni pinganganan idaw ku sapidadem a nipadadan atu sapakelit tuni laculan sapaini tu mapatayay sisa katinengan i mahidaay a tademaw sa idaw tuku singku hananay kiwkay. idayaw tuku kapahay si kalisiway atu pakuyucay nika kasasiduma i siyakay nika matadem kuheni sa caay pisanga tu matekesay a takenip sipatademhan nu lebungan padeng.
namakay i mikutkutay a nipiketunan nipaadihan sika tinengan kuni kabuwah tu 十三行 alalangawan a tademaw namaudip henay i cacayay a malebut a mihcaan sa tansul satu sikalawpes namahica sa nayay ku matinengay u madimuday a kawaw nika makay nudumay a nisaicelangaan pawacayan idaw tuku mikitisay sapakamu tu 十三行 a lalangawan a tademaw hakay nadikudan kayta kelang(凱達格蘭）hananay a yuncumin kay kakawsan.
dayhan u kayta kelang（凱達格蘭）nipienengan masaupu i Taywan sakaamisan atu waliyan nu amis sakaini sa micapi tu 十三行 a lalangawan nika laliwasakan sulcad saan. nu dumaay nu kayta kelang a tademaw manamuh paina i nalimaan nu di’da atu silacul tu tetus (陶甕）nu sapakulit idaw aca i 十三行 a lalangawan nikitkitan nipikutkuten sa kalecad a tuudtuud sisa u sasaydangay a nipidateng sa masasitudung kina 十三行 hananay a lalangawan nu angangan mahida huntu u kayta kelang hananay a maka sumamaday a kakawsan.
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)：
kakuniza:Buting Nukay
Li Qiang
Li Qiang (李強) thumb|Li Qiang (李強) thumb|u hata nu China
siwkay niza
tatama a tademaw, nalecuhan ciniza i 1959 a mihcaan 7 bulad. u cunli (總理 Prime Minister) nu China ayza sa ci Li Qiang, micakat a demiad sa i 2023 a mihcaan 3 bulad 11 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:China
u likisi nu Taywan-nu ayawan tanayuay satenesay a likisi nu lalangawan
Sumamaday nu tademaw sa nayi kuni pisupet tuni katinengan a sulit.sisa hicaan nu heni amay udip hicaen amay saungaay tu hekalay a nika sumad nu kakitidaan a edapan tunu mikinkiway tu makay sumamaday a sasaydan kumi kutkutay tu sakay tinengay nu katuuday a sipakayda nipiliyasan i kalimucuan atu icuicuwaay a palumata mikilim tu naliwanan a tuudtuud tu saka tinengaw.sisa katukuh i hulaman nipikuwan na i limay a bataan idaw ku pituway a mihcaan mikinkiway taydaan i pusung a niyadu ya 八 仙buhang hananay nu tademaw nai malumanay henay nipiliyas a kakitidaan idawya ni bakahan a nalimaan a tuudtuud uyni sa u sakay ayaway nika tepaan makay sumamaday nu tademaw nipiliwan atu nisa ungayan a sapawacay a aadihan sipangangahan tu nu aydaay tu 長濱 a lalangawan han.nika adihan nu sasaydan a nipiliwan naylimaan a tuudtuud sa u mahidaay madayumay a sangaan nu baetuway salacul tu kakaeneng a Nalimaan nayi henay ku sakalukan atu u dumaay sakay limaan nu sakalukan nayay maadih idaway kuni pahabayan tu papahabayan a kawaw u sakasaan sa imahida sa musaungayay nu tademaw u udemidemiad sa caay henay pitaneng a pahabay sakay udipan nu imahida.
kanahatu 長濱 hananay a lalangawan taneng panukas katukus i limaay a mihecaan idaw ku mang nu ayawan nika nipalaad katukuh ayda sa idaw ku limaay a malebut nu mihcaan imahida tansul sa kaliyuhan nikalawpes saisaw micidek imahida u 長濱 a lalangawan  nika uyda satu makay nisangaan nalimaan a dadan masasengi tunu sadimelan nu 大陸 a nu ayawan nalimaan a tuudtuud uyniyan sa nipiadihan nu aydaay nidatengaan na u demiadan kuni kasumad sisa idaw ku Sasakamuwan nu sasaydan nipi kinkiw masitungus tuku mahiniyay patahekal tu balucu nu kitakitay a tademaw.
