cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-paynihan I lamal malasawacu'
lacul：
nazikuzan nababalakian nita.
Joe Alexander
Joe Alexander (喬·亞歷山大) unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay, u adidi’ay ayaway mimaliay, tabakiay ayaway mimaliay, tebanay mimaliay. Joe Alexander i 2008 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 8, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.
12 bulad 26 demiad, 1986 a mihca, Joe Alexander, miunduay.
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-paynihan I lamal malasawacu'
lacul：
amutizeng muculil
Joe Alexander
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
dadipana'
mahida mabadiay nu papah a hekal (像枯葉的外表)
以下是無毛的幼蟲：
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-paynihan I lamal malasawacu'
lacul：
mabataday a zazan
dadipana'
mahida mabadiay nu papah a hekal (像枯葉的外表)
itini ku cayay kasibanuh ku wawa nu adipapang atu kilaluhu':
mipitulikan ni Yuku Tipus Sayun-paynihan I lamal malasawacu'
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natiengan
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
dadipana'
i cung-se nu banges a langdaway nu kulidt (棕皮上的綠斑點)
Sphecodina abbottii毛毛蟲利用棕色皮膚上的綠色斑點偽裝自己，當它趴在正在生長的成串葡萄上時，別人很難發現它.
Sphecodina abbottii babayuhan mitadutu cung-se nu bangesan a langdaway nu kulitan a paceba’ tu udip. itida cinida i baisusu maudip sa, caay ka adihi nu tademaw.
成年Sphecodina abbottii毛蟲分化成兩種顏色，一種變成模仿葡萄的偽裝色，一種變成像樹皮一樣的棕色.
cacay han mikilul tu nu balakiay tu nu “Sphecodina abbottii” a babayu mala tusa ku kulit nida, idaw ku cacay han mikilul tu badisusu a paceba’, cacay han tu mahida u pudac nu kilang a cung-se ku kulitan.
除此以外，這種毛毛蟲還有其他防禦手段，例如假眼.
namahida satu, nina mahiniay a babayuh idaw henay ku sapatalaw tu ada, tinaku sa pacebaay a mata.
當一隻成年Sphecodina abbottii毛蟲受到驚擾時，它會翹起尾部，用假眼“瞪著”進攻它的動物. 如果這種“瞪視”無法嚇跑食肉動物，毛毛蟲還會發出刺耳的嘶嘶聲.
balaki satu ku cacay “ Sphecodina abbottii” babayuh nama tawid satu, mutideng ku kikul, u pacebaay a mata kumi “nenengay” patalaw tu dumaan a aadupan. anu nina “nengneng” sa anucaay tu katalaw kutaw tunipinengnengan, babayu han patahekal kunuheni tu malacingan nu saunian.
以下是無毛的幼蟲：
itini ku cayay kasibanuh ku wawa nu adipapang atu kilaluhu':
paadihi’ tu nikuday a kuku’ (小心尾足)
Furcula borealis毛蟲是模仿壞死的樹葉邊緣的高手.
但是，如果它的天敵以前曾領教過它的這種偽裝伎倆， Furcula borealis毛蟲會採用它的第二種防禦方法.
nika, anu namakadih tu ku ada nida tunipi pacebaan a nipatalaan, Furcula borealis a babayuhan mikilim tu sakatusa nu sapidiputaw cinidaan.
它的兩個尾狀物會充氣；當它受到驚擾時，這種毛蟲會把尾狀物完全伸展開，顯示出亮白色和黑色末端，並會不斷前後左右地搖擺這些可笑的「流蘇」.
tusaay nida a kikulan matineng mibesu, anu idaw ku nika balihnawan nida sa,nina “ Furcula borealis” babayuhan cebal han nida ku kikul, patahekal tu takelalay nu sanglacay atu lumeniay a kikulan, sa tiyungtiyung satu ku udip nida katawaan sa kunipihuyayuy “liu-su”.
以下是無毛的幼蟲：
lumeniay a adipapang (黑鳳蝶)
黑鳳蝶毛蟲雖然這種毛蟲的顏色非常鮮艷，圖案也很醒目，但是當它置身在被陽光照射的胡蘿蔔葉中時，這種驚人的色調卻能起到保護色的作用.
babayuh nu lumeniay a adipapang nu babayuh nina babayuhan micidek ku bangcal nu kulitan, micitek ku kulit, anu mapacilal cinida i saysaytawan sa, nina picidekan nu bangcal nu kulitan idaw ku sapidama a kulitan nida.
還不清楚它為何會有這種驚人外表，一些昆蟲學家指出，這種顏色可能是在模仿有毒的帝王毛蟲，或者在警告食肉動物，這種毛蟲的味道非常糟糕.
caay henay kita ka tinengn tu wayway nida, numi kingkiway a tademaan hinisa, nina bangcal nu kulitan sa malihida cinida minanam tu dumaan a ti-wang (帝王) a babayuhan, atu sapatalaw tu mukanay tu aadupan nanay a mukanay, nina mahiniay a babayuhan saka talawansa ku sanek nida.
nina lumeniay a adipapang a babayuhan idaku sapidiputaw cinidaan a sapasubana’ taneng micebal tu sumanahay nida a ngawaan, nina mahiniay a babayuhan a ngawaan atu “spicetail swallowtail” malecad, patahekal kunuheni tu angtulay a sasanekan.
以下是無毛的幼蟲：
itini ku cayay kasibanuh ku wawa nu adipapang atu kilaluhu':
毛毛蟲中還有一種叫劇毒十二點，它的體內含有劇毒. 這是一種生活在巴西南部的飛蛾幼蟲.
儘管，我們對毛毛蟲的噁心模樣早就有心理準備，可是這種巴西毛毛蟲噁心的模樣還是挺嚇人的.
kalahen ku hicanan, makamelaw kita tu wayway nu babayuh malimuu’k kita amakaadih idaw tu kuna balucuan numita tu nuhenian, nina Ba-si (巴西) a babayu nu limuu’k nu waywayan u sakatalawan sa miadh.
從它身上漂亮的保護色便可知道他的毒性也不容小視. 據說每年都有許多人因這種毛毛蟲毒而死亡.
