cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
tapukuay ayam tu tatayna a wawa
Balaki satukida wawa, hamin han nida ku nabalucuan i pisulit tu cacanan a cuda, sadikuday sa maalanida ku nu-pi-l misulitay a tatayna. wini ci silma.lakeluhu.女孩子長大後，又忘我地投入到文學創作中，最後成為第一位榮獲諾貝爾文學獎的女性，也就是茜爾瑪．拉格蘿芙.
忘我是走向成功的一條捷徑，只有在這種環境中，人才會超越自身的束縛，釋放出最大的能量.
caypisengal micuda好學不倦 cacay kida buhang yaedu sawni madakep tu. 只有一個洞穴的老鼠很快被捉.
iduu’tay a labi, u sakakay nu edu’ mukelid tu adidi’au a edu’ tahekal mikilim tu kakanen, tadailuma’ nu paladah mawadwad i ibabakahan a bakici mikilim tu liwan a lami’, pakay ni iedu mahida u tademaw makatepaay tu ekim.
在一個漆黑的晚上，老鼠首領帶領著小老鼠出外覓食，在一家人的廚房內，垃圾桶之中有很多剩餘的飯菜，對於老鼠來說，就好像人類發現了寶藏.
imahini inakatuu’day a edu’ miwadwad i liwliw nidabakici sa, samengmeng satunamin makatengil tu sakaadadaan nu bituka a suni’, alawhan u tabakiay a bulabulatakan a nani’ nu suni.正當一大群老鼠在垃圾桶及附近範圍大挖一頓之際，突然傳來了一陣令它們肝膽俱裂的聲音，那就是一頭大花貓的叫聲.
mabiyalaw tu namin, malaliwasak tu naming, nika idanani’ caypisengal amulalaba tidaeduan, alaw han idaw kida tusaay a edu caypakalimek, madakep nidanani’, 它們震驚之餘，更各自四處逃命，但大花貓絕不留情，不斷窮追不捨，終於有兩隻小老鼠走避不及，被大花貓捉到，
kumaydih tu a mukalat sa, alaw han idaw ku maedesay a suninu wacu, catukatatudung kidanani’ sakasikadan satu mulaliw.正要向它們吞噬之際，突然傳來一連串兇惡的狗吠聲，令大花貓手足無措，狼狽逃命.
ukapahay a sapitulun溫馨提示：
acawa
acawa 配偶
sapuelac
acawam sa, u tatama a acawa. acawana sa, u tatayna a acawa. u Sakizaya a luma' sa, anu siacawa tu, u tatama tayza tu tataynaay a luma' mueneng. u luma' u lala' u wawa mahmin
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-配偶
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-夫妻
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
aayad
thumb|aayad 縮圖 aayad
An-ta-man a tademaw
An-ta-man a tademaw安達曼人
縮圖|Andamanese 安達曼人 安達曼人（英語：Andamanese），分布於印度東南方的安達曼群島上，語言為安達曼語系. 安達曼人目前主要分為四個部落，分別為大安達曼人、加洛瓦人、翁奇人和桑提內爾人. 居處制度採行兩可制，婚姻實施交表婚及一夫一妻制，家庭內部實行雙邊繼嗣.
aayad
(u kamu nu Hulam sa: 白蟻)
An-ta-man a tademaw
An-ta-man a tademaw安達曼人
An-ta-man a tademaw “Inkow a kamu, Andamanese”, maliwawah i In-tu sawali nutimulan a An-ta-man kasasubal, kumu nu An-ta-man a kamuan, An-ta-man imahini angangan sepat ku niyazu’, kasazuma Ta-an-man, Cya-low-wa. Owang-ci atu San-ti-ney-al. aenengan a lekec u tusaay a lekec, malaacawaay mikwaw tu milekec tu cacay ku acawa, labu nu luma’ mikawaw tu tusa ku milaylayay.
aayad
u aayad hananay sa idaw ku dumaay a ngangan tu wiy han, nu Taywan atu Hang-kang a nipangangan sa u ta-su-yi han, u nu celiyen-mu atu cesiya-mu (mitesekay a mapangangan sa u Isoptera) nu nikapulungan tu cilekay ani pangangan, masa nu siyakayay kalalecad a cilekay. ina aayad kanahatu u (salngacay a aayad ku kasingangan sa) nika u nu heni sa caay kau salngacay ku kulit nu udip.
An-ta-man a tademaw
kakilimad
經濟生產方式為打獵和採集. 安達曼人相信泛靈信仰，主要的儀式包括成年禮及葬禮. 「安達曼」（Andaman）的名稱源自於印度阿利安人的猴子神「哈奴曼」（Hanuman）. 根據印度史詩羅摩衍那，安達曼群島在過去被視為哈奴曼的土地，因此馬來人將島上的原住民稱為Handuman，並演變為今日的安達曼（英語：Andaman）. 安達曼人的體型較一般人類來的矮小（除桑提內爾人），被認為是因島嶼資源不足所導致的島嶼侏儒化現象.
aayad
(u kamu nu Hulam sa: 白蟻亦稱螱，臺灣及香港將白蟻的有翅型俗稱大水蟻，為蜚蠊目等翅下目(學名：Isoptera）昆蟲的總稱，屬於真社會性昆蟲. 白蟻雖然名為「白蟻」，但它們並非「白色的螞蟻」. ）
An-ta-man a tademaw
tademaw 人口
根據印度官方在2011年的人口普查報告，各族群人口如下: 大安達曼人：44人加洛瓦人：380人翁奇人：101人桑提內爾人：15人50-150人
aayad
(物種演化)
kasumamadan a aayad sa mapasiduma tu u sisapikpikay a kaydung ku sakaihekal, zayhan i aydaay tu a demiadan sa, mapakingkiw nu kasahecian tu ina aayad sa masa u nu seliyen mu sa, masalkakaay nu ngasaw sa u yin-wiu-lian su (Cryptorcus), ayda hantu sa maselep ku kaydung sanu seliyen-mu atu ya cesiya-mu caay sa ya nu pabaway a aayaday (mapasiketay tu a ngangan sa u Termitoidae). pulung han sa mangasiw tu ku 3000 kayadah nu masadumaay a lihat, sikadih tu i caledesay a subal, nikalasic sa idaw ku sabaw tusu nu sipalumataan, i labu sa tuluway tu ku malawpesay. i ayaw a nipikingkiwan sa pitapalan tina aayad nikalalekalan, namakay i “Jurassic atu ya Triassic” hananay nu dutucdutuc a lalaay a ziday, nika i aydaay tu a nipakingkiwan sa ina aayad a nikalalekal sa namakay i Cretaceous a ziday u sakay nu tuudtuuday a kabuwahan satanayaay a kaydung, nikaadihan tu nu aayad a katepaan tu masaba’tuay nu lihat i tebatenanan tu nu Cretaceous a seday.
An-ta-man a tademaw
tademaw 人口
duduc In-tu a cebu i 2011 a mihca pasakamu tu nikinsaan tu tademaw, kasa binacadan a tademaw mahini, Ta-An-ta 44 ku tademaw cunus tu Cya-low-wa a tademaw, 380 ku tademaw nu Owng-ci, 101 ku tademaw nu San-ti-ney-al, 15 ku tademaw, 50 ku tademaw 150 ku tademaw.
aayad
(物種演化)
(u kamu nu Hulam sa: 白蟻舊時分類位階為等翅目，但近期系統發生學證據顯示白蟻為蜚蠊目，姊妹群為隱尾蠊屬（Cryptocercus），現降級為蜚蠊目等翅下目或白蟻上科（學名：Termitoidae）. 共有超過3,000個物種，可見於熱帶及亞熱帶地區，可分為12個科，其中3個科已滅絕. 以前的研究認為白蟻起源於侏羅紀或三疊紀，但近期研究認為其起源於白堊紀，最早的白蟻化石年代為白堊紀中期. ）
An-ta-man a tademaw
likis atu kacacayat nu lalangawan歷史與文化的關係
縮圖|An-ta-man a tademaw miadup tu enip 安達曼人獵烏龜 對於安達曼人最早的紀錄是在1788年，當時因安達曼群島的地形崎嶇加上季風的吹拂，造成多起船難，而殘存下來的船員也都為安達曼人所殺害. 英國人因此嘗試和安達曼人接觸，以建立海港提供船隻安全登陸.
