cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Takidis
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lupakatj. u kasalumaluma’ nu Lupakatj sa, 220 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 484 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 250 ku tademaw, pakalatu 52%.
u Pangcah (Amis) a niyazu'
u Pangcah (Amis)  a niyazu' kuyni, katuud ku  Pangcah (Amis)  a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.
Taywan
u canan ku Taywan (Taywan 是什麼?)ː
u samikuwanay nu Taywan kitakit saan, namakay Min chao demiad, ayza sa, namakay Con-hua-min-ko a hulic(法律), patizengen cacay a sen(省), enem ku tabakiaya a tusu, u Taypak Sin-pei Tao-yuan Tay-cong Tay-nan atu Kao-sion), isasa sa, izaw 11 a sian(縣), tulu a se(市).
likisi (歷史)
臺灣首都為臺北市，最大城市為新北市，總人口約2,360萬，主要由漢族與臺灣原住民族組成.
tapang tuse nu kanatal nu Taywan (臺灣) u Taypak (臺北市), satabakiay a tuse sa u Sing-pey-se (新北市), katuud nu tademaw makaala 2,360 mang (萬), sakatuuday a binacaan sa u Hulam a binacadan (漢族), kilul sa u Taywan Yin-cu-min binacadan (臺灣原住民族).
國家語言為各固有族群使用之自然語言，通用標準漢語、閩南語（臺灣話和金門話）、客家語、臺灣南島語與閩東語等，書寫使用漢字.
sapisasukamuen a kamu nu Taywan (臺灣) kasasizuma nu binacadan izaw ku kasasizumaay a kamu itini. sayadahay a kamu sa u Hang-yu (漢語) kilul sa u Ming-nang (閩南話) a kamu, Ke-ciya-yu (客家語), anu tayza i niyazu' nu Yin-cu-min a binacadan (原住民族) sa, izaw aca ku masasizamaay a kamu nu
Yin-cu-min a binacadan (原住民族)ku kamu.
1949年12月7日，中央政府遷至臺北.
1978年起，蔣經國接連當選第六、七任總統.
2008年-2012年由國民黨候選人馬英九當選總統.
1949 a mihcaan sabaw tusa a bulad pituay a demiad, malimad tayni i Taypak (臺北市)ku talakawan nu Cung-wa-ming-ku (中華民國).
namakayza 1978 a mihcaan kinatusa u sakaenemay atu sakapituay matulin mala Cung-wa-ming-ku (中華民國) a cung-tung (總統) ci Cang-cing-ku (蔣經國).
nika i 2000 a mihcaan malaliyas ku balucu' nu Ku-ming-tang (國民黨) i ayaw nu pisingkiwan (選舉), kyu u Ming-cing-tang (民進黨) ci Ceng-sui-peng (陳水扁) tu ku mala cung-tung (總統) nu Cung-wa-ming-ku (中華民國), uyni sa u saayaway makakutay ku cung-tung (總統) atu makakutay ku ceng-tang (政黨).
2008 a mihcaan katukuh i 2012 a mihcaan, makakutay aca ku cung-tung (總統), u Ku-ming-tangay (國民黨) ci Ma-ing-ciw (馬英九) tu ku cung-tung (總統).
2016 a mihcaan tahmahini i 2021 a mihcaan, ci Ceay-ing-wung (蔡英文) tu ku Cung-wa-ming-ku (中華民國) a cung-tung (總統), u saayaway u tatayna ku malatabakiay tapang nu kanatal ciniza, i Taywan (臺灣) u tataynaay a cung-tung (總統) ayza.
misademiaday (氣候)
臺灣本島位居北迴歸線上，介於海洋性熱帶與亞熱帶氣候間，北迴歸線以北為亞熱帶季風氣候、以南為熱帶季風氣候；整體氣候夏季長且潮濕，冬季較短且溫暖.
Brazil
sakaidaw nipangangan nu kanatal (國名來源)
巴西紅木所產生的深紅色染料，引起了歐洲服裝業的重視，並引起了巴西早期的商業性開發. 16世紀期間，當地原住民採伐大量的巴西紅木，由歐洲商人（多數來自葡萄牙，也有一部分來自法國）銷往歐洲. 該地區原來在葡萄牙的官方名稱為聖十字架之地（Terra de Santa Cruz），而販賣紅木的歐洲商人多稱「Terra do Brasil」（Land of Brazil），這一名稱最終取代了舊的官方名稱. 早期水手也稱之為「鸚鵡之地」（Terra di Papaga）.
nu Braszil a hinuki sikaidwan nu kasumanahay a sakuli a cica’sa, mapangengaw ku i O-cuoay misangaay tu dikuc a masakusiay, u nu O-cuoay a misiwbayay a tademaw (sayadahay ku nu Porsilay, idaw ku nu makay i France) sipacakay taydaan i O-cuo. ya kakitidaan sa u nanam nu pangangan nu kenisay a mamikuwanay a nipangiha' tu ya masakiwacin hananay nu ziwzika a sakatamelac kakitidaan (Terra de Santa Cruz), zayhan ya nu O-cuoay a misiwbayay a tademaw katuud ku muhiniay a pangangan "Terra do Brasil" (Land of Brazil), ina ngangan i nu dikudan sa sipakutay kya  malumanay a ngangan nu kanatalay. kasumamadan sa nu pabalungaay a nipangangan sa ya "Ingu’a kitidaan" (Terra di Papaga).
nu kitidaan (地理)
全境大部份為熱帶氣候. 北部是世界上面積最大的平原——亞馬遜平原，大部為赤道多雨氣候，降水豐沛，平原東北部略為乾燥. 南部為世界上最大的高原——巴西高原，以熱帶草原氣候為主，首都巴西利亞位於高原之上. 境內亞馬遜河是世界上流量最大的河流. 巴拉那河是南美洲第二大河，著名的伊瓜蘇瀑布就位於其支流上.
u demiadan nu itiniay sa nikacaledesan. i amis sa i kitakit sa u ahebalay nu lala’ a enal i Yamasin a enal, kiyadahay sa u kacalrdesan kaudadan a demiad, kasasinanum, u enal nu walian kasaamisan adidi ku kaacak. nu timulan sa masanu satabakiay talakaway a enal, kacaledesanay a demiadan enal nu lutulutukan, ya Brasil hananay a talakaway a enal ku sasitungusay, ya tatangahan nu tuse sa ya  Brasil-liya u nipatideng sa i masapabaw nu satalakaway a enal. i lalabu nu kakitidaan sa ya Ya-ma-sing hananay a sauwac, u satabakiay nikasilsil i kitakit ku nikasausi. ya Pa-la-na a sauwac sa i kalatimulan nu Amuhuwan u sakatusa nikatabaki nu sauwac i tini, sakasingangan a cascas ya Yi-ku-wa-su hananay kalapicaan nu sasilsil nu sauwac.
pilatlatay 體育
眾所周知，巴西最流行的體育運動是足球，據1999年的統計數字，巴西大概有近2萬多支足球隊. 另外，巴西國家足球隊是唯一一支由1930年至2018年的世界盃足球賽從未缺席過一屆的球隊，也是唯一一支曾五次奪取世界盃冠軍的球隊（1958年、1962年、1970年、1994年和2002年）.
sikatineng nu katuuday sa, i Brazil u mutukuday tu mali’ sakanamuhanay a latlat, kalasilamit tu b1999 a mihcaanay kapulung a nisausian sa, itini i Brazil a kitakit sa hakay makaala tu tusaay a mang nu masakaputay nu mitukuday a milatlatay. u duma sa, nu Brazil kanatalay a mamitukuday a masakaputay sa, masa u nu i 1930 a mihcaan katukuh i 2018 a mihcaan, iti kitakitay a nikadadesdes nu mamimali sa, u caayay henay kaputun ku nilipihida a masakaputay, nau masacacayay a makademec tu kinalimaanay a mitukuday i kitakit, (1958, 1962, 1970, 1994, atu 2002 a mihcaan).
