cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sirayacu
kakayzaan a ngangan nu binacadan族名由來
“Sirayacu” uyni layak nisulitan kasumamadan mikilim ci Cang-yaw-cian i 1951 a mihcaan nisulitan tu “Pinpucu-se a ngangan pasasuazih tu nisulitan, u “Siraya” uyni pangiha aimi. Siraya nuyaanay a imin, migingkiway tu kamu ci bey-li-low “Raeigh Ferrel” nasa u “nuwalianay a tademaw” “labu nu buyu’ay a tademaw” “labuay a tademaw” natimulan kamu nu mipasubana’ay ci Ka-al.A. A-te-la-al nasa “raya” u talabuay a imi, sisa Sirayacu taneng micuyaku u “talabuay a tademaw”, mipasubana’ay ci S-wan-su nasa Siraya nu Taywan layak a kamu “sepat ta-se” niyul a ngiha, mipasubana’ay ci Twan-hung-kun duduc pikuwan nu Lipun a ziday mipasubana’ay nikinsaan tu niciluan, nasa Sirayacu uyza u “tademaw” sanay a imi, mahiniay Taucu “Tau” “Tao,Tau”.
在荷蘭時代的人口調查中，新港社約900人，目加溜灣社約8、900人、麻豆社約1300人，蕭壠社人口最多，接近2000.
i Helan a zidayan nikinsaan tu tademaw, Sing-kang-se pakala tu 900 ku tademaw, Mu-cya-wan-se pakala tu 8,900 ku tademaw, Ma-tow-se pakala tu 1300 ku tademaw, Siyaw-lung-se ku sakatuuday a tademaw macapi tu 2000.
Taywan nuwalian a Sirayacu台灣東部的西拉雅族
1829年開始，部份西拉雅族逐漸東遷，移居花蓮的玉里、富里，臺東的池上、關山、長濱、成功一帶，並建立大庄、觀音山、萬人埔、蟳廣澳、彭子存等聚落，其中以大庄最具規模，但從信仰差異、自我認同及來源地分析，東遷人數最多者為來自高雄、屏東的大武壠族（大滿族）與馬卡道族，西拉雅族僅佔少數，例如早期當地族人多自稱為「大滿人」（Taivoan），信仰呈現上也以大武壠族的信仰為主. 縮圖|北頭洋立長宮內部 1829 a mihca malingatu, zuma a Sirayacu haymaw pasawali mabulaw, malimad mueneng i Kalingku nu Pusku, Pailasan, Pusung a Fanaw Lilong, Kakacawan, Singku, patizeng tu niyazu’, Kow-ing-san, Wan-zen-pu, sin-kwang-aw, Pung-ce-cun a niyazu’an, uzuma satabakiay a niyazu’, nika makay singku caay kalecad. patatenga’ kaku mibuheci tu lalekalan a lala’, sawalian mabulaw a tademaw sakatuuday makay Takaway, Pintung a Taulungcu “Tamancu” atu Makatawcu, Sirayacu caay kakatuud, tinaku kasumamadan tizaay a binacadan hatu nipangangan “Tamancu” “Taivoan” han, tahkalay a singku angangan nu Taulungcu a singku.
singku misalisin tu puduk 祀壺信仰
西拉雅族人的宗教信仰基礎為泛靈信仰，而西拉雅族人發展出獨特的祀壺崇拜. 祀壺對於西拉雅族人來說象徵著祖靈，他們會在壺、罐、瓶、碗、甕等容器內裝水並祭拜這些容器. 祀壺有各式各樣的形體，各個社系會崇拜不同的祀壺形體，壺體也代表著不同的祖靈，而著名的阿立祖即是眾多祖靈的其中一種稱呼. 縮圖|西拉雅族服飾 Sirayacu a tademaw kakayzaan a singku angangan u ba-lin a singku, Sirayacu a tademaw palekal tu micidekay kasikaz tu puduk. misalisin tu puduk sakay Sirayacu mahizaay u tuas, u heni i puduk, linking, landaway kaysing, caykeng papazengan labu pazeng han ku nanum amisalisin tuynian a papazengan. sapisalisin a puduk izaw ku canacanan a pudukan, payluma’ kasikaz tu masazuma a puduk, uzip nu puduk tungusay cayay kalecad ku tuas, u singanganay A-li a tuas nu katuuday a tuasan uzuma a nipagangan.
labi a salisin atu demiad a la’dis夜祭與嚎海祭
每年西拉雅族人會舉辦夜祭，分為大內頭社太祖夜祭以及吉貝耍阿立母夜祭等文化活動. 頭社太祖夜祭會在每年至十月中旬舉行，此祭典對於族人的意義等同於其他原住民的豐年祭以及漢人的神明誕辰日，其祭拜者為阿立祖.
paymihcaan Sirayacu palekal tu labi a salisi, pasazumaen Ta-ney-to-se Tay-cu labi a salisin atu Ci-pey-swa-A-li-mu labi a salisinan lalangawan a kawaw. Tow-se-Tay-cu labi a salisin i paymihcaan katukuh 10 tu teben nu bulad palekal, uyni a salisin sakay binawlan a imian malecad tu nu zumaay Yincumin a lalikid atu nu layakay a pulecuhan nu kamisama, zuma misalisinay nu A-li-cu.
nipatateng’ nu cenbu 官方認定
臺南縣政府在2005年率先認定西拉雅族為「縣定原住民族」，2010年縣市合併後，臺南市政府承襲認定其為「臺南市定原住民族」. 2013年，花蓮縣富里鄉公所也跟進承認.
Taynan a kuwan cenbu i 2005 a mihcaan saayaw patatenga’ tu Sirayacu nu “kuwan a nipanutekan a Yincumicu”, 2010 a mihcaan kuwan kenis papulung han zikuz, Taynan cebu patatenga’ u “Taynan nipatatenga’ a Yincumicu”. 2013 a mihcaan, Kalingku a kuwan pailasan a Yakuba mikilul tu a patatenga’.
西拉雅族發起正名運動多年，但未獲政府認可，族人提起集體行政訴訟. 2011年7月21日台北高等行政法院宣判訴訟駁回，等同於敗訴，族人不服繼續上訴.
Siryacu pinaaytu a mihcaan palekal pangangan, nika caay patatenga’en nu cenbu, sabeleng satu pahulic ku binawlan. 2011 a mihcaan 7 a bulad 21 a demiad Taypak talakaway sin-cen-yen paketun mapanukas ku nipahulican, tungusay mademec, caay pakahamhem ku binawlan lalid sa pahuing.
目前官方層級認定的原住民族身分，僅台南市政府認定其為「市定原住民族」與花蓮縣富里鄉公所認定其為「鄉定原住民族」. 而行政院於2020年已通過修正原住民族身分法增加平埔原住民身分別，待立法院三讀通過恢復原住民身分.
imahini sakakaay nu cenbu nipatatenga’an singangan tu Yincumincu, Taynan cenbu dada’ patatenga’an u “nipatatenga’an nu cenbu a Yincumincu” atu Kalingku Pailasan nipatatenga’an nu yakuba syang-tin a Yincumincu”. sin-cen-yen i 2020 a mihcaan maawasay masumad singangan tu Yincumincu hulic cunus tu Pinpu Yincumina pasasizuma, halhal tu paulicay maawas ku tulu nisulitan nu hulic a panukas singangan tu Yincumincu.
angangan migingki tu nasulitan主要研究文獻
由於西拉雅族多數已經和漢人同化，文化也多數失傳，因此研究西拉雅族就要依靠過去建立的一些文獻，主要有明朝陳第的《東番記》、台灣荷西殖民時期的官方檔案與傳教士記錄、以及地方志書，特別是黃叔璥的《番俗六考》與六十七的《番社采風圖》，記載了許多當時西拉雅族的生活情形，為後人的研究留下珍貴的史料.
