cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bahamas
u hata (國旗)
u hata nu Bahamas (kamu nu Amuhuwan: Flag of the Bahamas), u saka situngus nu kapulungan nu cen-hu a hata, nai 1973 a mihcaan pitu a bulad cacay a bataan nu demiadan, i Bahamas kapulungan a cen-hu muliyas tu nipikuwan nu United kingdom, i mahida sa, kalatatenga’a mala nu kanatalay a hata, sipakutay tu nu mala United kingdoman a nikakelungan a hata.
(u sulit nu hulam: 巴哈馬國旗（英語：Flag of the Bahamas）是代表巴哈馬聯邦政府的旗幟，於1973年7月10日在巴哈馬聯邦脫離英國統治之際，正式成為國旗，從而代替了英屬巴哈馬殖民地時期的旗幟. )
(u sulit nu hulam: 國旗由Dr. Hervis Bain設計，比例為1:2. 巴哈馬群島的三十多萬居民多為非洲移民與奴隸的後裔，左側的黑三角形就象徵著島上居民的團結統一. 兩條海藍色條紋分別代表著環繞巴哈馬群島的大西洋與加勒比海. 夾間的一條黃色條紋象徵著島嶼上美麗的沙灘與海邊溫柔的陽光. )
likisi (歷史)
u Bahamas kalalitinay a subal i tidaay a Yin-cu-min u Lu-ke’-yang Yin-ti-an a binacadan, i 1492 a mihcaan cacay a bulad sabaw tusa a demiad, ya mikinciway tu kitidaan nu subal mitesekay ci Ke-lung-pu makadih tiya tademawan. u kamu ni Ke-lung-pu natayda i Sen-sa-el-to a subal. nika ya Spain a binacadan nayi’ ku balucu’ nuheni tiya subalan, uyda sa micebis tu palukalungay, sisa kaselepan ku nikatuud nu tademaw.
(u sulit nu hulam: 巴哈馬群島的原住民為路克揚印第安人，1492年10月12日哥倫布探索該群島時瞥見他們. 據說哥倫布曾登陸聖薩爾瓦多島. 西班牙人對移民該島無興趣，但到此搜刮奴隸，使人口銳減. )
1648 a mihcaan u namakay Pay-mu-ta kalalitinay a subal, ya United kingdom a binacadan taynien i Bahamas kalalitinay a subal, nika nayi’ ku nikaydih a matenes mueneng i tini, sisa kalamkam satu mala u nu mamicebisay a masakaputay a pilimekan a kitidaan, i mahida sa ya Spain a binacadan sanisani tayni milawilaw, nu dikudan sa kakayda satu caay kamukelaw.
(u sulit nu hulam: 1648年一批來自百慕達群島的英國人來到巴哈馬群島，但沒有定居的打算，這裡於是很快又淪為海盜的避難所，而且西班牙人也不時登陸侵擾，導致後來雖有人但並不特別繁榮. )
nika kunida sa malukanatal ku United states, i mahida sa idaw ku mabalucu’ay i United kingdom a tademaw mulaliw tu United states, taynien i  Bahamas kalalitinay a subal, i tawya idaw ku nipabangbangan tu tina subalan a nikelaw, kakilukilul sa patideng nipalumaan tu kupa hananay a balu a nipabawbian.
Turkey
nu Turkey a La-ke (土耳其的拉克)
土耳其獨特的拉克的酒（茴香酒）. 這種酒加入水後，變為乳白色，因此被叫作獅子奶.
u Turkeyay ya micidekay a epah u La-ke hananay (Huwi-siyan a epah). ina mahiniay a epah sa, sipacamul han tu nanum, nu dikudan sa mala nu kalabulingan nu masasalengacay, kiyu sipangangan han tu ya nu Se-ce (獅子) a salang han.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Hla'alua
nilaculan
u ayawan a panan a Di'tu, a wiza u icelang nu Di'tu, a kawas malawlaw maapa ku tademaw nu ada, hasa mahiza sa tayza i nu ayaway a panan, uyza nikelitan nuheni tu bakan kuwang sebelid hatu i panan, uyza ada hamin mapilpil matalaw tu, kasenunsatu mulaliw taluma' nuheni nuada, icelang ku kawas nuheni.
zikuzanay a panan di'tu,ci "Hipurinacu" icelang tu kuni kawas niza, zayhan matineng niza mibalkas tu niyazu'ay a tadwmaw.
satu izaw ku cacay a demiad, zikuzanay a di'tu salaniwniw sa 自言自語amakinges, tayza i kilim tu nuayawan a panan di'tu masasukamu kya, mahiza saw aku tu ku misimaway tu nuayawan a panan caay katatungus sa.
nisangaan a luma'建築 Hla'alua u sakasabaw lima a binacadam i Taywan|縮圖Hla'alua a binacadan namasaupuay ku niyaza' nuheni, zayhan nasilibungay katuud ku mapatayay nu binacadan, a caay kasaamahini避免 nu ayawan a kawaw tu libung, amisakapah tu paylumaluma'an amiliwasak a i cuwciwa a nenengan, mahiniay ayza sakulaliwasak i niyaniya'zuan, pangangan hatu "Pararana" mahinian nisngaan a luma' tu mahiniay tu dabek atu lama".
Maytayax
Maytayax 大安部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Maytayax. u kasalumaluma’ nu Maytayax sa, 123 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 384 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 371 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 3%.
Bahamas
likisi (歷史)
i nikalalais nu United states sakay nu timul atu nu amisay, mala nu papulu'an tu kunida sananay pabalunga’an a kitidaan. hida satu katukuh i sakatusa nu kitakitay a nikalpacaw, u papiidangay a kalukakawawan, i tawya miteka sakasilacul ya kitidaan, hidahida satu macunusmacunus ku nikamukelaw.