ayaw nu aenengan nu kitakit a taddemaw nau masaluli henay ku nanum i kasienawan sakasepat nu hekalay ani kahini taywan atu tayliyuk malalacay henay makay dadan sumamaday a tademaw maydih miadup tu aadupan sa kilul saan tu aadupen taynien i taywan namahida satu eneng satu nu txaywan sa menmen sa itini maudip nadikudan nu kuliyay a nanum a tatukiyan sa udemiad haymaw satu diheku tabaki tabaki ku mapeladay nu kuli nu bayu sika lawpes bayu hantu sa munabaw tababaw u taywan atu tayliyuk hidahida satu sika putun ku kakataydaan a dadan u nu makayday i tayliyuku a nu ayawan nanay a likisi a lalangawan kakayda satu tataytay mala 長濱 a lalangawan katukuh nu ayawan i limaay ku malebut a mihcaan mahicaay hakiya nayi saan nayay Ku sika tinengan tu nikalawpes kya mahini. kakuniza:Buting Nukay
Smangus
thumb|Jianshi
Smangus（司馬庫斯部落）
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Smangus. u kasalumaluma’ nu Smangus sa, 38 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 176 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 173 ku tademaw, pakalatu 98%.
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila thumb|kazeypila
Smangus
Smangus（司馬庫斯部落）
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 2%.
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila
https://www.youtube.com/watch?v=ygY8phK5dIk
sisuniay a kazeypila
Smangus
Smangus（斯馬庫斯部落）
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Smangus. u kasalumaluma’ nu Smangus sa, 48 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 233 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 223 ku tademaw, pakalatu 96%.
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila
u lisin nu kazeypila i sinpese 2012 a mihca
nipaluma-sincaw
sincaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Smangus
Smangus（斯馬庫斯部落）
u kasabinacadan, Tayal 91%, SaySiyat 1%, zumazuma 3%.
u lulang ku sapisanga' tu kazeypila
https://www.youtube.com/watch?v=vlUvi0uw8RA
nipaluma-sincaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p70
kakuniza:nipaluma
Smangus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Li Keqiang
siwkay niza
\\tatama]] a tademaw, nalecuhan ciniza i 1955 a mihcaan 7 bulad 1 demiad. u cunli (總理 Prime Minister) nu China ayza sa ci Li Keqiang, micakat a demiad sa i 2013 a mihcaan 3 bulad 15 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:tatama kakuniza:tapang nu kanatal kakuniza:China
Solomon Alabi
Solomon Alabi(所羅門·阿拉比)
Solomon Alabi nalecuhan i Kaduna, Nigeria.
21 bulad 3 demiad, 1988 a mihca, Solomon Alabi, miunduay.
Solomon Alabi i 2010 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 50, namapili’ tu nu Dallas Mavericks putiput.
u likisi nu Taywan-u sikadademec nu hulam atu Dipun
縮圖 u Dipun hananay a kanatal sa masasubalay akakididaan iniw i bayuan katineng tu kuni kasenengan nainayi henay tayni midebung tu Taywan ku hulan "荷蘭" hananay a kanatalay a binacadan sa idaw tu ku Dipun a tademaw malalacay misiwbay i Taywan nakamuwan nu imahida sa matenes tu saan tabakitabaki ku nikalalacayan imahida.
