cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jim Barnett
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Uruw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Uur Taywan
u siwkay niza
sabana：Balahan、Lunaw、lengus
cacudadan：
Jianshi
kitidaan (地理)
Jianshi (尖石鄉) “Taywan ngayngay a kamu hay-lu a ngalngal, ziamˋ shag˙ hiongˋ, Atayal, Nahuy, idai Taywan Sin-cuku sakawaliyan timulan, atu Wufeng (五峰鄉) malecad tu Sin-cuku a san-ti’ niyadu’, ahebal nu ka kitidaan han 527.5795 pin-fan-kun-li, u Sin-cuku satabakiay saahebalay nu sin-cen-ciu (行政區).
Uruw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網
Anoy-tatana a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Anoy
Jianshi
kitidaan (地理)
境內海拔高度約為200~2000公尺，主要居民為臺灣原住民族（泰雅族）、及客家人.
Anoy-tatana a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay(binacadan). yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay pancahay (原住民族委員會) a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ranchanruy sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Cheng-ce Tabakiay Cacudadan sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44. tina ngangan sa namakay i Cheng-ce Tabakiay Cacudadan a lacul. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9). pulung nikayadah nu yincumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Jianshi
kitidaan (地理)
labu nu talakaw han makaala tu tusa a lasubu (200) tusa atu tusa a malebut (2000) kun-ce, angangan nu muenengay u Taywan yincumin a binacadan  “Atayal a binacadan”, atu ngayngay a tademaw.
Anoy-tatana a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Jianshi
kitidaan (地理)
鄉內海拔一千五百至三千公尺高山林立，為北部著名的山地鄉. 鄉名源自於轄內那羅溪、嘉樂溪匯流處一塊聳立如尖筍的巨石.
Anoy-tatana a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Jianshi
kitidaan (地理)
ilabu nu niyadu’ talakaw han makaal tu cacay a malebut lima a lasubu (1500) katukuh tulu a malebut (3000) a kun-ce kilangkilangan nami. nu amisan u sasinganganay nu santi a niyadu’. ni kasinganganan namakayda i niyadu'ay tu Naluo sauwac(那羅溪), Ciw-le sawac (喜樂溪) kapulungan malikid nu nanum masamutidengay nu madicemay a tebue’ nu ba’tu.
Anoy-tatana a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Jianshi
kitidaan (地理)
海陸客家語，又稱海陸片，是漢語族客家語的一個支系，主要分布在中國廣東省汕尾市，以及臺灣一些客家人社區.
尖石鄉北接關西鎮，東北鄰桃園市復興區，東鄰宜蘭縣大同鄉，南接苗栗縣泰安鄉，西鄰五峰鄉、橫山鄉.
Jianshi (尖石鄉) amisan mitulin tu kun-si-cen (關西鎮), wali amis sibiyaw tu Taw-yun-se fu-sinciu (復興區), waliyan sibiyaw tu I-lansen Ta-tun niyadu’ (宜蘭縣大同鄉), timulan mitulin tu Miw-li-kin Tay-an niyadu’ (苗栗縣泰安鄉), nutipan sibiyaw tu Wu-eng (五峰鄉), hen-san niyadu’ (橫山鄉).
因山脈分成前山、後山兩大區域，前山包含新樂、嘉樂、錦屏、義興及梅花五村落；
i nabuyu' idaw ku nika babenis tu nuayawan a buyu’, nikudan a buhu’ nu tusaay a kakitidaan, nuayawan a buyu' idaw ku Sin-le’(新樂), Cia-le’(嘉樂), Cin-pin (錦屏), I’-sin (義興) atu Ma-hua-u (梅花) lima a niyadu’an,
後山有玉峰及秀巒二村落，乃泰雅族的原鄉，有塔克金溪及薩克亞金溪.
nikudan a buyu' idaw ku I’-fun(玉峰) atu Siw-lun(秀巒) tusa a niyadu'an,
naw Atayal a tadaniyadu'an, idaw ku Takicin sauwac (塔克金溪) atu Sa-ke-ya sauwac (薩克亞金溪).
Ce-yu buyu' (池有山)
池有山，又稱玉羅府山，位於臺灣臺中市和平區梨山里與新竹縣尖石鄉秀巒村之間，為台灣知名山峰，也是台灣百岳之一，排名第52.
Ce-yu buyu'(池有山), idawaca ku ngangan u I’-luo-fu buyu' (玉羅府山) itida i Taywan Tay-cun-se’hepin kitidaan (臺灣臺中市和平區) lisan-li (棃山里) atu Sin-cu-kin Jianshi (尖石鄉) siw-luon (秀巒) a niyadu’an nu laad, u Tay-wan sasinganganay a buyu', u Tay-wan a cacay a lasubu nu buyu'an, silesilen a singangan han sakalima a bataan idaw ku tusa (52) a buyu’.
池有山高3,303公尺，山頂有三等三角點，屬於雪山山脈，武陵四秀之一；因山嶺西部草原有新達池、亞美池與品田池等數座高山池塘，故名.
Ce-yu buyu' (池有山) talakaw han tulu a malebut tulu a lasubu idaw ku tulu (3303) a kun-ce, tuduh han idaw ku tulu a malecaday nu tuluay a kalimucu' a sasulitan, u Siy-san a babuyu'an (雪山山脈), Wulin (武陵) nu sepat a bangacalay nu buyu’an,tungduh nu buyu nutipan a lutuklutukan idaw ku Sin-ta-ce(新達池), Ya-ma-ce (亞美池) atu Pin-tan-ce (品田池) nu pinaay a talakaway nu buyu' a sasawacan, nikasinganganan.
其泰雅語稱呼為「Tamarappu」，音譯為塔馬拉普山；日文漢字轉譯為玉羅府山. 池有山西方為品田山，東側則接桃山、詩崙山與喀拉業山.
霞喀羅事件，是發生於日治台灣的一系列原住民武裝衝突事件，發生地點位於今新竹縣尖石鄉.
Sia-ke’-luo a kawaw, nika sikawaw itini i Zipunan nu Taywan a yincumin nu kalepacawan anika adaan nu kawaw, kasikawawan i tini i Sin-cuku Jianshi (尖石鄉).
主因為台灣總督佐久間左馬太於1910至1914年所實施的五年理蕃計畫，對於台灣北部山區原住民進行數次的武力掃蕩、沒收武器及限縮活動範圍等高壓措施，
sakasikawaw u Taywan Cun-du cuo-ciu-cin-cuo-matay (台灣總督佐久間左馬太) itini i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan (1910) katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku sepat (1914) a mihcaan mitaneng tu limaay a mihcaan ni kasikiyakuwan a kawaw, milihida tu Taywan amisan nu buyu' a yincumin kinapina micumud misawacu, mialaw tu kuwan a tutuudan atu mikuwan kelec nu kakawaw atu a pakalaluwayluway amisa lihalay muculil mipenec misanai' tu tademaw.
引發當地原住民的不滿，再加上原住民各部落間舊有的仇恨與矛盾，因而導致一連串的暴力衝突.
kalingesantu nu niyadu'ay a yincumin, macunus aca nu niyaniyadu'ay anikasasuada nu niyadu'ay tu malumanay a linges atu kainaian nu laheci a balucu', sisa linga tu satu idaw kuni kasasuadaan a malalebu.
尖石鄉是新竹最大面積的鄉，同時也是山地原住民的聚集地，尖石鄉山林景緻壯麗唯美，沿途處處是美景呢!通過熱鬧的內灣，就能來到尖石鄉啦~
Jianshi (尖石鄉) u Sin-cu satabakiay a ahebalay nu lala' a niyadu'an, u kapulungan nu yincumin a niyadu’ nu kupulungan a kakitidaan, Jianshi (尖石鄉) sakanamuhan bangcalay nu aadihan nu kilakilangan, kaydaan muculil bangcal sa adihen. milakuyt tu kacinlawan nu Na-wan(內灣), maka tukuh tu itini i Jianshi (尖石鄉).
