cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ethiopia
kuhi nu Ethiopia (衣索比亞咖啡)
u tatangahan a enal nu kuhi i Ethiopia (衣索比亞), sakusaan kyami ku kamu ya masacacayay mahatedep nai’ay ku ngangan nya pasidiay a tademaw ci Ka-ti(卡迪) Kaldia i satipan a kitidaan nu Ethiopia(衣索比亞) na pahabay tu sidi i kilakilangan sa, makatepa tuyni kapah ku siwbay katukuh ayda kaliyuh han u sumanahay a heci: kuhi, pacakayay i iciba(市場) tu kuhi na nu yaanay tu hakya a malebud nu mihcaan ku nikaidaw. Ethiopia (衣索比亞) nu aydaay mahida tu i kitaki u kahenulan pasadakay tu kuhi a kanatal, u sakasadakan a kitidaan idaw ku Sidamo(西達莫), ye Yirgacheffe(耶加雪夫), Kochere(科契爾), Harar(哈拉), Djimma(吉馬).
(u kamu nu Hulam: 衣索比亞是咖啡的發源地，傳說一個默默無名的牧羊人卡迪Kaldia在衣索比亞西部地區的森林放羊的時候，發現了這個暢銷至今的神祕紅果實：咖啡，開啟了千年的咖啡市場. 衣索比亞如今依然是世界上相當重要的咖啡出口國家，主要產區有西達莫Sidamo、耶加雪夫Yirgacheffe、科契爾Kochere、哈拉Harar、吉馬Djimma. )
nai i Ethiopiaay (衣索比亞的) nu timulan Sidamo(西達莫), Yirgacheffe(耶加雪夫), Kochere(科契爾) u nu nanumay ku sabanaw a lihum nipaluma’an a kitidaan, u sakapahay sisanekay tu bangsis nu heci atu matatudung ku kapah misabeliway ku bangsis kyu singangan. Yirgacheffe(耶加雪夫) u Sidamo (西達莫) nu adidi’ay a cen-se(城市), u nu Ethiopia (衣索比亞) sakatinengan ku kapah nya kakitidaan a palumaan, tu mihmihcaan ya udad sa ditek nu bayu ku katinegan ku talakaw naw 1,850 katukuh 2,400 ku hatida nu ditek nu udad 1,300mm, kamu nu ayaway u suemed saan kya imi, teban ku cila kanca idaw ku tahpuay atu miselepay tu kapah u “mitahpuay tu ladem”, “mitahpuay tu kuten”, u micidekay kya liwliw nu sakaudip atu nu masadumaay a kakanan, sisa namakay i Sidamo(西達莫) mahcacay namakayda ku katahkal i nipalumaan.
(u kamu nu Hulam: 位於衣索比亞的南邊西達莫、耶加雪夫、科契爾是主要的水洗精品豆產區，並以很棒的水果特性和細緻的優雅風味聞名. 耶加雪夫為西達莫裡的一個小城市，也是衣索比亞最出名的產區，平均海拔為1,850到2,400之間而年降雨量則為1,300mm，古語為濕地的意思，於日正當中常會有遮蔭和降溫效果的”遮陰雲”、”遮陰霧”，由於其獨特的地理環境和特殊風味，因此自西達莫產區獨立出來. )
Kochere(科契爾) naitida i Yirgacheffe(耶加雪夫) paytimulan 25 kung-li nu adidi’ay a nika tahkal a kitidaan, u i tidaay ku enen idaw ku 10,000 nu tademaw kahatida u palumaay tu kuhi nu malukay, u katuuday a muenenay nu tademaw u sakaudip nu heni sa u mipeluay tu kuhi, u tenes nu laylay nu i tidaay a nipaluma’ mipelu tu kuhi Heirloom, uyni a nika sadak idaw ku talaayaway tu a misinanud tu kuhi nu mantaay a kikay, sisa ya beliw nu bangsis micidekay. Harar(哈拉) i Ethiopia (衣索比亞) ya sawali i talakaway a enal i kitidaan, zayhan sa mabaad kya kididaan, malakuday kya kitidaan nika i akuti’ay i maacakay ku demiad, kyu u heni han nu kasumamadan ku kawaw u niacakan atu misinanudan.
(u kamu nu Hulam: 科契爾為位於耶加雪夫西南方約25公里的的一個小產區，當地約有10,000名左右的咖啡農，大部分的居民收入以採收咖啡為主，收成的咖啡品種是當地歷史悠久的Heirloom，由於此產區擁有較為先進的生豆處理設備，因此在風味上具有優異的表現. 哈拉在衣索比亞東部的高原地區，因為地處偏遠、落後並位在熱帶乾燥氣候地區，因此以傳統人工和乾燥處理法為主. )
nu kasumamadanay a Ethiopia(衣索比亞) mibamenis mipili’ tu la’cusay a kuhi, nibanawan u mantaay a kuhi sa mamenis han G1(Defects 0-3) atu G2(Defects 4-12）u nu cila a  nipawalian tu mantaay a kuhi G3(Defects 13-25)G4(Defects 25-45)G5(Defects 46-100), 2008 a mihcaan malingatu tu, patideng ku sihu nu Ethiopia(衣索比亞) u nipangangan nu niyam sa u ECX (Ethiopia Commodity Exchange)  masakapud, na makaycuwaay a kididanay a kuhi tu mantaay maminay tu nisinanutan kya pataydan i tida i talakaway, a mikinsaen aca kya a mibamenis tu bangsis, ya nimamenis tu kuhi idaw ku nipalumaan atu cacay kaw nipalumaan a nikasisadak nu bangsissay, misawantanan aca tu nika bamenisan ku bangsis, u sakapahay a kuhi a hinien tu nu dumaay a nipalumaan anu macakay kyu idaw ku sadak i kitidaan tu sakapahay a mantaay a kuhi.