但這種毛毛蟲的毒素也是一種非常好的抗凝血劑，可以用於突發事故傷口的處理.
nina babayuh a ledekan u sakapahay nu kang-ning-sye-ci, taneng sakay hekal tangsul sananay amduka nu sasapayuan.
以上「偽裝」段落由Iing Habay所翻譯.
(ipabaway a ulic tu "pacebaay a wayway" ku nisulit ni Iing Habay.)
u caliwayan a nikaudipan (生長過程)
u dadipana’ sa namakay i kabetasan nu ti’kuk sa mapangangan tu kaidawan tu cacayay a mihcaan kabalaki, nikatanayu sa makaala tu 0.3 a li-mi. nu dikudan sa kinapinaan a ku banges, dutuc sa kasumadan masabalakiay kademan nu mihcaan a cilekay, siluma satu masakimulmul nu tangku, i sadikuday sa kabetasan nu tangku a luma’ kakayda satu a malacilekay.
u kakanan (食物)
毛蟲多以植物的葉子為食，不同種類會吃不同的植物. 有些吃有毒植物的毛蟲會把毒素儲存在體內，最後成為有毒的蝴蝶或蛾成蟲；少數一些毛蟲會以其他昆蟲為食.
ina dadipana’ sa u langaw nu lahaday sipapahay ku tatungusan a mukan, cayay kalecad a kasaduma nu cilekay sa caay tu kalecad ku nikanan. kaidaw nu mukanay tu siletekay asilangaway, ya dadipana’ supeden nu heni i udip, nudikudan sa malasiletekayay a adipapang atu uya hananay a masacilekay. nakaadidingan nu dadipana’ u kaladamsayay ku kakanan.
u ayam (鳥類)
鳥或者鳥類，是鳥綱（Aves）和今鳥亞綱（Neornithes）的通稱，是唯一存活並演化至今的恐龍，現代所有鳥類在生物學上也被分類為鳥形恐龍（即鳥翼類）的一部份；鳥綱的全體成員均為兩足、恆溫、卵生、身披羽毛且色彩鮮艷各異、前肢特化成翅膀、具有堅硬的喙、流線型的身軀，具備絕佳的視覺，較複雜的社交行為，多數可飛行，小部分純陸棲、或潛水，骨骼中空輕盈並有強力肌肉附著，以及用氣囊行雙重呼吸的一種有脊椎動物.
u ayam hananay,nu ayam a gan (綱)(Aves) atu nu aydaay a sipangangan u niyaw-ya-huwan (Neornithes) han, u masacacayay katukuh aydaay nu nikacakatan a kunglung, nu aydaay tu a ziday sa u mitesekay a nipasilac tu ayam pala ya kunglungen i ulic (u ayam sisapikpikay) a kasacacayan, sakay nu ayamay a kaput sa masatusa ku kuku’, mananam tu demiad, sitiku’k sibanuh ku balangbang sa a salungan, u iayaway nu lima sa sumad sa mala sapikpik, kaidawan tu atekakay nu satulecek nu laway, masasilsilay ku pitideng nu udip, sacekulan a mata sa tamelac sa, nika u kalalacalan i hekal sa sasibusibut saan, katuuday sa taneng amin a malbahuy, kaidaw nu papinaay hakya a matineng a mungaduy atu mucelem, u ukak’ sa ahemaw sipidepit nu heci nu udip sakaicelang, atu kaidaw nu masabesuay nu hahanhanan, kaidaw nu kululay a aadupan.
u puduh (螞蟻)
螞蟻一般能扛起比自己重多倍的物件，這吸引了機械工程師研究. 螞蟻的群體有分工、個體之間的溝通、以及解決問題的能力.
人類會將螞蟻用作料理、藥用或是儀式用途，也有人把螞蟻當成寵物飼養. 有些螞蟻可以用於生物防治. 不過螞蟻會破壞作物及侵入房屋，也和人類的生活有些衝突. 入侵紅火蟻（Solenopsis invicta）是百大入侵種之一.
ina puduh hananay sa kasadumaan a taneng mukunuy tu kiba’ketanay nu udip, uynian sa sipicepcepan tu mamikingkiway nu mitesekay. u puduh sa kapulungan a mawawada sasikawaw, atu nu udipayay a matatengil, sapihulakaw tu kaidawan nu bunday a kasacukeday, u nu tademaw nipakucukucung sa liyawlien atu sasangaen tu sapaiyu sapaisin, idaw aca nu tademaw a palabudawan a pahabay tu puduh. idaw aca ku sapasilihat tu nulangaway a pitenaan, nika u puduh sa hina mingitngit tu nipalumaan tu tuudtuud atu micumud i luma’luma’an, i cuwacuwa sa masasetul ku nikaudip atu tademaw. anu midebung i sumanahayay a dibu nu puduh sa (Solenopsis invicta) masa unu lasubuay a nipidebungay a masacacayay a kasadumaan.
masakiketay nu dadipana’ (相關無毛幼蟲)
芋蟲，天蛾科: 天蛾科（學名：Sphingidae）是鱗翅目的一科，科名取自希臘語「Sphinx」，即希臘神話中的怪物「斯芬克斯」. 天蛾科下轄200多個屬，約1,450個品種. 本科物種大多數於熱帶生活，但其每一個地區都有其蹤影. 本科昆蟲主要特徵是前翅狹長，後翅呈短三角形，複眼大，胸部粗壯，腹部末端尖及呈流線型，觸角端部細而彎曲. 體型中等到大，所以可作快速及持續的飛行，最長可達每小時40到50公里.