此外，巴西隊和巴西球員也包攬了很多世界盃足球賽紀錄. 2007年美洲國家盃在不被看好的情況下以3:0擊敗強敵阿根廷獲得冠軍，可說是完完全全的「足球王國」.
巴西的女子體操雖然遠遠不如美國、中國、俄羅斯、羅馬尼亞，但是成績也是還可以，或多或少都有選手可以進入世界體操錦標賽一、兩個項目的決賽. 2003年的世界體操錦標賽，巴西體操運動員 Daiane dos Santos 取得自由體操－金牌（第一名）.
sakay nu tataynaay a masakaputay miticaway a nipilatlat sa, kanahatu caay pakakilul tu nu Amuhuwanay, China, Elarus, Romaniya, kayilay nu mitesek sa, nika u kaala tu nipidademec sa kalecadan tu ku nisaicelangan, kyu kalaidaw kalayadah anu tayda tu midademec tu nu tauay a masakaputay, micumud tu sadikuday a sasaketinan a midademec. i 2003 a mihcaan i kitakitay a midademec tu nu miticaway sa, u Brazil a kanatal miticaway a tademaw ci Daiane dos Santos makademec ty nu kunida sananay a miticaway kala tu (icibang).
巴西成功獲選成為2014年世界盃足球賽主辦國家，第二度舉辦世界盃.
巴西城市里約熱內盧成功獲選2016年夏季奧林匹克運動會舉辦城市，成為南美洲首個，南半球第二個國家，以及南半球第三個舉辦奧運會的城市.
nikalekuan nu Brazil sikala tu nu 2014 a mihcaan sakunu nu kitakitay mamusikawaw a kanatal, nipiliyawan tu a palekal tu nu kitakitay a madademec tu mamitukuday. nu Brazilay ya i Liyei-zenyilu a tuse kalahecian a masinkiw, tu nu 2016 a mihcaan nu laluday ya Olympic Games a sasikining, malanu masakatimulay i Amuhuwanay sayaway a mudimata tu kawaw, kalatusaan nu pakiway lala’li sakatusa a kanatal, atu mala sakatulu nu palalekalay i sakatimul anlali’ay madimataay tu Olympic a tuse.
承辦2014年國際足總世界盃. 由於巴西社會的生存矛盾. 近幾年，巴西民眾開始抵制世界盃的承辦，他們認為世界盃耗去大部分社會資源，而忽視民眾的社保，健康，環境等投入. 臨近世界盃，巴西境內卻是遊行不斷，政治社會風暴籠罩世界盃'環中'，巴西總統表示將不參加世界盃開幕式. 不過，由於巴西在足球上的特別地位，巴西世界盃仍被寄予很高期望.
miunu’c tu 2014 a mihcaanay nu kitakitay a mamutukut a nipidademec a kawaw. tu nikahida sa u siyakay a Brazil sakaudipan atu nidateng masasungaliw. kalacapian a mihcaan sa, mipulu ku binawlan nu Brazil a palekal a miunu’c tu kitakitay a sasikawaw, u nipidatengan nu katuuday sa sakay madademecay nu mamitukuday a kawaw sa pakalawpes sa tu laculan nu sisakay sa ku nidateng, misakaliyuh nayay ku sidayit tu binawlan a siading, kumceday, nupapupu han tu kitidaan sa milatuh, macapimacapi tu a kalingatuan a madademec sa, i labuay nu kanatal sa sacasacacay sa makakilul a paculi mipulu tu a miunu’c, sakay nu cengce hananay a kalabaliyusan a sasuayawan a macacukah, kangaleban ku nikalacus, ya cungtung nu Brazil sa tungusay a caay pilihida anu kalingatuan nu kitakitay a tayda sa, nika u kalasingangan nu Brazil i kitakitay a nutideng sa, u Brazil a kanatal sihedek ku hekalay tu pakelid tu katalakawan a singalih.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Brazil
Taywan
misademiaday (氣候)
izaw kya amislic (北迴歸線) hananay makayza i teban nu kakitizaan nu Taywan(臺灣 ) sisa malatusa ku misademiaday nu Taywan (臺灣), i nuwamisan nu amislic (北迴歸線) sa u tanengay ku akuti’ay (熱帶) nu kabalian ku misademiaday, i nutimulan nu amislic(北迴歸線)sa u akuti’ay (熱帶) nu kabalian ku misademiaday , mahiniay a misademiaday yu laludan sa tanayutanayuay malalemelemeday ku misademiaday, yu kasienawan sa apuyupuyuay didihkuay ku misademiaday.
kakitizaan (地理)
臺灣島西部為台灣海峽、北部為東海、東部緊鄰菲律賓海至太平洋、南部為呂宋海峽、西南方為南海，臺灣島位處地震活躍的環太平洋火山地震帶，有發生地震情形.
taetipan nu Taywan (臺灣) mililis tu Taywan babayuan (臺灣海峽), taamisan u nuwalian a bayu (東海), tawalian macapi tu Hu-li-bing bayu (菲律賓海) atu mililis tu waliyu (太平洋), tatimul u Li-sung babayuan (呂宋海峽), taetip-timulan u timulay bayu (南海). zayhan i waliyu silamalay kaninelan (太平洋火山地震帶) ku kakitizaan nu Taywan(臺灣 ) sisa sumamad maninel itini.
sakakikalisiwan (經濟)
2015年7月底的外匯存底為4,219.6億美元. 中華民國也和香港、大韓民國與新加坡並稱「亞洲四小龍」，被視為亞洲第5大經濟體.
2015 a mihcaan zikuzan nu pituay a bulad makaala 4,219.6 Yu mey-yuan (億美元) ku Way-hey-cung-ti(外匯存底) nu kalisiw nu Taywan (臺灣), sisa mapulung atu Hong Kong (香港), South Korea (韓國), Singapore (新加坡), u sasepatay Asia adidi’ay a Lung (亞洲四小龍) han mipangangan, mahiniay a nipipangangan namakayzaay u saicelangay kapahayay ku sakauzip a kawaw nu kanatal nu binacadan nuheni saan.
macacubelisay (交通)
1978年中山高速公路(國道1號)通車、全長373公里，及1997年通車、全長432公里的福爾摩沙高速公路(國道3號).
另外東部較發達地區則以快速道路連結，臺北市至宜蘭縣則有包含國道五號的雪山隧道.
2007年1月，政府委託台灣高速鐵路公司經營全長345公里的台灣高速鐵路系統.
另外已興建了有臺北都會區,高雄捷運和桃園捷運，台中捷運和新北捷運仍繼續建設.
1978 a mihcaan malaheci tu ku nisanga’tu Natalzan 1 (國道1) Cung-san siuzazan (中山高速公路) ku cenhu (政府), wuya tanayu’ nu saculilan nina Cung-san siuzazan (中山高速公路) Natalzan 1 (國道1) 373 Km mamin ku sausien.
