cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Inay-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Inay
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Benoit Benjamin
Benoit Benjamin
11 bulad 22 demiad, 1964 a mihca, Benoit Benjamin, miunduay.
Davugele
縮圖|i [[Taitung a kuwan ku niyazu’ nu (台東縣金崙村排灣族大武窟部落)]]Davugele (台東縣金崙村排灣族大武窟部落)
Davugele
u sulit nu Hulam: 大武窟部落
台東縣金崙村排灣族
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Davugele. u kasalumaluma’ nu Davugele sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 252 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 198 ku tademaw, pakalatu 79%.
u asip nu cidekay a tademaw
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 54 ku tademaw, pakalatu 21%.
u kasabinacadan, 與金崙部落混居. macamul mueneng tu Kinlun niyazu'.
u Paywan (Paiwan) a niyazu'
u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.
inayay ku cacudadan i Davugele niyazu’.
inayay ku kyukay i Davugele niyazu’.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
cuayay adidiay a talastas ayam
cuayay adidiay a talastas ayam
Davugele
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),
Yami (4,612), Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),   Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
Bulbul
thumb|frameless|401x401px|Formosan languages
Bulbul
u sulit nu Hulam: 霧鹿部落
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Bulbul. u kasalumaluma’ nu Bulbul sa, 58 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 233 ku tademaw, pakalatu 95%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 5%.
霧鹿部落，指水自地層中冒出來的「虎轆虎轆」的聲音. 台東縣海端鄉霧鹿村. 最早抵達的是布農族巒社群人,族人約在二一0年前，先從南投縣中央山脈深處的巒大社，遷徏到花蓮卓溪鄉八通關古道附近的「大分」，過廿年後才三遷至此. 霧鹿的布農語，意為四周積水的山谷盆地，當年族初抵此時，霧鹿還是一座位於新武呂溪畔高位河階上的沼澤，時時有鹿群徘徊混地草叢覓食.
霧鹿部落位於南橫公路東段，為一河階地形，布農族原住民世居於此，現今與下馬部落在行政上合為霧鹿村. 霧鹿部落附近新武呂溪流域及大崙溪山區，是布農族人自南投、花蓮移入的重要據點，布農族人也由此逐步移居至高雄地區. 現今海端鄉有不少居民是由霧鹿移入的，故當地布農族人認為霧鹿聚落是海端地區傳統文化的發源地.
資料來源：http://www.tipp.org.tw/tribe_detail3.asp?City_No=18&TA_No=4&T_ID=40
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 84%, Pangcah(Amis) 2%, Puyuma 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 7%.
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Puyuma atu Taluku(Taluku).
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya a tademaw itini.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-bukacaw, bokacaw
縮圖
bukacaw, bokacaw
玉山佛甲草
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p87
Sulai-iaz
Sulai-iaz（u sulit nu Hulam: 初來部落）
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Sulai-iaz. u kasalumaluma’ nu Sulai-iaz sa, 111 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 491 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 474 ku tademaw, pakalatu 97%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 17 ku tademaw, pakalatu 3%. u "Sulaiyza" nu Yuwatan a kamu sa,  u "titic"(榕樹) sananay. izaw ku kamu sa, naayaw sa, i capi nu Chulay wawa cacudadan,   izaw ku titic a kilang,  sisa panganganen tu ku itizaay a tademaw. itawya i demiad nu Minkoku,  namakay ngiha' pasumad tu   "Chulay". izaw ku tusa a kuizaway nu "Sulaiyaz", sakacacay sa u tabakiay a kilang - Puti kilang,  sakatusa a kuizaway sa u adidi'ay a kilang-titic.
Sulaiyaz是布農族語「榕樹」的意思. 據說以前在今天初來國小附近有一棵大榕樹，故以此為名. 民國時期，取其音改稱初來. 布農語的 sulaiyaz應有兩個意思，一是「 sulsya langa （大）」，指菩提樹；一是「 sulaiya ligi（小）」，指榕樹.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 85%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 3%, Puyuma 1%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 5%.
u Yuwatan a niyazu’
u Yuwatan(Bunun) a niyazu’ kyuni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),   Puyuma (14,170),
Cou (6,635), Saysiat (6,630),   Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),
Laaluwa (401), Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin kakuniza:Yuwatan kakuniza:Bunun
Miku Kumud
ci Miku Kumud ku ngangan nu maku
i enemay a bulad tusa idaw ku cacay a demiad ku pilecuhan nu maku
nay Sakul lecuhan
papitu ku tademaw nu luma' niyam
u Sakizaya ci ama aku, u Amis ci ina aku
malatusa ku idang aku i udip
pangkiw ku Sakidaya
pangkiw ku Amis
u ngangan aku u pingangan tu bayi
maymaw kaku tu bayi aku
u adiding henay u bayi aku u ku muladayay i takuwan
caay katineng tu nu hulam a kamu ci bayi aku
u nu Amis ku sakamu nida
kyu ayda Amis ku katineng aku a kamu
cikatenes pataydaan nu tawki i 大陸上海
makatukuh satu
adihan ku luma' atu kakuliyan
u nika cakatan mademet ku Taypak
hanca tataytay kaku tayni unheni a tademaw kuka tu uday
nika manamuh kaku tayni misakakawaw
kakuniza:Miku Kumud
Tjudjaas
thumb|Jinfeng
Tjudjaas
u sulit nu Hulam: 都達卡斯部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjudjaas. u kasalumaluma’ nu Tjudjaas sa, 40 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 119 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 112 ku tademaw, pakalatu 94%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 6%.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu'
Kalitang-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Kalitang
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
thumb|hata nu Bhutan|alt=Flag of Bhutan.svg thumb|King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit)|alt=King Jigme Khesar Namgyel Wangchuck (edit).jpg
Jigme Khesar Namgyel Wangchuck
kakilimaan
u siwkay nu singanganay a tademaw
nilacul
nalecuhan ciniza i 2 a bulad 21 a demiad 1980 a mihcaan, Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, u misingkiway ciniza.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Bhutan ayza sa ci Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, micakat a demiad sa i 2006 a mihcaan 12 a bulad 14 a demiad.
u malakapahay a sinin, u tatama ciniza. malakapah tina sinin. caay kabalaki tu mihca niza.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway
Miloš Zeman
thumb|Miloš Zeman|alt=Zeman M 1.JPG thumb|u eneng nu Czech Republic thumb|u hata nu Czech|alt=Flag of the Czech Republic
Miloš Zeman
9 bulad 28 demiad, Miloš Zeman, u misingkiway. 1944 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Czechia ayza sa ci Miloš Zeman, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 3 bulad 8 demiad.
