cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wanrong
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza: Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
Patawlinan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Patawlinan. u kasalumaluma’ nu Patawlinan sa, 439 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,158 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 467 ku tademaw, pakalatu 40%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 691 ku tademaw, pakalatu 60%.
Tdlu
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Patawlinan
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah (Amis) 34%, Yuwatan (Bunun) 1%, Tayan (Tayal) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.
u cidekay nu tademaw
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah (Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah (Amis) sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup atu mibuting. u Yincumin a tademaw tu, u Pangcah (Amis) a cidekay kaduut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah (Amis).
u niyazu’ nu Pangcah (Amis) kuyni, katuud ku Pangcah (Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan (Bunun), u Tayan (Tayal) atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
Tdlu
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Patawlinan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.
Tdlu
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihcan 12 a bulad
2 ku cacudadan i Tdlu niyzau’.
Patawlinan
u Sakizaya a tademaw
hakay izaw tuway, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Tdlu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Patawlinan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay,, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaway saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal,
tina subal a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay (有關) "Timul Subal (島嶼) kamu cidekay (南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday (相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan (知識).
si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid (領導) tu niyazu'.
O kakay
thumb|Guangfu
Alassane Dramane Ouattara
nilacul
u kungku nu zuma cidekay a tademaw
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Ka^ti
Alassane Dramane Ouattara
u sulit nu Hulam
阿拉薩內·德拉馬納·瓦塔拉
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Alassane Dramane Ouattara
u siwkay niza
Alassane Dramane Ouattara(1 a bulad 1 a demiad 1942 a mihcan nalecuhan) ,tatama, u lumeniay a tademaw. u misingkiway atu mikuwanay nu kanatal.
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Alassane Dramane Ouattara
u siwkay niza
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Cote d'ivoirie (象牙海岸) ayza sa ci Alassane Dramane Ouattara, micakat a demiad sa i 2010 a mihca 12 bulad 4 demiad.
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Alassane Dramane Ouattara
u siwkay niza
sikawaw ciniza i Abidjan (阿必尚).
O kakay
O kakay
u sulit nu Hulam: 烏卡蓋部落
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
O kakay
O kakay
阿美族是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu O kakay, subal nu Kuangfu siang. u kasalumaluma’ nu O kakay sa, 215 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 578 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 280 ku tademaw, pakalatu 48%.
Ka^ti-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
O kakay
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 298 ku tademaw, pakalatu 52%.
Okakay sananay nu Pangcah, namapatay katuud ku tademaw itini. sisa, yadah ku ukak itini. sisa, pangangan tu ku taw "Okakay" satu.
Kuangfu siang sa, u Pangcah(Amis) a ngangan sa u "Bataan". bataan sa u nipaluma, silala tina kilang. u Hulam a ngangan sa u 樹豆.
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 45%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 2%.
u pangca(Amis) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah(Amis).
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen. ci Liaw Socen sa, u Taluku a tademaw ciniza.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
Patawlinan
u siwkay nu Yincumin
satabakiay a cidekay ku Pangcah (Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
O kakay
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Patawlinan
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).
situlu ku kakuniza (分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay (平地),
sakatusa ku ibuyuay (山地), sakatulu sa ku tangbulanay (平埔).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay,
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
O kakay
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Hualien kakuniza:niyazu'
Hbun-Qramay
thumb|JianshiHbun-Qramay
u sulit nu Hulam: 煤源部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Hbun-Qramay. u kasalumaluma’ nu Hbun-Qramay sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 386 ku tademawan. kasabinawlan nu yuangcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 93%.
u zuma sa, cay ku yuangcumin, 27 ku tademaw, pakalatu 7%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yuancumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料Yuancumincu weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan
台灣原住民族資訊資源網Yuancumincu nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan kakuniza:niyazu’ kakuniza:Tayan kakuniza:Hsinchu kakuniza:Yuancumin kakuniza:niyazu'
Alassane Dramane Ouattara
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
Takinusta
Takinusta（u sulit nu Hulam: 瀧下部落）
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Takinusta. u kasalumaluma’ nu Takinusta sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 113 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 108 ku tademaw, pakalatu 96%. thumb|布農族領袖拉荷阿雷 u zuma sa, cay ku Ingcumin,  5 ku tademaw, pakalatu 4%.
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Takinusta
u siwkay nu niyazu’
位於海端鄉以北、初來以南的新武呂溪右岸. 日治時期日人稱「瀧下」，是指瀑布之下. 據說當時由聚落西望可見新武呂溪小支流有瀑布流貫而下，故有此稱. 今該溪已經乾涸，瀑布也消失了.
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Takinusta
u siwkay nu niyazu’
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=4&T_ID=205
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop 欖仁樹 (俗名：枇杷樹、雨傘樹、楠仁樹) thumb|Terminalia catappa Blanco1.144 欖仁樹種仁可以製作食用油 tina kilang a heci taneng pasanga' tu kakaenan a simal. maydih dihkuay a demiad, mauzip i dadipasan saca makay cilalay a buay'an.
