cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
hukang
katalalan nu papadengan (牛的其他部位)
lumaay nipahabayan a katalalan hina palatihay han u duhepicay nu banges, u bihid, lalielan, belih nu cepi’, hekal nu tamenahan atu cucu’. taneng kunuheni mibabenis tu akuti’ nu udip atu lalemed.
牛隻有一個乳房，正常情況下有4個乳頭，在某些變異的母牛身上則會有多餘的附頭.
cacay ku lalumaan nu cucuan, sepat ku tacuhcuhan nu cucu, idaw ku mahicaay nu katalalanan nu macunusa a tacucuan.
nu tusaay a sadipaan nu aadupan, sepat ku sadukud nu katalalan, u saka tulu atu saka sepat a kakian u sakapahay, nika duba nu katalalan han cacaya a tatukian sepat a bataan a congli kunu cacaya a tatukian a maduba’.
Posko
u sulit nu Hulam
璞石閣部落
pakuyucay
(kamu nu hulam：窮的)
Posko
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Pusku (玉里鎮)  ku niyazu’ nu Posko. u kasalumaluma’ nu Posko sa, 148 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 378 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 159 ku tademaw, pakalatu 42%.
hukang
sipihican (利用)
家牛有許多用處，有些種類是專門為了某一個目的培養出來的. 除肉和奶外家牛還提供肥料（牛糞），在過去這是最重要的肥料之一.
pakuyucay
pakuyucay kiya wawa nayay tu ku ina atu ama. 這個小孩是沒有父母親的窮人.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
u siwkay nu nipaluma
hali cilal, u lalangawan i caledesay a Yaco, i Amilikaco, i Auco. i Taywan a subal sa, i cakatakalaway a takalaw nu bayu'.
pakuyucay
kadihiyan ku pakuyucay a luma'. 窮困的家庭很可憐.
hukang
sipihican (利用)
yadah ku sasahican nu katalalan, idaw nuni pahabaya tu katalalan u sasahicaan nanay a katalalanan. laliheci atu lalisalang han idaw henay ku tai’ nu katalalan u sasa padameken, yumahida u sasaetiman nu sasadamekan yu tawya.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
u siwkay nu nipaluma
takalaw1.5m. papah tanaya' 12-22cm, papah ahebal 4-14cm.
pakuyucay
pakuyuc
(kamu nu hulam：窮)
hukang
sipihican (利用)
到今天為止在地球上許多地方家牛還被用來拉車或耕地，古時候人們常拿牛作為重要的祭品祭祀神靈及祖先.
katukuh ayda nu kitakitan yadah henay ku katalalan nanay mitengteng
pakuyucay
pakuyuc
nanu adidi' pakuyuc kaku katukuh ayza. 我從小到現在都很窮.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
u siwkay nu nipaluma
papah a kulit sa, ipabaw u landaway, izikuz sa abuabuan.
hukang
sipihican (利用)
tu kela’kela’ atu sapitabian tu lala’an, yumahida u papatata’ i takal nu sasalisingnan.
banges nu katalalan (牛皮)
牛皮的用途主要為製取各類皮衣、皮鞋、皮帶、箱包. 經由牛皮、牛骨熬製提取出的膠原蛋白有良好的生物相容性，在醫學上可作為止血劑、藥物載體、細胞培養培養基、美容整形等.
pakuyucay
pakuyuc
pakuyuc ku luma' niyam. 我們家很窮.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
u sulit nu Hulam
山煙草 sanyanchaw
hukang
banges nu katalalan (牛皮)
bukul nu kataln u sasahican kiyahaw sa alaw u sasangaan tu dikuc, kucu, satelec, tulangku. nitengelan tu bukul atu ukak tenasen idaw ku kapahay nu ciwyun tanpa, i misaydan han u sapipuu’d tu idang, atu sasapayuan, pahabay tu sibao, sakay bangcal.
pakuyucay
sapakuyucay
(kamu nu hulam：貧窮的)
nipaluma-tatabakun,tatabakon
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
pakuyucay
sapakuyucay
u sapakuyucay ku balucu' ni Amu i niyazu'. Amu是部落裡最謙卑的人.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p44
hukang
tai’ nu katalalan (牛糞)
牛糞中仍然含有許多未經吸收的能量，在過去，牛及其他牲畜的糞便是直接施入田地的重要肥料，曬乾的牛糞可以當做燃料甚至建造簡陋的房屋.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Uul Balaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
hukang
tai’ nu katalalan (牛糞)
tai’ nu katalalan idaw henay ku caaya ka cuhcuh nu iyuan, yumahida, u tai’ nu katalalan malecad atu nudumaan a tai’ kasenun han malacayhak i umahan, nipawali a taian sangan tu naayawan a lumaan.
aydaay nu sapadamek atu naayaway a sapadamek caay tu kalecad talakawtu kuni cudadan sisa macikien tu tada tai, sisa ayda hantu palamelen tu duma a sapadamek kiya kapah mala sapadamek, nuni pulungan amisa tayhi tu tai’ taneng palamalan mingasip tu cancanan, ni sakapahan tu tayhiyan taneng sangaan tu siliw nu aadupan.
capi
(kamu nu hulam：近)
Lazaro Borrell
Lazaro Borrell nalecuhan i Santa Clara, Cuba, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
9 bulad 20 demiad, 1972 a mihca, Lazaro Borrell, miunduay.
capi
capi tu ku demiad. 時間接近了.
Lazaro Borrell
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Price Brookfield
Price Brookfield
capi
macacapi
(kamu nu hulam：非常近)
macacapi ku lumaluma'an nu niyazu'. 部落裡的房子很靠近.
macacapi ku ni'neng ni Kacaw aci Panay. Panay 跟 Kacaw 坐的很靠近.
macapi
(kamu nu hulam：很近)
Posko
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 219 ku tademaw, pakalatu 58%.
capi
macapi
macapi ku caculilan tuni a zazan. 這條是走最近的路.
nipaluma-tatabakun,tatabakon
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
capi
micapi
(kamu nu hulam：很近)
hukang
lalangawan (文化)
匈奴、蒙古等遊牧民族，除了牧馬之外，牧牛也相當常見. 蒙古草原盛產蒙古牛，西藏高原盛產犛牛.