u pilalihu (nu mitesekay a nipangangan: Sphingidae) u sisicalekahayay ku sapikpik a palumata, namakay i Greece a kamu ya "Sphinx" hananay nipangangan, masausiay sa u nu Greeceay kaladi’di’tuanay a kungku u patalaway sa ya "Se-hun-ke-se". ina pilalihu sa kaidawan tu makay sasa tu tusaay a lasubu ku sadibuan silalecad nuidang, hakya idaw ku 1450 nu masadumaay a lihat. nasulitan itini sa u kacaledesanay a lihat ku sasakamuwan, nika ina mahiniay sa anu sikatalacuwacuwa sa maadih tu ku nikaculal saan. ina mahiniay a dadipana’ sakahenulan u ayaway a sapikpik masatanayu, nudikudan a sapikpik sa apuyu masadicem, tabaki ku bili, u baluwang sa kibutul saan tanektek, nu bilianay i kikul sa munayat musaselic ku kulit, u ngawa sa adiding malikaku. piadih tiya udip sa mahtaneng tu katabakian tu atudi, kyu taneng a misakalamkam tatuletules sa matenes a mubahel, nipibahel sa katukuh i paytatukian makaala tu 40 atu 50 kung-li kabaad.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (資料來源)
[1]中文維基-毛蟲: https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%AF%9B%E8%9F%B2
[2]中文維基-鳥：https://zh.wikipedia.org/wiki/%E9%B8%9F
[3]中文維基-天蛾科：https://zh.wikipedia.org/wiki/%E5%A4%A9%E8%9B%BE%E7%A7%91
[4]春天到蟲蟲大軍出沒！毛毛蟲總是掛在半空中原因曝光：https://newtalk.tw/news/view/2019-03-25/224456
kakuniza:Buting Nukay
Maledep
thumb|Jinfeng
Maledep
u sulit nu Hulam: 麻勒得泊部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maledep. u kasalumaluma’ nu Maledep sa, 94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 242 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 239 ku tademaw, pakalatu 99%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 1%.
台東縣金峰鄉嘉蘭村，為嘉蘭村七部落之一.
源自麻利霧溪上游，36年遷至「奇那奧爾勒」. 族人因不明並因大量死亡，部落族人認為該處為不祥之地，遂於39年遷居現址. 嘉蘭村位於太麻里溪畔，原名「布魯布魯深」（ PULER PULRE SHEN ）（譯：多霧窪地），由七大部落所聚成，日本佔據台灣時對各族原住民實施理番政策，民國二十八年強迫居住於知本溪、麻立霧溪、馬奴蘭溪、麻利都部溪上游各部落遷居. 民國34年10月25日在台灣光復後各部落陸陸續續遷居現址.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族/南島民族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
dadiw- makazateng
makazateng  想念（徐成丸、李秀蘭 詞）
yu  ma-ka-za-teng ti-su-wan  常常在想念你時
mu-wa-ngic   哭泣
may-dih  mu-wa-ngic mi-   想要哭泣
a-waw  ki-su  tu   呼喚你
cay  ku ka-pul-kal  a  a-di-ngu 沉睡不起的靈魂
Tjulitjulik
thumb|Jinfeng
dadiw- makazateng
nu  sa-din-sin u-dad  ti’tih  春雨落下
Tjulitjulik
Tjulitjulik
u sulit nu Hulam: 斗里斗里部落
dadiw- makazateng
a  pa-u-zip tu  ka-na-tal  為萬物的重生
Tjulitjulik
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjulitjulik. u kasalumaluma’ nu Tjulitjulik sa, 62 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 203 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 198 ku tademaw, pakalatu 98%.
dadiw- makazateng
a!  ma-ka-za-teng kisu  啊 想念你啊
Tjulitjulik
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 2%.
dadiw- makazateng
mi-za-teng  cay kay-dih  回憶是不想
a  ma-pa-wan 忘記
Tjulitjulik
u siwkay nu niyazu’
台東縣金峰鄉正興村. 為正興村高燕系統的排灣族部落. 斗里斗里源自排灣族語 torik，其意為帶紋松鼠，此地很多帶紋松鼠，故稱為 toriktork. 清代即已成社，台東州採訪冊載有 ：「都立斗立社，正（副）社長月領銀六（三）圓，在太麻里西南七十里」，為太麻里溪流域唯一不受卡拉達蘭社支配的獨立大社，光復後屬比魯村，民國四十年代遷往正興村. 過去，正興村四個排灣族部落原以斗里斗里社勢力最強，但由於日治時代日人曾於比魯社設立警察官駐在所、教育所等以管轄附近地區，與卡拉達蘭社同為太麻里溪中、上游兩個重要據點，因此斗里斗里社的勢力漸漸下降.
dadiw- makazateng
uy-za-sa  ma-za-teng 藉由回憶
Tjulitjulik
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
dadiw- makazateng
tu  a sim-sim-man  想要
Tjulitjulik
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
dadiw- makazateng
pa-be-lien  給予
Tjulitjulik
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
dadiw- makazateng
tu  u-zip taw-ya  自己那般
Tjulitjulik
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
dadiw- makazateng
mi-sa-bu-lah  mu-re-kal a  i-ce-lang 重新出發的力量
Uzbekistan
kakanen (飲食)
ucya han u nananumen nu Ucepei-ke' (烏茲別克) tu demidemiad, nananumen tu uciya (chaikhanas) itini i Ucepei-ke' (烏茲別克) idaw ku angnangan nu lalangawan.
在塔什干地區人民除了綠茶外，也喜愛紅茶. 茶飲為烏茲別克經常招待客人的飲品. 杜格酸奶為夏季一種消暑飲品，但其地位無法取代茶.
itini i Tase-kan (Tashkent (塔什干) niyaduayan a tademaw u uciya saca, manamuh tu sumanahay a uciyaan. uciya han u sapatata' nu Ucepei-ke' (烏茲別克) tulabang a nananuman. Du-ke (Doogh (杜格) nu cileminay a buling nu lalud a nananuman. nika iduma a niyaduan utiih palecad.
烏茲別克在酒的使用並不像西方國家那麼普遍，但葡萄酒比其他穆斯林國家更受歡迎，因為烏茲別克基本上是世俗國家.