Angcoh
u siwkay nu niyazu’
thumb|Antong hot spring hotel
i Hualien a kuwan ku niyazu’ nu Angcoh. u kasalumaluma’ nu Angcoh sa, izaw ku 64 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 154 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, izaw ku 148 a tademaw, pakalatu 96%.
u sulit nu Lipun Wikipayke
安通温泉（āntōng wēnquán あんつうおんせん）は台湾花蓮県玉里鎮楽合里、台30線21.3KM地点にある温泉. 安通地区の観光地として知られている.
u sausi nu cidekay a tademaw
u zuma sa, cay ku Yingcumin,  6 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis)95%, Yuwatan(Bunun)1%.
u niyazu’ nu Pangcah(Amis)
u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.
tademaw nu Yuan-cu-min, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yuan-cu-min, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 6 a bulad
pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)
tademaw nu Yuan-cu-min, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 10 a bulad
pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648), Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)
tademaw nu Yuan-cu-min, pulung sausi katukuh 2019 a mihcan 1 a bulad
pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)
u siwkay nu Yuan-cu-min
u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
inayay ku cacudadan(學校) i Angcoh niyazu’.
1 ku kyukay(教會) i Angcoh niyzau’.
inayay ku pakincalan(派出所) i Angcoh niyazu’.
inayay ku pacudacudadan(圖書館) i Angcoh niyazu’.
inayay ku padekuan(醫院) i Angcoh niyazu’.
malalitin tu ihekaay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:Kalingku kakuniza:niyazu'
Guinea-Bissau
縮圖 Guinea-Bissau (幾內亞比索)
u Guinea-Bissau (幾內亞比索) sa i labu nu Africa (Fey-Cuo 非洲), itiza i 12 00 N, 15 00 W.
Sudan
thumb|u hata un Sudan（蘇丹）|alt=Flag of Sudan.svg 縮圖|u [[Sudan sa i labu nu Africa (Fey-cuo 非洲), itiza i 15 00 N, 30 00 E.]] u Sudan sa i labu nu Africa (Fey-cuo 非洲), itiza i 15 00 N, 30 00 E.
Guinea-Bissau
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 36,125 km2.
Sudan
u ahebal nu lala' mapulung sa 1,861,484 km2.
hamin nu tademaw sa 36,729,501.
Guinea-Bissau
hamin nu tademawan sa izaw 1,759,159.
Sudan
kakalukan umah sa 100%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 0%
Guinea-Bissau
kakalukan umah sa 44.80%, kilakilangan umah sa 55.20%, zumaay henay umah sa 0%.
caay ka mucabaya a kanatal nu Taywan.tapang tusu nu kanatal (首都)
Sudan
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 1 bulad 1 demiad.
Guinea-Bissau
u tapang tusu nu kanatal sa u Bissau (比紹).
Sudan
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Omar al-Bashir, micakat a demiad sa i 1993 a mihca 10 bulad 16 demiad.
Guinea-Bissau
sapadateng nu kanatal demiad（國家紀念日）
sapadateng nu kanatal demiad sa 24 bulad 9 demiad.
Sudan
cunli (總理)
u cunli nu Sudan (蘇丹) ayza sa ci Abdalla Hamdok (阿卜杜拉·哈姆杜克), micakat a demiad sa i 2019 a mihcaan 8 bulad 21 demiad.
Guinea-Bissau
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Umaro Sissoco Embaló (Umaluw．Sisuwke．Ngpaluw 烏馬羅·西索科·恩巴洛), 1972 a mihca 9 a bulad 23 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Guinea-Bissau (幾內亞比索) ayza, micakat a demiad sa i 2020 a mihca 2 bulad 27 demiad.
Sudan
kitidaan (地理)
蘇丹是非洲僅次於阿爾及利亞和剛果民主共和國的第三大國，鄰國有南蘇丹、埃及、利比亞、查德、中非共和國、衣索比亞和厄利垂亞.
Guinea-Bissau
cunli (總理)
u cunli nu Guinea-Bissau (幾內亞比索) ayza sa ci Nuno Gomes Nabiam, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 2 bulad 28 demiad.
Sudan
kitidaan (地理)
Sudan (蘇丹) u Africa (非洲) mikilulay tu Algeria (阿爾及利亞) atu Congo micu kunhekuo (剛果民主共和國) nu sakatulu a tabakiya a kanatal, biyaw idaw ku South sudan (南蘇丹), Egypt (埃及), Libya (利比亞), Chad (查德), Central african republic (中非共和國), Ethiopia (衣索比亞) atu Eritrea (厄利垂亞).
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (幾內亞比索)
幾內亞比索是一個位於西非的國家，曾為葡屬幾內亞.
Sudan
kitidaan (地理)
中部是蘇丹盆地，尼羅河河谷貫穿，青尼羅河、白尼羅河匯合處一帶土質最為肥沃，西部和東部是高原，蘇丹終年炎熱，主要屬熱帶莽原和沙漠氣候，年降水量自北向南由20多毫米遞增至1000毫米以上，北半部多沙漠，南半部多草原、森林和沼澤；礦藏有鐵、錳、銅、金、石油、雲母等. 縮圖|u kitidaan ni Sudan iteban u Sudan (中部蘇丹) a enal, Nile a sauwac (尼羅河) kakaydaan ku Blue Nile a sauwac (青尼羅河), White Nile a sauwac (白尼羅河) kapulungan nu sasidamekay nu lala', nutipan atu walian u talakaway nu buyu', paymihcaan caledes ku Sudan (蘇丹), angangan nu demiad sacaledesay nu baubauwan aru likenlikenan a demiad, nikahetikan nu nanum namakayda i amis pasayda i timulan nu tusa a bataan (20) a huomi macunus kuyadah tu cacay a malebut (1000) a huomi ku pinapina, hanbung nu amis u likelikenna ku yadah, hanbung nu timulan u lutuklutukan, kilangkilangan atu lanu’lanu’an; siba’tu iadw ku mukin, mum, antang, 'kim, simal, un-mu (雲母) sa.
