cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad cacay a sabaw tulu a bataan ayza107年 9月13日
nipaluma-papangaay
papangaay (小金梅葉)
kamu nu binacadan【族語】布農 Makuis Lisav Tu Ismud、撒奇萊雅 Papangaay、鄒 Taravungun Tanau
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
(二)udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
(三)tayza kaku I Nabakuwan a niyazu’ cisiwsiwan a micuda
我去花蓮巿秀秀灣部落上課
nipaluma-papangaay
papangaay (小金梅葉)
mukanan nu binacadan (使用族群)
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
(四)tangasa satu kiyu madimen tina I niyazu’ alaw u salunganay a niyazu’到這個秀秀灣部落才知道這部落很美麗
(五)i na niyazu’ u salanganay kin a niyazu’ izaw ku kayakayan sangangingangiw saku zazan nu buyu’ atu cascas tangsa I satipan nu niyazu’ niyam
nipaluma-papangaay
papangaay (小金梅葉)
布農、撒奇萊雅、鄒
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
這個部落排常漂亮,有情人部道灣灣曲曲的路及部落的西邊有瀑布
(六)mahida mu mahetikay, maleca tuni ku kulit azihen , malezad tu mu bahel a limecedan salengacay a zikuc
nipaluma-papangaay
papangaay (小金梅葉)
Bunun, Sakizaya, Co.
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
有如仙女般穿著雪白的衣裳從天而降,如詩如畫般的美景
(七)i siwsiwan mi manam tu dudad u sakapahay a kakidedaana
nipaluma-papangaay
hekal a kaliwaliwah (分布環境)
papangaan u langaw mahamin i kasa niyazu’ kasa kakitizaan. manamu mulangaw isasa tu 2800 a depah su-li-lin, cen-kuw-papah milamel i kilakilangan tu pananumanay, i lutulutukan anucaay makelahay a lala’.
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
在秀秀灣練習讀書是個好地方
(八)Manamuh kaku tayni I tini micudad u luma’ ni saydan masatezep, i tini tapalen mu maku salungaay sakaku , u sielihen baeket u zuma ku kapah nu balucu’ maku sapeh sa ku ni nabalucu’an a zateng sadakadakai sa kaku a minanam tu kamu nu Sakizaya a patukuh ,tu sasakamuan nu Sakizaya
nipaluma-papangaay
hekal a kaliwaliwah (分布環境)
（kamu nu Hulam：小金梅葉原產於全省各地. 喜歡生長在海拔2800公尺以下的松櫟林、針闊葉混交林間的灌叢、草坡或荒地等地. ）
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
我很喜歡在這裡讀書,老師家很安靜,在這個環境裡,我感覺自己責任很重,一定要把撒奇萊雅語學好,傳承
(九)saicelangen nu mita u Sakizaya minaam tu kamu nu mita zayhan nayay tuku matinengay mu sakamu
nipaluma-papangaay
sakakapah nu sapaiyui (藥效)
sapingaay tu, alababay a buwaa’, sakakapah nu tatama, micunus tu angil.
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
我們要努力學習我們的語言
nipaluma-papangaay
sakakapah nu sapaiyui (藥效)
（kamu nu Hulam：功用:溫腎、壯陽、補氣）
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan雨的故鄉在秀秀灣
(十)na tapaki sa kucidal micudad sa aluw maudad tu, sakanu sa ku saydan u tatangahen nu udad kina niyazu’ cisiwsiwan , sawsawni ma udad kina niyazu’ sisa u sasakamuan nu niyazu’ nu binacadan kin a niyazu’ , mayza I na kasiwsiwan izaw ku cacay a kamu nu udad , (sansan nu udad teba teba sa cililiw)
nipaluma-papangaay
wayway nu mauzipay (生態形狀描述)
papangaan u sapamata ueli’ tungusa papangaan, tungusa pinaay tu a mihcaan nu mulangaway a lutuk, u talakaw pakalal tu 3-23 hunan, anganganan mahiza u lamit u siheciay masati’kuk anucaay masamulmul ku tektek, u tayayu’ 4-6 a hunan u tabaki 1 a hunan. u papah masakulawlawan ku kulit i tulis nu papah sibanuh, u tanayu’ pakala tu 8-28 kung-li, u ahebal 0.5-1 hunan.
udad mu tatangahan itini cisiwsiwan
本來是大晴天, 這個秀秀灣,等一下就下雨了,等一下又出太陽. 我們要發揚傳統撒奇來雅語言,我們要復興撒奇萊雅文化. 所以雨的故鄉是秀秀灣,(一首古童話詩,下大雨,灑下來彈回的水花,有如彩虹一般,好美)
kakuniza:Sabak Nubu
nipaluma-papangaay
wayway nu mauzipay (生態形狀描述)
（kamu nu Hulam：小金梅葉為仙茅科小金梅草屬，屬於多年生的草本植物，株高約3-23公分，根狀莖為肉質的卵球形或圓柱形，長約4-6公分，粗約1公分. 葉片形狀呈帶有黃褐色疏毛的狹線形，長約8-28公釐，寬約0.5-1公分. ）
5-7 a bulad mabutelak tu kalawlaway a kulit, balu nu lamit u talakaw pakala tu 3-9 a hunan, balu nu satabu adidi’ tusa aca, enem ku balu nu papahan, tama a kasabalu enem. u heci i 7-9 a muladan mazuhem tu, masaculayay a heci u tanayu’ pakala tu 0.5-1 a hunan,duhepic ku pudac nu heci, u hekal sapucu’pucu’ sa adidi’ mahapinang mahiza u gang masapucu’.
（kamu nu Hulam：5-7月開出黃色花，花莖高約3-9公分；苞片小而有2枚，花被片6片，雄蕊有6枚. 果實在7-9月間會成熟，棒狀的蒴果長約0.5-1公分，果皮薄，表面有無數細小明顯的瘤狀突起. ）
（kamu nu Hulam：多年生草本，花開春秋2季，有毒植物. 根莖塊狀，徑約 1 公分，球形或長橢圓形，通常被覆老葉柄的纖維殘餘. 葉基生4-12枚；葉片線形，葉基狹線形，葉尖銳尖草形，近革質，被長毛.
（kamu nu Hulam：多年生草本，花開春秋2季，有毒植物. 根莖塊狀，徑約 1 公分，球形或長橢圓形，通常被覆老葉柄的纖維殘餘. 葉基生4-12枚；葉片線形，葉基狹線形，葉尖銳尖草形，近革質，被長毛. ）
kakanen atu lalangawan (食用文化)
papangaan a lutuk mahiniay adidi’ay kulawlaway kulit a balu kanahatu i Nan-huy maazihay tu i zazanan, u angangan lamit niza yadah ku sakakapah tu uzip atu sibihun, u sakapahay  a kakanan, nika u angangan lamit nu heni calakah ku kudih, caay kadayum mikemkem, salamen kya mamuni. cunus tuyni sumamaday a ukak i abu matepa, kya palatateng iayaw nu 17 mang a mihcaan, i kasumamada tu ba’tuay henay a ziday nu tademaw hakay matineng tuway misalamal.
