cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mauritania
Mauritania likisi 茅利塔尼亞歷史
cacay a bataan idaw ku tusa (12) a seci Mauritania (茅利塔尼亞) timulan alaw mala Mali (馬里) atu Sanghay-tikuo (桑海帝國) a layak. cacay a bataan idaw ku lima (15) a seci malingatu, idaw ku Portugal (葡萄牙), Netherlands (荷蘭) atu United Kingdom (英國) kuma limaday tayda.
cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku tusa (1912) a mihcaan u France (法國) kalimadan, cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan (1920) a mihcaan makaala tu pankiw nu pikuwa a Kunhekuo (共和國) a kanatal, cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku walu (1958) a mihcaan mala Falansi pulung nu cacaya a pakunida n Kunhekuo (自治共和國).
Ameenah Gurib
thumb|ci Ameenah Gurib thumb|u hata nu Mauritius|alt=Flag of Mauritius.svg thumb|u kulit nu Mauritius
Mauritania
Mauritania likisi 茅利塔尼亞歷史
cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan (1960) a mihcaan cacay a bataan idaw ku cacay a bulad tusa a bataan idaw ku walu a demiad mihapu misiteked kami sa, sumad han ku ngangan Mauritania Islamic Republic of Mauritania (茅利塔尼亞伊斯蘭共和國), miliyas tu pulung nu masacacaya. misiteked satu kinapina sikawaw.
Ameenah Gurib
u siwkay niza
10 bulad 17 demiad, Ameenah Gurib, u misingkiway. 1959 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Mauritus (模里西斯) ayza sa ci Ameenah Gurib, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 6 bulad 5 demiad.
Mauritania
lalangawan 文化
茅利塔尼亞摩爾人 Mauritania Moors a tademaw
Ameenah Gurib
u ngangan niza
u ngangan nu Hulam: 阿梅娜·古里布
u ngangan nu Amilika: Ameenah Gurib
Mauritania
lalangawan 文化
摩爾人是茅利塔尼亞的一個主要民族，他們女兒的婚事都是由母親做主，父親不能干預. 小夥子看中哪位姑娘，男方母親便帶禮物到姑娘的母親那提親，姑娘的母親如同意婚事便定下來.
Ameenah Gurib
u nasuliatan nu Hulam atu Amilika
Bibi Ameenah Firdaus Gurib-Fakim is a Mauritian biodiversity scientist who has served as the President of Mauritiussince 2015. In December 2014, she was selected to be the presidential candidate of the Alliance Lepep. After Kailash Purryag resigned on 29 May 2015, both Prime Minister Sir Anerood Jugnauth and Leader of the Opposition Paul Berenger positively welcomed her nomination, which was unanimously approved in a vote in the National Assembly.
Kngungu
Kngungu
u sulit nu Hulam: 各姆姆部落
Ameenah Gurib
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
Mauritania
lalangawan 文化
Moors (Muo-El a tademaw 摩爾人) u Mauritania (茅利塔尼亞) sakaetiman nu binacadan, tataynaan nuheni mikikunsa u wian kusi kawaway, wamahan acaay pilihida. anucima kuma namuhay tina limecedan, wina nu tatama miawit tu aawitan tayda i limecedan a luma' miadih tuuyna masasuwal, limecedan a wina anu mihang tu tinakawawan sa kapahtu malaacawa sa.
Kngungu
Kngungu
關於Klesan（南澳）群的遷徙傳說，在二百多年以前，賽考列克群和澤敖利群在發源地Pinsbkan時，由於人口日漸增多，生活空間日趨不足，部落領導人Meya Box命令部落四位強壯有能力的年輕人，Takun Bato、 Wasao Payas、Bato Naui和Me Bako，前往遠處找尋新住地.
Mauritania
lalangawan 文化
mikikung satu, tatama sidikuc tu sanglacay atu langdaway a tabakiyay a tengliyaw, tangah han bedbedan tu cacay makaala tu tulu a lawat nu sanglacay a dawaw. limecedan hantu sidikuc tu balubaluwan a hakama, tangah hantu bedbedan tu sakalecad nu hakama a iluan a sakay lalielan.
Kngungu
Kngungu
當時Me Bako到達現今蘭陽溪上游（宜蘭大同鄉）的地方，而其他三人則找到日後南澳泰雅人定居的和平北溪與南澳南溪上游，這兩個地方因獵物豐富，且無人居住，適合族人遷移至此.
Mauritania
lalangawan 文化
婚禮結束後，夫婦共度一星期，便各自回父母家. 兩個月後，再共同生活幾天，隨後再分開. 這樣持續兩年時間.
Kngungu
Kngungu
來到南澳山區的三人之中，Takun Bato和Wasao Payas先到庫莫瑤社，再移到Kngungu(各姆姆，位於金洋社下方). Takun Bato與族人便分散定居於Kngungu(各姆姆部落)附近，日後成為金洋社人，他們是屬於賽考列克族群根哈艮亞群人. 此外，根哈艮亞群人沿著相近的海拔高度，分別建立庫巴博、克魯模安、格勒亞賀、哈卡巴里斯及塔貝賴等部落.
Mauritania
lalangawan 文化
hedek satu mikikung, malaledi’tu cacay a lalipayan ku taleacawaan, sa taluma' tu nuudip tu aluma'. namaka tusa a bulad satu, mapulung aca tu pina ademiad malaledi', hida satu amalaliyas taleacawaan. hinisatu tusa a mihcaan.
Kngungu
u siwkay nu niyazu’
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kngungu. u kasalumaluma’ nu Kngungu sa, 97 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 351 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 332 ku tademaw, pakalatu 95%.
Mauritania
lalangawan 文化
然後，新郎同親朋好友一道，牽著數頭駱駝來到新娘家，將新娘接回去. 從此互不分開.
Kngungu
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 19 ku tademaw, pakalatu 5%.
Mauritania
lalangawan 文化
sa, tatamaan miladay tu cabay nida, mikitin tu pinaay nu luoetuoe (駱駝) tayda i nu tataynaan a luma', militemuh pataluma' tina tataynaan. hidasatu caay tu kalaliyas kunuheni a taleacawaan.
Kngungu
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 3%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 1%.