Sirayacu pinaay tu a mihcaan mala layakay tu, mahaminaytu malawpes ku lalangawan, namahiza migingkiway tu Sirayacu amiida tu naayaway nipatizeng tu zumaay a nisulitan, angangan kasumamadan izaw ci Cen-ti “tung-ban-ci”, Taywan pidebungan nu Helan a ziday nisupedan nu cenbu atu niciluan nu cwan-cyaw-s, atu nisulitan tu kakitizaan, sacidekay ni Hwang-su-cin a “ ban-su liw-kaw” atu 67 a “ban-se-cay-hung-tu”, yadah ku nisulitan itawya Sirayacu a nikauzip a kawaw, u kagingkiwan nu iluciluc tu nisubelidan a kasatiman siacaay a nisulitan tu naemekan.
kining atu nisupedan a lalangawan 紀念與文化保存
sakay Sirayacu pisuped tu lalangawan saicelangan ci Su-ban-ce u kawaw i Taynan a kuwan cebu, ci Su-ban-ce pikawawan niza patizeng tu Taywan saayaway a kuwanan Yincumincu wiy-ye-huy “Taynan a kuwan Siraya Yincumincu mikawaway wiy-yenhuy”.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Sinevaudjan
Sinevaudjan
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
Sinevaudjan
nilacul
u sulit nu Hulam: 牡丹部落
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
ho i naluwan ho i naluwan
Sinevaudjan
nilacul
Pingtung sian, Mutan siang, Mutan chun, Sinevaudjan u masay kuyza. Mutan chun u sakatusa tabakiay a chun, sakatusa yadah ku tademaw. izaw ku ipabaway a Mutan, i tebanay a Mutan, atu isasa'ay a Mutan. nanuayaw sa, izaw ku masay i buyubuyu'an amin, mabulaw tayniay a Paywan tademaw, sademidemiad sa mibulesiw tu masay, sisa, pangangan tu "Sinevaudjan".
屏東縣牡丹鄉牡丹村，Sinevaudjan是葛藤的意思. 牡丹村是牡丹鄉的第二大村，人口僅次於石門村，分成下牡丹、中牡丹、上牡丹三個社區. 牡丹村從前的部落滿山遍野都是蔓藤，遷徙到此的排灣族人，一天天的砍除蔓藤，因此稱此地「Sinevaudjan」. 資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=17&TA_No=9&T_ID=86
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
mibuting sa tu kami
Sinevaudjan
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sinevaudjan. u kasalumaluma’ nu Sinevaudjan sa, 216 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 602 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 585 ku tademaw, pakalatu 97%.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
mabuhang ku tabukud
Sinevaudjan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 17 ku tademaw, pakalatu 3%.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
taluma' ku kapahayay patawsi kita!
Sinevaudjan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 94%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
sibuting i tabukud
Sinevaudjan
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
laculː
taluma' tu kanamuhan patawsi kita!
Sinevaudjan
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).
ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
wikipayke-music
Sinevaudjan
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
satimul katukuh Henchun zen, saamis katukuh Santimen siang, sawali sa katukuh Tamali siang timulan.
yamalyilu ilabu nu Pingtung sian atu Taytung sian, u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.
saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay(貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a selal-hecek(階級制度).singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
nacudadan(記載) ni Kala Idiw
Sinevaudjan
u siwkay nu Yuancumin
u Yuancumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u Sakidaya a dadiw-mibuting kita
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
kakuniza:Kala Idiw kakuniza:dadiw
Sinevaudjan
u siwkay nu Yuancumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yuancumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 6 a bulad
pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)
Taulungcu
Taulungcu 大武攏族
大武壠族（大武壠語：Taivoan）或稱大滿族，為台灣原住民的一支，清朝文獻稱之為「四社熟番」、「倚山熟番」，原鄉在臺南玉井盆地（更早位於大內區、山上區一帶），現今主要分佈在台南、高雄兩地區的丘陵和河谷地帶，2009年八八風災前，高雄縣小林村曾為台灣大武壠族人口最多的部落. 縮圖|silusid milihiza tu labiiay a lisin Syaw-lin a niyazu' Taulung a tademaw 著傳統服飾參加夜祭的小林村大武攏人 Taulungcu “Taulungcu a kamu, Taivoan” anucaan Tamancu han, Taywan tungusay Taywan Yincumincu, Cin-caw anisulitan u “S-se-su-ban, “I-san su-ban” han, kasumamadan a niyazu’ i Taynan masatancunay a lala’ “saayawan i Ta-ney a kenis, buyu’ a kenisan”, ayza angangan maliwahliwah i Taynan, Takaw tusaay a kakitizaan tu apuyuay a buyu’ atu sahelung sawacan, 2009 a mihcaan ayaw nu papa a baliyus,Takaw a kuwan Siw-lin a niyazu’ na u Taywan Taulung a niyazu’ u sakatuuday a tademaw.
kakiliman摘要
縮圖|Ze-kow Syaw-lin a niyazu', u papa a baliyus zikuz Syaw-lin a niyaziu' Taulung a tademaw i Takaw a kenis baluhay a kitizaan 日光小林社區，是八風災後部小林村大武攏人在高雄區的新居地 台灣東部的花蓮、台東也有來自西部遷入的平埔原住民族群，其中多數為大武壠族. 據簡文敏等學者以日治時期的種族登記推估，目前臺灣的大武壠族後裔可能超過兩萬，是人數次多的未正名臺灣原住民族，僅次於馬卡道族. 2013年11月15日在花蓮縣富里鄉鄉長正式認定當地包括大武壠族在內的平埔族群為「鄉定原住民」，成為第一個認定平埔族群為「鄉定原住民族」的鄉鎮.
Taywan nuwalianay a Kalinku, Pusung izaw ku nu makazaay i satip mabulaway i Pinpucu a Yincumincu, uzuma hatu nu Taulungcu. duduc ni Cyen-win-min mipasuban’ay i kaLipunan paliayaw nipanganganan tu binacadan, imahini Taywanay a Taulungcu a iluciluc hakay malakui’ ku tusa a mang  ku tademaw, katuud ku cayay pangangan tu Taywan Yincumincu, wizadada’ u Makatawcu. 2013 a mihcaan 11 a bulad 15 a mihecaan i Kalinku Pailasan a niyazu’ nguciw tatenga’ay tu patatenga’ tu tizaay pasu Taulungcu Pinpucu a tademaw “nipatatenga’an nu niyazu’ a Yincumincu”, mala u saayaway nipatatenga’an a Pinpucu u “nipatatenga’an nu niyazu’ a Yincumincu”, a niyazu’.
kakayzaan a ngangan nu binacadan族名由來
大武壠族自稱 Taivoan 或 Taibowan，音近閩南語之「大滿」、「台窩灣」、「台灣」，加之族人發源自臺南，也的確曾建立台歐灣社（Taiouwang），故林清財、陳耀昌等部分學者及文史工作者認為大武壠族的自稱或其社名即為「台灣」一名之由來. 翁佳音等其他學者並不認同此說法.
Taulungcu a ngangan Taivoan aucaay Taibowan han, ngiha misengi tu nu Layak a kamu tu “Ta-man”, “Tay-wo-wan”, “Taywan”, Cya-c-cu a tademaw lalekalan makay Taynanay, tatenga’ napatizeng tu Tay-ow-wan-se “Taiouwang”, mabelecay ci Lin-cin-cay, Cen-yaw-cang, zuma pasubana’aay atu misulitay tu likisi saca Taulungcu a ngangan anucaay u zumaay a niyazu’ nipangangan “Taywan” namaka cacayay a tademaw kina ngangan. Wong-cya-ing zuma a pasubana’ay caay palatatenga’ tuyni a kamuan.
楊森富進一步認為，Taivoan、Tevorangh 等自稱或社名，是大武壠語「月社」或「月世界」之意，按大武壠語「月亮」為 buan、voan 或 bulan，因部落位於群山環抱之丘陵，仿若月世界，二說為玉井盆地為高原，類月世界. 然數世紀前族人如何有月世界的概念，此說法值得保守觀之.