1978 a mihcaan malaheci aca ku nisanga’ tu Natalzan 3 siuzazan (國道3 高速公路), u saculilan nina Natalzan 3 siuzazan (國道3 高速公路) 373 Km mamin ku sausi.
zuma sa i nuwalian izaw aca ku nisanga’tu mabesbesay a zazan (快速道路), paynien tu maheniay kalamkamay a zazan, taneng tu ku binacadan a tacuwacuwa, tinaku ya nisanga’tu Natalzan 5 (國道5) Sey-sang-suey-taw (雪山隧道), u sapikitinay tu Taypak (臺北市) atu I-lang (宜蘭) a zazan kyuni , atu makayni Natalzan 5 (國道5) Sey-sang-suey-taw (雪山隧道) , kapah mabesbesay tu ku sakataluma’ a zazan nu Halienay a binacaan.
2007 a mihcaan cacayay a bulad, wey-tuen(委託) nu cenhu (政府) kya Taywan siumalay a kung-se (台灣高速鐵路公司) papisyubayen tu kawaw nina siumalay, ya tanayu’ nu Taywan siumalay 345 Km mamin ku sausi.
kilul sa malahci tu ku nipisanga’ nu cenhu (政府) tu nulpin (捷運), tinaku: maminay tu a nisanga’an tu Taypak tu-hey-ci (臺北都會區) a nulpin (捷運), Kau-Siung a kakitizaan (高雄市區)a nulpin (捷運) atu Taoyuan 桃園市a nulpin (捷運), wuya Tay-cungay (台中) atu Sing-pey-se (新北市) a nulpin (捷運) mukilil a misanga’tu baluhayay a nulpin( 捷運) ayza.
binacadan (族群)
tahimahini mapanganganay tu Cung-wa-ming-ku (中華民國) a tademaw sa makaala 23,590,744 ku tademaw. lalbuan nina tatademaw 95% nu katuud nu tademaw sa u layak (漢族), i lalabuay nina layad 84% a tademaw sa u nanu sabawpituay a ceci katukuh 1945 a mihcaan namakayzaay i Cung-ku-ta-lu (中國大陸) malimad tayni i Taywan (臺灣) a wawa wawa nuheni, peng-sen-zeng (本省人) han miawaw tu henian.
臺灣原住民族是400年前便居住臺灣的南島民族，其佔總人口數2.36%、共計556,611人，政府又細分成16個主要族群. 包含阿美族、泰雅族、布農族、噶瑪蘭族、排灣族、卑南族、魯凱族、賽夏族、撒奇萊雅族、賽德克族、邵族、太魯閣族、鄒族、拉阿魯哇族和卡那卡那富族.
u Taywan (臺灣) Yin-cu-min a binacadan (臺灣原住民族) sa, i ayaw nu sepatay a lasubu a mihcaan muenengay tu itini i Taywan (臺灣) a timulay-subal a binacadan, u pulung nu tademaw i Taywan a kanatalay sa 2.36 kunu lasubu a tademaw, katuud nu tademaw 556,611 ku tademaw. palasabaw enemay nu cenfu ku Yin-cu-min a binacadan (臺灣原住民族). tinaku: izaw ku Amis, Atayal, Bunun, Kebalan, Payuan, Puyuma, Drekay, Say-siyat, Sakizaya, Seediq, Thao, Truku, Cou, Yami, Hla'alua, Kanakanavu.
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:LamiHung
mitiway
mitiway (播粟祭)
izaw amin ku pangangan nu Sakizaya tu nu cacay mihca a puu’ nu demiad, u sadingsing, lalud, balangbang, kasienawan. pakatineng ku babalaki nu niyazu’ tamiyan, hinisa kasibaluan nu kilang sa u kasadingsingan; u kacaledesan kaudadan kabaliyusan sa laludhan; kasibaluan nu da’dac saleni’ tu ku demiad mapelu’ ku papah nu kilang sa u kabalangbangan; katuud tu ku mingizuay a tademaw sa u kasienawan tu.
Alapanay
Alapanay
u sulit nu Hulam: 阿拉巴奈部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Alapanay. u kasalumaluma’ nu Alapanay sa, izaw ku 923 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,795 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 670 a tademaw, pakalatu 24%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,125 ku tademaw, pakalatu 76%.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 19%, Paiwan 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 3%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 9 a bulad
pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711), Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689), Sakizaya (947), Sejek (10,115), Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)
Mrmurak
thumb|Jianshi
Mrmurak
u sulit nu Hulam: 梅拉姆拉克部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Mrmurak. u kasalumaluma’ nu Mrmurak sa, 43 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu yuangcumin sa, 117 ku tademaw, pakalatu 94%.
u zuma sa, cay ku yuangcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 6%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yuancumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網 Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan
原住民族委員會全球資訊網統計資料Yuancumincu weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan
台灣原住民族資訊資源網Yuancumincu nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan kakuniza:niyazu' kakuniza:Hsinchu kakuniza:Tayan kakuniza:Yincumin
Fangafangasan
thumb|Chihshang
Fangafangasan
u sulit nu Hulam：新興部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fangafangasan. u kasalumaluma’ nu Fangafangasan sa, 376 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,013 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 222 ku tademaw, pakalatu 22%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 791 ku tademaw, pakalatu 78%.
台東縣金峰鄉新興村
本村位太麻里之北上方，東鄰太平洋，西靠知本山脈，南鄰大王村，北與北里社區以北里溪為界線，本村舊名「撒浦路」（ SA PU RU ），台灣光復改稱為「路巴卡特」，國語譯為「新興部落」. 或稱都達卡斯部落(Tjudjaas).
1950年南大武山「舊賓茂部落」之「巴法法瀧家族」是第一個遷徙於現址的家族，被視為開拓者. 至1961年期間，陸續有北大武山的「布頓部落」、南大武山的「近黃部落」以及「史卡多部落」遷移而來，四大部落、八大家族〈頭目〉共同組成了這個排灣族的部落. 舊名稱撒布優 ，意指「寂寞、荒蕪」之地. 原屬太麻里鄉魯巴卡部落的領域範圍，被化為狩獵之禁地，族人遷移至此時，看到未開發、又荒涼的土地，遂以Sapulju稱之，約半世紀前，行政管理上給予漢化的名稱「新興村」.
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Yuwatan(Bunun) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku).
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
dinka
dinka(野桐/傳統古屋)
Warren Ajax
Warren Ajax 5 bulad 12 demiad, 1921 a mihca, Warren Ajax, miunduay. (mapatay i 2004 a mihca)
Mozambique
thumb|u hata nu Mozambique (莫三比克)|alt=Flag of Mozambique.svg 縮圖|Mozambique (莫三比克) Mozambique (莫三比克)
u Mozambique (Mo-San-Pi-Ke 莫三比克 ) sa i labu nu Africa, itiza i 18 15 S, 35 00 E, u ahebal nu lala’ mapulung sa 799,380 km2, u ahebal nu lala'ay sa 786,380 km2, u ahebal nu nanumay sa 13,000 km2. hamin nu tademaw sa 25,930,150.
kakalukan umah sa 56.30%, kilakilangan umah sa 43.70%, zumaay henay umah sa 0%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Maputo (馬布多).
kakininan nu kanatal a demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 6 demiad.
Izukan
Izukan
u sulit nu Hulam: 崙天部落
Mozambique
cunli (總理)
u cunli nu Mozambique (莫三比克) ayza sa
Izukan
Izukan
u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u "Yuwatan". u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u " Wulun" cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.
Maolin
縮圖 Maolin (Hulam a sulit: 茂林區）a sakuwan ku Kaohsiung. kumud nu kalesakan, 241.39 km². （kalesakan nu lin-pan-ti(林班地) 109.93 km², kalesakan nu paw-liw-ti(保留地) 40.14 km²）, u kasabinawlan, 1,896 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 581 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang(鄉) sa, 1,797 ku yincumin a tademaw. u kasabinawlan, pakalatu 95%(Rukai) ku kasabinawlan. u Rukai ku sakalaniyazu’.
