cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kazakhstan
nadipa'an/ likisi (歷史)
cacay a mihecaan tabesiw sa u cacay tu a mihecaan, sadayday sa mahiza tu, malebutay nu mihecaan, anu i lalud tu, Kazakhstan (哈薩克) a tademaw a midikec tu sibanuhay a luma', atu nihabay nu heni tu sizi manakayza i Gobi (戈壁) a likelikanan a micumud tu buyubuyu’an. i capi nya taku u tyen-ce (天池) hananay mueneng. ya pahabay amin a tademaw sa, u mulaliway amin a tedemaw atu papikanay tu sizi atu katalalan. u “Kazakhstan (哈薩克)” han nu Tu-cye a tademaw (突厥人) ku mahiniay. u zuma satu, namakai sabaw tuluay a si-ci sa, i nu amisan nu Tyen-san a niyazu’ay, amihantayay tu Tye-mu-el-han a kanatal, pangangang han tu “milaliway”.
(u kamu nu Hulam sa: 年覆一年、世世代代就是如此，千百年來，只要夏天到來，哈薩克牧人就帶著他們的氈毛蓬和羊群從戈壁沙漠轉入山中，在天池湖畔搭棚落戶. 這群牧人多是避難或遊牧者，突厥語則稱這些人為「哈薩克」. 也有另一種說法是十三世紀時天山以北的部落為了反抗帖木兒汗國的統治，而得名「脫離者」，突厥語也稱作哈薩克. 哈薩克在九至十二世紀建有喀喇汗國，十三世紀被蒙古韃靼人所征服，十五世紀建立哈薩克汗國，十七世紀逐漸衰退，直至十八世紀中葉至十九世紀被俄羅斯帝國所統治，1936年成為蘇聯加盟國，1991年12月16日獨立. )
i suwaay katukuh tu sabaw tusaay a se-ci sa, patizeng ku heni tu ke-la-han a kanatal sa, i sabaw tuluay a se-ci sa, madebung, mademec nu Meng-ku ku Tatars a tademaw (蒙古韃靼人). i sabaw limaay a se-ci, patizeng ku heni tu Ha-sa-ke-han a kanatal (哈薩克汗國), adidi’ adidi’ satu ku heni i sabaw pituay  a se-ci, i teban nu sabaw waluay a si-ci katukuh i sabaw siwaay a se-ci mademec ku heni nu el-lo-si a kanatal. i 1936 a mihcaan mala su-lyen-cya-meng a kanatal (蘇聯加盟國). misateked tu i 1991 a mihcaan 12 a bulad 16 a demiad.
u pala’ nu heni (地理)
u ngangan nu kanatal sa, u nu Ha-sa-kek a tademaw a nipangangan. nika u Ha-sa-kek a tademaw itiza sa, tada 43 %, u Russia a tademaw (俄羅斯人) sa, 36 pasento hananay. u zuma sa, izaw ku Uzbek a binacadan (烏茲別克族) atu le-el-man a binacadan, u pisiked nu i tizaay u Huy-caw atu Orthodox a sinzya (東正教).
(u kamu nu Hulam sa: 國名則取哈薩克民族名稱，但全國哈薩克族只佔43﹪，俄羅斯人佔36﹪，其餘有烏茲別克族、和日耳曼族. 主要宗教為回教和東正教. 哈薩克面積達二百七十一萬七千三百平方公里，是中亞最大的國家，也是世界最大的內陸國，西臨裹海與土庫曼，東與中國相交，南與吉爾吉斯、烏茲別克為界，北與俄羅斯相臨. )
u lala’ nu Ha-sa-kek makaala tusa a lasubu pitu a bataan izaw ku cacay a emang, pitu a melabut izaw ku tulu a lasubu a pin-fang-kung-li. u sasatabakiay a kanatal i teban nu Asia. u sasatabakiay tu nu hamin nu hekal a i labulabuway a kanatal. i etipay, u i li-hay atu Tu-ku-man, i waliay sa, i biyaw nu Cung-kwo. i timulay sa u ci-el-ci-si atu u-ci-pey-ke, i nu amisan micapi tu el-lo-si hananay.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Astana（阿斯塔纳）.
u sakahenulan a tukay
(u kamu nu Hulam sa: 首都原先為為阿拉木圖(亦有譯做阿爾馬提) ，由於地理位置太接近中國的邊界，所以首都就搬到阿斯塔那，塞米巴拉金斯克、烏拉爾斯克古蹟林立，是中亞文化之旅必遊的勝地. )
key-zay (sikikalisiw, manamec, 經濟)
u satabakiay a key-zay nu i tebanay Asiya ku Kasakesdan, kapah aca ku sapalekal nu kitakit, izaw ku lumeniay a simal atu macakaday u sapacakay a simal nu kalisiw. i 2013 ayaw nu mihecaan u key-zay nu kasaedan sapalalen tu i 8%  ku mucelak a padahekal. i 2014, 2015 mihecaan caay kaazih ku picelak nu key-zay, namahini sa u saayaway tu panukas ku micaliwan i Su-lyen-kung-he-kwo, pitu a mihecaan nipiayaw a panukasan a demiad.