Ucepei-ke' (烏茲別克) sakay epah han caay kahida u amuhun, nika u badisusu a epahan mikikaka tu Muse-lin (Muslim (穆斯林) a kanatal tu namuh, Ucepei-ke' (Uzbekistan (烏茲別克) a kanatalan hinakinaulan.
dadiw- masaupu a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
完工歌（馬立雲部落傳統歌謠）
dadiw- makazateng
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u baluhayay a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
u~ huy yu hu a hay yan
Uzbekistan
lalangawan (文化)
tademaw nuheni yadahyadah, tusa a malebut idaw ku lima (2005) a mihcaan patideng tu Tase-kan (塔什干) tu Kun-ce (孔子) a cacudadan. saka tusa nu "Kun-ce a cacudadan" amalingatu tu.
dadiw- makazateng
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u kamu nu dadiw sa nasulitan ni Tuba' 徐成丸
dadiw- masaupu a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
masaupu (malikuda) ku babalaki nu sakizaya
Tjulitjulik
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu'
dadiw- masaupu a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
u way yay
u hu ay ha yay
Uzbekistan
lalangawan (文化)
烏國研究學者曾對中方人士指出，烏境曾挖掘出許多帶有明顯中國特色的絲路文物. 中烏雙方的高等教育留學生人數也正逐年增加中. 在新疆維吾爾自治區中約有3萬人左右的烏茲別克族生活.
dadiw- masaupu a dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
a hei ha hei ey hei hay yan
Uzbekistan
lalangawan (文化)
Ucepei-ke'(Uzbekistan (烏茲別克) mikingkiway a tademaw misuayw tu layak a tademaw saansa, Ucepei-ke' (Uzbekistan (烏茲別克) nayadah kumakudkudtay nu layak a cacanan nu tuudan. nu Layak (China (中國) atu Ucepei-ke' (Uzbekistan (烏茲別克) micudaday a tademaw macunus tu mihcaan. itida i Sincin-wiuel (Xinjiang Uygur (新疆維吾爾) a kakitidaan idaw ku tulu a mang (3) a tademawan itida i Ucepei-ke' (Uzbekistan (烏茲別克) a binacadan maudip.
dadiw- masaupu a dadiw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay i Maibulay a dadiw
Uzbekistan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Yaco
dadiw- masaupu a dadiw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u kamu nu dadiw sa nasulitan nu laylay nu niyazu'
Uzbekistan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
dadiw- makazateng
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u belih a kamu nasulitan ni Lisin Cudad 李秀蘭
Mksuzing
thumb|Jianshi
dadiw- makazateng
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:dadiw
dadiw- masaupu a dadiw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an nu ayaway a tademaw
Mksuzing
Mksuzing
u sulit nu Hulam: 麥樹仁部落
dadiw- masaupu a dadiw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:dadiw
Mksuzing
u siwkay nu niyazu'
i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Mksuzing. u kasalumaluma’ nu Mksuzing sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 161 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 140 ku tademaw, pakalatu 87%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 4%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tuway, caay henay pasumad tu cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 10 a bulad
pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658),   Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648), Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Yincumin kakuniza:Tayan kakuniza:Hsinchu
sakipangipangi
satangahan (主題)
sakipangipangi (kamu nu Hulam: 螳螂)
u zuma a kamu (其他語言)
nu Hulam(中文):螳螂
nu Amilika(英語):mantis
nu Zipun(日語):カマキリ thumb|sakipangipangi thumb|sakipangipangi
masakinesay a sakipangipangi (分類)
部分種類的雌蟲有性食行為，會攻擊並取食受性費洛蒙吸引而來的雄蟲，因此在某些文化中，雌螳螂常被作為「致命情人」的象徵.
dumaan anika kenisang nu sakipangipangi u taynaan han halikan atu miwiwi tu tamaan, matineng milalebu’ matineng mialaw tu kakanen patahekal tu faluwan sapi awda’ tu tatamaan a sakipangipangi, sisa itini i nu masa dumaay a lalangawan han, taynaan nu sakipangipangi han u “mipataya tu mamidang ” saan.
此外，螳螂也是相當受歡迎的寵物昆蟲之一.
sisa, sakipangipangiyan u saka namuhan nu tademaw a pahabay.
有些種類在休息時會呈現看似直立的姿勢，並將前足收起於前胸之前，而螳螂因為這樣特殊的姿勢，在某些語言中被稱為「祈禱蟲」，例如葡萄牙文中的螳螂意思即為「向神祈禱」.
idaw ku dumaay a sakipangipangi yu pahanhan satu mahida u mutidengay ku wayway adihahan, singaen nuda ku nuayawan akuku i baluwan, sakipangipangi mahini kupicidekan nu wayway, itini i dumaan a nakamuwan sa “miinuliay a cilekay” han. tinaku nu Pu-taw-ya a sakipangipangi u imi nuheni sa “miinuli tu paudipay”.
udip (身體部位)
【頭】多數種類頭部呈三角形且可靈活轉動，複眼多位於頭部兩側通常有著巨大的複眼.
【tangah】hatidaay tu nu sakipangipangian masa sangkaku ku tangah matineng malineng, nu adidiay a mamataan itida namin i tepal nu tangah kuyu mata, idaw ku tabkiay a mamataan.
idaw ku masa cacaya nu tuluay a mataan atu tusa ku nagawaw, hatidaay tu nu sakipangipangian sa tanayu sakuudip aadidi’, nu dumaan a sakipangipangi han caay ka silud ku hekal katinengan numita amitapal tu sakubad.
但所有螳螂皆具備膨大、並可以攫取獵物的前足.
sisa hatidaay tu nu sakipangipangi yan kanca idaw ku babesuwan, taneng miadup tu aadupan ku nuayawan a kuku’.
螳螂頭部與前胸連接處十分柔軟有彈性，讓螳螂的頭部能夠轉動，不少種類甚至有達180°的轉動範圍.
sakipangipangi a tangah atu nuayawan a baluwan tunika lalitin mamuni’ sibani, nina sakipangipangi a tangah taneng malineng, nudumaan a sakipangipangi han taneng maliyud tu cacay a lasubu walu a bataan a du’ kuni ka liyudan.
【口】其口器多為下口式，且通常具備尖銳而有力的大顎.
【laway】laway i sasa aca ku laway, u hina madicemay icelangay a tabakiay nu laway.
【胸部】螳螂的胸部三節（前胸、中胸及後胸）外觀上清楚可見，分別連接著前足、中足以及後足，其中連接著捕捉足的前胸，更是螳螂分類上的重要形態特徵之一.