Mozambique
cunli (總理)
莫三比克的前身，就是葡屬東非，鄭和下西洋時最遠曾達莫三比克的貝拉港.
Izukan
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Izukan. u kasalumaluma’ nu Izukan sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 403 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 391 ku tademaw, pakalatu 97%.
Maolin
nikasa niyadu (部落)
Maolin mala 3 a cuwen(村) atu 3 ku niyazu’. tina tulu a niyazu’sa, Teldreka（茂林部落）, 'Oponoho（萬山部落）, Kungadavane（多納部落）.
Izukan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 12 ku tademaw, pakalatu 3%.
Mozambique
cunli (總理)
Muo-sanpi-ke (莫三比克) a nuayawan, u Portugal (葡萄牙)  Tuo-fa (東非), Cenhesai siyung sabataday katukuh i taydaan Muo-sanpi-ke (莫三比克) a Pae-lakang (貝拉港).
1498年3月，葡萄牙航海家達伽馬率領船隊到達莫三比克，當時就有阿拉伯的貿易站在沿海一帶設立.
Izukan
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 86%, Pangcah(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 2%, zumazuma 5%.
Maolin
nikasa niyadu (部落)
茂林區 (Maolin)（茂林魯凱語：Teldreka）u Cunhau-minkuo Takaw (中華民國高雄市) nu cacaya a secia niyadu, itida i Takaw (高雄市) wali amisan nu pangkiw a papahan nu wali timulan aniyaduan, amisan miapi tu Tawyun (桃源區) a niyaduan, nutipan sibiyaw tu liwkuy niyaduan (六龜區), Tawan-sen Pindun-kin Kawsu’sin (臺灣省屏東縣高樹鄉), waliyan sibiyaw tu Tawan-sen Tadun-kin inpin sen (臺灣省臺東縣延平鄉), tmulan mitules tu Tawan-sen Pindun-kin Sandi-min sen (臺灣省屏東縣三地門鄉), Wutay sen (霧台鄉).
Izukan
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
Mozambique
cunli (總理)
cacay a malebut sepat a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1498) a mihcaan tulu a bulad, Putaw-yia (葡萄牙) singmung nu pabalungaay a tademaw ci Ta-Cia-Ma (達伽馬) mililiday tu masakaputay makatukuh i Muo-sanpi-ke (莫三比克), tawya idawtu ku Ala-puo (阿拉伯) numi siwbaya idaw kunipatideng.
自1505年開始，成為葡萄牙的殖民地，葡萄牙在沿海興建了許多貿易站和堡壘，並且使它成為非洲東岸航行船隻經常停泊的港口.
Izukan
u Yuwatan a niyazu'
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Tayan(Tayal). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
Mozambique
cunli (總理)
namaka cacay a malebut lima a lasubu idaw ku lima (1505) a mihcaan, mala Pu-taw-yia (葡萄牙) kalimadan, u Pu-taw-yia (葡萄牙) ililis nu bayu yadah kuni patideng tu sasiwbayan atu pawlai (保壘), mala Fa-cuo (非洲) nuwalian kakaydaan nu balunga sasalue'mengan a minatu.
Izukan
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Maolin
nikasa niyadu (部落)
niyaduay a tademaw cacay a malebut idaw ku siwa (1.9000) a tademawan, u saadidiay nu pulung nu Sesia niyadu’an, u saadidiay nu Tawan subalan nu saadidiay a saka tulu nu sincen niyadu’. Maolin (茂林區) niyadu han u cesiase’ nu yungcumin a kitidaan, idaw ku kunfu a tademawan a siidaay nu niyaduay a kapulungan masakaputay, isasa idaw ku Wansan-li (萬山里), Duna-li (多納里), Maulin-li tulu a naniyaduan (茂林里三里).
Izukan
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
Mozambique
cunli (總理)
葡萄牙的商人、傳教士和探險家更深入內地. 到了十九世紀初期，當地的奴隸制度才被廢止.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal (島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
Mozambique
cunli (總理)
misiwbayay a Pu-taw-yia (葡萄牙) a tademaw, midintuay a tademaw atu mitahaway a tademaw micumud i labu nuheni. makatukuh tu cacay a bataan idaw ku siwa a seci, kalung nuitidaay tawya a lawpes.
經過了近五世紀的漫長殖民統治後，莫三比克人民也開始政治覺醒，要求獨立自主的呼聲高唱入雲，但是葡萄牙政府對這個殖民地不肯放手，因此爆發了為期15年的叢林游擊戰爭.
maka lima a seci nu matenesay numabulaway anikuwanan, Muo-sanpi-ke (莫三比克) a tademaw malingatu tu mapalal nu cence, tanunamuh sa miyukiw mangalay misiteked, nika sifu nu Pu-taw-yia (葡萄牙) kaisa miales tu mabulaway a tademaw, sisa lepacaw satu tu cacay a bataan idaw ku lima (15) a mihcaan i kilangkilangan malepacaw.
莫三比克解放陣線的黑人組織，在他們首領薩莫拉·馬謝爾的領導下，和葡萄牙軍隊展開了武裝鬥爭.
Muo-sanpi-ke (莫三比克) mihulakay tu kasakaputan nu lumeni'ay a tademaw, itida nipililidan nu sakakaay nuheni ci Samuo-la．Masye-el (薩莫拉·馬謝爾), atu Pu-taw-yia (葡萄牙) ahitay malingatu a malpacaw.
到了1971年，莫三比克解放陣線游擊隊在蘇聯的武器援助下控制了境內廣大的鄉村地帶，全境四分之一的土地都落入游擊隊的掌握中.
Katukuh tu cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku cacay (1971) a mihcaan, Muo-sanpi-ke (莫三比克) a hitay itada i Su-lan (Russia 蘇聯) mipadangan tu sakalepacaw a dugu’ masilud misaahebal tu niyadu, hamin nu niyaduan tu mala sepatay tu cacay a lalaan mamin i nalimaan nu hitay.
1973年，莫三比克的局勢更加混亂，游擊隊的勢力也更加壯大，士氣低落的葡萄牙軍隊被迫從北方的叢林中退守到有數的幾個城市裡.
cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku tulu (1973) a mihcaan, Muo-sanpi-ke (莫三比克) macunus kunika lawlaw nu sakalepacaw, macunus ku hitay nuheni, kanai'an tu nu laheci ku Pu-taw-yia (葡萄牙) paciciyan pasaida i amis nu kilankilangan patadikuden tu pina a a tukayan.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay (有關) "Timul Subal kamu cidekay (南島語族)" saan.
Mozambique
cunli (總理)
葡萄牙政府只好和莫三比克解放陣線展開談判，準備放手讓莫三比克獨立.
Pu-taw-yia (葡萄牙) a sifu atu Mozambique (莫三比克) ahitayan masasakamu, ahican a pabeli tu Muo-sanpi-ke (莫三比克) amisiteked sa.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday (相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Mozambique
cunli (總理)
同年9月8日19時，葡萄牙外交部長馬里奧蘇爾斯和莫三比克解放陣線領導人馬奇，在尚比亞首都盧薩卡進行會談，雙方簽署協定立即停戰，葡萄牙允許莫三比克解放陣線領導組織黑人臨時政府，並且在9個月內完全獨立.
Maolin
likisi (歷史)
茂林區原為台灣原住民魯凱族萬山社、多納社、瑪雅社的居住地，北臨馬里山布農族，東臨內本鹿布農族，南為拉瓦爾亞族的排灣族部落.