Maytayax
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayal 93%, Amis 1%, Seediq 1%, zumazuma 1%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan kakuniza:Miaoli
Bahamas
likisi (歷史)
(u sulit nu hulam:  美國獨立革命之後，當時一些效忠英國的人士逃離美國來到巴哈馬群島，進而帶動了巴哈馬群島的繁榮，陸續建立了棉花種植園. 美國南北戰爭期間成為封鎖走私船的中心. 一直到第二次世界大戰後，旅遊業才開始發展，使當地持續繁盛. )
i 1964 a mihcaan ina Bahamas kalalitinay a subal idaw ku nikala tu malakunida a tatungusan. i 1973 a mihcaan mapatideng mala u Bahamas a kanatal.
(u sulit nu hulam: 1964年巴哈馬群島獲得內部自治權. 1973年成為獨立的巴哈馬國. )
u tademaw (人口)
nikaidaw nu kapulung nu tademaw katukuh i 2010 a mihcaan 351461 kayadah (2010 a mihcaan), u binacadan sayadahay nu makayda amin i O-cuo atu Fei-cuo nikacamulanay a iluiluc, ya Fei-cuo hananay a binacadan na u naayawayay u malatubangay amin i mahida, nikasaupuwan nu katuuday i ti Sin-po-lo-wei-tuns a subal.
sayadahay
(u kamu nu hulam sa:最多的)
Bahamas
u tademaw (人口)
(u sulit nu hulam: 人口351461（2010年），人民多為歐洲人和非洲人混血後裔，非洲人為以前奴隸. 人口多集中在新普洛維頓斯島. )
u demiad (氣候)
nu Bahamas kalalitinay a subal nikayadahan a kitidaan, u mala nu kaladamsayay a nikacaledes i demidemiadan, amislic kabalaten i nu kalatebanay a kitidaan. i cacay a mihcaan u waluay a bulad kacaledesan a bulad, nikalecadan a demiad makala tu 24 katukuh i 32 °C nikalaedan, i cacay a bulad atu tusaay a bulad, u sakasienawan a bulad, nikalecadan a demiad makala tu 17 katukuh i 25 °C.
nu Bahamasay nu mihcaanay a nikalecadan a demiadan pulung han mala nu 23.5 °C, mihmihcaan saka siudad kala tu cacay a malebut (公釐) nikayadah.
nipaluma-takuliway kiyu, takoliway kiyo
takuliway kiyu, takoliway kiyo
黃水茄
(俗名：凝固茄、黃刺茄、野茄、洋苦茄、黃果珊瑚、狗茄子、野茄、黃天茄、衫紐果、丁茄、牛茄子、顛茄樹)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Bahamas
u demiad (氣候)
(u sulit nu hulam: 巴哈馬群島大部分的地區都屬溫和的亞熱帶氣候，北回歸線橫貫中部. 一年之中8月為最熱月份，平均氣溫介於攝氏24至32 °C之間；1、2月為最冷月份，平均氣溫17至25 °C之間. 巴哈馬的年均氣溫約為攝氏23.5 °C，年平均降水量則在1000公釐上下. )
nipaluma-takuliway kiyu, takoliway kiyo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p235
Bahamas
u demiad (氣候)
kacaledesanay a adiyuc(龍捲風) atu baliyus alahicaan mudebung i Bahamas kalalitinay a subal. i 1992 a mihcaan, ina baliyus ya Andrew hananay maliwayan kina sakay amisay a subal, i ti 1999 a mihcaan, ya baliyus Floyd hananay micaliway tu nu walianay nina subal. i 2019 a mihcaan, ya do-li-an baliyus, nipipeci’an atu kaicelangan mamin cebisan ku subal, u nikatabaki nu baliyus tatulitulis sa makaala tu 295 paytatukian nu kung-li kakalamkam, katangsulan a bali makala tu paytatukian 354 a kung-li, mala nu kaidaw nu masulitay satabakiay nilawilawan tu  Bahamas atu A-pa-ke kalalitinay a subal mala u nu saicelangay a baliyus.
nipaluma-takuliway kiyu, takoliway kiyo
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Bahamas
u demiad (氣候)
(u sulit nu hulam: 熱帶風暴和颶風偶爾會襲擊巴哈馬群島. 1992年，颶風安德魯(Andrew)掠過群島北部，1999年，颶風弗洛伊德(Floyd)掠過群島東部. 2019年的颶風多利安以破壞性強度掠過群島，持續風速185英里每小時(295公里每小時)，陣風高達220英里每小時(354公里每小時)，成為有記錄以來影響大巴哈馬和大阿巴科群島的最強熱帶氣旋. )
kalasumasumanahan a sadipasan (粉紅色沙灘)
i Harbour a subalay a kalasumasumanahan a sadipasan, na nipangangan nu Amuhuwan ya “ paylipayay a sinbunng” tu sakay nu kitakitay kacadi'ci'anay a sadipasan, kalasumilawan nanum nu bayu, idaw ku adidingay a kalawlaway nu liken, u mala nu tademaw nidatenganay tu aidangan, nika ina Bahamas kalalitinay a subal ya Harbour a subal, u saka caay kalecad u nipicidek a aidangan, u sasalunganay kalasumasumanahan a sadipasan, anu mahicahica u sakaydihan nu tatama atu tatayna kalasepian kakaydihan i nikaudipan kanca a tayda henay miidang.
(u sulit nu hulam: 哈勃島上的粉紅色沙灘，曾經被美國《新聞周刊》稱為「世界上最性感的海灘」，湛藍的海水、帶點微黃的沙灘，是一般人對於渡假海濱的印象，但巴哈馬群島的哈勃島（Harbour Island）上，沙灘卻有著與眾不同的風景，絕美的粉紅色沙灘（Pink Sands Beach），無論男女都會覺得是夢幻天堂，一生必走一趟！)
u nikahinian kalasumasumahnahan a liken, u nikahinian nina kitidaan, idaw ku mala nu lima a yik nu mihcaan i nu ayaw nikaidaw tu, caay pakaadih ku mata a yu-kung a cilekay, u paduh nida sisumanahay atu kalasumasumanahan midepit i ti Harbour a subal i liwliwan nu baba’tuan, nika habelutan atu nu bayuay a tuudtuud sa, sikahetik i dadipasan nu makay i nu baba’tuan nikahida.