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Will Allen
Will Allen
nipaluma-celinga
縮圖|celinga 假酸漿
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Trichodesma calycosum Collett & Hemsl.
【mitesekay a ngangan】Trichodesma calycosum Collett & Hemsl.
Takinusta
u siwkay nu niyazu’
itiza i saamisan nu Haytuan siang, atu kawanan nu Sinwu sa'wac. i kalipunan a demiad singangan ku "Suangsia", ilabu' a sakuizaway sa u " isasa' nu cascas" sananay. sakamuwan nu tademaw, itawya kya niyazu', maazih tu ku cascas nu Sinwu sa'wac malikit malikuid, sisa panganganen. ayzasa, makelah tu kya sa'wac, malawpes(malaucep) tu kya cascas.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
u siwkay nu nipaluma
thumb|Terminalia Catappa D8348
Hbun
thumb|Fuxing
Hbun
u sulit nu Hulam: 霞雲坪部落
u bangcalay a niyzau' kuyni, itawya u tabakiay a kakelidan nu Taywan Cyang Cong Ceng mueneng itini.
Takinusta
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 79%, Pangcah(Amis) 9%, Paywan(Paiwan) 2%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 5%.
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
kakuniza nu mauzipay
subal(yu)：Eukarya
Hbun
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun. u kasalumaluma’ nu Hbun sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 180 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 116 ku tademaw, pakalatu 64%.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
kakuniza nu mauzipay
salaedan(cie)：Plantae(Amilika a kamu)
panan(men)：Magnoliophyta(Amilika a kamu)
upiz(kang)：Magnoliopsida(Amilika a kamu)
Hbun
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 64 ku tademaw, pakalatu 36%.
Will Allen
siwkay niza
nalecuhan niza i 2 a bulad 8 a demiad, 1949 a mihca, Will Allen, u miunduay nu kawaw niza. tatama ku etul, lumeniay ku banges.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
kakuniza nu mauzipay
sapamat(ke)：Combretaceae(Amilika a kamu)
mikitinay(su)：Terminalia(Amilika a kamu)
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
kakuniza nu mauzipay
hicahicaay(cong)：T. catappa(Amilika a kamu)
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Fasa'-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Will Allen
siwkay niza
Will Allen nalecuhan i Rockville, Maryland, United States, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p298
Takinusta
u Yuwatan a niyazu’
u Yuwatan(Bunun) a niyazu’ kyuni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma. inayi' tu tu zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.
Will Allen
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Terminalia catappa香港教育城
欖仁樹植物通
Takinusta
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis). u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
nipaluma-ahpalay papah kadup, ahpalay papah kadop
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Torik
thumb|Chenggong (Taitung)
Hbun
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayal(Tayan) 62%, zumazuma 3%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Torik
Torik
u sulit nu Hulam: 都歷部落
Hbun
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Torik
Torik
台東縣成功鎮都歷社區
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【科名】 紫草科(Boraginaceae)
Torik
Torik
原阿美族部落「都歷社」，為成功以南最大的阿美族部落以編織的故鄉著稱.
都歷，亦記為「都律」，為阿美語dulik的近音譯字.
Takinusta
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Torik
Torik
資料來源：http://sixstar.moc.gov.tw/blog/chengkang11/communityAction.do;jsessionid=8837399D4E0C3C24A5390BC0EC796CD7?method=doCommunityView
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Torik. u kasalumaluma’ nu Torik sa, 397 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,060 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 882 ku tademaw, pakalatu 83%.
Takinusta
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
Torik
u siwkay nu niyzau'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 178 ku tademaw, pakalatu 17%.
Takinusta
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Yuwatan kakuniza:Yincumin kakuniza:Taitung
Torik
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 76%, zumazuma 6%.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【sapamataan a ngangan】Boraginaceae
Torik
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【屬名】 碧果草屬
Torik
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mikeliday tu ngangan】Bi-guo-cao a langawan
Torik
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【俗名】 碧果草、琉璃酸漿
Torik
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】Bi-guo-cao’, liuli-suanjiang
Torik
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【族語】 布農 Taptappaz Mahaizu Tu Ismud、撒奇萊雅 Celinga、鄒 Ru'uvu Tamako、卑南 Lravilru、魯凱 Alabulru
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Taptappaz Mahaizu Tu Ismud、Sakidaya (撒奇萊雅) Celinga、Co (鄒) Ru'uvu Tamako、piwma卑南 Lravilru、Lukay (魯凱) Alabulru
Hbun
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
nipaluma-celinga
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒、卑南、魯凱
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co, Piwma, Lukay
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
celinga aheba ku kasilangawan, i Taywan nu teban timulan nu caay ka talakaway nu tepadtepadan nu buyu, kilakilangan, dadan、sasawacan a kitidaan.
sasapayuan (藥效)
(kamu nu Hulam:常用來包裹傳統食物的材料，口感香嫩滑口，具生津、助消化功效. ）
Torik
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
celinga u zi-cao-ke nu mihcaan nanay a lutukan a langawan, talakaw nu langaw han makaala tu cacay a lasubu lima a bataan~ tulu a lasuba a cong-fen.