Mozambique
cunli (總理)
tawya a mihcaan tu siwa a bulad walu a demiad tu cacay a bataan idaw ku siwa a tatukiyan, Pu-taw-yia (葡萄牙) sakakaay ci Mali-awsu-el-se (馬里奧蘇爾斯) atu Muo-sanpi-ke (莫三比克) nu mililitay a tademaw ci Ma-ci (馬奇)，itida i San-piya ( Zambia 尚比亞) a suodu Lusa-ka (盧薩卡) matatengil, masasulit kunuheni tatusa kasenunsa musaluimeng tuni kalpacaw, Pu-taw-yia (葡萄牙) mihaneng tu Muo-sanpi-ke (莫三比克) ahitay mililiday tu masaakaputay nu lumeniay a tademaw tu linzi a sifu, itini i siwa a bulad mihedek misiteked.
Muo-sanpi-ke (莫三比克) Yise-lan (伊斯蘭) malawlaw
namaka tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu (2017) a mihcaan cacay a bataan a bulat lima a demiad malingatu, Muo-sanpi-ke (莫三比克) Teel-ciyadu-ciyaw (德爾加杜角) a kitidaan nu amisan a kitidaan debungan atu Suo-mali-ya (Somalia (索馬利亞) nu masakapahay a tademaw debungan nuhitay, debungan ku Pihay-Muosin-pu-wa (濱海莫辛布瓦) minatu tusa a demiad atu liklik nu niyadu'an.
同時武裝分子與伊斯蘭國集團建立了非正式的聯繫，接受來自國外聖戰分子的訓練和進行軍事和宗教研究.
tawya nusidikucay tu nuhitay a tademaw atu Yise-lan (伊斯蘭) kanatal masakaputay patideng tu caayay kaw kaka dalinlakuwan, miala tu namaka nutawan a kanatal nu hitay mgikunning tunuhitay a kawaw atu kiwkayay a nipikingkiw.
從那以後，戰爭迅速擴大，莫三比克政府與青年黨展開激戰，但未能奪回被占領的領土，濱海莫辛布瓦港口更兩度被青年黨和伊斯蘭國占領.
namakayda satu, ahebal satu kuni kalepacawan, Muo-sanpi-ke (莫三比克) a sifu atu masakapahay malingatu malepacaw, nika caay paka alaw tunidebungan tu lala, Pihay-muo-sinpu-wa (濱海莫辛布瓦) minatu kina tusaan debungan nu masakapahay atu Yise-lan-kuo (伊斯蘭國).
tusa a malebut tusa a bataan (2020) a mihcaan walu a bulad cacay a bataan idaw ku tusa a demiad, yise-lan a kanatal (伊斯蘭國) a hitay midebung tu Pihay-muosin-puwa (濱海莫辛布瓦) minatu, hatida kuni kalpacawan, nika u sifu a hitay caay ka hamin miliyas tu niyadu'.
9月，伊斯蘭國武裝分子攻擊莫辛布瓦鄰近島嶼瓦米茲島（Vamiziisland）和梅坤戈島（Mecungoisland），將濱海別墅、飯店全部夷為平地.
siwa a bulad yise-lan a kanatal (伊斯蘭國) nu hitay midebung tu Muosin-puwa (莫辛布瓦) nu tepalay a subal a Wami-cedaw (瓦米茲島 Vamiziisland) atu Mye-kuwung-kedaw (梅坤戈島Mecungoisland), u biksu' a luma’ (別墅) lalabinnan a liwkan mamin luyuhan malaenal.
Maolin
likisi (歷史)
Maolin niyaduan (茂林區) u Tawan (台灣) yungcumin Lukay binacadan Wansan-se (萬山社), Duna-se (多納社), Maya-se (瑪雅社) aenengan aniyaduan, amisan mIapi tu Mali buyu (馬里山) a Bunun nu binacadan, waliyan miapi tu ilabuay nu Penlu’ Bunun a binacadan, timul han u Layaeya (拉瓦爾) a binacadan a Paywan (排灣族) binacadan a niyaduan.
日治初期，此地原住民因不堪日本人的統治，因而聯合各社族人起而反抗，雖然殺死多名日警，但山刀及弓箭終究難敵槍砲，在日軍優勢的火力下，各社原住民被迫投降.
Mozambique
Muo-sanpi-ke (莫三比克) Yise-lan (伊斯蘭) malawlaw
Muo-sanpi-ke (莫三比克) a sifu nai’ tu ku tuluay a lilisan nu niyadu'ay amikuwan, makaala tu cacay a malebud lima a bataan (1500) ku tademaw a pacukan mipatay, tusa a bataan idaw ku lima (25) a mang nu tademawan miliyas tu luma.
Maolin
likisi (歷史)
mah’ka taytayni ku Dipun (日本), niyaduay a yungcumin caay pakadungdung tu nipikuwan nu Dipun (日本), sisa mapulung ku niyaduay a binacadan a tademaw paculi miwawies tu Dipun (日本), nika amica kuni kayadah nu nipatayan tu kincal nu Dipun (日本), nika u bakan atu pana’ caay tu pakademec tu si kuwangay a Dipunan (日本), amica kuni kasikuwan nu Dipun (日本), payniyaduan a yungcimin pacician mikusang.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
Maolin
likisi (歷史)
nina kawaw panganganan nu Dipun u “Tuncei” (屯子役) han, u Tuncei (屯子) a ngalngal u “Duna” (多納) han u niyaduay a ngangan. itini i cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan (1920) a mihcaan a niyaduan misumad mibabenis pabeli tu Takaw-cuo cisan (高雄州旗山) a niyadu’ anipikuwan.
戰後初期沿用原名，設置多納鄉，因1956年曾獲得全省造林比賽優勝，1957年12月1日改為茂林鄉，瑪雅村也同時更名茂林村.
Mswati III
nilacul
thumb|King Mswati III 2014|alt=King Mswati III 2014.jpg
Maolin
likisi (歷史)
hedek a malepacaw uydaan tu ngangan, patidengsa tu Duna niyadu’(多納), i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku enem (1956) a mihcaan na masasedsed tu pulung nu Tawan a nipalumaan tu kilang u sakakaay ku heni, cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku pitu (1957) a mihcaan sabaw tusa a bulad cacay a demian sumaden mala Maolin-sin niyadu'(茂林鄉), Maya niyaduan (瑪雅村) tawya tu misumad tu Maolin niyadu’han (茂林村).
Mswati III
nilacul
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 19 a demiad, ci Mswati III ku ngangan niza, u misingkiway a tademaw ciniza. 1968 a mihca nalecuhan.
Maolin
likisi (歷史)
2010年3月4日時，茂林鄉發生2010年高雄地震，規模6.4，是高雄所紀錄過的最大地震.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Mswati III
nilacul
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Swaziland ayza sa ci Mswati III, micakat a demiad sa i 1986 a mihcaan 4 a bulad 25 a demiad. 縮圖|King of Swaziland
Maolin
likisi (歷史)
tusa a malebut cacay a bataan (2010) a mihcaan tulu a bulad sepat a demiad sa, Maolin niyadu’ an (茂林村) tawya a mihcaan tabaki ku ninel enem tin sepat ku sasulitan nu ninel, u Takaw nikilukan satabakiya nu ninelan.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Maolin
likisi (歷史)
區內居民以台灣原住民魯凱族為主，但所轄三里族語互異（多納語Thakongadavane，萬山語'Oponoho，茂林語Teldreka），此魯凱語群的三種族語均指定為本區地方通行語.
