cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
piliwkuan
piliwkuan tu sakay cudad
縮圖|piliwkuan i nanum sakacaay kalecad nu pailiwkuan, miliwku han u sapalawpes tu kalisiw, papahanhanan midang atu kalecad midang nu duma a kawawan, miliyas tu kananaman nu kitidaan a maudip atu nikasikawawan nu kitidaan, makatukuh tu tataydaan caay kaw matenesay tu cacayay a mihcaan nu tataydaan midang a mikawaw, u masasibuday nu syakayan, miliwku sapilabutay tu syakay a cence, hulic, kizay, lalangawan, likisi, kakitidaan nu cancanan a syakayan nu tataydaan. 縮圖|sisubukay nu miliwkuay
laliwkuan nu kakitidaan
sakay hekal a piliwkuan, micapitu aydaay a mihcaan idaw ku masakaputay a sakalecad maawiwiyay tu sapidang a kawawan, sapasing tu sapiliwku a kawaw, sayadahay ku sakay hekal nu mitahaway nu aidangan, muculil tabuyu’, pakunida sa paculil, muculil, masasupaini tu waywayan miliwku, salihalay sa ku nipiliwkuan, kangeluan ku mkitahaway, u sakapahay nu nipiliwkuan a kalimulakan nu kawawan.
cacay ku tademaw一個人
naucanan ku midiputay i tisuwanan aw canan ku mitena’ay, acima ku palidungay tu bali udad i tisuwanan, amahizatu acaay pakaazihen kisu tu cilal.u lusa a pasubana’ i tisuwanan a malatademaw, patiku ku balucu’ a mipadang tisuwanan a balaki, u adada tya u sakapahay a saydan. tahkal i hekal,
piliwkuan
miawas tu kanatal miliwku
A a kanatalan nu tademaw taydan i B kanatal midang miliwkuay a kawawan.
cacay ku tademaw一個人
payawan anu akuti’ atu cudet ku sapapising kapahay. i hekalay a kitakit, sakasikazan sa u nikauzup、a cayay ku nu uzip. u cabay hananay, payawan anu akuti’ cudetay ku sapapising a kapaha tu.tatengaay malacabay uynian u balucu’、caay ku nu ayawan, amana ka sibalucu’ tu nu tademaw tu hekalay a balucu’. nisacabayan a tademaw u sapihica、caay kaw cabay a tademaw sapihica, uni zatengan,
tu mahiniay a tuud, haycan pakaybalucu’, cay tu pakaduka iti suwanan. cacay ku tademaw, cacay ku balucu’, nikauzup mihalhal.
piliwkuan
saka tahekalan miliwku
misuayaw tu dumaan a kanatalan atu dumaan a kakitidaan, u kuomin atu niyadu'ay a tademaw taydan i nutawan a kanatal atu niyadu'ay nu nipiliwkuan a midang, u tahekalay miliwku han kuyda.
cacay ku tademaw一個人
cacay ku tademaw, cacay ku niyazu’ nakauzipan adada ku balucu’. cacay ku tademaw, cacay ku zazan, nakauzupan tataytay. muwangic hawsa nai’ ku mihinumay, minanam a matinang misaicelang; matalaw kyam hawsa nayay ku pacabayay nu tademaw,minanam a matinneng tu talul, malibut hawsa nai’ ku mipalitaay a tademaw, minanam a matineng a milayap; mangelu’ hawsa nayi’ ku tademaw taneng a mitiel, a minanam a matineng tu misakaku. caay ku tademaw ,
piliwkuan
tayniay micumud miliwku
misuayaw tu dumaan a kanatalan atu dumaan a kitidaan sa, nu dumaan a kanatal nu tademaw tayni i mitaan a kanatal a kitidaan midang, u micumuday tayni midang han kuyni.
sakaetimman nu laliwkuan
piliwkuay a kawaw mala yadahay tu nu kanatalan atu kitidaan nu angnganan a sakakalisiwan. Itini i kitakit nu masakaputay i cay-siw-wal-sep a mihcaan tu nipikaygian, sakamusa ku Ma-ni-la sapiliwku u maudipay nu tademaw nu sakaetiman a kawawan, kasenun sa malalit ku syakay, lalangawan, ciwyi, sakaudip nu cancanan. 縮圖|A-e-ma-ta a Li-se-pen tabakiay a sasing ni Ye-su, pidangan nu sisikuay a tataydaan piliwkuan a kawaw idaw ku nipatideng tu tuudan i labang atu sapipadang a kawaw, taneng mi’tan tu yadah nu kalisiwan, namaka tu-sep-caycay a mihcaan mapatumi’ tu kitakiday a mawyi tu lu-sep a kilacan, pulung nu tuudan atu sakatahekal nu tuudan makaala tu enem a kilacan. malecad patideng tu saka tulu a kakawawan nu tataydaan tu mikuli a kawawan.
namakayni tu sapiliwku a kawawan tu mapadang nu sakasilaculan a kawaw han pasu papaculilan a kawaw " hikuki, balunga, silamalay, a’suyan tu kadideng", pisiwbayan tu kakanen "a’enengan milabin", pasu kakanen tu epah, tataydan milabing nu aidangan", tatayda tu sakalipahak nu aidangan "aidangan midang, kakanen, papakiyawan, pacakaya tu tuud, papalawan mudadiw, gagikian". idaw henay ku sapacakay tu tayniay nu labang a tuudan pasu ka kiningan a tuud.
cacay ku tademaw一個人
anu cay pisaicelang, dawmi’sa a cima ku paazihen. amana sademiad sa mizateng tu maalatu malasawad tu asa, mizating tu mahiniay amica, pakainayi’en ku lawad nu uzip, sanai’ han ku lawad u sapaiyu nu imilangaay mabiyalaway.
piliwkuan
sakaetimman nu laliwkuan
tayniay nu Di-pun idaw ku papalita tu tawyu "caypic-wal-pic".
sumamad
縮圖|piliwkuan nu binawlan, I'-tali Luo-ma-te'-lai-wi picelan nu nanum yu sumamad, miliyas tu naenengan nu udip taydan i nu tawan a kakitidaan midangay a tademaw u siidaay nu tawyay a tademawan.
Kuan Yuan u pasimalan tu kazizeng u tulakang niza pakaala tu 2374 depah, malingatu tu pacakay tu “Yunduan pacang”
nilaculan:
kakuniza:Sabak Nubu
piliwkuan
sumamad
alahican tayda ku nuhini i mabataday nu kakitidaan, miadih tu bangcalay nu lumalumaan atu nalimaan, minanam tu baluhay a sasakamuen, mitaneng tu baluhay a lalangawan, mitaneng tu sakacaay kalecad nu kakanen.
satabalay nu nipiliwkuan taneng taayawen kunipisausi tu U-e Kuo-wan ci Su-e-ci, amica kina Kuo-wan sakamusa u mamisangaay tu dadan atu patideng tu papahanhanan, ku sapatideng tu miliwkuay sakalihalayaw nu taydaay midang nu tademaw.
satabalay nu tataydaan miliwku taneng taayawen ku nipisausi katukuh tu kunyun cay-lim-sep-sep a mihcaan nu Ku-ay-ci. itini i Luo-ma kunhekuo a zitay, siidaay a tademaw hina tayda i Pai-ya a kitidaan miSpA atu bayubayuan nu kitidaan midang milabin. 縮圖|taydaay nu midangay i Pa-say-lun-na' Ti-cun-hay dadipasan "tusep seppic" Paw-sa’niya-se itini i kunyun tusa a seci idaw kunisulitan tu "Si-la’ a cudadan". itini i Cun-kuo sumamad, ci Kun-ce milawpes tu cay-sip a mihcaan tacuwacuwa nu kanatalan midang, nataydatu i Tay-san, idaw ku nisulitan tu nasakamuen tu " mikayakay tu Tun-san a siwlu, mikaykay tu Tay-san nu adidiay a tapukuan).