另外，蘇丹與埃及在東部沿紅海部分的國界上有劃分爭議.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (幾內亞比索)
幾內亞比索北鄰塞內加爾，東方、南方鄰幾內亞，西鄰大西洋. 幾內亞比索是世界上「低度開發國家」之一.
Sudan
kitidaan (地理)
duma satu, Sudan (蘇丹) atu Egypt (埃及) itini i walian mililis tu sumanahay a bayu' nu kitakit idaw kunika cinlaw nuni ka babenis.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau (幾內亞比索)
Ginaiya-pisu (幾內亞比索) amisan sibiyaw tu Sayney-ciael (Senegal (塞內加爾), walian,timulan sibiyaw tu Ginai-ya (Guinea (幾內亞), nutipan sibiyaw tu Tasi-yung (大西洋). Ginaiya-pisu (幾內亞比索) i kitakid han " caay kaw mapalekalay a kanatal.
Sudan
kitidaan (地理)
自1898年到1956年，蘇丹係由英國治理，名義上則為英埃蘇丹. 阿拉伯語蘇丹一詞的含義為黑人的土地，西由大西洋岸，東到衣索比亞高原，泛稱為蘇丹區.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
幾內亞比索位於非洲西部，包括比熱戈斯群島（Bijagos Archipelago）等島嶼，西鄰大西洋，北鄰塞內加爾，東方、南方鄰幾內亞，面積達36,120平方公里，海岸線長達350公里.
Sudan
kitidaan (地理)
nama kayda i cacay a malebut walu a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1898) katukuh cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku enem (1956) a mihcaan, Sudan (蘇丹) naw Ing-kuo (英國) kumi kuwanay, ngangandada' u Ing-ay-su-dan (英埃蘇丹). A-la-puo a kamu (阿拉伯語) u Sudan (蘇丹) imihan u lumeni'ay a lala', nutipan u Ta-si-yunbg lilis (大西洋岸), waliyan katukuh Ethiopia (衣索比亞) talakaway a buyu', pulung han u Sudan (蘇丹) a niyadu'.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) itida i Fa-cuo (Africa (非洲) nutipan, pasu Pike-se subal "Bijagos Archipelago" (比熱戈斯群島) masabelengay a subal (群島), nutipan sibiyaw tu Tasi-yung (大西洋), amisan sibiyaw tu Saynai-ciael (Senegal (塞內加爾), wali, timul sibiyaw tu Cinai-ya (Guinea (幾內亞), kakitidaan nu lala' makaala tu 36,120 km2, dadipasan nu tanayu’ han makaala tu tulu a lasubu lima a bataan (350) a kunli.
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
北部蘇丹約占蘇丹共和國面積的二分之一，年雨量只有50~100公厘，絕大部分均是沙漠，尼羅河以西為利比亞沙漠的延長，地表多為沙礫平原，間有奴比安砂岩構成的山嶺，亦飽受切割風蝕；尼羅河以東稱努比亞沙漠（Nubian desert），綠洲稀少，只有臨近紅海的山地，才稍多水草，僅可供阿拉伯人遊牧為生，而不能在一地定居.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
最高點約300米，境內東部為熱帶稀樹草原（savanna），地勢較高，大部分地區則為海岸平原.
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
amis nu Sudan (北部蘇丹) midebung tu lala’ nu Sudan kunhe kuo (蘇丹共和國) han makaala tu pulung nu pankiw a lalaan, nikaudan lima a bataan ~ cacay a lasubu a kunli, u likenlikenanamin ku yadah, Nile a sauwac (尼羅河) nutipan u Libya (利比亞) a satanayu sana a likenlikenan, u adidi'ay a ba’tu ku yadah, ulaad atu Nubian (奴比安) masa buyu kuni kasaupu nu batu, hina kaydaan nu bali; Nile a sauwac (尼羅河) nu waliyan singangan tu (努比亞沙漠, Nubian desert), inai ku langdaway, micapi tu sumanahay a bayu nu buyu', sa yadah atudi ku inanumay a lutuk, sa taneng sa ku Arab (阿拉伯) a tademaw pahutin tu papahutinan, acaay kay tida patideng tu luma'.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
satalakaw han makaala tu tulu a lasubu (300) a depah (lawat), labu nu waliyan kacaledesan adidi’ay malahatay nu kilang atu lutuklutukan  (稀樹草原, savanna), talakaw ku lala', kitidaan u dadipasan a masaenalay.
幾內亞比索屬「熱帶海洋性季風」氣候，通常炎熱潮濕.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) kacaledesan nu bayu a puu’ nu bali (季風) a demiad, hina senget ku caledes.
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
mililis tu Nile a sauwac (尼羅河) idaw ku muenengay atu malukay a tademaw, nina langdaway a niyadu' nui sasaay nu Egypt (埃及) sasa likecu sa a kaydaan, ahebal sa namaka pina a kunce katuku tu tulu、sepat a kunli, hina putun, caay kalalalitin.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
6月到11月是「季風型」雨季，吹西南風. 12月到5月是旱季，吹東北「哈馬丹風」（harmattan）.
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
綠帶寬處可有村莊，如仙迪（Shendi）、柏伯（Berber）、棟古拉（Dongola）及瓦迪哈勒法（Wadi Halfa）等，於亞斯文高壩完工積水時，哈爾法將被淹沒，永沉水底，埃及補償蘇丹的損失.