【baluwang】sakipangipangi a baluwang mala tulu ku batac “nuayawan a baluwang, teban nu baluwang atu nikudan a baluwang” u hekal katinengan adihan, malalitin tu nuayawan a kuku’, tebanay a kuku’ atu nikudanay a kuku’, duma satu mitulin tu sapidakep a kuku’ nu ayawan a baluwang, u sakipangipangi nunika babenisan a  sakatinengan nu wayway a picidekan.
螳螂的前胸背板被一條凹陷可見的基節上橫溝劃分成兩的區域，分別稱作溝前區和溝後區，而「前胸被凹陷的橫溝分區」，不可見於其他昆蟲.
Conghwaminku Subankaw
Subankaw (教育部) sanu Conghwaminku a nananaman pasubana’, salatlat atu kawaw nu masakapahay a kaway, mikantuk(監督) tu niyadu’ay(地方) nipasubana’ a talakaway(機關).
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:TW aboriginal export
sakipangipangi
udip (身體部位)
sakipangipangi a nikudan idaw ku masa debungay ka adihan nu mabalatay a sasulitan mala tusaay a kitidaan, macacidek han nuayawan atu nikudanay a mabalatay han, nu macacidekay a ngangan han nu ayawan a masasulitay atu nikudanay a masasulitay han, nika “nu ayawan a baluwan masa debung a mabalatay ani kasasulitan han”. caay ka adih i dumaan a cilekayan.
除了似螳屬之外，絕大多數種類的前胸背板長度大於中、後胸背板. 而前胸背板與前足的連接處十分柔軟有彈性，可以允許前足有極大的轉動範圍，但中、後足的可轉動範圍相較於前足極其有限.
numilecaday tu sakipangipangi sa, hatidaaytu nu sakalecad a sakipangipangi nuayawan a baluwan mitanayu’ tu kulul mitabaki tu tebanay atu nikudanay a kulul. nuayawan a baluwang atu nuayawan a kuku’ tunika lalitinan mamuni’ sibani’, taneng ku nuayawan a kuku’ tabaki kuni ka liyudan,nika, tebanay atu nikudanay a kuku’ caay  kahida nu ayawan a kuku’ kakapah nuni kalineng.
【腹部】螳螂的腹部背側由10片背板組成，雄蟲的腹側可見腹板有9片、雌蟲則為7片，兩性的腹部末端皆有兩根尾毛，雄蟲第9片腹板的末端有兩根尾針螳螂具有立體視覺，可以定位獵物的位置.
【bili】saki pangipanga a bili nu nikudan u pulu’ay a duhepicay kumala sakubaday, tamaan a cilekay nu bilian maadih ku siwaay a duhepicay a sakubat taynaan a cilekay han pitu ku duhepicay a sakubat, nina tale acawaan a bili nu nikudan han idaw ku tusaay a banuhan nu kikul, tamaan a cilakay saka siwa nu sakubatan a kikul idaw ku tusaay madicemay nu sakipangipangi u mami adih kuyda, taneng mipatucek tu aadupan.
【眼睛】其複眼由約10,000 個小眼所構成，其中視覺最敏銳的部分位於中央窩附近，可提供高解析度的影像.
【mata】lilisay a tangah nu mata han u cacaya a wang nu adidiay a mata anikapulungan, saka silahecian nu mata han i tebanay a mataan
taneng makaadih tu saka takelal nu aadinguwan.
而周邊的小眼主要負責動態、視覺，當周圍有任何風吹草動時.
lilisay nu adidiay a mataan u sakasitungus tu mutiyungay, aadihan, anu u liwliw han tiyung saca.
頭部可以快速旋轉，使目標進入中央窩的視野，可透過頭部的擺動反覆調整對焦，利用高解析度的中央窩持續追蹤獵物的一舉一動.
tangah nida kasenusay amalineng, u tatucekan micumud i tabanay a mataan miadih, malineng tu kutangah pasayda i aadupan, mikidahked tu tebanay a mata nu takelal mikilul tu aadupan a waywayan.
螳螂的兩個複眼分離且並陳於頭部上方的兩端，為螳螂提供開闊的雙眼視野和精確的近距離立體視覺對焦.
sakipangipangi nu tusaay a mataan masasu liyas i tebal nu tangah, u sakipangipangi miahebal tu aadihan atu malucekay a namataan.
在觀察螳螂時，發現其複眼上有一黑點一直「注視」著，該黑點稱作偽瞳孔.
miadih kita tu sakipangipangi sa, itepalay nu tangah a mataan idaw ku lumeniay a kulitan mahida miadihay tu i tisuwan, ya lumeniay a kulit han u pacebaay a mata kuyda.
許多昆蟲的並列眼也有夜間適應的能力，例如某些蟑螂和螳螂.
hatidaay tu nu cilekayan a mata idaw ku nu labiiay a miadup, mahida u dadipis atu sakipangipangi.
某些螳螂的複眼在夜間適應與日間適應下會有不同顏色，通常在夜間適應時的顏色較深.
idaw ku dumaan a sakipangipangi nui tepalay nu tanagah a mataan itida i labii a maudip atu demiaday a sakipangipangi caay kalecad ku kulit nuheni, nui labiiay a sakipangipangiyan u kulit nida duu’d ku kulit.
而根據螳螂在日間的活躍程度僅高出夜間，其活動高峰期位於黃昏時分.
u sakipangipangi tu demiadan a amidang nu wayway miki kaka tu labiiay a saka tahekalan amidang, pidangan nuheni sa i sangsangdep.