Torik
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:假酸漿為紫草科多年生草本植物，株高約150-300公分. ）
yadah ku pina nu caciitan, adidiay a ciitan sicalekahay a banuh. idaw ku masa cacaya nu papah atu masasu ayaway a papah, mamin ku lilis, u masamucuya ku wayway, tanayu’ han makaala tu pulu’~tulu a bataan a congfen, ahebal han makaala tu enem ~ sabaw tu tulu a congfen, kala diceman ku nuayawan a papah, angangan sadicemsa, hekal nu papah masadid calekah, belih nu papah kala langlangdawan ku kulit sibanuh.
papah nu ciit han tanayu’ cacay a pangkiw ~ tulu a congfen, idaw ku banuh. cabal nu balu han namamulmul henay saadidisa makatukuh i tunduh kuni ka cebalan idaw ku adidiay a kulitan, tunduh, sanglacay atu kala sumasumanahan ku kulit nu balu, ciit nu balu han mamin u sicalekahay a banuhan.
(kamu nu Hulam:葉柄長約1.5-3公分，有毛茸. 花序為圓錐花序，頂生，白色或粉紅色花，花軸上佈滿了粗毛. ）
salumaan masamucuy sadicemsa ku wayway, kakicuh han mahida u tuki, lima kuni ka papelaan, nika pelaan masa mucuy ku sangkaku, tama nu salumaan han ubelih idaw ku makulebutay a banuhan, adiping han makimulmul ku wayway. heci adidi atekak, mahida u mali ku wayway, maduhem satu kala kiyukiyuan ku kulit. balu nu salumaan badi’ saku balu kibetul ku salumaan nida i labu nu kakicuh. kasi baluan han tulu ~lima a buladan.
(kamu nu Hulam:苞片呈卵狀披針形，花萼呈鐘形，具有5裂，裂片為卵狀三角形，雄蕊花藥背面有捲毛，花冠為圓筒形. 果實為小堅果，球形，熟時淡紫色. 花包於花後增大之宿存之萼內. 期3～5月. ）
celinga u yancumin nu laylay namaka babalakiya nu kakanen a langwan, kanen han caay ka hicahica ku tademaw amukan.
(kamu nu Hulam:假酸漿為原住民族傳統食用植物，食用不致出現中毒狀況. ）
(kamu nu Hulam:假酸漿別名碧果草，學名 Trichodesma khasianum Clarke，英名Khasya trichodesma，原住民卑南族名Lubii`lu，為紫草科(Boraginaceae) 植物. ）
celinga i Taywan nu caaya ka talakaw nu masa enalay a umahan atu buyu, ibuyuay a langaw han tatabaki ku papah micidek ku langdaw.
(kamu nu Hulam:假酸漿產於臺灣中低海拔平野及山區，惟山區生長者葉片較大而濃綠. ）
papah nina langaw u kakanen nu yuncumin a sapisanga’, kali mulakan pilisinan nu niyadu kanca miala tu papah mitabu mihudhud tu kukuy a kakanen (A Bai), yadahku nu langawan a xian-wei mipadang tu sakakapah nu udip, u sapicidekan nu sasangaan nu kakanen.
(kamu nu Hulam:此植物葉片為原住民常用食材，節慶時利用其葉片包裹於蒸粿糕食品(A Bai)，其含大量植物纖維有助於消化，是較特別的用法. ）
anu mukan pasu papahan amukan, idaw ku bangsisay a sanenk, ninani sangan sapiedem tu lalengac atu papah nu pada’ malasa saksakan nu caaya kalacad nu kan, idaw ku sakasidumaan nu kanen.
(kamu nu Hulam:食用時連葉片一起食用，具有淡淡清香味，此等作法與利用月桃或香蕉葉當襯底者不同，另有一番風味. ）
Cikadaan
縮圖|Cikadaa (台東縣長濱鄉三間屋南溪阿美部落)Cikadaa (台東縣長濱鄉三間屋南溪阿美部落)
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
cumudsa i Pingtung Wu-tai, micumud tu niyaduan, itidaay a tademaw idatu amilipapah, ka ngaduan nu celinga a papahan ayda, patalumaen nuheni sasangan tu ji-na-fu ( pa’cang nu yuncumin).
Cikadaan
Cikadaa
u sulit nu Hulam: 南溪阿美部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cikadaan. u kasalumaluma’ nu Cikadaan sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 103 ku tademaw, pakalatu 83%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 21 ku tademaw, pakalatu 17%.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
Ji-na-fu mipili’ tu sapisanga unu Taywan a Hung-li, panay, habay, basis, i teban nuni tabuan asu’ nu celinga.