（kamu nu Hulam：小金梅草這種黃色小花雖然在南非非常普遍，且根莖部富含營養及澱粉，是理想的主食來源，但它們的根莖纖維較粗、難以咀嚼，要烹煮過才能軟化. 再加上這些遺骸是在灰燼中被發現，間接證明了17萬年前，中石器時代的人類可能已經懂的用火. ）
ukangku ni butung
kungku ni butung
i kasummadan idaw ku kungku nu babalaki tu cibutungan hananay, cacay kya limecedan nu ntadu’ ci Kimli ku ngangan nida, cacay a sananal cihal sahe ku cilal, muawyt tu tusaay a bakic tayda tebun amidadum, katukuh i tebun “ unanamtu katukuh i temun kasenunsa mu batung tubalic i tebun” mamin mu batung tu bakic, alitengteng nicida  , cawsaw cikawma tengteng kya
nipaluma-papangaay
kakanen atu lalangawan (食用文化)
uyni u bihun nu papangaan tungusa namakay kasumamadan henay a ziday, u tademaw malingatu tu u kilang kunisanga’an tu aikecay saspikutkut tu mulangaway u angangana lamit. Ci Wa-ti-li a pasubana’ay a tademaw tu cabay atu mikingkiway maapulung tu mikingkiway a tademaw, ci Ti-ay-li-ke a pasubanaay “Francesco d’Errico” sakamu sa, mingikiway a sakaput i lilis nu buhang matepa ku cacay kasuy a ukak, pisangaan a demiaan taneng mikilim ayaw nu 4 mang a mihcaan,
（kamu nu Hulam：以小金梅草為澱粉來源也代表了遠古時代，人類已經開始使用木製器具來挖掘植物的根莖部. 瓦迪利教授的同事及本研究的共同研究人員，迪艾力克教授（Francesco d’Errico）表示，研究團隊在邊境洞穴找到一支木棍遺骸，製造時間可追溯到4萬年前，）
ukangku ni butung
cinida, tela’saca ku ngiha’ nya masakapahay, sakamu satu edi’aw amana katalaw waku ci Butung satu, atoh sa ciKimlisa ma
semel ci Kimli makadih ci Butungan, sakasaan u duma kunika lakapah niButung maekek ci Kimli, matenes sa tawya masamata
nipaluma-papangaay
kakanen atu lalangawan (食用文化)
sazikuzay, uyni papangaan a lutuk u ukak namatepa pilangawan nai’ ku langaw tu zumaay a lalangawan, tinisaca i buhang labu nu siabuay, tateng’ namiala misuped tuynian mulangaway hawsa, tangsul caykasaan kanen nu heni, patayzaen nu heni I buhang amipalada’, itawya makakanum tu, ma atineng palada’, satu sakay kakanan matineng tu misazuma tu kakanan.
（kamu nu Hulam：最後，這些小金梅草遺骸被發現的位址並非在其生長之處，而是在洞穴的灰燼裡，表示採集者蒐集到這些植物後，並非立即食用，而是將其帶回洞穴進行分享，當時已有合作、分享的概念，且能對食材進行簡單的加工. ）
ukangku ni butung
,dawys hantu ni Butung ku bakic ni Kimli” ta ta ta awytaw aku ku nanum isu”hantu niButung ci Kimli, ladaysatu kuheni taluma’”
nipaluma-papangaay
kakanen atu lalangawan (食用文化)
ayzaay a tademaw kanahatu caay tu pukan tu papangaan a lutuk, nika mahicahica u Bei-cuw au In-tu, papangaan a lutuk mala u kahenulan tu a lutuk u sapayu a lutuk, u sakakapah nu bituka, kacekukan tu mala u kalalutinan tu nu mita tu kasumamadanay a tademaw. mitesekay nu migikiway i Na-huy nu migikiway maazihay tu nu mita ku kaliyuhan tu nikauzip nu kasumamadanay a tademaw, a muliyaw aca misaicelang tu tuas nu tademaw namakay Bei-cuw matepa ku nazipaan sanay a kamu, tahkal i lali’ malahad ku kaliyuhan atu cayay ka zatengay a kawaw.
（kamu nu Hulam：現代人雖然不再食用小金梅草，但無論是非洲還是印度，小金梅草都變成重要的藥草，有舒緩腸胃等功能，意外成了我們與原始人之間的連結. 考古學家在南非的研究除了讓我們一窺遠古人生活的奧妙，也再次加強了人類祖先是從非洲發跡的說法、顯現地球發展的奇妙與不可思議. ）
ukangku ni butung
kadabu tu nina luma’ ci Butung, anu,mi hicahica ciButung hekal sa u dayhiu tu ninaluma ci Butung.
nipaluma-papangaay
kakanen atu lalangawan (食用文化)
papangaan singangan aca tu masaeli’ay, kalawlaway ku kulit nu balu enem ku balu, kanamuhan ku wayway nia, itawya namatengil ku kamu namaazih tu i nalinabuwan tu“walibayuan" sa.
ukangku ni butung
mi dindic ci Butung
nipaluma-papangaay
kakanen atu lalangawan (食用文化)
（kamu nu Hulam： 小金梅葉又稱小仙茅，花黃色、6花被，外形十分吸睛，那時曾聽小迷糊留言說在「旭海大草原」見過. ）
i I-lan Tuw-cen  piazihan tu salungayay a kakitizaan, mamin mipasasa tu kazizeng hawsa mikilim tu banihiway a kakitizaan mihibang mueneng, keni’ tu mata maazih ku cacay kalawlaway balu i tapiingan tu, u bau kamacalan a balu asaan. u “papangaan a lutuk”, itawyay mahicaay caay katineng caay kalucek ku demiad hakya, u balu niza caay kahamin a mabutelak, sakalamkam satu mulekal mikilim tu tepalay a kakitizaan izaw henay hakya ku balu asaan, mahini sa matepa tu ku pilangawan niza matepa tu ku mabutelakay a balu, macaliway tu pinaay tu a mihcaan katanayu’ ku pitapal tu langaw niza, maazih tu ciniza cacay a mihcaan kinatusa mabutelak ku balu, sadingsingan balangbangan mabutelak tu ku balu ziza.
（kamu nu Hulam：到宜蘭頭城某個風景區，停好車後就找個陰涼處坐下來休息，眼睛亂撇看到1朵黃花就在身旁，原本以為是蛇莓之類的花，是「小金梅草」！那時不知是時間不對還是怎樣，它的花並未完全開展，趕緊起身找找附近區域還有沒有花，就這樣找到它的棲地也找到盛開的花，經過幾年時間長期觀察它的狀況，發現它一年花開2次，春秋都會開花. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Sabak Tutuy
ukangku ni butung
i tawya upi mihkacan nu ninawlan i tawyaa demiad, mi laday ciButung tu binawlan taumah mi mihkac kusausi, taluma’ satu ci
Butung ma pedped nu ayam ci Butung taluma’ adih han kunutaw sa cacay tusa kuni kaalaan, tapal satu kukatuuday uma hicahicay acasaw ci butung a tademaw, nanutawya matinng twamin ku binawlan tunika idaw ku mahiniyay a tademaw, nama kacuwacuwaay atademaw tayni twamin ami adih ci Butungan.