Cun seci
cay-sep a seci katukuh i cay-lu a seci nu Sun-caw idaw tu ku tahekalay nu katuuday misulitay tu sapidang nu sitangahay a cudadan, idaw ci Su-se’, Fan-cen-ta’.Mincaw idaw ci Si-li-ke’. Yi-ta-li ci Pite’-lake’ itini i cay-lu-lun-em a mihcaan namikayakay tu Wan-tusan sa misulit ci nida tu kanamuhan nida piliwkuan, nika idaw ku paciliay ci nidaan tu inai' ku sakahicaay nu balucuan nida sa. Ci Puo-ken-ti-kun-cey sitangahay a tademaw Michault Tailleven itini i cay-sip-lusep a mihcaan midang taydan i Culuo-san sa misulit ci nida tu nitaydaan nida tu sakatalawan a cudadan.
katuuday nu nipiliwkuay a tademaw
縮圖|Atawhu. fun-min-cei-e a pikiyaku nu piliwku"caywal piclim" aydaay nu nipiliwkuan taneng talaayawen ku nipisausi katukuh tu nikatuudan nu miliwkuay a tademaw, patudu' sa u O-cuo nu siidaay a masakapahay a tademaw tacuwacuwa midang taydan i O-cuo (angangan nu sakatayda i De-kuo atu Yita-li). cay-nem-tu-sip a mihcaan, Puo-lan wance ci Wadise-wafu sese’ milakuuyt tayda i O-cuo a miliwku, i tawyaay nu Puo-lan nu siidaay a nananaman nu lisinan a kawaw. kataydaan nu heni mahida aydaay nu De-kuo, Pi-lise, He-lan a kitidaan, lawaan nu Pu-lai-ta nu Sipan-ya a hitay Fa-kuo, Zua-se’, Yi-ta-li, A’-tili, Cia-ke’ a kanamuhan, u sapasubana’ tu nipiliwkuan a kawawan, idaw ku kasenengan nu heni u Yita-li nu gagikian pacumuden itini i Puo-lan Li-taw-wan.
nina daduducen tu lalaylayan limulak tu katukuh i cay-nem-nemsep a mihcaan, makatukuh tu cay-wal-sip-sep a mihcaan idaw ku tabakiay nikatahekalan tu silamalay, mala situngsay nu piliwkuan. amica kaw u siidaay nu Ing-kuo a tademaw atu siidaay nu niyaduay a tademaw, nika Pei-o sinciw-tu idaw ku sakalecad nu piliwkuan, namakayda i cay-wal a seci cuoye malingatu idaw ku Nan-mai, Mai-kuo atu dumaan nu kanatalan a masakapahay milabuy nu tademaw. nika tahekalan tu nu silamalay atu silahuday nu balunga dayum satu a tahekal midang, nu sikalisiway atudi nu tademawan taneng tu milabu midang, uyni han idaw ku Tuo-mase-ku’ke’, idaw ku nakamuan nuheni tu 「Ku’-ke’ a piliwkuan」（imi han u pakunida sananay muculil a nipliwkuan）.
katukuh tu cay-wal atu cay-siw a seci, picidekan tu nu katuud nu syakayan a micudaday nu piliwkuan, Yi-han. yi-a-si-mu.wen-ke’-e-man a cudad nu lalangawan a pacun a cudadan kanamuhan nu O-cuo sitangahay a tademaw. nalimaan, natangahan nu misulidtay, miliwkuay a tademaw palutatenga tu Yi-ta-li, Fa-kuo, Si-la itini i nalimaan a kitidaan a picidekan nu tanektek. nu mahiniay a kawaw, nu katuuday nipiliwkuan u tataydaan aca midang nu kitidaan.
mapatideng tu sapahananan nu laliwkuan
Ing-kuo a tademaw itini i Kanpa’-niya, Kae.sepice’wike ni kulitan "cay-wal-siplim a mihcaan" nu papahanhanan a sapiliwku taneng malalitin tayda i Ing-kuo pikulian a zitayan, macunus tu ku papahanhanan nu tademaw. mahka malingatu, nikailayan nu mapulungay u masibekay nu sikikaya a tademaw, adidi’ henay ku milabuay nu cence, tawki, misiwbaya a tademawan.
itini pasubaluhay a tahekalay nu Cuncen ceaci. itini i cay-pic-lim-wal a mihcaan nu sayaway a patidengay tu Kawke’-secin u sayaway nu laliwkuan a kuse.
binawlan nu sapiliwku
piliwkuan nu kadideng katukuh tu tu-sep a secian malingatu a idaw ku kadideng, nikuda idawtu ku hikuki. nikalahatan nu kadideng apuyu’ tu ku sakataydaan midang nu demiadan.
katukuh tu tu-sep a seci cuoye, Ticun-hai dadipasan mala katuuday nu binawlan a tataydaan nu kakitidaan midang.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
piliwkuan
saka singangan nu kitakit a piliwkuan
piliwkuan nu udip
i hekal milaylay tu udip
piliwkuan na nanaman a cudad
piliwkuan a sapicudad nu sakay padekuan
midangan nu sisubukay
kapulungan nu pinanaman micudad
mikawaway tu miliwkuay
masakaputay nu miliwkuay
miladayay
pasubanaay muculil a tademaw
miliwku a sapadamsu
kakuniza:Habayiing
cacebalen
cacebalen thumb 傘 yadah ku cacebalen i salining.
siwkay nu balat
u zuma a ngangan sa u "saung", saung sa u kamu nu Hulam. u Pangcah a kamu sa "linay".
sapipalidung, sapitena' ku udad suleda' atu cilal..., u ayzaay a cacebalan yadah ku kulit. izaw ku matekesay izaw tu kapahay. maydih micakay ku tatayna tu cacebalan, izay mangaleb ku cilal i Taywan kiyami. thumb
tinaku a kamu
kasicacebalen 要攜帶傘 la'cus ku demiad kasicacebalen tu!
u sulit nu Hulam atu Amilika
傘是一種用來遮蔽雨、雪或日光照射的工具. 使用時，將傘舉在頭上，竹或金屬製成的骨架會撐開紙或布製成的薄膜，藉此遮擋. 用來遮蔽雨的傘稱為雨傘，用來遮蔽陽光的傘又稱作陽傘. 傘也可以固定在露台桌等戶外家具，或用在海灘上，達到同樣的效果.
An umbrella or parasol is a folding canopy supported by wooden or metal ribs, which is usually mounted on a wooden, metal, or plastic pole. It is designed to protect a person against rain or sunlight. The word "umbrella" typically refers to a device used for protection from rain. The word parasol usually refers to an item designed to protect from the sun. Often the difference is the material used for the canopy; some parasols are not waterproof. Umbrella canopies may be made of fabric or flexible plastic.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
aadupan
aadupan 獵區
E’luncuncu
E’luncuncu鄂倫春族
E’luncun-cu “E’luncun-yi, Oroqen, Mamyi, ᠣᡵᠣᠨᠴᠣ，Mulinde nisulitan a misumad, Oronco” nu Cuokuo limlim a adidiay nu bunacadan, musakamuay tu E’luncun-yi, itida nami I Naimumku kitidaan nu tabaki adidiay nu Sianlin. i tusep – tusep mihcaan tademaw makaala tu siwcay-nemwal ku tademaw. “E’luncun” a binacadan, u “ pabaway nu buyuan a tademaw”, atu “mikunlinay tu ngabul a tademaw”, E’luncun-cu a binacadan u palutatengaan nuheni a sinzaan u Samanciw, pakunida sananay ku lalungucan, palutatengan tu cacanan a palutatengaan. hinasikad tu tuas a mipaypay.
鄂倫春族（鄂倫春語：Oroqen，滿語：ᠣᡵᠣᠨᠴᠣ，穆麟德轉寫：Oronco）是中國55個少數民族之一，使用鄂倫春語，分布在內蒙古自治區的大小興安嶺中. 人口9168人（2020年）. 「鄂倫春」是民族自稱，意為「山嶺上的人」，或「有馴鹿的人」. 鄂倫春族人過去普遍信仰薩滿教，崇拜自然物，相信萬物有靈. 盛行對祖先的崇拜.
likisi歷史
kunyun lima a seci, sumamad nu E’luncun-zen itida henay nu pinganganan tu nuina a zitayan, nu dumaan tu a nuwina a pianganganan sipakayda i naidangan atu kaleacawaan miduduc tu nanum a mueneng. sesu nasulitan tu “wuocu”, “usuoku”, “muohe”, “puosiwi” masasungaay namin atu E’luncun-cu.