(u kamu nu Hulam: 傳統的衣索比亞以瑕疵豆比例分級，水洗生豆等級為G1(Defects 0-3)和G2(Defects 4-12）日曬生豆G3(Defects 13-25)G4(Defects 25-45)G5(Defects 46-100)，2008年開始，衣索比亞政府成立Ethiopia Commodity Exchange 我們稱之為ECX系統，各產區的咖啡生豆處理過後會送到這個單位，再透過杯測進行風味分級，他們將咖啡分成有產區風味的和沒有產區風味的，並且再細分風味等級，守成咖啡也特別在這個系統中要求採購有產區風味的最高等級生豆. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:kanatal kakuniza:Hana Ating kakuniza:Lisin Kubung
Taur Matan Ruak
Taur Matan Ruak
nalecuhan ciniza i 10 a bulad 10 a demiad 1956 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Timor-leste（東帝汶）ayza sa ci Taur Matan Ruak, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 6 bulad 22 demiad.
Parius
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Parius. u kasalumaluma’ nu Parius sa, 88 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 236 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Paiwan 94%, Bunun 1%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Bojan Bogdanović
縮圖|[[NBA]] Bojan Bogdanović unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u adidi’ay ayaway mimaliay.
4 bulad 18 demiad, 1989 a mihca, Bojan Bogdanović, miunduay.
Johnny Bach
Johnny Bach nalecuhan i Brooklyn, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
Tafalong
thumb|Guangfu
Johnny Bach
7 bulad 10 demiad, 1924 a mihca, Johnny Bach, miunduay. (mapatay i 2016 a mihca)
Tafalong
Tafalong
u sulit nu Hulam: 太巴塱部落
Johnny Bach
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Tafalong
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 349 ku tademaw, pakalatu 12%.
u Pangcah a niyazu'
阿美族是臺灣原住民的一個族群. 主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶. 總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群.
u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.
u Sakizaya a tademaw
izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Pangcah kakuniza:Kalingku
Didier Burkhalter
thumb|Didier Burkhalter, 2011|alt=Didier Burkhalter 2011.jpg thumb|u hata nu Switzerland|alt=Flag of Switzerland.svg
Didier Burkhalter
4 a bulad 17 a demiad, Didier Burkhalter, u misingkiway. 1960 a mihcaan nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung總統) nu Switzerland ayza sa ci Didier Burkhalter, micakat(就任) a demiad sa i 2012 a mihcaan 1 a bulad 1 a demiad.
Lin Yi Chen
thumb|Ariel Lin (林依晨) Yi-cheng Lin, 2008 thumb|Ariel, JosephAriel Lin (林依晨)
u siwkay niza
Ariel Lin (1982.10.29) tatayna, nalecuhan i Taywan. 2008 a mihcan nay 《mibalakas micepcep 2》maala saka43 Cincung kawlah palaway ngatu tatayna a kawlah, u sakacacay maala nu kanamuhan a palaway. 2011.9 mipalaw tilibi a ngatu《caay kaku maidih tisuwan》singangantu.
u nasulitan nu Hulam atu Amilika
Ariel Lin is a Taiwanese actress and singer. She rose to fame for her role as Yuan Xiangqin in the Taiwanese drama It Started with a Kiss (2005) and the Chinese fantasy drama The Little Fairy (2006). Lin won Best Actress at the 43rd and 47th Golden Bell Awards for her roles in They Kiss Again (2007) and In Time with You (2011) respectively.
(u kamu nu Hulam: 林依晨，臺灣知名女藝人，2008年以《惡作劇2吻》獲得第43屆金鐘獎戲劇節目女主角獎，是首位以偶像劇獲獎的女藝人. 2009年5月，加盟愛貝克思唱片，同年推出首張國語專輯《幸福遇見》. 2011年9月主演電視劇《我可能不會愛你》並造成話題[1]. 2012年以電視劇《我可能不會愛你》二度獲得第47屆金鐘獎戲劇節目女主角獎. )
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
kakuniza:tademaw
Isaac Austin
Isaac Austin nalecuhan i Monroe, Louisiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Isaac Austin i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nuUtah Jazz putiput.
8 bulad 18 demiad, 1969 a mihca, Isaac Austin, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Fafoy-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Fafoy
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Ahong, Ahung
Gali-hwan
Gali-hwan
u sulit nu Hulam: 南灣部落
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Ngurus
thumb|Fuxing (Taoyuan)Ngurus (u sulit nu Hulam: 後光華部落)
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Gali-hwan
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Gali-hwan. u kasalumaluma’ nu Gali-hwan sa, 61 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 188 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 162 ku tademaw, pakalatu 86%.
Ngurus
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Ngurus. u kasalumaluma’ nu Ngurus sa, 23 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 59 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 54 ku tademaw, pakalatu 92%.
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Gali-hwan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 26 ku tademaw, pakalatu 14%.
Ngurus
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 8%.
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Gali-hwan
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 82%, Pangcha(Amis) 1%, Saysia(SaySiyat) 2%, Yuwatan(Bunun) 3%.
Ngurus
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal)90%, Cou2%.
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Vic Bartolome
Vic Bartolome 9 bulad 29 demiad, 1948 a mihca, Vic Bartolome, miunduay.
Ngurus
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Ahong,Ahung-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Ngurus
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Gali-hwan
u Tayan a niyazu'
u [[Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal)  a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Saysia, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Ngurus
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Gali-hwan
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Ngurus
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Gali-hwan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Ngurus
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Gali-hwan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Ngurus
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Monaco
Monaco（摩納哥 thumb|upright|u hata nu Monaco（摩納哥）|alt=Flag of Monaco.svg thumb|upright|u eneng nu Monaco thumb|upright|Monaco
Ngurus
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Monaco
u Monaco （摩納哥） i labu nu Europe (O-Cuo 歐洲), itiza i 43 44 N, 7 24 E.
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Monaco
u ahebal nu lala' mapulung sa 2.02 km2. u ahebal nu lala'ay sa 2.02 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2. hamin nu tademaw sa 30,581. kakalukan umah sa 1%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 99%.
