cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portugal
Kamu nu Putaw-ya (葡萄牙) 葡萄牙語
tada kamu nuheni u Putaw-ya (葡萄牙) a kamu, u Luo-man (羅曼) a kamu. Putaw-ya (葡萄牙) akamu namiales i mukasi a La-tin (拉丁語) akamu, itida kiya i tusa a malebut 2000 a mihcan hiyan nu Luo-ma (羅馬) palecad tu Yipi-liya (伊比利亞) a subal nu Kayel-te' (凱爾特) a tademaw Liwsi-tayni-ya (琉息太尼亞) a tademaw atu Yipi-liya (伊比利亞) a tademaw micukaymas.
較為成熟的葡語起源於葡萄牙北部以及西班牙的加利西亞，稱為「加利西亞-葡萄牙語」，在葡萄牙獨立建國前流行於當地.
matatungusay a Putaw-ya (葡萄牙) a kamu namaka Putaw-ya (葡萄牙) amis nu atu Sipanya (西班牙) a cialisiya (加利西亞), pangangan han tu Ciali-siya (加利西亞) Putaw-ya (葡萄牙) a kamu, itini i Pu-Taw-Ya (葡萄牙) misiteked patideng tu kanatal i niyaduan.
15至16世紀，隨著葡萄牙人的航海活動和殖民擴張，葡萄牙語得到廣泛傳播.
sabaw tu lima katukuh tu sabaw tu enem a seci, miduduc tu Putaw-ya (葡萄牙) a tademaw mipabalunga a kawaw atu misaahebal tu binawlan, Putaw-ya (葡萄牙) a kamu hida satu katinengan nu katuuday.
Pu-Taw-Ya (葡萄牙) a wundu’ 葡萄牙體育
克里斯蒂亞諾·羅納度是現今葡萄牙國家足球隊隊長，為世界上最為傑出的足球運動員之一
Keli-sedi-yanuo．Luona-tu (克里斯蔏亞諾.羅納度) u aydaay a Putaw-ya (葡萄牙) kanatal       mitukuday tu mali a mililiday, u kitakit sasi nganganay nu mitukuday tu a mali a tademaw.
足球是葡萄牙最受歡迎的體育運動，建立有從業餘水平到世界級職業水平的完善足球聯賽系統，且培養有眾多世界級球星.
tukudan nanay a mali han u Pu-Taw-Ya (葡萄牙) saka namuhan a mamalian, patiden tu salama' sananay mitukud katukuh tunu kitakit anipi laylayan amitukud tu mali sakadadecdec nipimalian, katuud tu kunipacakat nuheni tu kitakitay mitukuday tu mali a tademaw.
葡萄牙亦擁有許多出色的足球教練員.
Putaw-ya (葡萄牙) hantu yadah kumala saydangay numi tukuday tu mali a tademaw.
葡萄牙是傳統田徑強國，奪得有許多歐洲賽事、世錦賽和奧運會的獎牌.
Putaw-ya (葡萄牙) u laylay nu sasasiduba’ay a kanatal, yadah tu ku Ocuo sapidademec a kawaw, secinsay (世錦賽) atu awyunhu’ ( 奧運會) nu kawlah.
棍術是源於葡萄牙北部的傳統武術，對抗雙方使用棍棒互相擊打.
Kungsu’u laylay (棍術) namaka Putaw-ya (葡萄牙) amisay a laylay nu kuntaw, sakacaculi a tatusa u cangan nu kilang ku sakalalebu nuheni.
游泳和水球是流行於葡萄牙的兩大水上運動.
mingduya atu nanumay a mali naw Pu-Taw-Ya (葡萄牙) a satabakiay nu nanumay a laylayan.
pidademecan
(kamu nu hulam：決賽)
madademec
namadademec kiya katinengan ku icelangay. 比賽之後才知道誰有能力.
mademec
(kamu nu hulam：輸了)
namadademec kami aci Panay sa mademec kaku. 我今年輸了.
makademec
(kamu nu hulam：打贏)
Kenny Battle
ci Kenny Battle nalecuhan i Aurora, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput(聯盟), pahanhanan tu kawaw(退休) ayza. Kenny Battle i 1989 a mihcaan NBA sapapili’(選秀) mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac(第一輪) atu silsil(排名) 27, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.
pidademecan
makademec
makademec kaku tu tau. 我打贏人家.
Kenny Battle
10 a bulad 10 a demiad, 1964 a mihcaan, Kenny Battle, miunduay.
pidademecan
namadademec
(kamu nu hulam：比賽)
namadademec kiya katinengan ku icelangay. 比賽之後才知道誰有能力.
Kenny Battle
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
petun ngangan nu Rukay-Isibabanala
ngangan
Isibabanala (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
布農族氏族名
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Kent Bazemore
Kent Bazemore unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tay suruw.
7 bulad 1 demiad, 1989 a mihca, Kent Bazemore, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
wayway
(kamu nu hulam：行為)
ama hananay sa piazihi tu wayway. 身為父親，要注意一言一行.
lipahak
(kamu nu hulam：快樂)
Ano miliso' kamo lipahak ko mato'asay. 你們若回來探訪老人家會很快槳.
silawad
(kamu nu hulam：有時間)
silawad katayza kisu mizizaw tu saba! 你若有空要去探視一下弟弟！
lawad
(kamu nu hulam：時間)
nayi' ku lawad nu maku tayza i luma' nu misu. 我沒有時間去你家.
kasilawadan
(kamu nu hulam：有空閒的時候)
kasilawadan a tayza kaku i luma' nu misa midang. 有空閒的時候我要去你家玩.
Roosevelt Skerrit
Roosevelt Skerrit
nalecuhan ciniza i 6 a bulad 8 a demiad 1972 a mihcaan.
tanam
(kamu nu hulam：嘗試；嚐嚐)
Roosevelt Skerrit
Roosevelt Skerrit
u cunli (總理 Prime Minister) nu Dominica (多米尼克) ayza sa ci Roosevelt Skerrit, micakat a demiad sa i 2004 a mihcaan 1 bulad 8 demiad.
tanam
Tanam hato kira nicacakan no mako a sinafel. 就嚐嚐我煮的菜.
nikaseneng
nikaseneng 讚美、頌讚
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-頌讚
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun
kakuniza:lisin kakuniza:2018-cacay
Lubas-Mapalaway-ngangan nu palisin
kakuniza:mapalaway
nipaluma-kalaykay
kalaykay
血藤
(俗名：大血藤、烏血藤、串天癀、入骨丹、青山龍、大果禾雀花、大果油麻藤)
以前原住民在深山中缺水的救命水壺
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p113
kakuniza:nipaluma
ngangan nu Pangcah-Fitolol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
nikatinengan
nikatinengan nu maku (心得）a hicaan nu mita mikiting, mikilul tu babalaki, apabalucu’en nu mita, zadengen. anu maliyuh kita tu kauzip nutua’s nu mita,a hicaan nu mita ku nikasikac a masasakamu tu babalaki nu mita. mahiza a nu makaazih tu cabay a tu lalumaan manamuh, lipahak haw, absa’ haw, atu miaamec ku lima haw, atu amiabibi haw? anu makungkung (lipahak) misakaku a matalaw ku tademaw, anu abeabesa’an kawiza, u mahicaay ku mahiniay a tademaw sa, a lipahak haw ku balucu’ anu maamec sa, mahiza u caay han sa katinengan nu mita sa, anu abibian nu mita misuayaw, mahiza u masunbaliw aca. sisa a hican nu mita anu masasukazih mi (mahica tu) saw? manay izaw satu ku misakamuay, anu tayza i luma’ nu taw, micumud tu i sasaedepan, sakamu sa taniyay kaku milinanumay, hinin misakamu taneng tu haw.