Mauritania
lalangawan 文化
過去，茅利塔尼亞人結婚都很早，女孩十多歲就出嫁. 婚後每隔幾天回娘家，將新婚各種事情講述給母親，母親則仔細教導她. 兩年後，新娘長大成人，分居兩地生活結束.
naayaw satu, Mauritania (茅利塔尼亞) a tademaw matabaltabal amikikung, tataynaan a tademaw cacay a bataan ku pina taneng tu siacawaw. namikikung satu tu pina a demiad taluma tu i luma nuina, musakamu tuni kaleacawaan i wina, hamaw kuywina pasubana cinidaan. tusa a mihcaan satu, sinika balakiyan nu tatayna, caytu kala liyas ku nuheni.
Kngungu
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Mauritania
lalangawan 文化
摩爾人女人審美觀是腰身粗、脖子短、臀部突出、乳房高聳. 肥胖女人是財富的象徵. 小夥子娶肥胖超群的妻子，其婚禮必然異常隆重，親人會遠道趕來一睹新娘芳容.
Kngungu
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Mauritania
lalangawan 文化
Moors (Muo-Ele a tademaw 摩爾人) a tatayna tatelecan ku adihen nuheni, lalielan apuyu’, tabaki ku menah, madicem ku cucu. kidemuay nu tatayna han usilaculay sa. siacawaw ku tatama tu kidemuay a tatayna, nipikikunga sa micide kuni ka kapah nunikasi kawawan, lalumaan namaka batad tayni namin miadih tu tatayna.
Kngungu
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
salekelayay
(u kamu nu hulam sa :政治)
Mauritania
lalangawan 文化
wina sademiad sa mikikiw ahican a kidemu sa. nusiidaay a luma' nu tatayna, namaka pitu walu a mihcaan malingatu, pakan han tu buling nu sidi, mukan tu sisimalay a kaen, caay pilihida tu kawaw nu hekal, u kalung kupasipasipay tu simal i udipudipan.
普通人家父母要求女兒喝下大量駱駝的駱駝奶. 此外，女孩幾乎每天還要定時脫去衣服在軟沙上轉動打滾， 將身體上凹凸不平的地方磨平，只見肉不見骨.
pakuyucay a luma' wina miyukiw tu wawa nanumen ku salang nu Luo-tuo (駱駝). tatayna a wawa sademiade sa katukuhan tu tuki hulaken ku dikuc itida i likenlkenan misabulidbulid, udip nida u caaya kasa kubukubuay a udip a saditen, awhecisa kumaadihay acaay kaadih ku ukak.
u Mauritania a kanatal ku sadikuday tu miales tu sikalungan a kanatal (茅利塔尼亞─最後一個廢除奴隸制度的國家)
在非洲西岸的茅利塔尼亞，早在 17世紀北非柏柏人來到當地之後，當地哈拉廷人便成為世襲的柏柏人奴隸.
itidi i Africa (非洲) nutipan a Mauritania (茅利塔尼亞), matabal i cacay a bataan idaw ku pitu(17) a seci amisan a Africa puo-puo (北非柏柏) a tademaw nika tayniyan, nuitadaay atademaw Hala-tin (哈拉廷) tademaw mala nuitidaay Puopuo (柏柏) tademaw mikilul malakalung.
茅利塔尼亞位於北非阿拉伯馬格里布(Maghreb)地區和撒哈拉沙漠之間，自 17世紀起說阿拉伯語的柏柏人(Arab-Berbers)來到茅利塔尼亞之後，當地膚色黝黑的哈拉廷人(Haratines)和非裔茅利塔尼亞人(Afro-Mauritanians)受到膚色相對較白的柏柏人歡迎.
Mauritania (茅利塔尼亞) idai kaamisan a Africa Arab Maghreb (北非阿拉伯馬格里布) kakitidaan atu Sahara tabukan (撒哈拉沙漠),namaka cacay a bataan idaw ku pitu (17) a saci nakamuan nu Arab Puo-Puo Berbers (阿拉伯) a kamu (柏柏) a tademaw katukuh i Mauritania (茅利塔尼亞) sa, u tadalumeni'ay a tademaw u Hala-tin Haratines (哈拉廷) a tademaw atu iluiluc nu Afro-Mauritania (非裔茅利塔尼亞) a tademaw kanamuhan nu sanglacay a Puopuo (柏柏) a tademaw.
amica Mauyitania (茅利塔尼亞) cenhu saan tu nuheni itini paalesen ku malakalungan nu silaheci a tademaw, misakamutu nu aydaay a Mauritania (茅利塔尼亞) misuayaw tu tawayaay a kawaw nu kalung anihitikan nu siakay, sakaudip a kawaw, nika Africa kakapulungan (非洲聯盟) saan, Mauritania (茅利塔尼亞) ahemaw kuni pibakin tu namisawacuay a tademaw, caay kahamin amalawpes tu masakalung a kawaw.
自此，阿拉伯柏柏人掌管了整個茅利塔尼亞地區，他們在政府體系下掌握較多的資源，薪資收入也比膚色黝黑的哈拉廷人、非裔茅利塔尼亞人來得高.
namakayda, Arab Ppuo-Ppuo (阿拉伯柏柏) a tademaw mikuwan tu Mauyitania (茅利塔尼亞) niyadu'ay a tademaw, nuheni itini i cenhu anikuwanan yadah ku aalan tu cancan, lipida hatu mikiyadah tu lumeni'ay a tademaw a Halla-ttin (哈拉廷) a tademaw, mikiyadah tu iluiluc nu Africa a Fa-iy (非裔) Mauritania (茅利塔尼亞) a tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Qus
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Qus
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qus. u kasalumaluma’ nu Qus sa, 14 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 47 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 40 ku tademaw, pakalatu 85%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 15%.
u kasabinacadan, Tayal 79%, Amis 4%, Paiwan 2%.
u sulit nu Hulam: 庫志部落
Doyah-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
masapangangan
(u kamu nu Hulam sa: 變成名字)
Qus
Qus
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qus. u kasalumaluma’ nu Qus sa, 75 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 168 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 146 ku tademaw, pakalatu 87%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 13%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kakitizaan kakuniza:niyazu' kakuniza:Taoyuan
Doyah-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
ngangan nu Puyuma-Tatiyam
ngangan
Tatiyam
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Carl XVI Gustaf
thumb|ci Carl XVI Gustaf|alt=King Carl XVI Gustaf at National Day 2009 Cropped.png (2009)
Carl XVI Gustaf
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
malingatu
kamu nu hulam：開始
tuluay
(u kamu nu Hulam sa: 3個的)
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Lin Zheng Si Ru
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Mapalaway-Lubas
hulak
(kamu nu hulam：心靈解脫；解開；鬆開)
hulak tu ku balucu' makazih tu nanum. 看見水心情豁然開朗.
pihulaki
(kamu nu hulam：去解開)
pihulaki tu piwnung nu katalalan! 去解開牛的鼻環！
mahulak
(kamu nu hulam：解脫了)
tayza i pakatalalanan mihulak tu piwnung ci Ikang. Ikang 去牛舍解開牛繩.