來到尖石鄉，一定不能錯過絕美的北角吊橋，吊橋的另一端還有美味的楓北角咖啡可以品嚐，基本上路過的旅人，無一不停留唷!
makatukuh i Jianshi (尖石鄉), kanca milakalak tu bangcal nu pe-ciw (北角) nu mapacacuyan a kayakay, dumaan a tapiingan nu mapacacuyan a kayakay han idaw ku tatanaman tu Hunpeciw (楓北角) kafa tatanaman, mutaydaay a tademaw kanca musaluimeng.
六號花園隱深在山林之中，花園綠意盎然，能在此喫茶用餐，欣賞尖石上的美景，很是放鬆.
saka enem a balubaluan mahida miculimekay i kilakilangan nu buyubuyu'an, langdawsa adihen ku balubaluan, tayniay nu mukanay a tademaw, kanca miadih tu bangcal nu pala, mahida u ahemaw ku udipudipan numita.
紅薔薇也是尖石著名的景觀，特色的彩繪森林屋，能感受到山林中的藝術之美，讓寧靜的大自然擁有色彩與朝氣.
Hun-cin-wi (紅薔薇) u Jianshi (尖石鄉) sakasingangan nu aidangan, picidekan un kulitkulitan a luma’, madateng kita tu nu buyubuyu'an a nalimaan nu bangcal, nu caaya kaw cinlaway a lihalayan nu kakitidaan idaw ku nikulitan atu kasi icelangan nu demiad.
海拔1200公尺的天空必訪景點，登上觀景台，能將美麗的山巒及雲海盡收眼底!
talakaw makaala tu cacay a malebut tusa a lasubu (1200) a kun-ce u tapukuwan ku tataydaan a midang, makatukuh tu sakatapabaw i adawangan, tada maadih tu ku bangcal a buyubuyu’an atu masa babuybabuya a laden mahida i matamataan numita a madateng.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Belguim
縮圖|u hata nu Belguim (比利時) Belguim (比利時)
nu Belguim sakay nu hungtiay a kanatal a nipanganganan, i tida i nu tipan ya Europanay a kanatal, nikahida sa na u Europe a nikapulunganay kalingatuan a masacabayay a kanatal. u satalakaway a tuse sa ya Brussels, iti nu O’mun nikapulungan atu ya kaamisanay a bayuay nikasakaputan, sakay nu satabakiay nikapulung a kakitidaan. ina Belguim a kanatal sa sipakay amis sulul han pasiamis maysaliyut, mitatepal tu Netherlands, Germany, Luxembourg atu France a kanatal, i nu etipan sa micapi tu ya amisan a bayu.
比利時王國，通稱比利時，是個西歐國家，並為歐洲聯盟的創始會員國之一. 其首都布魯塞爾是歐盟與北大西洋公約組織等大型國際組織的總部所在地. 比利時自北起順時針分別與荷蘭、德國、盧森堡和法國接壤，西面則濱臨北海.
u Belguim kalingatuan a nipangangan, namakay kasumamadan ya Roma hananay a ziday, i tawya sa i tiniay a nipangangan sa, u Belguim Gaul (Kaw-lu 高盧) han, nu masulitay a imi sa u nu Belgae (Pey-el-kay 貝爾蓋) a binacadan ya Gaul sananay. Belguim nipangangan nu Hulaman han sa, na u ci Si-ci-yu (徐繼畬) hananay nu Hulam a tademaw, i ti 1849 a mihcaan a mapalamit i “Ying-huwan-ce-liye 瀛寰志略)” a cudad.
比利時的名稱，源自羅馬時代，當時此地稱為比利時高盧（拉丁語：Gallia Belgica），字面意為貝爾蓋人的高盧. 「比利時」這個中文譯名，源自1849年徐繼畬所編纂的《瀛寰志略》. thumb|u eneng nu Belgium thumb|Belgium
u siwkay nu kanatal
u Belgium sa ilabu nu Oco, itiza i 50 50 N, 4 00 E u ahebal nu lala’ mapulung sa 30,528 km2, u ahebal nu lala'ay sa 30,278 km2, u ahebal nu nanumay sa 250 km2
hamin nu tademaw sa 11,409,077. kakalukan umah sa 44.10%, kilakilangan umah sa 22.40%, zumaay henay umah sa 33.50%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Brussels (布魯塞爾).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 21 bulad 7 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Philippe of Belgium, micakat a demiad sa i 2313 a mihca 7 bulad 21 demiad.u cunli nu Belgium ayza sa ci Alexander De Croo, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 10 bulad 1 demiad.thumb|hata nu Belgium|alt=Flag of Belgium.svg
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Lipun: ベルギー王国
u sulit nu Amilika: Belgium
likisi (歷史)
i kalumanayay nu ba’tuan a ziday, ina Belguim hananay a kanatal idaw tu ku muenengay nu tademaw i tida. kalahecian sa kanahatu i nu kakitidaan atu nu sakay lalangawan sa, u Belguim a nikaidaw mahida tu u kaudip i masakiwacingay a cacumudan nu dadan, iti kalakuwitan nu tusaay a malebut a mihcaan, namapalaheci tu ku masadumaay nu binacadan, sakay nu laylayay a nikabangbangan atu kasinpayan a malawpes. nu nikahinian sisa u Belguim hanany a kanatal mala u nu tatenga’ay masasidumaay nu damsayay nikalalacalan a kakitidaan.
西元前54年，當時主要由凱爾特人居住的這一地區被羅馬共和國將軍凱撒征服. 羅馬帝國崩潰後，日耳曼人於5世紀大舉入侵，其中的一支法蘭克人隨後建立了墨洛溫王朝，其領土包括了現在的比利時. 墨洛溫王朝之後由卡洛林王朝取代.
ina Belguim a kanatal kinapinaan tu mapaliyun a nipikuwan, u kakitidaan nu kenis sa u masadumaay nu kanatal, ya Netherlands, Burgundy (Pu-ken-ti 勃艮地), Spain, Austria, kayadah a makuwan. ini Napoleon (Napulun 拿破崙) hananay a nipicebisan a tatukian sa, ina Belguim nau mala nu France a sakaidaw, ci Napulun mademec tusa, patayda han tu i Netherlands mapatideng tu nu kapulungan a hungtiay a kanatal.
比利時後來幾經轉手，各個地區曾由荷蘭、勃艮地、西班牙、奧地利等國統治. 拿破崙時期，比利時為法國的一部分，拿破崙一世戰敗後，比利時併入荷蘭，形成荷蘭聯合王國.
1830 a mihcaan ina Belguim a masahungtiay idaw ku nipahaka tu sakunida sananay a nipilatlatan a kawaw, a sipakay nu Netherlands a nipikuwan miliyas a sakaku saan a malakanatal, mala nu nitatulisan a sihulicay a kanatal, i mahida sa idaw ku nipili’an tu nu Germany a kasenengan a kakitaan a kakitidaan, ya Sachsen-Coburg und Gotha (Sa-ke-sen. ke-paw. Ke-ta 薩克森-科堡-哥達) hananay nu hungtiay a wawa, ci Leopold (Li-aw-po-te 利奧波德) u saka nu Belguim sayaway a malatatapangan nu kanatal.
1830年，比利時爆發比利時獨立運動，從荷蘭統治下獨立，成為世襲君主立憲王國，並選擇了一位德國貴族，薩克森-科堡-哥達公國的王子利奧波德作為比利時的第一任國王.
ina Belguim namapatideng tu ku kanatal nu dikudan sa palatebanan nu heni ku tatapalan tu cedang, zayhan iti sakatusaan nu kitakitay a nikalalais sa, kacalapan nu Deutsches (Te-yi-ce 德意志) a hungtiay atu Na-suyi hananay a picalap. nu dikudan sa, ina Belguim sipaales tu ku pasay tebanay a nipitapal a patideng, milihida tu nu kasatipanay a masakaputay. tatulis sa midabu aca tu nu Europeanay (歐洲的) kapulunganay a pakalisiway.
比利時立國後奉行中立政策，但在兩次世界大戰中都被德意志帝國及納粹德國佔領. 二戰以後，比利時放棄中立原則，參加了北約. 後來又參加了歐洲經濟共同體.