Guinea-Bissau
kakitidaan (地理)
enemay a bulad katukuh i sabaw cacay a bulad han u "puu’ nu bali" udaudadan, u bali namakaydaay i nutipan timulan. sabaw tusa a bulad katukuh katukuh tu lima a bulad ku makedalay a puu', namakayda i wali amis ku bali "u Harmattan a bali (哈馬丹風).
Sudan
amisay a Sudan (北部蘇丹)
silangdaway a niyadu, mahida u Shendi(仙迪), Berber(柏伯), Dongola(棟古拉) atu Wadi Halfa(瓦迪哈勒法) sa, nika hedekan satu misanga tu Aswan (亞斯文) nu cupu musilsilay nu nanum, maemep ku Halfa (哈爾法), yadatu i sasa', Egypt (埃及) pabaysiw tu nika lawpesan nu Sudan (蘇丹).
timulay a Sudan (南部蘇丹)
本區在南蘇丹獨立之前，原稱為中部蘇丹. 本區介在北緯10度至16度之間，氣候條件較好，雨量較多，有中南部多雨地（Central Rainland）之稱.
ninaniyadu’ itini i Na-Sudan (南蘇丹) iayaw nu pisideked, naw Cuopu-Sudan (中部蘇丹). niyadu’i peawi cacay a bataan (10) a du' katukuh i cacay a bataan idaw ku enem (16) a laad, kapah ku demiad, yadah ku udad, idaw ku teban nutipan yadah ku udad （Central Rainland）anganganan.
本區極西為達佛高原，海拔約700至1000公尺，岩層古老. 其上又有火山熔岩堆積，以玄武岩為主，火山主峰為馬拉山，海拔3350公尺.
yadatu nutipan u Da-fuo buyu (達佛高原), talakaw makaala tu pitu a lasubu (700) katukuh tu cacay a malebut a kunce, mahida ku ba'tu. ipabaw han idaw kuni kaupuan tuni kahetikan nuni katuduhan nu abu nu ba'tu, u senwuen (玄武岩) ku tada angangan, tada lamal nu buyu han u Malasan (馬拉山), makaala tu tulu a malebut tulu a lasubu lima a bataan (3350) a kunce.
由於地勢崇高，雨量極多，可有750毫米. 高地上林木及灌木叢均多，並有短促的間歇性河發育；因之達爾富爾高原區有若干村莊，並種有小米、花生、玉米、芝麻等，亦可生產少量的芒果、柑橘及香蕉.
tadatalakawtu ku buyu', yadahac ku udad, makaala tu pitu a lasubu lima a bataan (750) a haumi. ipabaw nu enalan yadah ku kilang atu madadecdecay a tanucit sananay a kilangan, idawku apuyay nu masananumay a sauwac, sisa idaw ku Darfur (達爾富爾高原) talakawa＿ nu buyuan idaw ku pinaay nu niyadu', idaw kuni paluma tu habay, kalitang, kupkup, danka sa, idaw henay kuni palumaan tu mangu, kama atu pada’.
sakaudip (經濟)
蘇丹的經濟以農牧為基礎，國內最重要的農業區為白、藍尼羅河相夾之「半島」（Gezira）區以迄喀土穆.
sakaudip nu Sudan (蘇丹) u papahabayan tu canacanan ku anganganan, anganganan nu kanatal a sakiliwmah u sangalacay, langdaway Nile a sauwac (藍尼羅河) silaad tu ban-daw (半島, Gezira) a kitidaan u Ci-ke-se-mu (迄喀土穆).
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) u lekec nu kanatal (聯合國) u sasabaay nu nipalekalna a kanatal. nina kanatal nu sakaudip han u umah atu mibutingay ku kawaw.
Sudan
sakaudip (經濟)
全國半數以上的人口及80％的耕地，均在本區. 牧業以南部的牛群為重. 蘇丹人自阿拉伯膠灌木上收集阿拉伯膠. 每年經由蘇丹港出口貨物，占全球阿拉伯樹膠產量的四分之三.
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
但在1998年至2000年間，幾內亞比索經濟和基礎建設，因內戰遭嚴重破壞.
Sudan
sakaudip (經濟)
pangkiw nu kanatal a tademaw atu walu a lasubu (80) a kilac u kakalukan, itini namin i niyadu. papahabayan i timul ku  yadahay nu katalan. Sudan (蘇丹) a tademaw namaka Arab(阿拉伯) sinuliay a kilang supedan ku Arab annuli (阿拉伯膠). tu mihcaan makayda i Sudan (蘇丹) a minatu papatahekal tu tuud, makaala tu kitakit nu Arab annuli (阿拉伯膠) nu kasilaculan tu mala sepat tu tulu (4/3).
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
nika makayni i cacay a malebut siwa a lasubu siwa abataan idaw ku walu (1998) a mihcaan katukuh tu tusa a malebut (2000) a mihcaan, Cinaiya-pisu (幾內亞比索) sakaudip atu u tingki patideng, masasuada i labu piha’ceng kumapeciay.
Sudan
sakaudip (經濟)
sumanahay a bayu nu dadipasan idaw ku adidiay nu kim, muo atu tei sakasilaculan, nutipan Mala-san (馬拉山) a kitidaan idaw ku tun.
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
2013年以來，幾內亞比索的腰果生產有顯著的增加，現為全球第六大腰果生產國.
Sudan
sakaudip (經濟)
蘇丹的現代工業有棉紡織、麵粉、製糖、菸草、鞣革、屠宰、榨油以及其他日用品工廠，主要是本國農牧產品的加工業，及人民日用品工業，重工業的建設較少.
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
namakay i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu (2013) a mihcanan Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a yaw-kuo (腰果) kasilaculan idaw kuni ka cunusan, ayda i kitakit han u sakaenem a tabakiyay nu yaw-kuo (腰果) sakasilaculan a kanatal.
Sudan
papasubana'an (教育)
1988年6月，蘇丹共和國教育部決定取消中等和高等教育免費的規定，小學仍為免費教育. 各地區教育發展很不平衡，北方教育發展較快. 全國人口的64%為文盲，25%的學齡兒童不能入學.