公元5世紀前，古鄂倫春人仍處於氏族社會時期，各氏族按照血緣關係和婚姻關係沿水居住. 史書記載的「沃沮」、「烏素固」、「靺鞨」、「鉢室韋」等都與鄂倫春族有關.
lima a seci nu aayaw, E’luncun-zen pu’tantu picumudan nu nipinganganan tu nuuyna, u sakasiida nu sakaudip a kitidaan u luma atu nu uynaan a lalumaan ku sausi.
5世紀初，鄂倫春人進入氏族封建制，其生產生活領地的劃分以家族或氏族為單位.
idaw ku sananay tu Liwkuo nu ayawan u E’luncun-cu anganganan u Yisi, Teli, Fuoney, Yiluo a binacadan, pasuPuohay-kuo a Limuo Muohe-cu “Puohay-zen” a tademaw. malawpes satu ku Puohay-kuo mabulaw taydan nutipan tu “ Wsuoku” tademaw, “Yisaymuo” tademaw”, “Sisewi-zen”, mabulaway tayda i Hulunpia-e kitidaan a Uku-zen, u E’luncun a babalaki. kamu nuheni atu E’wenke’-zen misengi u paitun kuseyi. malatusa ku niyadu’ nuheni Ku’mae atu Pi’lae tusa a naniyadu’an, idaw ku pinganganan tu nuuynaan. Idaw ku subayu atu ngabul nu kakenihan.
有觀點認為遼國之前鄂倫春族主要是越喜、鐵利、拂涅、虞婁等部的居民，還包括渤海國的粟末靺鞨族（渤海人）人. 渤海國滅亡後西遷的「烏素固」人、「移塞沒」人、「西室韋人」，是那些遷移到了呼倫貝爾地區的烏古人,也就是鄂倫春的先民. 他們語言與鄂溫克人一樣是北通古斯語. 他們分庫馬爾與畢拉爾二部落，下有氏族. 也有使馬與使鹿之分.
itini i Mamcuo-kuo henay, tademaw nu E’luncun-cu hamaw sa a mawada’. Dipun hantu pabeli tu nuheniyan tu sakaysidukuay nu tabakuan, kinkiwen nuheni ku niyaduay a tademaw, macunus aca nu nikalibungan tu imelang, sisa tademaw nuheni haymawsa mawada’, cacay tu a malebut ku liwan nu tademawan. mipulu’ ku Dipun tu E’luncun-cu sicabay tu duma a binacadan, pacicien nuheni ku tademaw paayaw tu Dipun miadup, sapaliyun tu caaya ka’dem tu sakaudip a kakanen atu dikuc, sisa katuud ku caaya pakadungdung tu ngalay patay satu.
在滿洲國期間，鄂倫春族人口大幅減少. 日本人在他們中間分發鴉片，對部分社區成員進行人體試驗，再加上流行病的發生，導致他們的人口減少，只剩下1000人. 日本人禁止鄂倫春族與其他民族交流，並強迫他們為日人獵殺動物，以令他們換取有時不足以生存的口糧和衣服，這導致了很多人因飢餓和暴露而死亡.
sapikuwan nuheni, u ahi sipawada tu caywal nu mihcaan a masakapahay nu E’luncun-cu a binacadan. itida i Ali patayen nu E’luncun-cu binacadan nu miadupay ku tatusaay a Dipun nu hitay, mapatay nu linges ku Dipun paduku han nuheni mipatay ku sipsep a tademawan nu E’luncun-zen. malepacaw henay ku Dipun pacici han nuheni ku E’luncun-cu binacadan milihida malepacaw, sisa haymaw sa ku E’luncun-cu a tademaw mawada’.
作為控制手段，鴉片被分發給18歲以上的鄂倫春族成年人. 在阿里河被鄂倫春獵人打死2名日軍後，日軍毒死了40名鄂倫春人. 日本人還在戰爭中強迫鄂倫春人為他們而戰，導致鄂倫春人人口減少. 語言 E’luncunyi鄂倫春語 鄂倫春語屬阿爾泰語系滿-通古斯語族通古斯語支埃文基次語支. 元音根據舌位分陰、陽兩類，有元音和諧. 名詞有兩對格；動詞有人稱範疇和豐富的體. 沒有文字.
鄂倫春語已經成為瀕危語言. 1980年代末的調查顯示，鄂倫春族只有51%的人仍使用鄂倫春語；聚居區的生活用語仍以鄂倫春語為主. 2000年的調查顯示，鄂倫春自治旗的7個鄂倫春族聚居的獵民村中，完全、熟練掌握鄂倫春語的不到40%，半數以上集中在30歲以上人群中；完全不懂鄂倫春語的超過40%，10歲以下的人群有94%完全不懂鄂倫春語.
tusep-seppic mihcaan nipikinkiwan sakamusa, labuay nu E’luncun-cu ku sasakamuen malalayak tu ku nakamuan, E’luncun-yi u limaay a mihcaan nu tademawan ku matinengay henay musakamu u “tada kamu tu nuheni”.
2007年的調查顯示，鄂倫春族內部通用的交流語言已經變為了漢語，鄂倫春語成為50歲以上人群內部使用的「專利語言」.
mibihekac
mibihekac(捕鳥祭)
i sakawalu a bulad nu mihecaan, ayaw nu Kalalikidan a mibihekac ku Sakizaya. Sadingsingan sitieku ku ayam, caay pibihekac tu ayam ku babaliki, palahaden ku ciwciw, mahezek a maliwmah misakamu tu demiad ku niyazu’ a talabuyu’ mibihekac, ayza sa, i pahezekan nu mihecaan a bulad ku Cupu a niyazu’ mibihekac atu miadup i buyubuyu’an.
E’luncuncu
Kapulungan a kitidaan聚居區域
E’luncun-cu patideng tu kitidaan, Nia munku- hulunpaie se E’luncun kitidaan.
鄂倫春族建立的民族自治地方有一處：內蒙古呼倫貝爾市鄂倫春自治旗.
mibihekac
方式
i taw:ya nayi’ ku salil a misalil tu ayam, u auk ku sabihekac nu babalaki tu ayam. u zuma sa, mabi’ ku ayam tu labi madayum zekepen, pateka’ han ku tangah caay kabaher a milaliw. mibihekac sa, yadah ku mabihekacay a ayam, kiwmah, caket, kuyu. Ayza sa, misaliltu tu ayam, caay ku bihekac a cacay ku sapizakep tu ayam. Ayza Pitelban sa, “Huwalin Sin-ceng-hu(花蓮縣政府)” ku pisingsian tu sapiadup nu niyazu’ a cudad, Masulultu ku sapiadup, kiyu talabuyu’ ku niyazuay a mibihekac.
banul鴿子傳說
u zuma sa, caay pizakep a mukan tu banul(鴿子) ku Sakizaya. u kungku nu babalaki sa, ”I taw:ya iza ku limecedan nu Sakizaya, masumidang atu unel, malatademaw kiza unel sa, matalaw kiya limecedan, Malalitemuh ku mata naniza a masasuazih sa, malabanul caniza a mabahel ta pabaw. Nazikuzan sa, mabihekac ku banul, paulien, caaytu kamukan tu banul ku Sakiza.
E’luncuncu
Kapulungan a kitidaan聚居區域
idaw ku enemay a E’luncun binacadan a niyadu’an, Namue’-luncun- binacadan a niyadu’, Sinsen-e’luncun binacadan a niyadu’an, Sine’e’-luncun binacadan a niyadu’an, Payinna-e’luncun binacadan a niyaduan, Sepacen-e’luncun binacadan a niyadu’an.