現代比利時作為一個現代化、高科技的歐洲國家而興盛，同時也是北約和歐盟的成員國，首都布魯塞爾亦是這兩個組織的總部. 但是比利時一直存在國家分裂和解體的可能性，北半部說荷蘭語的佛萊明人（親荷蘭）和南半部講法語的瓦隆人（親法國）之間長期關係緊張.
i 2007 a mihcaan enemay ku bulad, patideng tu nu kapulunganay a nikalalubang a misingkiw. kacaliwayan tu pangkiw nu mihcaan sa, patideng tu nikapulunganay a cen-hu, nika ya kapulunganay a cen-hu sa, pakala tu tuluay a bulad sa kainayian tu.
2007年6月10日，舉行聯邦議會選舉. 經過半年談判後組成聯合政府，但聯合政府僅三個月便下台.
2010 a mihcaan i enemay a bulad nikatatengilan a nipisingkiw, nu dikudan sa na idaw tu ku nikala tu 543 a demiadan caay kalaheci tu masakaput nu satalakaway mamukeliday tu sakikawawan, makapeci tu satanayaay nu caay pakalaheci tu patideng tu satalakaway a mamikuwanay mapangangan i kitakit a cudad.
2010年6月議會選舉後，曾經過543天未能組閣，打破組閣權最長的世界紀錄.
2016 a mihcaan tulu a bulad tusa a bataan idaw ku tusa nu demiad, ya sakasenengan a tuse Brussels kalitemuhan kya sakatalawan sananay a masakaputay u nu Islamic (Yi-se-lan 伊斯蘭) hananay a nidateng a kaput, u mamipasaheciay a tademaw kalingatu a mibakudang.
2016年3月22日，首都布魯塞爾遭遇伊斯蘭恐怖主義組織伊斯蘭國成員實施的爆炸攻擊.
kakitidaan (地理)
u kakitidaan nu Belguim sa i Europe a enal kalaamisanay, masasuayaw tu kabalatan atu UK, pakay amis sibiyaw tu Netherlands, patatimul sa malalitin tu France, walian masatimul sa micapi tu Luxembourg a kapulunganay a kanatal, kasawalian sa malalitin tu Germany kanatal. u nikaidaw kaahebalan nu lala’ sa makaala tu 3.05 mang km2 kayadah.
比利時位於歐洲大陸西北部，與英國隔海相望. 北鄰為荷蘭，南接為法國，東南臨盧森堡大公國，東與德國接壤. 國土面積3.05萬平方公里.
ina Belguim hananay a kanatal sa malatulu ku tabakiay nu kenis, nutipan sa kalunubayuay a enal, nu teban sa u buyu’buyu’an, pasu nu kawalianay ya A-ten (阿登) hanany a buyu’buyu’an. nutipan a enal sa malecad ku nikasapalan, yadah ku namapalangat a culal sananay a masalenuay a enal, sakay nu teban sa malanu katalatalakawan nu enal, kasidamekan nu lala’, nikayadahan nu sauwac, caay kakelah ku sapananum tu nikalukan nu umah, sakusaan sa idaw aca ku ungcung atu dihep. nu walian a buyu’ ya A-ten (阿登) han, u nikatalakaw sa makaala tu 694 m (Botlange (Po-te-lan-ze 博特朗日) a buyu’ masakilakilangan, nikayadahan nu baba’tuan maadih tu, caay kakapahan anu kalukan. uynisa u sakaidaw aca nu kayadah nu aadupan i tida a musadibu masaupu a kakaudipan.
nu Belguim a sakahenulan a sauwac sa, idaw ku Scheldt (Se-hay-el-te ) a sauwac, pakay i Doornik (Tu-el-nay 圖爾奈), Ghent (Ken-te’ 根特), Antwerp (An-te’-uyi-pu 安特衛普) atu Meuse (Mo-ce 默茲) hanany a sauwac, maycaliway musilsil, caliwayan kya Namur (Na-mu-el 那慕爾), Liege (Li-ze 列日).
比利時主要河流有：斯海爾德河，流經圖爾奈、根特、安特衛普和默茲河，流經那慕爾、列日.
nu demiadan (氣候)
kaladihkuan ku demiad u mahida bayuay a kalahida, i kasienawan sa kaladihdihkuan, i lalud sa banihiw saan, hina udad, cacay a bulad sa katulakan nu demiad sa 0-3°C, i pituay a bulad sa katulakan nu demiad sa 14-19°C; mihmihcaan a nikaudad sa makaala tu 700-900 mm, i satalakaway a enal atu buyu’buyu’an sa makaala tu 1500 mm kayadah.
屬溫帶海洋性氣候，冬季溫和、夏季涼爽、多雨，1月平均氣溫0－3 °C，7月平均氣溫14－19 °C；年降水量700－900毫米，高地達1500毫米.
nu kalisiw (經濟)
nikatuudan nu kacacelcelan nu tademaw i Belguim, u sakasilacul nu sakay mukingay a kalukawawan a kitidaan, u matabalay a miteka tu nu mukingay iti 19 a seci i Europe pasumad tu nu mukingnay a kanatal. u Belguim sidahkecan tu sakapahay a mingtu, cacaliwayan a sauwac, silamalay atu nipadadanan tu cacaliwayan nu kadideng, u sakusaan sa sikaydih tu a masasungaay atu belaway a kanatal sakay nu kalisiway a nikalalacal pabaluhay tu u ngalal nu udip. saka u kaidaw nu sisacabayan i O’mon, u Belguim sa maydih a taneng pulung han ku O’mon baluten ku nu Europeanay a pakalisiway, Belguim iti 1999 a mihcaan i sayaway a bulad sa mala u nu micukaymasay tu ya EUR (O-yen 歐元) hananay a kanatal, u ya nu Belguimay a Franc (Fa-lan 法郎) hananay sa iti 2002 a mihcaan mahamin a mapakutay.
人口稠密的比利時是世界上工業最發達的地區之一，是19世紀初歐洲大陸最早進行工業革命的國家之一. 比利時擁有完善的港口、運河、鐵路以及公路等基礎設施，為與鄰國更緊密的經濟整和創造條件. 作為歐盟的創始會員國之一，比利時十分期盼歐盟能整合整個歐洲的各個經濟體. 比利時1999年1月成為首批使用歐洲統一貨幣歐元的國家之一，原比利時法郎在2002年被完全取代.
u nu Belguim a nipakalisiw sa miida tu nu kitakitay a kalalacalan. i kanatal sa ya GNP sa makaala tulu a tusa a nipatahkal, nitulakan tu masacacayay nu tademaw sa, malatusa nu tatungduhan nu Germany a kanatal kayadah, lima ku nikiyadahan tu Dipun a nikatatungduhan, ina Belguim nipatahkalan a misiwbay sa u nikakapah sa, sakahenulan ya kakitidaan nu na enengan atu sikaidaw nu satalakaway nutineng atu nu mitesekay, masasidumaay nu kamu, atu maylayay nu binacadan icelang. u sakahenulan sapasiwbay nipiida tu cacakayan sa ya kakanan, kikay, budawang (u sasanga’an henay), simal, u sapacamul tu zayliw a tuudtuud, atu sapitenun tu dikuc a zayliw, sakay i hekal a nipipasiwbay sa, idaw ku chocolate (Ciw-ke-li 巧克力), kadideng, u tiking, sapaiyu, budawang (u masanga’ay tu) atu tuud nu dikudikuc.
比利時的經濟十分倚賴國際貿易. 全國GNP大約三分之二來自出口，人均出口是德國的兩倍，日本的五倍. 比利時的出口優勢來自於其重要的地理位置以及高度技術化、多語言以及高效率勞動力. 比利時主要進口食品、機械、鑽石（未成品）、石油、化工材料、紡織品；主要出口巧克力、汽車、鋼鐵、藥品、鑽石（成品）、紡織品等.
kakitidaan nu Belguim kalaamisan ya Antwerp (An-te-uy-pu 安特衛普) u sakatusaay nu katabakiay a minatu, kotosi sa u mala nu kitakitay satabakiay nu maycunusay tu nu nalimaanay a misanga’ tu budawang, sikaidaw nu kasenengan a nipangangan tu budawangay a tuse han.