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
幾內亞比索亦出口海產和少量花生、棕櫚的果仁和木材. 大米是幾內亞比索的主要作物和食糧.
Cinaiya-pisu (Guinea-Bissau 幾內亞比索) idaw ku sapatahkal tunu namaka bayuay a tuud atu adidi'ay nu kalitang, heci nu cong-lu (棕櫚) atu u kasuy. belac han u Cinaiya-pisu (幾內亞比索) nu sakauzip a kakalukan atu kakanan.
Sudan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
Guinea-Bissau
sakaudip (經濟)
2020年，幾內亞比索外債高達16億美元.
tusa a malebut tusa a bataan (2020) a mihecaan, Cinaiya-pisu (幾內亞比索) u tadah nuheni makaala tu sabaw tu enem (16) a walwal (億) nu A-mi-li-ka (美國) a kalisiw.
kanatalay nikalalacalan a malcabay (外交)
幾內亞比索1974年3月15日同中華人民共和國建交.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) i cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku sepat (1974) a mihecaan tulu (3) a bulad sabaw tu lima (15) a demiad mapatideng malecabay tu Cunghua-zenmin-kunghe-kuo (中華人民共和國).
1990年5月26日，幾內亞比索因六四事件一度改與中華民國建交，同年5月31日與中華人民共和國中止外交關係.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan (1990) a mihcaan lima (5) a bulad tusa a bataan idaw ku enem (26) a demiad, Cinaiya-pisu (幾內亞比索) sikawaw tu “enem sepat (六四事件a kawawan) mutikuwaca misacabay tu “Cunghau-minkuo-Taywan”, tawya a mihcaan lima (5) a bulad talu a bataan idaw ku cacay (31) a demiad atu “Cunghua-zenmin-kunghe-kuo (中華人民共和國) ” maketun kuni kalecabayan.
直至1998年4月23日與中華人民共和國恢復外交，同年4月24日，中華民國終止與其外交關係.
katukuh tu cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1998) a mihcaan sepat (4) a bulad tasa a bataan idaw ku tulu (23) a demiad atu "Cunghua-zenmin-kunghe-kuo (中華人民共和國)" matatikuaca malecabay, tawya a miheca sepat (4) a bulad tusa a bataan idaw ku sepat (24) a demiad, Cunghua-mingkuo (中華民國) maketun kuni ka papadang.
tedemaw (人口)
直至2009年3月，幾內亞比索人口為1,548,159人，99%的國民為黑人，當中分為3類，包括「集中於北部和東北的Fula和說Mandinka話的人」、「住在南部海岸地區的Balanta及Papel」、「居於中央和北部海岸地區的Manjaco和Mancanha」.
katukuh tu tusa a malebut idaw ku siwa (2009) a mihcaan tulu (3) a bulad, tademaw nu Cinaiya-pisu (幾內亞比索) han1,548,159 a tademawan, siwa a bataan idaw ku siwa (99%) u lumeniay namin a tademawan, tulu ku babenisa, pasu " numapulungay i amis atu wali amis a Fula atu Mandinka nu kamuan a tademaw"," muenengay i timulan nu dadipasan nanay a kitidaan a Balanta atu Papel", " itida i teban atu amis nu dadipasan a kitidaan a Manjaco atu Mancanha".
餘下的多是穆拉託人（黑人和葡萄牙人混血兒的後裔）.
liwan satu u Mula-tuo (穆拉託) a tademaw (u lumeniay a tademaw atu Putaw-ya (Portugal (葡萄牙) a malamelay a tedemaw nu iluc).
純葡萄牙人屬極少數，因為幾內亞比索獨立後大多葡萄牙殖民者遷出幾內亞比索.
tatengaay nu Putaw-ya (Portugal 葡萄牙) a tademaw adidi'tu, Cinaiya-pisu (幾內亞比索) misiteked satu katuuday nu Putaw-ya a tademaw mabulaw tahekal i Cinaiya-pisu (幾內亞比索).
幾內亞比索人口增長率是2.07%. 出生率十分高，每1000人中有49.92個新生嬰孩，平均每名婦女出生7.56個嬰孩. 但死亡率亦高，每1000人中有16.53人死亡.
Cinaiya-pisu (Guinea-Bissau 幾內亞比索) a tademaw macunus tu (2.07 kilac (%). talakaw ku mulecuhay, nu cacay a malebut (1000) idaw ku (49.92) a nilecuhan tu baluhay a lutungay, nu mulecul hay a tatayna tu hikin sa (7.56) ku lutungay. nika katuud ku mapatayay, nu cacaya a malebu (1000) a tademaw idaw ku (16.53) mapatay nu tademaw.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a tademaw nikaudip/nikauzip nuheni apuyu’ miki apuyu tu mucelakay a kanatalan a tademaw, tatamaan nuheni nikaudipan han 45.05 a mihcaan, u tatayna nikaudip han 48.75 a mihcaan.
44%的人口使用Kriol語，一種深受葡萄牙語影響的克里奧爾語. 只有14%的人口使用官方語言（葡萄牙語）. 其餘使用其他非洲語言.
sepat a bataan idaw ku sepat (44%) a kilac nu tedemaw u musakamuay tu “Kriol” a kamuan. numacebungay nu kamu nu Putaw-ya (Portugal (葡萄牙) malalidau a Keli-aw-el a kamu (克里奧爾語). idaw ku sabaw tu sepat (14%) a kilacan a tademaw musakamu tu Putaw-ya (葡萄牙) a kamuan. dumasatu u kamu nu Fey-Cuo a kamu (非洲語言).