此外另有6個鄂倫春民族鄉：南木鄂倫春族鄉、新生鄂倫春族鄉、新興鄂倫春族鄉、新鄂鄂倫春族鄉、白銀納鄂倫春族鄉、十八站鄂倫春族鄉.
laluma'an nu Kuleyciyu
kakuniza:Padakaw Lami' 縮圖|u bayabay nu laluma'an nu Kuleyciyu
dadiw nu sulda atu lamal(Amilika a kamu: A Song of Ice and Fire), u nisangaan nu misulitay ci George Raymond Richard Martin, u kungku nu nilalamelan nu laylay atu malawlaay nadatengan. izaw ku pituay a pu(部) nu ulic nu nida.
malagiki nu HBO i 2011 a mihcaan.
laluma'an nu Kuleyciyu nu Payke a subal( Amilika a kamu: House Greyjoy of Pyke, kamu nu Hulam:派克島的葛雷喬伊家族), u cacay a tabakiay a laluma'an nu putuway a kanatal. i Payke a subal ku sililinay a luma' nu heni, itida mikelid tu sibitulay a tademaw ku heni hananay.
i nu'tipan nu Westelo a lala' ku subal nu heni.
u bayabay nu heni hananay sa, u satabakiay a lita i lumeni'ay a bayu.
kamu nu heni hananay sa, "nikukungan ku sakaudip" (Amilika a kamu: We Do Not Sow, Hulam a kamu:強取勝於苦耕).
aadihan tu hekal
u nikatengilan sa, u wawa nu mukeliday nu abuabuwan a bayu ku heni, matenes tu nikakelid nu mukeliday nu abuabuwan a bayu tu subasubalan tu cacay a melebut a mihcan. malacawa nida tu masalimeceday a buting, sisa matineng mingaduy ku teluc nu heni.
i nikalubang nu mupili' tu mukeliday sa, kiyadahay a mukeliday nu laluma'an nu Kuleay atu laluma'an nu Kupulade tu nu laluma'an nu Kuleciyu hananay, i nikadebung nu Antal a tademaw sa, palalitin ci laluma'an nu Hal tu dumaay a laluma'an makedemec tu mukeliday nu laluma'an nu Kuleyay nanutawya, namahida satu sa, malamukeliday nu sabasubalan ku lalumaan nu Hal. nika, u mukeliday nu Takelian makademec tu zumaay a laluma'an nu Westelo a lala' atu laluma'an nu Hal sa, ci Ekun ku makademacay, papipili'en nu heni tu mukeliday nu subasubalan. sadikuday sa, mapili' tu nu heni, u laluma'an nu Kulaciyu ku maalaay.
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
kakuniza:dadiw nu sulda atu lamal
ya takaway a minatu cacumudan nu balunga nikasumadan a likisi
u Takaw hananay nikasumadan a minatu
ina Takaw （高雄）a minatu hananay a nikalingatu papahedek sa nayi 公元 1522-1566 a mihcaan imahida sa nau masa adidiay henay a mibuting a niyadu katukuh i （天啓）sepatay a mihcaan sulca sa i (公元1624）a mihcaan debungan nu （荷蘭）hananay a tademaw micebis tu Taywan sa malinga misanga’. i （明永曆）15 a mihcaan （公元1661）nikataynian niya （明朝）a mamikilitay tu hitay a tatapangan ci （鄭成功）a tademaw mademec nida kya （荷蘭）nipabalucuan sakay kapah nu mamasiwbay atu nutaway a kanatal sisa misabalucu misanga tu cacumudan nu balunga misalaheci cinida a maysanga sapatanektek tu icelang nu wayway.
nadikudan sa i （公元1684）a mihecaan sa masamata kapah ku nipasubayay nu cacaliwan tu tudtuud sisa mala i timulay nu sakaidihan u sayadahay nu hicahica atuud masaupu itida katukuh satu i （咸豐八年.公元1858年）a Hungty sa misulul tu ya nu Hulam atu英國 hananay a（中英天津條約). kilul satu i （同治二年）a Hungtyan sa (公元1863）a mihcaan misa tabaki misaahebal patideng misakapah misanga mala nu sasiwbayan nu kitakitay a minatu mala tatengaay nipatidengan sapahecek u kakaydaan nu micumuday a tuudtuud u (高雄關）hananay .nudikudan sa katukuh i （光緒二十年.公元1894年）nikalalaisan tiya nu Dipunan u （甲午戰爭）hananay sa mademec ku Hulam sipikelap hantu ku Taywan atu 澎湖 tu Dipun. 1895 a mihcaan ya Dipun sibalucu maydih misakaph sakasamata nu nipikuwan mabilil micuduh tu sakay idaw nu kalisiw a kawaw. misabalucu miteka tu patadas tunu wanengay atu tipusay a sakaluken misaicelang sakaidaw.u sakasaan iduma sa maydih micunus tu sakay samata nu paykanatal .iduma sa idaw ku sakay i hekalay a nidatengan pasu u pakalisiway atu nu hitayay a nipikuwan. nika u sakay pai elang an sa uyda ya sakay labuway nu nipipatidengan tu silamaiay sakay dadanan atu nu （基隆) Kilung atu nu Takaway (高雄）hananay a minatu misabilil misanga .mahida satu miteka’ tu nutaway a kanatalay a misiwbayay micumu tu malalacay tu tuudtuud kapah satu ku nikaidaw nu labuway balangbang satu sakamu satu ku Dipun uyni ku sakaseneng sa.
namahida satu ya 英 法 德 hananay a binacadan makakilul tu tayni i Takaw(打狗）patideng tu pakalisiway a kakitidaan atu paucul tu mamikeliday malalacal tu misangaay tu saka samata nu nipisiwbay .yadahyadah tu ku tayniay nu kanatalay pahecek tu mikinsa’ay . cacaliwayan nu balunga sisa ya Takaw hananay a minatu nauadidiay tansul saan mala satabakiyay tunu i Taywanay a sakalecad nu kitakitay a minatu u sasakaydihan nu dumaay a binacadan tayni misiwbay .katukuh tu i （公元1906年）sa yadah tu ku nipicunusan tu sakaabal sakailabu nu minatuay a sakataneng nu tabakiay a balunga micumud sisa i （中華民國）nika u Dipun henay ku mikuwanay a nipatidengan misakaph tu minatu itawya sa taneneg tu micumud ku makaala tu tuluway a malebut nikabaeketan nipilaculan tu canancanan a tuudtuud .namahida sa kaphkapah ku sasiwbayan caay tu kataneng ku sakailabu nu minatu a pacumud tu tabakiyay a balunga sisa misanga aca tu cacandayan sakaitaneng nu miculuay tu baeketay a balunga .sisa katukuh i nu （民國）tusaay a bataan idaw ku enem a mihcaan sa madem tu kunipisanga tu satanengay tu nu mang （萬噸）nipilacul a balunga. ilabu nu minatu sa sayadahay nikatayniyan taneng cumudan tu tusaay a bataan idaw ku enem nu cacaydayan ya mangay(萬噸）a tukus .patideng tu lalaculan a suku makaala tu sabausiwa .matadungduhay a suku sa enem kunipisanga .imahida icapiyay a kuba（工業）sa misangaay tu simal（煉油廠）misaalumiay（製鋁）misa amutuay （水泥）musacikahay（製鹽）misabalungaay（造船廠）makakilul patiden i mahida.nika katukuh satu i （民國三十年）i walian a bayu’bayu’an malalais ku Dipun atu icapiyay a kanatalay pasu ya Amuhuwan (美國）sisa u sasangan tu minatu a kawaw sa maemin masateteb. nadikudan nikahida sa mlkaputay a nikalcabayan a hitay taynien i takaw(高雄）nu minatu mibakudang mahemin maluyuh mapeci ku suku u kikay atu tuudtuud nu minatuay u duma sa bakudangen nu masakaputay a hitay ku balunga nuheni i cacumutan nu minatu makaala tu pituway a malebut septat alasubu a (公噸）kunikabaeket tenaen nuheni i sacumud sisa naynayi ku tekiteki micaliwayay nu balunga u mala nayiay tu ku sacunus nu minatu nu takaw imahida.