tukus
tukus 陸地、田地、岸邊、旱田、頂端 thumb|tukus nu kitakit
An-ta-man a tademaw
likis atu kacacayat nu lalangawan歷史與文化的關係
saakay An-tapman kasumamadan a niciluan i 1788 a mihca tawya zayhan An-ta-man a kasasubal caay kasaenal cunus tu balangbangan a bali, yadah ku satebuc nu balunga’ mauzipay a tademaw hatu mapatay nu An-ta-man. namahiza Ing-kow mitanam atu An-ta-man mitiyung, patizeng tu minatu pawapen tu balunga’ lihalay a tatukus.
tukus
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-陸地
An-ta-man a tademaw
likis atu kacacayat nu lalangawan歷史與文化的關係
1859年，英國人在中安達曼群島建立了布萊爾港，作為流放罪犯的地點，而住在布萊爾港附近森林的大安達曼人也漸漸開始接觸英國官方並合作緝捕罪犯，目前此地屬於印度的領土之一. 英國殖民政府也為了培養和安達曼人之間的關係，成立了安達曼之家(Andaman homes).
tukus
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
kakuniza:lala'
An-ta-man a tademaw
likis atu kacacayat nu lalangawan歷史與文化的關係
1859 a mihcaan Ing-kow i An-ta-man subal patizeng tu Pu-lay-al a minatu, mala u kitizaan pazeng tu sicumiay. muenengay i Pu-lay-al minatu capi nu kilakilangan a Ta-an-ta-man a haymaw malingatu mitiyung tu Ing-kow cenbu a makakadum mizakep tu sicumiay, imaahini uyni a kitizaan tungus nu In-tuay lala’an. Ing-kow nu mabulaway cebu sakay pahabay atu An-ta-man a kacacayat, patizeng tu An-ta-man a luma’ “Andaman homes”.
Pacay a kamu
Pacay a kamu misuayaw tu sakalawpesan a kamuan, sadikuday musakamuay tu kamu nu Pacay-yi a tademaw itini i tusep-caysep a mihcaan, nina mabelecay a tademaw ci Pan-cin-yi tatayna, hatidaay tu nu Pacay-cuzen mala layak tu namin, casiw-caysiw a mihcaan ni lecuhan, yu maudip henay napalekal tu “ pacay-yi” a kamuan. Tusep-sepcay a mihcaan namipadang ci Pan-cin-yi tu mikinkiway tu cudadan ci Li-zen-kuy yunse tu kamuan, atu Dipun seace ci Seten-ce misulit tu “ Pacay-yi zidin”, atu niyadu’ay a tademaw ci Wanpan-mei-yi nisangaan nu udip tu adidiay nu zidin “ Ama’ Atu-nu a Pacayn nakamuan.
Hsiao Ya Syuan
縮圖|Elva Hsiao (蕭亞軒)Elva Hsiao (蕭亞軒)
angangan kalunasulitan niza
tatenga' a ngangan: 蕭雅之（naayaw misumad）
Pacay a kamu
巴宰語面臨最嚴重的失傳問題，最後一位以巴宰語為母語的人士為2010年已故的愛蘭地區潘金玉女士，大部份巴宰族人被台灣福佬漢人同化. 1914年出生的潘金玉，生前全力投入「巴宰語」的復甦運動. 2001年潘金玉協助中央研究院語言學研究所李壬癸院士、及日籍學者土田滋編纂成《巴宰語詞典》，以及由族人王潘美玉自編小辭典《阿嬤阿都努的巴宰話語》.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
ayzaay a ngangan: 蕭亞軒
Pacay a kamu
tusep-caysep mihcaan lima a bulad Nantuo Pacay binacadan lalangawan seahuy lisecen ci Pan-wen-hui sakamusa, ayda nu pina a mihcaan nu Pacay-zen itini i nipipadang nu seahu, aydaay a wawa pasubabalaki sabaw tu pina ku matinengay musakamu tu Pacay-yi, cay tu kaw babalaki a cacay ku matinengay musakamu, sasa ayda inai’tu ku sayaway musakamuay nu tademaw. aydaay nu Nantuo Puli Aylan kiwkay tu payduyu nu sananal u kamu nu Pacay-yi ku kamu nida.
miladlad tu udip
夏天到了，你可能又立誓要鍛鍊身材，秀出一身精壯肌肉，然而生活忙碌，哪有時間健身？
nipaluma-samau, samao
samau, samao
海當歸
An-ta-man a tademaw
kaizaw keyza經濟生產
安達曼人主要以季節性轉換的打獵和採集為生. 加洛瓦人和桑提內爾人仍完全依賴打獵和採集活動，而翁奇人在1958年時引進了椰子的耕種，但不參與農耕生產，透過採集椰子向印度政府的福利部換取糧食配給和工業產品，因此翁奇人的食物需求逐漸由進口產品取代森林果實.
nipaluma-samau, samao
samau, samao
(俗名：芙蓉、海赤芍、匙葉草、紅毛茶、海金花、海蘿蔔、魴仔草、補血草、石蓯蓉、華磯松、鹽雲草)
Silupatun
u sulit nu Hulam
白端部落
miladlad tu udip
makatukuh i lalud, akya maidih kisu amiladlad tu udip pakakapah tu ulad, nika yadah ku sasaungayen naku, nai ku lawad aku tu miladlad.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
Loma sasuala tu sulit: Hsiao Yasyuan
Pacay a kamu
2010年5月南投縣巴宰族文化協會理事長潘文輝說，這幾年來巴宰族人在專家學者的協助下，現在小孩加大人至少有10多人會說巴宰語，已經不是只有一位耆老會說族語的情況了. 然而，現今巴宰語已無第一語言使用者. 目前南投埔里愛蘭教會每星期六上午都有在教授巴宰語.
An-ta-man a tademaw
kaizaw keyza經濟生產
An-ta-man angangan u puu’ nu demiad masumasumad a miadup atu miala tu sakauzip. Cya-low-wa atu San-ti-ney-al amin miida tu piadu atu miala a kawaw, u Owng-ci i 1958 a mihca pacumud tu sanasay paluma, nika caay pilihiza paluma, pakay piala tu sanasay pasay In-tu cebu nu painiay paliyun miala pabeli tu kakanan atu kusi a tuud, namahiza Owng-ci a kakanan u salunguc haymaw nu taway a tuud milutay tu nu kilakilangan a heci.
Silupatun
u sulit nu Hulam
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.
miladlad tu udip
amana kayadah ku nisimsim, sakamu sa運動生理專家ci喬登tu demidemiad pituway a sasulidan miladlad tu udip, tu demiad minanam acaay kayadah ku nipinanam anika amalucek ku nipiladlad tu udip.
An-ta-man a tademaw
misanga’ay tu tuud工業藝品
安達曼人平時依賴森林和海邊的資源. 塑膠和尼龍繩也已融入安達曼人的物質文化中，安達曼人將塑膠容器作儲存用，以尼龍繩織編漁網，而這些物品經常被過往的船隻丟棄而被海浪沖上岸. 印度政府將金屬鍋、平底鍋及其他炊具當作禮物分送給翁奇人、爪哇人和桑提內爾人，取代傳統手製經日曬火烘所製成的陶鍋.
miladlad tu udip
ci喬登mipadang tu嬌生公司pituway a sasulidan nipiladlad tu udip, hanipiladlad han tu udip, sapica ku baketay a sapiladlad, patelatela han nu katuuday.
Silupatun
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Silupatun. u kasalumaluma’ nu Silupatun sa, 61 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 181 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 174 ku tademaw, pakalatu 96%.
