cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alexis Ajinça
u siwkay niza
tatama, nalecuhan i 1988 amihcan 5 a bulad 6 a demiad, Alexis Ajinça, miunduay, mimali i Amilika NBA. u France kanatal a tademaw ciniza. 2008 a mihcan, mapili' nu Siyalothe Sanmaw putiput. ayza sa mimali i Niwauoliang Tihu putiput.
Greenland
likisi (歷史)
u Greenland (格陵蘭) a yuncumin u "inniwtet a tademaw". nayaan ku heni tayni i tini, atu mica taynin kunipikilim i talutaludan a subalan, katukuh ayda nayi' henay ku tatengaay nu kamu.
Alexis Ajinça
u sulit nu Hulam atu Amilika
阿萊克西·阿金薩，法國籍，為美國NBA聯盟的職業籃球運動員. 他在2008年的NBA選秀中第1輪第20順位被夏洛特山貓選中.
Greenland
likisi (歷史)
來自冰島（Iceland）的北歐(Northern Europe nuamisan nu Europe)殖民者，於西元982年抵達格陵蘭，他們在格陵蘭島的最南端建立三個據點，居住至今.
Alexis Ajinça
u sulit nu Hulam atu Amilika
Alexis Ajinça is a French professional basketball player for the New Orleans Pelicans of the National Basketball Association (NBA). He is a 7 ft 2 in (2.18 m), 248 lb (112 kg) center.
Greenland
likisi (歷史)
namakayni i Pintaw (Iceland 冰島) a Paio (Northern Europe nuamisan nu Europe北歐) numa baulaway a tademaw, i siyun siwa a lasubu walu a bataan idaw ku tusa (982) a mihcaan makatukuh i Greenland (格陵蘭), u nuheni itini i Greenland (格陵蘭) nu satimulan patideng tu tuluay akakitidaan, katukuh ayda ku eneng.
格陵蘭這個名字是北歐的「斯堪地那維亞人」取的. 根據北歐神話史詩（記載歷史的詩）「薩迦」（冰島語：saga）記載，「紅鬍子艾瑞克」因為犯謀殺罪，從冰島流亡至此.
Greenland (格陵蘭) nina ngangan sa u Paio (Europe (北歐) a "Sekanti-wiya a tademaw(Scandinavian) ani pangangan. nakamuan nu Paio (北歐) nu di’tuway a nakamu (sisulit i laylay a cudad) "saga"（Pintaw a kamu 冰島語：薩迦）ni sulitan, " sumanahay a ngisngis ci Ayzuyke' (Eric 艾瑞克), sicumi mipacuk tu tademaw, namaka Pintaw (Iceland 冰島) mihinang makatukuh i tini.
艾瑞克一家及他們家的奴隸，從冰島往西北航行，尋找傳說中存的陸地.
Ayzuyke' Eric (艾瑞克) nu cacaya a luma'an atu kalung nuheni, namaka Pintaw (Iceland (冰島) pasaida i nutipan amisan makabalunga, mikilim tu nakamuwan nu babalaki a lala'.
當他們在島上定居下來後，便把這座島取名格陵蘭，意思就是「綠色的土地」），希望能吸引更多的移民. 這一個妙計果然成功，最終有約4000名北歐人移入.
patidengsa henay kunuheni tu kakitidaan i subal, panganga hantu nuheni kina subal u Greenland (格陵蘭), imin sa u "langdaway a lala' ", mangalay miala tu katuuday a tademaw taynin itini kuni ka bulawan. tuni datengan nuheni malaheci, sadikuday satu idaw ku sepat a malebut ku tademaw nu Paio (Europe 北歐) tayni kuni ksbulaw.
北歐人的定居點在15世紀突然消失，這很可能是因為「小冰期（全球氣溫下降的一小段時期）」引起普遍的食物缺乏造成的. 現代挖掘出來那個時期的居民遺骨，都有營養不良的特徵. 不過，從另一個角度來說，因紐特人土著居民並沒有受到太大影響.
Paio (Europe 北歐) nu muenenga a tademaw itini i sabaw tu lima (15) s seci lawpessaca, uynihantu akay nu " adidiay ani kasisuledaan (demiad nu kitakit mamin maselep ku caypiwac tu apuyu) sisa inai ku cancana a kakanen. aydaay a tademaw makudkud tu naayaway a zitay nu tademaw a ukak. nai' nami ku iyu anikanan. nika, sipaka dumaan a sasakamuen, nu Newt a tademaw (妞特人) caay ka hicahica kuyu nika kankian.