(u kamu nu Hulam sa: 哈薩克為中亞最大經濟體，發展也較為良好，基於原油出口量及油價上漲，哈薩克於2013年之前維持平均8%的經濟成長率，但2014年、2015年面臨增長趨緩，哈薩克為第一個還清國際貨幣組織債務的前蘇聯共和國，較預期提前了7年還清. )
Ciupus
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Kolado’t
thumb|Changbin Kolado’t u sulit nu Hulam: 樟原部落
u siwkay nu niyazu
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kolado’t. u kasalumaluma’ nu Kolado’t sa, 106 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 266 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 244 ku tademaw, pakalatu 92%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 8%.
nuayaway a ngangan nu Kolado't u "Kucilui". inu kalipunan, pasumad ku ngangan tu "Zhangyuan". itiniay a Kabalan a tademaw namakay Kalingku Fengpin siang Sinshe niyazu'.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 87%, Kevalan(Kebalan) 1%, zumazuma 4%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) atu Kabalan
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Kabalan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izaw ut ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, katuud caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Kazangiljan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 93%, Rukay(Rukai) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 1%.
u niyazu' nu Paywan
u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
susuemedan
(u kamu nu Hulam: 濕潤氣候)
Cavak
thumb|Pingtung County thumb|Pingtung (papo) thumb|Traditional House of East Paiwan TribeCavak
nipaluma-kadebitay
nipaluma-kadebitay含羞草
【俗名】 u ngangan
kadebitay
含羞草
ngasaw ngangan nu Pangcah-Pacidal
ngasaw ngangan
Pacidal
nipaluma-kadebitay
kadebitay
【英名】 A-milika ngangan Humble-plant、Sensitive Plant、Common Sensitiveplant、Ojigiso
Raga’
tademaw nu yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
nipaluma-kadebitay
kadebitay
kamu nu binacadan 【族語】
布農 Mazav Tu Ismud、撒奇萊雅 Kadebitay、排灣 La A Lun、魯凱 Kekenepe、雅美 Masnesnek'rekereket、鄒 Cuun Arapucu、卑南 Lrepelrepe'an.
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
maliwaliwa i hekal【分布環境】
u kaladebitay manamuh mulangan i dihkuay mapacilalay a hekal, izaw tu mulangaw i tapiingan nu zazanaahebalay a lala’ pilangawan nu lutuk,I buyu’kilakilangan,tapiningan nu zazan u masemetay a lala’tu ahebalay a kakitizaan, anucaay papiingan nu sauwac atu tapiingan nu bayu maazih tuway.
(kamu nu Hulam:喜歡生長在溫暖濕潤和陽光充足環境的含羞草，常常可於全省路旁、空地、草生地、山坡叢林中、路旁潮濕地等開闊場所，或是河邊及海邊等皆可發現其蹤跡. ）
kakapah nu sapayu/a icuwaanay【藥效/部位】
i sapayuan kahini,sicedam,cupelak tungusay u cudetay,siledek,taneng panuneng tu angil, palasawad tu teluhu’ pasatezep tu baha, taneng haca pasapi’ tu akuti’ pacculil tu isi’, mihulak tu ledek palasawad tu kasaupu, kapah mingaay tu mahicacaay a imelang,
(kamu nu Hulam:在性味方面，具甘、澀且性寒，帶有小毒，不僅可以鎮靜安神、化痰止咳，還可以清熱利尿、解毒消積等，常常用來治療多種疾病，）
mahiniay, manana’ay a sawda’, mamenuay, madukaay a sawada’, malebawaay adadaay a mata, mapenuay ku banges, mahiwhiway, malebawaay nu nanum, kahekakuay mabahay siizangay.
(kamu nu Hulam:例如：腸炎、失眠、小兒疳積、目赤腫痛、帶狀皰診、支氣管炎、風濕、急性結膜炎、水腫、勞傷咳血等. ）
musakamuay a binacadan【使用族群】
Raga’
tademaw nu yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:布農、撒奇萊雅、排灣、雅美、鄒、卑南、魯凱. ）
Raga’
tademaw nu yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Kadebitay a lutuk tungusay u kamuhung a sapamata tungusay kadebitay lutuk mulangaway a lutuk masakilangay maliwasakay ku teban, u talakaw katukuh i 90 a hunan, lami’t maliwasak mulangaw tasasa muluhung ku kawit a cekak atu macukenisay a banuh, kasacii’t u dandaway lutimay a kulit nu mulaladay.
(kamu nu Hulam:含羞草係屬於豆科含羞草屬的披散半灌木狀草本植物，株高可達90公分以上，莖上被散生且下彎的鉤刺及倒生剛毛，分枝呈綠紫色的蔓狀. ）
Raga’
tademaw nu yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Kolado’t
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Cavak
nilacul
u sulit nu Hulam: 青山部落
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Cavak. u kasalumaluma’ nu Cavak sa, 273 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 864 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 794 ku tademaw, pakalatu 92%. u zuma sa, cay ku Yingcumin, 70 ku tademaw, pakalatu 8%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 88%, Rukai 2%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%.
u Paywan a niyazu'
u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng, u zuma a tademaw sa u Rukay atu Pangcah(Amis), inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u Paywan a tademaw lumeni ku banges.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
1 ku cacudadan i Cavak niyzau’.