Yiyang Sayiun
ngangan
Yiyang Sayiun ku ngangan
ci 伊央撒耘 ku layak a ngagan thumb|034天神Botong與少女Sayon 600K u tatama
u nalecuhan
1967 a mihica siwa bulad cecay a bataan a demiad.
kapisiwkay
u ngangan nu maku ci Yiyang Sayion, katukuh tu lima a bataan izaw ku sepat a mihecaan, tatusa kami a malekakaay, u sasabaay kaku, nilecuhan aku i ciwidian. naayaw a miheca sa (2020), miales tu ku kawaw numaku i Taypak. zayhan midiput kaku tu ina nu maku. yu mahiza sa, sawsawni amizateng kaku “ucanan ku misakakawaw aku tu binawlan nu Sakizaya i Kalinku ayza saw?” maydih kaku piliyaw aminanam tu kamu nu Sakizaya. sisa, ayza ku piketunan tu kawaw nu maku. aminanam ku kamu nu Sakizaya. maidih kaku makaawas tu katalakaway a seking kamu nu Sakizaya i anuaway a miheca. sisa sapisekingaw kaku tu micudaday i picudadan nu Sakizaya. maydih kaku malamicudaday i musakaput tu micuzuhay tu kamu nu Sakizaya.
thumb|撒奇萊雅族 伊央．撒耘
lalima ku pasepiay pasepi tu binawlan
lalima ku pasepiay pasepi tu binawlan.(五色使者為大眾祈福)
izaw ku sumanahay、landaway、semilaway、salengacay、lumeniay ，lalima ku pasepiay. u salengacay sa patamdaw tu palikatay. palamal hananay sa. patamdaway tunu babalaki a patudud tu kawaw. paayaw tu niyazu’ay malikat tu sakuayaw. u sumanahay a caculculen sa mamibunal a malikat ku mata. u sumanahay a balu ku sapibuhat tu mata nu adingu. militemuh tu lamal patudud tu sakatining. u landaway caculculen sa u bitunay sapalawpes tu uning. u bitunay ku sapitepa’. palawpis tu laecusay a nisepi atu bidang. u lumeniay a caculculen sa u bilu ku pilimekan. u laecusay adingu a sepisacaay pakatepal. u semilaway a caculculen sa silesin tu cayay kangaluh. hatiniyay a tenes u epah ku sapawazay tu balucu’ nu niyazuay atu ngaluh.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
uyniyan a kamu sa namakayza ci baki Tiway Sayiun.(帝瓦伊.撒耘口述)
sakalawpes nu takubuwan
ikasumamadan yucaayhen ka tayni ku midebungay nu tademaw, tadaw mi sakakuway ku nikaudiip nu sakidaya, hanca inayi’ ku mikueanay i totaan, u tumuk dada’ ku tatengilan nu nyadu’, kapah kuni kalaluung nu binawlan, inayi’ kulatusay a tademaw,
mi tengil amin tu kamu nu tumuk, cacay ku kamu nutumuuk cacay ku kawaw nu binawlan, uycakuyca nuni kaudip kalihalay, ni ka tayniyan nu mikuwanay ititaan, insyi’ tu kutawa nu binawlan inayi’ tu kulipahak nupising nu binacadan, canuut waca kuni ka udip, mahica nanaudip satu maudip atu i nayi’ tu kulipahak nu balucu’.
caaytu pakahemhem
matenes inayay tu ku laliyasan nu balucu’ canuut, pilalebu tu kapahay a balucu’ kina bekahsatu mudateng, tu ama bakuhac ku kawaw, namakayni kulalangatan nu sakalawpes nu takubuwan, anu matinengay mudateng ku balucu’ numu keliday tawyakaw, kucaaytu kalaheci kuni kuni pidebung nu hitay ititaan,kucaay aca kalawpes ku nyadu numitaa tu takubuwan, ahican nacasaw, nasepiyan tu kyai amuhida kunyadu’ ita.
tayniyay isawali a binacadan
uni sausi nu babalaki ttu taniyay i sawali a binacadan sa, makaala tu tuluway a malebut ku tademaw, ahican aca u taniya nu
binacadan i sawali, macenuun kuheni tunika adihan tu kawaw i takubuwan, masapisapinang kunipi patay nu huulam tubabalaki nu sakidaaya ahican caay kacenun kubalucu’, kyu kasenun satu milaamel ttu itidaay a pancah, kyusa kasenun satu mananam tu itidaay, cakatenes malalapes tu kukamu.
sakaalawpes nukamu
u sakalawpes nu kamu nu babalaki, simsimen numita anu sabaw tu enem kumihcan mulaliu namakaluma’sa ,si wawa anusa kuhenisa pinna kumihcan, cayhen pakatukuh tu tusaay a bataan ku mihcan nuheni, uhatidaay amihcan siwawa anusa kasenun sa misanupancah kukamu, balaki kuwawa nuhenisa kasenusatu misanu pancahmuusakamu ku labu nuluma’, kyu kasenun satu inayi’ ku kamu nusakidaya a tademaw, mahin kyai kusaka lawpes nukamu nu sakidaya.
uni kateka tepaan numaku itawya
yami limelimekay tani isawaali a tademaw, yamatepaayaaku sakamusa, yu amma patapatay  kubaki nidasa sakamu satu, iatakubuwan ku nyadu numita saan, nika caykatineng kami tu takubuwan hananay, saan ku kamunuheni mahicaay hakiya kunyadu’ itid saan tu. ayda panahanay kumihcan ama ngalebtu kuniku subaadtu numita amaliyuliyuh tu kuheni i titaann u sakidaya, saicellangen ita mukilim tu mahedaway apetun numita.
a mi saicelang tu kita mapulung
haca malaliwaliwah tuwaca ku Sakizaya a binacadansa, ucaayay tu kataluma’ u caayyaytu pakadateng tu binacadan kuheni, u hatiniyay tu kitamapulung, hanca cikapapina anu tahinahina acasa, u kapahay tu a wytasatu ku misaicelangay tu kakawaw, a u cima kuaidan tu kakawaw wyta tuwamin, anu mahicahica wyta tuwamin kasi tatungusay, ami saicrlang kita tu saakay tini i nyadu’ ita tu sapalekal tu lalangawen, ahica ita mucuduh palekal, usasa ayawen numita ppalekal aicayi’ kumamiida tukawaw
u kakilimennumitaayda
u maahedaway numitaa tu lalangawen atu lalikid udadiw nu babalaki, utuud aamin acaay pialeskita tu nadipa’an nu babalaki, nammuhica kkunni kaudip nuheni, anu namaka lalangawen akawaw  acaay kita palemaang muwala tunutaw a nadipa’aan pa lamaku tunutaw, ukaakilimen numita u tatenga’y u namaka babakiyay kya u tatenga’ay, uni hedahedaw nu babalaki alahican ta hekal  i cuwa  a nyadu’ malanutaw tu kaykaydahantu nutaw amala dadiu nuheni, umahiniyay a kaawwaw u sasa icelangen nu mitaaa   muwala nnuka ahicaan numisu musakamu kya a palutatenga’kutau tunika tatenga’ nukkawaw.
u sanbansya a binacadan
tunika u pancah nuheni, tada unamu dada’ a nabalucuuu’an, makai i tamuwa palapanca tada nisakakuwaan namu amalapan
cah, makayi’ ku tadapancah paciciyan namukyu hange satu.
ina inuli
ungangan nu cudad：ina inuli 文：武鹿悅子 圖：江頭路子 譯：綿羊 nanihal, natukian haymawsatu ku bunac malawpes, mulecuh kya cacaya a lutungan wawa.u kanamuhan a wawa aku!zayhan tahkal kisu,amala wina tu kaku.ka salunganay kya adidiay a lima、ka salunganay kya adidiay a kuku’,ina kanca a sakapahen miading kisu…..,mulaay a wawa haymawa haymaw sa katuh a balaki,masakapahay a tademaw katangasaen a mala saicelangay a pahezek.