An-ta-man a tademaw
misanga’ay tu tuud工業藝品
An-ta-man zuma miida tu kilakilangan atu bayuay a kasilacul. suka atu nilung lait papulungen tu tuud nu An-ta-man kakanan a lalangawan, An-ta-man u sapisuped ku suka, nilung lait miapi tu salil, uyni a tuud hina mabakah nu naayaway a balinga’ matabesi’ nu laing tatukus. In-tu cebu mukinay a siuy, dangah atu sapisahemay pala umiyagien pabeli tu Owng-ci, ca-wa atu San-ti-ney-al, mikutay tu laylay nu lima nisangaan pakay pawalian nihuthutan nu lamal nisanga’an tu kapuwa siuy.
miladlad tu udip
sakamu sa ci喬登 cacay a lipayen u nipiladlad tulu a demiad katukuh lima a demiad nipiladlad tu udip.
nipaluma-samau, samao
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
aayad
(生態)
ina aayad sa caay ka hamin sa a masumad ku nina’, nikaudipan sa sikahida siti’kuk, masacilekay, kasabalaki, singangatuan tu papinaay a kaydung, kaidawan tu nayiay nu sapalihat, ya u musakawaway atu ya mamingayaway a aayad, atu ya kaidawan tu palihatay a tama’ay a tapang atu laang nu aayad. kiyadahay nu aayad u maacakay tu nu langaw nu lahaday a yubung, atu sikaidaway nu akaway a kilang, mahtikay a papah, u lala atu u tayi nu aadupan. u nikatabaki atu katanektekan nu udip sa kasadumaan nu lihatay a udip tu sikatineng, adidingay a lihat sa makacacayay a lasubu kya, u siyadahay sa makaala tu pinapinaay a lasubu nu mang. u nikanayatan nu lihat a maudip sa iti cilekay sipalecad sa u saka tenesay, idaw ku cebang nipaadih ina aayad a nikaudip satenesay makaala tu tuluay a bataan caay sa makaala tu limaay a bataan nu mihcaan katenes.
miladlad tu udip
namakayniyay i nipiladlad tu udip, pituway a sasulidan nipiladlad tu udip malecad tu pangkyuway a demiad makabatikal atu baketay a nipiladald, nika amana kakasic amiladlad tu udip.
喬登為忙碌人士草擬的五日訓練計畫如下：
Silupatun
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 4%.
miladlad tu udip
ci喬登u sikawaway a tamdaw sa idau ku limaay a demiad anipatahkal tu sapiladlad tu udip.
aayad
(生態)
(u kamu nu Hulam sa: 白蟻為不完全變態，生活史包括卵、若蟲、成蟲，可分為多個階級，有不具生殖能力的工蟻和兵蟻，和具有生殖能力的蟻王蟻后. 大部分白蟻取食死亡的植物組織，和含有纖維素的木材、落葉、土壤或動物糞便. 白蟻的群體大小因物種而異，個體數量少至百隻內，多至數百萬. 蟻后的壽命乃昆蟲之最，有紀錄顯示蟻后能活30至50年. ）
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
Amilika a ngangan: Elva Hsiao
An-ta-man a tademaw
puenengan 居住模式
縮圖|An-ta-man eli’ a luma’ samulu han milangat安達曼人茅草屋圍成圓圈狀 安達曼人的居住模式是根據季節的變換，季節乾燥時(十月到二月)多由四個以上的家庭在海岸附近搭建茅草屋，並將茅草屋面向中央圍成圓圈狀. 通常村落裡的單身男子和新婚夫妻需與村人隔離，住在其他的茅草屋裡；當時間轉換至五月到九月時，安達曼人便從海岸遷移至內陸的森林裡居住，安達曼人同樣將安達曼人茅草屋圍成圓圈狀，但只有四或五個家庭留在營地裡.
aayad
kaliwasakan (分佈)
siwaniken kya nu Nanci-coay sa, ina aayad a pilatlat tu picaliwayan sa kahaminan tu ku kitakitay a pilakalak, iti caledesan atu mahtanengay ku nikacaledes a kitidaan nu buluku sa, ina aayad kasibekan ku nikabalangbang tu sakay udipan, ina aayad sa taneng a mungingit tu kilangay a akaway, masa nu i lahaday sikacaayay a kalawpes nu sacabayan.
nipaluma-samau, samao
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
An-ta-man a tademaw
puenengan 居住模式
An-ta-man a puenengan miduduc tu puu’ nu mihcaan amasumad, puu’ kacakan “10 a bulad katukuh 2 a bulad” u sepatay a labu nu luma’ i dadipasan capi patizeng tu nu eli’ay a luma’, eli’ay luma’ pasaay teban samulu han milangat. zuma niyazu’ay tataytayay a tatama atu baluhay malaacawaay palaed han tu niyazu’ay a tademaw, mueneng i zumaay nu eli’ay a luma’, yu masumad ku demiad katukuh 5 a bulad katukuh 9 a bulad hawsa, An-ta-man amakay dadipasan mabulaw tayza ney-lu labu nu  kilakilangan mueneng, An-ta-man malecad eli’ a luma’ samulu han milangat, nika sepat anucaay lima ku labu nu luma tiza mueneng.
aayad
kaliwasakan (分佈)
(u kamu nu Hulam sa: 除了南極洲以外，白蟻的足跡遍布全球，熱帶與亞熱帶地區的白蟻豐富度和多樣性最高，白蟻能分解木材和植物組織，是生態系統中不可或缺的一員. ）
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
kanatal: Conghwaminko
An-ta-man a tademaw
中文維基百科 : 安達曼人
kakuniza:Sabak Tutuy
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
cidekay: Hulam
nalecuhan: 1979 a mihcan 8 a bulad 24 a demiad
‘Etolan
‘Etolan（u sulit nu Hulam:阿度蘭部落）
miladis
amakatukuh tu mila’dis sa, apakaen tu Alikakay. mi capi tu pibacangan nu hulam,nu hulam sa apkaen ci 屈原,nu mita sa pakaen tu sakatalawan a Alikakay. katinengan nu maku tu miladis sa, caay picapiaytu bayu mauzipay sa i sauwac milisin (mibetik), matabal tayz tu papubu i sauwac ku tatama nu niyazu’. u tatayna i luma’ han misakakaw, misahakhak, misatunuz, a saptaza (patabu) i tatamaan ku nu tatayna a kawaw.
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu ‘Etolan. u kasalumaluma’ nu ‘Etolan sa, 1,032 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,486 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,178 ku tademaw, pakalatu 47%.
miladlad tu udip
sapakacacay:makabatikal atu miladlad tu lima.
aayad
uzip (身體構造)
katuuday nu aayad ya mamalukay atu mamungayaway sa nayay ku mata, idatu isaw ku kangtanay a uybiay a mata, tinaku ya Hodotermes mossambicus, taneng a misawantan tu sapadadan tu likat nu cilal atu bulad. kiyadahay sa idaw amin ku sapikpik sapalihat nu udip, idaw aca ku uybiay nu mata atu masacacayay i tapiingay a mata, nika u nu idawayay tu atu nu kasumamadayay a aayad sa nayay ku tapiingay a mata. i pabaway bilbil nu aayad sa mahida u sema’, ya pabaway a bilbil madadepit tu ya ngawan nu tangah, u ngawa sa sipatusaen i ayaway atu nu dikuday a ngawa. ina aayad sapitebing a ngisngis palatuluen ku sakasiwantan, tinaku ya sapitebing, u nu sanek, atu sakay angtul tu tineng, sikatineng tu ya akuti’ sikatineng tu kaninelan. u ngisngis sa sipalatuluen ku kasaduma, sayaway sa ya masa sakalusanay a batac, sakatusa sa ya masa akawayay ku batac kiapuyuan ku nu sakalus a batac, kilul satusa ya u kahidaan tu sapadec a batac. sakay nu lawayay a adidingay a ngaduy, sasaay a bilbil, atu sakalat, atu makasasaay nu bilbil idaw ku ngisngis, taneng a mamiedap tu aayad sakatineng nu kakanan misakelec a mulapet.
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,308 ku tademaw, pakalatu 53%.
miladlad tu udip
周二：瑜伽和下身阻力訓練，如深蹲.
Silupatun
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
miladlad tu udip
sapakatusa:mi瑜伽atu miladlad tu kuku`.
周三：跑步和上身阻力訓練，如臥推.
sapakatulu:maduba` atu miladlad tu ipabaway nu udip.
周四：休息.