i sa kauzip nu mita sa, nayay nikaseneng tu tademaw atu tuudtuud u sakapahay a wayway. manay a hina nikaseneng kita, mahiza mipadaesuen.baungen daungen singalih ti’elen nu mita ku ipabaway pauzipay.malipahak tu kita mudadiw tu kita.
u dadiw ku likisi nu binacadan ita. itini i dadiw makasiwantan ku uzip nubabalaki. mudadiw sa amana pikilim tu sasakamuan a manamuh ku balucu’ a nikasenengan tu i pabaway, dadiw han tu ku sapidadiw nu misu. u dadiw izaw ku taliangay, izaw ku patikiliay a dadiw, izaw aca ku mihukayan a dadiw.anu tabuyu kita, makatenil tu piciw sa mahiza malipahak tu mudadiway mahemek tu kita makatengil.u sakasenengan ku ma hiniay a dadiw sakanamuhan a dadiw. u zuma mudadiw ku tademaw sa, mahiza u sapihanhan nu mita ka sakusa, anu palatuhay, pahadingay, pazazanay, pawananay, paicelangay, pawacayay, taneng tu mudadiw  nu mabalucuay a dadiw. izaw aca masaupu tu ku binawlan, misaupuay, mikimaday (pakungkuay), mihinaway (mikilimay), milikecay,mikiliday, mikitingay sa,mudadiw amim kita, izaw ku matinengay a baki mi kitinay tu balucu ita sa,a caay ka namuh kita saw.
Ulivelivek
Ulivelivek（u sulit nu Hulam：初鹿部落）
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Ulivelivek. u kasalumaluma’ nu Ulivelivek sa, 97 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 302 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 202 ku tademaw, pakalatu 67%.
卑南族位於台東最北的部落，部落原名的意思為四面環山、天氣穩定之地，另一說法為為潮溼之意(因為舊社巴蘭祈雨的地方). 根據口述歷史，古代卑南族從太麻里的華源海岸登陸後，先從建和村遷到知本深山一處稱為「撒里亞量」，隨後再陸續遷過「巴蘭」、「普拉撲拉」等地. 光復後在北方與布農族延平鄉交界的「龍過脈」，另分出一個新的「龍過脈」小社.
paluma
(kamu hu hulam：種)
paluma kaku tu paza' i nu zikuzan nu luma'. 我在我家後院種香蕉.
Ulivelivek
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Puyuma 62%, Pangcah(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.
paluma
milihiza kita ci inaan paluma tu lami' i palami'an. 我們跟媽媽一起去菜園種菜.
Ulivelivek
u niyzau' nu Puyuma
u Puyuma a niyazu' kyuni, katuud ku Putuma itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Yuwatan(Bunun).
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Puyuma kakuniza:Taitung
Francisco Guterres
縮圖|Francisco Guterres (u kamu nu Hulam：2017年當選第6任東帝汶總統，弗朗西斯科·古特雷斯)Francisco Guterres (u kamu nu Hulam：2017年當選第6任東帝汶總統，弗朗西斯科·古特雷斯)
nipaluma-dasay
dasay 龍牙草 (俗名：仙鶴草、馬尾絲、石打穿、黃龍牙、牛尾草、仙鶴蓮、脫力草、子母草)
Francisco Guterres
Francisco Guterres
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Timor-leste（東帝汶）ayza sa ci Francisco Guterres, 1954 a mihcaan 9 a bulad 7 a demiad nalecuhan. micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan 5 bulad 20 demiad.
nipaluma-dasay
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu《中國高等植物資料庫全庫》. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
pancahay (原住民族委員會)   sapayu' a nipaluma nu yincumin 行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p276
kakuniza:nipaluma
nipaluman-biyang
biyang(小飛揚)
mitesekay nipangangan【學名】Chamaesyce thymifolia (L.) Millsp.
sapamata a ngangan【科名】sapamata a ngangan大戟科(Euphorbiaceae)
tungusay a ngangan【屬名】tungusay a ngangan tungusa Euphorbiaceae大戟屬
u ngangan【俗名】千根草、紅乳草、乳草、乳仔草、紅乳仔草、細本乳仔草、扁竹、小本乳汁草、 紅骨細本乳仔草、結尾仔草、小飛揚草
Cyen-ken-lutuk, sumanahay cica’lutuk, cica’ adidi’ay lutuk, sumanahay adidi’ay cica’ lutu, u adidi’ay cica lutuk, kubeciday auk, adidi’ay cica’ lutuk, sumanahay ukak uynian adidi’ay cica’ lutuk masaikulay adidi’ay lutuk, biyang lutuk.
A-me-li-ka ngangan【英名】Red Caustic Reeper、Thymeleaved Spurge
binacadan a kamu, Bunun Babu Tu Ismud, Sakizaya biyang, Co Cuun Mingane.
musakamuay a binacadan (使用族群)
布農、撒奇萊雅、鄒
Bunun, Sakizaya, Co.
飛揚草在南方非常常見，野地里有很多這種草，大家應該見過但是不知道它的名字而已. 飛揚草的作用還是很多的，這裡就和大家說一下飛揚草的問題. 首先先來看一些飛揚草的樣子，飛揚草還有一個名字叫做「節節花」這個名字主要是從飛揚草的外形方面取得. 飛揚草的外形長得像是一節一節的，每一節都有一個小花. 所以也就做節節花.
biyang a lutuk i satimulan hinamaazihay tu, i umaumahan yadah ku mahiniay a lutuk, maazih tu nu mita nika caay katineng tu ngangan niza. biyang a lutukan yadah ku sapihicahica, tini sakamuen aku ku tatuuday mahiniay u biyang hananay. Saayaway azih  han ku zuma wayway nu biyang, biyang a lutukan izaw henay ku ngangan niza“sapuu’puu’  balu” uyni a ngangana tapang makay wayway nu biyang a pangangan. biyang a lutuk u wayway niza mahiza sapuu’puu’ sa, cacay uu’ izaw amin ku balu. sisa puu’puu’ balu han.