(u sulit nu hulam: 之所以會有粉紅色的沙子，是因為當地有一種5億年前已經存在、肉眼難以察覺的有孔蟲，牠們有著紅色或者是粉紅色的外殼，會附著在哈勃島四周的礁石上，受到海浪或者是海洋生物的襲擊、衝撞之後，會從礁石上整團掉落再被沖刷到海岸上. )
sikatayda i Harbour a subal, saayaway sa a mukacaw tu hikuki, tayda i nu amisan ya Eleuthera a subal, paliyunen aca tu kadideng anu caay sa u balunga ku kacawen, i tawya a makatukuh, kanahatu saka tayda a dadan caay kabaat atu caay kacaluway, nika ya kalasumasumanahan a sadipasan nikasalunganan, i tasepi’an u sakatawitan nu midangay nu labang, sakanamuhan tu ya kalasumasumanahan nu misu, anu makayda tu maycaliway amana kanca kasungaliw.
(u sulit nu hulam: 要到哈勃島，必須先飛到它北方的伊柳賽拉（Eleuthera）島，再轉乘車子或船方能抵達，雖然路程遙遠也不方便，但粉紅色沙灘絕美夢幻，遊客依然趨之若鶩，喜歡粉紅色的你，走過路過千萬不要錯過！)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考文獻)
kakuniza:kanatal kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Ciripunan
thumb|Ji’an
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciripunan. u kasalumaluma’ nu Ciripunan sa, 2,924 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 7,823 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,023 ku tademaw, pakalatu 13%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6,800 ku tademaw, pakalatu 87%.
tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini.
u niyazu' nu Pangcah
u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunan) u Tayan(Tayal) u Paywan(Pauwan) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
sakaenemay
(u kamu nu hulm sa:第六)
Ciripunan
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
ngangay
ngangay(蛋黃) thumb|ngangay nu ti'kuk nu ayam
Qwayux
Qwayux
u sulit nu Hulam: 武漢部落
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Qwayux. u kasalumaluma’ nu Qwayux sa, 77 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 236 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 202 ku tademaw, pakalatu 86%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Bujumbura
(u kamu nu Hulam:布松布拉)
ngangan nu Rukay Wutay-abalrini
ngangan
thumb|Rukay chief abalrini (nu Rukay Wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou
卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan
邵族Saw 雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Draki
Draki
u sulit nu Hulam: 四林部落
四林社區舊名為stagi，位於牡丹鄉最南側，恆春鎮的東北方，是中央山脈餘脈中最南端的排灣族，部落範圍環繞整個恆春半島. 四林村與高士村斜角對應，成為牡丹鄉與滿州鄉交界的南排灣文化屏障. 另外在地理環境的因素下，此村分為兩個自然聚落，分別為四林部落及虎頭部落.
四林社區為牡丹鄉古老的部落之ㄧ，人口組成多為南排灣族人. 原始聚落遺址，即在現今村落之鄰近較高的山區中，西元1931年，日本人在該部落施行部落集中政策，當地的族人遷移到現在的四林部落及虎頭部落居住. 日劇時代，四林格社的南排灣族人為了捍衛部落，爆發了與日軍正面衝突的「四林格事件」，部落居民攻擊日警萬里得、蚊蟀、四重溪等地的派出所.
最後，日軍靠著優勢武力，以大砲等先進武器全力反擊，並著以誘殺之計射殺部落頭目，四林格社戰役宣告落幕.
u siwkay nu niyazu'
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Draki. u kasalumaluma’ nu Draki sa, 250 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 618 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 594 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 24 ku tademaw, pakalatu 4%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 95%, Yuwatan(Bunun) 0.5%, zumazuma 0.5%.
u niyazu' nu Paywan
u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.
u Sakizaya a tademaw
inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
likisi
(u kamu nu Hulam:歷史)
ngangan-Ci'oporan
ngangan
Ci'oporan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u ngasaw a ngangan nu Pangcah.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
Yuancumincu weyuanhuy- yuancumincu laylay a ngangan pasulit- yuancumincu ngangan nu tademaw a cudad, dengtal Cengce tabakiay a cacudadan
撒奇萊雅族Sakizaya
阿美族Pangcah
泰雅族Tayan
排灣族Paywan
布農族
魯凱族Rukay
鄒族Cou
卑南族Puyuma
賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku
噶瑪蘭族Kabalan
邵族Saw
雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu
拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
Quzi
thumb|Fuxing (Taoyuan)
Quzi
u sulit nu Hulam: 中心部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Quzi. u kasalumaluma’ nu Quzi sa, 119 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 294 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 158 ku tademaw, pakalatu 54%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 136 ku tademaw, pakalatu 46%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
sakapituay
(u kamu nu hulam sa:第七)
Luis Lacalle Pou
Luis Lacalle Pou
8 bulad 11 demiad, Luis Lacalle Pou, u misingkiway. 1973 a mihcaan 8 a bulad 11 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Uruguay (烏拉圭) ayza sa ci Luis Lacalle Pou, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 3 bulad 1 demiad.
binawlan
binawlan (kamu nu Hulam: 群眾)
katuuday a tademaw.
i lalangawan nu Hulam, izaw ku tuluay a tedemaw sa.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:LamiHung
kalasumasumanahan
(kamu nu humal：粉紅色的)
namakayza
(u kamu ny Hulam:從、源自)
sadipasan
(kamu nu hulam：沙灘)
minunuhay
minunuhay (kamu nu Hulam: 拾穗者)
minunuhay, na u mikulitay i France (法國) pa-pi-song-pai(巴比松派) ci Lean-Belansoba-Millet(讓-弗朗索瓦·米勒), u sakasingangan a nipikulitan, na i 1857 a mihcaan, tu mihcaan nipaazih i Pali-Salon(巴黎沙龍), ayda sa i tida i O-say-mey-su-kuwan(奧塞美術館).