Yang-sen-cin talaayaw saaca, Taivoan、Tevorangh a ngangan anucaay niyazu’ a ngangan, nu Taulung a kamu “bulad ziyazu’” anucaay “bulad kitakit” a imi, kilul tu Taulung a kamu “bulad” u buan, voan, anucaay bulan, zayhan u niyazu’ tini i apuyu’ay a buyubuyu’an, mahizaay u bulad kitakit, tukamu u masatancunay a lala’ tu talakaway a buyu’, misengiay tu bulad kitakit. kanahatu ayaw nu pinaay lasubu a mihcaan u binacadan mahicaay izaw ku bulad a nizateng, uyni a kamu u kasatiman siacaay a niazihan. 縮圖|Ta-cwang a niyazu'Taulungcu labiiay a lisin大庄部落大武攏族夜祭
kasazuma a kakayzaan 信仰差異
清水純比較大武壠與西拉雅兩族信仰型態，認為各地大武壠族太祖信仰均呈現出「非常明顯的統一性」，是西拉雅族所未見的，包含： 祭祀時間：固定於每年農曆九月十五之夜祭. 祭祀空間：單房型公廨，公廨內設有「向柱」和「向神座」. 祭祀對象：明確區分「太祖」與「老君」，且大部分太祖為姊妹.
kasazuma nu zikuz服飾差異
縮圖|Syaw-lin a niyazu Taulungcu nalimaan mita'esel小林村大武攏族十字繡 胡家瑜（2014）於探討大武壠族服飾專書《大武壠平埔的衣飾收藏與刺繡工藝》中指出，大武壠族傳統服飾的繡紋裝飾、紋樣元素，「與其他周邊族群如鄒、布農、魯凱與西拉雅等族有明顯差異」，因而成為視覺辨識效果顯著的文化象徵.
Hu-cya-iy i “2014” mitatengil tu Taulungcu a zikuc tekad a cudad “Taulung Pinpucu a zikuc masingatu atu nalimaan mita’esel” a patahkal, Taulungcu a lusid u sapakazali u nita’eselan, pakulitan tu, “atu zumaay lilisay a binacadan mahiza u Co, Bunun, Lukay atu Sirayacu mahapinang ku kasazuma”. u mahapinangan a lalangawan a zihen.
kasasizuma nu tademawan人種特徵
荷蘭文獻《未刊檔長官書信集》（21 Februari 1636, VOC 1120, fol. 235.）曾提到，大武壠族人「跟沿海那些村社的人比較來，身體瘦小很多；他們的耳垂很長，在那耳垂中有個非常大的洞孔」，「他們結婚以後，跟他們的妻子、 孩子住在 1 個房子裡，跟我們的習俗一樣，跟其他村社的習俗不同」. 由此可看出大武壠族與西拉雅族文化之差異.
nisulit nu Helan “caay patahkal tu nisupedan nu mikeliday nisaupuan a cudad” “21 Februari 1636, VOC 1120, fol. 235.” namusakamu tu, Taulungcu a tademaw “atu lilisay nu bayu masukapah tu kuyzaan a niyazu’, adidi’ makudus ku uzip, tanayu’ ku sabitingan a tangila nu heni, i tangila tadatabaki ku buhang”, “malaacawa kuheni hawsa, acawa nuheni, wawa mapulung tu cacay a luma’an muneng, malecad ku lisin numita, atu zumaay a niyazu’ caay kalecad ku lisin”. makayni maazih tu ku Talungcu atu Sirayacu masazuma ku lalangawan.
likisi歷史
縮圖|17 lasubu a mihcaan Taulungcu kasaniyazu' mabulaw atu kaliwaliwah a bacu 17世紀以降大武攏族各社群遷徙及分布圖 根據口述傳統，大武壠族人原居今臺南安平之「臺窩灣社」（Taivoan），後進入臺南新化，建立「大目降社」與「大唪社」（今唪口社）. 後受到西拉雅族人壓迫，分兩路遷徙至左鎮及山上，分別建立「木岡社」（今睦光村）及「隙仔口社」. 後再次受西拉雅族人逼迫，乃沿著曾文溪溯上，於今臺南大內建立「頭社」（Nounamou）.
kaliwaliwah nu ayzaay a ziday近代分布
鄭成功統治時期，在台南平原實施「軍屯」政策，加上清代初期的渡台禁令效果不彰，漢人一波波來台拓墾，對於台南平原的西拉雅族造成相當大的生存壓力，導致族人開始往東方淺山丘陵移住，進而迫使當地的大武壠族人開始往其他山區移動.
Cen-cen-kung a ziday pikuwanan, i Taynan enal mukawaw tu “ciwn-tun” a lekakawaw, cunus tu kahulaman a ziday nu katayni i Taywan caay pusakamu, Layak satultul sa tayni i Taywan patadas, sakay Taynan  enalay a Sirayacu ngelu’ sa kunikauzip, binawlan malingatu pasayza nutimulan apuyu’ay a buyu’, macelcel ku tizaaytu a Taulungcu malingatu tu pasayza nu zumaan a buyu’ malimad.
kuku' nu cilal-sakacacay a lukyaw
sakacacay a lukyaw-micumut
tusa a telilic micumut, muliyut misuayaw tu labang, mikukay tu labang. mamin tu mikukay amalaliwasa, apaduma` tu ku lukyaw.
第一支舞蹈-進場
兩排進場，轉彎後面向貴賓，並向貴賓致謝. 結束敬禮後,兩排人員散開，將換下一首樂舞.
kakuniza:Kala Idiw
u Sakidayay a dadiw-tatangahan u kakawsan nu mita
tatangahan u kakawsan nu mita
i ayaw, i ayawayaw,
i tida ku kakawsan nu mita,
yadah ku lalacan atu sadipit i bayu.
u nalalacanan a niyadu’.
hey ya o hey ya o ho i ya ha ay,
u setenesay a niyadu’ nu Sakizaya nu mita,
satimulan, saamisan, sawalian, sasatipan,
Sakul, Cipawkan, Takubuwan, Ciwidian atu Cibalbalan.
ayda amana pakatawal kita,
sayaway katukuhan nu kakawsan ita,
kakuniza:Kala Idiw
pakuyuc atu kakitaan
pakuyuc atu kakitaan
wiyca ku laad nu pakuyuc atu kakitaan nidateng cay kalecad.
窮人與富人的差別就是思想的差別!
anu wican ku madatengay nu misu widaan ku nikaudip!
anu misumad kita utademaw madayum miadih hacica kunipicuda' isu, hacica kunudikuda, widasa miadih tu niadihan misumad tu nikatinengan.
人要改變很簡單不是看你有多少學歷、多大背景，而是看你從何時轉換你的觀念!
upskuyucay wicanan ku cay nayiay;
uhekal adihan cay katineng tu kalisiw nayay ku sapaculi upunu'nayay ku balucu', ucanan cay katineng cay katineng ku talul nayay kuelih tu cacanan akawaw, usapikuli cay kataneng ku icelang
1、窮人缺什麼：
usitagahay nu kitakit atademaw sa micaliw tu nika pelapelaa. tu punu'amikawaw nika idangan nu nikaydaan mala nuudip ani kaadadaan nu tangah nikaidangan anisadipaan Kyu u niculilan han.
2、世界上最聰明的人是借用別人撞的頭破血流的經驗作為自己的經驗,世界上最愚蠢的人是非用自己撞得頭破血流的經驗才叫經驗!
amana piabibi tu maminay tu paydang han mikai tu baluhau asapinanam atu sapiawas!
3、不要抱著過去不放,拒絕新的觀念和挑戰!
utademaw idaw aca ku sakahedek namikuli, nika cay kaidaw namin ku nihedekan mikuli idaw ku nipatektel.
4、每個人都有退休的一天,但並不是每個人都能擁有退休後的保障!
5、生命不在於活得長與短,而在於頓悟的早與晚!
nikaudip anu masikip, widasa nidatengan tu adidi'? nika katuuday unidateng adidi'ku cay kalecad ku nidateng tu adidi'.