Posko
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 33%, Yuwatan(Bunun) 5%, Taluku(Truku) 1%, Sejek(Seediq) 2%, zumazuma 2%.
Price Brookfield
siwkay
tatama ciniza, nalecuhan ciniza i 5 a bulad 11 a demiad, 1920 a mihcaan, Price Brookfield, miunduay. (mapatay i 2006 a mihcaan)
Posko
u Pangcah a niyazu'
u nu Pangcahay a niyazu' kuni, izawtu ku Sakizaya a dademaw i Pusku mueneng, caykayadah.
阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
Price Brookfield
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:tatama kakuniza:miunduay
Posko
u Pangcah a niyazu'
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
hukang
lalangawan (文化)
siongnu (匈奴), Meng-gu (蒙古) pahutinay tu katala a binacada, nipahutina tu kaduhan sa, pahutin tu katala maadih tu nimita, Meng-gu (蒙古) a ahebalay nu papahutinan tu katalalan u Menggu a katalalan, sizang-gaoyuan (西藏高原) u Maoniu a katalalan.
hulic (法律)
在尼泊爾，黃牛是國獸，完全禁止屠宰奶牛和公牛. 1805年沙阿王朝嚴禁屠宰黃牛與吃牛肉.
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan,cacay a bataan a bulad izaw ku sabaw pitu ademiad ayza. 107年10月17日
Posko
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
hukang
hulic (法律)
Ni-bo’-er (尼泊爾), kaduhsa u aadihan nu kanatal, laecus mipacuk tu cacucuan nu katalalan atu hukan. cacay a malebut walu a lasubu idaw ku lima a mihcaan Sha-a-wangchao caay pipacuk tu kanuh atu muka tu heci nu katalalan
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
(二) misanga tu salisinam a ni adepam a lalami’
hukang
hulic (法律)
在緬甸，牛肉忌諱相當普遍，特別是在佛教界. 在緬甸，因為用於耕作很少有人吃牛肉，有一種普遍的厭惡牛肉的情感.
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
製作祭屋淚珠草把
capi
micapi
micapi tu picudadan ku luma' nu maku. 我的住家靠近學校.
hukang
hulic (法律)
itini i Miandian, heci nu katala yadah ku lising, picedekan ku Fojiao. itini i Miandian, maliwmah sisa inaya kumukanay tu heci nu katalalan, idaw ku linges makaadih tu heci nu katalalan.
Andrej Plenković
Andrej Plenković
u cunli nu Croatia ayza sa ci Andrej Plenković, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan 10 bulad 19 demiad.
Primož Brezec
Primož Brezec
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
(三)cacay a malumaluy tusa a malumaluy saka tu sa a malumaluy I ayaw nu saka cacay a malumaluy, teng teng en ku lalami’ tu laic
Primož Brezec
10 bulad 2 demiad, 1979 a mihca, Primož Brezec, miunduay. thumb|Primož Brezec 2009|alt=Primož Brezec 2009.jpg
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
ni adepan a lisa’ a lalami’（淚珠化成淚草把）
一個圈圈,二個圈圈,第二個圈圈在第一個圈圈前面,然後拉緊緊繩子稻草就綁好了,
(四)ma dineng tu kaku mi saket tu katalalan「asapasiket」madelen ku laic , Saydan a kamu caay tu pilaluw ku
我學會綁牛的方法叫「捕繩」,好專業好緊,老師說牛決對跑不掉.
u kamu nu Auskan
kakiliman
Amilika a sulit: Oscan
hukang
hulic (法律)
幾乎所有的屠夫都是穆斯林，在該國的最後一個封建王朝雍笈牙王朝，買牛肉要受公開笞刑.
Koyo
Koyo
u sulit nu Hulam: 溫泉部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Koyo. u kasalumaluma’ nu Koyo sa, 424 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 976 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 283 ku tademaw, pakalatu 29%.
u kamu nu Auskan
kakiliman
Auskan kamu izaw enem a kakitizaan a kamu, yamalyiliu Samunit kakitizaan a kamu, Malucinei kakitizaan a kamu, Peilinei kakitizaan a kamu, Weistini kakitizaan a kamu atu Mals kakitizaan a kamu.
hukang
namakayniay a nisulitan (參考文獻)
[1] 中文維基-家牛： https://c.wikipedia.org/wiki/%E5%AE%B6%E7%89%9B
u kamu nu Auskan
kakiliman
Auskan kamu atu Latin kamu izaw malecay a lacul, uyzasa izaw yadah caykalecaday a lacul, kayadah hina makaazihay Latin kamu sulit luyaluy a sinayinay(缺失), saungay sungila' caykalecaday a sulit. tinaku: Latin kamu volo, velle,volui, atu namakay Pulu wali - Indi Oco kamu salaylay(語系) a sulit lami' wei, i Auskan kamu namakay *gher a herest(maydih cila, milungc cila), caaykalecad tu Latin kamu a vult, zumasatu, kakitizaan、aenengan a sulit, u Latin kamu sa u locus, Auskan kamu sa u slaagid.
i ngiha salaylay, Aukan kamu caaykalecad tu Latin kamu: Auskan kamu saungay p pasumad tu Latin kamu a qu, u b pasumad tu v, u b acasa d pasumad tu f. ayzasa, sacahamin a kamu nu Itali kamu binacadan, dada' Auskan kamu malisimed tu sungila'ay a tusa nangiha salaylay, imahiniay, dada' Sila kamu taneng sasutili'(比較).
hukang
namakayniay a nisulitan (參考文獻)
[2] 中文維基-牛族： https://c.wikipedia.org/wiki/%E7%89%9B%E6%97%8F kakuniza:LamiHung kakuniza:Habayiing
Koyo
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 693 ku tademaw, pakalatu 71%.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
trííbarak[avúm tereí púd
Koyo
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Sakizaya 1%, Taluku(Truku) 3%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.
capi
micapiay
(kamu nu hulam：接近的)
Koyo
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini.
uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku) Tayan(Tayal) atu Yuwantan(Bunun) katuud ku Hulalm intini mueneng.
zumasatu izawtu ku Hulam itini mueneng.
capi
micapiay
micapiay a culilen kina zazan. 這條路走起來比較近.