namakay nipidebun nu (hulan 荷蘭) a binacadan nuheni a nidatengan sa u heni tu ku may cebisay u heni saan ku mamisiwbay saan nika nipidatengan nu hulan maydih henay midansu uyni ku saka silucung nu dipun tada misakaku saan misawacu tu nikahida nu (hulan 荷蘭) sisa caay pisulul apadansu tu kalisiw tu henian zayhan unika sasulaecus nina micebisay i Taywan a kanatal abinacadan kakayda satu madademec. imahida sa u Hulam hananay sa maydih misayadah Tu sakaydihan micununs tuni pisiwbay nika u Dipun hatu makayi ku balucu nu heni uyda sa kukaydihan pacumud tu balunga i 平戶 a kakitidaan nu minatu imahida sa a idaw ku nipidikec tunu (Muhu 幕府將軍) nipabelian tu misengi tunu sumanahay sacaliwayan itawya papicaliway hangay itaneng tayni misiwbay.
mahida satu u Hulam atu Dipun a binacadan unika sakalaecus i Taywan mangalebmangaleb sisa idaw ku si balucuay palulaecus inakawaw sa sikatukuh i nu Dipunan matineng tuaca ku (德川幕府) idawya sa tabakitabaki kuni kasasungayaw ya 幕府 hananay a mikeliday pasakamu satu anu mahidatu sa a idepen ku 平戶 hananay a minatu atu sasiwbayan a kakitidaan makayi tu maplaliwacay saan katinengan nu Hulan kuni kahida nu Dipun a malebut ku sasiwbayan inuayaw sikatawit kiya 東印度公司 kasenun saan sipainy kiya mibulibulay i nulabuway a tademaw sipatayda i Dipun misayban namahida sa ngaay satu kya kakawaw natikudan satu pabalucu tu ku Dipun kayi satu malalacay atu nutaway a saka siduma mi siwbay uduma sa caay pisulul patayda i nutawan a kitakit sibalunga malalacay atu tau zayhan unika dademec nu Hulam atu Dipun i Taywan matenes sikalibutan tunu dumay a tademaw katukuh ayda satedep satu.
u Hulan i Taywan (micebis tu tuudtuud 豪奪寶島資源) itini nutipan nu Taywan cayay ka tada talakaway a buyu’ pasu enalay imahida satu idaw ku tuluway hakya atu sepatay lasubu a mihcaan yadah ku mulakalakay nu ngabul kanahatu u satabakiyay ku ngabul i yuncumin nidatengan nakamuwan sa nika u binacadan nu i Taywanay idaw waca ku paysjn tu sakay aadupan sisa u musimaway henay ku aadupan imahida
kakuniza:Buting Nukay
u likisi nu Taywan-Taywan baluhay sakay ba‘tuwan a lalangawan
hakiya idaw ku enemay a malebut a mihcaan sa muenengay i Taywan subal makay sumamaday a tademaw matineng tuway a hicaan midademec tu i hekalay a maudip matineng ahicaen maysumad tu saka ngaay nika udipan sa madayumay a sakaluk paluma tu kakaenen a lami sika tineng henay tu sapahabay tu papahabayan sapi cunus tu sakaudip uduma sa nanamen nuheni ku wacu saka ngaay maluk tu umah sisa nikaudipan nuheni sa kilihalayan ku nu ayawan a babalaki kanahatu nayay kuni adupan sa caay tu ka lihanaw tu inayi ku kakaenen nu lumaay saka caay sikangalay nu bili. u mala sasaydangan nu sakay kinkiw ay h tunu makay sumamaday a ni kidisan sa imahida muenengay i Taywan a tademaw sa idaw tu ku sitangahay sakay pakapah tu nikaudipaw sananay a sikatining nu napunuan.
mademec ku nu sumamaday a nikaudip pasu u makay laculan tu ku kalupu miedap hananay a lalangawan nu binacadan sisa nitanengaan nu aydaay sa imahida sa Taywannay a binacadan micumud tuku baluhay a tatukalan u baluhayay nu baetu’wan a ziday.