目前所知道「北歐人定居在格陵蘭」的最後一項證據，是一封西元1424年由格陵蘭寄至冰島的信件，之後就再沒有發現過北歐人定居格陵蘭的歷史證據.
katinenga ayda ( Europe (北歐) a tademaw patidengay itini i Greenland (格陵蘭) ) nu sadikuday a kakatinenga, nu cacaya a tigami i siyun cacay a malebut sepat a lasubu tusa a bataan idaw ku sepat (1424) a mihcan u Greenland (格陵蘭) patigamiay patayda i Iceland (冰島), nikudan satu caaytu pakaadih tu Europe (北歐) a tademaw mueneng i Greenland (格陵蘭) a likisi nu sulitan.
tademaw (人口)
tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu (2013) a mihcan cacay a bulad ni sausiyan, walu a bataan idaw ku walu (88%) a kilac nu tademaw u Newte' a tademaw (妞特人).
格陵蘭的人口密度非常低，而且人數呈下降趨勢. 這是因為當地晝夜時間非常極端，影響當地人作息，所以當地人患上心理疾病的風險，比世上仼何一個地方都要高. 自殺率也因此極高.
Greenland (格陵蘭) a tademaw madadecdec, tademaw nuheni hamaw sa mawada'. uyu demiad nuheni mahicay kiya, malawlaw kuni kaudip nu heni, sisa itidaay a tademaw hina imelalang tu namaka balucu'ay a adada, miki talakaw tu nutaw a niyadu'. sisa kina pataya akawaw miki talakaw tu.
lalangaw (文化)
格陵蘭文化以「紐特人」的文化為主，並受到維京人（Vikings）的探險文化的影響. 部分因紐特人仍然以捕魚為生.
Greenland (格陵蘭) a lalangawan u  Newt a tademaw (妞特人) ku lalangawan nu angangan, mapatapal nu Vikings a tademaw (維京人) numitahaway a lalangawan a kakawaw. u nipi buting ku tada kawaw nuhini.
格陵蘭開始吸引遊客參觀，遊客在這裡可以參加狗拉雪橇比賽、捕魚、健行和跨島（在不同的島）滑雪.
Greenland (格陵蘭) malingatu miala tu taydaay nu labang miadih, taydaay a labang taneng milihida tuni pitengteng tu wacu mitenten tu i sulesuleda’ay tuni kasasedsedan, mibuting, milaylay tu udip muculil, atu tayda i nutawan a subal (caaya kalecad a subal) misaselic tu suleda.
在第40屆「世界聖誕老人大會」上，格陵蘭被公認是「聖誕老公公真正的故鄉」.
itini i saka sepat a bataan (kitakid nu sentan lawden a kawaw), Greenland (格陵蘭) palatatengaan a (Sen-tan babalaki nu tadengaay a niyadu’an)
aadupan atu langaw nu lutuk (動物、植物)
格陵蘭的植物以「苔原植物」（像青苔的植物）為主，包括大麻、苔草、羊鬍子草和地衣. 一些無冰地區，除了矮小的樺樹、柳樹外，幾乎無的樹木生存.
langaw nu Greenland (格陵蘭) u (damay a langaw) (mahida u langaw nu damay) ku angangan. pasu tama 大麻), damay a lutuk (苔草), ngisngis nu sidi a lutuk (羊鬍子草) atu nu lala' a dikucnu lutuk (地衣). inaiay nu suleda a niyadu’an, u apuyuay a hawsu’ (樺樹), patic (柳樹) sa, nai' tu kumaudipay nu kilakilangan.
格陵蘭在漫長的冬季沒有太陽（極夜現象）. 但在夏季由於24小時的日照（極晝現象），因此有大量來此繁殖的鳥類. 許多植物在夏天生長旺盛.
Greenland (格陵蘭) hatidaay tu nutenes a kasienewan i naay ku cilal (kasenun sa du’ud). nika i lalud han tu tusa a bataan idaw ku sepat a tatukian takelal tu ( kasenun sa takelal), sisa idaw ku yadah nu tayniay a ayam tayni malebu sidibu matiti' tu wawa, hatidaaytu nu langaw nu kilang itini i laluday kapah ku langaw.