6、人生的成敗往往就在一念之間?但大多數都是一念之差!
u wawahenay siekeng, nika anu caay Pisa icelang nayi ku laluutan.
7、年輕是本錢,但不努力就不值錢!
u tapuku sabangcalay sau bunac utademaw sabangcalay sa u tatenga nu balucu'!
8、天上最美的是星星人間最美的是真情!
hinapaanin pabili tu cacay akupu nu kahuy, makaala tu yadahay.
9、捨得有限送你一杯暖心咖啡,贏得無限!
10、人往往拿著書籍的東西來判斷無知的事物!
人往往拿著錯誤的推論當正確的結論!
makakata tu ada cacay aemang sa anu mahida sa masamisa icelang kinacacay!
11、與其戰勝敵人一萬次不如戰勝自己一次!
pabi tu tademaw tu kalisiw salaecisay pabi tu icelang sa madayumay, pabi tu tinengsa ukapahay sa.
12、給人金錢是下策,給人能力是中策,給人觀念是上策!
kakitaan tu kakitaan cay Kareem, tekes sa tekes sa mahica lakuwite, pakuyuc sa pakuyuc cay kataneng Kuni piadih, mayahuya sa hiyahuya nay ku ukaku!
13、富就富在不知足,貴就貴在能脫俗,貧就貧在少見識,賤就賤在沒骨氣!
anu idaw ku balucu' padengen iudip sa, hadaadau. ku icelang.
14、當你將信心放在自己身上時,你將永遠充滿力量!
hinadngidi atademaw sa, nayay tu ku laheci!
15、計較眼前的人?會失去未來!
kakitaan idaw ku kalisiw, pakuyuc sa nu tineng malakakutaan.
16、富人靠資本賺錢!窮人靠知識致富!
ita umaudipay nikaudipan cay kaw nipabinutaw tu seneng, widasa maladidingu nu taw!
17、我們人這一輩子不是別人的楷模,就是別人的借鑒!
cay papihican nutaw kisu, katawaan sa, udip tu kumataway tu udip!
18、別人看不起您,很不幸;自己看不起自己更不幸!
ita upakuyuc madih malakakutaan, inayay ku lahud nu ngelu'.itaupakuyuc maydih mabelin nayay ku lahud musakamu tu wica ku kaydihan.
19、我們窮人要翻身,沒有理由講辛苦!
我們窮人要翻身沒有理由講興趣!
ukitakit kapah ucacanan ku malawpesay, nika laecus malaw pes ku nabalucu'an sakay kitatit, u cacanan nu kitakit kapah namin malawpes widasa u icelang nu balucu' laecus malawpes!
21、世界上什麼都可以失去,不可以失去希望世界上什麼都可以失去不可以失去信心!
sita gahay misanga tu cacanan, icrlangay mudikec tu nikaala, makudi'ay muhalhal tu yaan.
22、智者創造機會,強者把握機會,弱者等待機會!
utademaw idaw kutusa skubu nuumah demaad sa cacay skubu, beculen ku bili', labisa cacay skubu malum tu umah nuudip mikawaw tu sakucila.
pacabayi tu wawa micuda anu balaki masa nu tademawan, anu pabi tu sapidatengcsakakapah balaki malatafemaw.
24、陪孩子讀書長大是個人,給孩子觀念長大後是人才!
nayi nayiay kulaheci ukakitaan, widasa nu pakuyuc anikalukan masumad ku udip tunipikawaw!
25、一無所有是一種財富,它讓窮人產生改變命運的行動!
payawan kutae matawa tu ayda, naka amana katawi nu taw hayni kapatay!
26、寧可被人笑一時,不可被人笑一輩子!
27、不識貨,半世苦,不識人,一世苦!
maudipay abuting matineng macukas taayaw, umapatayay abuting sa kilul sa tu likid nu nanum !
28、活魚會逆流而上死魚才會隨波逐流!
pipalumaan pipahabanan tu aadupan (動物農莊)
kungku (故事概要)
故事始於英格蘭威靈頓的一個農莊曼諾農莊. 由於主人瓊斯先生管理不善、終日酗酒、不負責任，故激起了農莊內動物的造反之意. 在某一夜，曼諾農莊里的一頭老公豬「老梅傑」（Old Major）將動物們召集起來開會，宣布人類是動物的敵人，故號召動物們要推翻人類，並教會了動物們一首革命歌《英格蘭之獸》（Beasts of England）.
pakuyuc atu kakitaan
makakan tu cay kakan nutaw a ngelu', muhemhem tu cakadingding nu taw, mikawaw tu cay kakawawnu taw akawaw, mahini sa misaasu'tu cayay kaw naudupan acacanan!
pipalumaan pipahabanan tu aadupan (動物農莊)
kungku (故事概要)
u lingatu nu kungku i Ing-ke-lan-wi-lin-tun cacay u pipalumaan pipahabanan Man-nuo a pipalumaan pipahabanan. situngusa a tademaw ci Ciwng-s caay kakapah ku nipikuwan, sademiad sa mukan tu epah, caay ka sibalucu’, mipalekalay sa tu sakacaculi nu labuay a pipalumaan pipahabanan aadupan. zuma tu a labii, Man-nuo a pipalumaan pipahabanan cacay u balakiay tu tamaan a pabuy ci “Law-mey-cye” “Old Major” palecapu tu aadupan a mitatengil, pasakamu u ada nu aadupa ku tademaw sa, muawaw paecapu tu aadupan amin amipabelin tu tademawan, pasubana’ tu aadupan tu sapingayaw a dadiw “In-Ke-lan a aadupan” “Beasts of England”.
老梅傑死後，兩頭年輕的豬，分別叫做雪球和拿破崙，成為了動物們的領袖，並發動起義. 最終成功把瓊斯先生趕出了農莊，然後把農莊更名為「動物農莊」. 他們採用了「動物主義七誡」為牠們的律法，其中最重要的一條是「所有動物一律平等」.
pakuyuc atu kakitaan
29、吃別人所不能吃的苦,忍別人不能忍的氣,做別人所不能做的事,就能享受別人所不能享受的一切!
pipalumaan pipahabanan tu aadupan (動物農莊)
kungku (故事概要)
mapatay tu ci Law-mey-cye hawsa, tusaay masakapahay a pabuy, pasazuma han a pangangan ci Suleda-mali atu ci Na-pow-lun, mala u mikeliday nu aadupan, mihaka tu  sapalekal. sazikuzay maleku tu papibahbah ci Ciwng-s i pipalumaan pipahabanan, satusa ya pipalumaan pipahabanan pasumad han ku ngangan “pipalumaan pipahabanan” han. u heni “u pituay a sakelec tu aadupan” u sapahulic tu henian, uzuma kahenulan cacay a tusil “u aadupan amin palalecad han”.
pakuyuc atu kakitaan
cacayay akawaw katuuday atademaw palutatenga tu cacanan sa! widasa cayay tu kaw matatudungay !.
pipalumaan pipahabanan tu aadupan (動物農莊)
kungku (故事概要)
這七條律法以大寫的形式寫在穀倉的一側牆壁上. 雪球及後開授課程，教動物們讀寫；拿破崙則自行教育小狗動物主義的原則. 動物們食物充足，農莊運營良好. 豬們把自己提拔到了領導的位置，並給自己留出了特別的食物供應，牠們在表面上稱這是為了自己的健康.
pakuyuc atu kakitaan
30、一件事被所有人都認為是機會的時候!其實它已不是機會了! kakuniza:Uuy411110
pipalumaan pipahabanan tu aadupan (動物農莊)
kungku (故事概要)
uyni pituay tusil a hulic u tabakiay kunisulit sulit han i cabeng nu sulu. ci Suleda-mali zikuz pasubana’ satu tu cudad, pasubana’ tu aadupan amin micudad misulit, miala tu ni Na-pow-lun pasubana’ tu tutuy nisabalucu’an a kawaw nu aadupan. aadupan amin yadah ku kakanan, kapah ku pisiwbawy nu pipalumaan pipahabanan. pabuy amin pacakat tu cinizaan tu katukuh i mamikeliday, amicidekay ku kakanan niza, i hekal nu heni tungusay uyni u sakay tanektek nu uzip sa.