i Taywannay a subal nika adihan ni kutkutan a dumadumay nika adihan idaw ku adidiay nama kutkutdan makaala tuway tu cacay a malebut nikaadihan.ninengan idaw ku natimulan atu saamisan idaw ku waliay atu nutippan mamin makaadih icuwacuwa sakasaan iniway i tuwapunkeng (大坌坑 ) a kakitidaan a lalangawan ku satenesay.kitakidaan nu tuwapunkeng (大坌坑 ) a lalangawan sa ahebal kuni kalaliyasan. mamin nika idaw cumudan muneng inalalangawan nipisupet sa matineng misanga tu nalimaan a tuudtuud uduma sangalebay nalimaan tunu lalaay a nalimaan.
manamuh pakulit peninien nuheni i salaculan a nalimaan uduma sa sipakuliten tunu tabakiyay a lalitsapisabancal micunus tu takelalnu nalimaan u saka tangsul saanku miadihay a matineng namakaydaay i tuwapunay a nalimaan nipisangan sisa nikahini sa u lalangawan nu saka caay kalecaday nipa adihan.nika idaw henay ku caayay kalecad nu baluhay a batu’way a nalimaan atu kulitan nu lalangawan i Taypi Yinsan hananay akakitidaan nalimaan a lalangawan atu Kalingku Pusku (花蓮玉里）a puyuma hananay a nalimaan a lalangawan, ayda sa pasiduma aca misiwkay tu saka caay kalecad icuwa ku nipicidekan i hekalay adihan.
u yisan a lalangawan nika tepaan sa i eneng nu Taypi a enal ku sayadahay. tahekalay nalimaan a sitaneng batuay atu nu ukakay a sasiduma yadah saan idaw ku ba’tuay a tatak. pulung atu nu ba’tuay a sapipana u duma sa idaw ku nisangaan tu ukak nu buting a sacucuk atu nu ukakay a nalimaan a sitaneng mahamin namakay balucuan nipihaymawan misanga sisa mala senengaan mialaay tu balucu atu dimelan nu tademaw.
nika nu makayniyay i puyuma hananay a nu ba’tuway a lalangawan sa nu ayday sika utang atudi culalsaan na i Taywan i walian a kakitidaan masaupu itida nu puyuma a midimutay mamikuwannay matineng a hicaen ku nalimaan misakapah misanga tu naba’tuwan a kawaw makay i demidemiadan sakaluk salumaan atu nikapatayan nu tademaw anikabian mamin sipatahkal u nganganan nu puyuma a lalangawan kuyni sakasiduma caay kalecad.
nu puyumaay a nalimaan misanga’ tunu ba’tuway a takenip sa emay kinalakuwitan tu a malebut a mihcaan satedep saan muwakang aydahan tusa hakay idaw ku sasakamuwan ititaan sakay nu ba’tuan a takenip nidimutan a kawaw matinengay hakiya nu puyuma a lalangawan nalimaan a takenip sa caay kau siduma a saan maydatem ku mapatayay a tangah mamin pasayda isikalecad a tatuduan kuni ti’nang.
u duma sa idaw kuni pilaculan tu nipakelitan tu sikatekesay a sakatekesay a mudawan atu salaculan i demidemiadan a nalimaan paladayan a tuudtuud sisa katinengan tu nu aydanu tademaw kuni kahini nu sumamaday a babalaki suayaw tu mahiniyay akawaw idaw tuku bulah atu sikatiman tuni kabelec nu tademaw mahiniyay anipidateng caay kahida tunu aydaay kuni kakesem nu balucu haw sisa palutatengan kita imahida sakay sumamaday a ziday u tademaw hananay sa idaw tuku sakay nu kiwkay a singku sapakaydaan nu maytadem a nina.