位於比利時北部的安特衛普為歐洲第二大港，同時也是世界上最大的鑽石加工地，有鑽石之都的稱譽.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Malawi
u Malawi sa i labu nu Africa, itiza i 13 30 S, 34 00 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa 118,484 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 94,080 km2, u ahebal nu nanumay sa 24,404 km2.
hamin nu tademaw sa 18,570,321.
kakalukan umah sa 59.20%, kilakilangan umah sa 34%, zumaay henay umah sa 6.80%
thumb|u hata nu Malawi （馬拉威）|alt=Flag of Malawi.svg
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Lilongwe (利隆圭).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 6 bulad 6 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Lazarus Chakwera (Lacalese．Cakewiyela 拉扎勒斯·查克維拉), 1955 a mihca 4 a bulad 5 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Malawi (馬拉威) ayza, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 6 bulad 28 demiad.
likisi (歷史)
十九世紀中葉，葡萄牙、英國殖民者相繼侵入；1891年淪為英國保護國；1904年英國政府直接管轄，名尼亞薩蘭.
inuteban nu sabaw tu siwa (19) a seci, Portugal (葡萄牙), Untied Kingdom (英國) a tademaw makakilul mabulaw midebung. cacay a malebut walu a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1891) a mihcaan u Untied Kingdom (英國) tu masimaway tina kanatalan, cacay a malebut siwa a lasubu idaw ku sepat (1904) a mihcaan Untied Kingdom (英國) a sifu kasenun sa mikuwan, panganga han tu Niya-salan (尼亞薩蘭).
1953年成為中非聯邦一部分；1964年7月6日獨立，改名馬拉威.
cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku tulu (1953) a mihcaan mala Africa (中非) linpan a kanatal,cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku sepat (1964) a mihcaan pitu a bulad enem a demiad misiteked, sumad han ku ngangan u Malawi (馬拉威).
demiad (氣候)
馬拉威差不多整個國家都處於高山之上，所以大部份地區的氣候垂直差異顯著，為熱帶乾濕季氣候區的高地氣候，普遍來說高山平原的氣溫十分溫和和穩定，但冬天的氣溫可以低至攝氏4度.
Malawi (馬拉威) kitidaan itida namin i pabaw nu buyu' kina kanatal, sisa u demiad nuheni mahicaay kiya masaduma, u kacaledesan kalasengetan a kitidaan nu talakaway a enalan nu demiad, nuitidaay a talakaw nu buyu a demiad kapah kunika dihekuan, nika i kasienawan han micidek kuka selep nu caypiwac sepat a tu'an 4℃.
enal a demiad diheku halemhem, sacaledasay makaala tu 39℃, nu mihmihcaan nikaudadan u lala' nu kitidaan ku sausi nuheni, hikin han naw enen a lasubu nu mm katukuh tu tuluay a malebut nu mm sa.
通常雨季由11月開始至5月，而5月至11月的降雨量很低. 馬拉威因處於高原地帶，所以極少受到颶風、洪水等威脅.
sakaudip (經濟)
馬拉威曾被聯合國評為世界上最不發達的國家之一，全國約有55%的人生活在貧窮線以下，人均國民生產總值只有600美元，是全世界最低收入的一群.
本國政府長期舉債度日，國債佔國民生產總值的228.3%. 因受愛滋病及高生育率影響，馬拉威勞動力人口比例過低，大概只有50%的人處於15-64歲之間. 加上人民的教育程度很低，國內低技術勞工過剩，但同時嚴重缺乏高技術人才.
該國經濟長期倚賴於農產品出口，農業人口超過90%，因而國家經濟很容易受農產品的國際價格影響. 農民主要種植菸草、棉花、玉米等，是非洲主要菸草生產國之一，菸草出口占國家外匯收入70%.
nina kanatal miida tu sakatahekel nu kaliwmahan a tuudan, numalukay a tademaw makaala tu siwa a bataan a kilac (90%) nu pasintu, sisa nina kanatal hina maala nutaw a sakaudip nu kaliwmaah a aca'. nipalumaan itida nu tada papalumaan han u langaw nu tabaku, kupa a langaw, kupkup sa, u tada Africa (非洲) nu angangan ku sakasilaculan a tabaku nu kanatal, tabaku sakatahekal mikikaka tu sakasilaculan a kanatal nu sakaudip a kalisiw tu pitu a bataan a kilac (70%, lasubu nu pasentu),
如果農產品收成時候價格回落，農民只能以低價出售. 新總統最近推出多項措施改善國家經濟，包括發展市場經濟、反貪污及加強國民教育.
anu la’cus kuni pisiwkacean alahican mahetik ku nidang nu aca', malukay hantu ahicannaca kyahaw saselep satu tu aca' a pacakay. baluhay a Cong-tun (總統) idaw kuni patahekal tu sapisumadaw tu sakaudip nu kanatal, pasu sapalekal tu icibaay a sakaudip, mibelin tu maanupay atu micunus tu nipicudadan nu wawa anipicudad.
cence (政治)
馬拉威是眾非洲國家中其中一個政局最穩定的國家，也是少數沒有受內戰影響的非洲國家，該國於1966年7月6日改制共和，為總統制.
Malawi (馬拉威) u hatidaay nu Africa (非洲) a kanatal u satanektekay a kanatal kunuheni, u caay kalalid nu labuay anikalepacawan nu Africa (非洲) a kanatal, nina kanatal i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku enem (1966) a mihcaan pitu a bulad enem a demiad misumad tu ngangan mala Kunhe (共和) u Cung-tun ce (總統制).
Malawi (馬拉威) Cung-tun u sakakaway nu kanatal, u sakakaway nu sin-cen (行政) a sakakaway atu nu hitay a sakakaway, sinkiwen nanay ku nuheni, lima ku mihcaan nuheni mikawaw, katukuh tu lima a mihcaan amisikiwac.
總統下設一至兩位副總統，內閣閣員由總統直接任免. 國會採一院制，稱「國民議會」. 地方政府則分設北、中、南，全國共有26個縣.
u Cung-tun idaw kuni patideng tu tusaay a Hu-cung-tun (副總統), ilabuway a sakakaay u Cung-tun ku mituduay. kuo-hua han u cacayay ku yung ce (院制), pangangan han tu kuo-min-yi-huay (國民議會). niyadu'ay a cen-hu han idaw kuni patideng tu amis, teban, timul, pulung nu kanatal makaala tu tusa a bataan idaw ku enem a niyadu'an a kenis (縣).
2012年4月5日，時任總統賓古·瓦·穆塔里卡因突發心臟病去世. 6日晚政府稱副總統喬伊斯·班達因脫離執政黨，不具備接任總統資格.
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tusa (2012) a mihcaan sepat a bulad lima a demiad, tawyaay a Cung-tun ci Bingu wa Mutharika (賓古·瓦·穆薩里卡) bahal saan masatidip ku balucu' mapatay. enemay a demiad u Hu-cung-tun (副總統) ci Joyce Banda (喬伊斯·班達) namiales tu ce-cen-tan (執政黨), acaay pikilul mala Cung-tun cinida.
但在7日，喬伊斯·班達宣誓就任，成為馬拉威歷史上首位女總統.
itini i pituway a demiad, ci Joyce Banda (喬伊斯·班達) mihapu mala Cung-tun sa, mala Malawi (馬拉威) itini i likisi nu sayaway a tataynaan a Cung-tun.
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu (2013) a mihcaan cacay a bataan a bulad, u Malawi (馬拉威) mikuliya i cen-huay a tademaw maanup miwaiku tu kalisiw nu cen-hu (panan nu kalisiw) a kawaw, u Europe a malasacabayay (歐盟), Norway (挪威) kanatal nu kalisiw a ci-cinhuo-pi masakaputay (國際貨幣基金組織), sakamusa a pasaluemeng ku sapatayda i Malawi (馬拉威) tu nipipadangan tu kalisiw, katukuh ayda caay hinay ka kapah kuni ka talumaan.
2014年總統選舉中班達被彼得·穆塔里卡擊敗，穆塔里卡成為第5任馬拉威總統.