Mayhuman
u sulit nu Hulam
花園部落
hulak
mihulak
(kamu nu hulam：解開)
Mayhuman
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mayhuman. u kasalumaluma’ nu Mayhuman sa, 68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 183 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 175 ku tademaw, pakalatu 96%.
hulak
mihulak
tayza i pakatalalanan mihulak tu piwnung ci Ikang. Ikang 去牛舍解開牛繩.
Mayhuman
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 87%, Saysia(SaySiyat) 7%, Cou 1%, zumazuma 1%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
hulak
mihulakay
(kamu nu hulam：解開的)
Mayhuman
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
2 ku cacudadan i Mayhuman niyzau’.
hulak
mihulakay
ci Ikang ku mihulakay tu piwnung. 是 Ikang 去解開牛繩的.
Mayhuman
u cidekay nu Taywan Incumin
2 ku kyukay Mayhuman iniyzau’.
kalisiway
(u kamu nu hulam sa:經濟)
Mayhuman
u cidekay nu Taywan Incumin
1 ku pakincalan i Mayhuman niyazu’.
hulak
hulakan
(kamu nu hulam：解開)
Mayhuman
u cidekay nu Taywan Incumin
1 ku pikuwanan i Mayhuman niyzau’.
inayay ku pacudacudadan i Mayhuman niyazu’.
hulak
hulakan
hulakan ni Bunuk ku lait nu katalalan. Bunuk 把牛繩解開.
Mayhuman
u cidekay nu Taywan Incumin
inayay ku padekuan i Mayhuman niyazu’.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nikasasiketan
(u kamu nu Hulam sa: 各有自己、獨立)
nipaluma-takuliway balu a pulecek, takoliway balo a polecek
takuliway balu a pulecek, takoliway balo a polecek
黃花酢漿草
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p236
kakuniza:nipaluma
lucek
(kamu nu hulam：公平)
caay ka lucek.
不公平.
zazanay
(u kamu nu hulam sa:交通)
nipaluma-cumuli, comoli
cumuli, comoli 縮圖|臭茉莉cumuli
臭茉莉 cumuli
(俗名：臭梧桐、重瓣臭茉莉、大髻婆、臭牡丹、屎茉莉、白靈藥)
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabberley
【mitesekay a ngangan】Clerodendrum chinense (Osbeck) Mabberley
【sapamataan a nagangan】Verbnaceae
【屬名】海州常山屬
【mikeliday tu ngangan】hae-jou-cmarmg-shan-shuu
【俗名】臭梧桐、重瓣臭茉莉、大髻婆、臭牡丹、屎茉莉、白靈藥
【tada ngangan】chow-wu-torng, tonq-bann-chow-moh-lih, dah-jih-por, chow-muu-dan, shyy-moh-lih, bor-ling-yaw
nipaluma-cyamcyam
cyamcyam
萱草
nipaluma-cumuli, comoli
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【英名】Philippine Glorybower
nipaluma-cyamcyam
cyamcyam
(俗名：黃花萱草、金針花、宜男草、忘憂草、黃花菜、一日百合、諼草、丹棘、萱萼、川草花、療愁、單棘、鹿劍、遺忘花、本忘草)
nipaluma-cumuli, comoli
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【igu a ngangan】Philippine Glorybower
nipaluma-cyamcyam
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
nipaluma-cumuli, comoli
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【族語】布農 Mahangsu Tu Ismud、撒奇萊雅 Comoli、魯凱 Pakalringulringulu、鄒 Cuun
nipaluma-cyamcyam
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p246
kakuniza:nipaluma kakuniza:lami'
nipaluma-cumuli, comoli
masadumaay a ngangan (各種名稱)
Sasovu
【kamu nu binacadana】Bunun布農 Mahangsu Tu Ismud、Sakidaya撒奇萊雅 Comoli、
Lukay魯凱 Pakalringulringulu、Co鄒 Cuun Sasovu
【使用族群】布農、撒奇萊雅、鄒、魯凱
kaliwasak nu langaw maudip (分布環境)
nika liwasakan nu langaw han i Taywan nu amisan a niyaduan, Jia-yih a niyaduan nu liklik atu buyu.
sasapayuan (藥效)
sanek han, kala akenekan, caay ka aledah, milawpes tu lebawaw atu nanum, patahekal tu teluhu’, angangan nu sakakapah han u kansicu, malebawa ku kuku’, nika piletan, mamenahay, adada’ ku u’kaku’kakan, miahemaw tu adada’, u’hu’h, duka babenaan, kawsaiya a adadaan.
(kamu nu Hulam:在性味方面，帶點苦、辛且平，具有袪風利濕、化痰止咳、活血消腫的功效，主要用來治療風溼關結痛、腳氣水腫、跌打扭傷、痔瘡脫肛、慢性骨髓炎、帶下、咳嗽、癰瘡腫毒、高血壓...等疾病. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
comuli u maa-bian-tsau-ke hae-cnarng-shan-shuu nu langdaway a tabakiay nu kilang, talakaw nu kilang han makaala tu tulu a cung-chyy, patelek sa ku langaw atu makilitay kuni langawan, pinaay nu masikakuay kuni ka siciitan.
(kamu nu Hulam:臭茉莉為馬鞭草科海州常山屬的常綠性灌木，株高可達3公尺以上，莖直立或斜上生長，具多數四方形的分枝. ）
cacaya nu papahan masasuala tu akaway, wayway nu papah han kala duhepican lilisa nu papah atu caay ka lecad ku nangipenan nu lilis a maki mulmulay a waywayan, tanayu han makaala tu sabaw tu lima- tusa a bataan a cung-fen, ahebal han makaala tu sabaw tu tulu- sabaw tu siwa a cong-fen, papah nu pabawhan masadid ku nika langdawan nu kulit, papah nu nikudan han caay ka langdawsa ku kulit, mahka mulangaway u papah han yadah ku sanglacay mahida u kupa’ ku banuh, papah nu akaway han yadah ku sanglacay nu kupaay a banuh han, papah nu akaway han tanayu’ makaala tu 4.3 a cong-fen.