Saviki
縮圖
u sulit nu Hulam
山美部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yincumin,  9 ku tademaw, pakalatu 2%. u kasabinacadan, Cou 95%, Yuwatan(Bunun) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 1%.
u niyazu’ nu Cou(鄒族)
u niyazu’ nu Cou kuyni, katuud ku Cou itini mueneng. u zuma a tademaw sa u tayan, u Yuwatan(Bunun), u Tayan. inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay(binacadan) a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.
tademaw nu yincumin a binacadan, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319),
Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630), Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530),
Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401), Kanakanabu (335), zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan
原住民族委員會全球資訊網統計資料yincumin a binacadan wei-yuan-huy kitakit nalunasulitan atu palatuh wang-can pulung sausi nalunasulitan
台灣原住民族資訊資源網Taywan yincumin a binacadan nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan wang-can kakuniza:niyazu' kakuniza:Cou kakuniza:Cyayi
Sawanengan
u sulit nu Hulam
共和部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sawanengan. u kasalumaluma’ nu Sawanengan sa, 262 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 687 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 180 ku tademaw, pakalatu 26%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 507 ku tademaw, pakalatu 74%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a cidekay sa, u Sejek(Seediq). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Sawi
u sulit nu Hulam
百壽部落
Sawanengan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Sawi
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli(苗栗) a kuwan a niyazu’ ku Sawi. u kasalumaluma’ nu Sawi sa, izaw 156 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, izaw 387 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, izaw 123 ku tademaw, pakalatu(大約) 32%. u zuma sa, cay kaw yincumin ku heni, izaw 264 ku tademaw, pakalatu 68%. u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) tulu bataan izaw ku cacay (31)%, Tayan(Tayal) cacay (1)%.
Sawanengan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Sawi
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tuway, caay henay pasumad tu cidekay nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan (內政部戶政司全球資訊網)
yincumin a binacadan weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan(原住民族委員會全球資訊網統計資料)
Taywan yincumin a binacadan nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan wang-can(台灣原住民族資訊資源網) kakuniza:niyazu'
nipaluma-lule, lole
lule, lole 羅勒 (俗名：西洋九層塔)
kagak kakuniza
salaedan(cie)：植物界 Plantae
panan(men)：被子植物門 Magnoliophyta
upiz(kang)：雙子葉植物綱 Magnoliopsida
mata(mu)：脣形目 Lamiales
hicahicaay(cong)：羅勒 O. basilicum
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p290
Gernot Katzer's Spice Pages explain the culinary use of basil in European and Asian cooking; further web links.
Position Paper on the use of HMP containing estragole evaluates cancer risk on human.
anu maydih pahabay tu wadu
縮圖
mikilim tu kakitidaan （找空間）
alt=European honey bee extracts nectar.jpg|thumb|European honey bee extracts nectar u kakitidaan pahabay tu wadu, a u masatukusay a kakitidaan kya a kapah, anu maudad ku demiad kya caay kasenget ku kakaydaan nu tademaw muculil misakakawaw, kya maacak tu ku haku nu wadu, manamuh ku wadu tu maacakay a kakitidaan.
caay pilaliw ku wadu, anu malalemed ku haku atu kakitidaan sa, makayi ku wadu mueneng, matenes sa, mulaliw tu, matalaw tu senget ku heni. u duma sa u yadahay ku kakanen i liwliw nu umah atu biyabiyawan nu umah, kya caay katabaat ku heni mikilim tu kakanen.
u i labuway nu luma’ a wadu（蜂箱中的蜜蜂）
u sakakaay ku ulang nu wadu, u mamulecuh tu katuuday mukelid muladay, u tatengilan aca cinida i labu nu luma’, nikaudip nu wadu hananay u satadaya’ay ku nikaudip nida, makatukuh i limaay ku mihcan, cacay a nikaudip nida sa tuyda dada’ sayaway yu patakis cinida tahekal, muliyaw caycaay tu katahekal, sademiad sa i luma’ mulecuh tu ti'ku.
u kalung tu ku sademiamiad sananay a pawsa i cinidaan. mukilulay sa u kalung ku sademidemiad taputah misakakawaway, taputah mikilim tu tihtih nu balu sapawsa tu ilabuway a wawa, pahabay tu iluma’ay a tama, u tama ku mamudiput tu lutungay muhacacay pakan tu katuuday a lutungay, pakan tu ulang atu misakakawaway i labu nu luma’, matineng ku heni musakinikinih tu a i luma’ atu a i putah, caay picalap musakakawaw, u i labuway nu luma’ misakakawaw sa, sitatungus miasik tu labu nu luma’ mibakah tu nibakah, misanga’ tu luma’ mitahab tu panan, liliden nu heni ku imelamngay atu mapilkihay mibakah, wyda amin u i labuway misakakawaw ku sitatugusay.