nadikudan nu nikalalais mademec ku Dipun a kawaw
i ka Hulaman tu a nipikuwan a ziday itiniay i Taywan nikadenga akakawaw .nadikudan nikalalais sa naynayi ku cayay ka peci nu nibakudangan nu Amuhuwan i Takaway a minatu u macelemay sa mahamin ku balunga i labu nu minatu a hicaen a pasamata ku sakay idaw nu tuudtuud nu kawaw .sisa misaicelang a misakapah mudimud hangay matabal tu taneng malalacay atu kitakitay misiwbay.namahida satu pahdek ku cenhu tu mamikuwan tu minatuay a （高雄港務局）hananay nipalekal tu nipatidengan. misabalucu a misakapah muala tu malenemay nu balunga misanga tu baluhayay a suku atu pacunus tu baluhay a kikay. inakawaw sa katukuh i （民國）sepatay a idaw ku sepat a mihcaan itawya masamata nikatanektekan mahidasa tabkitabaki tu ku ni cumutay nu balunga. sisa micunus tu cacandayan nu balunga sakay itaneng nu nipacumud tu misiwbayay namahida satu caay kasatuku kunipicunus tu sakapah nu minatu a hicanaca saw tada tabaki tu ku micumuday nu makacuwacuwaay a tuudtuud kaydihan nu sakaudippaw nu binawlan i Taywan(台灣）sisa sawsawni saan mi cunus tu baluhay .nu kikay nu cacandayan nu balunga. pasu kapahkapah ku ( pakalisiway ) nu pacunus aca tu tusaay a bataan idaw ku pituay a sakay ilabuay nu cacandayan . i tapiingaan nu kakitidaan sa idaw kuni pahdek nu cenhu tu nalimaan a sasangaan nu malaheciay sapatayda i nu dumaay a kanatal idaw ku misamukinay atu cacunusan nu butingay atu makaalay tu misabalungaay a tu cacay a lasubuay nu mang （萬噸）a kuba mahida ku sakapah nu nipabalucuan atu nisaicelanga nu cenhu . maydih misataneng tu nu kitakitay a nikatayni malalacl ku nikamaliw sa sikalaheci ku nu tinaway a sakay kawaw nu kikayay i (民國六十三年）nipauculan nu sakakaay nu tatapangan nu Taywan sisa itaneng t micumud ku cacayay a bataan nu mangay (公噸）nubalunga imahida sa caay kadengan ku nipilacul nu sakay i nikaudipan nu binawlan. u sakasan tungusay nikaudip nu binawlan i Taywan sa masepi saan.
aydahantu sa u cenhu hananay sa micuduh tuku satalakaway nu musakawaway maydih micunus tu Takaw mala i （亞太海運轉運中心）sisa u nisaicelanga nu Takaway a minatu mamikuwan sa pabalucu misabaluhay a pasumaden ku canancanan.sipasayda i sakunida sananay nipimawli saka amelik nu kakadihan nu tuudtuud sakaudipan nu binawlan u nidatengan sa pasayda tu sapalekalaw tu sakakapah nu nikangaayan nu balungaay a elih nikabancal a kakitidaan mu sakawaw.
kakuniza:Buting Nukay
aadupen
aadupen(動物)
i buyubuyu'an ku aadupen a mauzip.
nayay ku adingu nu aadupen u langaw sa nu uzip. thumb|aadupen
cacuy
cacuy
吊掛 cacuy han nu ina ku lutungay i cacacuyan.
siwkay nu cacuy
u kamu nu Pangcah sa "tating". i tizaen i pabaw. pacacuuyen i sakulawit saca i telay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族語詞典
原住民族委員會線上字詞典
kasulin micaliw tu lebung adada' ku tangila
kasulin micaliw tu lebung adada' ku tangila
ngatu cacay
thumb|labu' nu tangila anu mikacaw(搭乘) kami tu kasulin(火車), kya kasulin macaliw(經過) tu lebung(山洞，坑洞) saca buhang(洞) sa, caay haw kisu adada' ku tangila(耳朵)? kanahantu matengil tu ku suni',caay tu kapah ku suni', caay kasiwatan(清楚) ku suni' haw? kya mahiza saw? uyniyan sa, u tangila nu mita, ilabu' a tangila, sipiatep(壓) nay bali kya. izaw ku duhpicay a telis(薄片，膜), kya ngangan nu hulam sa, u "kumuo鼓膜". thumb|kumuo thumb|labu'-tangila ilabu' nu kumuo maziket tulu a wukak, taneng patudu'(傳遞) ninel(震動) nu kumuo, tina kakitizaan singangan ku "teban-tangila(中耳)". thumb|teban-tangila i demiad sa, u bali-sapiatep(氣壓) nu teban-tangila mahiza nu hekalay, taneng sapalalen(平衡). nika anu ihekalay a bali-sapiatep tasul talakaw saca puenel sa, uyniyan a sapiatep caay tu sapalalen, bucici tu ku talakaway a bali-sapiatep tayza puenelay-sapiatep. ku kumuo talabu' saca tahekal, caay tu kakapah ku tangila nu mita.
ngatuc tusa
micumud tu lebung ku kasulin, kya bali-sapiatep tansul amatasasa', talakaw tu ku bali-sapiatep ilabu' nu teban-tangila, uzama sa, bucici tu ku kumuo nay labu' tahekal. sisa, adada' tu ku tangila nu mita. mahiza tu mikacaw tu hikuki, tapabaw ku hikuki, adada' tu ku tangila nu mita. usakasa, mapuenel ku bali-sapiatep ihekal nu hikuki. u belih sa, anu mikacaw kami tu tianti(外來語:電梯), tansul sa tasasa' kya tianti, tansul talakaw ku bali-sapiatep nu tianti. bucici kumuo nay hekal talabu', mahiza sa, adada' tu ku tangila nu mita. musepi(幸好), sihusu matulin(連接) teban-tangil atu cihe-salaedan(鼻腔，salaedan空間), u tangila-takulaw-husu(耳咽管). pisuwab saca pienuc taneng mibuhat tu tangila-takulaw-husu, miedap sapalaen bali-sapiatep nu teban-tangil aut hekal-tangila(外耳). anu mahiza sa, caay tu kaadada' ku tangila.
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-耳
Protein behind hearing
3D Ear page
Details of various ear problems
Ear wiggling mechanism unmasked
Cotton swabs can pose serious health risk: coroner from ctv.ca
nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Tuku Sayun.
kakuniza:kagak kakuniza:kidu kakuniza:2018-cacay
micengel
micengel tu tangah
muhebelud sa ku mihecaan, caay pihalhal,anu kakitaan ,pakuycay,tanektek a uzip.kasenun sa balaki tu.
i tangahay ya sanglacay a bukes caay tu kadimud, ahicaan hakkya, maydih isaw sangulan azihen nudaw.
tayza sa i pacengelay ku tangah nu pacakayan, ngay lumeniay tu ku bukes, pasengi u wawa han ku uzip.
micengel tu ku tangah sa amaydih a wadaen ku mihecaan sa paazih tu tademaw.i sepaty a bataan henay
ku mihecaan, malingatu tu micengel ku bukes. itawya maubaubad tu ku tangah, mahiza tu u babalaki
pacengl sa tu ku tangah.
na pacengel nu zikul sa, calenget tu ku tangah, salabi sa kakuskus, caay tu kaala ku kemed alaw takelal
tu, a mukal tu, a mialulup a muluwalu tu, a mibanaw tu, mibihun tu, sapilasul tu ayzaay a kawaw.
sapica aca micengel ku tangah
talabu i papacengelan nu patiyamay sa, a uycanan ku kaydihan nu misu pakulit pacengel tu tangah.a mi
pakaazihay a kuli.ayzaay a kaying kainalan saku sakauzip.
anu pacamul ku tusaay a kulit sa malatebanay a kulit. uynian caay picengel ku sausi. u cacayay a kulit ku sapicengel han ku sausi kya.