Cikadaan
u siwkay nu niyazu'
(u kamu nu Hulam sa:南溪部落 閒置空間再利用 廢校多年的南溪國小，當地阿美族跟布農族人，將閒置空間再利用，他們以傳統工法藤編方式，編綁箭竹來美化校舍. )
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 65%, Yuwatan(Bunun)10%, Tayan(Tayal) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 4%.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
uhekal han nu niyaduay tu a lalengac, mikilul tu nababalakian anipitabu tu sasangan, pacikahan, Hujiao, tawyu’, Huajiao, Bajiao, Suantou.
Cikadaan
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Tayan(Tayal) u Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:外層以在地月桃葉，遵循傳統包法手工包製，調味有鹽、胡椒、醬油、花椒、八角、蒜頭. ）
Cikadaan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:細細品嘗，糯米香融合豬肉甜，假酸漿葉和月桃迷人香氣中，保有紅藜及小米嚼感，口感豐富、清爽不膩，簡單卻豐美滿足，吃時拿掉月桃葉，吃假酸漿的葉子一起吃. ）
Cikadaan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
papah nu celinga, papah sadicem sa ku wayway, lilis nu papah mahamin ku lilis, hekal nu papah calekah. pinan kuni piala tu papah patalumaen, pakulkulen ku nanum amikabadas, mamuni’ kuni kabadasan nu papah, nai’ ku sanek, pacikahan, u sasuay tu a kakanen.
William Avery
William Avery 8 bulad 8 demiad, 1979 a mihca, William Avery, miunduay.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:假酸漿的葉，葉尖銳尖形，葉緣為全緣，表面有些粗糙. 採了幾葉回家，用開水煮沸五分鐘，煮過的葉片很軟嫩，沒有特殊的味道，加點調味料，算是一道不錯的菜. ）
Cikadaan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),   Cou (6,635),  Saysiat (6,630),
Atay-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Atay
Cikadaan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
Yami (4,612), Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
celinga nu mihcaan nanay caaya katalakaw nu langawan, calekah ku nuayawan a papah, u aalan tu mihmihcaan nanay a papahan, sakay yuncumin a laylay nu babalaki a salisingnan, celinga papah u sakaudip nu sapisangan, itini i niyadu nu caaya kaliwmahi atu umah kanca idaw kuni palumaan.
Atay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Cikadaan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin kakuniza:niyazu'
Atay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Mudan
縮圖 Mudan（牡丹鄉）
Mudan a sakuwan ku Pingtung. kumud nu kalesakan, 173.85 km². （kalesakan nu linpanti 78.01 km², kalesakan nu pawliwti 67.38 km²）, u kasabinawlan, 4,619 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,806 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,318 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 93%(Paiwan, Pangcah) ku kasabinawlan. u Paiwan atu Pangcah ku sakalaniyazu’. 縮圖 縮圖
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:假酸漿屬於多年生灌木，葉面粗糙，全年可採，在原住民的傳統習俗裡，假酸漿葉片是生活必備，不可或缺的材料，在部落的空地、田園都會栽種. ）
Atay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Mudan
nikasakuwakuwan
Mudan mala 6 a cuwen atu 8 ku niyazu’. kina 8 a niyazu’sa, Maljipa（東源部落）, Sinevaudjan（牡丹部落）, Macaran（旭海（馬查蘭）部落）, Kus kus（高士部落）, Pungudan（大梅部落）, Kapanan（石門部落）, Anteng（安藤部落）, Draki（四林部落）.
牡丹鄉（排灣語：Sinvaudjan）位於台灣屏東縣東南部，北臨獅子鄉、臺東縣達仁鄉，東濱太平洋，西鄰車城鄉，南接滿州鄉，為台灣本島最南端的山地原住民鄉，1874年的牡丹社事件即發生於此鄉. 至日治時代大正九年（1920年），牡丹鄉被日本人劃入當時高雄州恆春郡所直轄的蕃地. 國民政府接管臺灣後將此塊蕃地各部落整編，成立此鄉.
Atay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
niyaduay a tademaw manamuh miala tu ahebalay nu papahan, sapitabu, sakasiwantan tu kakanen, sasaetiman nu niyaduay a langawan atu kakanen tu demidemiadan a lamian.
Mudan
nikasakuwakuwan
Mudan (牡丹鄉) a kenis “ Paiwan a kamu, Sinvaudjan,” i Taywan Pingtung akuwan nwalian atu nutimulan, nuwamisan micapi tu Se-ce a kenis, Pusung akuwan Ta-zen a kenis, walibayu, satipan belaw u Ce-ceng a kenis nutinylan mitules tu Mancuw a kenis, nu Taywan a subal ku satimulay a buyu’ yincumin a kenis, 1878 a mihcaan i tini a kenis sikawaw tu Mudan hananay, katukuh i kaLipunan a ziday tu Ta-cen walu a mihcaan “tu 1920 a mihcaan” Mudan a kenis papikenisan nu Lipun tu itawyaay a Takaw a niyazu’ Hen-cun u sapikuwan tu binacadan a kakitizaan. Kow-min a cenbu mikuwan tu Taywan hawsa uynian u binacadan a kakitizaan sasiniyazu’ misakapah amisakenis patizeng tunian a kenis.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:族人最愛採其寬大的嫩葉，用來包裹、保存食物，是部落裡很重要的一項民俗植物和日常的食用野菜. ）
Mudan
nikasakuwakuwan
牡丹鄉地處恆春半島，為中央山脈的尾稜，海拔均在1000公尺以下，鄉境內有牡丹溪、女仍溪、竹社溪流經. 氣候上屬熱帶季風氣候，每年冬春兩季均有強勁的落山風吹襲. 居民以排灣族為主，也有少數阿美族.