minunuhay na u 舊約 facalay cudad(聖經) ya 路得記, ci Lu-te(路得) atu ci 波阿斯 masulitay i saayaway a cudad, ci Lu-te na i umah ni 波阿斯 mihabay tu nikahetikan, a sapahabay nida tu ina nu kakadabuwan ci Nowmi, u nikahida u pabinawlanay tu nu pakuyucay a minunuh tu nikasiliwan nikahetikan nu habay sakaidaw nu kakaudipan, ya makulitay sa caay kau ya tatuluway a malukay a tatayna i tida i masakalawlaway a hahabayan a dada, ya masakimay nu likat atu miluungay a wayway, mapaadihen ku iyungay masadadiway a cudad nikamaylabu sakusaan. i hekal nu nikulitay caay kalecad nu mihcaan ya tatuluway a tatayna, nipawaywayan tu nikalalukan nu luma’ay a nikaudip, mamikandukay tu umah eneng sa i subayu micekul, u sapakatineng tu nu tawyaay a siyakay a nikahida. mabaatay a kiwkay idaw ku nipasilsilan tu sakahida sasengiay tu nu ciwluay(基督) a nikaymaw ku nikahida.
ci Millet na i Nu-man-ti(諾曼第)ay a kakalukan a umah lecuhan, i na nipikulit sa tungusay cinida tulu a bataan idaw ku lima a mihcaan nu ayawan nikangelu’an tu nalimaan sakasitungus i mahida, mabidang cinida tu nikahida i tawya tu nikasabeleng sa atu nikacangal, i kulit nu minunuhay saayaway mitanam micapi’ay tu nikaudipan a nikulitan. nipataayaw madayum nika maybalucu’, pasu nipisinanut tu aadihan madimel a patahkal, mitesekan nu wayway u sapamata nu tademaw a mizizaw. u kakela nu subayu atu subayu luma’ kilang pasu lutulutuk palasudikudan, atu adidingay a adingu nu tademaw a nipahecek, u sakaahebal nu nikalukan a aadihan sakacaay kainayi’ nu maylabuway a angil. i na nikulitan ni Millet hina u tademaw sakahenulan, sakalecad nu dumaay hani pa-pi-song-pai(巴比仲派) a mikulitay ku nikahida. nu dikudan satu ci Ban-go(梵谷) namitudung tu mahiniay a mikulitan ni Millet, ci Pi-sa-so(畢沙羅) atu ci Lay-no-wa(雷諾瓦) atu ci Sio-la(秀拉) malawilaw tu ni Millet. kakuniza:MIku Kumud
hikuy
替代文字|縮圖|hikuy (Mola mola) hikuy (ngangan nu kagak科學: Mola mola), (kamu nu Hulam: 翻車魨、曼波魚、頭魚). liwasak i kakititaan masaakuti’ay atu saakuti’ay a hekal a bayu, pasu timulay a bayu atu walian a bayu, u tungusay nu tabakiay a buting mulakalakay i bayu.
nika saupuan hina i tini nikacaledesan a bayubayuan, u duma sa idaw ku nikadihkuan atu kakasienawan a bayubayuan. u hikuy hananay a buting nikaudipan i (地中海).
2017 a mihcaan pitu a bulad tusa a bataan idaw ku sepat a demiadan, ya (廣島大學), (東京大學), (澳洲梅鐸大學) atu nu paykanatalay nikapulungan mikingkiway a masakaputay, cacay a lasubu tulu a bataan a mihcaan sayaway nipakaadih tu nu dumaay a hikuy hananay i New zealand (紐西蘭) a bayu, ina mahiniay a hikuy natacuwacuwa nilakalak malaliw ku nisasidumaan masulitay makaala tu tuluay a lasubu a mihcaan ku nikatenes. i namahiniay micidekay a nipabaluhayay a hikuy sipangangan han tu misamsamay a hikuy han (ngangan nu kagak科學: Mola tecta), (kamu nu Amuhuwan: Hoodwinker Sunfish), ina hikuy sa u tabakiay ku udip, satanayaay makaala tu tuluay a depah.
malikecuay
(u kami nu Hulam:狹窄)
hikuy
kagak kakuniza (科學分類)
salaedan (界)：動物界 Animalia (nu Amuhuwan)
panan (門)：脊索動物門 Chordata (nu Amuhuwan)
upiz (綱)：輻鰭魚綱 Actinopteri (nu Amuhuwan)
mata (目)：魨形目 Tetraodontiformes (nu Amuhuwan)
sapamat (科)：翻車魨科 Molidae (nu Amuhuwan)
hicahicaay (種)：翻車魚 M. mola (nu Amuhuwan)
u dumaay a nipangangan (別名)
ina hikuy nipangangan i cudad u kamu sa (磨子). nu 西班牙 nipangangan u buladay a buting han. nu Amuhuwan atu Ego a kakititaan pangangan i nu bayuay a cilalan a buting, u hikuy sa nipangangan nu Amuhuwan sa u “ocean sunfish”, sinina kina hikuy tapabaw mubelin, pacilal i hekal nu bayu mililuc masakikeday, sisa idaw aca ku dumaay nipangangan u (太陽魚). nipaduma, nu Dipunay a cudad nipangangan u (マンボウ), uyda i Taywanay nipanganganan tu (曼波魚), kyu idaw aca ku (蜇魚、蜇魴).