飛揚草的莖稈非常容易折斷，比較脆，折斷之後會有白色的液體流出來. 被蚊子咬了，會用這種飛揚草的液體擦被咬的地方，過一會就會好了.
biyang a lutukan lamit akaway madayum maketun, malatu’ ketun han mulaci’ ku salengacay a cica’.makalat nu likes, a uyni cica' nu biyang a lutukan ku sapasisit tu makalaatay nu likes, kasenun sa kapah.
maliwaliwah i hekal (分布環境)
小飛揚原產於世界各地熱帶地區，屬於常見之植物，在台灣則分布於田邊、 路旁、農田或山坡地的濕潤處都很常見.
biyang u langaw i kasakitakit a kakitizaan tu akiti’ay a kakitizaan, tungusay maazihay tu
nu mulangaway, i Taywan malaliwaliwah i tapiingan nu laku, tapiingan nu zazan, umaumahan anucaay sa maapilisay a buyu’ hinamaazihay tu i masemetay a lala’.
sakakapah nu sapaiyu (藥效)
在性味方面，微酸、澀且性涼，具有清熱解毒、利濕止癢、消腫毐等功效. 主要用於治療細菌性痢疾、痔瘡出血、過敏性皮炎、乳癰、蛔蟲...等.
wayway nu mauzipay (生態形狀描述)
小飛揚又稱為細本乳仔草、過路蜈蚣草等等，屬於一年生的草本植物， 為大戟科家族成員之一，紅色的匍匐莖，橫走在地上，全草被細毛，具有白色的汁液.
Beyang singangan aca tu uyaanay tu adidi’aya cica’ a lutuk, milaladay alisalap a lutukan, tungusay paymihcaan mulangaway a lutuk, tusaay papah a sapamata u lalumaan a sakaput, sumanahay badasusu a lamit, mibalat milalad i lala’, sibanuh amin ku lutuk, sicica’ tu salengacay.
莖上的同一個節位，有兩個葉片生長，葉片兩兩成對的排列在莖上，葉片形狀呈長橢圓形或披針形，葉緣具有細鋸齒緣. 雌雄同株但異花，在中央的一朵頂生花，下面從花序梗頂生出二分枝，每枝頂上各生出一朵花，排列成頭狀，花被紅紫色苞片所包圍. 結的果實為具有粗毛的三稜形之蒴果.
lamit malecaday uyzaan a puu’, tusa ku papah mulangaw, hatusatusa sa masiluc i lamit ku papah, u wayway nu papah masatamucuy ku kamulmul anucaay masazinum, lilis nu papah masalutalut ku lilis. tama tayna malecaday ku angangan nika caay kalecad ku balu, i teban nu balu i tukun sibalu aca, i sasa pakay akaway nu balu tuku nu akaway sicii’ tu tusa ahunan, paycii’ i tukun kinacacay sa muculal ku balu, masiluc masatangah, u balu matabu nu sumanahay lutimay a maliyut matabu, u heci calekah ku banuh masakalimucu’ u yadahay a panu a heci.
(用途)
在南方農村常見的飛揚草生於旱地作物會影響農作物生長，可歸爲雜草，少量發生可人工拔除，或者選用除草劑防除. 它也是一種中草藥，具有清熱解毒、利溼止癢、通乳等功效.
i satimulan nu malukay a niyazu’ hina maazih tu ku mahiniay u biyang a lutukan mulangaw i makedalaay a lala’ nikalukan malilid ku langaw nu nipalumaan, palalutuk han, caay tu pibubuc ku tademaw tu lutuk anucaay sa pasapayuen misiwduk. u sapayu a lutukan ciziza, sapayu tu sapisasa tu akuti’ palasawat tu ledek, mingaay tu malalemeday tu calengetay, kasisalang nu cucu’ hatiza ku sakakapah na lutuk.
在南方民間廣爲流傳，在很多沐浴露中有飛揚草成分用於止癢爽膚. 飛揚草在2010版中國藥典有記載，還有很多的藥理活性，具有一定的開發前景. 主要是利用乾燥全草，可在夏、秋季採挖並曬乾.
i satimulan izaw ku kamu nu tademaw amin amin, kayadah nu sapililuc izaw ku nipalamel tu biyang a lutukan u sapilasawad tu calenget pasapi’ tu banges. biyang a lutuk i 2010 a cudadan izaw tu ku nisulitan i ziting nu Cung-kuw, yadah henay ku sakakapah nu sapayu, kanca a izaw ku kapahay a nipazazan. angangan u niacak tu lutuk, taneng i lalud, balangbangan miaala tya heci a paacak han.
mukan tina lutuk hawsa, miazih tu u canan a imelangan, amipili’ misateked miciyad tu nanum amukan. anucaay sa atu zumaay nu lutukaay a sapayu palamel tu limaay a lamangan a sapayu papulung han mukan. biyang a lutukan taneng mingaay tu mabanicay atu sapibanaw, taneng henay mingaay tu calengetaay a banges atu manana’ay a banges atu sitebeniay, taneng henay mipalasawad tu malebawaay a cucu’, pananum han micyan  mukan, anucaay pengpeng han amitabu i hekal.
小飛揚草能喝，用法與用量如下. 內服：煎湯，5錢～1兩（鮮者1～2兩）；或搗汁煎. 外用：搗敷或煎水洗. 注意：具體該怎麼使用，還一定要聽從專業醫生的.
biyang a lutuk taneng nanumen, u ditek nu nananuman a sapyu. nananuman, cyan han misakabi, 5 kalisiw-1 a daduy “mantaay henay 1-2 a daduy”, anucaay pengpeng han a cicica’ amicyan. i hekal apayu, pangpang han amitabu tabu anucaay pananum han micyan mibanaw. piazihetu ahicaen mipasapaiyu, kanca a mitengil henay tu tengen nu misaydan.
sakalacus nu biyang  (小飛揚草的禁忌)
小飛揚草性涼，脾胃虛寒者不宜久服，以免引起腸胃不適體虛者少服小飛揚草，以免加重體虛症狀. 小飛揚草性涼，能起到清熱解毒之效，
biyang a lutuk tungusa u sapi’ay, u sadisi’ay ku bituka la’cus matenes ku nikaen, a adada ku bituka sawada’ mahumingay ku uzip amana yadahen ku nikan tu biyang, amangaleb macunus ku kahuming nu uzip. biyang a lutuk tungus u sapi’ay, taneng palasawad tu akuti’ mihulak tu ledek.
但孕婦服用會導致身體虛寒，而且它還有澀腸止瀉作用，孕婦常伴有便祕的症狀，服用小飛揚草會加劇便祕，對於孕婦都是不利的. 小飛揚草具有清熱、解毒、利溼、止癢之功效. 但是小飛揚草性寒涼，嬰幼兒脾胃虛寒，服用會導致腹痛甚至腹瀉，但可外用其消腫止癢的作用.
nika misabiliay anu mukan a sadisi’ ku uzip, satu sicupelakay henay ciniza amitena’ tu banic, u sibiliay hina mahakitaay mukan tu biyang a lutukan mangaleb mahakita, sakay misabiliay caay kakapah. biyang a lutuk usapisasa tu akuti’, sapihulak tu ledek, sakakapah tu malalemeday tu, mipatut tu calenget. nika biyang a lutuk tungusay u sapi’ay, lutungay u sadisi’ay, ku bituka, anukan hansa a adada ku bili tuwaaca amabanic, nika taneng payu tu hekalay u malibawaay mipatut tu calenget.
(比較)
大飛揚草和小飛揚草的區別，外形不一樣，大飛揚草採摘來之後，乾枯之後全草帶根入藥，大致是15釐米到30釐米的高度. 根細長彎曲，呈現出紅棕色，不太規則.
tabakiay biyang a lutuk atu adidi’ay Beyang a lutuk tu kasazuma u hekal caay kalecad, tabakiay biyang a lutuk nanipelu’ hawsa, akik han halulamit han palasapayu, hamin u 15 alimi katukuh 30 li-mi katalakaw. adidi’ ku angangan malingangut, kasumanamanahan ku kulut, caay kalecad amin.