kakuniza:Lami' Kulang
ya 牡丹社事件 hananay
縮圖 u 牡丹社事件 hanany sa na i 1874 a mihcaan ningsyawan nu Dipun taynien i Taywan midebung a kakawaw. i mahida sa ya Okinawa hananay a balunga na mulalaw micumut i Taywanay a binacadan litangahan nu yincumim a tademaw sisa ya Dipun a hitay taynien i Taywan mingayaw tu satimulanay a niyaduay a binacadan pasunadikudan a nipisakalaecus nu hulam atu Dipun. itini nu Dipunan pasakamu satu kya nipingayaw u （台灣出兵）atu （征台之役）han nuheni pacudad i hekal nu kitakit. inakawaw sa namakay i “明治維新” hananay a ziday nikasayaw tahkal nipikelit tu hitay nu tawan a kanatalay a mingayaw sakusaan nu aydaay i likisi nu Hulam atu Dipun sayaway nika laecus tu i hekalay malcabayay a kawaw.
ya 琉球 hananay a nuhungtyay a kanal sa namakay i hulamay a nu hungtyay henay a mamikuwan sa u misakakaay tu 中國 u hungty nu henisa nau hulam ku pakasingangan tu sakahungty i mahida sa caay ka mapaliwlay misiwbay ku Hulam atu Dipun nika u 琉球 a kitakit, sisa nikahida nu henisa palumata kya Dipun sikaidaw nu 琉球 a kanatalay nudikudan samawmaw sa idaw ku sibalucuan. a maydih mikutay tu 琉球 hananay a kanatalay ya Dipun naitida limaay a bulad midebung i Taywan nika sakalecad nu bulad pataydaan nu hungty kya mikelitay ci 沈葆楨 tayni mididaw tu mamahica nu kawaw misikul tu sikatineng ngawu nu sakayini maylubang atu nu hekalay a kitakit mahicaay kuni kalecabay atu mahica ku nika sasasiwbay sisa ci 沈葆楨 hananay sa macakat ku sikaseneng sakay hekal a malalacal atu ada.
nadikudan sa ya mikelitay nu hulam ci 沈葆楨 atu ci 李鴻章 tatusa sikatinengan nuheni kya kakawaw ahicaen amaytapal sa idaw tu kuni datengan sisa sawsawni pacudad i hungty maydih ku Dipun misasungaay sa u sakasaan sa maltasen ku heni cayay kataneng ku icelang mingayaw tayda midebung tu Taywan sananay sisa i nuayawan sa caay pisikul ku hulam tu Dipunan. misa atekak ku nipabalucuan nu hulam mahida satu ya mikuwanay tu hitay a tatapangan sa ci 文祥 hananay sa pasakamu ihekalan pangiha tu dumaay a kanatalay kuni sabalucuan makayi ku hulam tu namakay i 牡丹 a nika sungayawan makayi pabaysiw sa tu cacacaya a kalibuwah caay katenes sa ya 大久保 hananay amisiwbayay mitakus tu nu 英國 amisaculilay i kanatalay a tatapangan ci 威妥瑪 hananay a misa atekak maydih pasasakamu sisa na i 1874 a mihcaan cacayay a bataan 31 a demiadan masasulit tu 北京專約 idaw ku tuluway a nipapitengil miyukiyu tu hulam.
2.nu ayawan nika belecan nu mulakalakay a lalumaan sa apabaysiu ku hulam saan miahen ubakin tu sakay udipan nu muenengay a binacadan sa pasu unisangaan tu luma a misulul tuyi ka siluma itida a sipainien ku Dipun a tademaway itida sakay siwatan a kakatidaan.
3.mamin ku tuudtuud u sakay iniyay tusaay a kanatalay a kawaw nu cudad nuayaway nika sasula’cus a mamin sipibatung alesen sa hanisadikud cayay tu sasakamu lawpesen sa nika ya idaway muenengay henay militangahay mingayaway tu taydaay a binacadan sa u Hulam tu kumamamikuwan sika caay tu anu tayni misiubay ku Dipun tayni i Taywan sa.
kakuniza:Buting Nukay
caduk
caduk
siwkay nu balat
thumbu malukay a sakaluk, taneng mibelih miala ku lala'. matinpi ku tangah, sisakapetay a culay.thumb
u sulit nu Hulam atu Amilika
鏟子或鏟，或稱鍬，杴是一種常見的挖掘、抬升或移動物料的工具，適用於煤炭、雪、土壤或砂等鬆散物料，廣泛應用於農業、建築和園林中. 一般由手柄和扁平狀撮箕形或平板型的「頭部」組成.
A shove l is a tool for digging, lifting, and moving bulk materials, such as soil, coal, gravel, snow, sand, or ore.
Most shovels are hand tools consisting of a broad blade fixed to a medium-length handle. Shovel blades are usually made of sheet steel or hard plastics and are very strong. Shovel handles are usually made of wood (especially specific varieties such as ash or maple) or glass-reinforced plastic (fibreglass).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kuma nu Sakizaya a sukudad 撒奇萊雅族語詞典
yincumin a lala’
yincumin a lala’
yanci
yanci 氧氣
namakayniyan a nasulitan nasakamuwan atu natinengan
Wikipayke paybalucu'ay pulungamin a cudad-氧氣
palekal tu nalimaan misulit tu cudad 文藝復興藝術
kakuniza:Hana Ating 是文藝復興時代對歐洲整體美術風格的一個總稱，也屬於整個文藝復興運動的一部份. 文藝復興風格大致發展階段是在14世紀興起，於15世紀在義大利半島全面展開，在16世紀在整個歐洲達到了鼎盛期.
hamin nu tatanghan i Oco salungan misakapah bancalay tu sa palekalay tu naliman a misulit tu cudad,tada nu hamin tu sapalekal tu cudad ku kawaw kuyni.u sapalekal tu masadumaay a nisulitan tu cudad namakayni i 14 a zitay ku lingatu, kalingatuan i 15 a seci hamin nu I’tali’pan-taw, i sabaw tuenen a seci ku Oco hamin sa katukuh satu itungduh.
17世紀後，歐洲美術風格漸漸轉向矯飾主義. 文藝復興美術是西歐城市文化繁榮的產物，同時它與教會關係密切. 在繪畫上的成就最大，建築和雕刻則稍遜之.
nadukudan nu 17 a seci, u salunga kya nipikulitan haymaw satu malu nu ciw-se-ci-i’kya Oco. palekalay tu naliman a misulit tu cudad mikulitay i si-oay a tukay nulangaw ku kapah nu tutuudan, mahidatu kunikasa kumudkumud i kiwkay.u sakakaay nu sadak sa u nikulitan,u misanga tu luma’ atu nalimaan a nituktuk ku  caay kasatudungan dada’.
文藝復興美術最初發源於義大利的佛羅倫斯，隨後逐漸向歐洲各地傳播，在義大利和德國、尼德蘭尤甚，在這些地區都產生自己傑出的藝術家.
palekalay tu naliman a misulit tu cudad atu mikulid sayaway nu lingatu ku fo-lo-lun-s nu I’tali’, kilul satu  haymay sa tayda i cuwcuway nu Oco a kitidaan pakatinen, sangalep tu i I’tali’atu te-kuo ,nitelan, itini a kitidaanan katuud tu ku matinengay nisakaku tu masatudungay a nalimaan tu mahiniay u misa kucungay.
文藝復興美術在南歐和北歐都有自己的特點，作為文藝復興美術中心的義大利，成為後來幾個世紀裡，歐洲藝術家們的朝聖地. 這個時期，藝術人才輩出，特別是達文西、米開朗基羅、拉斐爾被譽為文藝復興三傑.
i satimulan atu saamisan a kanatal idaw tu ku misakakuay tu micidekay a palekalay tu naliman a misulit tu cudad atu mikulid, malu nu palekalay tu naliman a misulit tu cudad atu mikulid nu I’tali’a kitidaan, nadikudan pinaay tu hakya a seci mala, nu Oco a mikucungay u tataydaan mibaung kya kitidaan. Kina mahini henay, tahkal tu mamin ku misanalimaan a tademaw, sangalep tu ku ta-un-si, mi-kay-lan-ci-lo, la-pi-l pala nu palekalay tu nalimaan misulid tu cudad palatandawen kina tatuluay.