Mudan (牡丹鄉) a kenis tini i 恆春 a subal, nu Cung-yang-san-may ikul masamucuyay (尾稜). u talakaw 1 malebu depah i kaisasa, labu nu kenis izwa ku Mu-tan a sauwac, Niw-nay a sauwac, Cu-se a sauwac, Cu-se a sauwac alikit. u caledesay a demiad u kasibalian a demiad, paymihcaan tu kasienawan atu sadingsing tusa a puud palalecad icelang kunu buyu’ay a bali, muenengay a tademaw angangaan u Puyuma a binacadan, uzuma cacay kakatuud ku Aamis a binacadan.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Asing
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Mudan
laylay (歷史)
Mudan (牡丹鄉) a kenis i kasumamadan nu Paiwan Mudan a niyazu’, Kaw-se-fo a niyazu a kasiniyazu’ liwliw a pisakakwan. 1874 a mihcaaan, Lipun tu kamu 1871 a mihcaan malikid katukuh tini i Liw-ciw, u tademaw mapatay nu binacadan, satu sihitay tu amingayaw tu Taywan, nu Mudanay a kawaw, uyzasatu u Hulan malinga tu tu sibalucu’ tu Heng-chun a subal atu Taywan nu buyu’ay a kakitizaan.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Mudan
laylay (歷史)
等六社加以管理，在1920年的地方改制中劃歸高雄州恆春郡不設街庄之地，地圖之編屬為「恆春下蕃」. 戰後初期以「牡丹社事件」之名，加上此地盛產野牡丹，劃設為高雄縣牡丹鄉，1950年改隸屏東縣，1956年東源村自牡丹村分出，1969年八瑤原由高士村管轄，改隸滿州鄉長樂村至今.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Mudan
laylay (歷史)
uynian enemay a niyazu’ a mikuwan, i 1920 a mihcaan a kakitizaan misumad tu lekec mikenis tungus nu Takaw Zow-heng-cung a kenis caay patizeng tu zazan niyazu’ a lala’, u bacu nu lala’ amisanga’ tungusa nu “Heng-cung sasaay a binacadan”. zikuzan nu ngangayaw tu saayaway. “ Mudan a kawaw” a ngangan, cunus tiniay nipalumaan tu Ye-mu-dan, pakenis nu Takaw akuwan Mudan a kenis, 1950 a mihcaan misumad nu Pintun akuwan tu, 1956 a mihcaan Tung-yuan a niyazu’ makay Mudan a niyazu’ a kasilac, 1969 a mihcaan Pa-yaw nanu Kaw-se a niyazu’ a sakuwa, pasumad han  tu Man-cow a kenis Cang-le a niyazu’ katukuh ayza.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Mudan
a subal (恆春半島)
恆春半島位於臺灣屏東縣，因恆春鎮得名，是臺灣全島最南處. 恆春半島三面環海，西臨臺灣海峽，南為巴士海峽，東鄰太平洋，唯有半島北端是與臺灣本島銜接，故有海洋水氣調節，且半島地形高度多數低於800公尺，乃為中央山脈陡降所賜而使海風可輕易越過，特此環境因素有別於臺灣本島.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Mudan
a subal (恆春半島)
Hen-cung a subal tini i Pin-tung a kenis, zayhan nasingangan Hen-cung a kenis, nu Taywan hamin nu subal nu satimulanay tu. Hen-cung a sabal tulu a hekal u bayu amin a liwliw, satipan micapi tu Taiwan bayu, nutimulan nu Pa-se-hay-siy, nuwalian belaw u walibayu, uyni dada’ asubal ku saamisay atu matatules tu Taiwan a subal, izaw ku nu bayuay a lahud a pasumad, u liwliw nu sumal talakaw hatu i sasa tu 800 a depah, nu Cung-yang a buyu’ay tu na i sasa sisa bali nu bayu madayum malakuit, u micidekay ku hekal nu Taywan a subal.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
sakatinengan nu tademaw han u Lukay a Abay (阿拜) atu Paywan a Qinafu (奇拿富), u celinga ku ayaw mitabu, hekal han u papah nu lalengc ku satabu, mangay satu waniken ku lalengac, pasu celinga han amukan, asu’sa akanen.