雖然許多鳥類在冬季來臨之前又飛向南方，但也有些鳥全年都居住於此，包括雷鳥和小雪巫鳥.
amica kuni ka yadah nu ayam tayni i tini i kasinawan sa pasayda aca i timul mubahel, nika idaw ku mihcaan nanay a ayam i tini a mueneng, pasu lei ayam (雷鳥) atu ciwciu ayam (雪巫鳥).
格陵蘭島是北極熊的家園. 其他動物還有狼、北極狐、北極兔、馴鹿和旅鼠等. 大批麝牛分布於島的北部，牠們有極厚的外皮，能保護牠們不受冰冷的北極風凍害.
Greenland subal (格陵蘭島) u luma' nu paci tumay (北極熊) a luma'. idaw henay ku lang (狼), pacihu (北極狐), paci a tu’ (北極兔) kakakunglingan a ngabul (馴鹿) atu miliwkuay a edu (旅鼠) sa. hatidaaytu nu mabelengay a katalan (麝牛) mababenis i subal nu amisan, kubatul ku banges nu heni, taneng midiheku tu sakacaay katalaw tu pacidek nu suledaan a sienaw a bali nu nika dukaan.
在沿岸水域常見鯨和海豹. 鹹水魚有鱈、鮭、比目魚和大比目魚.
itini i dadipasan nu nanum hinaadih kita tu buting (鯨) atu wacu nu bayu (海豹). nu aheciday a buting han idaw ku sia (鱈), kuy (鮭), pimuiy (比目魚) atu tapimuiy (大比目魚).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
nipaluma-cinglikwang-2
pasubana i cacudadan a lacul
u cudad a ngangan:senecio scandens buch.-ham ex d. don.var.scandens
u sapamat a ngangan: compositae
u Amilika a ngangan: sececio scandens
u zuma a cidekay a kamu
Pangcha: x
Tayan: x
Sejek: x
Paywan: wriligiaruru
Masisi
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masisi. u kasalumaluma’ nu Masisi sa, 70 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 239 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 229 ku tademaw, pakalatu 96%.
nipaluma-cinglikwang-2
u zuma a cidekay a kamu
Yuwatan: pisial mata tu ismud
Masisi
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 4%.
nipaluma-cinglikwang-2
u zuma a cidekay a kamu
Rukay: x
Masisi
u kasabinacadan, Paiwan 92%, Bunun 1%, zumazuma 3%.
Herschel Baltimore
Herschel Baltimore nalecuhan i Amerika, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.
Masisi
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
nipaluma-cinglikwang-2
u zuma a cidekay a kamu
Cou: x
Kabalan: x
Herschel Baltimore
6 bulad 21 demiad, 1921 a mihca, Herschel Baltimore, miunduay. (mapatay i 1968 a mihca)
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
nipaluma-cinglikwang-2
u zuma a cidekay a kamu
Kanakanabu: x
Laaluwa: x
Saysia: x
Puyuma: x
Saw: x
Tau: x
u sulit nu Hulam
千里光2 chanliguang
saungaya misapayu' a cidekay
Yuwatan, Sakizaya, Rukay, paywan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p16
花序數位典藏國家型科技計畫/應用服務分項計畫
kakuniza:nipaluma
Fenglin
thumb|Fenglin
Fenglin (鳳林鎮) a sakuwan ku Hualien. kumud nu kalesakan, 127.45 km². （kalesakan nu linpanti 1.5  km², kalesakan nu pawliwti 9.08 km²）, u kasabinawlan, 1,855 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 763 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 1,120 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 60%(Pangcah) ku kasabinawlan. u Pangcah ku sakalaniyazu’.
阿美族語稱本地為『馬里勿』，是上坡的意思. 以前這一帶森林叢密，有一種叫木蘭的植物會繞樹滋長，形狀有如鳳凰展翅一般，漢人來到這裡墾荒，見此情況便叫這裡為『鳳林』.