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Monaco
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Monaco (摩納哥).
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Monaco
kakingingan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa sabaw siwa bulad sabaw cacay demiad.
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Albert II, micakat a demiad sa i 2005 a mihca sepat bulad enem demiad.
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
摩納哥公國，也譯作摩納哥親王國、摩納哥侯國，中文通稱摩納哥，是一個位於歐洲的城邦國家.
Ngurus
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
Monaco kapulungan nu binawlan a kanatal sa, sipangihaan tu ya Monaco han nu kasahungtiay a kanatal, atu sakay nu nikalekakaan a masakanatalay, nipangangan tu nu hulam u Mo-na-ke han, u eneng sa iti European (O-cuoay 歐洲的) a masakenisay a kanatal.
Ngurus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網Paykanatalay a pu Lumaluma'ay a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
摩納哥地處法國南部，除了靠地中海的南部海岸線之外，全境北、西、東三面皆由法國包圍，主要是由摩納哥舊城和隨後建立起來的週遭地區成.
Ngurus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料Yincumincu weiyuanhoey kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan sausi kalunasulitan
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
作為世界上人口稠密的國家之一，摩納哥也是一個典型的微型國家和城，經濟得利於蒙地卡羅賭場及觀光收入.
Ngurus
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網Taywan Yincumincu kalunasulitan atu palatuh laculaculay calay-zazan kakuniza:niyazu' kakuniza:Yincumin kakuniza:Tayan kakuniza:Taoyuan
Monaco
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u Monaco a kakitidaan sa kalainutimulan nu France, caay kau nu sakatimulan nu picapi tu dadipasan nu Mediterranean (Ti-cung-hay 地中海) adada', u kakitidaan nu kanatal sa mamin sipakay kaamisan, nutipan, atu nuwalian a nipilaup, u sakusaan sa namakay nu Monaco kalumanay a tuse atu nudikudan a nipatideng a masadumaay a kakitidaan, mala u nu kitakitay sakatuuday nu kicacebetan a kanatal, ina Monaco a kanatal sa u masaadidingan a kanatal atu masatuseay, u sikakalisiw sa nu piedap nu i Monte Carlo (Mon-ti-ka-lo 蒙地卡羅) ya pipakiyawan atu aidangan a nipiida tu sikaidaw nu kalisiw.
摩納哥為君主立憲制國家，君主為摩納哥親王. 摩納哥作為一個不向國民課稅的國家並因此聞名，有避稅天堂之稱. 摩納哥的人均及單位面積警力為世界上最大的. 摩納哥也是世界上國土面積第二小的國家，僅次於梵蒂岡. 法語是摩納哥唯一的官方語言，但也使用英語、義大利語和摩納哥本地的摩納哥語. 識字率達99%. 羅馬天主教是法定的國教，佔人口的90%，由天主教摩納哥總教區管理，但摩納哥憲法保障信仰其他宗教的自由.
nu laylay (歷史)
摩納哥的地名源自於約公元前6世紀，由來自希臘福基斯（Phocaea）地區的福基斯人於該地區附近所建立的希臘殖民地——摩諾伊科（Monoikos）. 根據希臘神話，相傳大力士海格力斯曾途經這裡，因此福基斯人在此地建了一個神廟祭祀海克力斯，稱為「Monoikos」（希臘語：Μόνοικος，意指獨棟的房屋或神殿），並逐漸轉變成此處的地名.
u kakitidaan nu Monaco sa namakay i ayaw nu enemay a seci, pakay nu (Phocaea) ya Phocis (Huseci 福斯基) hananay a kitidaan, ya Phocis (Huseci 福斯基) a tademaw sa a kenis sa i sacapian u nu Phocaea a kanatal a palatubangan a lala', u (Monoikos). masasilamitay nu ya Phocaea nakamuan tu nu kakawsanay a kungku sa, nipilalalit tu kamu ya saicelengay a tademaw ci Hercules (Haykeli-se 海克力斯) namakay ni tu micaliway saan, kyu ina Hucise a tademaw sa itini a patideng tu ya biyuan sapatudud tiya kakawsan ci Hercules (Haykeli-se 海克力斯), nipangangan sa u Monoikos u imin nida sa u masacacayay a luma sananay, caay sa u nu kakawsanay a biyu sananay). haymaw satu alaw malu tu nu kasingangan nu kakitidaanay itini.
摩納哥於1215年再次被作為熱那亞的殖民地創建. 1815年至1860年，維也納會議指定薩丁尼亞王國為摩納哥的保護國，直到1861年，摩納哥的主權才通過法國-摩納哥條約確定. 在1911年第一部憲法頒布前，摩納哥親王曾經是至高無上的統治者.
u Monaco a kanatal sa iti 1215 a mihcaan sa kinacacayay aca palatubangan nu ya nu Genoa (Zenaya 熱那亞) hananay a kakitidaan. katukuh i 1860 a mihcaan, ya Vienna (Wiyena 維也納) a nikalalubangan, idaw ku nipatuduan tu ya Sardinia (Satinniya 薩丁尼亞) nu hungtyay a kanatal u sasapiading nu Monaco, katukuh i 1861 a mihcaan, ya sasitungus nu Monaco maawas kya nu Franceay atu ya Monaco hananay a lice pasalucek. iti 1911 a mihcaan sa ya sayaway a hulic nipabinawlan, ya Monaco masahungtyay a tapang, nau satalakaway nayay ku pakakilulay a mamikuwanay i mahida.
1918年7月，簽署了一份條約，條約規定法國在摩納哥提供有限的保護. 這條約被寫入《凡爾賽和約》，且摩納哥的政策應該按照法國的政治、軍事和經濟利益進行調整. 1919年同法國簽訂的條約規定，一旦國家元首逝世而沒有男性後裔，摩納哥將併入法國.