約50%的人口信奉傳統宗教. 信奉伊斯蘭教佔總人口的45%，主要是Fula和說Mandinka話的人. 5%的人口信奉基督教，當中多為天主教徒.
lima a bataan (50%) a kilac nu tademaw nu tawyaaytu a kiwkay. nu Ese-lanciw (Islamkiw (伊斯蘭教) a tademaw han makaala tu sepat a bataan idaw ku lima a kilac (45%), anganga han u “Fula” atu musakamuay tu “Mandinka” a tademaw musakamu. lima a kilac (5%) a tademaw u kelistukiw (基督教), u tingsukiw (天主教) ku yadahay.
liklik nu lumalumaan (衛生情況)
醫療設施極為欠缺，常見傳染病包括瘧疾、痢疾、傷寒、肺結核、黃熱病等，2008年雨季曾爆發大規模霍亂疫情.
padakuwan a tuud caay kataneng, hinaadih tu milaliday a adada pasu libung u malaliya, mabanic, mapatay nu sienew (傷寒), haykikac, hun-ze-pin (黃熱病) sa, tusa a malebut idaw ku walu (2008) a mihcaan kaudadan a puu'an tabaki kuyu libung tawya.
miliwku satu, piadihi tu likes, tangalaw, atukan, alaentu ku sapaiyu amidang (alaen tu kuni pasilusi nu misaydang a cudad).
此外，由於幾內亞比索大部分地區通訊、運輸、水電設施嚴重不足，如果發生重大傷病，難以及時取得妥善醫療照護.
dumasatu, Cinaiya-pisu (幾內亞比索) hatidaaytu a kitidaan a papatelayan ,kakacawan, nanum nu dinki caay kataneng, anu micidek ku imelang, ahican a kapaha nu misaydang midiput.
datuk (音樂)
幾內亞比索的音樂多與多節奏的gunbe有關. Gunbe是幾內亞比索音樂的標誌，但多年的社會動盪令Gunbe和主流聽眾脫節.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a dadiw (datuk) yadah atu lalimuwan nu dadadiwan a gunbe hanaay. Gunbe nu Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a datuk nu cudad a kakulitan. nika hatidaaytu nu mihcaan nika bawbaw nu siakay u Gunbe atu tatengilan nu dadiw mibatad.
葫蘆是該國主要的樂器，用於演奏極快和富節奏感的複雜舞曲.
bangah han nina kanatal a sadatuk (樂器). saka kalamkamay atu mahaymaway nu masasibutay a sakapalaw nu dadadiwan.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a tademaw hina sakamu tu Crioulo a sasakamuen ( Cinaiya-pisu (幾內亞比索) Keli-awel-iy (Crioulu 克里奧爾語), u namaka Putawya (葡萄牙語) a nakamuan mapalalit) nipisulitan tu dadiw, kanamuhan sakatawaan, malecad atu kawaw, micidek ku sakay Aycepin (愛滋病) hananay.
Gunbe有時泛指幾內亞比索的任何音樂，但往往特指一種融匯該國十種民間音樂傳統的獨特音樂風格. Tina和tinga是其他流行的音樂類型.
Gunbe uyni alahican patuduan nu Cinaiya-pisu (幾內亞比索) a cancanan a datukan, nika patuduan tu cacaya a bataan nu laylay a picidekan nu dadatukan. u “Tina” atu “tinga” nu duma a kalimulakan a datuk.
yatyat (運動)
足球係幾內亞比索民眾最喜歡的運動，其他諸如籃球與網球亦受到歡迎，另在鄉村地區則流行一種自由格鬥的比賽，水上遊憩活動亦係幾國民眾經常的育樂活動.
dikuc (服裝)
幾內亞比索民眾的穿著因所處的地區、年齡、經濟情況而有著許多的差異.
Cinaiya-pisu (Guinea-Bissau (幾內亞比索) ani kasidikuc nuheni masaniyaniyadu’ ,mihcaan, ,nikakapah nu sakaudip idaw kuni ka caay kaleca.
一般來說，內陸城市的居民大多穿著傳統服飾，但重要大城市的居民，如成年人及年輕人則因工作形態與社交場合，而多選擇現代的裝扮.
nakamuan, ilabu nu tukay a tademaw nikasidikuc nuheni mikilultu nulalay anikasidiku, nika itini i tabakuay a tukayan, u balakiaytu atu masakapahay numi kuliay a wayway atu skatayda i patiyamay amilihida, mipili' tu aydaay a cacaluken.
由於幾內亞比索係回教國家，因此幾內亞比索婦女的傳統服裝大多包裹全身，但卻絕少帶面紗.
Cinaiya-pisu (Guinea-Bissau (幾內亞比索) u Islamkiw (伊斯蘭教) a kanatal, sisa Cinaiya-pisu (Guinea-Bissau (幾內亞比索) nu tatayna a lalay nu dikuc kaca a tabuen ku udipudip, iai kusi lusekiay i bihid.
幾內亞比索婦女傳統服裝慣極繁複且多層次. 男士則喜著短袖襯衫與短褲等非正式服裝.
Cinaiya-pisu (幾內亞比索) nu laylay a dikuc pinaa tungduh kalibutan sa ca'dungan. tatama hantu manamuh tu apuyuay syace (襯衫) atu apuyuay a calaped caaya kaw tada cacaluken a dikucan.
cukap
cukap, sazipa'
Guinea-Bissau
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza: Hana Ating kakuniza: Habayiing kakuniza: Dungi Carrie kakuniza: LamiHung kakuniza:Yiyang.sayion kakuniza:Iing Habay
cukap
u kamu nu Hulam:拖鞋
u kamu nu Lipun:スリッパ thumb|cukap, sazipa'
Cole Aldrich
Cole Aldrich
unu syubay(職業、商業) kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tebanay mimaliay(球員). Cole Aldrich i 2010 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac(輪) atu silsil(順序) 11, namapili’ tu nu New Orleans Hornets putiput.
Cole Aldrich nalecuhan i Burnsville, Minnesota. 10 bulad 31 demiad, 1988 a mihca, Cole Aldrich, miunduay. u puenengan nu kakitizaan niza sa, u tebanay mimaliay.
culay
(kamu nu hulam：柺杖)
kalacukulen ni Dataw ku culay tabuyu'. Dataw 用竹竿當拐杖.