Izukan
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay (平埔族).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Maolin
likisi (歷史)
具有豐富的自然生態、觀光資源及獨特的文化特色，政府遂於2001年12月正式成立茂林國家風景區，成為台灣著名的觀光勝地.
idaw ku matatungusay a pakunida hananay nu aidangan, aaidangan atu micidekay nu lalangawan, sihu itini i tusa a malebut idaw ku cacay (2001) a mihcaan sabuw tu tusa a bulad patideng tu tatengaay a Maolin kuociw ( 茂林國家) aidangan a kataydaan, mala Tawan nu saka singanganay a tataydaan nu midangay.
babahelan nu kiwan a kulitan nu aipapang masilsilan\y nu nanum (紫蝶翩翩 曲流環丘)
茂林區位處中央山脈南麓，海拔從230公尺到2700公尺不等，氣候屬典型的亞熱帶及溫帶雨林型氣候，濁口溪蜿蜒流貫區境.
Maolin niyaduan itida i Cunyan-sanmay (中央山脈) isasa’ nu satimulan, talakaw han namaka tusa a lasubu tulu a bataan (230) a kunce katukuh i tusa a malebut pitu a lasubu a pina (2700) nu kunce, demiad nuheni han caay kaw calelesay a demiad atu dihedihekuwan nu kala sapisapian a demiad, Cuko sawac ngangiwngangiw sa kunisilsil pasayda i niyadu’ kuni pisilsilan.
高山峻嶺的山景精采絕倫，獨特的環流丘、峽谷飛瀑切割地形成為本區之特殊景觀，且動植物資源豐富多元，可以欣賞數十萬隻的紫斑蝶棲息於茂林山谷的奇景.
talakaw nu buyu a bangcal nu aadihan, picidekan nu masa kimulmulay a enalay nu sasaay a buyu, nu maka pabaway nikahetikan nu silsil a cascas mahida ni pelaan nu kapicidekan a aadihan tu aidangan, yadah ku aadupan atu mahicaay nu kilangkilangan, taneng miadih tu cacay a bataan nu emangay a kiyukiyuwan nu kulitan a adipapang itida i Maolin tepadtepadan nu masahicaay a aadihan tu dihep nu aadihan.
Mozambique
水系及地形 nanum atu wayway nu lala'
縮圖|u lala' ni Mozambique 這個國家地跨三比西河下游，南部有平原，東部沿海一帶為狹窄的平原，西北部為高原.
nina kanatal miawas tu Sanpi-si (三比西) sauwac, timulan masaenal, waliyan mililis tu bayu u maipucay a masaenalay a lala', nutipan amisan u talakaway a buyu'.
amisan masatalakaw, mahida u kayakay, hacacay cacay sa pasayda i bayu mudebu, yadah ku kilangkilangan.
沿海一帶海岸曲折，有很多良港. 境內最大的河流有贊比西河和魯伏馬河.
sangagiwngagiw sa kulilis nu bayu, yadah ku kapahay nu minatu. satabakiay nu sauwac idaw ku Can-pisi (贊比西) sauwac atu Lufu-ma (魯伏馬) sauwac.
氣候 demiad
南回歸線在南部通過，因此莫三比克的氣候，北部屬熱帶. 南部是副熱帶，所以境內氣候炎熱潮濕，全年平均氣溫為攝氏19.4.
nahunkuasin (南回歸線) milawid tu nutimulan, sisa u demiad nu Muo-sanpi-ke (莫三比克), amisan caledes sa. timulan caay kaw caledesay, sisa demiad nu niyadu' kacalecaledesan kalasengedan, tumihcaan a demiad kala cacay a bataan idaw ku siwa tin sepat a du’.
這個國家年分乾濕兩季，乾季比較短，為每年四月至八月；濕季很長，為每年九月到次年五月. 因此雨水豐富，幾乎常年都會下雨，年雨量約500公釐到1000公釐.
Maolin
likisi (歷史)
悠遊於生態步道間，欣賞翩翩飛舞的世界級越冬型蝶谷奇觀，由於茂林主要為魯凱族部落之一.
hamaw sa muculil i aaidangan, miadih tu mabahelay nu adipapang a kitakit amilakuytay tu kasienawan nu masadihepay a mahicaay nu adipapang aadihan, sisa Maolin angangan u Lukay a binacadan nu niyaduan.
原民的神話傳說、特有的石板建築、精緻的傳統工藝、高大壯觀的吊橋、各式熱鬧的祭典、在地的傳統美食，更增添區內文化旅遊的豐富度.
tawyaay a nakamuwan, picidekan nu dihepicay a sasangaan tu luma’ a ba’tu, kapahay nalimaan a nisangaan, talakaw bangcal nu mapacacuyay nu kayakay, masa kalimulakan nu lisin, niyaduay a kakanen, micunus tu niyaduay a lalangawan nu tataydaan amidang.
aidangan觀光
目前茂林國家風景區轄區範圍函括高雄市桃源區、六龜區、茂林區及屏東縣三地門鄉、霧台鄉、瑪家鄉等六個鄉鎮，從奇特地形、溫泉景觀、原住民人文風情、各式動靜態活動等，鄉鎮特色皆不同！
aydaay nu Maolin kuociw (茂林國家風景區) aaidangan uliyud nida makatukuh i Takaw-se Tawyun (高雄巿桃源區) kakitidaan, Liwkuy kakitidaan (六龜區), Maolin kakitidaan(茂林區) atu Pindun-kin (屏東縣) Sandi-min-sen (三地門鄉), Wu'-tay-sen (霧台鄉), Ma-ciw-sen (瑪家鄉), nina enem a niyadu’an, mahicaay kya wayway nu kitidaan, Wuncun a aaidangan, u kapah sacabayan ku tademaw nu yuncumin, nu masaka caay naming kalecad nu kakawawan, niyadu’ a wayway caay namin kalecad ku kakawaw.
高屏溪上游之荖濃溪、濁口溪流域，橫跨高雄市六龜區，茂林區及屏東縣三地門鄉，區內有寶來、不老溫泉，龍頭山、蛇頭山環流丘地形及十八羅漢山地景保護區，另有原住民魯凱族群文化石板屋等人文景觀及六龜區觀光農特產品「黑鑽石蓮霧」「金煌芒果」，構成本區極為多樣性觀光遊憩資源.
Takaw Pindun sawac (高屏溪) nu pabawan Law-nun sawac(荖濃溪), Cuo-ko sawac (濁口溪) ka silsilan (濁口溪), milakuyd tu Takaw-se Liu-kuy (高雄市六龜區) kitidaan, Maolin (茂林區) kitidaan atu Pin-tun kin Santi-men niyadu’, ilabu nu kitidaan idaw ku Pawlay, Pulaw-wuncun, Luntuo-san, Setuo-san masaadiyucay a masatepaday a enalan nu kitidaan atu sabaw walu a Luohan-santi dadiputan a niyaduan, duma satu idaw kunu Lukay binacadan a lalangawan nu nisangaan tunu dihepicay a ba’tu nu luma’ atu aadihan tu mahicaay a nisakakawan tu aadihan atu Liwkuy nikaliwmahan a nilaculan tu “ linbu’ manggu, malasayadahay nu aaidangan nu kataydaan.
Li-na-li aidangan nu papalitaan tu aadihan (禮納里遊客中心)
館內設有無障礙旅遊諮詢服務櫃檯、多媒體室、哺乳室、漂書站以及智慧型設備充電等服務設施.