pisilutiy maduba’.tu maladay tu wina tayza i labu tu kilangkilangan!muawaw kiya ayam,kapulus atu belalangad,kapahay min a cabay yu. atu i kilang kilangan mibalakas,sakulkul sa i lutulutukan,u kapahay min a cabay.
ladayan ni wina kisu,mapulung tayza miazih tu bayu.tapabaw sa ku tangila,mitengil tu ngiha nu bali.ngiwngiw ku ladem,belitbeli ku bunac, limulak haw sa,malalum haw sa,muawaw min kuhini tisuwanan.
izaw ku I lumaay niyam、izaw ku cabay、izaw ku luma’ 、cacudadan、izaw ku tuse、izaw ku kitakit,atu, unian kitakit.hamin a tademaw sa kasasukapah tu,kyu bilibiyang ku mami ku kitakit.
maydih kuyni hatusa a lima,anuayaway malatabakiay sa 、siicelang sa,atu kelec miikec tu lima ni ina,maydih kuyni hatusa a lima, tahadauc haycan sikuwang.
amana pisawacu tu、uzip nu tau a laecus miala.Kuyni akawaw, matinemin.nikasa,kya mahiza?teban nu ngangayaw kitakitan atu kitakitan, nay kakatuud ku mauzipay mapapicuk?ngangayaway sa u ditu,mahamin masebek.
amana piala!Kiza wawamin,matengil ku ayam mitawik tu sananal,malingatu cacay a demiad wina ku misakalamay. amana piala!Kiza wawamin,satezep sa i tapiingan nu sasingalan pawang tu bulad,atu wina mapulung i labii miinuli. nay u wawa a mana kunianmin mahedaw i kitakit.nipabelian nu kalalayan sakapahen tu ku sakauzip,atahkal malikat ku sakauzip,uyni itiya u kakasatiman a “lihalay”.
u kanamuhan a wawa aku!u lawad au i sakauzip isu,satezep malikid.yu haymaw sa balaki kisu,a malecad ci amaan,misalungucan a tademaw a mapulung amauzip,nikauzip makazih tu caca a cabay,tu malecad tu ayzaay isu,a mulecu tu ku malecaday a wawa, kanamuhan wawa aku!anu ayaw a mala wama tu kisu haw.
atawya, au abalay a baluwang a misuayaw i takuwanan…., a…, atawya, waku a mala i hekalay saka 、saka、 saka……..,
saka malemeday a bai.
kakuniza:Dayas Siku
lalud
u lalud ku kasitebu'an nu auk.
thumb|yadah ku baliws i lalud nu [[Taywan]]
inaka ku Ciwidian a niyazu'
'''inaka ku Ciwidian a niyazu'，katukuh ayza i limelimek a tapalen，mangaleb miteked ku lisin a malalikid. sepat a demiad ku lalikid. '''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
sakamuan nu teban nu cilal
sakamuan nu teban nu cilal 日心說 thumb|Heliocentric
sapuelac
namakay baluhay a ziday時代 a sulit
ngatu cacay
i ngadcan cacay lima sepat tulu a mihecan limaay a bulad tusa izaw ku sepat a demidad tawya a demidad, cacay kya matenesay tu mudeku amapata patayay tu a babalaki mutaenang tu, nikasa u mata niza matumes nu kaka singali han, malecad tu muhal tu tuycanan hakiya. 「iniyu tu ku cudad, iniyu tu ku cudad！｣ cacay kya talakaway a tademaw tu nu tuwa’ sa, u duba’ dida micumud, padeng han niza kya cacayay a cudad i lima nya babalaki, caytu pakasa pinang ku mata niza miazih tu tuud, lablab han tu niza kina matenesay tu a halhalen a cudad, mala kuwit tu cacay a tatukiyan,  tu patay satu kya babalaki. ina babalaki hantu wizaan kya miusinmung nu 波蘭 mikingkyu tu tapuku ci Kepayni. ina cudad tuy nyan sa nayni ka balakiyan nida misa icelang mi sulit caay kama lalawpes a cudad---«天體運行論». ina cudad caay kaw kala cudacudad kina cudad, wizanan kyami u sapiltiyk tu tu sipatelaway a cudad. ilabu nina cudad sa sapasubana’ tu nu i akakalayan nanay a nikazihan, patideng tu baluhayay a kamu nu kalalayan«日心說». thumb|Copernican heliocentrism theory diagram
ngatu tusa
hinin nikepay niapadubana’ tu niay a niazihan：「unu maku a nipiazih tu kalalayan sa u malinengay ku lala’｣ u lala’ hanca malineng ciniza sa, idahenay ku zuma a nikalineng ciniza tunida sa u masacacayay a bunac. hatinyay tu a bunac sa u teban ku cilal usa ipabaway ku cilal, malecad tu midiputay tu katuuday a wawaan sametek hanni Kepayni patudu’musa kamu u teban nu kalalayan ku cilal, u muliutay amin ku bunac tu culal malineng, belih han niza ku cacayay hea a malebut ku «ukamu nu balucu’nu lala’».
ngatu tulu
ina cudad tuyniyan nay ayaw nu tuluay a bataan a mihcan mamin tu sulitan ni Kepayni, nika matalaw a belbelea nu kyukay kyu, caay katalul patengil tu katuuday. namahiza satu u cabay tu kupataduway, tu ama patapatay tu ci Kepayni sa tiya tahekal. tatenga’, tahekal satu kina cudad sa, kasenun sa mabuaw amin ku katuuday. makaazih ku hungti nu 羅馬 a kyukay sa, mabilbil tu sakamu satu：「anu tatenga’ u bunac kina lala’sa, wizaan u nakamuwan itiza i « sysyu » sa acay tu kasingalih hinui lala’ay kya i. ｣ sikasanani kata hekalan nina cudad malawa’ nu kyukay caypatahekalay .nika u tatenga’ay caykaw papa tayyn, namakayza kya unu hekal anikingkyuwan sa lingatu satu i singaku a cacu dadan mapatahekal.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
日心說
nabelihan ni Nuwatan o Kumud 2018.03.20
nipaluma-pulahik, polahik
pulahik, polahik
雞屎藤
(俗名：雞矢藤、五德藤、牛皮凍、解暑藤、清風藤、臭藤、臭腥藤、紅骨蛇、仁骨蛇、白雞屎藤、紅雞屎藤)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p288
kakuniza:nipaluma
nipaluma-kumadas,komadas
kumadas,komadas
光果南蛇藤(俗名:一條龍、穿山龍、青山龍)
namauzip i Taywan, Lipun, China timul atu teban. u masay-adidi'ay a kilang. tanaya' ku masay katukuh 18m.
u kakuniza
salaedan(界)：植物界 Plantae
panan(門)：被子植物門 Magnoliophyta
upiz(綱)：雙子葉植物綱 Magnoliopsida
mata(目)：衛矛目 Celastrales
sapamat(科)：衛矛科 Celastraceae
mikitinay(屬)：南蛇藤屬 Celastrus
hicahicaay(種)：東南南蛇藤 C. punctatus
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p101
昆明植物研究所. 東南南蛇藤. 《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-23]. （原始內容存檔於2016-03-05)
光果南蛇藤 Celastrus punctatus Thunb., 1784. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24] （中文（繁體）‎）
kakuniza:nipaluma
subana'
(u kamu nu Hulam sa:教育:告訴，sapasubana' :資訊. pasubana;ay:教學的. )
lalimenah
超自然現象
sakamusa i niyacu’ay a babalaki ci Tuba ”tawyanay u laluma’an a tademaw, namamelawtu a cecay, mipacacebay ya lalimenah ku niyazu’ay a tadamaw, sakamusa 『kasikacdan tu, mahica tu kisu, makatengil kaku la’cus ku uzip nu misu, sa tani mizizaw kisuan, kapah kisu ayza? mahicatu ku uzip?』 mamintu misasakamu, pacac han ku ademaw mulul tu Kiya lalimenah, masungaliw a cecay demiad, makamelaw tu ya tadengaay a tademawsa, tengien i cuwasawsa Kiya niyacu’ay a tademaw, sa matinge tu mipacebaaysa ya lalimenah.”