(kamu nu Hulam:單葉對生，葉片形狀呈略帶紙質且全緣或不齊波狀齒牙緣的卵圓形，長約15-20公分，寬約13-19公分，葉片上面為光澤的綠色，葉背則為淡綠色，幼時兩面皆佈滿白色的綿毛，葉柄長4.3公分. ）
kacebalan nu balu han yadah ku sanglacay a kulitan atu nuayawan kala kiyukiyuan ku mata tuntundauhay ku balu, balu nu akawy i tunduh han idaw ku cacaya a adidiay nu balu, masa cipaay a ciitan han sibaluaca tu adidiay a baluan, tanayu han makaala tu 1.2 a congfen nu macukenahay kunika diceman nu kakicuh lima kuni ka ilabu nuni kapapelaan.
(kamu nu Hulam:開花期開出許多白色或先端略帶淡紫色的重瓣花，花軸頂端著生一朵小花，兩側分枝上再形成小花，長約1.2公分的倒圓錐形花萼具5深裂. ）
mahedek satu nasibalu siheci sa mahida u mali ku heci, caay ka yadah kuni kasi hecian.
hae-juo-cmarng-shan a langawan u mihcaan nu langdaway ku tabakiay nu kilangan, nai Jong-gwo timulan katukuh tu walian-timulan-ya, i Taywan a dadipasan nu tepal a cilicilisan, maadih numita kuni ka sakapu’tan nu langaw. mangduay nu ciid, papah han idaw kusi banuh.
nipaluma-kadamat
角菜(俗名：珍珠菜、真珠菜、辛芹菜、四季菜、乳白艾、甜菜、香甜菜、皇帝菜、納艾香、鴨掌艾
ngangan-Ci'ali'akof
ngangan
Ci'ali'akof
nipaluma-kadamat
masadumaay a ngangan (各種名稱)
kadamat 角菜
gaga
(u kamu nu hulam sa :科技)
nipaluma-kadamat
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Artemisia lactiflora Wall.
【ngangan】Artemisia lactiflora Wall.
【科名】 菊科(Compositae)
【ngangan nu langaw】Compositae
【屬名】 艾屬
【mitudungay tu ngangan】kala’pa’
【俗名】 珍珠菜、真珠菜、香芹菜、四季菜、乳白艾、甜菜、香甜菜、皇帝菜、納艾香、 鴨掌艾
pakatinengay
(u kamu nu hulam sa:教育)
nipaluma-kadamat
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】cencu lami’, cencu lami’, bangsisay a luhebaw, puu’a lami’, sanglacay a kala’pa’, sicedamay a lami’, kala bangbangsisan a sicedamay a lami’,likelun, naay seng, sadipa’a kala’pa’
【英名】 White Mugwort
【igu a ngangan】White Mugwort
【族語】 布農 Haudanghas Tu Sanglav、撒奇萊雅 Kadamat、鄒 Natung
【binacadan 】Bunun (布農) Haudanghas Tu Sanglav、Sakidaya (撒奇萊雅) Kadamat、Co (鄒) Natung
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
【mitaduay a binacadan】Bunun, Sakidaya, Cu
kaliwasak u langaw (分布環境)
nai Cunkuo talu, manamuh ima sengedsengeday tui katalakawan a niyaduan maudip, sisa hina adih kita i Tawan amisan, zhong-bu, sangalepen i Sincu, miawli kaadihan nu langaw a maudip i tida.
(kamu nu Hulam:原產於中國大陸，喜歡生長在濕度較高的環境，因此常可在台灣北部、中部，尤其是新竹、苗栗一帶發現其蹤跡. ）
sapayu (藥效)
kananaman a sanengk, kala sicesicedaman, akenek, damasay, idaw kuni pisilud tu hanhan atu idang, misumad tunika bulad patahekal tu i udipay a nanum atu patahkal tu bayduk mihepec tu lebawaw. tada mingaaya sa misumad tuni ka buladan, atay, mihepec tu lebawaw, miahemaw tu udip, tibeni, adada nu sawda’, tunu imelang sa.
(kamu nu Hulam:在性味方面，帶點甘、苦、平，具有理氣活血、 調經利濕及解毒消腫的功用. 主要用來治療月經不調、慢性肝炎、水腫、帶下、癮疹、疝氣...等疾病. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
kadamata u milecaday tu kiku samihmihcaan sa asilanid, u akaway tapabaw kuni patelek amaudip, caay pilihida tu langaw nutaw, yu mangadu henay talakaw makatukuh tu tusaay idaw ku lima a kunfun sa, maikesay a langaw hantu makatukuh tu cacay a lasubu cacay a badaan-cacay a lasubu tulu a bataan a kunfun, nai ku banuh nu langaw nika si adidiay nu ceka’, adihen ayda idaw ku langdaway atu sumanahay a lalangawan, maikes tu kulangaw han masa kasuy tu ku langaw.
(kamu nu Hulam:角菜為菊科艾屬的多年生宿根草本植物，莖直立向上生長，不依附他物，幼株時株高約25公分左右，老株可高達110-130公分，全株無毛但帶有微刺，目前有綠莖及赤莖兩種顏色的莖種，莖部老化後呈半木質化. ）
sakaleca nulangawan han malaca ku kitidaan, cacay ku papah mulangaway, papah nida masilac sacacaysa i akaway, papah hna tu u langdaway a kulit, lilis hantu masa salusalus ku lilis. blangbangan han sanglacay ku ayaw muculal nu balu, masa sualasa ku tusaay a baluan, u balu hantu kala bangbangsisan.
(kamu nu Hulam:莖上的同一個環莖位置，只有一個葉片生長，葉片依序一片一片排列在莖上，葉片為綠色，其邊緣為粗鋸齒狀. 秋季開出乳白色的小型頭狀花，為兩性花帶有香味. ）
mahedek satu nasi balu malahecitu, cacay ku pa’nu i labu, u heci atu paduh nida kalapelapelaan, maduhem satu kuheci caay ka pela’sa kuni kapela’ nu heci.
nipaluma-cumuli, comoli
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:海州常山屬常綠灌木，原產中國南部至東南亞，台灣低海拔山區溪溝旁，能見到逸出族群. 嫩枝、葉片等部位有毛. ）
nipaluma-kadamat
kakanen (食用植物)
cencu lami’, wayway nida mahida u langaw nu luhebaw, taneng kanen malalami’ taneng mala sasapayuwan ku langaw.