kasenengan ku nikabalud nu balucu’ nu wadu（羨慕格外團結）
miadih kita tu nikabalud nu nikaudip nu wadu mahemek kita kya, i nayi’ ku makasicay sadep sa misakakawaw tu kawaw nu udip, caay piida tu sakakawawen nu udip, sasekel sa musakakawaw tu kawaw nu luma’, anu izaw ku micumuday tu luma’ salawp han tu nu heni, kita teletelep han tu musakasak, patay kya midebungay i labu nu luma’. hatida ku nikadikec tu sakay labu nu luma’.
kahemekan ku nikanikec nu wadu（執著讓人感動）
u nikaudip nu wadu i hekal, caay kaw midangay ku nikatayni nu heni, hanca apuyu’ ku nieneng i hekal, u udip nu heni, nika caay pidang ku balucu’ idaw kya madikecay nu lima ku tatudu’en nu balucu’, u sakatayni nu heni tada u sapatules a cacay, tu teluc ku nikaudip nu wadu nu heni ku madatengay a maudip, kyu sa saicelang satu masasekal misakakawaw a pahabay tu wawa nu heni kyu cay kaputan, ku nikakitikitin nu nikaudip nu wadu hananay.
taputah mikilim tu balutih
nu iputahay nu tahek a wadu, mananam tu aalaan tu tihbalu atu kakanen, kyu caay kaadaaw tu kakanen, lihalay mikilam tu kakanem, nika u nipahabayan a wadu sa tacuwacuwa mikilim sadakadakay a mikilim, anu kaudadan tu nudemiad caay pakatepa tu kakanen. wydaan ku kalihanawan ita, kiu pacucuwan ita tu nibilaw tu waneng pakan. kya acaay ka adaaw tu kakanen, anu siliwan tu kakanen kuhenisa, supeden nuheni i papalecuhan tu ti’kuk musinga’,anu inayi’ tu kukakanen sa buhatan niheni mi cepcep mukan, kya acaay kupatay nu ngalay, sisa caay piwawc miadih ku pahabayay mi culuk miadih tu
nipahabay.
i palaludan(春天）
katukuh i palaludan kuwadu sa, malingatu tu taputah mi kilim tu cemad(花蜜)atu tihbalu(花粉), ca cudacuday satu tahekal ku kalung tahekal muculu’ tu tihbalu atu cemad musuped i labu nu luma’, misa adisdih kita tunilacul, anu matumes tu kutepi sa sikeden ita mu kinih lawa hatu tusapad kya caay ka tayda ku ulang misati’kuk, anu yadah tu ku matumesay a tepi sa, singsing’ hanita patayda ini supedan tu cemad, yada tusa palkinacacay hatu mi siwasiu ku cemad, wyniyan ku ha halhalen nu pahabayay tu wadu, sa pacakay kya si’ta ku pahabayay.
malalitin tu i hekaay ku punu’ (內外連結之智慧)
i tini i nipinanam pahabay tu wadu sa, yadah ku nikatinengan a punu’, uni tanengan pahabay atu namaka hekalay a punu’, ma-
lalitin tu itini itangah isu, yu itini ini pahabay numita sa, idaw ku numitaay tu ani kutinengan, mananamtu pahabay sa kaykayda satu, ma tinengtu pa sasumasumad tu dadan pahabay, wyniyan apunu sa’ unanamkay punu’ay isu atinengan, mananam tu
tuyuliu pahabay, unumisu kuyniyan a punu’, uduma sa tahekal kisu tayba itawan minanam sa, u namaka hekalay kuyda an
apunu’, pulung hatu tayniyay pasubana’ anika tinengan haw, malalitilitin tu kutineng numisu, kyu lalitilitin satu ku nikatinengan i
tangah numisu, uyniyan sa u punu’ amin isu a tineng.