Silupatun
u Yuwatan a niyazu'
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Paywan(Paiwan) u Taluku(Truku),atu Sejek(Seediq). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
miladlad tu udip
sapakasepat:pipahanhanan a demiad
Silupatun
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
aayad
uzip (身體構造)
(u kamu nu Hulam sa: 大部分白蟻的工蟻和兵蟻沒有眼睛，有些則有簡單的複眼，如 Hodotermes mossambicus ，可以用來分辨方向並感知陽光及月光. 大部分有翅生殖型有複眼和側單眼，但是原白蟻科和古原白蟻科的則沒有側單眼. 白蟻上唇為舌狀，上唇上方連著頭楯，頭楯可分為前頭楯和後頭楯兩個部分. 白蟻觸角有很多種功能，如觸覺、味覺、嗅覺(包含接收費洛蒙）、感熱和感知震動. 觸角可分為三個部分：柄節(第一節）、梗節(第二節，通常較柄節短）和鞭節(其餘的節）. 口器包含小顎、下唇、大顎，小顎和下唇生有鬚，可以幫助白蟻感知並抓握食物. ）
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
miladlad tu udip
周五：臥推和下身阻力訓練，如抬腿.
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
miladlad tu udip
sapakalima:miladlad tu ipabaway nu udip atu isasaay nu udip.
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
Taywan Taoyuen Congli
miladis
izaw ku micapiay ku bayu a niyazu’ sa ,mipayhay sa ,sadingsingan kapah tu ku demiad, taneng tu ta bayu mibuting,manay
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
sadikuday asapacuda tu mamidang
《最後的情書》
miladlad tu udip
不論是作什麼運動，最重要的是持續，最好每天能固定一段時間運動，喬登說，只要預先計畫，不論是趁午休時間，或者早上早起運動，都會收效.
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
kawaw: mudadiway、mupalaway、zikuz-mitekelay
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
都蘭的阿美族地名本來叫做「'atol」(阿豆爾)，意為疊石為牆，也就是以石頭砌成圍牆，以防禦卑南族入侵，後來日久諧音成為「A'tolan」，再被漢人縮短音譯為「都蘭」而沿用至今.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
kamu: Hulam、Amilika、Kountoungwa、Lipun、Korea、Minan
miladlad tu udip
payawan uy canan ku ladladen, amanan kakasic sakapahay sa tu demidemiad malecaday tu ladladen, sakamu sa ci喬登anu idau ku nanam nu misu payawan i sananal, i kalahokan atu i kalabiyan amiladlad tu udip u kapahay amin.
aayad
uzip (身體構造)
u baluwang nina aayad sa masatulu ku kasadit, nu ayawan sa a baluwang, atu itebanay a baluwang, pasu ya nudikudan a baluwang, malecad a kaidawan nu matatusaay nu kuku. sisapikpikay u tanengay a palangaw a sapikpik sa nikasadit sa iti tebanay atu nu dikudanay a baluwang ya atekakay a ukak, iayaway a baluwang sa u nipasilac a ukak caay ka taneng ku icelang nayay ku sisapikpik.
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
Hsiao Ya Syuan
angangan kalunasulitan niza
papayzaan: Citucyawthumb|Elva Hsiao
miladlad tu udip
kakuniza:Kala Idiw
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
部落族人隸屬阿美族卑南群，最早住在知本海濱的美和一帶（即卑南族登陸的發祥地），約三百年為卑南族所敗，因而北徙都蘭，然而卑南族依然不放棄攻擊都蘭人，至日據時代之初，卑南族仍曾經進軍到杉原，所幸因為台東馬蘭社的阿美族中興英雄「馬罕漢」率領族親勇士來助，才成功阻止卑南族北上.
miladis
mipayhay satu ku tumuk,tatenga yadah masibek ku buting taluma’.
sadikuday asapacuda tu mamidang
電影敘述女主角的姐姐去世了，姐姐的女兒鮎美告訴她，有一張邀請姐姐出席同學會的請柬. 女主角想在同學會宣告姐姐的死訊，卻被眾人誤作未咲，更重遇她的初戀對象. 女主角索性冒認姐姐通信，一封信連繫着各人，姐姐死亡的真相、過去及現在、埋藏在各人心底的初戀回憶.
aayad
uzip (身體構造)
u bili nina aayad sa kaidawan ku cacay a bataan ku batac, sakacacay a bataan sa idaw ku nikacelakan tu banuh (cerci). u sipitakis nu aayad sa mahida u nu dadipis, nika kantan azihen, mahida u ya tama nu aayad nayi’ ku panga, ya etel sa nayay ku icelang maliyuh a misaungay a muliyas pasu nayay ku banuh nu satakis, nika itidaay i Au-cou a aayad sa ya etel sa idaw ku banuh maadih ku nikasaungayan. u nu laangay a puki sa malecad tu a kantan piadih, nika it Au-couay a aayad caay kalecad tu nu dumaay a aayad, itiniay ulangay a aayad sa kaidawan tu sinilecuh tu ti’kuk a husu, ina mahiniay a picidekan sa mahida u nu dadipisay a laang.
sadikuday asapacuda tu mamidang
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan:
kakuniza:Uuy411110
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
都蘭村阿美族人的祖先發源於知本南邊的Arapanay，後來遷居至初鹿的上邊，因為常與卑南族人發生紛爭，遂漸次向北移動至目前的加走灣(長濱)北方之Antuo，然後又南移至新港西南方（今成功附近），然後又在南移至八里芒(現在的興昌村)附近，於此再度移住至現今都蘭地方. 除此之外，都蘭有部分家族與馬蘭有極深之淵源，甚至有部分與卑南族有親戚關係，也有許多家族可以追溯到是從恆春一代遷移過來.
miladis
Pakelang saan tu i zikuzan nu kalaluman a demiad a pibuting. anu pakelang tu, anu mali’alac tu i, u malecad tu malasawad
Hsiao Ya Syuan
u siwkay niza
Elva Hsiao (1979.8.24) tatayna. nuayway a ngangan niza sa ci Hsiao Yace, i 2009 misumad tu ngangan niza. singanganay a mudadiway i Taywan. nalecuhan i Taywan Taoyuen Congli. natahkal ciniza sa, sakamutu ku myiti panganganan ku " sepat adidi'ay a Tienhou". matineng misalukyaw atu musazikuc. naitiza i Lipun patahkal ku Amilika dadiw nalimaan. i 2000 a mihcan maala ciniza ku " kitakit Hulam kamu a dadiw sakayadahay pacakay a kawlah".
miladis
tu nika u mahetek tu ku kawaw. nu mita i amisay sa mili’alac uyza tata izaw ku mabelecay nu lumaay a tademaw.anu izaw
ku lisin nu niyazu sa u milibasaw kuyzaan.
mibuting. u mahiniay a pibuting sa, u zuma ku nu Kiwit a kawaw. i Satebu pasatimul katukuh i Cilamitay, teban ku sabalat
Hsiao Ya Syuan
u siwkay niza
manamuh ci Corn Kongling cinizaan, manamuh miazih mitengil cinizaan. amisupet ci Corn uyniyan a kasabelih. ci Corn sa, u limecedan nu Hulam a kaying. siicel, sibangcalay a bihid, sidihkuay a balucu'. sikawaw ciniza i Cengce Tabakiay a cacudadan ayza. sakamu ci Corn, Elva Hsiao u kapahay a mudadiway, asu' ku suni, asu' ku tawa, sisa manamuh ci Corn cinizaan.
miladis
nu nanum nu Talawadaw. kelahen ku nanum ta mibuting.u Kiwit sa pikumulis nayi ku nu sabalat nu nanum i Kiwit,caay
Hsiao Ya Syuan
u sulit nu Hulam
蕭亞軒（英語：Elva Hsiao，1979年8月24日－），原名蕭雅之，於2009年將藝名蕭亞軒改為本名，台灣知名女歌手，出生於台灣桃園中壢. 出道後被媒體譽為華語「四小天后」之一，以舞蹈和穿衣風格為人熟知被譽為「亞洲時尚舞后」，並曾於日本發行英文專輯及獲IFPI認證2000年度「全球華語唱片最高銷量大獎」.
aayad
u musakakawaway a aayad (工蟻)
u musakakawaway a aayad sa sikining tu nu masakaputayay kiyadahay a kawaw, tinaku mikilaim tu kakanan, mamikuwan tu pisupet, midiput tu lutungay a dutucdutuc atu miluisimet tu dibu nu kitidaan. ina mamalukay a aayad sa sikining tu sapalawpes tu masacalayay nu akaway, kyu, ilabu nu manahulay nu kilang sa mapaadih tu ku katuuday nu malukay a aayad. u sapahabayay nu malukay a aayad sa sipanganganen tu nikalalacal a pacuem (trophllaxis), nikahinian sa u sakaidaw nu iyu a sipadadan tu sapakan, sakacaluway nu sihanhan tu nu tuuday a pisaliyut, kahinian a pacuem sa sikacaay kau nu ngasaway a sikining tu sipahabay tu dutucdutuc, kalalacalan a pacuem sa sakacumelak nu masakaputay atu lihatay a nikabalaki, sipawacay tu paycacayay atu kaput taneng a sikapulung a idaw ku sapadutuc a aadupan. kaidawan nu aayad a cilekay simuku tu sakakawawan nu musakawaway. nika nayi’ ku sapalangaw nu udip, micidek kya i dibuay sananay a mukan a aayad kalaliyasanay a masadumaay nayay ku sapawawa.