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel (開普勒的天空理論)
Cavak
u Sakizaya a tademaw
3 ku kyukay i Cavak niyzau’.
midiputay
(u kamu nu Hulam:福利,照顧)
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
sapuelac nu ulic
thumb|Johannes Kepler 1610
ngatu cacay
azihan ku i tapukuway waswas sa ku tatuni’ nu bunac nayi’ ku elic, yu musaungay ku heni nayi’ hakya ku ulic daduducen? u nisanga’an kalalayan masinanud ku nikasilac, wicanan kuza duducen nu milimekay i nuzikuzan nu bunac a bunac tu「ulic ｣ saw?
Cavak
u Sakizaya a tademaw
inayay ku pakincalan i Cavak niyazu’.
didihkuay
(u kamu nu hulam sa:溫暖的、暖和的.字根是dihku:溫暖)
Cavak
u Sakizaya a tademaw
1 ku pikuwanan i Cavak niyzau’.
inayay ku pacudacudadan i Cavak niyazu’.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Pacidal
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Cavak
u siwkay nu Yuancumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay(平地原住民), sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
ngatu tusa
i sabaw pitu a syki, cacay kya simmung nu duwic ci Kaypulel(開普勒) madepuc miazih i tapuku tu bunac, mizateng aca tu sazateng, mateces tu ciniza muzating tina munday. kinacacay pakayzan niza i nakamuwa ni Kepayni(哥白尼) tu sakimuluway a zazan sananay a kamu masausin niza ku zazan nu lamalay a bunac, ya nisausiyan niza atu niazihan niza madadebung, nika 八弧分 tu ku caah. tina 八弧分 nay a caah anu patatuki han sa 0.13 ku caah ni kalineng. anu pakaynin i nu tademawan a nizatengan hatiniyay a caah u tanengay tu saan, nika ci Kaypulle caykahiza ku niza. palutatenga’ ciniza tuni azihan niza u tatengaay, sakapalu tatenga’ niza tu nika malucekay. sali ngatu satu misadimel mikingngyutui tu ilabuway, sadikudday madih tu nida kuna kamuwan ni Kupayni tu nika izaw henay ku patelac, u culil nu bunac muliuliu tu cilal a zazan caay kaw masakimuluway, u masatadaya’ kunikasa kimulu, u cilal itini imasa tadaya’ay anika sakimulusa sa, ma na muh ci Kaypulu sakamu sa ： ina 八弧分 nay a caah palisumaday tu zazan aku miazih tu cudad nu tapuku. namahiza sa hatizan twaca kunipiazih cikasa ci kay pu lu, ma ngaleb kunika sadep micekul, makazih tu zazan nu bunac caay amin kalecad, namakayza kyu katinengan ku sakatusa a zazan nu bunac muculil：u culil nu bunac atu cilal malecad kuni kalalitin i tuki malecad ku ni kayzaan ka a hebal.
Cavak
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Pacidal
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
ngatu tulu
natahekal satu ku sakatusa a kakayzaan, itawya tanetaneng sa ci Kaypulel i kalpacawan, pakuyac kanikauzip nu luma’, nika caay piales ciniza pacici tu, pacic tu misacukacukay, muhemhem pades nu nikauzip, sakangelu’an ku laecus nu sakauzip itaway, tanetaneng sa cacay a bataan ku mihcan, sazikuzay namakay 億萬個 ku kayadah nu niazihan tya makazih tu sakatulu a kakayzaan：u hamin nu bunac yamasatadayu’ay ku nikasakimulu a zazan sa nu長半軸的三次方 atu 公轉周期的平方比值 malecad amin. makazih tu tuluway a kakayzaan nu bunac, mabuhat ku uzip nisaungay nu tapuku aniemec, pasubana’ ci Niutunnan tu sakapatizeng tu ku 萬有引力.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Pacidal
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Cavak
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Paywan kakuniza:Pingtung kakuniza:Yincumin
kakalukan umah
(u kamu nu Hulam: 耕地)
ngasaw ngangan nu Pangcah-Pacidal
u angangan nu ngangan
namakay Oros Urus 清涼的井水
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
ngangan nu Pangcah-Cikatopay
ngangan
thumb|Amis postcard Cikatopay
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
mikawadwad
(u kamu nu Hulam:被翻亂)
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
約翰尼斯·克卜勒
Kazakhstan
key-zay (sikikalisiw, manamec, 經濟)
kilul sa macakay ku aca nu pacakayen a simal, Kasakedan a key-zay i 2000-2007 mihecaan mucelak ku key-zay izaw tu 8.9% -13.5% katalakaw, 2008, 2009 a mihecaan kalihanawan ku key-zay nu kitakit manay debu satu i 1-3%, 2010  mihecaan mucelak aca ku key-zay. nu zumaay a patahekal izaw ku mugi, nu pisangaan mitenunan atu nipahabayen tu katalalan, sizi, a izaw aca ku Yiw-kwang patahekal i zumaay a kitakit.
patizeng tu ulic nu tapuku ci Kaypulel
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
尼古拉·哥白尼
Kazakhstan
key-zay (sikikalisiw, manamec, 經濟)
(u kamu nu Hulam sa: 隨著世界石油價格上漲，哈薩克於2000年至2007年間經濟成長率介於8.9%至13.5%間，2008年、2009年因全球金融危機降至1~3%，2010年經濟成長率再次提高 ，其他主要出口品包括小麥，紡織品和牲畜，哈薩克為鈾礦主要出口國. )
apuyupuyuay
(u kamu nu hilam sa:較短的)
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:莖上的同一個環莖位置，有兩個葉片生長，葉片兩兩成對的排列在莖上，葉片形狀呈線狀長橢圓形，長約0.5-1.5公分，葉柄長約2-3.5公分，披針形的托葉被剛毛. ）
Kazakhstan
key-zay (sikikalisiw, manamec, 經濟)
i 2014 mihecaan u key-zay nu Kazakhstan macakad tu 4.6%, mahaymaw ku sakacakad tu key-zay sa debu nikahetik ku aca nu simal atu lawilaw kalihanawan nu Ukelan. i 2014 mihecaan mahetik tu 19% ku aca, i 2015 mihecaan nu waluay a bulad mahetik aca  tu 22% kalisiw.