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
馬立雲部落耆老徐成丸（Tobah Komod）口述
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1
kakuniza:kungku kakuniza:2018-cacay kakuniza:mapalaway
babayuh
縮圖 babayuh (kamu nu Hulam: 毛毛蟲), sibanuhay a wawa nu adipapang atu pilaluhu' (蝴蝶或蛾的有毛幼蟲)
Mikaylangcilu
縮圖 ci Mikaylangcilu,tadangangan nida sa ci Mikaylangcilu.ti. Lutuwiyke. Punalutisimung, dumasa mikawanceli, mikaylan cilu, maykaylaancilu, mikawancenu, mikaylangcilu,
babayuh
毛蟲也叫毛毛蟲，是鱗翅目昆蟲（蝶或蛾）的幼蟲.
Mikaylangcilu
米開朗基羅，全名米開朗基羅·迪·洛多維科·博納羅蒂·西蒙尼，又譯米高安哲羅、米開蘭基羅、麥開蘭基羅、米高安哲奴、米開朗琪羅，
sakaylabu
sakaylabu(內衣、汗衫)
babayuh
sibanuhay a cilekay u babayuhan, u wawaay a cilekay nu sikinesay sisakubatay a kun-cong (adipapang atu pilaluhu'[蛾]).
Mikaylangcilu
nu iytali yumahekalekal u sitangahay a tademaw, sinalima`an , kakuniza:Uuy411110
babayuh
有些蟲表面光滑，稱為dadipana'，也有些蟲長有肉角，還有些長有臭角. 毛蟲有三對前足，腹部和尾部大多有五對偽足.
anu kina cilekay idaw ku masaditay nu hekal nuheni, u dadipana' ciniza, anu kina cilekay idaw ku singawaay, idaw ku siangtulay a ngawaan. babayuhan idaw ku matatusaay nu tuluay a kuku’an nu ayawan, bili han atu kikul idaw ku matatusaay nu limaay a pacebaay nu kuku’an.
到變態為成蟲時只保留三對前足. 毛蟲有別於蛾的幼蟲—蠶，兩者在發育過程有所不同，蠶會以蠶絲結成的「繭」包覆住蛹，但毛蟲沒有這類行為.
makatukuh tunika sacilekaya han tulu tu kuliwan nu tatengay a ayaw nu kuku’an. babayu han idaw kumasa cilekaya nu wawaan a cilekayan--kayku, caay kalecad kuni kaudipan nuheni, kayku han si alilaylay cinida mala ti’kuk tabuen nida ku cilekay i labu, nina babayuhan inai kumahiniay a kawaan.
「babayuh」和「dadipana'」並不相同.
沒有毛的幼蟲才會有假眼或是色彩鮮明的花紋，可以嚇退想吃牠們的動物. 有毛的幼蟲不會有假眼.
nayi' ku banuh nu cilekay sipacebaay a mata atu bangcalay nu sikulitay, sapaceba tu mukanay a aadupan. sibunuhay nu cilekay nayi' ku pacebaay a mata.
kakanen (食物)
毛蟲多以植物的葉子為食，不同種類會吃不同的植物. 有些吃有毒植物的毛蟲會把毒素儲存在體內.
sadikuday satu malasiledekay a adipapang atu wawa nu malacilekaya, pinay kiya ku mukanay tu cilekay a babayuhan. Katalawan nuheni sa u ayam atu puduh.
katalawan atu hican mihaymaw (危害及防治)
剛過了農民曆中的「驚蟄」，象徵春天到了，蟄伏在泥土裡的動物們也開始甦醒活動，周遭環境裡的昆蟲數量，比起過去幾個月增加不少，「空降部隊」毛毛蟲還會突然懸掛在樹枝上，嚇到不少民眾，台北市立動物園表示，毛毛蟲為了在樹上活動，除了靠自己的腳，還會分泌絲線幫助固定，在受到驚嚇時才會逼不得已垂降下來.
kalakuwitan tu ku piusiwgacu nu malukay, ya "cing-ce" hananay u katukuhan tu nu adinsing a demiadan sikelekeleng tu ku tapuku tungusay a kapah tu ku nikalukan sananay kahini nu demiad, u celekay sa mulekal tu a musaungaay tahkal tu a mulatlat, i liwliway a cilekay sa katinengan tu kiyadahan ku kasadumaan nu demiaday, mademec ku iayaway a pinaabulad nu culal, ya pabesut sananay a micuyacuyay a dadipana’ sa sikaydih a makay kilang a mulatlat sa, mapatawit ku miculilay nu tademaw namakadih, ya mamikuwanay tu aadupan nu Taypakay tungusay, u dadipana’ sa u kuku ku sapikayakay, nika anu maydih a mulimad taydaen i masadumaay a kilang mulatlat atu mukan tu tuudtuud sa, matineng a mulpuwiy tu calay nu udip u sikaydih a pacukat tu kasaicelang, anu caay sa namapatawit kyu mulaliw a piedap tu calay nida mucuyacuy.
毛毛蟲是蝴蝶與蛾幼蟲的俗稱，許多人對身上佈滿的毛與柔軟的身體而感到害怕，不過，台北市立動物園表示，毛毛蟲身上的構造，是為了警告掠食者及保護自己而演化出的防禦機制呢，一些小型掠食者不太喜歡毛本身的口感，或是某些毛蟲的刺毛會讓天敵攻擊後產生紅腫刺痛或引發過敏反應，有些種類再配合上鮮豔的顏色更讓捕食者退避三舍；而較為低調的種類，則選擇讓自身與四周圍環境融合在一起，使掠食者難以發現來逃過一劫.
（以上段落由Buting Nukay所翻譯. ）
(ipabaway a ulic ku nisulit ni Buting Nukay.)
毛毛蟲掉到人身上，其眾多的刺毛接觸皮膚後可斷折，毛腔內的毒液便注入皮內，因毒毛的毛腔內充滿毒液可引起皮膚劇烈瘙癢與疼痛，有時痛得像被火燒一樣.
anu mahetik ku babayuh i udip nu tademaw, hatidaay tu nu banuhan mahetik i banges numita maputun ku banuh nida i udip numita, ya banuh nida micumud ku ledek i banges numita, micumud satu ku banuh nu ledek i banges numita micidek kunika calenged atu adada, mahida unika tuduhan kunika adadaan.