Mudan
a subal (恆春半島)
石門古戰場（排灣語：Macacukes）是臺灣牡丹社事件發生地點，位於屏東縣牡丹鄉與車城鄉交界處，距離四重溪東北方大約3公里，也是今日恆春半島歷史景點之一.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Mudan
a subal (恆春半島)
Se-men (石門) a kasumamadan a pingangayawan “Paiwan a kamu, Macacukes” nu Taywan Mudan a kapelpel a kawaw a kakitizaan, tini i Pin-tung akuwan Mu-tan a kenis atu Ce-ceng a sakalikeluh, silaed tu Se-cung a sauwac nuwalian satipan pakala tu 3 kung-li, nuayzaay Hen-cung subal a laylay a cacay u aazihan.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Mudan
siwkay (介紹)
石門戰役後，日軍指揮官西鄉從道（Saigo）與排灣族領袖合影. 左坐者為卓杞篤之子小卓杞篤朱雷、中坐者為西鄉、右坐者為一色.
Caki-tatama angangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
Mudan
siwkay (介紹)
zikuzan nu Se-men angayaw hawsa, Lipun a hiday u sakakaay nu mikeliday ci Si-sing-cung-daw（Saigo）atu mikeliday nu Paiwan mapulung misasing, kawili nuenengay  u wawa ni Cuo-ci-du ci adidi’ay Cuo-ci-du-cu-liy, tepanay nueneng ci a Si-cang, kawanay enengay tata a min malecayay.
nipaluma-celinga
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:較為人熟知的有魯凱族的「阿拜」（Abay）和排灣族的「奇拿富」（Qinafu），就是先將食料用假酸漿包好，外頭再以月桃葉子包裹，煮熟後撥開月桃葉，連假酸漿葉一起食用，口感層次豐富. ）
Mudan
siwkay (介紹)
1871年，琉球王國船隻漂流至今日牡丹鄉附近，琉球船員被當地原住民以侵擾領地而殺害. 當時琉球國屬獨立，但同時向大清帝國及大日本帝國朝貢；大日本帝國政府乘機派兵前往事發地，1874年日軍以「懲辦兇手」、「保民義舉」為由向臺灣原住民交戰. 時任陸軍大輔陸軍中將的西鄉從道被派為台灣蕃地事務部都督，率領日軍來台討蕃. 日軍在1874年5月12日於社寮登陸後，在5月22日抵達石門，遭到牡丹社等強烈抵抗.
1871 a mihcaan, Liu-ciw a kanatal u balunga malikid katukuh macapi ku ayzaay Mu-tan a kenis, Liw-ciw mibutingay a tademaw palau tiniay a yincumin han a micumud milawlaw tu  tiniay a mipatay. itawya tungus misatekeday nu Liw-ciw a kanatal, nika malecad pasayza i Kahulamay a kanatal atu Kalipunan a kanatal atu paini tu Lipun, Lipun hung-tiay henay a kanatal cenbu asilawat amiculcul tu hitay pasayza i ayaway a kawawa nu kakitizaan, 1874 a mihcaan Lipun a hitay “amisaybang tu pipatayay,” “ mipuput tu binawan,” apasayza Taywan mangangayaw tu yincumin satu u malahitayay, sakakaay nu hitay tu satipan a kenis makayza i papiculcul tu Taywan a binacadan sakakay mikuwanay tu kawaw, mikelit tu Lipun nu hitay tayni i Taywan mianing tu binacadan, Lipun a hitay i 1874 a mihcaan 5 a bulad 12 a dimiad picekulan nu niyazu’ atatukus hawsa, i limaay a bulad tusa a bataan izaw ku tusa a demiad katukuh i Se-men, matena’ nu icelangay nu Mu-tan a niyazu’. 縮圖|muwangicay a taku
muwangicay a taku (哭泣湖)
哭泣湖所在之山谷處最早在湖泊尚未築成前，便已是山區的水流匯集之處，原本住在枋山溪上游的臺灣原住民族排灣族人，為尋覓更好的生活環境，而翻山越嶺來到現今的哭泣湖周圍定居，當時，該部族來到此地後，將這塊沼澤地以排灣族「GUGGI」諧音將該地命名為「kuzi」，這句話在排灣語中，就是水流匯集的地方.
muwangicay a taku (哭泣湖) kakitizaan a helung saayaway a taku ayaw caay henay kapisanga, izaw tunu buyu’ay kalikeluhan kasaupuan nu nanum, nauyaan nueneng na i pabaw nu Ban-san a sauwac Taywan a binacadan Paywan a tademaw, a mikilim tu sakapahay a liwliw nu sakauzip, mukayakay tu buyu’ tayzaay tu nu ayzaay a muwangicay a taku mananel i liwliw, itawya uynian aniyazu’ a binacadan, tayni tunian a kakitizaan hawsa, uynian tasutasunan a lala’, nu Paywan a binacadan “GUGGI”, pangangan han tu tiniay a kakitizaan “kuzi”, uynian akamu i Paywan cu a kamuwan uyza u kalalikeluhan kisaupuan nu nanum.