ngangayawan
(u kamu nu Hulam:戰爭)
nusuayaw
(u kamu nu Hulam:面對)
hikuy
u dumaay a nipangangan (別名)
u hikuy nipangangan nu Taywan, namakay sawsawni maadih nu mibutingay misabelibelin tu udip mahida u mililucay makay sasa nu cilal, sisa hinabelin a maypangangan. micapi tu 2002 a mihcaan nu Kalingkuay mamikuwanay tu masakaputay nu mibutingay, kapulungan tu mamiidangay maydih idaw ku nikakapah nipacakayan tu hikuy, sisa palekal tu sasapitanam tu nika asu’ nu hikuy, na dikudan sa caay kangaay ku nipangangan a tengilan ku nikabelin hananay, idaw ku kamu mamin mukan tu hikuy sa, alaw a mabelin ku kadideng sa, sisa u masakaputay tu mibutingay, i duma aca palekal tu a paliyunay pabaluhay tu ngangan nu hikuy a kawaw, i mahida a u binawlan ku mamisingkiway pangangan, tuwa sadikuday sa ya man-po a buting ku makademecay.
micidekay kasasiduma (特徵)
masakimulul azihen ku udip idaw ku nikadupingan atu masaapuyu kibetul ku nu tapiingan, adidi’ ku tangah adidi ku laway, u kikul nu sangaduy maeluc(退化) tu nayi’ tu kikul,  nayay ku sangaduy nu bilil, nika nu kululay a sangaduy atu nu uduway a sangaduy icelang, masaabuway ku tapiingan nu udip, misengi tu sanglacay macamul nu abuway a kulit ku bilil, ya hikuy adihan mahida nipicikcikan malapangkiw nu wayway, sisa u duma nipangangan ci katangahan a buting.
nika nanaman (特性)
hina mupawpaw tahekal a pacilal sakatalawkaw nu kadihkuan nu udip. sakay i bayuay munabaway (表層) a buting, sikasilsilan nu masabalatay nu nanum micapi i tatukusan, hina kan tu bubul.
u hikuy hanany u kulul atu nu uduay a icelang maedap tu sakataayaw mingaduy, caay kakapah ku ningaduyan mahaymaw caay kakalamkam milaliw, sisa sawsawni masalil nu mibutingay. nika udip nida i tini i siakuti’ay a bayu, i tapiingan nu udip nu hikuy, idaw aca ku malikatay mikilulay a canacanan, anu misaungay kya hikuy, u udip nida ya mikilulay cinidaan a canacanan likat sa, i baad adihen mahida tu masakimuluay a bulad, sisa idaw aca ku nipangangan tu buladay a buting a salungangay a ngangan.
u hikuy hananay baketay ku tangah ahemaway ku kuku’, mahiniay a udip tatungus taneng micelem, u hikuy hina micelem katukuh i maylabuay a midakep tu asu’ay a buting atu udang. (i munabaway nika udipan nu hikuy, alaw taneng mucelem i labu nu bayu makaala tu 600 a depah hatida ku nikatukuhan, ayaan sa cacay a demiad makaala tu tusaay a bataan nipidateng tu nikahida nu hikuy u mikilimay tu asu’ay a kakanan.
malasulitay nu Ze-gi tabakiay a cacudadan ci 張永洲 sasaydan nadatengan, ya hikuy hananay ku nikanamuh tanang i pawpaw nu bayu hakay idaw ku tuluay a nikalekal a nikahida,
1.miida tu niakuti’ nu cilal, a mipatay tu cilekay, mahida u nipawali tu pada.
2.pawali misacilal maydih idaw ku nicunus tu nikangaay nu bituka misakapah tu sapalawpes.
3.nipitanang mupawpaw i bayu maydih misamsam tu nu bayuay a ayam tayni, mitucek (啄) tu nu udipay a cilekay.
mikinkiwan idaw ku nipatudu’, naudipan  nu hikuy sakainayi’ay sa makalal tu lima a bataan a masasidumaay a cilekay, u udip nu hikuy mahida tu nipatahkaan i bayu, i na cilekay i udip nu hikuy idaw ku nipicunus tu canacanan a kulit, nikahida sa calekah sa ku banges nu udip masinang(鋒利) sikaduka nu tademaw.
nipasiiluc (繁衍)
u udip nu hikuy matumuh sawsawni kanen nu dumaay a buting, nika sa caay ka lawpes nu hikuy sa, idaw ku sakayadah nu nipilecuhan, cacayay a laang a hikuy nikacacay nilecuhan makaala tu tuluay a yik (億) ku pilas (卵) i nu bayuan ku sayadahay ku nipilecuh. nika u maudipay sa cacay a lasubu a mang cacay ku maudipay dada, kyu kanahatu yadah ku nikasipilas katukuh i sadikuday sa caay ka papina ku maudipay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考文獻)
翻車魚 kakuniza:Miku Kumud
malaliyas
(u kamu nu hulam sa:分開著，分裂著)
masakayakay tepatepadanay a buyu’
(u kamu nu Hulam:陡峭懸崖)
nipaluma-anekak
anekak
貓鬚草 thumb|anekak (俗名：腎草、腎茶、貓鬚公、化石草、腰只草) 屬於台歪原生種植物，具有利尿、排石的作用.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p273
貓須草 Orthosiphon aristatus (Blume) Miq., 1858. 臺灣物種名錄. 臺灣: 中央研究院生物多樣性研究中心. [2013-1-24] （繁體中文）.
nipanutekan
(u kamu nu Hulam:規定)
nipaluma-anekak
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
邱年永等著 原色臺灣藥用植物圖鑑(1)- 181貓鬚草 p185台北南天書局
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 貓鬚草 92年10月397頁 kakuniza:nipaluma
kawlah
kawlah (kamu nu Hulam: 獎勵、獎狀、獎品)
nipaluma-daedac
daedac
(俗名：菁仔、青仔、仁頻、賓門、賓門藥餞、洗瘴丹、寧極、檳榔玉、檳榔仁、榔玉、大腹子)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kawlah
kakuniza:LamiHung
nipaluma-daedac
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p285
kakuniza:nipaluma
R'uyan
inayay ku cacudadan i R'uyan niyazu’.
inayay ku kyukay i R'uyan niyazu’.
inayay ku pikuwanan i R'uyan niyazu’.
inayay ku pacudacudadan i R'uyan niyazu’.
inayay ku padekuan i R'uyan niyazu’.