這種才質地堅硬比較容易斷裂. 小飛揚草的高度比較低，爲13釐米的樣子，莖細長，紅棕色，而根特別小. 這是大飛揚草與小飛揚草的區別從外形上來看的.
(功效與作用不一樣)
mahiniay a lutuk ahebed atekak madayum maketun. adidi’ay biyang a lutuk caay katalakaw a puyu’, u 13 limi dada, adidi’ ku lamit, kasumanamanahan ku kulit, adidi’ ku tapangan. uyni u tabakiay biyang a lutuk atu adidi’ay biyang a lutuk ku kasazuma azihan pakay wayway niza, caay kalecad ku sapingaay tu imelang.
大飛揚草與小飛揚草的區別主要體現在功效與作用上明顯不一樣. 大飛揚草能治療急性腸炎及菌痢，而且對於慢性氣管炎的改善效果也是很不錯的.
tabakiay biyang a lutuk atu adidi’ay biyang a lutuk kasazuma angagan a sakakapah nu sapayu mahapinang caay kalecad. u tabakiay biyang a lutuk taneng mingaay tu madukaay a sawadaa’ atu mabanicay, satu pakay mahiwhiway kapah tu.
micunus
kamu nu hulam：增加
kalamkamen micunus ku nanum nu laku! 快點去將水田灌溉！
nipaluma-kalapa
縮圖
kalapa
芙蓉
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Crossostemphium chinense (L.) Makino
【mitesekay a ngangan】Crossostemphium chinense (L.) Makino
【科名】 菊科(Compositae)
【sapamataan a ngangan】Compositae
【屬名】 蘄艾屬
【mikeliday tu ngangan】ci-ay milecaday
【俗名】 玉芙蓉、千年艾、蘄艾、白芙蓉、香菊、白香菊、白石艾、白艾
【tada ngangan】yi-kalapa, cen-nian kalapa, ci kalapan, sanglacay kalapa, bangsisay kiku, sanglacay bangsisay kiku, payse-kalapa, sanglacay kalapa
【族語】 布農 Sisila Ninav Tu Ismud、撒奇萊雅 Kalapa、雅美 Koyong、卑南 Puyung、魯凱 Langwdhadhipu
【kamu nu binacadan】Bunun "Sisila Ninav Tu Ismud", Sakidaya "Kalapa",
Tao "Koyong", Piwma "puyung", Lukay "langwdhadhipu"
【芙蓉菊】(學名：Crossostephium chinense)，別名芙蓉、海芙蓉或嶄艾(蘄艾)，屬於菊科(compositae)蘄艾屬(Crossostephium)，是台灣的原生種.
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
kalapa i caay ka caledesay a niyad caledesay a subalan atu dadipasan a ba’ba’tuwan idw ku langw, manamuh tu cilal, maacakay a kitidaan, caay ka talaw tu sienaw, caay katalaw tu kedal, caay katalaw tu lidung, caay katalaw tu aheciday caay katalaw tu bali, u matatungsa, hina buwah kuma hiniay a langawan, maadih namin numita i liklikan.
(kamu nu Hulam:芙蓉於亞熱帶、熱帶島嶼與海岸礁石皆有分佈，因性喜陽光、乾燥之環境， 且又具有耐寒、耐旱、耐陰、耐鹽又抗風，是一種適應力、繁殖力都非常良好的一種物種，四處都可發現其蹤跡. ）
mingaaya a sapayu (藥效)
(kamu nu Hulam:芙蓉具有消腫、止痰、去寒、解毒之療效，主要治療於風濕性關節痛、跌打損傷、百日咳、胃痛、氣管炎、腫毒等疾病；也可以外用於損傷與皮膚病. ）
mamin nu langawan u sasapayuen naming, a hebal ku sasapayuen nina langawan.
(kamu nu Hulam:整株都可以入藥，為一種運用性極廣的藥用植物. ）
micukaymasay a binacadan (使用族群)
Bunun, Sakidaya, Tau, Pawma, Lukay
(kamu nu Hulam:布農、撒奇萊雅、雅美、卑南、魯凱）
mihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
kalapa u kiku a langawan langdaway a mihmihcaan nanay a caay kaw tabakiay a kilangan, makala tu tuluay a bataan katukuh tu patuay a bataan ku talakaw, patelak ku akaway, yadah ku cii’t, kala abuabuwan ku kulit, akaway atu papah yadah, adihen ku hekal mahida u tupel kunika labican, bangsis.
(kamu nu Hulam:芙蓉為菊科常綠多年生亞灌木植物，約30-7 0公分高，莖直立，但多分枝，且佈滿了灰色毛，因枝葉盛多，而使植株外觀成帽狀，且具有香氣. ）
i kalangbangan atu kasienawan asibalu tu kalawlawan a kulit, baluhan mahida u mali, ipabaw, mahida u pakiway nu mali, patelek han 0.3-0.7 kunfun, yadah ku banuh, masa suacawaw ku balu, liwliw han u tayna a baluan, u baluhan malecad namin u kalawlaway a kulit mahida u mali,
Kalapa a heci makudus ku heci, sa tanayusa mahida u ti’ku, lima ku dicem, nuayawan si kines, apuyu ku adipin.
(kamu nu Hulam:芙蓉果實為瘦果，長橢圓形，有五稜，先端有麟片，冠毛短. ）
langaw makaala tu tulu a bataan – enem a bataan a kunfun, makimulmul ku langaw.
(kamu nu Hulam:葉柔質，呈狹匙形至倒披針形，全株被灰白色短毛，有強烈香氣. ）
Kalapa itini i Taywan yumahida sasapayuen ku yadahay, taneng sapipuhpuh a kawaw,
(kamu nu Hulam:芙蓉菊在台灣早年多半做為藥用，此外民間認為它有驅邪避凶的功效，也是一種民俗植物，近年來逐漸發展成為觀賞植物，葉片銀白亮麗，而且帶有香味，只可惜淡黃色的花不夠顯眼. ）
paluma (栽培要點)
【caypiwac】 manamuh tu caypiwacay, kanamuhan a maudip a capiwac han i tusa a bataan – tulu a bataan aduan. caay katalaw tu caledes, matalaw a tudi tu sienaw, pulu’ a du’sa mahamaw a tabaki, kasienawan pacumuden i dihekuay a luma’, hidatu milama tu 0 du’.
(kamu nu Hulam:【溫度】喜溫暖，生長最適宜溫度為20~30℃. 耐熱，稍耐寒，10℃時植株生長緩慢，入秋後需移入室內保溫，並保持0℃以上的溫度. ）
【pacilal】 manamuh tu cilal, kaisa tusi litungay, acaay kay labu nuluma apahabay. hatida ku caledes nu laluthan, amana’ palitungen.
(kamu nu Hulam:【光照】喜充足的陽光，不耐陰，不宜作室內植物. 即使是炎熱的夏季，也不需要遮蔭. ）
mapacilal han kapah ku langaw, mitalakaw tu aadihan.