(u kamu nu Hulam sa: 哈薩克2014年經濟成長率為4.6%，經濟成長趨緩係因油價下跌及烏克蘭危機影響，哈薩克貨幣於2014年因而貶值了19%，2015年8月再貶值了22%. )
hinasumad ku key-zay nu Kasakhstan, u sebu nu heni sa mutuling tu malumanany a key-zay tatuzu’an, misimawan tu sabatahekalay a kalisiw, sacunusan a dang
nu simal, mahemin nu kitakit kalihanawan nu key-zay sa mipacici tu pabinawlanay a sapacaliw tu tatizengan nu key-zay, u datah nu sebu i 2013 mihecaan 13.4%, katukuh i 2008 mihecaan 8.7% a dada, 2012-2013 tusa amihecaan, nu sebu a key-zay pidang tu picunus makaala tu 4.5% kacakad.
(u kamu nu Hulam sa: 哈薩克財政狀況穩定，政府持續進行保守的財政政策，藉由控制預算支出、累積石油出口資金，全球經濟危機迫使哈薩克增加公共借貸以支撐經濟，公債於2013年為13.4%，而2008年僅8.7%，2012年與2013年間，政府整體盈餘達到4.5%)
i lumeniay a simal,i lahaday a gasu, kwang, sumi’ kalanga atu nipahabayen, a palimaan kunye,ahemaway kunye izikuzay tu.u nusakauzipay a tuud canzay tu nu zumaay a kitakit. namateked tu Kazakhstan sa sumaden tu ku key-zay, sacaay cacay han miculuh tu kakaydihan a i ciba, atu nu sakakuay a key-zay. makaala ku sibu mangaleb aca ku pisimaw, tubuh sa mikawih ci kalisiway a zumaay kitakit. u zumaay sakadepuc kusapalekal tu nu lumeniay simal atu kwang, misanga tu sapadalabu a kawaw, miadap tu sapacakad akawaw nu binacadan, saicelang sapaekal tu caay katabakia a kaysha, tatenga micuzuh tu sakusay mananuwang a huy-li a kawaw, i labuay nu kanatal namulecuhan a key-zay i 2002 mihecaan sidang sa 37472 a ogu gingu, nu makatademaway a lalecuhan a key-zay sa pulung han i 2002 mihecaan izaw ku 252677 gingu.
(u kamu nu Hulam sa: 哈薩克經濟以石油、天然氣、採礦、煤炭和農牧業為主，加工工業和輕工業相對落後. 大部分日用消費品依靠進口. 哈薩克獨立後實施經濟改革，分階段推行市場經濟和私有化. 近年來，政府採取了加強宏觀調控、積極引進外資、在重點發展油氣領域和採礦業的同時，實施進口替代政策，扶植民族工業，大力發展中小企業、實行自由浮動匯率等一系列措施. 國內生產總值（2002年）：37472億堅戈. 人均國內生產總值（2002年）：252677堅戈. )
katukuh sabaw tusaay a bulad, namaka i zumaay a kanadal talabuay a kalisiw izaw tu $210 a ogu, u pakalisiway a kanatal sa, izaw ku U.S.A. $49.2 ogu, U.K. $17.8 a ogu, Kuliya $15.6 a ogu, Itali $6 a ogu, Cung-kwo $5.6 a ogu, Terky $5.1 a ogu, Nihun Japen $3 .36 a ogu. azaay a Kazakhstan sa, nu kitakit sa enemay nu kakaenan a patahekalay a kanatal, atu sayatahay a bihun ku sapatahekal.
現時哈薩克是世界上第六大糧食出口國，和第一大麵粉出口國)
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
i lalud balangbangan mabutelak ku adidi’ay abulau u kasumanahan, nayi’ ku akaway nu balu nika tanayu’ ku akaway, mazeket masaupu apuyu’ nika ahebal, matelekat u masapucu’ay i tizaamin i pabaw, masatangah ku uzip, kasabalu mahiza u sapisasa tu nanum, adiping nu balu masatuki, izaw 10 ku tama nu tebanay balucu’ nu balu.