Turkmenistan
thumb|u hata nu Turkmenistan (土庫曼)|alt=Flag of Turkmenistan.svg
Turkmenistan (土庫曼)
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Ashgabat (阿什哈巴特).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 27 bulad 10 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Gurbanguly Berdimuhamedow, micakat a demiad sa i 2006 a mihca sabaw tusa bulad tusa bataan demiad.
土庫曼是一個中亞西南部的內陸國. 1991年宣布從蘇聯獨立，土庫曼也是亞洲唯一的永久中立國，石油天然氣資源豐富.
u Turkmenistan sa i ti tebatebanan nu Ya-cuo kalanutipan pasay nutimul a tukutukusan a kanatal. i ti 1991 a mihcaan pabinawlan tu hekalay sipakay nu Su-lien kunida sa malakanatal, ina Turkmenistan uyda sa i Ya-cuo a masacacayay a caay kasumad misuayaw pasatebanay a mitimaadaw a kanatal, u sakay simal sa nikaidawan nu makay lahaday amin nu i yadahay nu damek.
公元前3000年，土庫曼境內出現階級社會. 7世紀，阿拉伯人征服土庫曼後，當地人民遂漸改信伊斯蘭教.
Cang-cing-ku
縮圖 (u kamu nu hulam sa: 蔣經國)
Turkmenistan
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
i ayaw nu celahcan makaala tu 3,000 a malebut nu mihcaan, ina Turkmenistan a kanatal i labu nu kakitidaan sa, muculal ku masa selalay a sakay nu siyakayay a nipasasiduma. i pituay a seci sa, u A-la-po a tademaw sa kademecan nu heni ku Turkmenistan, nudikudan sa kakayda satu ku binawlan a pasumad sisinggu tu ya I-se-lan hananay a kiwkay.
1991年10月27日，宣布獨立，改稱土庫曼共和國，同年12月21日，加入獨立國家國協. 蘇聯解體後，土庫曼成為獨立的國家. 1995年12月12日，聯合國正式承認土庫曼為永久中立國. 薩帕爾穆拉特·尼亞佐夫於1999年成為終身總統，實行獨裁統治.
1991 a mihcaan cacay a bataan a bulad tusa a bataan idaw ku pituay a demiadan, pangiha' tu sakay nu kunida sananay a malakanatal, sipasumad ku ngangan u Turkmenistan han a kanatal. nadikudan nu kalaliwasakan nu Su-lien sa, i 1995 a mihcaan sabaw tusa a bulad sabaw tusa a demiadan, micumud tu i kapulungan a paykanatal mala u nu tatenga'ay a nipawacayan a Turkmenistan, masatenesay nu kalatebanan a misuayaw tu kasasalacus nu mamuwanay a kanatal, ya ci Sa-pa-el-mu-la-te-ni-ya-cu-fu hananay, i ti 1999 a mihcaan mala u nu kabelecan nu udip a mala cung-tung, misaheci tu sikelecay nu udipay a mikuwan tu kanatal.
尼亞佐夫被尊稱為土庫曼巴希，他在國內推行個人崇拜，於1994年起修改該國的憲法，逐步將自己行使的總統權力擴大，在1999年獲無限期執行總統職權；傚法古羅馬凱撒大帝更改12個月份名稱—自己名字是一月，母親名字是四月，如此類同.
ci Ni-ya-cu-fu sikasikadan a nikaidaw a sipangangan tu Turkmenistan Pa-si han, cinida sa i kanatal sa micuduh tu sakay nu zibunay a pakasikad tu binawlan, sisa i 1994 a mihcaan miteka tu micunus tu nu kanatalay a hulic, haymaw han a maysumad ku sakasitungus nu sakay cung-tungay a hulic a mikiyadah sakelec, 1999 a mihcaan sa sikaala nida tu nayay ku sadedep nu kasa cung-tung a sipahanhan, mitudung tu ya sumamaday kiya hungti nu Lo-ma-kay-sa, micidek ku nipasumad tu kuyumi a nipangangan i sabaw tusa a bulad, atu tatangahan a bulad sa sakunidaan a pangangan, i sepatay a bulad sa nu ina nida a ngangan, hahini han a sipatatules ku kasasengian.
2005年2月，尼亞佐夫宣布放棄終身總統地位的待遇，並將下屆總統選舉定在2010年舉行，而尼亞佐夫本人在2006年12月21日因心臟驟停而逝世，享年67歲.
pisingkiwan
(u kamu nu hulam sa:選舉)
Turkmenistan
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
nikatuudan nu tademaw sa makaala tu 570 nu mang (i 2020 a mihcaan), i labusa u Tu-ku-man a tademaw ku sakayadahay. nikalaliwasak sa caay kasapalalen, katuuday nu tademaw a mueneng saupu sa i kalabangbangan nu tuse atu idaway ku langlangdawan a kakitidaan, kasaupuan sa katuud ku cayay ka u Tu-ku-man a binacadan, u heni sa namakay i nu Su-lien a nu tukiay kalimadan tayni u mitesekay amin a musakawaway atu iluciluc, micapi ku nu Tu-ku-man a binacadan, makaala tu tulu nu tusa iti niyadu’ atu i naka a maudip.
ina Tu-ku-man a binacadan sa, i nu ayaw nau pahutingay a binacadan, ayda satu u malukay ku sitatungus a sikaudip. iti nu ayawan a nipicebis atu nipidebungan nu Sa-e' (沙俄) sa, u binacadan nu niyadu’ sikayadaen a miwaswas a pasiduma, nika nikahida nu heni sa sikabalud nu balucu’ nu niyadu'ay. u Tu-ku-man a tademaw a nipidateng a aca sa, u wama nu Tu-ku-man sakay nu udipay a idang atu idaw ku Sun-ni-pay a Mu-se-li, u pahutingay a sitatungs sa malakuwit ku nu malukay, uyda saan u pakuyucay i tawya a sikakawaw tu malukay, milalicay ku heni pacakay tu subayu, alahicaen sa pacakay henay tu sakala tubangan.