(kamu nu Hulam:直射陽光更有利於植株良好的生長，並提高觀賞性. ）
anu pacumuden numitan i luma amiadih, apuyuen kuni kay luma’an, kya caay pikawa tu langaw. sapal henay matalaw tu cilal, hatanengen kuni kasi badahung.
(kamu nu Hulam:如需移入居室的陰處觀賞，只能是短時期的，才能不影響植株的生長. 但苗期的幼株畏烈日曝曬，應注意適當遮蔭. ）
(kamu nu Hulam:【澆水】耐旱，不耐積水，澆水要掌握“寧乾勿濕” ，切勿讓盆土過濕和澇積，注意不可積水超過1天. 置室外的植株，在雨後要及時檢查並倒去盆中的積水. ）
kalapa u mihmihcaan madecdecay a langawan, akaway patelek, yadah ku ciit, pasu papah yadahtu, adihen ku langaw makimulmul adihen.
(kamu nu Hulam:芙蓉菊是多年生的亞灌木，莖直立，多分枝，因枝葉盛多，而使植株外觀成圓團狀. ）
【hican mibuwah ku kalapa】taneng u sapalan ku sasapalan, paheceken kuni paluma, kawya sa.
(kamu nu Hulam:【芙蓉繁植方法】可用播種、扦插、高壓等方法. ）
sapaluma a lala’han awkasenusa a milaliway nu nanum ku kapahay mahida u likenan a lala’, nipilian a lala’ ku sakapahay, sakapahay nu sakaudip nu caypiwac han tusa a bataan-tulu a bataan ku ditek, anu adih sat u balu kalamkamen saiten ku balu, sakacaay ka ikes.
(kamu nu Hulam:栽培土質以排水良好之砂質壤土或壤土為佳，生長適溫20～30℃，見有開花立即剪除花蕾，可抑制老化）
anu ikesaca, i sadingsingan a puu’an lingatuen aca misait atu sakapahen kuni pisait, sadingsing hantu hamaw han amisakapah amisait, nu tanayuay a ciit saapuyuen kunipisait, misait tu nacilekayan, mabadiay a ciit, numa tatuntunduhay a ciit, kasienawan han mulangaw tu ciit, kya ciit nida masilut, idaw ku icelang, sacay ka badi’nu langawan.
(kamu nu Hulam:若植株老化，春季施以重剪或強剪，春季進行修剪整形，將過長的枝條剪短，剪掉病蟲枝、枯死枝、交叉重疊枝、冬季徒長枝等，使枝幹頓挫有力，富有剛性，並可防止枝幹衰老引起退枝. ）
(kamu nu Hulam:因芙蓉菊以觀葉為主，其黃綠色的花朵觀賞價值並不高，且有怪味，因此當花蕾出現時應及時摘去，以免消耗過多的養分，使植株老化. ）
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
petun ngangan nu Rukay-Isitandra
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u angangan nu ngangan
布農族氏族名.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Mostafa Madbouly
Mostafa Madbouly
nalecuhan ciniza i 4 a bulad 28 a demiad 1966 a mihcaan.
u cunli (總理 Prime Minister) nu Egypt (埃及) ayza sa ci Mostafa Madbouly, micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 6 bulad 14 demiad.
nipaluma-dankace
縮圖|dankace (決明子) 縮圖 縮圖|dankace dankace (決明子)
kakaliman
dankace (決明子)
(俗名：大號山土豆、草決明、馬蹄決明、小決明、大本羊角豆)
u siwkay nu nipaluma
縮圖
nipangangan (名稱)
“mitesekay a ngangan” Senna tora (L.) Roxb.
【科名】 豆科(Leguminosae).
【屬名】 決明屬
“mikeliday tu ngangan” dangkace mitudungay.
【俗名】 大號山土豆、草決明、馬蹄決明、小決明、大本羊角豆
“tada ngangan” tabakiay nu buyu’ a kumuh, dangkace nu lutuk, kaki’ nu dangkace, adidi’ay a dangkace, tabakiay nu size a ngawa’ a kumuh.
【英名】 Sickle Senna、Sickle Pod.
Ukraine
Ukraine（烏克蘭）
thumb|hata nu Ukraine（烏克蘭）|alt=Flag of Ukraine.svg
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
“Igu a ngangan” Sickle Senna、Sickle Pod.
Ukraine
u Ukraine sa i labu nu Europe, itiza i 49 00 N, 32 00 E, u ahebal nu lala’ mapulung sa 603,550 km2, u ahebal nu lala'ay sa 579,330 km2, u ahebal nu nanumay sa 24,220 km2, hamin nu tademaw sa 44,209,733. kakalukan umah sa 71.20%, kilakilangan umah sa 16.80%, zumaay henay umah sa 12%.
tapang tusu nu kanatal(首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Kyiv (基輔州).
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
【族語】 布農 Pisal Mata Tu Las、撒奇萊雅 Dankace、卑南 Lrupeng、雅美 Makyokyon、 鄒 Cuun Taparo.
“banacadan a kamu” Bunun a kamu sa u “pisal mata tu las”, Sakizaya a kamu sa u “dankace”, Piwma a kamu sa u “lrupeng”, Tau a kamu sa u “makyokyon”, Co a kamu sa u “cuun taparo”.
Ukraine
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Volodymyr Zelensky, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 5 bulad 20 demiad.
u Ukraine a kanatal sa u eneng i ti kawalianay nu Europe, kapulunganay nu binacadan a masakanatal. ina Ukraine sa i Europe a kakitidaan, u sakatusa nikaahebalan ku lala' a kanatal, kiadidian ku nu Russia a dada, u nikatuudan nu tademaw sa makaala tu 4220 a malebut ku mang kayadah.
(kamu nu hulam: 烏克蘭是位於東歐的共和國. 烏克蘭是歐洲面積第二大的國家，僅次於俄羅斯，人口4220萬人. )
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
dankace (決明子)(mitesekay a ngangan: Senna obtusifolia) u zuma a ngangaan sa caw-cuy-min, ma-ti-cuy-min, ciy-li-duw, matatungus ku kumuh samataan (科), mikeliday (屬) tu dankace.
Ukraine
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
nikalingatu nu sipangangan tina "Ukraine" hananay sa, caay kaltasem ku sikahida, mahkalingatu a maypangangan tina nganganan sa nitapalan nu tademaw sa, hakay ina "Україна" (Ukraine) sa malatusa ku sulit a nikatiyapan a micukaymas: "Y; ita atu itiniyay tu" atu "Kраїна: u kanatal/ liwliwan nu kenis", taneng a hulaken a masakamu tu "u kanatal nu mita, anu caay sa u nu tuas a kanatal han".
(kamu nu hulam: 「烏克蘭」一詞的起源並不清楚，當它開始使用時人們認為「Україна」（烏克蘭）是烏克蘭語中兩個單詞的組合：「У：我們或在本地」和「Kраїна：國家/邊界區」 ，可以解釋為「我們的國家或祖國」. )
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
原產於中國長江以南各省區，現在整個美洲、亞洲、非洲、大洋洲都有分布. 本種經常與小決明（Senna tora；臺灣亦稱為決明）相混淆.
Ukraine
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
i tidaay a Rus (羅斯) a tademaw sa sipangangan han tu "Ukraine hananay a tademaw", (U-ke-la-ina), nu "liwliwanay a tademaw", u kasingangan nu kanatal sa makay binacadanay a sakaidaw nu nipangangan. uyni sa sakalekal nu kasingangan nu Ukraine a binacadan atu nu kanatalay.