‘Etolan
u siwkay nu niyazu'
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=346
mihanhan ilabu' nu nanum
sapuelac
thumb|hanhan a kawaw nu tademaw
aayad
u musakakawaway a aayad (工蟻)
(u kamu nu Hulam sa: 工蟻負責群體中大多數的工作，如覓食、管理儲糧、照顧幼代和打理蟻巢. 工蟻負責消化纖維素，因此，在被蛀食的木材中發現的大多是工蟻. 工蟻餵食其他個體的行為被稱作交哺(trophallaxis），交哺是有效的營養供給方法，且利於含氮物質循環，交哺讓親代不必負責餵養每一個子代，交哺有利於群體個體數成長，且能保證巢中每個個體都能獲得共生原生動物. 有些白蟻的若蟲也會負責工蟻的工作. 工蟻雌雄都有，但通常不具有生育能力，特別是巢食分離型的物種. ）
‘Etolan
u sausi nu cideaky a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis)44%, Paywan(Paiwan)1%, zumazuma2%.
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng,uzuma cidekay a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Paywan(Paiwan).
miladis
pitena tu nanum ku heni.sisa misadim atu pasalil ku nu heni a pibuting tu kumulis hananay. nu sakuyni nu binalawan,
‘Etolan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
mihanhan ilabu' nu nanum
mihanhan ku buting saungay tu say(鰓)
anu tangen mihanhan(呼吸) ku tademaw ilabu' nu nanum sa, taneng kami isasa' nu bayu' muculil 、 mibalakas、misakakawaw atu maluk, kapah. mauzip ilabu' nu nanum ku buting, saungay ku say(外來語:鰓) mihanhan. miala ku yang-ci(外來語:氧氣) ilabu' nu nanum. inayi' ku say(外來語:鰓) ku tademaw, nay cihek mihanhan ku tademaw. micaliw ku bala'-besi(肺泡) nu bala'(肺), mizawis ku yangci nay bali(空氣). caay pahanhan ilabu' nu nanum haw?
milaedis
milaedis (海祭、捕魚祭、飛魚祭、海神祭) u lisin nu Sakizaya.
nilacul
milaedis ayza a demiad "milaedis" ku Hupu a niyazu’ i baluhayay a pakayingan milihiza kaku atu Sabak Tuduy saydanmilaedis ku niyazu’ tu sakalima atu sakaenem a puu’ nu mihicaan laedis han niyam ku mibutingay nu niyazu’u tatama ku misalami’ay caayay ku tatayna misalami’ay
Hsiao Ya Syuan
u sulit nu Amilika
Elva Hsiao (simplified Chinese: 萧亚轩; traditional Chinese: 蕭亞軒; pinyin: Xiāo Yăxuān, born 24 August 1979) is a Taiwanese singer and actress.
miladis
u kumulis hananay sa, u malaladay nuniyazu’ tu mihecahecaan,u zuma satukeled han nucacay a niyazu’ ku lingtu, u
milaedis
nilacul
milaedis a lisin tungusay u binacadan a musuayaw tu i bayuay atu i pabaway i lalaay a ditu, zayhan palatatenga’ kuheni tu tahakay unu katuuday a nipatudung,sisa masikaz ku heni tu tahak, a miadasay a taneng iyadahay ku nikala tu buting atu kabus. Kaluluwan a niyazu’anu milaedis [mipayhay]a kawaw hawsa u satabakiay a lisin lacus ku tatayna milihiza, patinaku u tatayna anu milihiza tu milaedis[payhay] hawsa, anu tabayu mibuting ku niyazu’aya tademaw acay pakala tu buting, sisa nawinian tayniay miazih a tatayna dada’,caay tu kaazih ku cacayay nu niyazu’ay a tatayna, i sumamad u misaselalay ku tabayuay atu tasawaca mibuting,izaw kunikalaan tu tabakiay a buting adidiay a buting atu kalang, yadah ku mahicahicaay, zayhan malawilaw tunu ayzaay a satabakiay a liwliw,ayzaay a kawaw hatu nicakayanan tu nanpukuy a butingan nu Taywan,u patademaway a kawaw. malingatu u tumuk ku saayaway patababaw tu putut a mibetik milunguc, sikul kayadahen ku kala tu buting、malubicen ku tipus atu lihalay ku binacadan.pilaedisan caay patahkal dada’ tu nuayzaay aheka tu nikauzip, nany aca u binacadan i lisin a kawaw, uzuma a minanam tu lalangawan u lisin nu binacadan,
‘Etolan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
mihanhan ilabu' nu nanum
bala' taneng mizawis tu yang-ci(氧氣)
thumb|Diaphragme tanenga, tangeng mizawis tu yang-ci nay nanum ku bala', nika caay kayadah ku mazawisan a yangci, kya yang-ci caay katineng pauzip tu tademaw. uzuma sa, macumuday a nanum tayza i bala', caay kasapalawpes. sisa, caay katineng mihanhan kita i nanum. u capi demiad a gankiw, anu musaungay izaw ku yadahay a yangciay ilabu' nu yiti(外來語:液體), taneng kami mihanhan i nanum. mihini uzumaay a yiti pabalic tu bali, micumud tu bali', taneng mihanhan a sakaluk(方法), izaw tu i payisinay a kawaw, ayzaay a gankiw sa, saungay i nanum saca i hekalay-kitakit(外太空).
‘Etolan
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
mihanhan ilabu' nu nanum
pu-ru-lei(哺乳類) caay katineng mihanhan ilabu' nu nanum
talibahalay(預期之外的), u isu'(鯨魚)atu haytun(外來語:海豚) mahiza caay katineng mihanhan i bayu', sisa, izaw ku hanhan-buhang(呼吸孔) ipabaw nu tangah, anu amihanhan ku heni, atahekal nu bayu', kya taneng mihanhan. u tademaw, u aadupan, u buting ,u cileday...izaw tu kuheniay a hanhan a kawaw, caay kalecad.
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
‘Etolan
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
mihanhan ilabu' nu nanum
kya mabuwak ku isu'
nasakamutu ku isu'(鯨魚), mazatengtu kita ku mabuwak tu nanum ku isu'. izay isu' mabuwak tu nanam saw? matinengtu kita, caay ku buting ku isu', u pacucuay(哺乳類) a aadupen ku isu'. sisa, caay pahanhan ku isu' i ngasa'(鰓), u bala'(肺) ku pahanhan nu isu'. u cihek nu isu' sa, ipabaw nu tangah, iteban nu mata. anu mahmin ku mihanhan, taneng tu ku bali i bala'. edepen niza ku buhang nu cihek, midimutu isasa nu bayu.
aayad
malahitayay a aayad (兵蟻)
(u kamu nu Hulam sa: 兵蟻不論形態或行為都和工蟻相異，他們的功能是保衛群體. 很多物種的兵蟻具有極大的頭部和高度特化的大顎，他們甚至無法自行取食，仰賴工蟻餵食. 窗點（Fontanelle）是前額上的一個小孔，可以分泌防禦性的分泌物，窗點是鼻白蟻科的特徵. 很多物種都可以靠兵蟻的特徵來分辨，如頭部和大顎. 有些物種的兵蟻頭部為截面型（phragmotic），可以用來阻塞通道，如截頭堆沙白蟻. 兵蟻種類因物種而異，如小兵蟻、大兵蟻或象鼻型兵蟻（nasutes），象鼻型兵蟻的窗點特化，形成一個角狀的突出結構，能噴出含有雙萜類（diterpene） 的分泌物來攻擊敵人. 固氮作用對象白蟻很重要，是他們獲取營養的來源之一. 兵蟻通常不具有生殖能力，但有些原白蟻科的物種有具有生殖能力且頭部類似兵蟻的個體，稱作補充繁殖型兵蟻（neotenic soldiers）. ）
‘Etolan
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
miladis
zuma sa mapulu g ku pinapina a niyazu’ a malacecay ku lingtu, anu iayaw nu pilisinan, anu caay ka saan, i zikul nu
‘Etolan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
mihanhan ilabu' nu nanum
kya mabuwak ku isu'
tabaki ku kidu nu isu', namakay 1.7 kungce(公尺) 50 kungcin(公斤), katukuh 34 kungce(公尺) 190 kungtun(公噸) a semilaway isu'. u semi;away a isu', u satabakiay a aadupen i kitakit. u tana a isu' sasutiliay tabaki. kapah ku sanek atu tengil nu isu', caay kakapah ku mata nu isu'. izaw sepat a bataan kakuniza ku isu'.