一段時間之後，瓊斯先生和他手下的人嘗試著重新奪回農莊，同時，其他農莊主因為害怕相似的動物起義發生在自己的農莊，也來幫助瓊斯. 雪球和其他動物先是躲藏起來，隨即發動了突然襲擊，把剛剛進入農莊的人類打得落花流水.
u zuma tu demiadan hawsa, ci Ciwng-s atu caculculan a tademaw niza mitanam muliya miala tu pipalumaan pipahabanan, namahiza, zuma situngusa tu pipalumaan pipahabanan zayhan matalaw amalecad tu aadupan palekal tu sapingayaw i nu uzipay tu a pipalumaan pipahabanan, a mipadang ci Ciwng-san. Suleda-mali atu zumaay aadupan ayaw a milimek, kakelul satu mihaka bahal asaan mingayaw, ya micumud sanay tu pipalumaan pipahabanan a tademawan mabelbel tu matii’k.
動物們勝利了. 雪球的支持率猛增，這場戰鬥被正式命名為「牛棚戰役」. 在動物起義的周年紀念日，動物們決定鳴槍紀念. 雪球和拿破崙為了最高領導人的地位互相競爭. 雪球有一個計劃，那就是興建風車，讓農莊變得現代化. 當雪球宣布他的的計劃時，拿破崙讓他餵養的狗驅逐了雪球，並宣布他自己就是領導人.
makademec tu ku aadupan. macunus ku micukelay ci Suleda-malian, uyni a
kangangayaw u tatengaay’ a nipangangan tu “katalalan dabek a ngangayaw” han. i palekalan nu aadupan tu pikiningan a demiadan tu cacay a mihcaan, aadupan amin paketun u pikiningan au nu kuwang a suni. ci Suleda-mali atu ci Na-pow-lun malaalaw tu sakakaay nu mikeliday. izaw ku cacay a lekakawaw ni Suleda-mali, uyza u sapatizeng tu belbel, ngay u pipalumaan pipahabanan mala u ayzaay tu a ziday. ci Suleda-mali  musakamu tu nisabalucu’an niza hawsa, ci Na-pow-lun nipahabayen niza a wacu papibahbahen niza ci Suleda-malian, a musakamu u mikeliday a tademaw kaku sa.
拿破崙改變了農莊的領導結構. 他取消了動物大會，取而代之的是一個由豬組成的委員會，由豬來運營農莊. 拿破崙以一頭叫斯奎拉（Squealer）的豬代言宣布，農莊將開始進行興建風車的計劃.
ci Na-pow-lun misumad tu pipalumaan pipahabanan tu mikiliday a kawaw. palasawaden tu niza ku kalacapu nu aadupan, u mikutayay sa uyza u nisakaput nu pabuy a wi-yen-huy, u pabuy ku misiwbayay tu pipalumaan pipahabanan. cacay a pabuy ni Na-pow-lun ci S-kuy-la “Squealer” ku ngangan u pabuy ku sutungusay musakamu, pipalumaan pipahabanan malingatu tu milekawaw patizeng tu belbel.
動物們工作得十分賣力，因為拿破崙承諾，風車建成後動物們的生活將會變得更加輕鬆. 一場猛烈的暴風雨後，動物們發現風車倒塌了. （動畫版改為被瓊斯的炸藥炸毀）拿破崙和斯奎拉隨即讓動物們相信，這是雪球在蓄意破壞他們的工程.
namakayza mala u mikutayay tu cumi ci Suleda-malian hawsa, ci Na-pow-lun malingatu tu miliyung tu caculculan niza a wacu’ amibanaw tu pipalumaan pipahabanan, mipatayay tuyzaan mapatelid niza mapulung ci Suleda-mali sicabay tu aadupan. uzuma aadupan mizateng tu katalalan dabek a ngangayaw hawsa, ci Na-pow-lun lalid sa palawacu’ musakamu ci Suleda-malian u lalaca a ada ci Ciwng-s saan, u paceba’ niza pala u iyung sa cinizaaztu tuynian a ngangayawan, “tateng’ ci Na-pow-lun cinizatu tuynian a ngayawan milimek naynayi’ tu maazih ku adingu.
「英格蘭之獸」這首歌被一首拿破崙的歌曲所取代，拿破崙卻開始像人類一樣生活. 動物們仍然相信他們的生活比在瓊斯統治下的生活好. '''弗雷德里克先生（Mr. Frederick）'''是附近一個農莊的農莊主. 他攻擊了動物農莊，並用火藥炸毀了重建好的風車. 儘管動物們在戰鬥中勝，但他們付出了巨大代價，包括一匹叫做拳擊手（Boxer）的馱馬也受傷了.
“Ing-ke-lan aadupan” uyni a dadiw mapakutay tu dadiw ni Na-pow-lun, ci Na-pow-lun malingatu mahiza u tademaw kunikauzip. aadupan amin mahizatu palatateng’ kunikauzip nuheni pikakapahan kunikauzip tu i pikuwan ni Ciwng-s. ci Bu-ley-te-li-ke “mr. Frederick” u micapiay tu cacay a pipalumaan pipahabanan a siluma’ay tu pipalumaan pipahabanan. midebung tu pipalumaan pipahabanan aadupan, u abet ku sapipung mapeleng tu ku niliyawan anipatizengan tu belbel. anu mahizahiza i pingayawan pakademec ku aadupan amin, nika tabaki ku nipalasawad nu heni, pasu cacay u masasetulay “Boxer” a subayu maduka tuway.
很快，斯奎拉就讓動物們相信，這輛車是動物醫院從屠馬場買來的，而屠馬場的標識並沒有被塗改. 隨後，斯奎拉告訴動物們拳擊手在動物醫院安詳去世. 豬們在拳擊手死後舉行了一天的節日慶典，來深刻讚揚動物農莊取得的光輝成就，並要求動物們像拳擊手一樣刻苦地工作.
dadawa, palatateng’en ni S-kuy-la ku aadupan amin, uyni a kazizeng nu aadupan a padekuan makay pipacu’kan tu subayu a nicakayan, pipacu’kan tu subayu a bacu caay
kasumas. kilul satu, ci S-kuy-la pasakamu tu aadupan amin u misasetulay i aadupan a padekuan kapah ku nikapatay. u pabuy amin i mapatay kya misasetulay mikawaw tu cacay a demiad tu kalimulak a demiad, a paseneng tu pipalumaan pipahabayan aadupan sikaala tu kapahay nilahecia a kawaw, amisalunguc tu aadupan amin a mahiza u misasetulay malecad ku kawaw mangelu’.
然而，事實卻是拿破崙把拳擊手賣給了屠馬場，賺來鈔票好給統治集團裡的豬們買威士忌喝. （在20世紀40年代的英國，農莊可以通過將大型動物賣給屠宰場賺錢，而屠宰場會把動物殺死，並將它們的殘骸煮沸，製成動物膠. ）
許多年過去了，風車已被重建，同時另一座風車在建，農莊的收入非常可觀. 但是，雪球曾經提及的，包括給畜欄掛上電燈，供應熱水和自來水的設想已被忘記，而拿破崙不斷鼓吹說，最快樂的動物應當過著簡單的生活.
malakui’t tu pinaay tu a mihcaan, ya belbel nanipaliyawan tu a patizeng, namahiza  mipatizeng tu zumaay a belbel, u pipalumaan pipahabanan yadah satu ku nilaculan. nika, namusakamu tu ci Suleda-mali, pasu padingkiay tu aadupan, u sapaanin tu akuti’ay a nanum atu kapulungan a nananuman mapawan tu ku nizatengan, ci Na-pow-lun sabangbang sa musakamu, u salipahakay aadupan huntu a salipahak han kunikauzip.