(kamu nu hulam: 該地方的羅斯人就被稱為「烏克蘭人」、「烏克拉伊娜」，即「邊界上的人」，國名是以民族名稱命名. 這就是烏克蘭民族和國家名稱的起源. )
nipaluma-dankace
nipangangan (名稱)
nai Cung-kow satimulan nu Cang-ciang a kenis, nika ayda sa yadah tu i Mey-cou, Ya-cou, Bey-cou, Ta-yang-cou idaw tu wamin. macacamul kya dankace tu Taywan adidi’ay a dankace (Senna tora).
Ukraine
laylay (歷史)
sipakay masulitay tu nu kasumamadan a cudad, ina Ukraine na i malumanay a ziday nu sidikecan tu ba’tu a sikaudip, atu kabaluhayan a sakaudip nu ba’tuay a ziday sa, u nikaydaanay tu nu tademaw a kakitidaan nu aenengan. i Ukraine a kakitidaan sa u sakahenulan a malumanay nu ba’tuan a ziday, ni laliwan a kakitidaan silaad katukuh ayda sa, makaala tu tusa a mang atu kaayawan tu tuluay nu mang a mihcaan, ya kalumanan a ba’tuay nituktukan i ba’tu a kulit nitukan han. ina Ukraine kalailikisi sa nau Uy-cin a tademaw ku situdung, i ti celahcan siwaay a seci sa, patideng tu ya Ci-bu Rus u aidaanay a kakitidaan, masa u nu ayaydaay a ziday nu Russia, a silaculay tu kalisiw sakakuay a nipalekalan, tu sikaayaway nu kakitidaan.
(kamu nu hulam: 根據考古資料，烏克蘭存有舊石器時代和新石器時代的古人類遺址. 烏克蘭境內較為重要的舊石器時代遺址有距離今二萬多年前至三萬年前的舊石器晚期巖畫. 烏克蘭歷史上是維京人在公元九世紀建立的基輔羅斯的核心地域，也是近代俄國資本主義發展最早的地區之一. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
維基百科中的醫療相關內容僅供參考，詳見醫學聲明. 如需醫療服務或可靠意見，請諮詢專業人士.
Ukraine
laylay (歷史)
cacay a bataan nu seci i nadikudan, ya Tung-se-la-bu a tademawan (東斯拉夫人) i ti kasaniyadu’an sa, i aydaay nu Ukraine a kenis, masaupu kapulungan a mala u nu kasumamaday ya Lose a binacadan a niyadu’, kakayda satu a patideng tu ya Ci-bu Rus (基輔羅斯) a kanatal, i masulitay nu likisi a nipitapa sa, ina Ci-bu Rus sa sipaheci tu masatuluay nu, aydaay a ziday ya walianay a Tung-se-la-bu a tademaw kinakanatal sa, (Belarus, Russia atu Ukraine) atu nu ayaway a sipatungus. ya Hu-la-ti-mi-el a hungti, Se-wi-ya-tu-se-la-wi-ci atu u wawa nida, ya sipunuay ci Ya-lo-se-la-hu a nipikuwan i mahida sa, sipaheci nu itawya sa u nu Ci-buay a masakingmay a ziday sa.
(kamu nu hulam: 10世紀前後，東斯拉夫人各部落在今烏克蘭地區結合形成古羅斯部族，並建立了基輔羅斯國家. 根據史學史的觀點，基輔羅斯被認為是3個現代東斯拉夫人國家（白俄羅斯、俄羅斯及烏克蘭）的前身. 佛拉迪米爾一世·斯維亞托斯拉維奇和他的兒子智者雅羅斯拉夫統治的時期，被認為是基輔的黃金時期. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
Wikipidiay a sasapa’yuan anipinanaman, ay tini ami sawamtan i tini i misangaay tu sapa’yu a mitengil i tuhenian kya siwantan.
nipisiwbayan
(kamu nu hulam：合作社)
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
決明子是「決明」的種子，為常用中藥，種子入藥，具有清肝明目、通便的功能.
u dankace hananay u “dankace a sapaluma”, alahican sa sanganen tu nu pakungtaway a sapa’yu, u sangaayan niya sapa’yu sa mibanaw tu atay pakakapah tu mata alahican sa sapi cuduh tu sikata’.
Ukraine
laylay (歷史)
kotusi sa u nu heni maylayap tu ya Tung-cen (東正) hananay a kiwkay, i mahida sa patideng tu ya Rus a hulic. sabaw tusa katukuh i sabaw sepat a seci sa, u kasumamaday a Rus sakay nu pikuwanan, na pakalisiwan, atu sakay nu lalangawan a kapulungan a mamikuwan, sipakay nu ya Ci-bu hananay a nuwalian makaamis a kenis, ya Hu-la-ti-mi-el masaliyut malimad, micumud i nu Rusan a laylayay nu kalatatapangan a nikacacebisan atu macacalap a ziday, ya kasumamadan a Rus nu niyadu’ sa haymaw sa malcinuwas, kalaliwasak masa nu (tabakiay nu Russia), atu Ukraine a tademaw (u adidi'ngay a Russia a tademaw), atu ya Belarus a tademaw masatulu ku ngatu nu kasakaput. ya Ci-bu Rus i ti sabaw tulu a seci sa kaladebungan nu Mongolia masahungtiay a kanatal.
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
主治高血壓、頭痛、眩暈、急性結膜炎、角膜潰瘍、青光眼、癰癤瘡瘍等症. 用其葉泡茶，中老年人長期飲用，可使血壓正常，大便通暢.
Ukraine
laylay (歷史)
(kamu nu hulam: 當時他們接納了東正教，也創立了羅斯法典. 12至14世紀，古羅斯政治、經濟、文化中心由基輔向東北部的佛拉迪米爾轉移，進入羅斯歷史上的諸公割據時代，古羅斯部族逐漸分裂成俄羅斯人（大俄羅斯人）、烏克蘭人（小俄羅斯人）和白俄羅斯人3個支系. 基輔羅斯在13世紀被蒙古帝國佔領. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
決明在植物群落裡生命力極其旺盛，常常與其他植物爭奪營養，因此在北美洲等地區，決明被視為一種難以根除的野草.
Ukraine
laylay (歷史)
kilul satu i 1187 a mihcaan sa ya Ci-bu hananay i satimulan nu kakitidaan, maysuayaw tu nu masacebetay bukebukelalan nu enal a salawa tu, nipikuwanay a nipasilac tu ya Pey-liye-ya-se-la-hu a kanatal, ci Hu-la-ti-mi-el. Ke-liye-po-wi-ci a nikabelec, ya ci I-pa-ci-ye-hu idaw ku nipilasulan tu sakay nu likisiay nitulikan dadadiwan a ulic, ya masulitay sa (U-ke-la-ina sidayit a paayaw tu mudadiw). nu dikudanay a pinapinaay a bataan nu mihcaan, atu seci kayilabu, ina sikanina a malakamuay a dadiw sa, sipatudu tu nu i ti Kay-zu-si-ya-wo-li-ni-ya, Pu-se-ke-hu, atu Liyang-can adada a sakahekalay, u Rusay caayay kalecad a kapulungan a kanatal i nu liwliwan a kenis maydadiw, kiyu ina ngangan nu Ukraine sa itawya a kalingatuan a culal sa sikatineng nu kitakitay.