Koyo
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.
capi
micapiay
micapiay tu luma' nu babalaki. 靠近父母的家裡.
Koyo
u Sakizaya a tademaw
katuud ku Sakizaya a tademaw namakay i Maibul niyazu' tayni mueneng.
capi
capicapi
(kamu nu hulam：接近)
Koyo
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
capi
capicapi
capicapi sa tu ayza ku kasienawan. 天氣慢慢的變冷.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
liímítú[m] pernúm [púís
Koyo
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
capi
capien
(kamu nu hulam：靠近一點（命令）)
Koyo
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
capi
capien
capien kaku mu'neng. 坐靠近我一點.
Koyo
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Prokopis Pavlopoulos
thumb|u hata nu Greece|alt=Flag of Greece.svg
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
herekleís fíísnú mefi[ú
Renaldo Balkman
Renaldo Balkman 7 bulad 14 demiad, 1984 a mihca, Renaldo Balkman, miunduay. thumb|Balkman 2016|alt=Renaldo Balkman, 2016.jpg
Prokopis Pavlopoulos
Prokopis Pavlopoulos
7 bulad 10 demiad, Prokopis Pavlopoulos, u misingkiway. 1950 a mihca nalecuhan.
Manuel Marrero Cruz
Manuel Marrero Cruz
nalecuhan ciniza i 7 bulad 11 demiad 1963 a mihcaan.
Prokopis Pavlopoulos
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Greece ayza sa ci Prokopis Pavlopoulos, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 13 demiad.
Manuel Marrero Cruz
Manuel Marrero Cruz
u cunli (總理 Prime Minister) nu Cuba (古巴) ayza sa ci Manuel Marrero Cruz, micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 12 bulad 21 demiad.
Prokopis Pavlopoulos
cayka tenes kina kanatal,
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
íst, ehtrad feíhúss pú[s
herekleís fíísnam amfr
paí íp íst, pústin slagím
senateís suveís tangi
núd tríbarakavúm lí
kítud. íním íúk tríba
rakkiuf pam núvlanús
tríbarakattuset íúk trí
barakkiuf íním úíttiuf
abellanúm estud. avt
púst feíhúís pús físnam am
fret, eíseí tereí nep abel
Ulaljuc
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ulaljuc. u kasalumaluma’ nu Ulaljuc sa, 225 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 915 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 896 ku tademaw, pakalatu 98%.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
lanús nep núvlanús pídum
Ken Bannister
Ken Bannister nalecuhan i Baltimore, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Bannister i 1984 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 156, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.
Pratan
u sulit nu Hulam
布拉旦部落
Ulaljuc
u kasabinacadan, Paiwan 95%, Bunun 1%, zumazuma 2%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
tríbarakattíns. avt the
nicudacudadan tu pikinggiw nu nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay henay a lasubu sepat a bataan a mihcaan
mikingning tu nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay henay a lasubu sepat a bataan a mihcaan. Tiway Sayum a 基金會i 107 a mihcan 9 a bulad 22 a demiad i Kilaykin lalangawan nu binacadan a dabek. patideng tu kalpacawan i Kaliwan nu Kabalan atu Takubuwan nu Sakizaya 140 a mihcaan ku pikingningan nicudacudadan tu pikinggiw.
Ken Bannister
4 bulad 1 demiad, 1960 a mihca, Ken Bannister, miunduay.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
savrúm púd eseí tereí íst,
pún patensíns, múíníkad ta[n
masakimulu
(u kamu nu Hulam sa:呈現圓形狀)
Kosovo
thumb|u hata nu Kosovo (科索沃)|alt=Flag of Kosovo.svg
Pratan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pratan. u kasalumaluma’ nu Pratan sa, 256 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 797 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 747 ku tademaw, pakalatu 94%.
Ken Boyd
Ken Boyd nalecuhan i Frederick, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Boyd i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 9 ku uwac atu silsil 154, namapili’ tu nu New Orleans Jazz putiput.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
ginúd patensíns, íním píd e[íseí
Ken Bannister
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Kosovo
Kosovo (科索沃)
nicudacudadan tu pikinggiw nu nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay henay a lasubu sepat a bataan a mihcaan
u tahkalay nu mitesekay sipakayni i tatusaay a binacadan a nikaydaan tu nipatideng tu ngangan, pakayni i mitesek sakaytademawan atu sakaycilacila a patadikut miyamadi a nikacaka nisaheci.
Ken Boyd
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
nicudacudadan tu pikinggiw nu nikalpacawan i Kaliwan atu nikalpacawan i Takubuwan, cacay henay a lasubu sepat a bataan a mihcaan
kakuniza:Padakaw Lami'
Kosovo
Kosovo (科索沃)
u ahebal nu lala’ mapulung sa 10,887 sq km
u ahebal nu lala'ay sa 10,887 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 1,883,018.
kakalukan umah sa 52.80%, kilakilangan umah sa 41.70%, zumaay henay umah sa 5.50%.
Ke-sul-ual-kung-he-kuw,Ke-sul-wal han nu mita pangangan, u tatuungusan nu heni izaw tu ku mingayaway,cacy kayadah paheciay tu tungus a kanatal, i o-cu wali-timulan a Pa-al-kan-daw, i 2008 a mihecaan sakakusa pangihaay  miteked. ya Say-al-wi-ya a kanatal paheci tu nu mipaina’an nu binawlang a ceng-hu sa, u papahecian nu heni  i tasa u tusaay Ke-sul-wal atuMa-tul-si-ya a kenis.