另外，本鎮人口中以客家人居多，是一個典型的客家莊，由於他們勤勞儉樸，重視教育，因而培育出許多士子，如本縣的校長、教師，大半出自這裡，是本鎮最膾炙人口之處.
idaw hen ku masadumaay kinakenis a tademaw hawsa u ngayngay a tademawan ku ya dahay, u matatunusay a kenis nu ngangay, u nikahini nu heni malaluklaluk makelec, madimela tu sapicudatan, sisa matingen micuduh tu wawa kyu katuud ku sitangahay nu tademaw, mahida nu i tiniay a sasadang, usaydang nu makayniay mamin i tini, u sakahenulan nu tademaw kina kenis ku uyni.
觀光環境建設 patiden tu liwliw nu a idangan
niyadu'
niyazu'/niyadu'
Fenglin
鳳林鎮位處中央山脈與海岸山脈之間，是個以客家人口為主的客庄慢城小鎮，居民大多以務農為生，也是有名的「長壽之鎮、校長故鄉」，全鎮人口僅一萬一千餘人，卻出產了超過120位以上的校長、百歲人瑞8位、65歲以上長者多達2556人. cingaluan a kenis i liked nu cung yan san may atu dadipasan a buyu’, u ngayngay amin ku tademaw u sakapahay muhaymaw tu caculian a miyadih misalihalan a kenis, u malukay a tademaw mamin ku sakaudip, kya singangan tu ‘’tanayuay ku nikaudip, nu sasadangan a niyadu’’hamin nu tademaw i kanis sa cacay a mang idaw ku cacayay a malemut nu tademawan, zayhan i tiniay u malasaysaydangay makaala tu cacay a lasubu idaw ku tusa a bataan nu tademaw, u malaulacay a tademaw makaala tu waluay, u nikaudip tu enenay a bataan idaw ku lima nikabalaki kayadah makaala tu tusa a balebud lima a lasubu limaay a bataan idaw ku enen a tademaw.
niyadu'
(kamu nu hulam：部落)
nuamisan nu Maibul ku Kuhkuh a niyazu'. 瑞穗鄉在馬立雲部落的北邊.
Fenglin
觀光內容與特色 lacul nu aidangan atu masadumaay
鳳林鎮於2014年獲得國際慢城認證，是全國第一也是東部唯一獲得國際慢城認證的城市. u cingaluan a kenis i 2014 nu mihcan namakaala tu misalihalayay a caculilan i kitaki nu zen-cen a cudatan, i tini i kanatalan u saayaway masacacayay i sawalian u nu masacacay makaala tu sakay i kitakian u sasalihalayan a caculil nu zencen a cudadan kina tuse.
niyadu'
payniyazu'
payniyazu' sa izau amin ku tumuk. 各個部落都有部落領袖.
niyaniyazu'
(kamu nu hulam：每個部落)
Fenglin
鳳林的慢城魅力，不是在於享受多少外在的感官刺激或遊樂設施，而是讓每個來鳳林的人，體驗過慢的生活，減緩你的生活步調，讓忙碌心靈隨著鳳林「慢」的氣氛得到休息，懂得停下腳步欣賞山水、文化、老樹、老屋、菸樓、農村之美，漫步小鎮充滿芬多精的長壽步道.
Wulai
縮圖|Wulai（烏來區） Wulai（烏來區）
Wulai（烏來區）a sakuwan ku New Taipei City. kumud nu kalesakan, 333.51 km². （kalesakan nu linpanti 299.28 km², kalesakan nu pawliwti 19.98 km²）, u kasabinawlan, 5,931 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,793 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 2,793 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 47%(Tayal) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.
Fenglin
u nika saan  kina Cingaluan u micidekay kasalungan sakalihalay a muculil, caay kawini nisalihalay dada u hekalayay sa a miadih tu aadihan atu sapisalama a kipidangan, u sakay nu tiniay i cingaluan midan a tademawan sa, mitanam tu mahaymaway a nikaudipan, miselep tu nikaudip a mihaymaw isu tu niculilan, yanikacaay kasimunang nu balucu mikilu tu nu cingaluan a mihaymaw tu sakalihalay nu papahanhanan, matingen a pahanhan tu culilmiadih tu buyu’,lalangawan, maikesa a kilang, naayaway a luma’, misatabakuat a dabek, salungan nu malukay, misalihalay tu caculilan i kenis sakanamuhan sa ku hungtucin u sakaulac a nikaudip nu dadan.
niyadu'
niyaniyazu'
caay ka lecad ku lisin nu niyaniyazu'. 每個部落的習俗都不同.