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku sepat (2014) a mihcaan misinkiwsatu mademec ci Joyce Banda (喬伊斯·班達) mademec ni Peter Mutharika (彼得穆塔里卡), ci Mutharika (穆塔里卡) maala mala sakalima a Malawi (馬拉威) nu Cung-tun ayda.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing
Suriname
thumb|u hata nu Suriname (蘇利南)|alt=Flag of Suriname.svg
Suriname (蘇利南)
u Suriname (蘇利南) sa i labu nu tebanan atu timulan a Amilika (Cong-nan-mey-cuo 中南美洲), itiza i 4 00 N, 56 00 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 163,820 km2.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Paramaribo (巴拉馬利波).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 25 bulad 11 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Chan Santokhi, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 7 bulad 3 demiad.
kiwkay nu Suriname
蘇利南共和國位於南美洲北部，北濱大西洋，南臨巴西，東臨法屬蓋亞那，西臨蓋亞那，是南美洲國家聯盟的成員國，國名源於當地原住民蘇利南人.
Suriname (蘇利南共和國) kunhekuo itidai Na-maicuo (南美洲) amisan, amis micapi tu Ta-siyung (北濱大西洋)，timulan micapi tu Brazil (Pa-si 巴西)，waliyan micapi tu France (Fa-kuo 法國) nu Guyana (Kua-ya-na 蓋亞那), nutipan mitepal tu Guyana (Kua-ya-na 蓋亞那)，u Na-mia-cuo (南美洲) kanatal linmun a tademaw nu kanatal, knatal nu ngangan mialatu nu itidaay a yin-cu-min nu Suriname (蘇利南) a tademaw a ngangan.
該國舊稱荷屬蓋亞那，原為荷蘭在南美洲的殖民遺跡，1954年成為荷蘭王國海外自治省，1975年時獨立.
nina kanatal malumanay a ngangan nu Netherlands He-lam (荷蘭）nu Guyana (Kua-ya-na 蓋亞那), naw Netherlands He-lan (荷蘭) itidai Na-mia-cuo (南美洲) anikuwawnan nu liwan nu babalaki, cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku sepat (1954) mala Netherlands  He-lan (荷蘭) wankuo nu hekal a bayuay anikuwanan, cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku lima (1975) a mihcaan amisiteked.
蘇利南無論以面積還是人口排名，都是南美洲最小的一個國家，也是西半球不屬於荷蘭王國組成體的地區中，唯一一個使用荷蘭文為官方語言者.
Suriname (蘇利南) amica aw lala' haw u tademaw haw ku sakasilsil nu ngangan, saadidi'ay namin nu Na-mia-cuo (南美洲) a kanatal, nu Si-pan-ciu (西半球) caay kaw nu (荷蘭王國) anisakaputan a niyadu'ay, nu tapang misakamuay tu Netherlands He-lan (荷蘭) a sasakamuen.
首都帕拉馬里博為蘇利南河河口的商港. 蘇利南是一個種族、語言、宗教上極為多元的國家，當中穆斯林人口占蘇利南的13%，其比例在所有美洲國家中最高.
suodu u Pa’la’ma’puon(帕拉馬里博) nu Suriname (蘇利南) kakaydaan nu nanum nu caculilan nu balunga a sasiwbayan. u binacadan ku Suriname (蘇利南), kamu, pina kunipisincian a kanatalan, tademaw nu Mu-se-lin (穆斯林) miala tu Suriname (蘇利南) a tademaw tu cacay a bataan idaw ku tulu (13%) a kilacan, tu kilacan mikiyadahay tu Amilikan (美洲) a kanatal.
likisi (歷史)
早在西元前3,000年時，蘇利南地區就已開始有人類的蹤跡，在居住此地區的原住民裡，最大的族群當屬濱海遊牧民族阿拉瓦克人，以及才進入此地區的征服者、航海民族的加勒比人.
nuayawan nu si-yun tulu a malebut (3000) a mihcaan, Suriname (蘇利南) a niyadu’ idaw tu ku tademaw muenengan itida', itidaay nu muenengay a yuncumin, satabakiyay nu binacadan u micapiay tu bayu nu pahabaya tu cacana a papahabayan u A-la-waw (阿拉瓦) a tademaw, atu maheka micumuday nu midebungay a tademaw, pacunaay tu balunga a binacadan a Caribbean (Cia-le-pi a tademaw 加勒比人) a tademaw.
除了這兩支主要的民族，在內地的熱帶雨林內尚有更多小型的部族. 直到1650年時，開始有了第一批的歐洲人來到此地——由當時的巴貝多總督魏勒比爵士（Lord Willoughby）所率領的英國移民在蘇利南建立了第一個歐洲殖民地.
nina tusaay a angangan nu binacadan, itini i kacaledesan nu udaudan a kilakilangan idaw ku adidi'ay aniyadu'an nu binacadan. katukuh i cacay a malebut enem a lasubu lima a bataan (1650) a mihcaan, miteka tu sayaway nu tayniay a Europe (O-cuo 歐洲) tademaw, tawyaay a Pa-pa'-duo (巴貝多) cun-du ci Wey-Le-Bi cue-se (魏勒比爵士, Lord Willoughby）mililidaay tu Yinkelisi (Ing-kuo 英國) mabulaway tayni i Suriname (蘇利南) patideng tu misatadasay nu Europe (O-cuo 歐洲) malimaday a tademaw.
沒多久英國殖民地就遭到亞伯拉罕·克蘭生（Abraham Crijnsen）所率領的荷蘭殖民部隊攻擊，這場紛爭一直到1667年時第二次英荷戰爭結束才獲得初步的解決，在當年英國與荷蘭簽署了布列達條約（Treaty of Breda），荷蘭在曼哈頓島所建立的要塞殖民地新阿姆斯特丹與英國交換蘇利南，並且正式改名為荷屬蓋亞那.
caay ka tanes nikuwanan nu Yinkelisi (Ing-kuo 英國) debungan nu Ya-puola-han. ke'lan-sen (Abraham Crijnsen (亞伯拉罕·克蘭生) mililiday tu He-lan (荷蘭) mabulaway nu hitay amidebang, nina ni kalepacawan katukuh tu cacay a malebut enem a lasubu enem a bataan idaw ku pitu (1667) a mihcaan tu saka tusa nu IngHe (英荷) anikalepacawan tu hedek kiya siwantan, tawya masasulit ku Ing-kuo (英國) atu Netherlands He-lan (荷蘭) tu pulieta nika sasulitan tu cudad (Treaty of Breda, 布列達條約), itini i He-lan (荷蘭) Netherlands itida Man-ha-dun-subal (曼哈頓島) patideng tu angngan nu sapikuwaw tu " baluhay a Amu-sete’-dan" (新阿姆斯特丹) atu Ing-kuo (英國) malaliyun tu Suriname (蘇利南), paangangan han misumada tu He (荷) u Kay-ya-na (荷屬蓋亞那).
透過荷屬蓋亞那與加勒比海地區的其他幾個殖民島嶼，荷蘭王國壟斷了當時世界主要的蘭姆酒生產事業，歐洲人從非洲引進大量的奴隸至此地區勞動，而成為日後非裔南美人口的起源.
sipakayda i He (荷) nu-kay-ya-na (蓋亞那) atu Cia-le-pi-bayu (加勒比海) a duma nu pinaay a nikalimadan nu tademawan a subalan, He-lan (荷蘭) Netherlands pu’tan nuheni ku tawyaay a kanatal nu angangan nu misangay tu Lanmu (蘭姆) aepah, Europe (O-cuo 歐洲)) a tademaw namaka Abilika (非洲) pacumit tu katuuday a tubing tayniitini a niyadu’ mikuli, namakayda hida ku lingantu nu Fia-cuo (非洲) Na-ma (南美) a tademawan.
1799年時，趁著荷蘭被拿破崙所領導的法國併吞這機會，英國人重新獲得蘇利南的統治權，但在1816年拿破崙帝國瓦解之後又將該地歸還給荷蘭.
雖然英國曾在他們短暫統治蘇利南的期間解放了黑奴，但是重回荷蘭統治的蘇利南，直到1863年以後才正式宣布奴隸制度的廢除，使得荷蘭成為最晚放棄奴隸制度的歐洲殖民國家.
amica ku Ingkuo (英國) apuyu kuni pikuwan tu Suriname (蘇利南) pahutin tu lumeniay a tademaw, nika patalumaenac ku Netherlands He-lan (荷蘭) mikuwan tu Suriname (蘇利南), katukuh i cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku tulu (1863) a mihcaan tu nikudan mihapu tu kalung amilawpes sa, sisa sadikuday ku Netherlands He-lan (荷蘭) sadikuday miales tu kalung nu kawawan nu Europe (O-cuo 歐洲) a kanatal.