(u kamu nu Hulam sa: 科索沃共和國（阿爾巴尼亞語：Republika e Kosovës；塞爾維亞語：Република Косово，轉寫：Republika Kosovo），簡稱科索沃，是一個主權爭端地區及有限承認國家，位於歐洲東南部巴爾幹半島，於2008年單方面宣布獨立. 塞爾維亞雖然承認其民選政府，但只承認該地區為塞爾維亞的兩個自治省之一（科索沃和梅托希亞自治省）. )
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
thesavreí púkkapíd ee[stit
Kosovo
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Pristina.
u kamu nu Auskan
Auskan kamu saayaway a sulit(Saypus.Apeilanu paya' a sulit)
a]íttíúm alttram alttr[ús
h]erríns. avt anter slagím
a]bellanam íním núvlanam
s]úllad víú uruvú íst. edú
e]ísaí víaí mefiaí teremen
n]iú staíet.
zuma a sapuelac
subal: Itali、Samonay、Kanpaniya、Lucania、Apuluzuo
malawpes tina kamu: ayaw nu BC 100 a mihcaan
kamu salaylay(語系): Indu Oco kamu salaylay-Itali kamu binacadan- AuskanWongpuliya kamu ciid-Auskan a kamu
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
nabelihan ni Tuku Tiway Sayuen i 2021
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)
Auskan sulit aazihen cudad
Auskan kamu bacusulit
Kosovo
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 2 demiad.
cacaliwayan
(u kamu nu Hulam sa:交通，經過的地方)
Kosovo
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hashim Thaçi, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 4 bulad 7 demiad.
likisi (歷史)
maka i 1999 a mihecaan Ke-sul-wal tu kalepacaw masatezep, Ke-sul-wal i pangangan tada’ sa u nu Say-al-wi-yaay a kenis, u tatengaay sa u nu masakapuday a kanatal papikuwang tu Sa-al-wi-yaan. makamasakaputay a kanatalay a Ke-sul-wal nanunuz tu sing-ceng-dang-ci-te-pay-tung a mananunuz mi kuwang.1990 a mihecaan katukuh i 1999 a mihecaan, i tiyaay a tademaw A-l-pa-ni-ya-zen tu Ke-sul-wal kapatu mipangangan tu Ke-sul-wal-kung-he-kuw, na idawya sa caay kayA- l-pa-ni-ya a kanatal ku paheciay tu Ke-sul-wal.
(u kamu nu Hulam sa: 自1999年的科索沃戰爭結束以來，科索沃僅在名義上為塞爾維亞的一部分，實際上則是聯合國的託管地，由聯合國科索沃臨時行政當局特派團臨時管治. 1990年至1999年間，該地阿爾巴尼亞族人也將科索沃稱為「科索沃共和國」，但當時該國僅有阿爾巴尼亞一國承認. )
izaw ku bungday nu Ke-sul-wal caay han kalaheci, ya A-l-pa-ni-ya a binacadan mitungus maydih a miteket sa, u Say-al-wi-ya milunguc tu lala’ nu kanatal a caay kapica sa. manay u malacabayay i 2006 a mihecaan 2 a bulad 20 a demiad malingatu matatengil tu bungday nu Ke-sul-wal. macaliway tu tusaay a mihecaan ku sapisasakamuan a mitapal, i 2008 a mihecaan 2 bulad 17 a demiad maawas tu miteket, pangihaay tu miliyasay tu Say-al-wi-ya, katukuh ayza izaw ku 93 a kanatal  nu masakapuday a paheci.
(u kamu nu Hulam sa: 科索沃問題一直懸而未決，阿族堅持要求獨立，但塞方要求保證塞爾維亞領土完整. 各方已於2006年2月20日起就科索沃問題展開談判. 經過兩年的談判與周旋，科索沃於2008年2月17日通過獨立宣言，宣布脫離塞爾維亞，現時獲得了93個聯合國會員國的承認. )
Sal-al-wi-ya a ceng-hu pangiha’ay a caay piales tu Ke-sul-wal a tungus, pisiludi a sapidemec tu Ke-sul-wal han sa mihusyu a caay katena’ tu sapiteket nu Ke-sul-wal, 2010 a mihecaan 7 a bulad, 22 a demiad, han sa kay Kuw-ci-ha-yen miales tu Sal-al-wei-ya a kanatal pangiha’ay a miteket, caay pihanday tu Kuw-ci-ha.
(u kamu nu Hulam sa:塞爾維亞政府已經宣布絕不放棄科索沃的主權，準備採取多項制裁措施，但保證絕不使用武力阻止科索沃的獨立. 2010年7月22日，國際法院指科索沃宣布脫離塞爾維亞獨立，並不違反國際法. )
i yeban a si-ci (中世紀)
Ke-sul-wal i ayaway u I-li-li-ya atu Se-le-s-zen a kenis, zekuzan i cacayay a se-ci sa malaLul-ma-di-kuw a ngatuan. nu zekuzan Kung-yen 6 se-ci, i ayaw nu 7 a se-ci sa, Ku-se-la-hu-zen malingatu tu makai amis mabulaw tayza i Ke-sul-wal.pasayda i timul pacumud tu tademaw katukuh i ayzaay a Al-pa-ni-ya, Si-la a kenis.
(u kamu nu Hulam sa: 科索沃古為伊利裡亞人和色雷斯人地區，後來在公元一世紀成為羅馬帝國的一部分. 公元6世紀末、7世紀初時，古斯拉夫人開始從北方向該地遷徙，並向南滲透到今阿爾巴尼亞、希臘等地區（阿希兩國都不是斯拉夫國家，也就說斯拉夫人後來由於民族遷徙、融合等原因，地盤又有所退縮）. )
u lalangawan nu Al-pa-ni-ya caay kasapingan, ayzaay han sa ya Al-pa-ni-ya a binacadan namakai Ku-i-li-le-ya a binacadan a laylay saan, u micekiw tu likisi nu Al-pa-ni-ya a tademaw han sa ku kamu u AI-li-li-ya a binacadan, i ayaw 6 a se-ci sa mabahbahay nu Se-la-hu-zen a binacadan nu mabulaw tu i Al-pa-ni-yaay a kenis, izaw ku makai kenisay angangaan nu patahekalay i sumamad. na tiza ku Al-pa-ni-ya matenes tu mueneng i tiza. nu makai  Pay-zan-ting-di-kuw a laylayan i 1043 a mihecaan izaw aca ku Al-pa-ni-ya binacadan nu papikalisiwan a hitay katukuh i tebanay nu Al-pa-ni-ya, i dawya sa ya Say-al-we-ya nu ci punuay han sa, ya Al-pa-ni-ya binacadan na makai cung-dung matatulesay atu o-zu u mabadacay a Kaw-ca-sul a buyubuyu’an.