被蟄傷的皮膚中心可有小丘疹，癢痛症狀可持續數小時或更久. 毛毛蟲皮炎是在某一部位出現大小一致、且數量較多的紅色丘疹.
nuni kalatan ku banges numita idaw ku adidiay nu masakuulay, matenes kuni ka adada atu calenged. nikalatan nina nu “Furcula borealis” babayuhan caay kalecad ku kuu’l i bangesan, u sumanahay nu kuul han yadahay.
毛毛蟲分布很廣，各種樹木上多生有這種小毛蟲.
babayuhan yadah kunika liwasak a maudip, nu hatidaay i kilangan yadah ku adidiay nu babayuhan.
anu isasa nu titican misasapi’ kanca acaay ka walesaysa kasi ahebalay tu tupelan, atu sidikuc tu siledungay a tanayuan a dikucan, amana’ kaisasa’ nusi babayuhan nanay a titican a pahanhan.
若不慎身上落有毛毛蟲，不要亂拍打，應輕輕抖動掉，皮膚上如沾有毒毛，可用醫用膠布把毒毛粘去.
anu kahtikan ku udip nu babayu, amana tepai’, hamawhan amibihbih mihetik, anu idaw ku banuh nu babayu i banges, hiyan tu tept amihuduc tu siledekay a banuhan.
若一時找不到醫用膠布，可用透明膠紙代用. 千萬不可抓撓或亂摸，否則會越發嚴重，身體局部就會出現極癢的紅疹，且會快速擴散，癢不堪言，嚴重時紅疹還會形成水皰.
anu caay ka tepa’ ku tept, kawida u takelalay nu tatipeluk. amana pikuskus atu mikaped, alaw macunus kunika calenge’dan, tahekal satu ku i bangesan nu mapatay a calenged, kalamkam amulahat, mapatay nu calenge’, anu micidek kunika sumanah micidek sa malababesian.
anu mamin tu maala ku banuh, pasapayu hantu ku banges, kina pinaan a demiad a pasipasid tu sapayuan tu dimiad, hina pakulien tu pina a kulian, tusa a lalipayan mangaay tu.
癢痛劇烈者，或有全身症狀，或發生嚴重皮疹，可口服能止癢的藥物，重症患者需及時送醫院治療. 如果全身有反應，如發熱、頭痛、腹痛等，應馬上送醫院搶救.
anu micidek ku calenget nu adada, atu utiih nu udipan, atu micidek ku kuul nu banges, muka tu sakacaay ka calengt nu sapayuan, anu caay pakadungdung pataydan hantu i padekuan. anu udiih tu ku udip, akuti’, adada ku tangah, adada ku bili sa, kalamkamen tu tayda i padekuan.
(ipabaway a ulic ku nisulit ni Iing Habay.)
masakiketay nu dadipana’ (相關毛蟲)
青蟲，白粉蝶的幼蟲（學名：Pieris rapae，英文俗名：Small White, Small Cabbage White，別名：紋白蝶、日本紋白蝶、白紋蝶、菜白蝶）. 在台灣以外漢語使用地區又名菜粉蝶，是屬於粉蝶科的一種蝴蝶，是粉蝶屬的一種.
langdaway hananay a dadipana’ sa, sanu salengacay masabihunayay a adipapang (ngangan nu ulic sa; Pieris rapae, nu Ing-guay nipangangan sa: Small White, Small Cabbage White, nu dumaay a ngangan sa unpay a adipapang, nu Dipunay a salengacay a adipapang, salengacay a adipapang, atu ya lamiay salengacay a adipapang). i hekal nu Taywanay sa nu Hulamena kenis singangan aca tu ya cay-hun hananay a adipapang, u masa nu hunay a adipapanay a sapamata.
廣泛分布於歐亞大陸大部分地區，並已入侵並立足於北美、北非、澳洲、紐西蘭等地低至高海拔地區.
Rulakes
thumb|Jinfeng
babayuh
masakiketay nu dadipana’ (相關毛蟲)
在撒奇萊雅語中，多稱為「cilekay」.
Rulakes
Rulakes
u sulit nu Hulam: 魯拉克斯部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rulakes. u kasalumaluma’ nu Rulakes sa, 124 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 374 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 352 ku tademaw, pakalatu 94%.
babayuh
masakiketay nu dadipana’ (相關毛蟲)
i kamu nu Sakizaya, u "cilekay" saan.
Rulakes
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 6%.
babayuh
masakiketay nu dadipana’ (相關毛蟲)
以上青蟲段落由Buting Nukay所翻譯.
Rulakes
u siwkay nu niyazu’
u kasabinacadan, Paiwan 72%, Rukai 12%, Amis 2%, Bunun 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.
台東縣金峰鄉歷坵村. 為排灣族、魯凱族共融的部落.
babayuh
siwkay nu babayuh
u babayuhh sa, u wawa nu adipapang. tanaya' ku kidu, siceka i kidu. yadah ku kulit, matalaw ku tademaw atu aadupan maazih. siwalak ku ceka' nu babayuh, anu maceka' sa tu banges, malebawa tu ku banges nu misu. sisa matalaw ku tademaw tu babayuh. babalaki tu ku babayuh sa, mala adipapang tu. bangcal ku adipapang, la'cus ku babayuh.
Rulakes
u siwkay nu niyazu’
歷坵村原本是由金崙溪上游的Gulagus社在日治時期移駐，還有在國民政府時代，霧台鄉阿里村的魯凱人、大武鄉大武村加羅坂部落、以及獅子鄉獅子村的人遷移至此.
babayuh
mibabayuh
thumb|Hairy caterpillar (Costa Rica) mibabayuh 抓毛毛蟲/ mibabayuh ci Benel i kilakilangan.
Rulakes
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
babayuh
sibabayuh
sibabayuh 有毛毛蟲/ sibabayuh i nu ayawan a kilang.
sakelup, pungki
sakelup, pungki(畚箕) thumb|sakelup nu lipunan
babayuh
sibabayuhay
sibabayuhay 有毛毛蟲的/ sibabayuhay ku laku ni Bunuk.
Rulakes
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
babayuh
u sulit nu Amilika
Caterpillars /ˈkætərˌpɪlər/ are the larval stage of members of the order Lepidoptera (the insect order comprising butterflies and moths).
Rulakes
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
babayuh
u sulit nu Amilika
As with most common names, the application of the word is arbitrary and the larvae of sawflies commonly are called caterpillars as well.
Rulakes
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
babayuh
u sulit nu Amilika
Caterpillars of most species are herbivorous, but not all; some (about 1%) are insectivorous, even cannibalistic. Some feed on other animal products; for example clothes moths feed on wool, and horn moths feed on the hooves and horns of dead ungulates.
Rulakes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Paywan kakuniza:Taitung
Rumen Radev
Rumen Radev
thumb|Rumen Radev|alt=Rumen Radev.jpg thumb|u eneng nu Bulgaria thumb|u hata nu Bulgaria|alt=Flag of Bulgaria.svgtatama, sengelacay ku banges, nalecuhan i 6 a bulad 18 a demiad, Rumen Radev, u misingkiway. 1963 a mihcan nalecuhan
sakatalawanay a aadupan nu niyadu’
Where the Wild Things Are nu Amuhuan a kamu, sakatalawanay a aadupan nu niyadu’ nu Sakizaya a kamu.