14世紀 sabaw sepad a zitay
佛羅倫斯畫派、翁布利亞畫派是這個時期的兩大畫派. 佛羅倫斯的喬托·迪·邦多納是文藝復興美術的先驅者，他擺脫了中世紀繪畫的呆板，無論是透視手法，還是色彩的運用，都展現了他的非凡的藝術才華.
kina mikulitay yu mahida sa u satinengay a mikulid ci fo-lo-lun-s, won-pu-li-ya a tatusa. u padadanay tu patidengay tu nalimaan a misulid atu mikulitay ciyaw-to, ti, pan-tu-na ci fo-lo-lun-s, alese nida ku nu paytebanay a se-ci caayen kasalungaen kya nikulitanan, anu mahica kya nalimaan sa, unu sikulitay tu ku kuliden, kanca ihekal micidekay ku nalimaan nida.
這個時代的畫家仍在空間表現力上進行努力的探索. 15世紀義大利壁畫主要的繪畫形式是濕壁畫，這個時期也是油畫發明直至取代蛋彩畫的時期. 由於美蒂奇家族的贊助，以及上個世紀的藝術傳統之下，佛羅倫斯畫派成為這個世紀最鼎盛的畫派
palekalay tu naliman a misulit tu cudad atu mikulid. sabaw lima a seci u I’tali’a mikulitan angangan nu mikulitan i saliningay a nikulitanay tu mahida tu u baluhay a kulid, aydaay ayda ya mikulitay tu kakulitan sa unu tuuday a simal ku sakulid pacamelen tu tiku’mibilaw kya matenes salunga caay kahemekan dayhan idaw ku mipadangay tu luma’an mi-ti-ci,atu naayaway nu kasumamadan unu tuas kya nalimaan, malu nu aydaay kina kasumamadan a nikulidan saitunduc satu ku fo-lo-lun-s a kulid,
mibetik tu bitunay
sakilimaan
u bitunay sa, sicekaay a auk,yadah ku ceka i ciid nu bitunay. tabaki ku kaway. yu mahiza henay u niyazu' nu mita sa. 縮圖|ceka nu bitunay 縮圖|papah nu bitunay thumb|bitunay
ngatu1: u canan ku bitunay
mibetik tu bitunay a kawaw sa, u mapalaway, tumuk atu selal, iayaw nu malalikit a lisin, mibetik tuway. u bitunay sa, sicekaay a auk,yadah ku ceka i ciid nu bitunay. tabaki ku kaway(莖). yu mahiza henay u niyazu' nu mita sa. paliwliwen kiyami tu tungawen ku luma' niya u niyazu' nu mita u mahiza henay. u niyan u selal nu niyazu' yu mahiza henay muliwliw tu a paluma tu liwliw tuyniyan. u tungawen itini i liwliw nu niyazu' nu mita yu mahiza henay. han naku kiniyan haw kiw masakimulu kiniyan u niyazu' nu mita.
ngatu2: u bitunay nu Takubuwan a niyazu'
maliwliw nu niyan u tungawen. u niyan u niyazu' nu mita i Takubuwan sa masakimulu kuni u niyazu' nu mita haw liwliwen nu tungawen haw. u tungawen hananay nu mita sa yu mahiza henay u selal. kina cacay masaselal kiniyan u niyazu' nu mita. paluma tu tiniyan u tungawen haw u tungawen u niyazu' nu mita yu mahiza henay. hanaku kuniyan kiw masakimulu ku niyazu' nu mita.
ngatu3: u langat nu niyazu'
itawyaay a niyazu’ nu Takubuwan, pakalima a mihecaan, anucaay lima a mihecaan, pacakat ku Sakizaya tu cacay a saselalan, keliden nu kalas a paluma tu bitunay palilis tu niyazu’ ku baluhay a selal, katukuh pibulawan nu kuwapin, maalatu ku 200 depah(公尺) nu kaahebal i lilies salangatan nu niyazu’. tasa ku sacumud i tebun nu niyazu’. caay ku mamadebung nu ada. sisa, malecad tu bitunay ku pisimaw tu kasaselal nu Sakizaya i niyazu’. inuayaw sa, "u langat nu niyazu" sananay, u selal sa mahiza sa, "u langat nu niyazu' " saan. u bitunay atu selal, miading tu niyazu', malecay ku kawaw, sisa, pangangan tu "u langat nu niyazu' ". saliwliw sa i liwliw nu niyazu' ku bitunay. caay pakacumud ku hekalay a tademaw.
ngatu 4: patizeng tu Malalikit
縮圖|bitunay inuayaw sa, anu patizeng tu malalikit ku niyazu', atayza miazih tu bitunay ku mapalaway atu tumuk, anu mabunal(成熟) tu ku ciid nu bitunay, maduic tu ku iluc nu bitunay, kapahtu patizeng tu malalikid, sisa, mibetik tu ku mapalaway atu selal tu bitunay.
ngatu5: mibetik tu bitunay
natayza i Pazik buyu' mibetik tu bitunay a dietu ku Sakizaya mapalaway putiput i 2018 a mihcaan 8 a bulad 18 a demiad, namikelih tu malalikit nu Sakul niyazu'. inayi' nayi' tu ku bitunay i Kalingku, u Pazikay a bitunay sa, u liwan(剩下) a cacayay i Kalingku.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam wikipitiya-刺竹 刺竹
Sakizaya wikipitiya- selal
kakuniza:2018-tusa kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:lisin kakuniza:Kalingku kakuniza:kapahay sapacelilan
kapulus
縮圖|kapulus(松鼠) [[tangan:Eichhörnchen Düsseldorf Hofgarten Crisco edit.jpg|縮圖|U-ya kapulus (歐亞松鼠)
]]kapulus (松鼠)
松鼠科（學名：Sciuridae），是哺乳綱齧齒目一個科，其下包括松鼠亞科（Sciurinae）和非洲地松鼠亞科（Xerinae），特徵是長著毛茸茸的長尾巴. 本科和與其親緣關係接近的動物組成松鼠形亞目（Sciuromorpha）.
kapulus (mitesekay a nipagangan: Sciuridae) u cucu’ nu uzip (哺乳綱) waheng a mata (齧齒目) pacedisay ngipenay, pasu zumaanan a kapulus (Sciurinae) atu nu Be-cuw (非洲) a kapulusan (Xerinae), u picidek tunubanuh sa tanayu’ ku ikul. u mahiniay kapulus atu uzamay misengi tu kapulus (Sciurdae).
liwasak (分布)
除了大洋洲和南極洲外，全世界都有分布.
caay ku wabayu atu timul bayu dada’, mamin maliwasak i kitakit.
picidek (特徵)
松鼠一般體形細小，體形可以小至African Pygmy Squirrel的7－10厘米長和約10克重，大至旱獺（土撥鼠）的53－73厘米長，約5－8公斤重. 松鼠前後肢間無皮翼，四肢強健，趾有銳爪，爪端呈鉤狀，雌性個體比雄性個體稍重一些.
kapulus mahiniamin adidi’ ku uzip, uzip kaadidi’an tu African Pygmy Squirrel, pakaala pitu katukuh cacay a bataan li-mi ku tanayu’ atu cacay a bataan a kung-ke (公克) kaba’ke, katabakian ku han-ta (tu-pu-su) tu lima a bataan izaw ku tulu katukuh pitu a bataan izaw ku tulu li-mi a tanayu’, u baeket pakaala tu lima katukah walu kung-cin (公斤). u kapulus nuayawan zikuzan a kuku’ nai’ ku bangesay a sakubad, tanektek ku sepatay a kuku, taludu’ nu kukuk’ izaw ku mazizemay a sakulahut, i tukun nu kulahut masakulawit, u lulang kibaketan ku hukang.
花鼠屬與松鼠屬其臉頰內側有頰囊的構造，能儲存很多食物. 尾毛密長而且蓬鬆，四肢及前後足均較長，但前肢比後肢短. 耳殼發達，前折時可達眼，冬季耳端具一撮黑色長毛束.
baluay kapulus (花鼠) atu kapulusay i labu nu bihid sialubu, taneng yadah ku nipisuped tu kakanan. u kikul mazeket ku banuh mabungbung saca, sepatay a kuku’ nuayawan zikuzanay malecad ku tunayu’, nika nu ayawan a kuku’ kaapuyu’an ku zakuzanay a kuku’ mucelak tanayu’ ku tangila, piked han ku nuayawan katukuh i mata, kasienawan i tukun nu tangila saupu sa ku lumeniay a bannuh tanaya’.