(u kamu nu Hulam sa: 阿爾巴尼亞族的起源則比較不確定，現在一般認為阿族是古伊利裡亞人的後裔，阿爾巴尼亞歷史學家稱伊裡利亞人早在6世紀時就被斯拉夫人的遷徙浪潮驅趕到今阿爾巴尼亞等地，並以該地區的一些地名的淵源為證，認為阿族長期在該地居住，但拜占庭帝國史料表明在1043年才有「阿爾巴尼亞族」僱傭兵抵達今阿國中部，同時也有塞爾維亞學者稱阿族來自遠在中東與歐洲交界處的高加索山脈. )
idawyaay a Ke-sul-wel i Pay-zan-ting-di-kuw a sapikuwanay atu Se-la-hu mabulaway a kenisay salaliting. ayaw nu 1014 a mihecaan ya Ke-sul-wal u Baw-cia-li-ya ku misimaway, idawya a mihecaan ya Ke-sul-wul muliyaw aca micumud i Pay-can-tin papisikul.12 a se-ci nu zikuzan tukuh sa i 1216 a mihecaan, namakai amisay a Ke-sul-wal Ni-man-ya-wan-zaw kalepacawan ku Ke-sul-wal.
ya Ni-man-ya-wan-caw u ayzaay a Say-al-wey-ya na ayaway a ngangaan, sacaayay a kenis nu Ni-man-ya-wan-caw sakakuwanay tu ceng-ze, key-zay a kahenulan a kenis, ya Wan-caw a mabulawan atayza i Bu-li-s-ti-na a kahenulan a tusi. sakabuwak nu Ni-man-ya-wan-caw a binacadan pabaliway henay ku micekiway tu likisiay. Say-al-wi-ya nu sitangahay a micikiw han sa ya Ke-sul-wal i dawya sa u S-la-hu-zen ku mikuwanay, nu Al-pa-ni-ya a micikiway sa u babalaki nu Al-pa-ni-ya a binacadan ku i tizaay a mauzip.
(u kamu nu Hulam sa: 尼曼雅王朝為現在塞爾維亞的前身，科索沃當時為尼曼雅王朝的政治、經濟中心，該王朝一度定都普里斯提納. 但尼曼雅王朝的民族構成則為現在歷史學家頗有爭論的問題，塞族學者認為該地當時主要是斯拉夫人，但阿族學者則認為當時科索沃的先住民為阿族人. )
E-tu-man-ti-kwo a demiadan（鄂圖曼帝國時期）
i tepan nu 14 se-ci, mahuming tu Ni-man-wan-caw, i dawya mi debung tu ku E-tu-man-di-kuw, 1389 a mihecaan Ke-sul-wal malpacaw mademec ku Sal-al-we-ya a tademaw, i zikuzan sa Ke-sul-wal haymaw sa tu mala E-tu-man-di-kuw a cacay a kenis.
(u kamu nu Hulam sa: 14世紀中葉，尼曼雅王朝衰弱，同時鄂圖曼帝國開始入侵，並於1389年的科索沃戰役中擊潰塞爾維亞人（實際該戰役的結果現在尚有爭議）. 之後科索沃漸漸成為鄂圖曼帝國的一部分. )
malakenis nu E-tu -man-di-kuw nu ayaw, yadah ku i Ke-sul-walay a Al-pa-ni-ya a tademaw musingku tu Ten-cu-ceaw. i Tu-al-ci mikuwan sa, yadah ku tademaw a milaliw tu baeked sapadansu tu maka nu kiwkayay a kalisiw, miliyas tu kilisi tu a singku, misingku tu I-s-lan-ceaw. izaw ku micikiw nu Say-al-wey-ya han sa nu mahiniay namakai mabulaway a Al-pa-ni-ya a tademaw, Al-pa-ni-ya a binacadan culal satu i Ke-sul-wal a kenis, izaw aca ku misakamuay idawya sa i Ma-tul-si-ya a kenis izaw tu ku Al-pa-ni-ya a binacadan mueneng i tiza.
(u kamu nu Hulam sa: 被鄂圖曼帝國吞併前，許多科索沃阿爾巴尼亞人都信仰天主教. 在土耳其人的統治之下，很多民眾為逃避當局向基督徒徵收的額外稅負而改信了伊斯蘭教. 一部分塞爾維亞學者認為這些都是從阿爾巴尼亞遷來的移民，阿爾巴尼亞族人漸漸在科索沃的部分地區出現，但也有學者認為當時在梅托希亞地區已經有阿爾巴尼亞族人居住. )
ngangan nu Pangcah-Faliyol
ngangan
Faliyol
Kosovo
misateked tu ku ke-so-wal (科索沃獨立事件)
idawyaay a cung-li nu Ke-sul-wal Ha-sin-ta-ki, i 2008 a mihecaan pangiha’ sa tatenga’ tu musateked ku Ke-sul-wal, i ihey pasaupu milubang tu cidekay a heyi, u i-yen ku painaay maawas tu ku sapateked,namaka sasaay nu tademaw a balucu’, mala teked, u datungus, u min-cuay a kanadal.
ngangan nu Pangcah-Faliyol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Pratan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 50 ku tademaw, pakalatu 6%.
u kasabinacadan, Taluku(Truku) 83%, Pangcha(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 3%, zumazuma 4%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Kosovo
misateked tu ku ke-so-wal (科索沃獨立事件)
u sapilubang a kawaw makatelibi mihusu, pasakung-yun pangiha’ tu teked, ya I-cang Ke-la-s-ni-ci pangiha’ay teked tu, ya i-yen tangsul sa tu paini panutekay tu baybay atu bacu nu kanatal. u baybay nu kanatal sa kulit tu i Ke-sul-wal nu masulit tu lala’, cunusen tu nuo-mem a baybay palecad han u sumilaway ku kulit, atu enemay a binacadanay a enem ku lima’ay a bunel, mahiza u tatalaayaw nu Ke-sul-wal ku o-men, ya Bu-li-s-ti-na mala nuKe-sul-wal sakahenawlan a tuse.