milaedis
nilacul
u zuma satuway a pakatineng tu kapahay a kawaw kasikz tu babalaki, amitanam kapulung mabalud、madikec a angil, u padutus tu nu Sakizaya a lalangawan cacay kasahenulan a kawaw ku mahiniay.
kakitil
kakitil (kamu hu Hulam: 蜥蜴)
miladis
lisin sa,malingatu kumulis i zuma.maedem tu piniwaniw han nu niyazu’ tu, i lalud i ayaw nu kacipunisan nu tipus, a cacay
milaedis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
nasulitan ni Sabak Nubu i 2019 a mihcaan.
kakitil
kakuniza: LamiHung
miladis
ku malingtu ,anu dadawa sa tusa ku demiad cacay ku sandeb, anu mangdih sa tusa ku sandeb tulu ku demiad. anu
milaedis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:lisin
Silupatun
u siwkay nu Yincumin
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
aayad
u zuma a kamu(其他語言):
nu Hulam(中文):白蟻
kalang
kalang (kamu nu Hulam: 螃蟹)
kakuniza: LamiHung
miladis
tabaki ku nanum ku pialaan tu saka dadawa atu saka nisaungayan ku nikaydihan a maysaketun nu lingatu.
Silupatun
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
aayad
u zuma a kamu(其他語言):
nu Lipun(日語):シロアリ(白蟻）
miladis
u Taladaw i maka Kumpu atu Puseku i .mananienal (平坦) ku bukelal i tiza saka yadah ku sabalat atu katatupitup
nu nanum itiza tu micumud i buyu, sadak sa i Cepu. i tawya naiy henay ku mibatiliay atu iyu nu tipus atu umah. yadah
ku makacuwacuwaay a buting a mauzip i Talawadaw,kanamuhan nu dademaw a mibuting sasikaen.yadah ku kasasiluma’
aayad
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)ː
kakuniza:Buting Nukay
mihanhan ilabu' nu nanum
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-mihanhan
miladis
nu kawaw, micadiway, mitabukud, mitena tu adidikay a nanum, palakaw hatiza ku kawaw.
u nuniyazu’ kumulis, mipili tutabakiay a sabalat nu nanum. i zuma sa, katukuh i kakeletan, anu caay saan,katukuh i baluwan
mihanhan ilabu' nu nanum
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
生物學簡介
肺
miladis
a itiya makelah tu ku nanum a mibuting,u lalusimeden tu kusipitenaan i, u kilang maluhecek, u eli’ atu penen, u tabayal, u
ba’tu atu liken sasilac han mipazen hatiza. i nu ayaw pilingatu nu kumulis. sakamusa ku kalas nu iyazu’ a tapang,
mihanhan ilabu' nu nanum
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
新編世界兒童名著93-追根究柢，鐘文出版社，2000 a mihcaan insac(出版)
miladis
sa,miawaw tu ku tumuk nu niyazu’ tu sikawaway nu binawlan, i tiya a paheci a palatuh tu binawlan ku tumuk nu niyazu’ tu
mihanhan ilabu' nu nanum
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
綠色和平：公然走私鯨肉 綠色和平揭發日本捕鯨醜聞
miladis
saka lingatu mikumulis （河祭), itasa tu i bayu mibuting, milaedis han kuyni.
kakuniza:Lami' Kulang
mihanhan ilabu' nu nanum
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
海洋生態／臺灣鯨魚的觀光資源與鯨豚種類介紹
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
kakuniza:kagak kakuniza:kidu kakuniza:2018-cacay kakuniza:kapahay sapacelilan
nipaluma-lebus, lebos
lebus, lebos
埔鹽
(俗名：羅氏鹽膚木、山鹽青、鹽巴樹)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p178
kakuniza:nipaluma
Mikheil Saakashvili
12 bulad 21 demiad, Mikheil Saakashvili, u misingkiway. 1967 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Georgia ayza sa ci Mikheil Saakashvili (2004-2007, 2008-2013).
Guo Sue Fu
Guo Sue Fu(郭雪芙)
thumb|600x600px
u siwkay niza
Guo Sue Fu(1998.6.30), tatayna, TaywanTaywan a palaway, mudadiway, musalukiaway. nalecuhan ciniza i Sinpeise- Gongliaw. 2008 a mihca, namicanka MacDanglaw a palaw sa, singangan tu, sisa micumud tu palaway a subal. 2003-2005 a mihca, maala ciniza ku sangulan a tatayna i Taywan, sakacacay a kawlah. 2016 a mihca sa, tayza tu China ciniza. malaheci ciniza i China sananay.
u kawaw niza
thumb|400x400px|Dream girls for wiki
u sulit nu Hulam
郭雪芙（Puff Kuo，1988年6月30日－），臺灣流行音樂女歌手、女演員，女子團體Dream Girls成員. 臺灣新北市貢寮區人. 在2008年，因被星探發掘拍攝麥當勞雙魚堡廣告而踏入演藝圈，2010年正式出道後，在電視劇《真愛找麻煩》中飾演黑道千金「黎兒」一角而知名度大增. 蟬連2013、2014、2015年3屆FHM臺灣區百大美女冠軍. 2016年來演藝事業重心轉往中國大陸發展. 郭雪芙在2008年因被星探發掘拍攝麥當勞雙魚堡廣告後，接拍許多電視及平面廣告，成為廣告寵兒.
Guo She Fu, Taywan tatayna mudadiway, tatayna mupalaway, u tatayna putiput Drean Girls a tademaw. nalecuh i Taywan Sinpeise Kongliaw chu.
i 2008 a mihcaan, namakilim nu taw, namisasing nu taw, sisa mucumudtu i mupalaway a kawaw.
u sulit nu Amilika
In 2008, Kuo was scouted by talent agents and in 2010, she joined girl group Dream Girls. In 2011, Dream Girls released their debut EP and in the same year, Kuo appeared in her debut television series Inborn Pair.
(簡介漢譯參考)
kakuniza:tademaw kakuniza:mupalaway kakuniza:mudadiway
mapacekilay nu asuni aayam alain
mapacekilay nu asuni aayam alain獅子被雞鳴聲嚇醒... cacay ku mapuut utiih, widasa u katinenhan a kawaw, anu maydih, anu cuwa a utiih a puut mala palcelangay mulakuwit tu udip.一個障礙，就是一個新的已知條件，只要願意，任何一個障礙，都會成為一個超越自我的契機.
tu cacay a demiad, ukilakilanga nu sakakaay u lain, tayni nuayawa nu malataw “mikukay kaku tu nipabinamu tu kapahay a udip icelangay a wayway, kiyu hatini t uku icelanga aku, sisa itani kaku I kilakilangan u sakakaay kaku mamuwanay tu tiniay kilakilabgnanay.有一天，素有森林之王之稱的獅子，來到了天神面前：「我很感謝你賜給我如此雄壯威武的體格、如此強大無比的力氣，讓我有足夠的能力統治這整座森林. 」
tengil han nu malataw tawasa sakamusa “ayda tayni kisu cay kawinian ku kawaw isu cay haw! adihan mahida idaay ku kawaw nu misucay haw! saahemaw sa ku suni nida lain sakamu sa “ amu u malataw matineng takuwan ! ayda tatenga idaw ku kawaw aku maydih mu lunguc tu kawaw.