Wayman Britt
Wayman Britt
Maolin
Li-na-li aidangan nu papalitaan tu aadihan (禮納里遊客中心)
由於地處欣賞屏東平原視野極佳之處，遊客可以登上2樓環顧四周景緻的山林、觀看夕陽餘暉的落日、遠眺斜張橋及高雄85大樓.
nina kitidaan miadih tu Pintun u sahebalay nu bangcalay a kitidaan, taydaay nu midangay a tademaw taneng tapabaw i saka tusa a tunduh miadih tu ahebalay nu kilakilangan, miadih tu nika tahcelem nu cilal, pasabataden miadih tu makilitay a kayakay atu satalakaway nu Takaw walu a bataan idaw ku lima a satalakaway nu matatungduhay nu luma’.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Wayman Britt
8 bulad 31 demiad, 1952 a mihca, Wayman Britt, miunduay. thumb|Wayman Britt|alt=Wayman Britt.png
Mozambique
氣候 demiad
nina kanatal malatusa ku demiad maacak maudad tusa kina puu’, apuyu ku maacakay, tu mihmihcaan nu sepatay a bulad katukuh tu waluay a bulad, tanayu ku kasengedsengedan, tu mihcaan i siwa abulad katukuh tu sakatusa a mihcaan tu lima a bulad. sisa yadah ku lacul nu nanum i sacac, maudad tu mihmihcaan, nikahetikan nu udad makaala tu lima a lasubu a kun-li katukuh tu cacay a malebut a kun-li.
中部三比西河下游沿岸雨量最多，年雨量差不多有1000公釐到1500公釐.
Zousi
Zousi
Mozambique
氣候 demiad
teban nu Sanpi-si (三比西) sasa nu sauwacan sayadahay ku udad, tu mihmihcaan makaala tu cacay a malebut a kunli katukuh tu cacay a malebut lima a lasubu a kunli.
Zousi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
Mozambique
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Hassan Rouhani
u siwkay niza(簡介)
thumb|Hassan Rouhani|alt=Hassan Rouhani.jpg
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Persian a kamu (波斯語): حسن روحانی‎
u sulit tu ngangan nu Amilika a kamu：Hassan Rouhani
u sulit tu ngangan nu hulam a kamu：哈桑·羅哈尼
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Hasang．Luhani
deku
縮圖|deku(貓頭鷹) deku(貓頭鷹)
kakiliman(摘要)
deku aledec ku azdih (mitesekay a nipangangan: Strigiformes) a ayam, matiya u sisalilay azihan ku mata, yasangucuc nidaapuyu' tabaki malecad tu sakulawit.
相對於頭部碩大的雙目均向前是本目鳥類共有且區別於其他鳥類的特徵，頭部正面的羽毛排列成面盤，部分種類具有耳狀羽毛.
Wesley Bennett
Wesley Bennett 3 bulad 31 demiad, 1913 a mihca, Wesley Bennett, miunduay. (mapatay i 2002 a mihca)
deku
kakiliman(摘要)
yauzip nidasa tabaki ku tangah atu mata caykalecad tu zuma ku kaliyut, yabanuh nu tangah mamaluy kapah adihan u zuma a ayam sa  masatangila ku banuh.
nilacul(內容)
在除南極洲以外所有的大洲都有分布. 大部分的種為夜行性肉食性動物.
caykai Nan-ci-cuw a cacay i dawamin zumazuma amin, u labiyamin ku sapiadup u heci ku kanen.
貓頭鷹在西方的愛琴海和基督教文化中是「幸運、智慧」的象徵，而在中國文化中卻有「厄運、恐怖」的意義，這恰巧與蝙蝠在中西文化中的定位正好相反.
u nipitapal nu Ay-cin-hay atu milihayay sa u pakalemeday u sitangahay a ayam sa.nika Cung-kuo sa katalawanu sakacay kalemed saan, anu pakaynien Cun-si a azih macacukas.
ngangan (名稱)
本目鳥類雙目的分布，面盤和耳羽使數種本目鳥類的頭部與貓的頭部相似，故本目鳥類俗稱貓頭鷹.
ya uzip nu deku adihen ku mata masakimulmul u pasutangila, malcad tu nu nani' ku tangah a azihan sisa pangangan han tu nani' a tanghaayam.
Diw-siaw a tangahay aukak (雕鴞的頭骨)
本目鳥類體形大小不一，大者如鵰鴞體長可達90厘米，小者如東方角鴞體長不及20厘米.
u uzip nu deku izaw ku bakiyay, tabakiyay tabakiyai mahica u Diw-siaw a ayam, tanaya', siwaay a bataan a li-mi, adidi'kay sa mahica u nu walian a Ciw-diw a uzip tanaya' caykala tu tusaay bataan a mi.
本目鳥類的耳孔位於頭部兩側且分布和形狀均不對稱，這有利於他們在黑暗中準確定位聲音的來源. 縮圖|i ya tangila matatapal i tangah sakacacay kalecad ku tabakisa, sakasiwantan nuheni mitengil yuduud tayniya a cacanan a suni. i ya tangila matatapal i tangah sakacacay kalecad ku tabakisa, sakasiwantan nuheni mitengil yuduud tayniya a cacanan a suni.
本目鳥類瞳孔很大，使光線易於入眼，視網膜中視杆細胞（只有一種視覺色素，即視紫紅質能辨明暗，不能辨細節和顏色）非常豐富，卻不含視錐細胞（在強光刺激下方會被活化，有三種視覺色素，能辨細節和顏色），
yaitebanay yamaluway numata sa tabaki sa kakapah micumed nu adingu nu cilal, i mata iyamisiketay malecad tiya calay salil abanges, cacay kukulit maadih a nu edawan tu atu sumanahay tu siwantan ku takelal, atu duud malituh misametek tu kulit, caykau nikaicelang miazih yumapaideng likat sa malawpes, ku tuluway asaazih, kapah aca kasa metek tu hicahica a kulit.
以至眼內成圓柱狀（而非球狀），對弱光也有良好的敏感性，適合夜間活動.
i ya masakimeluway i teban nu matasa sakasiwatan misi ayaw tu demiad caay a katakelal masitudung sakalabi'.
由於柱狀的眼球有堅硬的鞏膜環支撐，所以眼睛並不能向不同方向轉動，要望不同方向時，需轉動整個頭部. 也因此本目的鳥有著靈活的頸骨，頸部可旋轉270度.
u mata nu deku malecad tu mapasiketay, ka a tekek i daw, kya kubesitay, a banges mapaliyut sisa laetus masiyul ku mata nu heni, anu misamelau melau ku deku sa caykanca a masiyul ku tangah, sisaida ku kamedaymi', ku liel nu deku sa, kapah masitul tusa lasubu izaw ku pituay a bataan tu.
另外，眼中有3張眼瞼，上眼瞼會於眨眼時放下，下眼瞼會於睡覺時蓋上，而中眼瞼是一線狀組織，會於眼面上下移動清潔眼面.
u zuma sa tu malatulu ku pising, nu mata i pabaway sa sapapelek i sasaay sa, sapitahab tu mata anumakemet i tebanay sa mabalat kapah tapabaw tasasa, sapisipu tu mata.
不同於其他鳥類，雙目向前，視區重疊，可因此分辨距離. 本目鳥類翅形不一，一般短圓，初級飛羽11枚，次級飛羽缺第五枚，尾短圓，尾羽12枚，部分種類10枚.
u zuma a ayam i nu ayawan ku mata, siwantan tu mabataday a miazih, ina deku a sakubad sa, tu mabataday a miazih, ina deku sakubal sa masa sizuma, masakimulu, amin ku katuuday, saiyaway a sabahel sabau cacay ku banuh, sakinatusa sa inai' ku sakalima' a banuh. kikul masakimelu. sabaw tusa ku banuh nu kikul, u zuma a ayam sa cacay a bataan.
i na deku icelang ku cepi' sakalus malecad tu u zuma, ya aledec cay ku mata apalang sa sibanuh ku kuku' icelang azihan i hekal nikasa inadeku a kuku' masiyul, ya sakasepat akuku' sa taayaw tazikud kapahamin.