臺灣日治時期時，當時日本人依照排灣族原住民的命名音譯改稱「kutji」，而「kutji」一詞，其實就是嘴巴一個口的意思，後於戰爭時期，部落中的年輕人受到台灣總督府徵招參戰，村裡僅剩下老弱婦孺留守，1941年開始將原沼澤地的「kutji」築起堤堰，形成現今的人工湖，後續在戰爭結束後，參戰的年輕人回到部落時，發現自己的父母親或是長輩，因為不堪興建人工湖時的勞役而去世，因此，該座人工湖便以諧音方式改名為「tjakudji」，而該詞語直接以中文音譯後即為「哭泣」，便成為該座湖泊的名稱.
Taywan i Kalipunan hawsa, itawyaay u Lipun a tademaw mikilul tu Paywan a yincumin u pasumad tu ngangan “kutji”, “kutji” a cudad, tatenga uyzaan u laway sanay a imi, zukuzan nu pingangayawan, niyazu’ay a masakapahay namalilid nu Tawywan sakakaay mikeliday nu zenbu maawaw amilihiza tu ngangayawan, i niyazu’ay u liwan uyza tu dada’ balakiay u tatayna u wawa ku liwan amiputput tu niyazu’ay, 1941 a mihcaan malinga’tu uyaanay tu a tasutasunana lala’ “kutji” misaka tu cupu, masa nu ayzaay u tademaway nisanga’an a taku, kilul zikuzan kilul i ngangayawan malepun tu ngangayaw hawsa,milihizaan mingayaway masakapahay a tademaw,taluma’ tu niyazu’ hawsa maazih ku nu uzipay wama wina atu babalaki, zayhan caay pakasanga’ tu nu nisanga’an hawsa u kange’lu patay satu, satusa uyni tademaw sanga’an a taku, pasumat hatu tu ngangan “tjakudji” uynian a kamu kakelul tu nu layakay a ngihah hawsa a pangangan ty “angic a taku”, mala u uyaan a taku a pangangan.
nipaluma-celinga
sahican (用途)
1.palumaay tu baluan: mahida u maucuya ku salumaan a kakicuh, mahida u bunac, maacak satu mahida u caaya ka acacak nu baluan, tenasen pateng mahida u caaya ka badi’, u sasa papahecekan nu pahcekay nu tademaw a sapisangan, u sapahecekan nu katuuday a sasangan a baluan.
Jacob Zuma
thumb|Jacob Zuma, 2014|alt=Jacob Zuma 2014 (cropped).jpg
Jacob Zuma
nipaluma-celinga
sahican (用途)
1.(kamu nu Hulam:園藝用途：其燈籠狀的宿存花萼，如星型，乾燥後如同天然乾燥花，久藏不凋，為坊間常用的插花花材，是插花高級花材. ）
2. saka eteman nu sasalisingnan a langaw.
Jacob Zuma
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu South africa ayza sa ci Jacob Zuma, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 5 bulad 9 demiad.
nipaluma-celinga
sahican (用途)
2.(kamu nu Hulam:重要的民俗植物. ）
picidekah a wayway (特性)
yadahay nu mihcaan caaya ka talakaw nu langawan, talakaaw han makaala tu tusa a congchyy, umin nu langaw idaw ku madecdecay nu apuyuay a banuhan. idaw ku masa cacaya nu papah atu masasu ayaway a papah, papahan idaw ku ciit, ciit nu talakawhan pangkiw ~ tusa a cong-fen.
(kamu nu Hulam:多年生亞灌木，高可達 2 公尺，全株密被短毛. 葉為單葉，對生，具葉柄，柄長 0.5~2 公分. ）
tanayu’ nu papahan makaala tu siwa ~ tusa a bataan idaw ku sepat a cong-fen, ahebal han lima ~ sabaw tu lima a cong-fen, masa mucuy ku wayway, papah nu angangan han sadicem sa, papah masa dicemtu, kanamuhan sa ku papah, hekal nu papah calekah.
(kamu nu Hulam:葉片長 9~24 公分，寬 5~15 公分，橢圓形，葉基銳尖形，葉尖銳尖形，葉緣為全緣，上表面粗糙. ）
u siwkay nu nipaluma
(俗名：碧果草、琉璃酸漿)
常用來包裹傳統食物的材料，主要分布在中低海拔山坡、樹叢、溪谷等地.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p204
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
Paterungan
thumb|Fengbin
Paterungan
Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Paterungan. u kasalumaluma’ nu Paterungan sa, 83 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 227 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 200 ku tademaw, pakalatu 88%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 27 ku tademaw, pakalatu 12%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Kevelan(Kebalan) 55%, Pangcah(Amis) 27%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 5%.
u Sakizaya a tademaw
inay'i' ku Sakizaya itini. hakay izaw tu. cayka tineng kami. caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Olalip
u sulit nu Hulam
屋拉力部落
Paterungan
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Olalip
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Olalip. u kasalumaluma’ nu Olalip sa, 179 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 506 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 364 ku tademaw, pakalatu 72%.