兩國於2002年另立新條約，當摩納哥國家元首無人繼承，摩納哥仍然為獨立國家，法國亦繼續提供防衛. 第二次世界大戰中，1942年11月6日，摩納哥被義大利軍事占領，1943年義大利投降後撤出摩納哥. 1944年盟軍解放.
ina mahtatusaay a kanatal sa, iti 2002 a mihcaan sa pabaluhay tu lice, ina Monaco a kanatal anu nayay ku mamikilulay tu malacungtungay sa, ina Monaco sa u malakunida sananay a kanatal, u France a maytulis tu a paini tu sipaading sa. i sakatusa a nikalalais nu kanatal sa, i 1942 a mihcaan 11 a bulad 6 a demiad, u Monaco cebisan nu Italiya a kanatal, i 1943 a mihcaan sa kademecan ku Itali a kanatal, muliyas tu i Monaco. 1944 a mihcaan nu kapulungan a hitay sa kahulakan tu ku nikalatubangan a ziday.
u pakalisiwan (經濟)
摩納哥主要的收入來源之一是旅遊業；每年都有許多人被摩納哥的賭場和舒適氣候所吸引. 2001年，一個新的建築項目擴展了主要港口碼頭，主要用於停靠豪華遊輪. 摩納哥經濟發達，主要以博彩、旅遊和銀行業為主，該國在服務業和小型的、高附加值的、無污染的工業的多種經營上取得了成功的開發. 政府沒有針對個人收入課稅. 由於全國人口過少，政府在許多公共服務部門保持壟斷地位，包括郵政、電信服務.
u sakaidaw nu kasikalisiw sa, u sakatatungus a nikaidaw, nasipakay i aidanganay a sasikawaw i Monaco, paymihcaan sa kalaidaw nu katuuday a tademaw, sikacepcepan nu Monacoay ya papakiyawan atu kalangaayan nu demidemiad, sadamsay saan a misulul ku balucu’, i 2001 a mihcaan sa, idaw ku masacacayay a sasangaan tu sapatideng tu aadihan tu lice, sapakaahebal tu masasitudung a balungaay a minatu, u sakusaan u sapaheci tu kasacacangdayan tu matekesay a balunga, nu Monaco a kasaidaw nu sakay nu sakasilacul a nikalabangbangan sa, u sakahenulan sa ya mamipakiyaway a kawaw, aidangan, atu nu sakay nu ingkuay a sasitatungus, ninakanatal sau sakay nu aedapan a sasikawaw atu nu adidingay, kasaidaw nu sakasibek nu sicunus tu kalaidaw nu kalisiw, u sakainayi nu mukingnay a kawaw, pasu nu sasidumaan a nipisiwbayay a nikaleku sa, idaw tu ku sapalekalan tu nikalaheci. u cenhu hananay sa nayay ku pilidamsu tu, sakay nu masacacayay a tademaw a sikaidaw nu nilikalisiwan. pasu i kanatal sa u kaidaw nu binawlan caay kakatuud, u cenhu hananay sa itini inu sakay kapulunganay a aaedapan a kawaw sa, yadah ku nicalapan, yadah ku nu pikelec tu kunida sananay a sebun a kawaw, tinaku ya nu payubingay atu ya nu patelayay a kalukawaw.
無個人所得稅的政策吸引了數量可觀的富裕避稅移民，主要是來自其他歐洲國家，他們透過在摩納哥以外的事業賺得其大部分的收入；著名人士如F1賽車賽車手吸引了大多數的注意，但是大多數的移民是商人. 1865年建立的蒙地卡羅賭場促使摩納哥從窮國發展成為了富裕國家. 摩納哥其中一個令它著名之處便是一級方程式賽車，以窄而斜的賽道聞名世界.
sikainayay nu sukiti sa, ina mahiniay a cedang sa u sapi cepcep tu nikayadahan tu kakitaan, atu nu kahemekanay nu tademaw a mabulaw tayni a milaliw tu sasapadamsuan, nu micumuday atu mabulaway sa, u sakahenulan a tayniay nu kanatal sa ya European (O-cuoay 歐洲的), sipakay i nu hekalay a mamisiwbayay a sasikawaw a sitan tu kayadahay a nikaala, u sikatinengan a tademaw sa ya madademecay tu paculil tu kadideng, u mamicepcep tu sikaadih nu katuuday, nika u duma a nikatuudan sa u nu mabulaway a min a mamisiwbayay. 1865 a mihcaan sa patideng tuya Montikalo a pakiyaway a sasikawaw, u sikaidaw nu sakakitaan nu kanatal, sipaales tu ku nikapakuyuc. masadumaay nu Monaco sa ya sakabeleng nu katuuday sakasenengan nu kitakit, u mamisasedseday tu kadideng ya icihuwang-cense (一級方程式) hananay, u sikalikecu atu nu kasaluluan a sikatineng nu kitakitay ku ngangan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Fafokod
縮圖|Fafokod (台東縣東河鄉發富谷部落) Fafokod (台東縣東河鄉發富谷部落)
Fafokod (台東縣東河鄉發富谷部落)
u sulit nu Hulam: 發富谷部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fafokod. u kasalumaluma’ nu Fafokod sa, 454 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,127 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 784 ku tademaw, pakalatu 70%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 343 ku tademaw, pakalatu 30%.
u asip nu tademaw
為阿美族古老的部落之一. 清初就以「貓武骨社」見稱於世. 清末以「大馬武勿」、「大馬武窟」等出於文獻記載,日治時期改成大馬,源自於阿美語Fafokod. 此村內的氏族佔約三分之一,在許多地方遷移,最後才在東河定居,光復後,有些族人因耕地不足而往北源村一帶,甚至移到關山鎮遷徙. 另一方面,也有從泰源盆地的阿美族來此定居. 光復後改稱東河.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 66%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.
u niyazu' nu Pangcah(Amis)
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Johnny Baum
6 bulad 17 demiad, 1946 a mihca, Johnny Baum, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Butch Beard
Butch Beard nalecuhan i Hardinsburg, Kentucky, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Butch Beard i 1969 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 10, namapili’ tu nu Atlanta Hawks putiput.
u siwkay niza
u Amilika a tademaw, tatama. u kawaw niza u mimaliay.