拳擊手死後，許多參加過動物起義的動物也已死去，瓊斯也客死他鄉. 豬們越來越與人類相似，他們直立行走、手持鞭子、身著衣服. 「七戒」被簡化為一句簡單的話：「所有動物一律平等，但一些動物比其他動物更加平等.
mapatay tu ya misasetulay hawsa, katuud ku milihizaay palekalay tu aadupan mapatay tu aca ku aadupan, ci Ciwng-s mapatay tu i zumaay a niyazu’. u pabuy amin lecalecad satuway tu tademaw, mutizeng tu muculil, miikec tu satii’k, sizikuc tu. “pituay ku sakelec’ mala u caluwayay tu a kamu, “aadupan amin palalecad han, nika u zumaay aadupan sangaleban tu zumaay aadupan a malalecad.
拿破崙舉辦了一場晚餐宴會，豬們和當地的農莊主慶祝著他們的剛剛建立的盟友關係. 拿破崙廢除了革命傳統，並將農莊重新命名為「曼諾農莊」. 動物們看著與人類平起平坐的豬，再看看人類，這才意識到，他們再也不能辨別哪個是豬，哪個是人了.
ci Na-pow-lun mikawaw tu sakalabi a lecapu, pabuy amin atu tiniay a pipalumaan pipahabanan a siluma’ay mipadaesu tu henian tu nu sawniay a nipatizangan tu kacacayat a malabaay. ci Na-pow-lun paalesentu ku nu sumamaday a ngangayaw, u pipalumaan pipahabanan muliyaw pabaluhay tu ngangan “Man-now” pipalumaan pipahabanan han. aadupan amin miazih tu kalecad mueneng nu pabuy atu tademaw, miazih aca tu tademaw, kya asizateng, caay tu pakahapineng kuhini icuwaanay ku pabuy hakiya, u tademaw tu kuyzaan asa.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (資料來源)
中文維基網站-動物農莊
https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%8A%A8%E7%89%A9%E5%BA%84%E5%9B%AD
Gong Yoo
u siwkay niza
Kong Liu(1979.7.10)，nuyaan a ngangan sa ci Kong Tice. nalecuhan i Chawsin sabul. u palaway atu matol nu Korea kanatal. zayhan adidi' ku kidu niza, sisa sizuma a ngangan ci SiaoTou (adidi'ay a lala). 2001 a mihca, tahkal tu ciniza mipalaw. 2007 a mihca mipalaw i tilibi, singangan tuway. 2016 a mihca, yadah ku iga niza, kapah pacakay. tinaku ku iga《caykapaedep a sapangangaw關不住的誘惑》、《sipatayay a kasulin失速列車》、《mitan密探》. u tilibi sa 《sinaadaay a Dietu 孤單又燦爛的神－鬼怪》,mipalaw ciniza ku Dietu, caay kapatayay a dietu. paacawa ci acawana nu Dietu -ci Zho En Chi. manamuh ku binawlan tu tina tilibi a palaw. aluman ku tayza miazihay a tademaw.
u kawaw niza
thumb|520x520px|Kong Liu
u sulit nu Hulam
孔劉（韓語：공유，1979年7月10日－），本名孔地哲（韓語：공지철），曲阜孔氏，韓國男演員、模特兒，藝名「孔劉」取自父母姓氏，常被音譯為「孔侑」. 因頭形較小，常有「대가리（小豆）」的別號，自2001年以《學校4》出道後，影迷們亦以「꽁（GGong）」作稱呼. 於2007年出演MBC電視劇《咖啡王子1號店》開始走紅.
u sulit nu Amilika
Gong Ji-chul (Hangul: 공지철; born July 10, 1979), better known by his stage name Gong Yoo (Hangul: 공유), is a South Korean actor. He is 185 cm tall. He is best known for his roles in television dramas The 1st Shop of Coffee Prince (2007) and Guardian: The Lonely and Great God (2016-2017), and the films Silenced(2011), The Age of Shadows (2016), and Train to Busan (2016).
u sulit nu Lipun
キム・ゴウン（김고은、Kim Go Eun、1991年7月2日 - ）は韓国の俳優. thumb|400x400px|Goblin press conference 2 thumb|400x400px|sinaada' a Dietu- mipalaway
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Management SOOP個人網頁
muazih tu tatengaay Hulam a kumu (簡介漢譯參考)
kakuniza:tademaw
kuku' nu cilal-sakasepat a lukyaw
mikukay tu labang, tusa a telilic ataluma’ tu
kakuniza:Kala Idiw
nipaluma-sanglacay sinungay, sanglacay sinongay
kakuniza nu mauzipay
salaedan(cie)：Plantae(Amilika a kamu)
panan(men)：Angiosperms(Amilika a kamu)
tutuy
縮圖|tutuy(小狗) tutuy(小狗)
nipaluma-sanglacay sinungay, sanglacay sinongay
kakuniza nu mauzipay
upiz(kang)：Asterids(Amilika a kamu)
mata(mu)：Gentianales(Amilika a kamu)
sapamat(ke)：Rubiaceae(Amilika a kamu)
mikitinay(su)：Ixora(Amilika a kamu)
hicahicaay(cong)：I. henryi(Amilika a kamu)
u siwkay nu nipaluma
thumb|Ixora pavetta W IMG 7065
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kakuniza:nipaluma
tutuy
以下為「狗」的介紹.
犬，現代俗稱為狗，一種常見的犬科哺乳動物，與狼為同一種動物.
u wacu hananay sa, u katinengen nu katuuday a wacu u pacucuay tu tutuy a aadupen, u malecaday atu ules a aadupen.
siwkay nu wacu
狗是人類最早馴養的一個物種. 有人飼養的稱為家犬，無人飼養的狗稱常被稱為「野狗」或「流浪狗」. 狗的壽命最多可超過二十年，平均則為十數年，與貓的平均壽命相近. 若無發生意外，平均壽命以小型犬為長.
u wacu sa u sayaway a pahabayen nu tademaw a tuud. mapahabayay a wacu sa u nu luma’ay a wacu han ita,  u caay pahabayen nu tademaw sa u milakalakay a wacu han. u uzip nu wacu sayadahay sa 20 a mihcaan, kelit(平均) nu uzip hakay sabaw pina a mihca. malecad tu nu nani’ ku kelit nu uzip. anu caay kahicahica, u adidiay a wacu ku tanayu’ay a kelit nu uzip.
狗在與人的長期互動中習得了與人類行為和諧一致的特殊習性，更獲得了靠高澱粉飲食茁壯成長的能力.
anu matenes tu ku wacu atu tademaw nanamnanam satu ku wacu a masasungaay atu tademaw,  yadah aca ku kan tu hemay kizemu satu a balaki.
各種狗的形狀、大小、毛色都有顯著不同. 狗可用作陪伴、看家護院、捕獵、放牧、載貨、拉車、警用、軍用、做寵物、幫助身障人士等，因此有「人類的好朋友」這一美譽.
此外有些地區也將狗作為食物，例如東亞的北朝鮮、韓國、中國部份地區、東南亞的越南、歐洲的瑞士、法國、美國夏威夷等地.
u zuma izaw tu ku mukanay tu wacu,  patinaku u Tung-ya Pey-caw-seyn,  (東亞的北朝鮮) atu Ku-li-ya (韓國), atu i labuay nu Chung-ku(中國), atu Tung-nan-ya u Vi-e-nam (越南),  atu u O-li-pi-ya u Swi-zen (歐洲的瑞士), atu u Fu-lan-se (法國),  atu Ha-wa-I (夏威夷)  nu A-mey-li-ka (美國).
u kalalacad nu wacu atu tademaw (狗與人類的關係)
犬在人類社會中扮演多重角色，有不同的工作犬之分.
i tini u syakay nu tadrmaw pinapina tu ku kawaw nuheni,  caay kalecad a wacu, caay kalecad ku kawaw nu heni.