許多種類的螳螂也會在夜間受人工光源的吸引而飛行或步行趨光而來，藉由趨光性而捕捉到的螳螂幾乎全為雄性，因為雌螳螂的移動能力普遍遠低於雄螳螂.
hatidaaytu nu sakipangipangiyan matineng tu labiiay miliheda tu likat nu dinky amabahel atu mikilul tu liket dingki amuculil, numi kilulay tu dingkiyan madakepay a sakipangipangi han u tama namin ku yadahy a madakep, taynaan a sakipangipangi han caay kahida u tamaan a sakipangipangi a maidang.
dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah
dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah
邦查娃娃站起來(帝瓦伊撒耘 詞曲)
ngatu-cacay
sakilemelen mita u wawa nu pangcah
awasen ku lutuk
Blake Ahearn
siwkay niza
u ngangan niza sa ci Blake Ahearn
dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah
ngatu-cacay
lawisen ku liyal
lawiten nu mita ku buis
Blake Ahearn
siwkay niza
tatama, nalecuhan i 1987 a mihcan 5 a bulad 27 a demiad i Amilika. u kawaw niza sa u miunduay.
dadiw- sakilemelen mita u wawa nu pangcah
ngatu-cacay
lemuwad tu anini
ku wawa nu pangcah
ngatu-tusa
saicelangen nu mita u wawa nu sakizaya
awasen ku buyu’
lakuiden ku bayu’
pecu'en nu mita ku bunac
mutizeng tu ayza
ku wawa nu sakizaya
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
u baluhayay a dadiw
u kamu nu dadiw sa nasulitan ni Tiway Sayiun(帝瓦伊撒耘)
u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an ni Tiway Sayiun(帝瓦伊撒耘)
kakuniza:dadiw
Netherlands
thumb|u hata nu Netherlands [[Netherlands|(荷蘭)|alt=Flag of the Netherlands.svg]]
Joe Arlauckas
Joe Arlauckas nalecuhan i Rochester, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Joe Arlauckas i 1987 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 74, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.
Netherlands
u Netherlands (荷蘭) sa i labu nu O-Cou (歐洲), itiza i 52 30 N, 5 45 E.
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 41,543 km2.
Joe Arlauckas
7 bulad 20 demiad, 1965 a mihca, Joe Arlauckas, miunduay.
Netherlands
u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 33,893 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 7,650 km2.
hamin nu tademawan sa 17,016,967.
idaw kay pala, saluimen sa a mutidang, bataden a miadih, mahida unu wawa a kitakit, caay tu ka pawanni madateng tu i balucu', uwida hantu u bali nu pilapila, He-Lan (荷蘭) a bali nu pilapila. 縮圖|u [[Netherlands|Netherlands (荷蘭) sa i labu nu O-Cou (歐洲), itiza i 52 30 N, 5 45 E.]] idaw ku balil nu pilapila, bakiya (木鞋), nay-lao (奶酪), atu yu-cin-siang (鬱金香), singangan i He-Lan (荷蘭).
tusu nu kanatal (首都)
縮圖|Amsterdam u tapang tusu nu kanatal sa u Amsterdam (阿姆斯特丹).
kakingingan nu kanatal a demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 27 bulad 4 demiad.
tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Willem-Alexander, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 30 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Netherlands (荷蘭) ayza sa ci Mark Rutte (馬克·呂特), micakat a demiad sa i 縮圖|ci [[Mark Rutte (馬克·呂特)]] 2010 a mihcaan 10 bulad 14 demiad.
pakunida hananay a hekal (自然環境)
sumamad, naw namatahepuay nu lanulanulanuan a kilangan atu nakilakilangan a kakitidaan nu Helan "O-cuo 歐洲" nutipan.
Tarik Black
Tarik Black 11 bulad 22 demiad, 1991 a mihca, Tarik Black, miunduay.
Netherlands
pakunida hananay a hekal (自然環境)
sapatinangankay a maudipay a tuudan, katukuh tu cacay a malebut nu ayawan a mihcaan, cacay a kapulusan maduba' katukuh i mabaaday nu kakitidaan, caay kai lala'ay, itidaay i tungduh nu kilkilangan.
一種生動的形容是, 直到一千年前, 一隻松鼠從一個地方"跑" 到另一個很遠的地方,不是在地面上, 而是在樹頂上.
micapiay tu Piahay nu Helanan, isasa' kiya lala', yadah ku masalanuay a banaw, "makasasa' nu lala' a kanatal" hatidaay tu nu lala'an mikisasa tu i  bayu nu enemay a mian.
靠近北海的荷蘭, 地勢低窪, 沼澤湖泊眾多,是個"低地之國"很多很多的土地是在海平面6 米以下.
patinaku sa, aydaay nu Amsterdam (A-Mu-S-Te-Dan 阿姆斯特丹) itida i Paihay-daw makasasa' tu sepat a bayuan, u kungku tu nu Helan atu lala' kuyni.
比方說, 今天的阿姆斯特丹國際機場就位於低於北海海平面以下約4米處.這是荷蘭的故事及土地.
bali nu pilpila (風車)
縮圖|bali nu pilpila (風車) tada isasatu ku kakitidaan, sawni katepisan nu cakep ku Helan, uyni ku sakatineng maudip nu Helan, patideng ku nuheni tu tibu, maaalaw ku nuheni tu lala' nu bayu, patideng ku nuheni tu sacuhcuh a pilapila tu siwa a mi nu talakaw, patideng tu sakapahay nu luma'an.
catu tusiw mihcaan, sitangahay nu Helan a tademaw misangan tu sayaway nu kitakidan a sapatideng tu musaungaya nu pilapila.
1229年,荷蘭人發明瞭世界上第一座為人類提供動力的風車.
hatidaay tu nu tenes, unu sumamaday ku sangaan nu tademaw nuheni tu ni melecan tu tipus ku sapisangan, sayaway u nalimaan ku sapisakakawaw, nikudan sa u subayu ku mitengtengay atu u nanumtu ku sapicuduh tu nanum a kelakela', nikudan satu micaliw tu bali ku sapilineng tina pilapilaan.
漫長的時期, 人們採用原始的方法加工輾磨穀物, 最初是手工體力操作,以後是馬拉踏車和以水力推動的水車, 之後才是借風力運轉的風車.
masaenal ku Helan, mabali, hida satu mabuwah ku nisangaan tu pilapilaan.
因為荷蘭平坦、多風, 因而風車很快便得到普及.
katuud tu ku mangalaya, micuduh aca tu nalimaan a pilapila nu nikasumadan.
caay tu kaw sapimaduh tu tipusan, mapatideng tu sakay mugian, tanengtu milusalus tu kilang atu sapad, misangan tu tatipelukm, taneng tu sipakayda i nasimalan misanga tu Yamayu, Yucayce mimelec, u bangasisay a tuudan taneng mimelecen tu wasabi.