5 bulad 5 demiad, 1947 a mihca, Butch Beard, miunduay.
Paraguay
thumb|u hata nu Paraguay|alt=Flag of Paraguay.svg
u Paraguay (巴拉圭) sa i labu nu kateban atu kaetipan Amilikan, itiza i 23 00 S, 58 00 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 406,752 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 397,302 km2, u ahebal nu nanumay sa 9,450 km2.
hamin nu tademaw sa 6,862,812.
kakalukan umah sa 53.80%, kilakilangan umah sa 43.80%, zumaay henay umah sa 2.40%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Asuncion(亞松森).
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mario Abdo Benítez (Maliaw．Abutuw．Pyenitese 馬里奧·阿夫多·貝尼特斯), 1971 a mihcaan 11 a bulad 10 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Paraguay (巴拉圭) ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 8 bulad 15 demiad.
likisi (歷史)
5年後天主教耶穌會傳教士也前往該地傳教並教授當地人農牧及手工藝.
lima a mihcaan sa tayni ku tinsukiway yasuhua (天主教耶穌會) tayda itida mitindu pasubana tuitidaay a tademaw tu sakaliyumah atu nalimaan a kawaw.
1767年西班牙殖民者把耶穌會教士驅逐.
cacay a malebau pitu a lasubu enem a bataan idaw ku pitu (1767) a mihcan Spain (西班牙) muenengay a tademaw bahbahen nuheni ku mitinduay nu yasuhua (耶穌會) a tadenaw.
18世紀，巴拉圭地區是南美洲最大的人口集中地區.
sabaw tu walu (18) a seci Paraguay (巴拉圭) niyaduay u Nan-mia-cuo (南美洲) satabakiya      nu tademaw ka pulungan nu niyadu'.
1811年5月15日時巴拉圭脫離西班牙獨立，由羅德里格斯遂行獨裁統治.
cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku cacay (1811) a mihcan lima a bulad sabaw tu lima a demiad sa, Paraguay (巴拉圭) miliyas tu Spain (西班牙) misiteked, u Luo-de-li-kese (羅德里格斯) sacacay sa micidek mikuwan.
1840年法學教授卡洛斯·安東尼奧·洛佩斯繼任後，始採較開放之政策，從事農工商業各項建設.
cacay a malebut walu a lasubu sepat a bataan (1840) a mihcan u tabakiya a cacudadan a saydan ci Kaluose.andonniaw.luopaiyse (卡洛斯.安東尼奧.洛佩斯) miliaw mala mililitay, malingatu pakunida han a kawaw, sikawaw tu mahicaay a sasiwbayan apatideng.
1844年巴拉圭再設議會，已初具獨立國家規模.
cacay a malebut walu a lasubu sepat a bataan idaw ku sepat (1844) a mihcan Paraguay (巴拉圭) patideng aca tu ihua, masitekeday tu kapahay a kanatal.
洛佩斯之子弗朗西斯科·索拉諾·洛佩斯於1862年繼掌政權，醉心軍國主義.
Luopaise (洛佩斯) a wawa ci Fuolansiseke. suolanuo. luopaise (弗朗西斯科.索拉諾.洛佩斯) itini i cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku tusa (1862) a mihcan matulin mikuwan tu kawaw, sakay balucuan nu cunkuocui (軍國主義).
1865年至1870年間，巴拉圭發動了拉丁美洲史上最慘烈的戰爭——巴拉圭戰爭.
Vecekadan
Vecekadan
u sulit nu Hulam: 三和部落
Paraguay
likisi (歷史)
cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku lima (1865) a mihcan katukuh cacay a malebut walu a lasubu pitu a bataan (1870) a mihcan, Paraguay (巴拉圭) miucul tu Ladinmacuo (拉丁美洲) saka labadesan ani kalepacaw—tu Paraguay (巴拉圭) ani kalepacawan,
Vecekadan
Vecekadan
三和部落位於屏東縣內埔鄉、鹽埔鄉及麟洛鄉之轄區交界處.
Paraguay
likisi (歷史)
在5年之間，巴拉圭因為與阿根廷、巴西和烏拉圭三國所合組的聯盟對抗作戰，折損了全國約2/3的成年男子人口與諸多領土，也造成該國在戰後半世紀經濟停滯.
ngangan nu Puyuma-Asetul
ngangan
Asetul
Paraguay
likisi (歷史)
itini i lima a mihcan, Paraguay (巴拉圭) atu Akenting (阿根廷), Brazil (巴西) atu Ulakuy (烏拉圭) nu tatuluay a kanatal mapulung masasuayaw a malepacaw. yadah ku mapataya nu tademaw makaala tuluay a sakatusa nu masasiningay a tatama nu tademaw atu lala, kalepacawan satu nikudan caaysatu ka celak ku sakaudip nu heni.
Vecekadan
Vecekadan
三和村原為隘寮溪荒蕪之地，於民國42年政府為改善原住民生活，僱用兵工開墾400公頃交與屏東縣攻府，鼓勵霧台、三地、瑪家三個鄉深山的山胞移住，從事土質改良，改善生活，及至民國五十六年交由本鄉接管成立一村.
ngangan nu Puyuma-Asetul
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
Paraguay
likisi (歷史)
1932年至1935年的大廈谷戰爭中，巴拉圭戰勝玻利維亞，從玻國取得大片大廈谷地區.