(kamu nu hulam: 隨著1187年基輔南部面對原野地帶的屏障佩列亞斯拉夫公國的統治者佛拉迪米爾·格列波維奇的逝世，伊帕捷耶夫編年史寫到「烏克拉伊娜為他而吟唱」. 隨後的幾十年和世紀裡這個術語被用來指定除蓋瑞西亞-沃里尼亞、普斯科夫、梁贊等之外的羅斯不同公國的邊境地區. 由此烏克蘭之名開始出現. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
【藥用部位】以成熟種子入藥. 中藥名: 決明子.
Ukraine
u hata (國旗)
u Hata nu Ukraine sa sumilaway atu nu kalawlaway tusa ku nikatanayu atu nikasabaladan, u kulit atu nikalecad nu ditak nayay ku mikiyadahay, malecad tu ku katabakian, u sikatatungus nu hada sa, sipakay kalaidaw nu habayay a kalubic atu sikay idaw nu tapukuay a sumilaway a demiad.
(kamu nu hulam: 烏克蘭的國旗是藍黃雙色矩形，色域形式相同，大小相等. 國旗的顏色代表著麥田的黃色上有一片藍天. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
“sapayu’en” umaicesay a langa ku sasanga ku sasanga antu a dankac.
【藥理作用】降血脂、降血壓、保護肝臟、抗菌等作用.
Ukraine
u hata (國旗)
(kamu nu hulam: 烏克蘭國徽與烏克蘭國旗擁有著同樣的顏色：鑲有黃三叉戟的藍色盾牌. 這是曾經住在烏克蘭的古代斯拉夫部落的符號，後來被羅塞尼亞和基輔羅斯的統治者所採納. 也有人說，徽章也代表了神聖的三位一體的重要性；但巧合的是前基督教時代的烏克蘭人信仰特里格拉夫，同樣有著三個類似的概念. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
ina dankac sangaen tu sapayu’ sa mingay tu kau-suy-ze talakaway ku idang padihing tu atay, icelang paculi tu.
Ukraine
u datuk (音樂)
nu Ukraine a datuk sa kahaminan a matahpu ku nu walianay atu nutipanay a lalangawan sacunus tu i labu nu datuk, kasahini sa taneng a maykatepa tu masasidumaay a nikacamulan tu canacanan a nikalalacalan nu datuk. kutusi sa idaw aca ku pihacengay sakay nu icelangay masa nu Se-la-hu a yincumin atu nu ciwluay a micidekay a sikacaay kalecd, katuud ku micapiay a kanatal minanam mitudung tu sikahiniay a nutineng a maysanga tu datuk.
(kamu nu hulam: 烏克蘭音樂涵蓋了東西方音樂文化中可以找到的多樣化的各種組成元素. 它也有一個非常強的斯拉夫原住民和基督教風格的特色，不少鄰近國家都使用了它的元素. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
【性味功能】甘，微溫. 清熱明目，潤腸通便.
Ukraine
u datuk (音樂)
sakay nu Ukraine payniyaniyadu’an a nu kalalacalay a nakamuan i nikaudipan sa, sanu ulicay atu nu dadiway (kahida nu Tu-ma a datuk) u masa nu Ukraineay salunganay nu binacadan, mapaadih i hekal ku nu lalangawan atu picidekan nu binawlaw a sikaidaw. i ti sakay kawaw nu tuas nu Ukraine, u datuk sikaidaw ku kalalumanay a sicunus tu maybalucu’ay a kalakeseman ku wayway, kiyu madayum a silacen tu nikadamsayan atu mayala tu balucu’ nu mitengilay.
salaheci
(u kamu nu Hulam sa: 政策)
Ukraine
u datuk (音樂)
(kamu nu hulam: 烏克蘭民間口頭文學，詩歌和歌曲（如杜馬音樂）都屬於烏克蘭的最鮮明的民族文化特色的人民. 在烏克蘭正式接受基督教之前，宗教音樂就以素歌「實用歌曲」的形式存在了. 傳統的烏克蘭音樂由於有著幾分憂鬱的氣質，所以辨識度很強. )
kalamesmes
(u kamu nu Hulam sa:毛毛雨)
Ukraine
u palaw (舞蹈)
sakay nu Ukraine a palaw sa, nipatuduan tu binacadan nu Ukraine, i ti kalaylayanay a nisalukiyawan. nipitapal nu i hekalay sa, alahican sa kalabalakasan atu silamul tu nu icelang, nipituktuk sa kalamkam sa mamicepcep tu balucu’ nu pilihidaan yu sikahida.
(kamu nu hulam: 烏克蘭舞蹈就是指烏克蘭人民的傳統民間舞蹈. 烏克蘭舞蹈經常被認為充滿活力、節奏快且娛樂性強. )
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
【主治用法】目赤腫痛，羞明淚多，青盲，雀目，頭痛頭暈，視物昏暗，肝硬化腹水，小便不利，習慣性便秘. 外治腫毒，癬疾. 內服: 煎湯，用量9-15克；或研末；或泡茶飲. 外用: 適量，研末調塗. 脾胃虛寒及便溏者慎服.
Ukraine
u palaw (舞蹈)
ayda, ina masa nu Ukraineay a palaw sa, sikaidaw nu pasubanaay tu nu binacadan a saydan, atu nu sakay nu lisin atu palaw nu laylayay a mikingkiway a nipakatineng, u (nu Ukraine sakay nu liisn a palaw sa), nipakay i hekalay a paadih tu nisalukiyawan a kasasumadan atu nipasilsilan sa, idaw tu ku masadumaay nu wayway a masasitungus a sakaihekal. ina mahiniay a kalacidekanay a nipitulis sa, u nu lukiyaw a sakaihekal a lalangawan, micumud tu i nu Ukraineay a nipawayway. kiyu masa nu kasumamadan atu katenesanay a salukiyaw sa, caay tu pakaliwan sikapawanan tu a haymaw sa a malawpes, nayay tu ku mapasupeday katukuh ayda.
nipaluma-dankace
sasahican (用途)
“u angangan a sangaan” u nu mata a imelang, sumanahay malbawayay sipuda’ay masiliw way. a dada’ay ku tangah masinawalay ku tangah duud saku nipimelaw, laetusay ku bala’ u tiih ku taisian, u masikatay kapah sipaiyu’ i banges, mapudasay ku banges, kapah a sakabin palauciyahan minanum.
Ukraine
u palaw (舞蹈)
(kamu nu hulam: 今天，所謂的烏克蘭舞蹈被民族學家、民俗學家和舞蹈史學家稱之為「烏克蘭民俗舞台舞蹈」，由音樂會舞蹈表演而程式化編排的傳統舞蹈和特有的動作為主要代表. 這種獨特的改編後的藝術形式已經滲透入烏克蘭文化，而純粹的傳統的烏克蘭舞蹈形式則很少能保留至今. )
nipaluma-dankace
nu micudaday a bungka (文學)
決明使唐代詩人杜甫產生靈感.