PaLa-MaLi-Puo (帕拉馬里博, Paramaribo)
首都帕拉馬里博（Paramaribo）及其周邊地區幾乎占全國人口的一半，居住在這裡. 被列入聯合國教科文組織世界遺產名錄，擁有令人愉快的歷史中心.
tapang tusu u Pala-mali-puo "Paramaribo" (帕拉馬里博) atu biyaway nu niyadu' mialatu kanatal nu pangkiw nu tademaw, itini a mueneng, mapacudad i pulung nu kanatal (聯合國) a nisakaputan nu cudada nu liwan namakababalakiay nuni sulitan a ngangan, sakahemekan sa nu laylayan.
nutipanay a dadipasan (西海岸)
西海岸以其鳥類生活而聞名，Bigi Pan自然保護區可以成為蘇利南旅遊的絕佳亮點.
nutipan a dadipasan kitidaan nu ayam maud kunikasi nganganan, Bigi Pan saka lihalay a dadiputen a kitidaan mala tataydaan nu midangan nu tademawan.
waliay a dadipasan (東海岸)
東部地區前殖民地種植園，仍然在使用，有些則被遺棄大部分被破壞. 沿著海岸，會發現西大西洋所有海龜最為突出的築巢海灘.
wali a kitidaan nu malimaday ni palumaan tu kilakilangan, katukuh ayda cukaymasen tu, idaw kuni alesan atu nipipecian. mililis tu dadipasan, maadih numita i Si-Ta-si-yun (西大西洋) nu bilanga picedekan nu dadibuan a bayu.
sakaudip (經濟)
蘇利南從原本以農業生產為主的國家，轉變為礦業生產國，目前也是全世界最大的鋁樊土輸出國，而鋁樊土是煉鋁最重要的原料.
nuaw malukay henay ku Suriname (蘇利南) a angangan a kanatal, masumad mala ba’ba’tuwan nikasilaculan a kanatal, aydanu satabakiyay nu kitakidan a li-fan-tu (鋁樊土) sakatahekalan, u  li-fan-tu (鋁樊土) u angangan nu lainli (煉鋁) sakae'timan nu kakatahekalan.
lala' atu demiad (土地與氣候)
蘇利南大部分為丘陵和低高原，從北方的沿海地勢是低地，向南之後的地勢越來越增高，森林面積佔全國面積約75%，屬熱帶雨林氣候.
蘇利南北邊濱臨大西洋，南面與巴西緊臨著，東邊與蓋亞那接壤，西面與法屬圭亞那為界，只是與法屬蓋亞那相接的馬羅尼河出海口，部分邊界還有爭議；與蓋亞那的部分海洋邊界也有爭議.
Suriname (蘇利南) amisan mitepal tu Ta-si-yung (大西洋), timulan atu Pa-si (巴西) mababiyaw, walian atu Kay-ya-na (蓋亞那) malalitin, nutipan atu Fa-kuo (法國) nu Kua-ya-na (圭亞那) mababenis, uyda a cacay atu Fa-kuo (法國) nu Kay-ya-na (蓋亞那) malalitin tu Ma-luo-ni sawac (馬羅尼河) a talawadaw, madademec henay tu aalawan tu lilisan, atu Kay-ya-na (蓋亞那) lilisan a bayuan maaalaw henay.
kaudadan a kilangkilangan nu Suriname (蘇利南雨林)
蘇利南的內陸地區是亞馬遜地區的一部分，幾乎完全覆蓋著熱帶雨林. 西南部是Sipaliwini熱帶草原地區.
Suriname (蘇利南) a labu nu niyadu' u Ya-ma-sin (亞馬遜) a kitidaan, mamin matahepu' nu kacaledesan a maudaday a kilangkilangan. nutipan timuan u "Sipaliwini" nu kacaledesan nu lutuklutukan a kitidaan.
在中部和南部是山脈，但最高的山峰Julianatop只有1280米高. 大多數美洲印第安人和馬龍人生活在這個地區，其中許多人以原始的方式生活. Brokopondo水庫是世界上最大的水庫之一.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Angola
thumb|hada nu Angola Luanda (魯安達) thumb|Sempreatentos...aoperigo!
thumb|Angola TopographyAngola(魯安達)
kina kanatal, itiza i Feico satipad-satimulan. u tabakiaya a tusu sa u Loanta. satipan sa u Tasiyang-bayu'. yadah ku kanatal i liwliw.
u siwkay nu kanatal
u ahebal nu lalaay sa izaw ku 1,246,700 km2, u ahebal nu nanumay sa ti'kuk ku km2. hamin nu tademaw sa 20,172,332.thumb|u eneng nu Luanda ([[:zh:罗安达|魯安達) ]]kakalukan umah sa 47.30%, kilakilangan umah sa 46.80%, zumaay henay umah sa 5.90%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Luanda (魯安達).
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci José Eduardo dos Santos, 3 bulad 5 demiad 1954 a mihca nalecuhan. micakat a demiad sa i 1979 a mihca 9 bulad 10 demiad.
u hata nu kanatal (國旗)
u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit, u sumanahay u lumeni'ay atu kimay.
u nasulitan nu Hulam atu Amilika
Angola is a country in Southern Africa. It is the seventh-largest country in Africa and is bordered by Namibia to the south, the Democratic Republic of the Congo to the north, Zambia to the east, and the Atlantic Ocean to west. The exclave province of Cabinda has borders with the Republic of the Congo and the Democratic Republic of the Congo. The capital and largest city of Angola is Luanda.
(u sulit nu hulam: 安哥拉共和國，為位於非洲西南部的國家，首都羅安達，西濱大西洋，北及東北鄰剛果民主共和國，南鄰納米比亞，東南鄰尚比亞，另有一塊外飛地卡賓達省與剛果共和國、剛果民主共和國相鄰. )
Angola hananay a kapulungan nu kanatal sa, sipangangan han tu Angola, u i ti Africanay nutipan kalatimulan a kanatal, u sakasitangah nu tuse sa ya Luanda (魯安達) han, idaw aca ku masacacayay a kakitidaan ya Cabinda a kenis han, (ya (exclave): u masadumaay a kanatal sa idaw ku lala' i nu tawan a kanatal kalaidaw nu lala', ya lala' sa u nu tauay a lala'.) u kakitidaan sa i tapiingan nu Congo, the republic of the kapulungan a kanatal, atu ya Congo, domocratic republic of the makaylabu.
(u sulit nu hulam: 安哥拉共和國，通稱安哥拉，是位於非洲西南部的國家，首都魯安達. 另有一塊外飛地卡賓達省(外飛地 (exclave)：某國家擁有一塊與本國分離的領土，該領土被其他國家包圍，則該領土稱為某國的外飛地. )位於剛果共和國和剛果民主共和國之間. )
laylay (歷史)
ina Angola sa nau Putaw-yaay nitipanay a African a kalaidaw, i mahida sa nau sakasikalisiway sakasiacaay u kalasibekan nu masatubangay a kakitidaan. i celacan 1475 a mihcaan sa, ya Portugal (葡萄牙) a tademaw ci Diogo Cam (迪奧戈·康) ku maydih tayda i India mikilim tu sakay nu bayu’ay a sapabalunga a cacaliwayan nu dadan, kyu mukelit cinida tu pituay a balunga pulung han a masakaput, situpin tu lasubuay nu hitay atu malasinbuay, luyaluy sa mililis tiya African nutipan a sadipasan a pabalunga, nudikudan sa tuda a mihcaan sa, makatukuh tu kuheni i Angola a kakitidaan ya Luanda (魯安達) hananay, sikaadih tu ya Angola hananay mahamin ku dadipasan, tuyda sa iti Congo (剛果) cacumudan nu sauwac atu ya Augustine kalimucuan (聖奧古斯丁角) patideng tu sapadateng a kitidaan. kutusi sa namakay i Angola niladayan a sasatubangan lumeni'ay a tademaw, pananukas a sikataluma' i Portugal (葡萄牙).