(u kamu nu Hulam sa: 會議過程由電視直播，隨官員宣讀獨立宣言，議長克拉斯尼奇（Jakup Krasniqi）宣布獨立，之後議員還隨即投票決定國旗和國徽. 國旗勾勒出科索沃在地圖上的整個領土輪廓，配以跟歐盟旗幟一樣的藍底色，以及代表科索沃6個民族的6顆5角星，象徵歐盟是科索沃的未來，而普里斯提納成為科索沃首都. )
Al-pa-ni-ya atu Ke-sul-wal kuan-yun u teked nu Ke-sul-wal mahizaay patizeng tu Al-pa-ni-ya a kanatal sakahenulan a dankay, tatusaay malecad ku misausian a malaAl-pa-ni-ya-kun-he-kul. nu Say-al-wey-ya kun-hun atu Ke-sul-wal palita sa nu Sal-al-wey-ya a tademaw masaupuay i amis nu Ke-sul-wal atu Al-pa-ni-ya a tademaw katuud ku tademaw muenenay i Pu-le-se-wal-san-ku malaliyun tu lala, mahiniay a kawaw paayaway nu Amilika.
(u kamu nu Hulam sa: 阿爾巴尼亞和科索沃官員都把科索沃獨立看作建立統一的阿爾巴尼亞人國家的重要步驟，雙方一致謀求統一科索沃到阿爾巴尼亞共和國. 塞爾維亞官方與科索沃方面均提出將塞爾維亞人聚居的北科索沃與阿爾巴尼亞人居多的普雷舍沃山谷進行「領土交換」，獲得美國等國支持. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Padakaw Lami' kakuniza:Lami' Kulang
ngangan nu Pangcah-Faliyol
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
u angangan nu ngangan
namakay niyazu'a ngangan - Faliyol 八里灣
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
palasic
(u kamu nu Hulam: 分類)
nipaluma-ataywacu, ataywaco
ataywacu, ataywaco
狗肝草
(俗名：獅子花、金龍柄、華九頭獅子草、六角英、野辣椒、洋肝菜、本鈴羊、土羚羊、青蛇、金龍棒、豬肝菜、路邊青、麥穗紅、假米針、紫燕草、假紅藍、小青、野青仔、天青菜)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p135
kakuniza:nipaluma
Ceroh
thumb|300x300px|Amis Malikuda
Ceroh
u sulit nu Hulam: 春日部落 (織羅部落)
Ceroh sananay, u malikad nu lamal ku sakaizaway. tina niyazu' itiza i Sikuluansi talawadaw atu Lingacay sa'wac malitemuhay.
u siwkay nu niyazu'
thumb|Pusku thumb|TRA Yuli Station i Hualien (花蓮縣) a kuwan nu Pusku (玉里鎮) ku niyazu’ nu Ceroh. u kasalumaluma’ nu Ceroh sa, 245 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 638 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 398 ku tademaw, pakalatu 62%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 240 ku tademaw, pakalatu 38%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 59%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.
u Pangcah a niyazu'
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Yao Xiu Feng
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
u kamu nu Apaca
nilacul
縮圖|UNESCO AWLD DE CHT
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Yao Xiu Feng
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Mapalaway-Lubas
u kamu nu Apaca
kakiliman
Apaca a kamu阿巴扎語, u zuma a ngangan sa u Apac, u kamu nu Apaca a binacadan. sahetu(絕大多數) saungay i Elos kanatal a Kalajayi-cilkes kanatal, u Kawjasu subal. izaw tusa kakitizaan a kamu, u Ashikelewa kakitizaan a kamu atu tama cudaday Tapanta kakitizaan(塔盤達) a kamu.
namakay 1932 a mihcaan katukuh 1938 a mihcaan, napisulit tu Latin sulitbacu. namakay 1938 a mihcaan, malingatu misulit Apaca a kamu saungay Kilil sulitbacu. itiza i Tuelci(土耳其) kanatal, sapisulit tu nu Latin sulitbacu. ayzasa, ilabu nu Elos(俄羅斯) kanatal, izaw 3 a mang 5 a malebut a tademaw saungay Apaca a kamu. zumasatu, itiza i Te(德國) kanatal atu Amilika kanatal, izaw hatizaay a tademaw Apaca binacadan a tademaw musakamu tu mahiniay a kamu.
u Apaca a kamu malecad tu Kawjiasu kamu salaylay satipan-saamis Kawjiasu kamu binacadan, u mazepitay a kamu. mahiza laluma'ay a kamu, izaw tabakiay a edapngiha salaylay(63 edapngiha ngiha_aenengan輔音音位), zumasatu adidi' ku nangiha ngiha_aenengan salaylay. macapi tu Apuhaci a kamu, maawas tina tasusaay a kamu, masasutingen tu tina tatusaay a kamu. uyzasa, izawtu kayadah caaykalecaday. katuud tu kusuday pakuhica(認為) u caykadayumay a kamu ku Apaca a kamu, ilabu nu Kawjiasu a kamu.