風車的用途也不再局限於輾磨穀物, 而是發展為加工大麥, 把原木鋸成桁條和木板, 製造紙張, 還從各種油料作物如亞麻籽, 油菜籽中榨油, 還把香料磨碎製成芥末.
amica ku sakay hicahica tu cancanan, tademaw han manglaytu midateng tu naayaway namaka Ocuo (歐洲) nu nakamuwan mahida tu " paudipay ku kamisama, Nederland (He-Lan 荷蘭) patideng tu pilapila i lala'.
儘管用途多多, 人們還是更願意記住從前歐洲流傳的這句話: "上帝創造了人, 荷蘭風車創造了陸地".
tadenga', anu nai' kina talakaway nu cacuhcuh han tu pilapila, ina Nederland (He-Lan 荷蘭) caay tu sipakayda i bayu patideng tu lala' nu kanatal tu 1/3 a lala'an, anumahini inai' tu ku (nay-luo奶酪) atu bangsisay a balu (yu-cin-siang 鬱金香) nu bangsis.
的確, 如果沒有這些高高聳立的抽水風車, 荷蘭無法從大海中取得近乎國土三分之一的土地, 也就沒有後來的奶酪和鬱金香的芳香.
amica nu aydaay a Nederland (He-Lan 荷蘭) mala kapahay tu a kanatalan, kahemikan nutaw han u caay piales ku nuhenitu sumamaday a kawaw, pakunida han tu nu Nederland (He-Lan 荷蘭) ku pilapila a lalangawan.
雖然荷蘭已是一個現代化的國家, 令人驚奇的是它並未失去它的古老傳統, 象徵荷蘭民放文化的風車, 仍然忠實地在荷蘭的各個角落運轉.
itini " pilapila a kanatal" yu pinaay tu nu lasubuan a mihcaan a sakalalimuwan sa a zitayan, tawya makaala tu wang ku pilapila, nika kaidawan tu nukikayan, tinaku u hudhudan nu kikay, likad sananay i labu atu pakunida sananay a malineng, mapalawpestu ku naayaway a pilapila, ayda hantu makaala tu pina nu malebut tu ayda.
在這個" 風車之國", 數百年前的全盛時期, 風車有近萬個, 但是其他動力機械的間世, 如蒸汽機, 內燃機和電動機, 把這些風車都給淘汰了, 現在還剩下近千個.
荷蘭人感念風車是他們發展的"功臣", 因而確定每年5月的第二個星期六為" 風車日" 這天全國的風車一齊轉動, 舉國歡慶.
caaytu ka hinaadih kita tu pilapila, ina Nederland (He-Lan 荷蘭) a tademaw mahida u namaka cuwacuwaay a kanatalan malecad mababeleng namin. atayda tu i pilapilaan nu dadiputan a kitidaan atu pilapila nu po-wu-kuan (博物館) kya makaadh.
因為風車已不多見, 因此荷蘭人也得同世界各地蜂擁而至的遊客一樣, 要到風車村保區或風車博物館去參觀才能一飽眼福.
hatiniay tu nutenes, anu sipakacuwan nu tademaw amiadih ku liklik a kapah nu Nederland (He-Lan 荷蘭),kanca makaadih kita tu i enalay nu mapatidenga nu pilapila.
pilapila itda i Nederland (He-Lan 荷蘭) aytida aca i ahebalay nu enalan atu i bangbangsisan nu balubaluan a liklikan nu aaidangan.
Kalʉvʉnga/Ngani
Kalʉvʉnga/Ngani
u sulit nu Hulam: 桃源部落
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
風車是荷蘭那有著寬廣地平線和飄滿迷人云朵風景中的佼佼者.
Kalʉvʉnga/Ngani
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan ku niyazu’ nu Kalʉvʉnga/Ngani. u kasalumaluma’ nu Kalʉvʉnga/Ngani sa, 252 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 825 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 739 ku tademaw, pakalatu 90%. u zuma sa, cay ku yingcumin, 86 ku tademaw, pakalatu 10%. u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 80%, Tayan(Tayal) 1%, Cou 3%, Laaluwa(Hla’alua) 4%, Paywan(Paiwan) 1%.
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
pilapila u Nederland (He-Lan 荷蘭) a binacadan nu sakasenengan atu saka sitekeday, u lalangawan nu Nederland (He-Lan 荷蘭) u daduducan atu sapatinaku.
Kalʉvʉnga/Ngani
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
風車是荷蘭民族的驕傲與象徵, 也是荷蘭文化的傳承與張揚.
Kalʉvʉnga/Ngani
u cidekay nu Taywan Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong太巴塱, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
sipakayda i nuayawan miadih, pilapila mahida u seday sananay mala ziwzika, kanaha tu musaluimeng, pasaydan miadih maala ku balucu numitam, mahida malinengay tu ku ticiw.
Kalʉvʉnga/Ngani
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
從正面看, 風車呈垂直十字形, 即使它休息, 看上去也仍是充滿動感, 仿佛要將地球轉動.
paadih tu taydaay nu tademaw, makay balucu' tu caay kapawan, ayda tu kaku matineng kya pangangan han nu taw ku pilapilp i Nederland (He-Lan 荷蘭) u " paya nu kanatal"
Kalʉvʉnga/Ngani
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Netherlands
bali nu pilpila (風車)
這種印象給親臨此地的人, 都留下無法消逝的記憶, 終於明白了為什麼人們稱風車是荷蘭的" 國家商標"
San-Ta-Mu bali nu pilapila a idangan (桑達姆風車民俗村)
mibatad tu Amsterdam (A-Mu-S-Te-Dan 阿姆斯特丹) tu tusep a kunlian, idaw ku Zaandam (San-Ta-Mu 桑達姆) pilapila nu aidangan a niyadu'an.
Kalʉvʉnga/Ngani
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Netherlands
San-Ta-Mu bali nu pilapila a idangan (桑達姆風車民俗村)
在距阿姆斯特丹僅20公里的地方, 有一個桑達姆風車民俗村.
idaw henay ku nipiliwan tu namaka caynem- caypic a secian nu malumanay a nipatideng tu luma'an, pulung han tu aydaay a saka nika sibukan nu sakaudip a kawawan.