傳統上，犬類被用於放牧、守衛等，現在也用作導盲、搜救、偵緝等工作. 現如今在許多國家，家犬最普通和重要的社會角色是作為寵物
i sumamad,  u wacu u mamipapikan,  mamisimaw tu luma’,  ayza u mamiedap tu mamenaway a muculil,  mamipauzip tu tademaw,  mamisanek a kawaw. ayza katuud tu a kanatal,  u wacu u satabakiay a kawa sa malpapahabayan nu  tatademaw i luma’ u sasalamaan tu a wacu.
寵物狗
人類與狗之間經常存在強烈的感情羈絆. 狗已經成為人類的寵物. 人們樂於接受一個永遠高興看見他，並善解人意的好友，並且這個好友沒有任何功利性要求.
matesek ku namuh nu balucu’ nu wacu atu tademaw,  malasasalamaan tu nu tademaw ku wacu. kanamuhan nu tademaw sa manamuh tu wacu
makazih cinizaan, u satinengay tu malucu’ nu tademaw a cabay, mahiniay a cabay naynayi ku pianin tu cacanan.
sitangan' (聰明)
根據2012年英國媒體報導，近期在《當代生物學》的期刊上發表了一項新的科學研究，研究發現狗智商與一個2歲幼兒相當類似，並有類似嬰兒的認知技能，不僅能夠了解人類的語言跟想法.
pakayni nu meydiya nu ingku, ayza nu "ayzaay a sen-u-sey(當代生物學)" misakamutu tu baluhay a nitelacan tu ke-sey(科學), katinengen tu u punu  nu wacu hatiza u tusaay ku mihcaan a wawa sa, mahiza u nu lutungay ku tineng,  matineng tu kamu nu tademaw atu balucu’.
團隊更進一步指出，透過狗的眼球運動可得知其腦部運作，並利用追蹤技術也可以發現部分較聰明的狗還會學習人類的社會技能.
musakamu aca kiza kaput, pakayza i mata pinanuwan nu wacu katinengan mihica ku punu nu wacu, kapahay ku punu a wacu, matineng minanam tu wayway nu tademaw u mahiniay u nu syakayay a tineng.
u Numanti a sadipasan mudebung hananay nikalalais sakatusaay nu kitakit satabakiay masasungayaw
u Numanti a sadipasan mudebung hananay nikalalais(諾曼第戰役) sakatusaay nu kitakit satabakiay masasungayaw (第二次世界大戰) alt=Into the Jaws of Death 23-0455M edit.jpg|thumb|nu Amuhuwan saayaway i hitay midebungay i Awmaha dadipasan
nilaculan(內文)
ya Numanti hananay a nika sungayawan midebung kya mademec ku Tekuo(德國) a hitay.
i mahida sa u nika lalaisan nu tademaw na idaway ku sakahiniay u likisi katukuh i tawya sa nayi henay ku makademecay tu sakay midebungay a nipingayawan midebungay, yadah ku cayay pakalaheci u sakatalawan ku midebungaay a nikangayaway sapiucul tu hitay, i mahida sa ya Tekuo Nacuyi(納粹) ku mikuwanay tu Fakuo hananay a kanatal a kakitidan. i sakay amisan ya nikapulungan nu hitay, nayay ku salamitan i tida, nika mademec micumud satu sikatinengan tu ku tabakiay a nipangiha, sisa u hitay nu malcapuay pabesud saan mingayaw tu i dumaay a kakitidaan.
misanga' misakapah tu dadebungan lalitinlitin han ku sakaicelang nu mamingayaw tu ada nadikudan sa, i enemay a demiadan mahamin tu ku nisakapah han a kakitidaan caay henay palakuwit tu cacayay a bulad sa, sikademec nu heni kya hitay nu Tekuo hananay. makaala tu sabaw tusa a mang ku nipatayan a hitay. i mahida sanga'an nu masakaputay misaahebal tu sapingayaw nu kakitidaan makaala tu cacayay a bataan nu mang depah(公尺) nipabesucan misaahebal sa makala tu tuluay a bataan, anu caay sa idaw ku limaay a mang nu depah ku nipisanga'.
malakuwit tu ku tusaay a bulad sa, ya Fakuo hananay a kanatal, u mamahaminay tu a mademec nu malupuay a hitay debungan a katukuh han tu ku liwliwan nu Tekuo hananay a kanatalan.
u nikapulungan a malkaputay kya taneng na makay bayu mingayaw midebung i kakitidaan nu saicelangay a hitay sa, kasenun saan sikalaheci ku nisalamitan masaapuyu ku mahiniay i Ozo hananay a nikalalais. zayhan sikasenengan tunu aydaay a tademaw simata tu tu nikahida, sipabaluhay nadatengan ya Tekuo hananay a kanatalan i mahida sa, anu talacuwacuwa mingayaw tu dumaay a kanatal malucek aca ku nipidebung kya tada mahini tu ku nikademec ayda sa i saw.
nikalawilawan(影響)
u Numanti nipidebungan sa nikatesekan a mingayaw, u sasananaman nu aydaay mapabaluhay ku nidatengan nu mikinkiway sakay midademec nu hitay, katinengan tunu kitakitay a tademaw mahiniyay haw saan. makay midebung makay hikukiay nipilebutay a hitay u icelang ku sakasimata tu mahiniay. nika ya Amuhuwan a hitay(美軍) hananay sa idaw aca ku adidi tu mulalaw ku nikapatelac, ya na dikudanay a kakawaw tinaku u Sicanhuwayen a kawaw(市場花園行動) hananay ku nacaay kya Tekuo a hitay(德軍) nayi' ku micunusay nu hitay sa, ya mulebutay masakaputay u Amuhuwan a hitay kanahatu mamin malawpes. u mulebutay a hitay atu ya cuwancia a hitay(裝甲部隊) hananay sa, u kawaw nu heni caay kau misaatekakay masasungayaw atu ada a u micebisay mipeci'ay tu sangaw ku ayaw. a maedem sakapitena' tu cacaliwayan nu hitay nu ada. anu makademec sa taneng misimaw sa misaicelang micekulan, anu caay kadayum cayay pakatena' tu ningayawan nu ada sa peci'en anu caay sa bakudangen sakacaay kakapah caliwayan nu ada, hangay caay pakahalhal ku tataydaan muhalhalay a hitayan. sikabiyalaw ku balucu' anu mahida sa nayay tu ku icelang a mayngayaw tu ada kakayda satu mademec laliwasak satu, mahida sa ahicaen a paculi tu nu tauan nipingayaw, anu idaw tu kunisetulan nu masakaputay sa hakay kinacacay han mamin mademec.
u sakasaan, idaw ku sitangahay makay nabalucu'an tu sakay i lalaisan i mahida sa i Tekuo hananay a hitay sa, nu walian mahida tu u mamin tu maliwasak ku nikalalaisan, nayi' tu ku balucu' nu hitay pauli sa tuway tu ada nu etipan, kanahatu u sakasibalucu'an maydih misimaw nika anu caay tu pakasebeng sa, i nakalalaisan u mademecay tuway adihan ayda i tusaay nika lalaisan nu kitakit sa u Tekuo a hitay kya mademec nu masakaputay a hitay, a makay i nu hitay nipidatengan a mayadih u mapulungay a icelang sa, pasayda amin i nu etipan a mipaculilay tiya Fakuo hananay, sisa i nakalaheci sa cayay kau kinacacayay hakiya, kinatusa a masasungayaw makabelinay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考來源)
每日頭條〈二戰中，德軍為什麼在諾曼第戰役失敗？〉 kakuniza:Buting Nukay
tutuy
sitangan' (聰明)
一些研究發現狗能夠傳遞深度情感，例如2014年匈牙利研究人員更成功透過神經成像實驗發現，狗的大腦確實可感受人類情緒，再做出各種貼心反應.
i zuma a nipitelac katinengan tu u wacu matineng pasadak tu labulabuay a balucu’ niza, mahiza i 2014 a mihca yuza I syung-ya-li(匈牙利) a mitelacay malaheci tu nuniza itini i ulatkatinengen tu, tatenga’ matineng ku wacu mitapal tu balucu’ nu tademaw, a pasadak tu tatungus a wayway nu balucu’ niza.