Kazakhstan
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 16 a bulad 12 a demiad.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:於夏、秋之際開出淡紅色的小花，花無柄但具長梗，多數密集生於一短而寬，平坦或隆起的總托上，形成一頭狀體，萼片為漏斗狀，花冠則為鐘形，具有10枚雄蕊. ）
Kazakhstan
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (Congtung) ayza sa, ci Almazbek Atambayev, micakat a demiad sa i 2011 a mihecaan, 12 a bulad 1 a demiad.
ngangan nu Pangcah-Cikatopay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
kaladebitay lutuk “mitesekay ngangan, Mimosa pudica” uyza micidek ku nilangaw yadah ku nipangangan, mahiniay CP, u dadawaay matineng lutuk, he-hu lutuk, kasikazay lutuk, matalaway tu ditu lutuk, talaw kadebitay lutuk, malaacawaay lutuk, pakazih matawaay pakazih lutuk. Kadebit lutuk u langaw i Mei-caledesay a Pa-si, u kamuhung a sapamata tungusay kadebitay lutuk, u pinaay tu a mihcaan nu mulangaway a lutuk.
(kamu nu Hulam:含羞草（學名：Mimosa pudica），由於其獨特的生理習性有著眾多的別名暱稱，如CP、感應草、喝呼草、知羞草、怕醜草、怕羞草、夫妻草、見笑草等. 含羞草原產於美洲熱帶的巴西，是豆科含羞草屬的一種多年生草本植物. ）
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
uyza sa mahiniay icelang mulangaw, sisa yadah i kanatal, u kadebitay a lutuk pala u mahay han a lutuk han. kamu tu balu, kalamkam, mihaymaw a pakatiyung, damsay ku balucu’. kulit nu balu kasumanahan atu lutiman a kasumanah. u kabutelakan a demiad 6 a bulad katukuh 9 a bulad.
kakitizaan
(u kmu nu hulam sa: 地方、地理，字根 tiza:那邊)
kilakilangan umah
(u kamu nu Hulam: 林地)
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:由於這種植物生長力頑強，所以在不少國家，含羞草都被當成是一種野草 . 花語：敏銳，細膩的感觸，纖細的感情. 花色有粉紅和紫紅. 花期為6月至9月. ）
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Kazakhstan
cunli (總理)
u pilecuhan ni Askar Mamin i Tselinograd nu Kazakhstan. nalecuhan ciniza i 10 a bulad 23 a demiad 1965 a mihcaan.
saicelangay
(u kamu nu hulam sa: 很有力量的:很有影響力的，字根: icelang: 努力，力量)
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
maliwaliwah 【分布地區】
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Kazakhstan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Lami' Kulang kakuniza:Padakaw Lami'
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
kadebitay lutuk u langaw i Cung-Nan- Mecuw, ayza malahad tu yadah tu i kitakit, i Tan-san-ni-ya, Nan-ya, Tung-Nan-ya, A-meilikaa tu katuuday a walibayu a subal pala u midebungay nu mulangayaw han.）
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
u angangan nu ngangan
namakay cepo' a ngangan. cepo' sa u niyazu' i Siukuruan talawadaw. i tabayu'an, macapi tu bayu'.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:含羞草原產於中南美洲，現已擴散至世界許多地方，在坦尚尼亞、南亞、東南亞、美國和許多太平洋島嶼被視為入侵物種. ）
i Aw-cow u zuma a kakitizaan, “ mahiniay Pe-lin a lala’ atu Si-aw” u pala u kakuwanan han aadupan “declared plants”.iAw- cuw Kun-s-lan pala u kakuwana n han aadupan.i Nay-ci-li-ya, mahiniay Pe-lin a lala SAI-si-al, muw-li-si-s atu Tung-ya a kakitizaan u midebungay nu aadupan.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
belih
belih 翻面；翻臉
nisakamuwan ni Kacaw ci Tubah belih sa ku balucu' niza.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya
paycucuay
縮圖 paycucuay
belih
belih 翻面；翻臉
Kacaw 對 Tubah 說教，他心裡不服氣.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:在澳洲部分地區（如北領地及西澳）被視為列管物種（declared plants）. 在澳洲昆士蘭被視為建議列管物種. 在奈及利亞、塞席爾、模里西斯及東亞等地區被視為入侵物種. ）
ngangan nu Pangcah-Cikatopay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
belih
belihen 翻開（命令）
belihen ku cudad nu misu!
malaheci
(u kamu nu hulam sa: 完成；實現，字根；heci: 果實)
Tyrone Britt
Tyrone Britt
mabesbesay a zazan
(u kamu nu hulam sa: 快速道路)
paycucuay
kakiliman
kina paycucuan sa, tadayadah ku caay kawdadayuman tu namakaniyay i punu' nu akudi' nu udip tu sapacucu hatusa namakabilihay tu nu tanan mlitin ru puna, ya paycucuay sa, u adidi 30公分 tu, padaduki anu satabakiay sa nu bayuay a buting 33米, izaw ku  kapahay a kakitidaan nuheni, namakaybayu katukuh i buyu, izaw ku numaka caledasay katukuh i kaisenaw, izaw  amin. ita u tademaw sa, u paycucuwan tu. mikalatay a adupan sa, itini nisulit i cudad sa izaw ku namakabayui buyu maudip kyu mikalatay a adupan han ku kamu. kina paycucuan hananay, izaw ku makadihay u kakatu a  adupan sa, u paycucuwan tu saan.kina pay cucuwan sa tadayadah ku caay kawdadayuman tu namakaniy i punu' nu akudi' nuudip tu sapacucu hatusa namakabiliay tu nutanang malaliting tu puna' yapay cucuwan sa u adidi kya tuluay a daditekan tu padaduki anu satabakiay sa nu bayuay a buting tulu idaw ku tulu a sasulitan katabaki nu buting, idaw aca kukapahay a kakitidaan nu heni namakabayu katukuh i bayu, idaw ku numaka i caledesay katukuh i kasienawan, idaw anim ita u tademaw sa u paycacucuwan tu mikalatay a adupan sa itini nisuli i cudad idaw kunamakabayu i bayu maudip kiyu nikalatay a adupan han ku kamu,kina paycucuan hananay, idaw ku makaadihay u kakatu a adupan sa u paycucuan tu saan.
belih
belihen 翻開（命令）
翻開你的書！
mabelih 被翻
mabelih ku zikuc ni Bunuk.