在18世紀之前，土庫曼地區受伊斯蘭文化影響. 18世紀沙俄侵佔中亞並派俄羅斯人到中亞開墾發展，俄羅斯的文化影響漸漸滲透. 但自蘇聯瓦解、土庫曼成為獨立國家之後，又由於俄羅斯在當地影響力逐減和國家大力提倡伊斯蘭文化，令兩者此消彼長.
iti nu ayawan nu sabaw walu seci, Turkmenistan a kanatal malawlaw nu I-se-lan hananay a kiwkay. i 18 seci ya Sa-e' taydaen i midebung tu kalatebanan nu Ya-cuo, miculcul aca tu nu Russia a binawlan tayni padadas tu sakalukan kalaidaw nu silacul, u lalaganwan nu Russia sa haymaw satu midelac mulenu i nikaudipan. nika sikalaliwasakan nu Su-lien sa, ina Turkmenistan kunida sa malakanatal i nudikudan, ya masanu Russiaay a lalangawan atu nina nu i kaudipan hamaw satu a sikapawan, pasu misaicelang ku aydaay a kanatal a palekal tu nu sakay nu I-se-lan a singgu atu lalangawan, matenes matenes sa hida satu a malawpes atu kalabangbangan i liwan nu kadademecan.
ta-bi nu aidangan (旅遊)
iduutay a panan hananay sa (masadumaay a nipangangan u Ta-wa-ca sakay nu lahaday a bali sikalecad nu gasu a nikalikat tu a silamal u masa lebungay) u sanu Turkmenistan Ta-wa-ca a niyadu’, kalaidaway tu a masaumahay nu lahaday a gasu, u lala' niya umah sa na i 1971 a mihcaan namapelad tu, kakayda satu mala nu lahaday a lebung. u mamikingkiway tu lala' a mistesekay matalaw a sikawaswas nu ya Ciya-wan hananay a letek sa, sipalikat nu heni tu lamal a maytuduh tu nikalatlatan nu gasu, namahida satu ya lamal katukuh ayda sa nacaay henay kapanengen, ya nikaahebal nu lebung sa makaala tu 69 a depah, u nikamulcekan sa makaala tu 30 a depah. nu Taywanay i Heng-cun a ya micidekay a aidangan nikasilamal sa malecad tu, u nikatabakian sakacaay kalecad sa u nikaahebalan nu kasilamalan.
該氣坑是一處受歡迎的旅遊景點. 過去五年共有五萬名遊客到訪. 氣坑的總面積為5,350平方米，相等於一個美式足球場的大小. 氣坑附近同時是野生沙漠露營的勝地.
ya lebung nu masalahuday a gasu sa, masa nu kanamuh han nu ta-bi a aidangan a aadihan nu labang. i ayaw nu limaay mihcaan sa, kalaidaw nu limaay a mang nu midangay a labang tayda, u lebung nina lahaday a kunida sananay a kalaidaw nu lahuday a umah a nu gasu sa, nikaahebalan pulung han a maysausi sa, makaala tu 5,350 a pin-huwan a depah kaahebal, mahida u masacacayay nu Amuhuwanay a tatukudan a mali kaahebal. i capian nu masaumahay anu idaw niya lahaday a masalahuday a gasu sa, kutusi sa masa nu kanamuhan nu i hekalay a tayda milabin, mitanam tu saecawan atu mikungling tu besi nu masatademaway a tatama sa, u sakasaan i nu dumaay a niyadu' atu nu dumaay a kanatal, i nikaudipan sa caay pakatanam tu sakay calepacepanay a sikaudip, kiyu i tini sa u tataydaan aca nu midangay a mitanam tu masasiduma a nikaudip.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Tallis Obed Moses
Tallis Obed Moses
10 bulad 24 demiad, Tallis Obed Moses, u misingkiway. 1954 a mihcaan nalecuhan.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Vanuatu (萬那杜) ayza sa ci Luis Lacalle Pou, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 7 bulad 6 demiad.
Larry Bergh
Larry Bergh nalecuhan i Williston, North Dakota, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
4 bulad 2 demiad, 1945 a mihca, Larry Bergh, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
pahulicay
(u kamu nu Hulam:立法)
Ming-cing-tang
(u kamu nu hulam sa:民進黨)
Piyuma
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Piyuma. u kasalumaluma’ nu Piyuma sa, 168 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 716 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 702 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 14 ku tademaw, pakalatu 2%.
u kasabinacadan, Paiwan 93%, Amis 1%, zumazuma 3%.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Larepaq
thumb|Daren
Larepaq
u sulit nu Hulam: 拉里巴部落
u siwkay
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Larepaq. u kasalumaluma’ nu Larepaq sa, 126 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 326 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 324 ku tademaw, pakalatu 99%.
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 1%.
tatengilan nu kanatal
(u kamu nu Hulam:國會)
Larepaq
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 96%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu'.
Taitung sian Talen siang Taypan chun, pangangan nu binawlan ku "itiniay" a niyazu'. tina niyazu' sa, itiza ipabaw nu Taycukaw sa'wac a lala'. sawaliyan sa u Taymali siang Toliang chun. satipan sa ,u Tupan chun. satimul sa, u Tawu siang Aypu niyazu'. saamis sa, izaw ku Pinmaw chun. nuayaw a demiad, izaw ku niyazu' itini. sawsawni sa, sizuma tu ku sakatusa a niyazu' itini. u Taypan atu Lalipa.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Paywan kakuniza:Yincumin
sumamadan
(kamu nu hulam：古時候)
manamuh kaku a mitengil tu nu sumamad a kungku.