Dragan Bender
Dragan Bender nalecuhan i Čapljina, Bosnia and Herzegovina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Dragan Bender i 2016 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 4, namapili’ tu nu Phoenix Suns putiput.
nipaluma-cumuli, comoli
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
talakaw nu kilanga han 0.5〜1.5 cong-fen, angangan patelek sa, kapahay nu lamitan kanca silangawaca tu baluhay a langawan, micaliw a mulangaw. masa suayaw ku ahebal nu ti’kukan katuku tunika sa balucu sananay nu papah, papah nu tanayu han pulu’~ tusa a bataan a congfen, ahebal han walu ~tusa a bataan a cong-fen, lilis nu papahan idaw ku nangipenan.
(kamu nu Hulam:樹高0.5~1.2cm，主枝直立，發達的根部常長出根蘖，藉以繁殖. 對生寬卵形至心形葉片，葉長10~20cm、寬8~20cm，葉緣有粗齒. ）
ciid han idaw ku tahkalay mada decdec kuni ka cebalan nu balu. nu macebalay a baluan makaala tu pulu’ nu sanglacay atu bulanahay a kulitan, balu nu akaway han makaala tu cacay nu pangkiw〜tusa a cong-fen. mabadi’ satu ku balu u kakicuh hamaw satu a sumanah, mala kiyukiyuan lumeni’ ku kulit nu heci. Kasi baluan han i lalud.
(kamu nu Hulam:枝端伸出密生聚繖花序. 每花序有數十朵白或粉紅色花，花徑1.5~2cm. 開花後萼片逐漸轉紅，結紫黑色果實. 開花期夏季. ）
nipaluma-kadamat
kakanen (食用植物)
(kamu nu Hulam:「珍珠菜」，外型酷似芹菜，可當食用蔬菜也是藥用植物. ）
Dragan Bender
11 bulad 17 demiad, 1997 a mihca, Dragan Bender, miunduay.
nipaluma-kadamat
kakanen (食用植物)
U papah nida atu mangaduay a akaway ku kakanen, mahicaay kiya kunipi cidek ku saneng, sakabi han sicedamsa kuyu kabi, hina u ti’ku ku sipalamlam tu kadamat ami sakabi, mibakah tu uh’uh’, paculil tu idang, mihepec tu lebawaw atu bayduk, taneng a kanen taneng a sakay hekal ku kadamat.
nipaluma-cumuli, comoli
lalihidaan (應用)
manamuh micapi tu nanum amulangaw taneng paluma i silidungay a papalumaan, i cilicilisan, sawac, tepal nu banaw, kapah ku langaw i mahidaay. lamit, papah taneng sasapayuan.
katuud
(kamu nu hulam：很多)
nipaluma-cumuli, comoli
lalihidaan (應用)
(kamu nu Hulam:適合近水域且能遮陽位置種植，在溪溝、水圳、池畔都可以生長良好. 根、葉作為草藥使用. ）
ngangan-Ci'ali'akof
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u ngasaw a ngangan nu Pangcah. caykaw nu ngangan nu tademaw.
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
balu nu wayway atu sanek malecad atu moh-lih kuyu bangsis, taneng sipa tata’ i sasalisingnan. nika papah anu ludludten antul ku sanek sisa pangangan han tu Comuli. u maadihay numita han u mata tuntunduhay ku sasemaan nu baluan, caay ka adih numita ku masa cacaya a sasemaan nu balu.
tatangahan
(kamu nu hulam：元首)
celahcan
(u kamu nu Hulam sa: 融合；混合)
malalacal
(u kamu nu Hulam sa:交流)
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya
阿美族Pangcah
泰雅族Tayan
排灣族Paywan
布農族
魯凱族Rukay
鄒族Cou
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
(kamu nu Hulam:花朵造型與香味和茉莉像似，可作為供花. 但葉片搓揉有腥臭味而得名. 一般常見均為重瓣原種，罕見單瓣的變種. ）
“comuli” nu Taywan a tada langawan, adihan ku langaw nu ngangan  matineng tu kita tu mitudung tu moh-lih-hua nu bangsis.
nipaluma-kadamat
kakanen (食用植物)
(kamu nu Hulam:食用以嫩葉和葉柄為主，有一股特殊的味道，煮湯極為清甜，常用和蛋一起，做成角菜蛋花湯；且可袪風止咳、活血和瘀、消腫解毒的功效，內服和外用皆可. ）
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
(kamu nu Hulam:「臭茉莉」是台灣的原生植物之一，光看植物名稱就知道它具有近似茉莉花的香味. ）
(kamu nu Hulam:花型及花色也與白花重瓣的茉莉很像，不同的是茉莉花是藤本植物，而臭茉莉為直立之灌木，植株較為高大，株高約15~2.5公尺. ）
macebalay nu balu mapulung i pabaw nu akaway, ka cebalan nu balu han i sepatay a balud katukuh i limay a baladan. sautangay a adihan nu baluw han katukuh i siwaway a buladan asibalu. Comuli a langawan han u sanglacay bangsisay nu Taywan bangsisay a langawan nu lutukan, aadihan nu katuuday a langawan.
nipaluma-kadamat
kakanen (食用植物)
(kamu nu Hulam:全年均可生產，11～3月為盛產期. ）
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
(kamu nu Hulam:花朵數多且群聚於莖頂，盛花期在4月至5月之間，最晚可陸續開放至9月，臭茉莉是一種既潔白又芳香的台灣本土香花植物，深具觀賞價值. ）
comuli u patelakay a mapulungay nu langawan, tabaki ku papah masa balucu’ kala bulanahay a langdawan ku kulit, itangah kunika cebal nu balu nika sildil nu macebalay nu balu yadah mapulung i tungduh kuni ka cebalan.
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卑南族Puyuma
nipaluma-kadamat
kakanen han (食 用 部 分)
u mangaduay a langaw atu mangaduay a papah ku kakanen.
saka kakapah nu udip han (營 養 成 分)
kadamat nu sakakapah tu udip han malecad atu puyling.