Ukraine
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
nipaluma-dankace
nu micudaday a bungka (文學)
mapacekil ku tang-day se-cen ci Du-bu tu dankace.
作出《秋雨嘆》一篇：
misulit tu "suni nu balangbangan a udad" sakacacay a langawan.
雨中白草秋爛死，階下決明顏色鮮.
著葉滿枝翠羽蓋，開花無數黃金錢.
涼風蕭蕭吹汝急，恐汝後時難獨立.
堂上書生空白頭，臨風三嗅馨香泣.
hatidaay tu a bali nu ci balangbangan a bali atu udad, sisa mapatay amin kuni paluma’ tu tuudtuud atu kilang. nikasa kya dankace i salining, nu luma’ kapah kapah ku langaw tamelac sa adihan.
nikasa amihica ku nikakapah mulangaw, i yadah aca ku balu ahican naca, katukuhan tu ku ci balangbangan a bali atu udad,
hanca mikikapah kulangaw nu dankace tu duma a kilang, caay tu pakademec, tiya sienaw makatukuh i sadikud sa, inai’ tu ku laheci niya dankace amasacacay amaudip.
kya cacay a micudaday i labu nu luma’ makaadih tiya dankace, kya langaw hacacay sa amahetik kiya papah sa, iyadah, sa tu ku balucu’ a midateng niya micudaday, anu matenes satu alaw a salengac satu ku bukes, yu bengiw sa kya balucu’ nu ci balangbangan.
sakilihalaw satu amidateng kya micudaday tiyadali namakayniyai i salining nu luma’ tiya, bengiw sakubangsis, nikamasumaday tu, kya bangsis biyalaw satu kya micudadday, cay tu pakadungdung kiya micudaday sa telatela’ satu ku lusa’ nu mata maladum ku balucu’a midateng.
liwasak (分佈)
【生境分佈】生於河邊，曠野，山坡. 分佈於華東，中南，西南，山西，河北，吉林，遼寧. 栽培或野生. 藥材主產於廣西、雲南等地.
u dankac hananay u kakaydihan nida mulangaw sa, i bukelal atu ahebalay, aumaumahan, i buyu a cakazuma, i yadah ku langaw sanay uzuma satu izaw ku misanga’ay tu sapayu’ ya misanga’ay tu sapayu’ sa itini Kuan-si atuYun-nan.
【採收加工】秋末果實成熟，莢果變黃褐色時採收，把全株割下曬乾，打下種子，去淨雜質即可.
yu maduhen kiya heci, sa uzuma ku bunal ku dawdawan ku kulit sa u tatengaay tu apelu’en kya heci, ni ka sa caay pelu’ i kuheci nuheci, putun hank u akuway a mihilhil a misasapal sa paluma’ iatus a pawalien i cilal ku sasapalen.
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
mulutuc aca ku papah i akaway tu yadahay.
「複葉」就是在 葉柄上長有很多葉子.
"iakawayay nu yadahay a papah" ku mulutucay i akaway nu papah tu yadahay.
"iakawayay nu yadahay a papah" mulutuc aca ku papah i akaway tu yadahay.
Kuabar
thumb|Chunrih
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
"niyazuay a tumuk" ku miwananay tu kakawaw nu binawlan.
複葉是在一個葉柄上著生兩個以上葉片的葉. 三出複葉是總葉柄上著生三枚小葉的複葉，如果頂生小葉無小葉柄，稱掌狀三出複葉，若頂生小葉具小葉柄則稱羽狀三出複葉.
Kuabar
Kuabar
屏東春日鄉古華村
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
i na "yadahay a iluc a papah" namakaydabi kaus nu papah, melutuc tu tusaay a papah ya. tuluway a ci'id sa i tida i akaway nu kaus nu papah a melutuc kya tuluway anu ci papah ku pabau, ina' ku a kaway sa u kapal tulu kya ci'id i pabaway a papah anu kikau sa, malecad u sa bahel kya ci'id a papah sa.
Kuabar
Kuabar
春日鄉地處屏東縣東南隅，是以排灣族人為主的原住民鄉鎮，東與臺東縣達仁鄉為界，南隔士文溪支流草山溪與獅子鄉為鄰，西於山麓與枋寮鄉、枋山鄉相接，北則以力里溪與來義鄉鄰界，目前全鄉共分為六個村. 春日村、古華村、士文村、歸崇村、力里村及七佳村.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
掌狀複葉的葉軸退化，所有小葉集中著生於總葉柄的頂端，各小葉呈掌狀伸展.
Kuabar
Kuabar
清末時屬於臺南府鳳山縣番社.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
anu maacak tu kya kaus nu kapalai' a papah sa misiket tu wamin kya adidi'ay a papah i tada a kaway i yadidi'ay a papah sa malecad tu midaw i sa nu lima'.
Kuabar
Kuabar
日治時期明治三十七年(1904)間部分屬於恆春廳枋山支廳率芒番，包括萃芒、南平、丁的、小籬藕、龜仔籠藕、割肉、大茅茅、媽嘮喇等社，部分屬於阿緱廳枋寮支廳的排灣番，包括歸化門、 rikiriki 、 chikatan 等社，分別由萃芒、大茅茅等警察官吏派出所管轄. 大正九年(1920)以後，本區行政區屬於高雄州潮州郡番地，由，rikiriki社、歸化門（kinaliman社）、率芒(svon社、nanpln社)、割肉(koabal社、chivovo社)等四個駐在所.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
羽狀複葉的葉軸很長，各小葉在葉軸兩側如羽毛狀排列著生，若葉軸頂端無小葉，則稱偶數羽狀複葉.
iya milecaday tu dakubad a ci'id nu papah akaway tanaay, iya sibanuhay a di'dikay a papah sa masilsil misiket akaway yakaus i pabaw anu caykasi papah sa, nu u mala tusaay sakubad a i luc nu papah han.
Kuabar
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
單身複葉是形態最為特殊的複葉，單身複葉在葉軸上只有一個小葉著生，在小葉柄與總葉柄之間有一個明顯的關節. 單身複葉被認為是由三出複葉兩側的小葉退化而形成的. 單身複葉常見於芸香科柑桔屬的植物.
Kuabar
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).
ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
u cacaya a caci'id tabaki caykalcad tu tau, sacacay sa misiket i akaway kya a di'dikay a papah, iya adidi'ay atu tabaki ya akaus, i teban masawantan kiyapu'u iya cacaya papah mahida u sakatulu a ci'id a papah i tapiingan a maba dituway iya sacacay sananay a iluc nu papah idau i yun-sang-ke-gan-cuy-su a kilang. 縮圖|cacaya malasakubaday a papah yadahay ku ci'id. (單數羽狀複葉)
Kuabar
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
satimul katukuh Henchun zen, saamis katukuh Santimen siang, sawali sa katukuh Tamali siang timulan.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
cacaya malasakubaday a papah yadahay ku ci'id. (單數羽狀複葉)
Kuabar
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
yamalyilu ilabu nu Pingtung sian atu Taytung sian, u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.
nipaluma-dankace
"iakawayay nu yadahay a papah" (複葉)
縮圖|tusaay malasakubaday a papah yadahay ku ci'id. (雙數羽狀複葉)
Kuabar
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay (貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a selal-hecek (階級制度). singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.