Bunuk 的衣服穿反了.
mabelihay 被翻的
mabelihay ku balucu' nina wawa.
這小孩不懂事.
mibelih 翻開
mibelih tu cudad.
翻開書.
mubelih 折返
mubelih ci Kacaw tu sakasiacawa niza.
Kacaw 本來要結婚但是他反悔了.
Tyrone Britt
4 bulad 18 demiad, 1944 a mihca, Tyrone Britt, miunduay.
paycucuay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
泰雅族Tayan
Rahaw(Takan)
u sulit nu Hulam
溪口台部落
ngangan nu Pangcah-Cikatopay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Rahaw(Takan)
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rahaw（Takan）. u kasalumaluma’ nu Rahaw（Takan） sa, 60 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 217 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 202 ku tademaw, pakalatu 93%.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
排灣族Paywan
ngangan nu Pangcah-Cikatopay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
u cidek【特點】
belih
mubelihay 半途而廢的
u mubelihay kina wawa tu kawaw niza.
Rahaw(Takan)
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 7%.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Kadebitay lutuk i katahaban File : Kadebitay lutuk tebing han matahabay tu. webm Kadebitay lutuk dadawa misulup ku kadebitay lutuk u satabakiay nu miciekay uyza anu matebing nu canacana a tuudan, huyahuy, paakuti’ han sa, u papah niza tahab sa kilul akaway a papah seday sa, amawada’ ku duka nu hekal, pangangan han u hina sulupay han “seismonastic movement” sangaleb i cayay katakelalay caay ka icelang hawsa dadawa minasulup.
(kamu nu Hulam:含羞草閉合過程File:含羞草觸碰反應.webm含羞草感震運動之一——觸碰反應含羞草最大的特點就是如果它受到物件觸碰、搖晃、加熱時，其小葉會閉合接著葉柄下垂，以減少受害面積，稱為感震運動（seismonastic movement），尤在光線較弱時比較敏感. ）
belih
mubelihay 半途而廢的
這個孩子工作半途而廢.
Rahaw(Takan)
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayal 87%, Amis(Pangcah) 1%, Bunun(Yuwatan) 1%, Truku(Taluku) 1%, zumazuma 2%.
Cawi
thumb|Hualien County thumb|Fengbin
Abdelaziz Djerad
縮圖|Abdelaziz Djerad
Abdelaziz Djerad
2 bulad 12 demiad 1954 a mihca nalecuhan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Algeria ayza sa ci Abdelaziz Djerad, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 12 bulad 28 demiad.
u ngangan niza
u sulit nu ngangan nu Arabic a kamu：عبد العزيز جراد
u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Abdelaziz Djerad
u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：阿卜杜拉齊茲·傑拉德
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Aputulacice．Ciyelade
Cawi
Cawi
u sulit nu Hulam: 靜浦部落 (Fengpin, Hualien)
Fengpin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cawi. u kasalumaluma’ nu Cawi sa. 151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 435 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 419 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 16 ku tademaw, pakalatu 4%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 94%, zumazuma 2%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, inayi' ku Sakizaya itini mueneng, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay'i' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izaw tu. cayka tineng kami.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
uyni a watawat mahiniay u kadebitay lutuk akaway nu papah atu adidi’ay papah a akaway u angangan izaw ku mabesuay tabakiay masaalumuay, panganganhan tatangahan papah “pulvinus”, i labu tatangahan nu papah a nanum micukel tu papah, nika anu pakatebing tu canacanan hawsa, labuay papah a nanum kasenun sa pasayza nu zumaan a milasit, satu u Kadebitay lutuk matahab tu ku adidi’ay a papah. u zuma, u sananal sukutsukut sa ciniza. mahiniay u micidekay, tatenga’ makayniay ku ngangan nu kadebitay lutuk.
Cawi
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
ngangan
Ci'orongan
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:此運動原理是因含羞草葉柄和小葉柄基部都有一略膨大的囊狀構造，稱為葉枕（pulvinus）；平常葉枕內的水分支撐著葉片，但是當受到外力刺激時，葉枕內的水分會立即流向別處，使含羞草的小葉閉合. 另外，它在早上都會自動收縮起來. 這種獨特之處，也正是含羞草名稱的來源. ）
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Cawi
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Kadebitay lutuk mapaceku’ tu ciniza tu 0.1 biti’ hawsa matahab tu, pinaay a biti’ malepy tu, mahiniay a satakus u kadadawa taneng katukuh paybiti’ 40-50 limi.
siykay tu nikalecad a nikalcabaycabay
(u kamu nu Hulam: 社會主義共和國聯盟)
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:含羞草會在自己收到刺激0.1秒後產生閉合作用，幾秒鐘內完成，這種傳遞速度可以達到每秒40-50厘米. ）
u kadebitay lutuk kakapah nu sapayu atu zumaay tunggusay kadebitay lutuk angangan kasazuma nu mulangaway, i lamit izaw ku sumanahay a kulit, taneng malasapayu, nika siledek ciniza.