松鼠個體毛色差異較大，為青灰色、灰色、褐灰色、深灰色和黑褐色等等. 隨著地區的差異，毛色也有變化，如遼寧松鼠的顏色偏灰，而中國南方的松鼠顏色則較黑. 此外，毛色還受季節的影響，冬毛灰或灰褐色，夏毛黑或黑褐色.
kapulus masazumazuma ku kulit nu banuh, izaw ku landan abuabuan a kulit, abuabuan a kulit, makulahay abuabuan a kulit, mutesekay abuabuan a kulit, atu makulahay lumeni’ a kulit, kilul tu kasazuma nu kakitizaan, masazuma tu ku kulit nu banuh, mahiniay i Liyaw-li a kapulus masaabuabuan ku kullit, nutimulan nu Cung-cuw a kapulus lumeni’ sa ku kuli’. satu, kulit nu banuh malilid nu puu’ a mihcaan. kasienawan a banuh abuabuan anucaay u makulahay abuabuan ku kulit, nu lalud a banuh lumeni’ anucaay sa u makulah ku lumeni’.
nikauzzip (生活習性)
松鼠一般以草食性為主，食物主要是種子和果仁，也會吃鳥蛋、水果如櫻桃等. 部分物種會食昆蟲，其中一些熱帶物種更會為捕食昆蟲而進行遷徙，甚至叼走山雀雛鳥.
Kapulus u lutuk ku kaen, u kakanan u sapaluma’ atu pa’nu, mukan tu tiku’ nu ayam,heci atu ing-taw.u zuma a tuudan mukan tu cilekay, mahiniay zumaay akutiay a kakitizaan a tuudan mangaleb mizakep tu cilekay a mikawaw babulaaw, tuwaca milingid tu tu buyu’ay a cilucciluc a ayam.thumb|kapulus松鼠多在春、夏季發情，發情期大約為兩個星期左右. 松鼠繁殖的適齡期，雌性為8－9周齡，雄鼠為9－10周齡. 在非繁殖季節，雌雄性成體分別佔據一定的地方作為自己生活的活動範圍.
kapulus hatu i sadingsing, u lalud matatakis, pitakisan a demiad pakala tu tusa a lalipayan. tatungus u kasiwawaan nu kapulus, uzang a kapulis waluay katukuh i siwaay a bulad u cacayay tu ku mihcaan nu wawa nu kapulus, u ulang a kapulus i siwaay katukah i cacay a bataan u cacayay tu a mihcaan ku wawa nu kapulus. anu caay kasiwawaan a puu’, u uzang ulang macacidek micalap tu kakitizaan mala u kauzipan nu uzip i liwliw.
在野外，雌性保護一定面積的地盤是為了保護食物，其內不允許其他同種個體進入，對雄性個體也是如此. 但是在繁殖季節，則明顯地放鬆對領域範圍的保護，允許雄性個體進入.
i unahumahan, u uzang matineng miading tu kakitizaan a hekal usapiading tu kakanan, ilabu caay pacumud tu malecaday tu a pulus, u ulang mahiza tu. nika i kasiwawaan a puu’, mahapinang mihulak miading tu liwliw nu kakitizaan, pacumud tu ulang.
松鼠懷孕的時間大約為35－40天，每年能產3胎左右，每次能產4－6隻. 初生松鼠體形很小，看不見東西，以母體乳汁作為全部營養需求的來源. 松鼠發育很慢，生下將近30天時才睜開眼睛. 至一個半月時，小松鼠才願意到室外進行活動.
kasibilian nu kapulus pakala tu tuluay a bataan izaw ku lima katukuh i sepat a abataan a demiadan, paymihcaan tulu ku nilecuhan, kinacacay mulecuh sepa katukuh enem ku wawa. kanilecuh han ku kapulus adidi’ ku uzip, caay pakaazih tu tuud, u micucu’ay tu cucu’ nu wina  ku sakatanektik nu uzip. manaun mabuwah ku kapulus, nanilecu’han macapi tut ulu a bataan a demiad kya masamate katukuh satu i cacay pangkiw nu bulad hawsa, adidi’ay a kapulus kya taputah misaungay mihatebudtebud.
lalangawan (文化)
松鼠在某些地方是代表幸運，說是因為那裏人們不經常看到松鼠，所以每當看到松鼠他們也就會覺得很幸運. 然而現在松鼠就變成了幸運的象徵了
kapulus i cuwacuwa a kakitizaan tungusay u musepiay, sakukamu zahan caay tu kahina kaazih ku kapulus nu tademaw amin, sisa yu pakazih kuhini tu kapulus matineng tu u masepiay tu san. uyzasatu ayza u kapulus mahiza malau musepiay tu.
U-ya-sumanahay kapulus (歐亞紅松鼠)
歐亞紅松鼠（學名：Sciurus vulgaris）是松鼠族下的一個物種，屬於一種居於樹上的雜食性囓齒動物，在歐亞大陸等地均十分常見. 雖然如此，但在英國它們的數目卻不斷下降，主因是作為入侵物種的灰松鼠（Sciurus carolinensis）有更強的適應性及覓食能力
tingas
tingas(牙縫殘留物)
kapulus
U-ya-sumanahay kapulus (歐亞紅松鼠)
U-ya-sumanahay kapulus (mitesekay a nipangangan: Sciurus vulgaris) tungusay nu kapulus aadupan, tizaay mudeng i kilang macacalulay kunipikan u mapacedisay a adupan, i U-ya Ta-lu (歐亞大陸) a kakitizaan hinamazih. kanahatu mahini, nika i Ing-kuw caaytu kakatuud maselep tu, sakahini mananam ku micumuday aadupan abuabuan kapulus (Sciurus carolinensis) matineng mikilim tu kakanan.
歐亞紅松鼠的標準頭體長約為19至23cm，尾巴長15至20cm，體重為250至340g，雄性與雌性體重相約，並不存在兩性異形的情況，但雌性略大. 一般認為松鼠長長的尾巴能夠幫肋牠們平衡，特別是在樹與樹之間跳躍及枝幹上快跑的時候.
Uw-ya sumanahay kupulus tanengay a tanga’h u tanayu’ pakala tu 19 katukuh23cm, katanayu’ nu ikul 15 katukuh 200cm,u ba’ket250 katukuh 349 g, uzang atu ulang masasulecad ku be’ket, mahiniay nayay ku kasazuma nu tusaay uzang atu ulang, nika u uzang u tabakiay.睡眠的時候捲覆身體也起了保溫的作用. 隨時間增長及地點的不同，牠們身上的皮毛也會呈現不同顏色，由黑到棕甚至紅色.
malukut kunikabi’ a a kuti’ ku uzip. kilul tu demiad katanayu’ atu caay kalecad ku kakitizaan, u banuhnu uzip nu heni tahkal ku masazumaay a kilit, na u lumeni’ay tayza masakuhiay tuwaca tu sumanahay.
在英國，紅色的皮毛就最常見，而在歐亞的其他地區，不同顏色皮毛的品種則同時存在，就像人類的髮色一樣. 每年牠們都會季節性地更換皮毛兩次，夏天披上的皮毛較細薄，冬天則厚重色沉.
i Ing-kuw,hinamaazihay a banuh u sumanahay, i Uw-cuw nu zumaay a kakitizaan, masazumaay kulit a banuh malecad malecad izaw tuway ku mahiniay, mahiza u tademaw malecad ku kulit nu bukes. Paymihcaan u heni hatu I piu’an kinatusa paliyun tu banuh, u lalud duhepic ku banuh, kasienawan mutesek ku kakibetul.
更特別的是這個品種會在每年的8月至11月期間，在耳朵上長出明顯的耳羽（ear tuft），這種變化是牠們獨有的特徵. 加上一身亮紅的皮毛，使一般人也可以把牠們從灰松鼠及美洲紅松鼠等近似種中分辨出來. 牠們腹上的體毛則是一致的乳白色. 與其他松鼠一樣，牠們都有鋒利及彎曲的爪，容許牠們攀上即使是懸於半空的樹枝上.