edapngiha(輔音)
唇音	齒齦音	齒齦後音	軟齶音	小舌音	咽音	喉音
央化	邊音化	不變	齶化	唇化	不變	齶化	唇化	不變	齶化	唇化	不變	唇化
塞音	清音	p	t					k	kʲ	kʷ	q	qʲ	qʷ			ʔ
濁音	b	d					ɡ	ɡʲ	ɡʷ
擠喉音	pʼ	tʼ					kʼ	kʲʼ	kʷʼ	qʼ	qʲʼ	qʷʼ
塞擦音	清音		t͡s		t͡ʃ	t͡ɕ	t͡ʃʷ
濁音		d͡z		d͡ʒ	d͡ʑ	d͡ʒʷ
擠喉音		t͡sʼ		t͡ʃʼ	t͡ɕʼ	t͡ʃʷʼ
塞音	清音	f	s	ɬ	ʃ	ɕ	ʃʷ	x	xʲ	xʷ				ħ	ħʷ
擠喉音	fʼ		ɬʼ
鼻音	m		n
近音			l					j
顫音		r
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan(參考來源)
阿巴扎語於《民族語》的連結（第17版，2013年）
^ UNESCO Atlas of the World's Languages in danger, UNESCO
Ksunu’
Ksunu’
u sulit nu Hulam: 嘎色鬧部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ksunu'. u kasalumaluma’ nu Ksunu' sa, 71 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 245 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 231 ku tademaw, pakalatu 94%.
u kasabinacadan, Tayan (Tayal) 89%, Pangcha (Amis) 1%, Yuwantan (Bunun) 2%, Paywan (Paiwan) 1%, zumazuma 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan (Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan (Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah (Amis), u Yuwatan (Bunun), u Taluku (Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah (Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
ni tadasan nu babalaki a lala'
tatangahan
"nitadasan nu babalaki a lala' " 原住民保留地
上稿編輯： RayPeng整理：彭瑞祥（環境資訊中心記者）https://e-info.org.tw/node/219334
山坡地保育利用條例修法三讀 原住民保留地規定鬆綁
kakiliman
santi paui' uyza nu hulic ku misumad tu tuluay ni dulitan, "nitadasan nu babalaki a lala' " (山坡地保育利用條例)https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=M0110006
nalaculan
mahula' tu ku lekec. paulicay tusa bataan izaw ku walu ademiad maawas tu kuni sumadan tuluay ni sutitan, "nu buyu' a lala' a hulic", saka tulu bataan izaw ku pitu a sulit, masipu tuni panutekan nu ayzaay ni palekalan tu limaay a mihecaan palalid sa a maluk hawsa amakelec kuni piala tu tantuwa, mahiniay a kamu hawsa, yincumin miala tunu tuas nisubelidan alala', acacay tu patengan, tu situngnas a lala', tungus tuni kalukan atu tungus mluk pahabayay madem ku limaay a mihecaan hawsa, kya taneng maala ku tantuwa.
nauyaan a sulitan tu"nu buyu' a lala' "hananay, pazumanen tu "nitadasan nu babalaki a lala' ", ayza nu buyu' a lala' paui' uyza misaulic saka tulu izaw ku pitu tu pilekec, i lalabi liwliw nu buyu' a lala', tu binacadan a lala', pasubaa' tu yincumin patadasen kya a maala ku tungus sakaluk, tungua a lala' atu tungus micaliway tu lala'.
uzuma satu tungus tu sakalu, tungusay tu lala' palalid maluk madem ku lima a mihcaan hawsa, nai' ku aca pabeli hantu, nauyzaan ni panukekan nu Cenhu kuw uyzaan tu, anu milimad sa u yincum dada', u zuma patada mikuwanay, u satalakaway ku patengay.
petun ngangan nu Rukay-Galugili
ngangan
Galugili (nu Rukay-wutay)
ni tadasan nu babalaki a lala'
nalaculan
mincintang liwiy ci Cening sakamu sa, ayza a demiad sa u yincumin "panukasen ku lala'kaku" cacay nisulitan tu sapilaylay tu laylay, iayaw yincumin miala tu nu yincuminay a lala', a kanca makelec' tu cacay a mihcaan, kya kapah miala tu tatuwa, wini mahapinang izaw kini "misawacu tu binacadan, misakinih tu binacadan" a lekec.
ngangan nu Pangcah-Fasay
ngangan
Fasay
ni tadasan nu babalaki a lala'
nalaculan
Cening liwi micunus saheci sa,ayzaay alekec, "nitadasan nu babalaki a lala' "  misinsisi tu ni paliwan a lala', kanca namakay i 1988 a mihecaan, tusa bulad cacay a demiad, namikaluk katukuh ayza cay pialesntuya lala', kya tatungus ku ni sulit a kawaw, sananay a kamu,anu lalid makaluk tabesiw tu tulu bataan a mihcaan hawsa,kya kapah  makaawas tuni nitadasan ami sinsiy nu "nitadasan nu babalaki a lala' "
petun ngangan nu Rukay-Galugili
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
ngangan nu Pangcah-Fasay
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
petun ngangan nu Rukay-Galugili
u siwkay nu ngangan
Rukay-wutay a ngangan
ngangan nu Pangcah-Fasay
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
petun ngangan nu Rukay-Galugili
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
ngangan nu Pangcah-Fasay
u angangan nu ngangan
namakay misa-varasarasay, 朦朧看不清楚
petun ngangan nu Rukay-Galugili
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
Rekat
縮圖
petun ngangan nu Rukay-Galugili
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
Rekat
Rekat
u sulit nu Hulam: 永昌部落
ngangan nu Pangcah-Fasay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
angangsawan a tuas
(u kamu nu Hulam sa: 直系祖先)
petun ngangan nu Rukay-Galugili
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Rekat
Rekat
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Rekat. u kasalumaluma’ nu Rekat sa, 127 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 398 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 306 ku tademaw, pakalatu 77%.