(kamu nu Hulam:藥效含羞草與其他含羞草屬植物的主要分別，在於其莖帶紅色，可入藥，但也具有毒性. ）
Rahaw(Takan)
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:中醫藥典的記載中醫藥理認為含羞草的根可以醫治骨刺，亦可以消炎止痛，寧神安眠，也可以有止咳化痰，收鼻水等藥效. 含羞草在中醫的藥用方面有記載於一些典籍的有：）
“mantaay a sapayu ”, pasatezep tu adada sapilasawad tu malbawaay. “uynianay a lutuk uyni u”, sapitabu tu manene’ay a duka. “nisulitan miala tu sapayu I Lin-nan”, sapingaay tu adada akuti’ nu mata. “ladaway lutuk a kitakit miazih tu sikulitay a bacu”, u lamit cunus han tu adidi’ ku epah tengel han tu ikul nu pabuy kan han, sapingaay tu cicekaay a kukak, nika la’cus mukan ku sibiliay.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
布農族
Rahaw(Takan)
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:生草藥性備要》：止痛消腫. 《本草求原》：敷瘡. 《嶺南採藥錄》：治眼熱作痛. 《青草世界彩色圖鑑》：根加入少許酒燉豬尾骨服用，治骨刺；但是孕婦不可服用. ）
kelid
sakamalakakelidan 成為領導的；成為帶領的
masilud ku kawaw nina wawa sakamalakakelidan.
Pnguu
u sulit nu Hulam
來吉部落
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄒族Cou
卑南族Puyuma
賽夏族Saysit
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku
kelid
sakamalakakelidan 成為領導的；成為帶領的
這孩子的行為端正所以被選上當顉導.
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
ayzaay ziday sapayu migikiw tu ayzaay a sapayu hicasa,kadebitay lutuk izaw yadah ku sakay kapah tu uzip nu tademaw,pasu huwng-tung ben a kasazuma,sapabangsis a tuud,saka uzip a sapayu,an-cisuwan,yucisuwan atu zumaay asuay a kakanan.
siumalay
(u kamu nu hulam sa: 新創詞 : 高速鐵路)
kelid
kakeliday 領隊
amana ka pawan pitaungi tu kakeliday i hitay!
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:現代醫藥研究現代醫藥研究認為， 含羞草中含有大量對人體有益的活性物質，包括黃酮類、酚類、生物活性多糖、胺基酸類、有機酸類和其他微量元素. ）
Pnguu
u siwkay nu niyazu'
i Chiayi a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pnguu. u kasalumaluma’ nu Pnguu sa, 127 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 352 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 341 ku tademaw, pakalatu 97%.
nipaluma-angsicay
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan:
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya
nipaluma-angsicay
pasubana i cacudadan a lacul
u sapamat a ngangan:
Pnguu
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 3%.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
satuway, kaladebitay lutuk taneng sakay uhuh, sulalisay ku adididay wawa, maduka sumanahay ku mata mangelu’ay mihanhan, adaday ku bituka. adadaay sawada’, siba’tuay a taisi’an mabanic,nayay ku angil mahumingay ku uzip,nuhekalay a sipingaay,mapulinay malibawaay,manana’ay malibawaay siledekay,miuhuhay tu zizang,siledekay sinanumay a dukay a imelang.
kelid
kakeliday 領隊
在部隊別忘了向長官鞠躬！
nipaluma-angsicay
pasubana i cacudadan a lacul
u Amilika a ngangan:
Cawi
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
kadihkuwan
kadihkuwan (kamu nu Hulam: 溫帶地區) kakuniza:LamiHung
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
泰雅族Tayan
nipaluma-angsicay
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha:
Tayan:
Paywan: la'liga
Taluku:
Yuwatan: pitu huhu tu madain lisav
Rukay:
Cou: cuuntapunia
Kabalan:
Kanakanabu:
Laaluwa:
Saysia:
layak
(u kamu nu hulam sa: 漢族)
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Panay(Yang Yu Qin)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Pnguu
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Cou 94%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
排灣族Paywan
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:因此，含羞草可用於感冒、小兒高熱、急性結膜炎、支氣管炎、胃炎、腸炎、泌尿系結石、瘧疾、神經衰弱；外用可治：跌打腫痛，瘡瘍腫毒、咯血、帶狀皰疹等疾病. ）
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Panay(Yang Yu Qin)
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:mapalaway kakuniza:lubas
Pnguu
u niyazu’ nu Cou
u niyazu’ nu Cou kuyni, katuud ku Cou itini mueneng. u zuma a tademaw sa u tayan, u Yuwatan(Bunun), u Paywan. inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.
nipaluma-angsicay
u zuma a cidekay a kamu
Puyuma:
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
布農族
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
siledekay, kaladebitay lutuk siahciday ku kaladebitay lutuk, u siledekay a an-ci-suwan, adidi’ ku ledek, lacu’sxteked han mukan, palamelen tu zumaay asapayu pulung han mukan.