(u sulit nu hulam: 安哥拉原來被稱做葡屬西非，它本來是葡萄牙最具經濟價值和最富庶的殖民地. 公元1475年，葡萄牙人迪奧戈·康為了探尋去印度的海上航線，率領了由7艘船隻所組成的艦隊，載有上百名士兵和少數的傳教士，沿著非洲西海岸航行，終於在這一年來到安哥拉境內的羅安達，發現了安哥拉的全部海岸，並且在剛果河口和聖奧古斯丁角立碑紀念. 同時自安哥拉帶了一批黑人奴隸，返回葡萄牙. )
1483 a mihcaan sa, ya ci Diogo (迪奧戈) sikataluma’ tu i Angola (安哥拉), niladayan nida patayda i Portugal (葡萄牙) amin ya tubanag a min, malaladay tu katukuh tu i Angola (安哥拉). i mahida sa ci Tiauke namalalacal tu ya hungty nu Congo (剛果), sikayda satu kinaulan ku masatademaw sisa malacabay satu, kyu ya hungty nu ya Congo (剛果) miucul tu caculculan nu kanatalay, sikatenes a mueneng i Portugal (葡萄牙) ya Lisbon (里斯本) hananay a tuse. 1491 a mihcaan, udumaay a masakaputay pabalungaay sa sikalecad tu micumud i Angola (安哥拉), maylabu ku nipicaliway katukuh i nu Congoan a sauwac (剛果河) nutimulan, i nu 120 aliay sakay nu Congo (剛果) a hungty a kitidaan. caay katenes, u Portugal (葡萄牙) a kanatal milihida tu i masatatangahan a tuse patideng tu sauculan a kakitidaan, miteka tu nu i tidaay tu a binacadan a nikalalacay tu papaliyunan tu tuudtuud, mapatideng ku masakapahay nu nikal cabayan.
1575 a mihcaan sa, u Putawya a tademaw malingatu tu a midebung tu nu Kongoay kasatimulanay a kenis, itawya sa patideng tu ya Luanta hananay a kasaupuan a kakitidaan, kutusi sa kapenecan ku pinapinaay a niyadu' nu itidaay a binacadan, kakayda satu ku salengacayay a tademaw mabulaw taydaen i Angola (安哥拉), iti nu dikudan a mimaay a bataan nu mihcaan, ina Putawya a tademaw sa haymaw saan a maycunus tu kakitidaan. 1617 a mihcaan sa, ina Portugal (葡萄牙) hananay sa patideng aca tu sakatusa a kitidaan ya Penci-la (本吉拉城) hananay, u nisakaicelang sa mangaleb ku tanektek, tuyda sa mapaadih tu ku kasahenulan nu Portugal (葡萄牙) a kanatal i Angola sikaidaw. namakay i 1640 a mihcaan katukuh i 1948 a mihcaan sa, ya Netherlands a tademaw (荷蘭人) hananay a kanatal namidebung tu itiniay, sakahenulan a minatu, nika nudikudan sa kademecan nu Portugal (葡萄牙) a tademaw caay pakalaheci a micebis.
(u sulit nu hulam: 1575年，葡萄牙人開始佔領剛果以南的地區，並且建立了羅安達城，同時還征服了幾個土著部落，使白人慢慢地移民安哥拉. 在以後的50年時間中，葡萄牙人逐漸擴張地盤. 1617年，葡萄牙又在安哥拉建立了本吉拉城，勢力更加穩固，從此更加確定了葡萄牙在安哥拉的地位. 從1640年到1648年間，荷蘭人曾經攻佔這裡的一些重要港口，後來又被葡萄牙人收復. )
nudikudanay a masatusaay a seci sa, ina Angola sakay nu kalisiway a nikasilacul tada muhaymaw tu ku nikacelakan, i mahida sa kanahatu idaw ku balucu nu Portugal (葡萄牙) a maydih a pakasilacul nu malukay a sasikawaw, nika imahida sa ya Angolaay a nisatubangan a sakaidaw nu sikalisiw sa, u mamiida tu sipacakay tu lumeniay a tademaw, sipatadaen i Brazil (巴西) hananay a kanatal malatubang, hidasa katukuh i 1830 a mihcaan, u nikahini a pacakay tu kalatubangan a kawaw itawya a masatedeb puluan. katukuh tu i 19 a seci kalanu dikudan tu, nu Angola a sakay kalisiw sa haymaw satu sipakay da i nu labuan nu kitidaan a palekal, tuda sa ina Portugal (葡萄牙) a tademaw miteka tu a misabilil a palekal tu sakay malukay atu nu si’elac a sakasilacul. kasacacay nu nikalalais sa, ya Angola sa naningayawan tu nu, sipakaydaay i nutipanay kalatimulan nu African ya hitay nu Germany, nisaicelangan nu Portugal (葡萄牙) a misaatekak paculi sikacaay sulul, kyu caay pakadebung kya Gemany maysakasak tu kalahida.
(u sulit nu hulam: 在以後的兩個世紀中，安哥拉經濟發展緩慢. 當時葡萄牙人雖然在安哥拉也致力於發展農業生產，但是當時安哥拉殖民地的主要收入，卻是靠販賣黑奴前往巴西，一直到1830年，販賣黑奴的行為才告廢止. 到了19世紀後期，安哥拉的經濟才轉向內陸發展，葡萄牙人開始積極開發農業和地下礦產資源. 第一次世界大戰的時候，安哥拉曾經被來自西南非的德軍所攻擊. 由於葡萄牙人的堅守不退，才沒有遭受到德軍的蹂躪. )
(u sulit nu hulam: 從1951年開始，安哥拉改成葡萄牙的一個海外省：由葡萄牙政府派遣總督前來治理. 進入二十世紀70年代，由於受到非洲的民族主義運動的影響. 加上境內黑人生活過於艱苦，因此在1961年1月開始，安哥拉人展開實際反抗行動. 要求獨立自主. 北部安哥拉民族解放陣線的游擊武力，在叢林地區建立了一些據點，採用游擊戰術攻擊葡萄牙在安哥拉境內的軍隊. 並且以距離羅安達以北約150公里的安布瑞茲港作基地，由他們的領袖羅勃拉領導. )
i 1975 a mihcaan sa, ya Portugal (葡萄牙) a kanatal ay a cenhu misulul tu nipilunguc nu Angola a kunida asa masakanatal, kutusi sa masasulit tu ya Pomin-na hananay a nikalalubangan a sasitungus, milunguc tu ya Angola masatuluay nu cenceay a masakaputay maysakapah a kalaidaw ku nidateng tu nikatatengilan, u sakusaan ku maydih a kunidaan a masakanatal sa, idaw ku sitatungusan nu patamdaway, sipakaydaen i nidikecan nu Portugal (葡萄牙) mitules tu sapikuwan tu sasitungus, 1975 a mihcaan 11 a bulad 10 a demiad, u masadikuday a hitay nu Portugal (葡萄牙) muliyas tu Angola a nipikuwan. 11 a demiad sa ina Angola pabinawlan a kunida satu a malakanatal, patideng tu nu sakay kapulungan a kanatal, masaketung tu nikaala tu limaay nu mang a mihcaan a nipalatubangan a nipikuwan.
(u sulit nu hulam: 1975年1月，葡萄牙政府終於同意安哥拉走向獨立，同時簽訂了一項彭民納協定，要安哥拉三派政治勢力自行達成協議，以便在安哥拉獨立的時候，有統一合法的代表，自葡萄牙人手中接收安哥拉的統治權. 1975年11月10日，最後一批葡萄牙軍隊撤離安哥拉；11日，安哥拉宣告獨立，成立安哥拉人民共和國，結束了葡萄牙人五百年來的殖民統治. )
(u sulit nu hulam: 同年，安哥拉獨立後，由蘇聯支持的安哥拉人民解放運動和由美國、南非政府支持的爭取安哥拉徹底獨立全國聯盟引發對立衝突，後演變成全國性內戰. 結果親蘇的安人運獲勝，並掌握政權. 由這時開始安哥拉政府和蘇聯結盟，而且實行一黨專政. )
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Ernest Bai Koroma
thumb|Ernest Bai Koroma February 2015|alt=Ernest Bai Koroma February 2015.jpg thumb|u hata nu Sierra Leone|alt=Flag of Sierra Leone.svg
Ernest Bai Koroma
10 bulad 2 demiad, Ernest Bai Koroma, u misingkiway. 1953 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sierra leone ayza sa ci Ernest Bai Koroma, micakat a demiad sa i 2007 a mihca 9 bulad 17 demiad.
cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」
天使的眼淚cuyuh nu lusa’ ku 「halimutat」「雨來菇」
（二）cacay alasubu izaw ku pitu a mihcaan siwaay a bulad sabaw waluay ayza a demiad.