長耳鴞的羽毛
本目鳥類全身羽毛柔軟輕鬆，羽色大多為啞暗的棕褐灰色，柔軟的羽毛有消音的作用，使本目鳥類飛行起來迅速而安靜，加上啞暗的羽色，非常適合夜間活動.
ina deku u banuh nida, u daumi'ay ahemaw, aca i yakulit sa silumeni'ay kala abuwan iyadawmi' nida sa milaupes, tu hacu ung, sisa yu mubahel ku heni sa, siduba' inai'ay ku suni macu nu sacaniya, kibutulay nu banuh masitudung tu labi a mabahel.
nanam (習性)
橫斑林鴞晚上大多棲於樹上
u labi' i buyu' i kilakilangan a pahan han.
本目鳥類大多棲息於樹上，部分種類棲息於岩石間，仙人掌內和草地上.
u deku manamuh i kilalilangan, u zuma a ayam sa i ba' batuwan, i nu uncungan, i yadahai kulutuk.
本目鳥類大多數是夜行性動物，晝伏夜出，白天隱匿於樹叢岩穴或屋檐中不易見到，但也有部分種類如斑頭鵂鶹、縱紋腹小鴞和鵰鴞等常夜間外出活動；雪鴞能於白天夜間皆保持清醒.
i nazuma ku sa u labi ya caku sabahel, mikilime tu kakanen mabi'tu demiad, milimekilakilangan i buhang nu ba'tu, i cungus nu luma' caay ka azih, nikauzuma ya sikulitay ku tangan, sikulitay ku baluwang adidi' kay iyatabaki ya palang malecad ulabi' ku sakatahkal suy-siyu hananay demiad u labi' manengil tu.
i na deku u adidi'ay a cilkay, ku kakane a tikak balaud kakitil a didi'ay a yam, atu micucuway aadupen.
tabakiyay a deku sa midakep tu adidi'ay a deku, mekan mangaleb kya a palang, iya pahapahaw iya tanayaay ku ngila, u mekanayay a mitu adidi'ay kay a ayam.
本目鳥類常將獵物整個吞下，待消化後將不能吸收的皮毛骨頭幾丁質等雜物混成團狀吐出，稱為食繭.
Lubas-Mapalaway-lacul nu makasaputay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
deku
nanam (習性)
u niadupan nu deku eluelud han ku nikan, sauni mapelec tu kya nikanan sa, u ta'en tu ni daku banuh atu ukak u kamu sa se-cien.
Lubas-Mapalaway-lacul nu makasaputay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Mapalaway-Lubas kakuniza:mapalaway kakuniza:lubas
deku
mitanengay tu sakubad (展翅飛翔的雪鴞 )
sacacacacay sa a malacawa, nika izaw kya misengi ya tu diet, a ayam cacay ku tama' iyadah ku tayna, izaw ku cacay ku taina katuud ku tama.
本目鳥類的繁殖一般從3月至5～6月，有的種類較早，1月就已經開始繁殖.
kasiwawaan nu deku sa tuluway abulad maka tukuh i enem a bulad, izaw ku matabalay cacay yabulad siwawa'.
lalangawan (文化)
在日本文化中，貓頭鷹的發音「ふくろう」（Fukurou）音同「不苦勞」、「福來郎（朗）」，引申出不辛苦、招福之意.
i tida i Dipun pangangan tu deku sa (ふくろう」:Fukurou）malecad ku ngiha sa, sakacacay ka ngelu' sakalemed sa.
在臺灣文化中，貓頭鷹因其習性與叫聲，台語又稱暗光鳥或姑嫂鳥，貓頭鷹是原住民布農族的送子鳥，也是嬰兒的守護神；
i daku kamu nu Taywan u nanam nu deku, masuni tu labi' malikat ku duutan a ayam, misengi tu malali ya, ina deku u patay niya i tuwawa a ayam, u paleday tu lutungay adungi.
阿美族相信貓頭鷹是森林的守護神，夜間登臨係傳遞族人婦女懷孕的佳音，並以其鳴叫聲判斷嬰兒性別；
卑南族相信貓頭鷹鳴叫是帶來喜訊；
anu Puyuma binacadan sa masunikud ku sa patay ni tu kakadih a takus sa.
邵族認為貓頭鷹是靈鳥，是吉祥的象徵；
anu Thau binacadan sa udungi ku deku sa ,u kanamuhan sa.
達悟族則認為是不吉利的象徵.
在中華文化中，古代是不祥之兆，有「報喪鳥」、「逐魂鳥」之稱；
nu Hulam a binacadan sa, u sakacaay kalecad pasubana' tu mumulay, palaliway tu adinge sa.
在印度文化中，貓頭鷹是財富女神吉祥天的同伴，是豐饒的信使.
anu India a lalangawan sa u deku hananay sa u mikeliday tu tuutuud a dabung nu luma' sa amin mesay tu lemed nu luma'.
anu Si-la sa u sitangahay midateng sa mamidiput tu Ni-sen- ys-dian-na,sisa u kapahay ku tangah midateng, sanay naida ku kungku, iya wawaan u deku anu metahkal tu sa mahida u bu-se.
夜行性（英語：nocturnality）生物於日間休息，在晚間活躍，與我們所熟悉的日行性行為不同，於黃昏時期出沒的生活習性.
i tepan a labi nulekal, "u alimika a kamu sa: nocturnality", uzip i demiad sa mabi', i tebak nu labii' mubahel, caay kalecad ku tademaw i demiad mikawaw, izaw ku mucelen ku cilal tahekal mauzip.
台灣有12種貓頭鷹，他屬於夜行性，是一種既神秘又有趣的動物，貓頭鷹在西方神話裡，代表「知識」，所以常常可以看到很多貓頭鷹在卡通­或電影中以博士的型態出現；在印度神話裡，貓頭鷹也代表「財富」.
Taywan izaw ku sabaw tusa ku deku. tatungusay u labi ya caku sabahel, mikilime tu kakanen mabi'tu demiad, u kaliwhanay a salunganay a aadupan, u deku sa uutipan kaliwhanay a kamu sa, tungusay u "sitangahay" sa, sisa sawsawni maazih i labu nu ka-tung atu giki deku anu metahkal tu sa mahida u bu-se, u deku sa u kakudizaanay a ayam.
夜行性（英語：nocturnality）生物於日間休息，在晚間活躍，與我們所熟悉的日行性行為不同，也有介乎兩者之間，於黃昏時期出沒的生活習性. 晝伏夜出的習性是生態位分化的表現，不過並不以資源的多寡來決定，而是根據睡眠時間而定.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (外部連結)
[1]中文維基-貓頭鷹: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E8%B2%93%E9%A0%AD%E9%B7%B9
[2]中文維基-夜行性: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%9C%E8%A1%8C%E6%80%A7
[3]youtube-許貓頭鷹一個家: https://www.youtube.com/watch?v=64LkBbnpvI0 kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Kinbu u Watan
J. J. Anderson
J. J. Anderson nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. J. J. Anderson i 1982 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 136 namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.
Wes Bialosuknia
Wes Bialosuknia
J. J. Anderson
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.