Fuday-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Fuday
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p55
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Nelson Bobb
Nelson Bobb
Micronesia
thumb|u hata nu Micronesia (密克羅尼西亞)|alt=Flag of the Federated States of Micronesia.svgMicronesia (Mi-ke-luo-ni-si-ya 密克羅尼西亞）
u Micronesia (密克羅尼西亞） sa i labu nu Oceania (大洋洲), 縮圖|i labu nu Oceania (大洋洲),itiza i 6 55 N, 158 15 E u ahebal nu [[lala'|lala’ mapulung sa 702 km2]]itiza i 6 55 N, 158 15 E u ahebal nu lala’ mapulung sa 702 km2 u ahebal nu lala'ay sa 702 km2, u ahebal nu nanumay sa 0 km2 hamin nu tademaw sa 104,719. kakalukan umah sa 25.50%, kilakilangan umah sa 74.50%, zumaay henay umah sa 0%.
tapang tusu nu kanatal(首都)
縮圖 u tapang tusu nu kanatal sa u Palikir (帕利基爾).
kakininan nu kanatal demiad(國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 10 bulad 5 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci David W. Panuelo (Taywey．Panuaylu 戴維·帕努埃洛), 1964 a mihca 4 a bulad 13 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Micronesia (密克羅尼西亞) ayza, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 5 bulad 11 demiad.
密克羅尼西亞群島上原住民（密克羅尼西亞人）約4000年前就在該處生活. 約1100年，紹德雷爾王朝在波納佩島興起.
Micronesia (密克羅尼西亞群島) kitidaan a yuncumin Micronesia (密克羅尼西亞) a tademaw, kiya i sepat a malebut (4000) a mihcaan itini tu maudip kunuheni. kiya cacay a malebut cacay a lasubu (1100) a mihcaan, Sawte-lae-wancaw (紹德雷爾王朝) itini i Puna-pei (波納佩) subal patideng.
sayaway makatukuh tina subalan a tademw han u Europe (O-cuo 歐洲) a tademaw u Spain (西班牙) a tademaw, tawya han cacay a bataan idaw ku enem (16) a seci, i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku lima (1885) a mihcaan madebungan. nikuda satu itini i cacay a lasubu walu a mihcaan siwaw a bataan idaw ku siwaw (1899) a mihcaan, Spain (西班牙) a tademaw hiyan ku Caroline subal (卡羅林群島) sipabeli i Puluse (普魯士).
第一次世界大戰後德國在太平洋的殖民地被安排給予日本作託管地，第二次世界大戰後由美國佔領.
misapatas tu kitakit nikalpacawan nikudan nu Germany (德國) itini i Taypinyung (太平洋) a malimaday a kitidaan sipasilac i Japan (日本) mikuwaw. saka tusa nu kitakit nikalepacawan u Amilika (美國) kumi debungan.
1947年，聯合國將密克羅尼西亞交美國託管，現今密克羅尼西亞聯邦範圍為太平洋群島託管地六區的其中三區. 1965年1月成立議會，此後要求自治.
cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku pitu (1947) a mihcaan lanhekuo hiyan ku Micronesia (密克羅尼西亞) sipabeli i Amilika (美國) mikuwan,aydaay a Micronesia (密克羅尼西亞) lanpan a kitidaan u Taypiyung subal (太平洋群島) kumikuwanay tu enemay nu tuluay akitidaan. cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku lima (1965) a mihcaan patideng tu ehun, satu miyukiw tu sakalihalay.
1979年，由聯合國和美國籌劃的「密克羅尼西亞憲法」公投在託管地六區舉行.
cacay a malebat siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku siwaw (1979) a mihcaan, u lanhekuo atu Amilika (美國) makakiyaku tu Micronesia siyenfa (密克羅尼西亞憲法) sasingkiwan mikuwaw tu enemay a niyaduan amisingkiw.
憲法公投在帛琉和馬紹爾群島兩區未能通過，剩餘四區便組織成為「密克羅尼西亞聯邦」.
siyenfa misingkiw itini i Palau (帛琉) atu Marshall subal (馬紹爾群島) nina tusaay a kitidaan caay padui, liwan nu sepat a niyaduan misakaput tu Micronesia linpan (密克羅尼西亞聯邦).
1986年11月3日，與美國簽訂的正式生效，密克羅尼西亞聯邦獲得內政、外交自主權，但國防仍由美國負責.
1990年12月，聯合國安理會召開會議，通過了終止託管決議，正式結束了密克羅尼西亞聯邦的託管地位，並於1991年9月17日接納密克羅尼西亞聯邦為聯合國正式會員國.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan (1990) cacay a bataan idaw ku tusa a bulad, lanhekuo anlihun (聯合國) mikaygi sa, hatidatu kusapikuwa sa, mahedek tu kuni pikuwaw tu Micronesia linpan (密克羅尼西亞聯邦), i cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan siwa a bulad cacay a bataan idaw ku pitu a demiad alantu nu Micronesia linpan (密克羅尼西亞聯邦) mala tatengaay a kanatal.
katuud ku tademaw nu Micronesia (密克羅尼西亞人口)
位在亞太地區的密克羅尼西亞，為西太平洋島國，首都為帕理基爾（Palikir），人口約10萬5千人，面積約702平方公里，官方語言為英文，當地亦使用楚克語、科斯雷語、波納佩語、雅浦語.
Itida i Ya-tay (亞太) a niyaduan a Micronesia (密克羅尼西亞), u Sitaypinyung (西太平洋) subal a kanatal, sudu u Palikir (Pa-li-ci-e 帕理基爾), kya tademaw cacay a bataan a mang lima a malebut ku tademaw (1050), lala' han pitu a lasubu idaw ku tusa (702) a ping-fang-kun-li, tapan nu kamu u igu, kamu nuitidaay u Chuke' a kamu (楚克語), Kosrae a kamu (科斯雷語), Pohnpei a kamu (波納佩語), ya-pu a kamu (雅浦語).binawlan
宗教分布包括50%為羅馬天主教徒、47%為新教徒、3%為其他宗教信仰.