Rumen Radev
Rumen Radev
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Bulgaria ayza sa ci Rumen Radev, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 a bulad 22 a demiad.
babayuh
u sulit nu Amilika
Caterpillars as a rule are voracious feeders and many of them are among the most serious of agricultural pests. In fact many moth species are best known in their caterpillar stages because of the damage they cause to fruits and other agricultural produce, whereas the moths are obscure and do no direct harm. Conversely, various species of caterpillar are valued as sources of silk, as human or animal food, or for biological control of pest plants.
sakatalawanay a aadupan nu niyadu’
kakiliman
《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》(Where the Wild Things Are) u misulitay ci Mulisis·sangdake i 1963 mihcaan patahkal tu misulitan nu wawaay a nisulitan, 2009 mihcaan pasadumaen tu aadihan nu iga 《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》. 《sakatalawanay a aadupan nu niyadu’》u nipacakay kina cudadan makaala tu 1900 aemang a cudadan, i Amuhuan pacakay kina cudadan makaala tu 1000 aemang a cudadan.
Rumen Radev
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Bulgaria a kamu：Румен Георгиев Радев
babayuh
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing
sakatalawanay a aadupan nu niyadu’
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
Rumen Radev
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Rumen Radev
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma
Rumen Radev
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Lumen．Lyedebu
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma
nilacul
malatusa ku dadiw nu Sakizaya, sakauzip atu lisin.
Rumen Radev
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway kakuniza:Wp/mikuwanay
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma
nilacul
sakauzip a dadiw yadah ku kasasizuma, izaw ku malalemu'ay dadiw, sapingaay tu ngelu'a dadiw, patawsiay a dadiw, paulicay a dadiw, mabulahay tu kakawsan a dadiw, nu masakapahay a dadiw. sisa, dadiw, mangaleb mapulung mudadiw, u pipatahkal tu i balucu'ay nu binacadan, u sakakapah sakazahkez ku dadiw hananay. u tademaw sa maluk tu mudadiw tu, u dadiw sa milihiza tu kawaw kalamkam mahaymaw, mibasaw tu ngelu'nu malukay, macunus kalamkam ku kawaw pahezek.
namakayzaay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
isi'
u zuma a kamu:
nu Lipun:尿（にょう、いばり) thumb|u isi' nu tademaw
badas
badas
翼豆 tingalaw ku kabi nu badas. thumb|Psophocarpus tetragonolobus Blanco2.293
siwkay nu babaungen
badas sa, u nipaluma, taneng mukan, asu'. sabelen ku badas camelen ku titi', asu'. u heci ku kakaenen nu mita.
laluma'an nu Laniste
kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:saydan atu micudaday 2018 thumb|bayabay nu laluma'amn nu Laniste laluma'an nu Laniste i Ba'ba'tuwan nu Casteli (Amilika: House Lannister of Casterly Rock) u nisangaan i lalabu nu dadiw nu sulda atu lamal nu misulitay ci George Raymond Richard Martin, u caay katenga a laluma'an.
ulesap
ulesap(蝨子)
laluma'an nu Laniste
kamu nu heni, u " tengilen tu ku nipiuyuy nu maku."
ulesap
kakuniza:mauzipay
badas
u sulit nu Hulam atu Amilika
四棱豆，（學名：Psophocarpus tetragonolobus），翼豆、楊桃豆、四角豆、香豆、羊角豆、龍豆、翅豆、豆菜，為豆科四棱豆屬下的一個種.
The winged bean (Psophocarpus tetragonolobus), also known as the Goa bean, four-angled bean, four-cornered bean, Manila bean, Dragon bean, is a tropical legume plant native to New Guinea.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
kakuniza:kakaenan kakuniza:nipaluma
badi'
badi'
枯萎、乾掉 / siwkay nu badisusu'
siwkay nu badi'
badi' sa, mapatay ku nipaluma, malicang ku nipaluma. anu mabadi' ku papah atu kilang, takuliway atu kulahay ku kulit. inayi' tu ku namum ilabu' nu papah ciid tapang atu kilang.
tinaku a kamu
badi'an 已曬乾 / badi'an ni Tubah ku lutuk a sapaiyu!
badi'en 曬乾(命令） / badi'en ku ni litlitan a uli' nacila!
mabadi' 枯萎；乾掉 / katukuh tu kasienawan sa mabadi' tu ku papah nu kilang.
mabadi'ay 枯萎的 / mabadi'ay ku ni paaninan ni Panay a sapal nu lami'.
laluma'an nu Laniste
u bayabay nu heni sa, u sumanahay a lala' atu macelahay a lukedaw.
laylay atu micidakay
u macelahay a bukes ku heni.
badi'
tinaku a kamu
pibadi'i 去曬乾 / pibadi'i kisu tu papah nu da'dac a sanga'en tu sapaiyu!
laluma'an nu Laniste
laylay atu micidakay
i kalingatuwan nu laluma'an nu Laniste hananay sa, u talacawaan nu misatahaway nu Antalay a tademaw atu wawana nu mukeliday i Baba'tuwan nanutawya.
Yohae’
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 3%.
laluma'an nu Laniste
laylay atu micidakay
nika, u idang (izang) nu mukeliday hananay sa, namakay cacayay a pacebaay i sibutulay a kungku hananay, ci Lann ku sitangahay. izaw (idaw) ku cacay a kungku nu nida (niza) hananay, madayum cinida, makaala tu Ba'tuba'tuwan nu laluma'an nu Kayste hananay.
Misela Laniste
(Amilika a kamu: Myrcella Baratheon)
badi'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
laluma'an nu Laniste
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan（參考資料及外部連結）
kakuniza:dadiw nu sulda atu lamal
badi'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會線上字詞典
Yohae’
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
isu'
isu' 鯨魚
Yohae’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料Yuancumincu weyuanhuy kitakit kalunasulitan atu palatuh laculaculaan calay-zazan
isu'
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-鯨魚 thumb|Jumping Humpback whale
Yohae’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網Taywan Yuancumincu kalunasulitan atu palatuh laculaculan calay-zazan kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan kakuniza:Hsinchu kakuniza:Yincumin
isu'
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
kakuniza:mauzipay
itini i kitakit u sadawmi’ay a subal 世界上最便宜的島嶼
(2)nilacul:
1:sepat malebut tulu lasubu dada’ a kalisiw, caay yaca pakacakay, wicaay haw sa walu bataan kayadah ku sizi.
Yoweri Museveni
Yoweri Museveni
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Uganda ayza sa ci Yoweri Museveni, micakat a demiad sa i 1986 a mihca 1 bulad 29 demiad.