nipaluma-angsicay
u zuma a cidekay a kamu
Saw:
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鄒族Cou
nipaluma-angsicay
u zuma a cidekay a kamu
Tau: angno no takey
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卑南族Puyuma
Pnguu
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-angsicay
u sulit nu Hulam
大本七層塔
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:毒性,含羞草含有含羞草鹼，是一種毒性胺基酸，具有少量毒性. 不可單獨服用，需配合其他藥物一併使用. ）
Pnguu
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
噶瑪蘭族Kabalan
nipaluma-angsicay
saungay misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Tau, Rukay, paywan, Cou
Cawi
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 1 a bulad
1 ku kyukay i Cawi niyzau’.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
sangaleb u pahabaya pakanay a kawawan, papatelac kunipakan tu kadebitay lutuk maimelang tu ku aadupan. uyza u maazihay tu, u malukay a katalalan, mapatelac kunikan tu cayay kasicekak a kadebitay lutuk amaledek imelang, satu i kasienawan amin amahini.
Gaston Browne
Gaston Browne
2 bulad 9 demiad 1967 a mihca nalecuhan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Antigua atu Barbuda ayza sa ci Abdelaziz Djerad, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 13 demiad.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:尤其是在畜牧業上，誤食含羞草常引起動物疾病. 其中最常見的是，耕牛誤食無刺含羞草而引起的中毒病，且一般多發於冬季. ）
nipaluma-angsicay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Cawi
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 1 a bulad
1 ku pikuwanan i Cawi niyzau’.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
malukay a katalalan anu maledek hawsa satezep sa mabiyalaw, ngelecngelec sa ku ngipen mahiwhiw, malelu’ay muhanhan, masingnkiay, mapenu’ay.
Cawi
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:耕牛中毒後表現為精神沉鬱，磨牙，喘氣，呼吸困難，出現神經症狀、水腫. ）
nipaluma-angsicay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p20
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽夏族Saysit
nipaluma-angsicay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邵族Saw
Pnguu
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
雅美族Tau/Yami
Pnguu
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad
inayay ku cacudadan i Pnguu niyazu’.
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu
Pnguu
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 11 a bulad
1 ku kyukay i Ulay niyzau’.
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku
Pnguu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
uzuba satu, siahciday ku kaladebitay lutuk,Luw-tuw, subayu aadipan mukan tu kaladebitau lutuk a mabunul ku banuh, adidi’dy salengecay edu atu tabakiay edu mukan tu 0.5-1.0% tu kaladebitay lutuk ahciday a kakanan, mabunul tu ku banuh, mabudad haca ku mata atu mapatut ku kabalaki. satu makan nu ‘tademaw ku kaladebitay lutuk mabulal t uku banuuh, satu, labu nu luma’ la’cus paluma’ tu kadebitay lutuk.
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek
Pnguu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:此外，由於含羞草鹼的緣故，駱駝、馬等食用含羞草會產生脫毛現象，小白鼠和大白鼠食用含0.5% ~1.0%含羞草鹼的飼料，也發生了脫毛，還會引起白內障和生長抑制. 而人食用含羞草也會引起毛髮脫落，因此，室內不宜種植含羞草. ）
Kbaqeh
thumb|Jianshi
Kbaqeh
u sulit nu Hulam: 那羅一部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kbaqeh. u kasalumaluma’ nu Kbaqeh sa, 34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 109 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 90 ku tademaw, pakalatu 83%.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%90%AB%E7%BE%9E%E8%8D%89%E5%B1%AC
ngangan nu Pangcah-Ci'oporan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
ngangan nu Pangcah-Ci'orongan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu
拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
pasazuma tungusay kaladebitay lutuk pasazuma i lalay milakui’t tu pinaay a kasazumaan, pulung tu nisuped katukuh tulu malebut a lamangan ku ngangan, uyni u zuma papulung han tu tungusay nuzumaay a ngangan nu mulangaway.
Lasutan
thumb|Hualien
Atayal
(u kamu nu hulam sa: 泰雅族)
Lasutan
Lasutan
u sulit nu Hulam: 拉署旦部落
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:分類含羞草屬在分類史上經過許多次變動，共累積了多達三千種名稱，其中有些被併入其他屬或成為其他植物的名稱. ）
（Leucaena leucocephala）u zuma izaw ku mulangaway a laamangan sayhan imalecad zaiw ku tusa  macacubelisay masabanuhay sakatusa a papah namapaka tungusay u kaladebitay lutuk, satu pakayza hantu tungusay nu zumaay, nika mahiza tu mananam pangangnan tu “Mimosa”, mahiniay u singanganay u paseng “Albizia julibrissin” atu paseng “Leucaena leucocephala”.
Lasutan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lasutan. u kasalumaluma’ nu Lasutan sa, 1,940 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,942 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 633 ku tademaw, pakalatu 13%.
nipaluma-kadebitay
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
(kamu nu Hulam:有些物種因同樣有二回羽狀複葉而曾被歸入含羞草屬，後來被歸入其他屬，但仍習慣被稱為「Mimosa」，著名的案例為合歡（Albizia julibrissin）與銀合歡. ）
Lasutan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4,309 ku tademaw, pakalatu 87%.
Kbaqeh
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 77%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 4%.
kanatalay
(u kamu nu hulam sa: 國家的)
Kbaqeh
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 9 a bulad
pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711), Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689), Sakizaya (947), Sejek (10,115), Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)