Paterungan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Olalip
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 69%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 2%.
Paterungan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Olalip
u Pangcah a niyazu'
itiniay a niyazu' a tademaw paluma' ku kahiu pacakay ku kahiu.
Paterungan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Olalip
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. hakay caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.
Paterungan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
Olalip
u Sakizaya a tademaw
katuud ku Sakizaya a tademaw namakay Maibul niyazu' tayni itini mueneng.
Paterungan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Olalip
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
William Bedford
William Bedford 12 bulad 14 demiad, 1963 a mihca, William Bedford, miunduay.
Willem-Alexander
kakilimaan
u misingkiway a tademaw
nilacul
4 bulad 27 demiad(日期),
Willem-Alexander, u misingkiway. 1967 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Netherlands ayza sa ci Willem-Alexander, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 30 demiad.
nayihekalay
kakuniza:tademaw kakuniza:misinkiway
suw-lin-nang
tatangahan
misagiki, sapitanged tu alubu nu wawa "suw-lin-nang"
kakilimn
misagiki,sapitanged tu alubu nu wawa "suw-lin-nang"
nilaculan
i kasumamadan a mihcaan enemay a bulad sabaw walu a demiad, "Deng-Zeu"a kakitaan a wawaan tu tatayna mikadabu ci "Siye-Siyang-Ling".
ya kelakela' i tepan nu zazan malikeluh tu ni kasangsang nu udad, i dabek "cun-cyu-teng" a dabek mikisasa' tu udad,ayza satu mitupin tu pakuyucay a tademaw ci "Caw-Suw-Cen", u zumaay a kelakela' a tayzatu mikisasa' tu udad i dabek,pakuyucay ci "Caw-Suw-Cen", kaluway sa ku balucu' nikalikeluh tu ni kakitaan atu pakuyucay, misawacu tu pakuyucay, malalum ku balucu' muwangic ku pakuyucay a tademaw, hinadihi hinadiput ci Siyang Ling naykadabu a sinubu.
masasa tu ku udad caay pakasubana' ci "Siye-Siyang-Ling" ku ngangan niza "Caw-Suw-Cen" wiza dada' katinengan u tatangahan a ngangan masasa tu ku udad, malaliyas tu ku heni a tatusa.
enemay tu a mihcaan haw sa, mabalad ku Dengzuw a niyazu' mahamin malikid ku canacanan a tuutuud ,maliwasak tu amin lalabuay, a tademaw in "suw-lin-nang"satu mulaliu tu katukuh tu Layzuw a niyazu'an a mauzip i tiza satu i kakitaanay a lima' malakuli.
sademiad pacabay tu cayay pinuneng a tatama a wawa, tuni tudawaan nu wina niza, a mana pikayakay tu nu walian a badahung, na nu walian mibatung tu mali i badahung, apacici' ci
Alapawan
Alapawan (u sulit nu Hulam: 阿拉巴灣部落)
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Alapawan. u kasalumaluma’ nu Alapawan sa, izaw ku 517 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,430 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 915 a tademaw, pakalatu 64%.
suw-lin-nang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Nubu
Alapawan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 515 ku tademaw, pakalatu 36%.
台東縣東河鄉泰源村，是一個有100多年以上歷史的部落. 位於泰源盆地靠近馬武窟溪下遊附近.
Taitung sian Tunghe siang Taiyuan chun, si cacay a lasubu a mihcan a niyazu'. itiza macapi nu Mawuku sawac.
泰源部落分為四個聚落，分別是本、牧場、新以及麻竹嶺聚落.
Taiyuan niyazu' sisepat a muenengay, u pen, huting, Sin atu Maculing.
本部落為泰源盆地上最大的阿美族聚落,早期的居民來自富里以及瑞穗等地,有Fasay、Raranges等氏族.
pen niyazu' u satabakiay a muenengay nu niyazu', saayaway a binawlan namakay Fuli atu Ruisui, u Fasay atu Raranges a ngasaw.
牧場部落是日治時期輔導原住民養牛的地方，位於泰源橋北左轉,循產業道路行2公里處.
kya huting a muenengay sa, u pakan tu katalalanay a kakitizaan. itiza i Taiyuan kayakay kawili, maka tusa kungli a zazan.
於日治時期,日人為了促進當地各產業經濟的發展,成立所謂的「組合」.
i nu kalipunan a mihcan, kya Lipun patizeng ku kawaw, patizeng ku Cuhe sananay.
於昭和4年在此地成立「嘎嘮吧灣牛畜販利組合」,輔導原住民飼養水牛,故得此名,阿美族稱牧場為「Pakulungan」.
新部落是從本部落遷來成立的聚落，位於本部落南1公里的山坡上.
原名為「to'nong」,其意為「高山上的一點點平地的地方」.