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽夏族Saysit
nipaluma-kadamat
saka kakapah nu udip han (營 養 成 分)
(kamu nu Hulam:角 菜 之 營 養 成 分 約 與 菠菜 相 當 . ）
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
太魯閣族Taluku
nipaluma-kadamat
saka kakapah nu udip han (營 養 成 分)
sakamusa nu cacaya a lasubuan a kunke’ idaw ku witamin A, witamin C, lin, kay, idaw henay ku danpayce, simal, tangce, tece, atu witamin B1,B2 sa.
(kamu nu Hulam:據 分 析 每 10 0 公 克 中 除 含 維 他 命 A， 維 他 命 C， 磷， 鈣 ， 尚 含有 蛋 白 質 ， 脂 肪 、 醣 質、 鐵 質 、 及 維 他 命 B1 、 B2 等 . ）
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
(kamu nu Hulam:臭茉莉具有挺立叢生的植株，其大葉片心形呈粉綠色，頭狀聚繖的花序之花朵眾多且聚集莖頂端. ）
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
噶瑪蘭族Kabalan
ngangan nu Puyuma-Tralawi
ngangan
Tralawi
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邵族Saw
Abdalla Hamdok
縮圖ci Abdalla Hamdok (u kamu nu Hulam: 蘇丹總理,阿卜杜拉·哈姆杜克)
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
雅美族Tau/Yami
Abdalla Hamdok
u siwkay niza(簡介)
u pilecuhan ni Abdalla Hamdok (阿卜杜拉·哈姆杜克) i Kordofan (科爾多凡) nu Sudan (蘇丹).
ngangan nu Puyuma-Tralawi
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu
Abdalla Hamdok
u siwkay niza(簡介)
nalecuhan ciniza i 1 a bulad 1 a demiad 1956 a mihcaan.
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
sabangsisa nu sanglacay atu kala kiyukiyuan a kulitan nu baluan, taneng palekal tuni pahcekan tu pitu~ pulu’ a tsuenn, tabakiay nu kabingan, aadihan atu salangatan, aadihan tu balu, aadihan tu papah atu bangsis matatungus tu.
ngangan nu Puyuma-Tralawi
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
nipaluma-cumuli, comoli
sakatineng (知識)
(kamu nu Hulam:且芳香怡人的白色或淺紫色花朵，可培育成為7~10时的中、大品盆花、庭園叢植或綠籬景觀,而且觀花、觀葉或聞香都很適合. ）
Abdalla Hamdok
micakat (就職)
u cunli (總理 Prime Minister) nu Sudan (蘇丹) ayza sa ci Abdalla Hamdok (阿卜杜拉·哈姆杜克), micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 8 bulad 21 demiad.
ngangan-Ci'ali'akof
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
nipaluma-cumuli, comoli
mibuwah tu langaw (繁殖)
(kamu nu Hulam:繁殖方法:臭茉莉的繁殖方式以扞插為主，較為簡便且快速扞插繁殖方法. ）
nipaluma-kadamat
anu paluma sa (栽 培 要 點)
Lala’ kuhan: kadamat manamuh i kasienawan atu kala sapi’sapi’an a demiad, kapah palumaan, hina udip, alahican idai lakulakuwan atu ciliscilisan atu tepal nu sasawacan a masengetay a lanulanuan a maudip, caay pipili’ tu lala’, anu kibetul ku lala’, kala sengedsengedtan, anu silalatu, kasi nanuman tu u kapahay tu ku lalangawan nida.
ngangan nu Puyuma-Tralawi
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Amazon a kanatal matuduh ku kilakilangan
kakiliman
縮圖|中解析度成像光譜儀的衛星圖，其中橙色區域是2019年8月15日到22日的起火地點 Amazon a kanatal matuduh ku kilakilangan u ciyung nu kitakit, u "bala’ nu kitakit han" a mala u nalinabuan tu.
ngangan nu Puyuma-Tralawi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
Amazon a kanatal matuduh ku kilakilangan
nisulitan
kakuniza:Sabak Tutuy
nipaluma-kadamat
anu paluma sa (栽 培 要 點)
(kamu nu Hulam:風 土 適 應 性 ： 角 菜 性 喜 冷 涼 之 氣 候 ， 生 性 強 健 ， 繁 殖 容 易 ， 有 時漫 生 於 農 田 畦 溝 旁 或 河 川 兩 岸 潮 濕 地 ， 對 風 土 之 要 求 不 甚 荷 刻 ， 但 以 表 土 深 厚 ， 濕 潤 、  富 含有 機 質 ， 保 水 力 佳 之 壤 土 生 育 較 佳 . ）
langaw (品 種)
nika adihan idaw ku langdaway atu sumanahay tusa kina langaw.
Cirakesay
thumb|Fuli (Zosi go)
Cirakesay
u sulit nu Hulam: 基拉歌賽
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
langdaway a langaw: papah nida caay ka langdawsa, kala takuliyawan ku kulit, u papah atu akaway langdaway namin, numa ikesay a langaw i saka pulu’ a bulad asibalu.
Cirakesay
Cirakesay
阿美語稱樟樹為Lakes，遂引以為地名，Cira kesay 之意即指「有樟樹的地方」
日治時期，復興部落是為樟樹保護區，用以製造樟腦. 到了日治末期，阿美族人為了尋找耕地遷移至此，原先是居住在阿眉溪中游兩岸，因民國63年颱風入境沖毀部落，阿美族人乃遷移至阿眉溪下游，直到今日.
nipaluma-cumuli, comoli
mibuwah tu langaw (繁殖)
i sadingsing, balangbangan nu tusaay a puu’an sakapahay, aw putun ku akaway atu tebanay nu akaway ku kapahay a pahecikan kya hina udip anu pahecek satu a sakapahen ku lalaliwan tu nananuman. napahecek satu tu tulu ~ sepat a balad taneng tu padumaan tu kabing.
Carlos Arroyo
unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay.