使用功能性核磁共振發現，經過訓練的狗，腦中左側顳葉皮質、杏仁核、尾核、視丘，會對人類所說的字有反應.
pakayzaen i he-ce-kung-ceng(核磁共振) katinengen tu i labuay a punu niza ya i wiliay a neyyey(顳葉) a pudac, atu sin-ren-he(杏仁核) atu he-wey(尾核), atu se-ciw(視丘), paingil tu pusakamu nu tademaw ciniza.
u caay kalecad a kamu tu pahabayay tu wacu i tukay (對城市養狗的不同意見)
有些人反對養狗，尤其是在城市養狗，理由包括：
u mihantayay tu pahabay tu wacu, micidek i tukay pahabay tu wacu, u cacanan a kamu izaw amin.
狗吠噪音擾民.
狗的排泄物常遺留在公共場所，污染環境，破壞衛生.
u isi atu tayi nu wacu caay asiken itiza han kasaupuan nu katuuday,  pauning tu liwliw,  mibugay(破壞)  tu weysen(衛生).
遛狗時很多人不用狗鏈，對他人安全有威脅.
yu taputah papidang tu wacu caay kasisiket tu wacu,  u sakatalawan tu lihaday nu tademaw.
即使在家裡或被狗鏈拴著，也有危險. 一些大型兇猛犬種極具危險性，如獒犬、牛頭犬、比特犬、獵犬、狼狗等.
anu siketsiketen aca ku wacu I luma’, u sakatalawan tu. u tabakiay a wacu mahiza u aw a wacu, u nu katalalan a tangah a wacu,  u pitet a wacu, u ules a wacu, u satalawan tu.
狗有傳播拉皮斯症、狂犬病、寄生蟲或其他疾病的可能.
狗是雜食動物（雖然不是全肉食），處於食物鏈的頂端，飼養消費過大.
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
tutuy
u caay kalecad a kamu tu pahabayay tu wacu i tukay (對城市養狗的不同意見)
u kakanen nu wacu sa u mapalamelay (anu caay ka u titi ku kanen amin),  i papabaw nu kakanen (食物鏈),  matekes ku sapakan tu wacu.
kuletu
kuletu(山藥)
akak
akak(烏鴉) thumb|lumeni ku akakla'cusay caay kasepiay a ayam.
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
sakatusa: masuma sepat a telilic
kulang
kulang(芥菜)
luciluc han ku kulang a pacikah sa kapah kanan.
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
sakatulu: amasakimulu malecak tu cilal, amisanga tu kuku’ nu cilal
takulahay a tayu’hican mukan
kakiliman
takulahay a tayu’ hican mukan takulahay a tayu’ sapiselep tu duka, miedap mikelul tu baeket nu udip! Hican muka, iyaan muka kya kapah? “takulahay a tayu’” enemh ku sakapahay, nuayawan muka muucul kaku adihn kinacudad, ina limaay a binacadan amana pitiyung pikan yu.
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
sakasepat: mamin tu kuku’ nu cilal masuma tusa a telilic
takulahay a tayu’hican mukan
kakiliman
薑黃抗發炎、助減肥！怎麼吃、哪時吃最有效？「薑黃」6大功效、食用建議一次看，這5種禁忌族群要避免 縮圖
kuku' nu cilal-sakatulu a lukyaw
kakuniza:Kala Idiw
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
kapahay apsing sapaekeng pakatineng nu ayawan tusa ademiad. silemuden ni lin-in-si kumusilemeday.
tutuy
u caay kalecad a kamu tu pahabayay tu wacu i tukay (對城市養狗的不同意見)
世界上大多數的大城市允許養狗，但有統一註冊管理、定期給狗打疫苗、遛狗時用狗鏈、清理排洩物以及排遺物等要求. 但這些規定在所有城市都不同程度地被養狗人士違反.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
良醫健康網 發布於 2天前 • 林勻熙 整理
tutuy
u caay kalecad a kamu tu pahabayay tu wacu i tukay (對城市養狗的不同意見)
i tini i hekal yadah tu a kanatal ku mihangay a pahabay tu wacu i tukay,  nika izaw tu ku sapikuwan a likec tu pipahabay tu wacu,  a pacucuken tu sapaiyu ku wacu,  a pasiketen anu tahekal papidang,  amiasik tu tayi atu isi’ nu wacu. nika i cuwacuwaay a tukay izaw tu ku caay pitingil a pahabayay.
u tineng nu wacu (狗的本能)
midama tu kakitizaan a tineng (守護領地本能)
一般犬隻都有地盤觀念，這個本能使犬成為優秀的守衛和驅逐者.
u wacu matineng tu kakitizaan niza,  namahiniay malasakapahay a midamaay atu mibahbahay a wacu.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
takulahay a tayu’ miedap tui dang pakay ni I ulat, misakapah tu nikatentenan amasaupu ku idang paculil tuidang, mucuduh tu butuka apalasit tu besi, muputun tu manganganay a sipaudip, mupulul tupalemang sananay a palakal ak amala silebawa, mahida u sawawaan a taliw. 縮圖 薑黃有助血管暢通、怯瘀活血、促進肝臟分泌膽汁，並阻斷雌激素受體，抑制因分泌異常造成的腫瘤生長，如子宮肌瘤.
takuliyaway atayu’ capi nunamihcaan u sakanamuhan nu sapaekeng tu udip a kakanen. Sakamusa ku kanpuyaku u takuliyaway atayu’ miedap tui dang pakakapah sa, namateltel mibuliyas tu nikasaupu nu idang sa, mucuduh tu butuka apalasit tu besi, muputun tu manganganay a sipaudip, muputun tu manganganay a sipaudip, mupulul tupalemang sananay a palakal ak amala silebawa, mahida u sawawaan a taliw.
tutuy
u tineng nu wacu (狗的本能)
狗雖為拾荒動物，但是經過訓練後，能發揮從其狼祖先遺留下來少部份本能.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
薑黃為近年熱門的保健食材. 中醫認為薑黃能幫助血管暢通、怯瘀活血、促進肝臟分泌膽汁，並阻斷雌激素受體，抑制因分泌異常造成的腫瘤生長，如子宮肌瘤. 縮圖 takuliyaway atayu’ upasakapah pina? takuliyaway atayu’ yaan mika? Hacivan kunikan kya kapah, takuliyaway atayu’ idaw ku milaecusay haw ? mahicaay atademaw laecus muka tu takuliyaway atayu’? takuliyaway atayu’ atu sumanahay a tayu’ wiyca ku cay kalecad? takuliyaway atayu’ hican musalami’? inacuda ladayen kita miasip.
tutuy
u tineng nu wacu (狗的本能)
na u misapuday ku wacu,  nika anu papinanamen,  a macakat tu ku nu ules a tineng.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
薑黃功效有哪些？薑黃什麼時候吃？吃多少效果最好？薑黃副作用有哪些？什麼人不能吃薑黃？黃薑黃與紅薑黃有什麼不同？薑黃料理有哪些？本篇帶您一次了解.
tutuy
u tineng nu wacu (狗的本能)
例如：視覺獵犬和追跡，亦有將獵物驅趕控制成小圈的牧羊犬和發動突擊前的姿勢指示獵物位置本能的波音達獵犬.
mahiza: u mamiadup a wacu atu milalaba’ tu sakimulmul satu milaup ku mabilalaba’ tu aadupen a apapikanay a wacu atu yu amikalat henay pasibana’ tu i cuwa ku aadupen hananay a puin a wacu.
takulahay a tayu’hican mukan
nilaculan
takuliyaway atayu’? idaw ku kapah enem akakapahan adihan itamay.