petun ngangan nu Rukay-Galugili
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Rekat
Rekat
阿美族的rukut,是「水乾」的意思,漢人音譯「務祿臺」,日人改稱「鹿寮社」,在漢語中有「獵鹿小屋」之意. 而在日治時期火車鐵路貫穿部落,用煤當燃料的火車容易發生火災,因此頭目與日警協商之後,將全社搬離到原地上方的台地,為辨識起見,稱新鹿寮社. 光復之後,屬於鹿寮村,在民國37年村名改成永安村;民國42年與鹿寮溪南岸退除役官兵的農莊合稱為「永安」,而村內其他漢人聚落則編為「鹿寮」;民國58年則改為「永昌」,地名有「永久昌盛」之意,沿用至今.
ngangan nu Pangcah-Fasay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
masasicabay
(u kamu nu Hulam sa: 關係)
ngangan nu Pangcah-Fasay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Rekat
Rekat
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=545
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah (Amis)73%, Yuwatan (Bunun) 1%, Paywan (Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.
u niyazu’ nu Pangcah (Amis)
katuud ku Pangcah (Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah (Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah (Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan (Bunun) u Paywan (Paiwan) atu Puyuma. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay (南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah (Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
pimalian
(kamu nu hulam：球場)
mali
(kamu nu hulam：球)
sakaymulu ku mali. 球是圓的.
mimali
(kamu nu hulam：打球)
mimali kita a mapulung. 我們一起打球.
mimaliay
(kamu nu hulam：打球的；球員)
u mimaliay ci kaka. 哥哥是球員.
namimali
(kamu nu hulam：打球)
masikeda nu mali ku tangah nu maku namimali. 我打球時被球打到頭部.
lalekuan
(u kamu nu Hulam sa:決策)
Andrej Babiš
縮圖|Andrej Babiš
Andrej Babiš
nalecuhan ciniza i 9 bulad 2 demiad 1954 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Czechia (捷克) ayza sa ci Andrej Babiš, micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan 12 bulad 13 demiad.
zumaay
(kamu nu hulam：特別的)
u zumaay ku tineng nu misu. 你太聰明了.
zuma
(kamu nu hulam：有些；另外)
izau ku zuma u nu kilangay ku sapi saluma' a luma'. 有些房子是用木頭蓋的.
u zuma ku zikuc nu Sakizaya. 撒奇萊雅的傳統服很特殊.
u zuma ku la'cus nu balucu' niza. 他的心特別壞.
uzuma
uzuma ku asu' nu tubah kanen. 地瓜特別好吃.
masasizumaay
(kamu nu hulam：各式各樣)
kita u tademaw masasizumaay ku balucu'. 每個人的心都不一樣.
masazuma
masazuma tu kina demiad. 天氣改變了.
masazuma tu kina demiad sakaudadan tu. 天氣轉變，快下雨了.
masazuma tu ku niyazu' nu Maibul ayza. 馬立雲部落現在已經改變了.
nipaluma-tatakeli
tatakeli
印度鐵莧
zumaay
sazumaen
(kamu nu hulam：修正)
sazumaen ku wayway tiya kapah azihen. 動作修正才會好看.
nipaluma-tatakeli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p103
zumaay
sizuma
(kamu nu hulam：隨便)
nika sumadan nu maku
nika sumadan nu maku
zumaay
sizuma
sizuma ku sakalabi nu mita nayi' ku titi. 我們的晚餐沒有肉，隨便吃.
nipaluma-tatakeli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
nika sumadan nu maku
ci cabay kaku u mihecan niza izaw ku enem a bataan amihecaan, palida han nu maku izaw tu nikasumadan nu misu haw? sakamu sa ciniza: izaw tu nikasumad nu maku. i naayaw sa kaidihen nu maku sa, ci ina,ama, atu malakakaay, acawa, u cabay, u wawa, ayza sa, malingatu tu sa kaku sa maelmu’.
zumaay
sizumaay
(kamu nu hulam：隨便的)
petun ngangan nu Rukay-Galukli
ngangan
Galukli (nu Rukay-wutay)
nika sumadan nu maku
hang, nika sumadan nu maku, caay ku ipabaway pahabayay kaku, amakamuku ku kitakit haw?
zumaay
sizumaay
sizumaay ku nu maku, anu izau tu. 我的隨便啦，有就好了.
nika sumadan nu maku
hang, nika sumadan nu maku, ayza sa caay tu piselep tu nipacakay nu pacakayay, anu hacica kuniselepan paaca sa, a caay ka hicahica tu kaku, nika miedapedapay tu sapapicudad tu wawa nu heni.
zumaay
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sayan Tiway Sayuen
petun ngangan nu Rukay-Galukli
u siwkay nu ngangan
Rukay-wutay a ngangan
nika sumadan nu maku
hang, nikasumadan nu maku, na mikacaw tu haya(taxi)sa, makatukuh tu, pihalhal nu sapauculi nu paculilay, caay tu pianin piala.u mangeluh ku sakauzip niza.
hang, nikasumadan nu maku, a caay tu pisakamu tu babalaki ku” kina kungku kinapina tu makatengil kina kungku, anu misakamu tu ku babalaki sa u makazatengay tu makaiwawaay tu kapahay a sakauzap niza. sisa eneng han itiza mitenengil.
petun ngangan nu Rukay-Galukli
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
Kenny Anderson
Kenny Anderson nalecuhan i Queens, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Kenny Anderson i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 2, namapili’ tu nu New Jersey Nets putiput.
nika sumadan nu maku
hang,nikasumadan nu maku, anu patelacay ku daw sa, caay tu kaku pipuelac tu tademaw, uynian ku kasumad nu maku. matineng tu nu pasalunganay ku tademaw, caay ka a sapilimata nu maku,anu sakapah han ku kawaw lihalay, lipahak, matezephan ku saedimay kya.
petun ngangan nu Rukay-Galukli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
nika sumadan nu maku
hang, nikasumadan nu maku, ayza sa matineng tu nikaseneng tu tademaw, pasukapah ku balucu’ nu tademaw, manamuh tu ku balucu’ nu maku.
petun ngangan nu Rukay-Galukli
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
Kenny Anderson
10 bulad 9 demiad, 1970 a mihca, Kenny Anderson, miunduay.