Cirakesay
u siwkay nu niyzau'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cirakesay. u kasalumaluma’ nu Cirakesay sa, 58 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 102 ku tademaw, pakalatu 82%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 18%.
nipaluma-cumuli, comoli
mibuwah tu langaw (繁殖)
(kamu nu Hulam:於春、秋2季較為適合，插穗探取莖基段及中段的成活率較高,扞插介質需具有優良的保水性. 自扞插起需3~4個月即可達到成盆階段. ）
Carlos Arroyo
siwkay niza
tatama, sangelacay a tademaw,u Amilika kanatal a tademaw, 7 bulad 30 demiad, 1979 a mihca, Carlos Arroyo, miunduay.
Cirakesay
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 77%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 3%, Sejek(Seediq) 1%.
nipaluma-cumuli, comoli
mikuwan (管理)
hican ku nanum mikuwan, Comuli manamuh tu dihekuay atu kala sengedsengetan nu kitidaan, sisa u nanum han amataungus ku nipibasbas.
Carlos Arroyo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA
Cirakesay
u niyazu' nu Pangcah
tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) u Yuwatan(Bunun) atu Sejek(Seediq).
nipaluma-cumuli, comoli
mikuwan (管理)
(kamu nu Hulam:水份管理:臭茉莉性喜溫暖且潮濕的環境，因此水份供應須充足. ）
ngangan nu Puyuma-Tralawi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
nipaluma-cumuli, comoli
mikuwan (管理)
(kamu nu Hulam:栽培介質須具備較佳之保水性，且須充份供應水份，尤其是高溫炎熱的夏季，若以盆器方式栽培，應隨時補充水份，也可於盆底放置水盤，以備根系自行吸收水份. ）
Quwis awi’
u sulit nu Hulam
砂埔鹿部落
nipaluma-cumuli, comoli
pacilal (光照)
(kamu nu Hulam:日照管理:臭茉莉比較喜歡陽光充足的環境,全光照的情況下生長勢旺盛. 當然也要注意需充分供應水份,勿讓植株或葉片枯萎. ）
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:綠 莖 種 ： 葉 色 較 赤 莖 種 為 淡 ， 呈 黃 綠 色 ， 而 葉 柄 及 莖 部 均 為 綠 色， 老 株 於10 月 間 開 花 . ）
ngangan nu Puyuma-Tralawi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
nipaluma-cumuli, comoli
pacilal (光照)
Papalangawan han aidaw ku kasilidungan, acaay ka kawa kuni ka cebalan nu balu atu aadihan.
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
sumanahay a langaw: langdawsa ku papah, akaway nu papah atu akaway sumanahay naming, numa ikesay satu a langaw nai’ ku watan asilamit, nika mikiyadah tu langdaway asilangaw, lalud satu miki kapah tu langdaway amaudip, kasi baluwan satu miutang tu langdaway asibalu.
Quwis awi’
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 63%, Pangcha(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 2%.
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:赤 莖 種 ： 葉 色 深 綠 ， 葉 柄 及 莖 部 則 為 赤 色 ， 老 株 莖 上 著 生 之 不 定根 較 綠 莖  種 為 多 ， 夏 季 期 間 之 生 育 情 形 較 綠 莖 種 為 佳， 開 花 期 則 較 綠 莖種 稍 晚 . ）
Cirakesay
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.
nipaluma-cumuli, comoli
pacilal (光照)
(kamu nu Hulam:栽培環境有些許遮蔭的狀況,不至於影響生育開花及觀賞品質. ）
Cirakesay
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
nipaluma-cumuli, comoli
padamek (施肥)
hican amikuwan kuni padamek, Comuli amica kuni kacaayan nida tunipipilian tu lala’, manglay a kapah ku papah nu  langdaw atu nika cebalan nu balu, sisa napaluma satu hatanengen  kuni padamek atu miadih a pademek, satanengen kuni padamek kapah tu.
Cirakesay
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
nipaluma-cumuli, comoli
padamek (施肥)
(kamu nu Hulam:肥培管理:臭茉莉具有耐貧瘠的特性，為了維持葉片的翠綠及豐盛的花朵，於栽培介質中加入適量的有機肥或緩效性肥料，施用輕量的肥料即可. ）
Cirakesay
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
nipaluma-cumuli, comoli
padamek (施肥)
aadihan nu papah hatanengen kuni padamek tu papah, taneng micunus tu kakapah nu papah kya malikad, kya tanayu’ kuni kacebalan nu baluan amiadih. Comuli itini i kasienawan mahamaw a mulangw, sahican kuni padamek.
Cirakesay
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Quwis awi’
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
nipaluma-cumuli, comoli
padamek (施肥)
(kamu nu Hulam:觀葉期間定期噴施液態肥料於葉面，可以增加葉片的亮綠程度，並延長花期的觀賞. 臭茉莉在寒冷的冬季生長遲滯，並不需要追加施肥. ）
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:種 植 ： 角 菜 可 用 種 子 、 扦 插 及 分 株 繁 殖 . ）
Quwis awi’
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
nipaluma-cumuli, comoli
langaw (植栽)
hican mikuwan ku langaw, tudemiad amisuayaw kita tu Comuli nu langawan tu nananuman, paluma i mapacilalay nu kitidaan, kya mahidatu kuni ka kapah nuni palumaan a langaw.
Quwis awi’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
nipaluma-cumuli, comoli
langaw (植栽)
nasi balu satu akina cacayen kunipisaid, kya kapah tu kulangaw adihan, saka tusa a mihcaan tu sadingsing a kina cacayen naca amisaid, kya kapah kunika siciitan atu masilud, kilul sa mihalhal tu kita tuni kasi  baluan.
Quwis awi’
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:角 菜 於 秋 冬 季 節 開 花 結實 ， 種 子 成 熟 後 掉 落 土 中 或 經 採 收 於 春 季 期 間 播 種 ， 待 發 芽 長 出 幼 株 後 即 可 移 植  栽 培 . ）
nipaluma-cumuli, comoli
langaw (植栽)
(kamu nu Hulam:開花後可進行一次修剪，以維持清新的美感，翌年春天可再修剪一次，以便促進側枝的發生及整齊度，接著就好好等待花期再一次的到來. ）
selep
(kamu nu hulam：減)
nipaluma-cumuli, comoli
langaw (植栽)
anu nipalumaan i kabang atu salisingan nu kabaing anu itapiingan simulutucay a langawan anu macacelcel han, padumaen tu kabing atu pecaenaca a paluma, adidien kunipadamek, kya caay ka kawa ku langaw.
mikelidayay
(u kamu nu hulam sa:領導的人)
selep
selep tu ku daduy aku.