uni sacemad nu wadu
katuud ku musakamuway tunika u tayi’ nuheni ku cemad saan, patelac ku mahidaay a kamu, utayi’kutayi’ amica palamel tu cemad, pasubana’en aku ku katuuday itini, u wadu hananay idaw ku sinmung, mitesekay mi kingkyw tu nikaudip nu wadu hini sa, u wadu hananay madibel tu sakay luma’ atu sakay katuuday, caay kapaceba saan mu tayi’, taputah aca mutayi’ caay ka
paceba saan mu tepil, taputah aca mibakah tu tatayi’en, kyusa anuedeban isu kukaka tahekalan sa, kinapatay sa muhemhem tu tatayi’en, mahida kunika hanacikiciki nu udip, anuiaw ku mapatayay atu mapilkihay caanyay pakacaculil awadu sa, lingiden
nuheni mibakah, anucaay sa sacacacacay sa mumuku mi bakah, caay piida itawan tu sasakakawawen, makaadih tunika caay
pakahuwad kyu pacabay mulilid mibakah, kyu sakamu sa kumitesekay mi kingkiw, u satinengay tu ciki ku wadu saantu kukamu
,matineng kuheni tu kakawaw, uni suped nuheni tu cemad hawsa, u baluhay ani pataluma’ tu cemad sa, makatukuh i luma’ sa,
bihbih han niiluma’ay tu sakubad muhilhil, anu pinaay ademiad mu bihbih sa, maacak tuhaw sa tahab hatu nuheni, kyusa uni siwasiwan numita tu cemad sa, padengen isu iheka matenes sa caay ka angeliw, u punu’ nuwadu kuyniyan.
matineng pa lalikeliked tu sasakakawawen
6uni kapulung nu luma’nuwadu i syakay hawsa, matine palaliliked tu sasakakawawen, unida kunida caay piedis tuniduma a kawaw, sadebsa mu sakakawaw tunida a kawafw, caay palemang caay kakasic, unidaay kuyniyan a sasakakawawen saan,
cayay piida tu kawaw sa demidemiad wydaan ku kawaw, hanika patay nuheni mu sakakawaw laluk saan, anu tatahekal a kalung sa ui hekahekalay aca caay pi lemang, u tataputah a kalung sa u aiputaputah aca, caay piedis tunutaw akawaw, mahi-
ilabu nu luma’kya, tawya tahekal misa kakawaw mikilim tu cemad atu tihbalu, cacay abulad misa kakawaw sa mapatay tuway,
hatida kunika udip nuheni.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
https://zh.wikipedia.org/wiki/蜜蜂養殖
https://zh.wikipedia.org/wiki/蜜蜂
kakuniza:Nuwatan o Kumud kakuniza:saydan atu micudaday 2018 kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
Sayie
u sulit nu Hulam
下大隘部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sayie. u kasalumaluma’ nu Sayie sa, 27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 70 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 67 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 74%, Tayan(Tayal) 16%, Pangcha(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 4%.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
u likisi nu taywan-salungan nika lecuhan a subal
hakay idaw tuku enemay a lasubu nu mang a mihcaan nu amuhuwan atu nu takuliaway a banges muenengay a tademaw kakitidaan a subal itawya satu natukian kasenun sa ku tadidengan maninel muhuyahuy ku buyu’cabiyasan tuku kakitdaan nu tuudtuud u hekalay caay kasatedep patahekal tu icelang nuydaan sisa nadikutan sa naisasaay henay namabiya henay i labuway mucelem a adilad nanicecelan sa culal saan munabaw tuway i teban nu bayu’ u sakahini nu hekalay sa kinapina tu muliyaw emay hakiya pinaay tu kuni caliwayan nu lawat nadikudan sa masatedep tuku ninel atu nisa ninelan atu nisaibulan nu laylay culal satu kiya salungalan a subal u aenengan a kakitidaan nu mita sika udippan masa tubahay a subal u taywan han nu layak atu hulam.