107年9月18日
（三）i na baliyus「山竹颱風」,patina tu tabakiay a udad, sisa tahkal ku 「halimutat」
山竹颱風未過盡,卻帶來豐沛的雨量
u kamu nu pangcah 「lalupela’」saan
阿美語叫「情人的眼淚」
（四） u umah nu Saydan I tini i 「鳳林鎮」 na ma udad sisa saupuupu sakiy 「halimutat」, ina umah nu Saydan maliwliw tu buyu i bukebukelalan a enal.
老師鳳林鎮的農地長滿了「雨來菇」,因為老師的農地,四面環山,曠野間的平原,無污染, 「雨來菇」生長的特別肥厚.
（五）naayiw nu sa tamelacay a kakitidan nu Saydan 「halimutat」manay tatabaki panpanzal.
「雨來菇」非常的乾淨潔淨厚實
（六）tangasatu i palaludan kutapuku malalaba’ ku kelekelengan tunika tahelkal nu langdaw sak langw nu 「halimutat」
（七）i nakakana a 「halimutat」 u ni pabeliay nu ipabaway a pakan (tu pakuyuca a nikauzip)窮人家
這是天使賜給窮人家美味佳餚
（八）yu kasumamadan nu ababalak, sitangahay ababalaki mating tin a kakanan tu sa kauzip , i taw:ay kinababalakiamin ni sadakadakiyan tu sakauzip , hadizah ku ni katingen tu kakanan , maseneng kaku tu kasumamadan ababalaki.
很久很以前老一輩的人,因為我們有智慧之神,懂得食用這天然植物高蛋白食物,古時代的人好厲害聰明
（九）madatengnu nu maku ni kauzip nu kasumamadan ababaki mahemek kaku tu nikauzip nu sumamad a babalaki tu tineng tu sa kauzip pakuyus ku nikauzip kadihiyansa sakanikauzip.
以前老人很厲害在窮困當中懂的生存之道,懂的在艱困中生活延續下去
正式中文名稱為「葛仙米藻」
cuych nu lusa’ku「halimutat」
「天使的眼淚」是原住民特色餐廳裡常見的一道美味佳餚,正式中文名稱為「葛仙米藻」又名「天使的眼淚」
（十一）U papacakayan Sakizaya i Sakul 「aumaumahan a lami’」野菜,a un izaw tu midihay katini mi azih atu micakay ku:kay
如果有人需要購買「野菜」請至花蓮巿「撒固兒野菜巿集」參觀選購
感謝林秀蓮老師協助教學
Jim Bostic
Jim Bostic nalecuhan i Yonkers, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Bostic i 1975 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 8 ku uwac atu silsil 139, namapili’ tu nu Kansas City Kings putiput.
1 bulad 8 demiad, 1953 a mihca, Jim Bostic, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Minsiong(mudadiway)
Minsiong 民雄
Minsiong (Paywan binacadan a kamu: Balai, nalecuhan i 1970 a mihcaan 6 a bulad 9 a demiad). Taywan mudadiway, mipalaway, namakay i Pingtung sian Sici siang Silu niyazu', u Paywan binacadan a tademaw. naayaway a ngangan: ci Lee minsiong. malimula' a nganganː ci Minsiong ke. kanatal: Conghuaminko. binacadan: Paywan. nalecu i Taywan Pingtung sian Sici siang. nalecuhan i 1970 a mihcaan 6 a bulad 9 a demiad. kawaw niza: mudadiway, mipalaway, mitelungay, misanga' tu dadiw. misanga' tu palaw. matinengay a kamu: Hulam, Paywan, Taywan. pahezek a cacudadan: Pingtung kawkung. nalimaan: kalimucu' sakapitu (海角七號).
siwkay niza
Minsiong i kawcung henay sa, mudadiwtu i Pingtung, Kaosiung. sisa, matinengtu katuuday ku mipalaway a tademaw.
nalimaan nu dadiw
pulungan a nalimaan:《mududu' tu bulad 跟著月亮走》（1999 a mihcaan palekal）
teked a nalimaan:《maazih tu cilal 看見太陽》（2001 a mihcaan）（aci wanposen、Lincyayi、Coyun pulung mudadiw)
teked a nalimaan:《sicedamay a luma' 甜蜜的家》（2008 a mihcaan）[2][3]（大愛劇場 - 我的尪我的某片頭曲）
adidi'ay a nalimaan:《Less and More民雄巴萊》（2012 a mihcaan palekal）
iga
2008 a mihcaan 《kalimucu' sakapitu》（mipalaw ci Malaw）
2012 a mihcaan《pakuyucay a tademaw》
2017 a mihcaan《52 Hz I Love You》
tilibi
Taywan tilibi（2001 a mihcaan）- u ngangan aku ci Lianhua 我的名字叫蓮花（與王宇婕、蕭瑤主演）
Yincumincu tilibi（2005 a mihcaan）- miadupay（與高慧君、高家惠等人共同演出）
Yincumincu tilibi（2009 a mihcaan）- misaydan i Lanyu（與羅美玲主演）
Binawlan tilibi（2009 a mihcaan）- kakasenengan 痞子英雄（客串）
Taywan tilibi（2011 a mihcaan）- kakasenengan i umah 田庄英雄（飾演孫勇志）
Manamuh tilibi（2012 a mihcaan）- buyu 山RXAY（飾演文豪）
Sanli tilibi（2013 a mihcaan）- maymaw takuwanan 就是要你愛上我（飾演張鐵雄）
Sanli tilibi（2014 a mihcaan）- 熱海戀歌（飾演阿強）
limulak tilibi（2015 a mihcaan）-PMAM之慾望俱樂部（飾演老闆）
Tademaw tilibi（2015 a mihcaan）-星座愛情系列(雙魚女)(飾演巴霧不浪)
Taywan tilibi（2016 a mihcaan）- 必勝練習生（飾演趙宣男）
Taywan tilibi（2016 a mihcaan）- 惡作劇之吻 (2016年電視劇)（飾F班老師）
nalimaan nu mitelungay
misalukyaw ku Tuas 搖滾祖靈
palud ni ina 媽媽的廚房
tansul sa singangan tuway 成名一瞬間 超級童盟會（擔任評審）
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.
kakuniza:Yuku Tipus Sayun. 爸爸節快樂nu wama a demiad.palimula’kentu.
Minsiong(mudadiway)
nalimaan nu mitelungay
u zuma ku kapah nu palaw 綜藝菲常讚 第5~9集助理主持
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.
'''nanay lipahak ku在神的祝福之下 wama hananay爸爸節日， a demiad.mapadaesu nu pauzipay我們要感恩賜給我們生命的所有. '''
Minsiong(mudadiway)
nalimaan nu mitelungay
kakuniza:mudadiway nu Yincumin kakuniza:Paywan kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:2018-tusa
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-nu wama a demiad.palimula’kentu.
'''malaheci nuni haymawhan. hadidididiken一點一點的努力， kunikaicelangan.'''
'''kay a mabuwahay. 變多. nika izaw媽媽在幕後推手，努力不懈的支持辛勞 kunikangelu'an， nuwina媽媽 hananay.atudemidemiad. tunibacuker .nuwina' isakalaheci 成功的努力，日復一日'''
numa kayzaay .累積的結果
i nisaicelangan.
ma adih kunikasupet
katuudday.
kunisaicelangan
a mikukay kita nunazikuzan默默的
tezep sakatuudday
a wena'amin我們要感恩母親幕後支持
sulcal sakubalucu'同心協力