我的重量減輕了.
nipaluma-cumuli, comoli
langaw (植栽)
(kamu nu Hulam:盆花或花壇種植若側芽過多而太擁擠時，應進行換盆或分株疏植，並略施輕量肥料，以免影響生長. ）
Kayway
thumb|Fuxing (Taoyuan)
nipaluma-cumuli, comoli
lutuk (雜草)
tadatabakitu ku langaw nu Comuli, papahan matatibaba’ sisa caay katalaw tu lutuk, nika u aadihan kanca a siluden misakapah, anu tademaw kimi pucpucay tu lutuk ku kapahay.
Kayway
Kayway
u sulit nu Hulam: 卡外部落
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
sadingsing, balangbangan kala sapi’sapi’an ku demiad, alan numita ku kadamad apaluma u langaw nida anu maka ala’ tu sabaw tu lima a kunfun, tanengtu palumaan inisa apuludan tu lala, tusa’sa kuni pahcekan tu kadamat mamin paluma sa tahaben tu lalami.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
u canan kya likat？
Kayway
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kayway. u kasalumaluma’ nu Kayway sa, 7 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 15 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 15 ku tademaw, pakalatu 100%.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
光之後，是甚麼？
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:在 春、 秋 期 間 天 氣 較 為 陰 涼 時 ， 採 取 角 菜 成 株 及 分 枝 上 長 約 15 公 分 ， 亦 可 分 切 叢 生 之 植 株 移 植 栽 培 ， 耕 犁 耙 平 後 築 畦 ， 採 三 角 形 方 式 每 畦 種 二 行 ， 定 植 或 扦 插 ， 後 在 畦 面 敷 蓋 稻 草. ）
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
我們買了動物園 (We Bought a Zoo), 2011
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
milisimet: kadamat manamuh i kala sapi’sapi’an a demiad, umah hantu amasengetu ku kapahay, kya kapah ku langaw nida. kapah satu ku langaw nu kadamat, inai ku cilekay micapi, caay pasapayuwan kapah tu kulangaw nida.
nipaluma-cumuli, comoli
lutuk (雜草)
(kamu nu Hulam:因臭茉莉的植株高大、葉片大而重疊，故比較不怕雜，但是為了景觀整潔，還是需要以人工拔除雜草. ）
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:管 理 ： 角 菜 性 喜 冷 涼 氣 候 ， 田 間 土 壤 宜 保 持 適 之 濕 度 ， 對 角 菜 之 生 育 將 更 為 有 利 . 角 菜 生 育 強 健 ， 無 嚴 重 之 病 蟲害 ， 不 需 噴 施 農 藥 即 可 生 產 . ）
misiwkace: anu makaala’ tu sabaw tu lima a kunfun sa, tanengtu ali papahan atu mangaduay amukan, kya asicaangaca anu mahica satu ku langaw kya hamaw satu kita amikituc miala.
Cirakesay
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
siwkay ni iga
《namicakay tuway kami ku Zoo》（Amilika a kamu：We Bought a Zoo）u 2011 a mihcan katawaay a iga nu Amilika. ci Kamaylung Kelu ku mitelungay. mupalaw ci Mayte Taymeng atu ci Sekaley Ciyahansen.
《我們買了動物園》（英語：We Bought a Zoo） 是一部2011年美國喜劇片，由卡麥隆·克羅執導，麥特·戴蒙和史嘉蕾·喬韓森主演.
u kungku nu iga
pazengen tu ku balucu’sananay,
nipaluma-kadamat
langaw (品 種)
(kamu nu Hulam:採 收 ： 角 菜 植 株 在 株 高 15 公 分 左 右 時即 可 摘 其 嫩 梢 及 嫩 葉 供 食 用 ， 並 可 促 使 側 枝 生 長 ， 以 後 視 其 生 長 情 形 ， 陸 續 採 摘 . ）
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
pizawis tu cacay a tademaw,
接受了一個人
nipaluma-kadamat
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
u zuma a sasakawawen(方式) malalid( 繼續) i uzip isu katukuh haynisadikud(永遠)
從今以後會用另一種方式繼續留在你的生命中.
sapuelac nu Amilika:
nipaluma-cumuli, comoli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24]. Hulam talakaway nipaluma kakunasulitan a suku, Hulam kagak yuan sapigankiw tu adidi'ay a mauzipay a gankiwso
Amen-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Amen
Kayway
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin,    ku tademaw, pakalatu 0%.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
(Amilika a kamu)Moving on is accepting the fact that some people will stay in your life in a way you didn't know was possible.
Amen-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
別心焦，等著瞧！
Kayway
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 100%.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
Pan J.M. u wama nu taw, inayi’ ku acawana.
Maylubung
u sulit nu Hulam
梅園部落
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
azihen amana ku lihalaw！
nipaluma-cumuli, comoli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:sapayu' kakuniza:Habayiing
Maylubung
u siwkay nu niyazu'
i Miau-li(苗栗) a kuwan nu Kilayking ku niyazu’ nu Maylubung. u kasalumaluma’(聚落) nu Maylubung sa, 66 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 191 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, 178 ku tademaw, pakalatu 93%.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
神張手，向四面，
Cebalen nu wama ku lima misuayaw tu sepatay a nu ayawan，
Maylubung
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yincumin, 13 ku tademaw, pakalatu 7%.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
神招手，喚八方：
Maylubung
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 91%, Pangcha(Amis) 1%, Yuwantan(Bunun) 1%, Cou 1%, Sejek(Seediq) 1%.
Kayway
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Amen-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
班傑明•密是一位單親父親.
namapatay ku acawana niza sanay,
Kayway
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
在妻子患病過世後
Kayway
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
cacay ciniza midiput tu wawama atu wawana niza.
Kayway
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
他獨自照顧青少年的兒子和幼小的女兒.
Kayway
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
sakadahi atu i lipahakay a kakitizaan balaki tu wawa niza
Kayway
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
Pan J.M. milimad tu luma’niza tayza i niyazu’ mapeciay a zoo
Kayway
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
iga-namicakay tuway kami ku Zoo,2011
u kungku nu iga
班傑明把家搬到了位於鄉村的一座暫時關閉的破舊動物園.
Amen-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
papaluhay tu kitaki nicudadan pakacacay cebang :enem-walu tilis
kawih satu ku wama miaw~aw tu walu a asayzaan：