Vecekadan
Vecekadan
本村鹽埔段屬鹽埔鄉，番子寮段屬長治鄉；犛頭鏢段，隘寮段屬內埔鄉，周圍都是平地村落包圍. 本村有 北村、中村、南村三個部落組成，當時本村名稱為隘寮墾區山胞移住地，經村民大會議決改名為三和村.
ngangan nu Puyuma-Asetul
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
Paraguay
likisi (歷史)
翌年巴玻戰爭之統帥埃斯蒂加里維亞出任總統，旋於1940年8月重頒憲法，分區治理，政治漸上軌道.
Vecekadan
Vecekadan
資料來源：https://www.pthg.gov.tw/TownMjt/cp.aspx?n=2B79E7E9545D4BC3
Joko Widodo
thumb|Joko Widodo, 2014|alt=Joko Widodo 2014 official portrait.jpg thumb|u hata nu Indonesia|alt=Flag of Indonesia.svg
Vecekadan
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Vecekadan. u kasalumaluma’ nu Vecekadan sa, 277 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 836 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 816 ku tademaw, pakalatu 98%.
ngangan nu Puyuma-Asetul
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
Joko Widodo
Joko Widodo
6 bulad 21 demiad, Joko Widodo, u misingkiway. 1961 a mihca nalecuhan)
ngangan nu Puyuma-Asetul
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Joko Widodo
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Indonesia ayza sa ci Joko Widodo, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 10 bulad 20 demiad.
Kanahcian
Kanahcian
u sulit nu Hulam: 加和部落
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
Vecekadan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 20 ku tademaw, pakalatu 2%.
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Paraguay
likisi (歷史)
saka tusa a mihcan Paraguay (巴拉圭) Puoliwiya (玻利維亞) nu sakakaay ci Aysediciwliwiya (埃斯蒂加里維亞) mala cungtun, i cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan (1940) a mihcan walu a bulad pabaluhay yaca tu sinfa, mababenis mikuwan, hamaw sa akapah.
Vecekadan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 92%, Rukay(Rukai) 2%, Pangcah(Amis) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.
Paraguay
likisi (歷史)
1947年，巴國發生為期六個月之內戰後由紅黨執政.
dadiw nu kanatal-hata
dadiw nu kanatal-hata 國旗歌
Vecekadan
u Sakizaya a tademaw
inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay u Pangcah atu Puyuma
Paraguay
likisi (歷史)
1954年，屬紅黨的斯特羅斯納將軍發動政變，同年9月當選總統，嗣獲一再連任迄1989年2月，始為羅德里格斯將軍發動軍事政變推翻.
Vecekadan
u cidekay nu Taywan a Incumin:
u Sakizaya a binacadan azihan i https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%92%92%E5%A5%87%E8%90%8A%E9%9B%85%E6%97%8F
Paraguay
likisi (歷史)
cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku sepat (1954) a mihcan, u huntan a Seteluosena (斯特羅斯納) nu hitayan a sakakaay palekal tu saka utiih nu hitay, tawya a mihcaan nu siwa a bulad maala mala cungtun, hidasatu matulin katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku siwa (1989) a mihcan tusa a bulad, malingatu ci Luodelikese (羅德里格斯) a sakakaay nu hitay palekal mibelin tu kawaw.
Parayapay
Parayapay, u sulit nu Hulam: 和平部落
Kanahcian
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanahcian. u kasalumaluma’ nu Kanahcian sa, 39 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 145 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 142 ku tademaw, pakalatu 98%.
Parayapay
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Parayapay. u kasalumaluma’ nu Parayapay sa, 162 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 443 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 390 ku tademaw, pakalatu 88%. u zuma sa, cay ku Yngcumin, 53 ku tademaw, pakalatu 12%.
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Parayapay
u siwkay nu niyazu'
舊稱為擺那擺或是擺仔擺社,為阿美族parayapai的譯音,意思為「雙手交換東西的動作」. 昔日此地阿美族以狩獵為主要生活,在海岸山脈狩獵,常與馬蘭阿美、北絲鬮社卑南人相遇，並交換東西以物易物,故以此名稱之. 據文獻記載,此地阿美族是清朝時期,由恆春阿美北遷所形成的聚落,還有當地耆老指出,原來是遷到馬蘭,於150年前和部分卑南阿美遷到此地定居. 另外根據調查,民國41年時,部分來自都蘭部落的卑南阿美族人,因發生火災而翻越海岸山脈遷居和平. 資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=7&T_ID=546
nuayaway a ngangan sa, u Paynapay saca Payapay a niyazu', u sakuizaway sa u " mibalic tu tuud u saungay nu tusa a lima". itawya, izaw ku Pangcah miadup itini, i sawaliyan a buyu' miadup. sawsawni sa malitemuh tu Malanay a Pangcah atu Puyuma a tademaw, anu mahiza sa, mibalic tu tuud aadupan atu zuma, sisa, si mahiniay a ngangan tuway. u nasulitan, minkoku 41 a mihcan, namakay Tulan niyazu'ay a Pangcah, izay matuduh ku niyazu', sisa mabulaw tayni itini mueneng.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 77%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 8%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Paraguay
likisi (歷史)
namakayda malingatu misakapah tu kasasiduma tunipi sikiw nu cungtun.
Cibarbaran
thumb|Hualien Cibarbaran (花蓮巿主農部落 / 巴爾巴蘭部落)thumb|Amis Malikuda thumb|Hualien HLCibarbaran (花蓮巿主農部落 / 巴爾巴蘭部落)
Cibarbaran
u sulit nu Hulam: 主農部落 / 巴爾巴蘭部落
Haitutuan
縮圖|Haitutuan (u kamu nu Hulam: 台東鄉海端鄉山平部落) 縮圖|Haitutuan (u kamu nu Hulam: 台東鄉海端鄉山平部落) Haitutuan (u kamu nu Hulam: 台東鄉海端鄉山平部落)
Kanahcian
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 2%.
Paraguay
kakitidaan (地理)
巴拉圭全國面積為406,752平方公里，恰巧位於南美洲的中心地帶.