天神聽了，微笑地問：「但是這不是你今天來找我的目的吧！看起來你似乎為了某事而困擾呢！」獅子輕輕吼了一聲，說：「天神真是了解我啊！我今天來的確是有事相求.
kanaha tu kapah ku udiudipan naku, nika tudedemiad katukuhan nuayam mu kuku’, matawid mapacekil kaku nu suni nu ayam.因為儘管我的能力再好，但是每天雞鳴的時候，我總是會被雞鳴聲給嚇醒.
Malataw! milunguc kaku tisuwan pabii’ kaku tu icelanh, amanatu pabahal takuwa tu suni nu ayam !”
tawa han nu malataw sakamusa”pikilimi tu tula, kaph ku nipatubelinida,
天神笑道：「你去找大象吧，它會給你一個滿意的答覆的. 」
manamuh kida iain maduba tu tayda isauwac mikilim tu tula cayhenay pakaadih tu tula, matengil tu ku nasadipaan nu sumi nu tula “pung pung” sa masuni.獅子興匆匆地跑到湖邊找大象，還沒見到大象，就聽到大象跺腳所發出的「砰砰」響聲.
misakalamkam kida lain pasayda I tula maduba, maadih nida malinges kida tula tuktuk sa tu kuku.
獅子加速地跑向大象，卻看到大象正氣呼呼地直跺腳.
palita han nu iain ku tula: mahica kisu kahatini t uku linges nu balucu’ ?” yatila saicelangsa mulingaling tu tangila tanu tuwasa “kalingesan ku likes maydih tu micumud I tangila aku, pakacalengt  tu tangila aku sa”.
獅子問大象：「你幹嘛發這麼大的脾氣？」大象拚命搖晃著大耳朵，吼著：「有隻討厭的小蚊子，總想鑽進我的耳朵裡，害我都快癢死了. 」
獅子離開了大象，心裡暗自想著：「原來體型這麼巨大的大象，還會怕那麼瘦小的蚊子，那我還有什麼好抱怨呢？
u ayam cacay a demiad kinacacay a mu kuku’, ulikes han tu sademiad sa micalilaw.
畢竟雞鳴也不過一天一次，而蚊子卻是無時無刻地騷擾著大象.
anumahini sa, aku tu waca ku daesuay, miculil kida lain sudukud sa miadih tida mutuktukay tu kuku’ a tula,
這樣想來，我可比他幸運多了. 」獅子一邊走，一邊回頭看著仍在跺腳的大象，
datengsa “yamalataw papiadih takuwa tu tulasa a wayway sa, akay maydih musakamu takuwan cumacuma makalikeluh aca tu mikawaay a kawa, nika caay pakaedap tu duma a tademaw.
心想：「天神要我來看看大象的情況，應該就是想告訴我，誰都會遇上麻煩事，而它並無法幫助所有人.
anu mahinasa, aku tu waca tu waku, sisa anu ayaw anu mu kuku’ ku ayamsa, palu pacekilay ku ayam han tu, anu hini ku nidateng, mu kuku’ ku ayam pakay ni takuwan u kapahhay tu,?”
既然如此，那我只好靠自己了！反正以後只要雞鳴時，我就當做雞是在提醒我該起床了，如此一想，雞鳴聲對我還算是有益處呢？」
dihekuay a sapitulun溫馨提示：
niculilan nu maudipay, anu mahicahica kapah ku culil, anu adidi’ ku likeluh tu laesusay a kaea, mananam silahud kiya mahini ku paudipay takuwan sa, 在人生的路上，無論我們走得多麼順利，但只要稍微遇上一些不順的事，就會習慣性地抱怨老天虧待我們，
milunguc tu paudipay pabii kaku tu icelang sayadahen sa tu milunguc, edapen kaku palakuwit tu mikawaay sa,
進而祈求老天賜給我們更多的力量，幫助我們度過難關.
nika tatenga, upaudipay palusinteb tu nayay ku tini’ mahida yalain atu tula malecad, tudedemiad idaw ku utiih idaw ku tatengaay a nilacul.但實際上，老天是最公平的，就像它對獅子和大象一樣，每個困境都有其存在的正面價值.
milakuitay tu naayway 『kakitidaan nu mapalaway』 atu『京劇』穿越時空『祭屋』與『京劇』
（撒奇萊雅族語）milakuitay tu naayway 『kakitidaan nu mapalaway』atu『京劇』
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan ,siwaay a bulad tulu bataan ayza ademiad 107年9月30日
(五)我的思緒穿越到1878年也就是140年前,大清帝國開山撫番,兩組部落發動「達固湖灣戰役」(史稱加禮宛事件),撒奇萊雅族與噶瑪蘭族聯合抗清不幸戰敗. 戰後,清軍採取「勒遷以分其勢」的報復手段,使得殘存的族人被迫隱匿於阿美族部落中,撒奇萊雅族從此在歷史的舞台上「消失」成為流浪的民族.
u dating umaku milakut tu taayway cacay a mihecaan izaw ku sepet a bataan ademiad ,1878 a mihcaan ,debungan nu huiam mipatay misapen atu misamsam kami, mapulung ku iyung nu Sakizaya atu Kabaian milais tu hulam ,ayaw nu Kalalais nu Takubuwan(Kaliyawan ) Sakizaya atu Kabaian malalais tu huiam caay pakatemec , u huiam milisapen tu tusaay a binacadan ,sisa malaliwasa(分離) tu tusaay a binacadan,manay mudimut i Pangcah ku Sakizaya , i na Sakizaya 「malawpese消失」 i laylayan kimaSakizaya tatacu:wa tu maliwasak lawpes:saza caykazih kina  binacadan.
(六)於是乎我決定一件事情,我族人的語言「撒奇撒雅族語」己瀕臨危機耆老們也一一凋零,急迫. 我最愛的「京劇」暫時告別,我的能力只能做一件事情,我敬愛的葛德芬老師,對不起您了,不能一心二用,明年演出辛苦您了.
asa i nadateng nu maku, binacadan nu Sakizaya a kaku , a malawpese tu ina:yi’tu ku babalaki ,icu:wa tu ku nnananam a tu kamu nu Sakizaya sisa’ ma kalah ku nidatngan nu niyazu’, sacacay sa ku kawaw nu maku ,mi nanam tu kamu nu Sakizaya atu canancanan a kawawan ,Saydan 葛德芬老師,hicaenaca haw , ica:hantu aku cacay ku dating aminanam tukamu numaku u Sakizaya caay kaku pakakilu tusa sapinabam ,anuayawayaw waca lalikeiuh hantu nu mita haw Saydan.
Sandimen
縮圖 Sandimen（三地門鄉）
Sandimen a sakuwan ku Pingtung. kumud nu kalesakan, 185.9 km². （kalesakan nu linpanti 94.02 km², kalesakan nu pawliwti 85.25 km²）, u kasabinawlan, 7,698 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 2,296 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 7,320 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 95%(Paiwan, Rukai) ku kasabinawlan. u Paiwan atu Rukai ku sakalaniyazu’.
nikasakuwakuwan
Sandimen mala 10 a cuwen atu 12 ku niyazu’. kina 12 a niyazu’sa, Timur（三地部落）, Tjavatjavang（達來部落）, Valjulu（馬兒部落）, Paridrayan（大社部落）, Sagaran（口社部落）, Talamakau（青葉部落）, Cavak（青山部落）, Djineljepan（安坡部落）, Tjailjaking（賽嘉部落）, Kingdalruwane（金大露安部落）, Tjukuvulj（嘟估甫了部落）, Tjusepayuan（北巴部落）.
likecuay a bayu
likecuay a bayu (kamu nu Hulam: 海峽)
Sandimen
nikasakuwakuwan
Sandimen(三地門鄉)（排灣語：Timur）位於台灣屏東縣北端，北臨高雄市茂林區、六龜區，東鄰霧台鄉，西鄰高樹鄉、鹽埔鄉，南接內埔鄉、瑪家鄉. 面積約196平方公里，排名屏東縣第三大（僅次於獅子鄉、霧台鄉）；人口約7.7千人，為屏東縣人口最多的山地鄉.
likecuay a bayu
inutebanan nu tusaay a lala' ku bayu.