我很喜歡聽古早以前的故事.
sasungaay
(u kamu nu Hulam:親)
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Lou Yu Feng
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput (帝瓦伊撒耘基金會)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
labu
(kamu nu hulam：深)
Rafael Addison
Rafael Addison (拉菲爾·艾迪森)
labu
i labu nu kakabian kuhni. 他們在房間裏面.
Rafael Addison
7 bulad 22 demiad, 1964 a mihca, Rafael Addison, miunduay.
labu
ka i labu tu nu luma'. 在屋內就好了.
i labu kina tebun. 這口水井很深.
i labu 在裡面
i labu nu lala' ku tubah nu kuletu. 山藥的瓜長在泥土裡.
talabu 到裡面
amana ka talabu nu luma' mibalakas. 不要進屋內玩耍.
labuen 放在裡面
i labuen nu kalibungan ku tedus ni baki. 叔叔的甕放在床底下.
cung-tung
(u kamu nu hulam sa:總統)
bangas
縮圖|bangas bangas (kamu nu Hulam: 苦楝), ngangan nu sulid i cudad (學名): Melia azedarachi.
kakiliman
u bangas a kilangan tu mulangaway a kilang han. u sakay zayliyaw nu makaniay i’. simalayasan a buyu'. u kinapaluma’ atu sapaluma’ sa u badic haen nu Arabia a kamu (阿拉伯語) tu nu mulalangaway a kilang. kina sapaluma' u sin-tangisngisay (星天牛) a micabengay a mulangay a kilang, sin-tangisngisay manamuh mingednged tu paduh nu bangas, mangaduway a ciid atu papah, matineng musatiku’ i labu nu paduh, mihalhal a malaengit sa micumud i angangan mingitngit nu dumaan a nganga.
kina《nasulidan nu lutuk tu aadihan》tu nu naayaway nasulidan "papah nu bangas kapah tu palatuuten, kiyu u bangas han. ya heci sa adidi' mahida u lin, anu kalawlawan ku kulit. pangangan han tu cinlin, mitudung tu wayway (象形)." ya tuut malanusumamadan a tademaw palakupaen ngale’ ku salengac lameneng atu dawmih, u paduh nu bangas anisangaan tu ahaciday a sapaiyu’, sapabanaw tu kupa nu cica' atu tatunih, kiyu singangan tu bangas han. sisa paduh nu kilang, u kilang heci saakenek sa, kiyu u pangas han. dayhan bangas nu heci anu maduhen sa kalawlawan ku kulit, a dihan mahida u adidi'ay a lintang, kiyu idaw ku nipangangan tu kalawlawan ku kulit, a dihan mahida u adidi'ay a lintang, kiyu idaw ku nipangangan tu nu kinmay a "Linheci" (kilinheci).
u laliwasak
kinasapal namakay ni i sawaliyan atu Europe (歐洲) nu amis ida sa i China, Taywan, Korea (韓國), Japan (日本), Mian-Tian (緬甸), Iyin-Tu (印度) tu nu makacuwcuway nu niyadu' sa i Taywan nu enal atu makasasaay a buyu’, cun-ku-ta-lu-nunikaliwas i Kuang-Tung (廣東), Kuang-Si (廣西), Iyun-Nan (雲南), Si-Cuong (四川), Hu-Nan (湖南), Hu-Bey (湖北), He-Nan (河南), Kan-Su (甘肅), San-Si (陝西), San-Tung (山東), Giang-Su (江蘇), Ze-Giang (浙江),Hu-Pei (湖北), Kuey-Cou (貴州)..., i Taywan nu tada langaw a sapaluma’ idaw i Sin-Bei (新北), I-Lan (宜蘭), Nabakuwan (kamu nu Pangcah: Kalingku, 花蓮), Pusung (pusung, 台東), Tao-Uan (桃園), Sing-Zu (新竹)、Miao-Li (苗栗), Tayciw, Zang-Hua (彰化), Iyun-Lin(雲林), Jia-I (嘉義), Taynan (台南), Takaw (高雄), Pintung (屏東縣). mamin ku enal tu i makasassaay nu buyu'. nu hekalay sa icuwacuwa nu bayu tu hekalay i paituway a lasubu nu dited nu nikenis nu masabuyuay a lala' nu langaw sananay a kilang takutakuwan a lala', lutulutukan i lilis nu sauwacsauwacan, iteal nu dadadan atu umahumahan mipuuday saan, tada kalankan mulangaw kina kilang salungan aca ku langaw, nayi ku cilekay, katuud ku palumaay salalidungen tu aadihan ani langaw tu kilang. caay kapilih tu lala', u tanengay cilemin atu batu nu kaabuahuwan nu pipic, iliken nu lala' mulangaw, lacus mahedun nika kapah isinanumay mulangaw manamuh tu siilalay mapacila, tucldes, tusanal, tubali tu cilekay, tu cikah atu uning nu lalid, caay ka talaw tu cilekay atu kaimelangay.
u mahidaay
namakay nu ayaman pasapalay tu supal paluma atu u lami't ku lalangawan tu nu kasilangaw.
kina bangas a kikang u maluluay ku papah, mahida u cebal nu kawsa ku kiya kilang, u nikatalakaw makaala tu sabaw limaa tu tusa a batan nu ditek. ya paduh nu kulit sa abuabuwan atu kalumenimenian, kaletakan, ya ciit kalasibanu han mahida sa u bunac, nadikudan maluluh, kaluteman tu ku maikesay, masabalaki kuni katalakaw, yadah ku caang, ciid ahbal yanuayawanay sa kaseday, cuyacuy, u papah nu letak masa adidiay ku kalawlawan nu paduh i buhan. i tepal nu kalawlawan ku ka salengac nu kulid, kalawlawan atu kasumanamanahan. angangan u paduh kaabuahuwan, caauy ku niukalaletakan atu nikatabaki nu buhan nu paduh.