Maljipa
Maljipa
u sulit nu Hulam: 東源部落
Pingtung sian, Mutan siang, Tuyuan niyazu'. Tuyuan niyazu' a binawlan namueneng i Fangsansi(sa'wac) seci siang. i kalipunan a demiad, mapabulaw tayza i Mutan siang bukebukelalan, itawya sa u Mutanse ku ngangan. caay kayadah ku tayzaay a tademaw, sisa, makapah henay kya liwliw. u singanganay a banaw "muwangic banaw", kabangcal pamuwangic tu taw. azihen kya ngangan, hakay izaw ku paangic tu taway a kungku sa. u tatenga' sa, tina ngangan namakay Paywan binacadan a kamu "Kudku" a ngiha', kya sakaizaway sa u "masaupu ku sa'wac a kakitizaan". caay katabaki kya banaw, uyzasa, si kilangkilangan i liwliw, sayadah ku lemangwan. izaw ku tabakiay a tawha kilang. i balangbangan a demiad, izaw ku lalengac, sabangsis i bali, sisa, maydih muwangic tu tademaw.
Paraguay
kakitidaan (地理)
雖然巴拉圭為內陸國家，但巴拉圭河從北到南貫通國土中央，為國家經濟及交通運輸起了重要作用.
Maljipa
Maljipa
屏東縣牡丹鄉東源部落. 東源部落族人原本世居枋山溪上游獅子山鄉，日治時期 被遷移至平地的牡丹鄉，當時稱為新牡丹社. 由於地處偏僻，除了部落族人，外人很少進入此境，因此保留了完整的自然生態. 東源部落知名的「哭泣湖」，美到令人哭泣的湖泊. 乍看名稱還以為有什麼哀哀泣訴的傳說， 事實上這名稱來自排灣族語「Kudji」 的音譯，意為「水流匯集之處」. 湖泊面積雖不大，但周圍山林環抱， 植物生態豐富，湖邊樹林有著高大珍貴的桃花心樹，水中保留了瀕臨絕種的台灣水韭；秋季時，野薑花盛開，空氣中飄著甜 甜淡淡的清香，浪漫到讓人想哭.
Paraguay
kakitidaan (地理)
amica ku Paraguay (巴拉圭) u nalu a kanatal, nika Paraguay (巴拉圭) sawac namaka amis katukuh i timul milawid tu kanatal ateban, u kanital a sakaudip atu saculil nu sapiwunpan sakaetiman a kawaw.
Maljipa
Maljipa
資料來源：https://www.apc.gov.tw/portal/getfile?source=2D838540F5D6F659FAFB9859EF31AC3B381A272F479D65D98D902DFAAFC2E15428FFC60FB190448B41BCD13C6B0A94FB4421BB3A01E97D023B91B9DF71659F0C&filename=C10CBA59524C6FC15B8D4FBB21B5EF4015CC64FD89C3FA9715E6A529B9D3427D
Haitutuan
Haitutuan
u sulit nu Hulam: 山平部落
Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah
thumb|Hassanal Bolkiah thumb|u hata nu Brunei|alt=Flag of Brunei.svg
Cibarbaran
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cibarbaran. u kasalumaluma’ nu Cibarbaran sa, 1,593 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,544 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 514 ku tademaw, pakalatu 11%.
Kanahcian
u siwkay nu niyazu'
台東縣海端鄉加拿村加和部落. 加拿，布農語原稱 kanachan ，有「平坦山腹」之意. 大正八年（1919），官方曾勸誘部份歸順的拉庫拉庫社布農人移住至此，至昭和七年（1932）末已有 21戶159 人在此定居，散居於傾斜的山腹地帶. 昭和十六年官方為將大崙溪流域部落徹底移出，再度將拉庫拉庫社原住民遷移至此. 此時加拿人口已達200 餘人，每年可生產陸稻 90~100 石，且聚落中有豬舍、堆肥等，儼然為一典型的農耕部落.
Maljivel
thumb|Jinfeng
Kanahcian
u siwkay nu niyazu'
光復後海端鄉將加拿溪左岸的加樂納入，稱加拿村，民國 85 年年底全村共 121 戶，760 人.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 5%.
u niyazu' nu Yuwatan(Bunun)
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Paywan(Paiwan) ,u Puyuma atu Taluku(Truku).
Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah
Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah
Monating
thumb|Fuli (Zosi go)
Cibarbaran
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4,030 ku tademaw, pakalatu 89%. thumb|Hualien City Officeitawya, uyniyan a niyzau', napatineng tina niyazu' nay Sakizaya. katuud ku Sakizaya a iluc itiza. i Lipun a likisi, nasulitan tuway i cudad. u kamu atu laylay mahiza tu ku Sakizaya. ayza sa, inayi' tu ku ihekalay atu paazihay nu Sakizaya. caay tu misakamu caay tu katineng ku Sakizaya.
dadiw nu kanatal-hata
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-國旗歌
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Maljivel
Maljivel
u sulit nu Hulam: 馬里弗勒部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Maljivel. u kasalumaluma’ nu Maljivel sa, 32 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 119 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 4%. Taitung sian Jinfeng Cyalan chun, u sakacacay a niyazu' nu pitu a niyazu' nu Cyalan chun. u ngangan nu niyazu' namakay sa'wac, i tebal nu Taymali sa'wac (太麻里溪). nuayaway a ngangan sa, u "Pulupulusen". u kayadah ku lesing atu uul, isasa'ay a lala'. papulung pitu a niyazu'. na i ka Lipunan, bucici paeneng i Cepen sa'wac. i Mikoku a demiad, 34 a mihcan 10 a bulad 25 a demiad, tayni tu ayzaay a kakitizaan. Cyalan chun sa, ku satabakiay paluma' tu Losen-balu (外來語: 洛神花) a subal. paymihcaan patizeng ku Losen-balu a saungay a kawaw. yadah ku saungay, izaw ku kakaenan, izaw ku mibalakasan.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
Haitutuan
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku yuangcumin, 58 ku tademaw, pakalatu 17%.