Sandimen
nikasakuwakuwan
Sandimen(三地門鄉)（Paiwan a binacadan a kamu, Timur）i tini i Taywan nuwamisan nu Ping-tung-siang, nuwamisan nu Kaw-sing-se Maw-lin-cuy, Liw-kuay-cuy, nuwalian macapi i Wu-tay-siang, satip macapi u Kaw-su-siang, Yan-pu-siang, nutimulan macapi i Ne-pu-siang, Ma-ciy-siang. u ahebal ku lala’ makala tu 196 ping-bang-kung-li, nipasilut(排名) tu ngangan i Ping-tung-siang u sakatulu nu tabakiay, uyni dada’Se-ce-siang,
likecuay a bayu
kakuniza: LamiHung
Sandimen
nikasakuwakuwan
U’-tay-siang, u tademaw pakala’ tu 7.7 malebut a tademaw, u kakatuuday nu Ping-tung-siang a tademaw nu binacadan a niyazu’.
該鄉地處山地與平原的交界地帶，多屬丘陵地形，海拔在100~2159公尺之間，有隘寮溪流經鄉境，氣候上屬熱帶季風氣候. 居民以台灣原住民排灣族為主，另有部分魯凱族居民（如青葉村），近年來成為熱門的觀光勝地，並被納入茂林國家風景區.
uynian a buyu’a lala’ atu enal u kalalikeluhan(交界)a kakitizaan, kayadahay ku masaungcuyungcuyay a buyu’,hay-pa i 100 katukuh i 2,159 depah, izaw ku Ay-liaw a sauwactalabi i niyazu’, 流經鄉境demiad tungusay u ze-day-ci-bung a demiad, aenengan a binawlan u Paiwan a binacadan u kahenulan,u zumaay a Paiwan a binacadan,  mahiza u Sin-ye a niyazu’, ayzaay a mihcaan pakala tu sakapahay aidangan a kakitizaan, patayza i Maw-lin a kanatalay a idangan.
Laylay(歷史)
Sandimen(三地門鄉), lalengawan/lalekalan(源自)  namakayni i Paiwan  a kamu,「timur」 malinat tayni miatang(開墾) ku layakay nu tayniay a Hulan nu lalayay tunisasengiay a ngiha’ kyu palu nu buyu’ay a kiwmah a banuh(山豬毛) tu San-ti-men, nu ayaza i Taywan layakay a kamu masakamu tu San-ti-men “Suann-tē-mn̂g” 1935 a mihca i kaLipunan u Paywan a binacadan  tu Timur, Talavatsal, Salalau tuluay nu kenis a tademaw malimat hay nikatukuh ayza nu  Sandimen a kenis, nisasulitaan sakaysasangaan tu kalcalaecay nuzazan a kasaupuaan nu niyazu’ay, nanutawya nu Takaw a kenis atu Pingtungay a kenis nipikuwan, panganga han sa “サンティモン”.
光復後初期改設高雄縣三地盟鄉，1947年易名為「三地鄉」，1950年改隸新設之屏東縣，1992年8月更為今名.
nazikuzan nu Kang-hu tu sayaway misumad tu Ta-kawan a kenis nu Sandimen a nikasu u ouwan malecabay a kenis, 1947 amihcaan masumat u Sandimen a kenis, 1950 a mihcaan masumat aca tu baluhayay nu Ping-tung a kenis, 1992 a mihcaan waluay a bulad hanika ayza kinangangan.
i tiniay a kenis izaw ku cacay nataan a niyazu’(本鄉共10村)
Cing-ye a niyazu’,(青葉村)
An-po a niyazu’(安坡村)
Cing-san a niyazu’(青山村)
Ma-l-el a niyazu’(馬兒村)
Cow-se a niyazu’(口社村)
Say-ciya a niyazu’(賽嘉村)
San-ti-men  niyazu’(三地村)
Ta-se a niyazu’(大社村)
De-wen a niyazu’(德文村)
Ta-lay a niyazu’(達來村)
Cing-ye a niyazu’(青葉村)
An-pu a niyazu’(安坡村)
Cing-san a niyazu’ a niyazu’(青山村)
Ma-el a niyazu’(馬兒村)
Kou-se a niyazu’(口社村)
San-ti a niyazu’(三地村)
三地門位於臺灣屏東縣北端，北臨高雄市茂林區、六龜區，東鄰霧臺鄉，西鄰高樹鄉、鹽埔鄉，南接內埔鄉、瑪家鄉.
Sandimen (三地門鄉) tini i  nuwamisan Taywan Pin-tung a kuwan, u belaw saamisan nu 高雄 akuwan Maw-lin a kenis, Liw-kuay a kenis, nuwalian u belaw u Uw-tay a kenis, satipan a belaw u Kaw-su a kenis, Yen-pu a kenis, mitules tu Ne-pu a kenis, Ma-ciya a kenis.
katinengan(了解)
三地門早期地名為「音斯笛摩兒」，屬於魯凱族『三地門』社的聚落，中國旳閩南地區移居此開墾的漢人以閩南語諧音稱之「山豬毛社」或「三地門」.
Sandimen(三地門鄉) kasumamadan a ngangan u “Sin-se-di-mo-el”, tungusay u Lukay a binacadan “San-ti-men” kenis a niyazu’, Cung-ku a ，Cung-kou a u nu layakay akakitizaan nu malimatay nu layak miatang (開墾) u layakay akamu misasengiay tu pipangangan “San-cu-maw-se” atu “Sandimen(三地門鄉).”
Shan-chuan  cuyacuy a sangaw(山川琉璃吊橋)
山川琉璃吊橋位於臺灣茂林國家風景區內，為連接屏東縣三地門鄉與瑪家鄉的人行吊橋，跨越高屏溪的支流隘寮溪. 橋體為吊床式吊橋，橋長262公尺、距河床平均高度45公尺，曾是全臺灣最長的吊床式吊橋，直至2017年由桃園市復興區的新溪口吊橋（橋長303公尺）超越.
Shan-chuan  cuyacuy a sangaw tini i Taywan Maw-lin piazihan tu hekal nu kantal a kakitizaan, mitulesay tu  Ping-tung akuwan San-ti-men a kenis atu Majia a kenis(瑪家鄉) tu caculilang nu tademaw cuyacuy a sangaw, miawas tu Kaw-ping sauwac adidi’ay cilis Ay-liaw a sauwac, u uzip nu sangaw u masacuyacuyay a sangaw, katanayu’ a sangaw 262 kung-ce, laed tu sauwac palalecad tu talakaw sepat bataan izaw ku lima debah, nau satanayaay masacuyacuay a sangaw, katukuh 2017 a mihcaan u Tuing atuse Fu-sing a kakitizaan u baluhay a sacumud nu sauwac cuyavuy a sangaw “katanayu’ nu sangaw 303 debah malakuit tuway”.
山川琉璃吊橋為聯絡屏東縣三地門鄉三地村與瑪家鄉北葉村的吊橋，屬於吊床式吊橋，最大乘載人數100人. 琉璃珠的意象裝置為由排灣族藝術家撒古流·巴瓦瓦隆所設計，橋體兩側鑲有32面故事牌，講述32個不同部落的故事. 吊橋兩端設有馬賽克藝術作品以及巨石裝置藝術. 橋體兩側在試營運結束至正式營運期間加裝了1,664顆琉璃珠.
Shan-chuan  cuyacuy a sangaw/Shanchuan Glass Suspension Bridge(山川琉璃吊橋) u satakus tu Ping-tung akuwan San-ti-men a kenis San-ti a niyazu’ atu Majia a kenis(瑪家鄉) Pa-ye a niyazu’ tu cuyacuy a sangaw, tunusay masacuyacuyay a sangaw, u sakatuuday pitubian tu tademaw cacay lasubu, Liu-li-cu a sakahini tu pipazeng nu Paiwan a binacadan a Yi-su-ciya ci Sa-ku-liw-pa-wa-wa-lung mibihekacan a misanga’, u uzip nu sangaw tusaay a takinilan izaw kunipazeng tu tulu bataan izaw ku tusa a paya’ tu kungku, nusakamu 32 masazumaay a kungku nu niyazu’, cuyacuy a sangaw i sacumut atu katukuhan patizeng tu Ma-say-ke yi-su-zuo-pin atu tabakiay a ba’tu kunipazeng tu yi-su. uzip tu sangaw tusa a takinilan pahezek tu pitanam katukuh tatengaay tu amiculul a demiadan micunus tu mipazeng tu 1,664 ku Liu-li-cu.