這裡還保留著16,17世紀的舊式建築, 傳統工藝, 並融合了現代化生產方式.
micidek ku liklik atu nisangaan tu luma'an, luma' atu sangaw nu kayakay u kilang ku sapisangan, hidan tu nuheni nu sumamaday a sanga atu wayway.
它的環境與建築富有特色, 房屋和小橋均為木制, 完全保留早期工業化時期的木制結構和風格.
在民俗村, 有現場使用傳統工藝製作木鞋, 奶酪的作坊.
patinaku kilang a kucuan, aydaay nu Nederland (He-Lan 荷蘭) a tademaw inai' tu kumica'dungay, itida satu i inaka, alahican kita makaadih i umaumahan atu i subayuan mikuliay a malukay nu tademaw mica'dung henay ku nuheni, makadateng kita tunikadiheku atu mipatahekal tu namaka udipay a senget nu picidekan.
比如說木鞋, 現在荷蘭人已經很少穿了, 只是在一些鄉下, 偶而還見到在田裏或馬廄工作的農夫還穿它, 讓人憶起木鞋所具有的保暖與抗潮溼的特性.
itini i Nederland (He-Lan 荷蘭), bali nu pilapila, bakiya, nay-lao (奶酪) atu yu-cin-siang (鬱金香), idaw henay ku sawacan atu nalimaan mikulitay ci  Fan-Ku (梵谷) a nalimaan, matulin kuyu bangcal, sasamiala sa tu balucu nu taydaay midang.
在荷蘭, 風車, 木鞋, 乳酪和鬱金香, 還有運河和梵谷的繪畫藝術, 串起如織美景, 帶給遊人無數的夢幻與想像.
雖然風車已是風光不再, 但是現在現代化的風力電站又出現在地平線上, 尤其是在大壩沿岸或開闊平坦的地區
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
ngangan nu Puyuma-Arrayap
ngangan
Arrayap
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay. yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56. u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
u  sakizaya  hananay  a  tademaw
ngangan nu Puyuma-Arrayap
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
u  malukay tu  demidemiad
caayay  katalaw tu  cilal  atu  udad
hey  yu  hu  hay yan
ngangan nu Puyuma-Arrayap
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
misadipit  i  bayu
ngangan nu Puyuma-Arrayap
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan kakuniza:puyuma
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
dadiw- u sakizaya hananay a tademaw
mikalang  i  sauwac
limulak  tu demiamiad
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
namakay i Maibulay a dadiw
u kamu nu dadiw sa nasulitan nu laylay nu niyazu'
u ngiha' nu dadiw sa nasanga'an nu ayaway a tademaw
kakuniza:dadiw kakuniza:Sakizaya kakuniza:2018-cacay
Joe Bradley
Joe Bradley nalecuhan i Washington, Oklahoma, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
9 bulad 24 demiad, 1928 a mihca, Joe Bradley, miunduay. (mapatay i 1987 a mihca)
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Vakangan
Vakangan
u sulit nu Hulam：瓦岡岸部落
u siwkay
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Vakangan. u kasalumaluma’ nu Vakangan sa, 140 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 516 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 493 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 23 ku tademaw, pakalatu 4%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 85%, Pangcah(Amis) 4%, Paywan(Paiwan) 2%, Cou 1%, zumazuma 2%.
u Yuwatan(Bunun) a niyazu'
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw, napangangan namakay kina niyazu' "Vakangan". a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.
u kamu nu Yuwatan: Vakagan. sumamaday sa, izaw ku cacay adidi'ay a niyazu', itiza i Taitung sian. kya niyazu' a ngangan sa u "Hongye chun". ilabu' kya niyazu', izaw ku adidi'ay a sa'wac, kya sa'wac a ngangan sa u "Hongye si". ipabawy nya sa'wac, izaw ku cacay adidi'ay a cacudadan, kya cacudadan a ngangan sa u Hongye kuosiaw. Taitung sien Yanpin siang Hongye chun, tahkal ku ngangan nu Hongye yakiw(外來語:野球) mimaliay. itini, yadah ku fengsu(楓樹), katukuh balangbangan atu kasienawan, masumanah tu ku papah, sisa, i kalipunan a demiad, izaw tu ku Hongye helun(谷) a ngangan. Hongye chun itiza i Luye sa'wac, nuayaw sa, u subal nu Puyuma a cidekay. i teban nu Chin-chaw(清朝), izaw ku Yuwatan a tademaw mabulaw tayza isasa' nu Sinwu, mabulaw aca ipabaw nu Kana sa'wac. maka i kalipunan a demiad, tina Yuwatan a tademaw taayaw katukuh Luye sa'wac atu Peinan sa'wac, malitemuhay a kakitizaan, i saamisan nu kalitemuhan. masasungayaw tu Puyuma a cidekay, katukuh minkoku 14 a mihcan, sasukapahen nu Lipunay a kincal(警察), sisa, sasukapah tu nina tatusaay.
布農語：瓦崗南va ka gan. 古早古早以前，有一個台東縣偏遠的小鄉村，叫做"紅葉村"，村裡頭有一條小溪流，叫做"紅葉溪"，小溪的上游有一所山地部落小學，叫做"紅葉國小". 台東縣延平鄉紅葉村. 使本區出名的是紅葉少棒隊. 因遍生原生楓樹，每至秋冬，楓紅處處，早在日治時期即有”紅葉谷”之稱. 紅葉村所屬的鹿野溪流域,原本是卑南族初鹿社的領域，清朝中葉有布農族人從霧鹿遷徙到下游的新武，再往南搬到加拿溪上游，大約在日本據台之際，這些布農族更推進到鹿野溪與卑南溪會合處之北岸，與卑南族互相征戰，直到民國十四年透過日警調停，雙方正式和議.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-buyuay budu, boyoay bodo
buyuay budu, boyoay bodo
漢氏山葡萄
(俗名：冷飯藤、見毒消、粉藤、蛇葡萄、小葉葡萄)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p250
kakuniza:nipaluma
Ji’an
Ji’an (吉安鄉) a sakuwan ku Hualien. kumud nu kalesakan, 62.65 km². （kalesakan nu linpanti 0 km², kalesakan nu pawliwti 0.68 km²）, u kasabinawlan, 78,633 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 29,613 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 14,299 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 18%(Pangcah, Truku) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.