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Kiswahili (斯瓦希里語) a kamu：Yoweri Kaguta Museveni
u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Yoweri Museveni
u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：約韋里·穆塞維尼
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Yuyeweyli．Musaywyeni
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
nilecuhan 404amihca 2 ayabulad 14ademiay kacaledesan a kanatal.
badidiw
badidiw
籐編的蓆子 u mitulikay tu badidiw ku kawaw ni ina.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
出生404年2月14日熱那亞, 熱那亞共和國
badidiw
siwkay nu badidiw
badidiw sa, namasanga' nu wuway. pasaksak i lala', taneng mueneng taneng mabi. inuayawan, mabi ku tademaw i tatakel. u tatakel sa mahiza tu badidiw, nasangaan nu wuway saca auk. badidw saepi' i lalud mabi'. ayzasa, inayi' ku singing matineng misanga' tu mahiniay. unucakayay amin.
misabadidiw
misabadidiw 製作藤編的蓆子 / misabadidiw ci Tubah pipawalian tu tipus.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提（Leon Battista Alberti，1404年2月14日－1472年4月25日）是一名義大利文藝復興時期的建築師、建築理論家、作家、詩人、哲學家、密碼學家，是當時的一位通才.
badidiw
pabadidiwan
pabadidiwan 放藤編蓆子的地方（田裡） / i pabadidiwan pawali ku nilangecan.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
Kanahatu mahida ci canmuse.payke “James Beck”mahida ni adihan, hinatinaku nu miecaway u matinengay misaluma han, “u layangpaciseta “Leon Battista” a tumgusa han apapilian, cay kaw nuduma, pakaynin itineng taneng tu cinida masacacay cinida tu, misuayaw tuci Apaylti nipikulitan akakawaw sa, yumisiki umatinengay cinida matinengay musausi nika cayay kaw aedapan”, kanahatu ci Aputi sakay nalimaan kukawaw nida, yu misssiki umisulubangay cinida, yu sabaw tu lima` henay a diki matinengay musausi itawya tabaki ku nikataayaw,
badidiw
sibadidiw
sibadidiw 有籐編的蓆子 / sibadidiw ku paylumaluma' nu malukay.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
u nisikian nida tu sabaeketay u sensaypasutiyanu a kiwkay “1460amihcaan atu senanteli a kiwkay “1472 amihca”tidanamin i mantuya.
badidiw
sibadidiway
sibadidiway 有籐編的蓆子的 / nayay tu ku sibadidiway nu malukay ayza.
u sulit nu Hulam atu Amilika
席又寫作蓆，是傳統日常用品，在中國多以草或竹織成. 古人喜歡將之鋪在地上坐臥，也就是「席地而睡」、「席地而坐」等成語的來源.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
喬治·瓦薩里的《最優秀的畫家、雕塑家和建築師的一生》描述了阿爾貝蒂的一生.
badidiw
u sulit nu Hulam atu Amilika
A mat is a piece of fabric material that generally is placed on a floor or other flat surface. Mats serve a range of purposes including:
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
Laying cunida u huluse ukakitaan a misiwbayay a tademaw, Lorenzo Alberti atu Bologna u madapunuhay a tatayna i kacaledesan sa tatusa ku wawa nida tu bucud.
badidiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
萊昂本身是佛羅倫斯一個富裕的商人Lorenzo Alberti與Bologna的一位寡婦在熱那亞所生的兩位私生子之一.
badidiw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會線上字詞典
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
u bucud ku udipnida, kiyu makuwaw nu tawyaay ni hululunse alputi a luma, tida sat u kuheni mueneng, dumada, ya wina nuheni namalibung kiyu mapatay, sisa ci laying tayda satu micangday mitepal maladay tu wama taday i sinawamaan i pakaliway mikuli kida ssinawam.
badukuk
badukuk
瓦氏鳳尾蕨 akenek kanen ku badukuk. mangazuway a badukuk palamelen tu titi misakabi.
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
由於他的私生子身份，他的一家被統治佛羅倫斯阿爾伯蒂家族禁止在佛羅倫斯居住，而另一方面，他的母親亦於瘟疫中死去，所以萊昂在早年與父親只好投靠在威尼斯辦銀行的叔叔.
badukuk
siwkay nu babaungen
badukuk sa, u lemangawan kuyni, taneng mukan, akenek. u kapahay a lami'. sabelen ku mangazuay a kaway, asu'. manamuh mukan ku Sakizaya. mauzip ku badukuk i buyubuyuan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
他的父親在他4歲時的1408年再婚，而在1428年時，家族的禁令撤銷，使他們一家可以回到佛羅倫斯定居.
badukuk
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會線上字詞典
layangpatisetaaputi萊昂·巴蒂斯塔·阿伯提
“sapisaluma a kamu” i 1485amihcaan patahekal tu nisulitan ,itawya u maminnay tu a sulita tu sapisaluma a kamu nida, patayda han miinsace deadpan nu itiniay, kiyu macuduh ku nalimaan a macakat, cu aputu miyudung tunumukasi kapah kunalimaan, itida i “sapisaluma a kamu” i nacuda sa pakaylabu nu cuda maadih ku nalimaan nuni kacakat atu nikataayaw pakayni nuluma` a nikulitan ku sapisasakamu kiya hidan amisanga tu luma sa,patahekal tu sasakamun duducen ku ucilite nisausian sa, u sakimulu,masahakuay, udaduduce ku mahiniay sa ahica pasasuala, mikilin yumisanga henay “bangcalay a nuekim a kilacen”
《論建築》於1485年出版，是當時第一部完整的建築理論著作，並因應谷騰堡的印刷術的幫助下，推動了文藝復興運動的發展. 阿伯提仿古建築設計手法嚴謹純正，他在《論建築》這本書裡面體現了從文藝復興人文主義者地角度討論了建築的可能性，並提出應該根據歐幾里得的數學原理，在圓形、方形等基本集合體制上進行合乎比例的重新組合，以找到建築中「美的黃金分割」.
misang henay tu lucilakung sa idaw ku mahicahicaay a masakimuluay a cuked, ina cuked naming nisahaymaw han amisanga sa palecade tu nisausian, u badahung nuluma` masasiteked ku salining mapuut ku badahung,kiyu uhekal nu luma mahida tu masahaku a adihan.
他在建設魯切拉宮的過程中使用了各種柱式，而這些柱子都擁有經過精心推敲的比例. 而宮殿的頂部也是獨創的深出簷，甚至遮住了屋頂，使得建築的外觀保持完整的方形.
縮圖 kakuniza:Uuy411110
izang
izang,idang
u annum nu uzip.
u zuma a kamu:
nu Hulam:血液
nu Lipun:血液（けつえき) thumb|izang,idang
itimulay nu Ya-cuo
縮圖 itimulay nu Ya-cuo (kamu nu Hulam: 南亞) kakuniza:LamiHung kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Mahitakassabak
sakubuy
u nu tataynaay a zikuc, isasa'ay a zikuc, u sukun nu tatayna. nasanga'an nu dawa.
nipaluma-kungcyaci,kongcyaci
u siwkay nu nipaluma
kungcyaci hali cilal, sacahamin kapah mauzip. caay katalaw tu sienaw. u cacay a mihcaay a uzip. bangcal ku balu, takuliaway atu kamaay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p49
kakuniza:mapalaway kakuniza:nipaluma
nipaluma-pulecek, polecek
pulecek, polecek
紫花酢醬草
(俗名：紫酢醬草、紅花酢醬草、大本鹽酸仔草、紅花鹽酸仔草、銅錘草)
baduwac
baduwac
thumb|Gray112 肋骨 / makudusay a tademaw sa maazih ku baduwac.
nipaluma-pulecek, polecek
pulecek, polecek
原產南美洲熱帶地區
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
baduwac
siwkay nu baduwac
baduwac sa u ukak nu tademaw, itiza i baluwang. midiput tu balucu', bala', atu ilabuay nu kidu. sisiwa ku baduwac a ukak. u aadupan sa, izaw tu ku baduwac. malecad tu tademaw a kidu.
nipaluma-pulecek, polecek
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p225
kakuniza:nipaluma