Monating
Monating
在日治時期，萬寧村被開闢成為樟腦園，許多阿美族人為要應徵成為樟腦園的工人或是尋找適合的農耕地，所以前來萬寧，逐漸形成一個部落，此部落的阿美族人大多來自瑞穗鄉的拔仔、加拉拉、鶴岡(Ao' can)等地.
Kanahcian
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.
Monating
Monating
i na Ripunan a demiad, paluma' tu zakes(樟樹) i Wanning cun, amiala tu zhangnau hananay. katuud ku Pangcah a tademaw musakawaw tu zhangnau kakitizaan, asaca mikilim tu kapahay a umah, sisa, tayni saan, haymaw satu, patizeng tu ku niyazu', uytayniay a Pangcah a binacadan, katuud namakay Ruisui xiangan a Pala、Kalala atu Ao'can.
dadiw nu kanatal-hata
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
dadiw nu kanatal
Vecekadan
u cidekay nu Taywan a Incumin:
u Pangcah(Amis) a binacadan azihan i https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%98%BF%E7%BE%8E%E6%97%8F
Kanahcian
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Haitutuan
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 69%, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 3%, Puyuma 1%, Rukay(Rukai) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 5%.
misabaluhay a kamu nu Yueminhui- sakacacay
Yuancumincu nu pikingkiwan atu patizeng tu kamu a congsin misabaluhay tu baluhayay a sulit
原住民族委員會語言發展中心創新詞
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
撒奇萊雅族推薦族語新詞Sakizaya binacadan namicuzuhan a baluhayay a sulit
原住民族語言研究發展中心Yuancumincu nu pikingkiwan atu patizeng tu kamu a congsin
黃金文，葉珠君，陳玉蘭
Monating
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 58%, zumazuma 1%.
Kanahcian
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Vecekadan
u cidekay nu Taywan a Incumin:
u Tayal a binacadan azihan i https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%B3%B0%E9%9B%85%E6%97%8F
u Paywan a binacadan azihan i https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%8E%92%E7%81%A3%E6%97%8F
Haitutuan
u Yuwatan a niyazu’
u Yuwatan a niyazu’ kyuni, tuud ku Yuwatan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.
Maljipa
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maljipa. u kasalumaluma’ nu Maljipa sa, 180 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 492 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 477 ku tademaw, pakalatu 97%.
Cibarbaran
u sausi nu cideaky a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 9%, Taluku(Truku) 1%.
Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah
7 bulad 15 demiad, Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah, u misingkiway. 1946 a mihca nalecuhan)
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Paraguay
kakitidaan (地理)
巴拉圭河將該國分為東西兩部份.
Haitutuan
u Sakizaya a tademaw
inayI' ku Sakizaya itini mueneng.
u cidekay(binacadan) nu Taywan yuancumin
u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin
Kanahcian
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
ngangan nu Puyuma-Asetul
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Cibarbaran
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, uzuma a tademaw sa u Hulam.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini,caypasumad ku ngangan nu Sakizaya, nuayaway a tumuk ci Chen Kui-rong, sakamu sa ciniza, u Sakizaya a wawa saan.
Paraguay
kakitidaan (地理)
Paraguay (巴拉圭) a sawac palabenisan u wali nutipan tusa kuni kababenisan.
Maljipa
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.
Paraguay
kakitidaan (地理)
西半部是廈谷地區（Chaco），面積約247,000平方公里，佔全國總面積61%，這個區域是大片草原，與鄰國阿根廷、巴西、玻利維亞的草原地區構成大廈谷大草原.
Monating
u niyazu' nu Pangcah
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini
Maljivel
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad tu cidekay a ngangan nu Sakizaya ku heni.
Maljipa
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 94%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.
Vecekadan
u cidekay nu Taywan a Incumin:
u Bunun a binacadan azihan i https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%B8%83%E8%BE%B2%E6%97%8F
Monating
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Maljipa
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
Cibarbaran
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Brunei ayza sa ci Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah, micakat a demiad sa i 1967 a mihca 10 bulad 5 demiad.
Monating
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Maljipa
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
排灣族（排灣語：Payuan，書寫系統制定前慣以 Paiwan 拼寫）為台灣原住民，發源於北大武山（Kavulugan）一帶，屬於南島民族. 目前居住在海拔1,000公尺以下的山區. 以台灣南部為活動區域，分布北起三地門鄉，南達屏東縣恆春鎮，東到台東縣太麻里鄉以南海岸. 包括屏東縣、台東縣境內，為台灣第二大原住民族，總人口約十萬餘人. 擁有台灣原住民特有的部落領袖、貴族、勇士、平民的階級制度，並以巫術及工藝文化出名.
dadiw nu kanatal-hata
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
hata nu kanatal
Cibarbaran
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Maljivel
u siwkay nu yincumin
u yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
Paraguay
kakitidaan (地理)
nutipan nu pankiw u Sia-Ku (廈谷 Chaco) a niyadu’, nikaahbal nu lala han 247,000 pinfun kunli, miki kaka tu lala nu kanatal han enen a bataan idaw ku cacay a kilacan, nina niyadu' ahbal ku lutuklutukan, sibiyaw tu Akenting (阿根廷), Brazil (巴西) Puoliwiya (玻利維亞) a lutuklutukan a niyadu’ masa Tasaku (大廈谷) a ahebalay nu lutuklutukan.
Isaias Afwerki
thumb|Isaias Afwerki, 2021|alt=Isaias Afewerki.jpg thumb|u hata nu Eritrea|alt=Flag of Eritrea.svg
dadiw nu kanatal-hata
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
mahmuwac(升起) tu hata
Monating
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
dadiw nu kanatal-hata
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Taywan Sakizaya putiput i Youtube-kanatal-dadiw nakulitan ni Yiyang Sayun
kakuniza:dadiw kakuniza:2018-cacay
Kanahcian
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.