Nemanja Bjelica
Nemanja Bjelica 5 bulad 9 demiad, 1988 a mihca, Nemanja Bjelica, miunduay. thumb|Nemanja Bjelica|alt=Nemanja Bjelica.jpg
Micronesia
katuud ku tademaw nu Micronesia (密克羅尼西亞人口)
另外，密國主要進、出口國為美國、泰國、新加玻、關島及台灣.
duma satu, Micronesia (密克羅尼西亞) angangan nu sacumud sakatahkal nu kanatal u Amilika (美國), Thailand (泰國), Singapore (新加玻), Guam (Kun-daw 關島) atu Taywan (台灣).
密國曾被西班牙、德國、日本殖民，1947年為聯合國建立太平洋群島託管地，並於1986年獨立，1991年9月17日加入聯合國.
Micronesia (密克羅尼西亞) nahiya nu Spain (西班牙), Germany (德國), Japan (日本) malimaday a tademaw, itini i cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku pitu (1947) a mihcaan u Lanhekuo patidemn tu Taypinyung cundaw (大平洋群島) kakuwanan a lala', i cacau a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku enem (1986) a mihcaan masa cacay a misiteked, cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku cacay (1991) a mihcaan siwa a bulad cacay a bataan idaw ku pitu a demiad micumud tu Lanhukuo (聯合國).
密克羅尼西亞是607個島嶼組成，其中沃萊艾環礁（Woleai）是一個較為保守傳統島嶼，嚴格要求穿著，不論男女，都必須穿著棕櫚纖維編織的圍裙，並且赤裸上身，上方則以航海或天主教圖案的墨水紋身；另外，在烏力西里環礁（Ulithi）則規定，不能隨意穿著，而是根據年齡決定服裝.
Micronesia (密克羅尼西亞) u enemay a lasubu idaw ku pitu (607) a mapulungay nu subalan, micideku Woleai (沃萊艾環礁) u kakelecan nu nababalaki a subal, micidek kuni ka niked a sica’dun, an tatayna tatama aca, kanca asilusid tu nitenuna tu langdaway nu kulit a hakamaan, acaya kasidikuc ku udip, u baluwan han akulitan tu kakelic nu balunga atu tinsukiw a kulit, duma satu itini i Ulithi (烏力西里環礁) nipatumecek, acaay pacebasa muca’dun, aw mihcaan kusiwantanay tuni ca'dungan.
雅浦島 (Yap) 之外的婦女一旦成年後，就必須穿著一種編織的裹身裙，末端帶有流蘇. 在成年之前，女孩可穿圍裙，僅用織物包裹在腰上，寬鬆的褲子或裙子.
傳統上，年輕女孩應該穿著用椰子葉製成的草裙，儘管有時女孩在烏利西里環礁遵守這一規範，但在莫格莫格上，大多數女孩都做到了穿草裙.
daduducesa, masa limucedan a tatayna aw yasi nisangan tu sukun ku ca'dueng, alahican tatayna itini i Ulithi (烏力西里環礁) mitengil tu kamu nuheni, nika itini i Muoe-muoke (莫格莫格) sa, hatidaay tu nu tataynaan kanca sisukun namin.
likisi lalangawan atu ayda a kawaw (歷史文化與現況 )
密克羅尼西亞群島上原住民約四千年前就生活於此. 最早的西方人是西班牙人在16世紀到達，1885年佔領. 後來西班牙人在1899年把群島轉讓給德國.
第一次世界大戰後德國在太平洋的殖民地被轉交給日本統治；1947年，聯合國將密克羅尼西亞交美國託管，現今密克羅尼西亞聯邦範圍為太平洋群島託管地六區的其中三區.
misatadasay kitakit ni kalepacaw a nikudan u Germany (德國) itini i Taypinyung (太平洋) sakalimad a lala sipabeli i Japan (日本) mikuwan; cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idawku pitu (1947) a mihcaan, Lanhekuo a kanatal (聯合國) hiyan nu Micronesia (密克羅尼西亞) sipabeli i Amilika mikuwan, aydaay nu Micronesia (密克羅尼西亞) linpan a kitidaan u Taypinyung cundaw (太平洋群島) kakuwanan tu enemay nu saka tuluay a niyaduay.
1979年，由聯合國和美國籌劃的「密克羅尼西亞憲法」公投在託管地六區舉行. 憲法公投在帛琉和馬紹爾群島兩區未能通過，剩餘四區便組織成為「密克羅尼西亞聯邦」 縮圖 cacay a malebut siwa lasubu pitu a bataaan idaw ku siwa (1979) a mihcaan, u Lanhekuo kanatal (聯合國) atu Amilika kumi kiyakuay tu Micronesia siyenfa (密克羅尼西亞憲法) pisingkiw sa i saka enem a kitidaan misingkiw.sinfa misingkiw han itida i Palau (帛琉) atu Marshall subal (馬紹爾群島) nina tusaay a kitidaan caay ka laheci, liwan nu sepatay misakaput mala Micronesia Lanpan(密克羅尼西亞聯邦) lanpan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:ling Habay
mipitulikan ni Yu Ku Tipus Sayun-Lalud dadayday sa.
Lalud dadayday sa
''' atayza kami ipuyu'anusanal. '''
''' amana kaudad. '''
mahizakaymi
''' ulaludtu,namalahuk. '''
''' maudadtu. '''
haemay
''' kay izawku. '''
''' dadayday. kanamuhen numaku. '''
''' mitengeltu nikamasuni. '''
夏日蟬鳴
我們明天早上要上山
千萬別下雨
若如此
午後
就會下雨
不知道
也許有 蟬鳴
是我的最愛
聽蟬鳴悠悠
的聲音環繞耳旁
''' 像似對我唱著慵懶的歌曲，好輕鬆. '''
kakuniza:Yuku Tipus Sayun.
Jim Ard
Jim Ard nalecuhan i Seattle, Washington, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Ard i 1970 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 6, namapili’ tu nu Seattle SuperSonics putiput.
9 bulad 19 demiad, 1948 a mihca, Jim Ard, miunduay.