Wulai
nikasakuwakuwan
Wulai mala 5 a cuwen atu 4 ku niyazu’. kina 4 a niyazu’sa, Tampya（忠治/桶壁部落）, Ulay（烏來部落）, Lahaw（信賢部落）, Tranan（福山部落）.
烏來區（泰雅族語：Ulay），是中華民國新北市的一個市轄區，境內多山，是新北市面積最大、人口密度最低的行政區，也是新北市最南境的行政區.
Wu-lay a niyadu’,u Sin-pey-se’ a cacayay nu tukay a nikuwanan, yadah ku buyu’ i labu, u satabakiay a hebal, u sasabaay nu macelcelay nu sin-cen-ciw (行政區) i Sin-pei-se, u sakatimulan nu sin-cen-cu i Sin-pa-se’.
unsing (溫泉)
烏來區觀光旅遊以溫泉及山櫻花著稱.
u aidangan nu U-lay hananay sa, sakatineng nu tau sa, u nipalumaan nu Sakula a bulu atu ungsing hananay.
烏來出名的原因自然少不了溫泉. 由於溫泉的發現，使當地旅遊業蓬勃發展，在街上隨處可見溫泉飯店或是提供泡湯服務的商家，甚至連部分山產店也順便做起了這個生意.
u kasasingangan nina Wulai  hananay sa sipakay i lahaday a  unsing kaidaw, namapaadih nu hekalay kinaunsing sa, kalabangbangan nu sakay miidangay kasasilacul, i dadan nu unsing sa madih tu ku liwkangay a nipaayaw tu labang sapaini tu lalilucan a piedap, pasuya pacakayay tu aadupanay a patiyamay milihida tu misiwkay tu lalilucan tu unsing a misiwbay.
sakula (櫻花)
春天季節來烏來，櫻花便接二連三地在「烏來風景特定區」內含苞待放，大約從每年2月開始，以紅色和淡紅色的緋寒櫻揭開烏來溫泉櫻花季的序幕，搭配其它品種櫻花，綻放滿山滿谷，像是吉野櫻、八重櫻、霧社櫻和富士櫻等等，形成烏來鄉春季絕佳的美景，讓2月到3月的烏來充滿生機.
niyadu'
niyazu'ay
kasasukapah tu i niyazu'ay a tademaw. 要與部落的族人和睦相處.
Wulai
sakula (櫻花)
kataynian nu adingsingan a puu’ i Wu-lay sa, kakilukilul satu ku mamabitelak nu sakula a balu nu “Wu-lay picidekan a aidangan”. hakay i paymihcaan tusaay a bulad malingatu, masa nu sumanahay atu tamilaway a kasumanah nu balu nu sakula pipaadih tu nu Wu-layay a ungsing sapuu’an a pazizaw, kapulungan tu nu masadumaay a langaw nu sakula, i buyu’buyu’an kahaminan maadih i dihep sikalecad nu ya Ci-ye hananay a sakula, Pa-cung hananay a sakula, U-se hananay a sakula, Hu-se hananay a sakula, kasadit nu Wu-layay a kenis i sadingsingan a nikabangcal, masulul tu sikatukuh ku tusaay atu tuluay a bulad kalabangbangan nu sikaudip.
U-lay a cascas (烏來瀑布)
烏來瀑布日治時期曾被列入台灣八景之一，是北台灣最具規模、落差最大瀑布.
niyadu'
sakiniyazu'
(kamu nu hulam：部落v
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
u U-lay a cascas, namaka Dipun tu nupisilsilan nu Taywan tu waluay a aaidangan, u namaka amis nu Taywan a sakakapahay, u sakatabakiay nu cacascasan.
Fenglin
觀光經營及行銷管理 a idangan sakasikalisiw atu patingen a mikuwan
niyadu'
sakiniyazu'
atekakay ku balucu' ni Taymu tu sakiniyazu' a kakawaw. Taymu 對地方事務很固執.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sayan Tiway Sayuen
siwantan
(kamu nu hulan:清楚;明白)
Fenglin
cingaluan ‘’mihaymaway ‘’nu liwliw, caay kawini dada ‘’u haymaw ‘’ku nisakaudip, tademaw atu lala’kaladadiw han ku nikasasungaay, sinikaidaw ku nipaluman tu cungtung a ‘’ ciyak ‘’u kapahay ku nipangangan tu Cingaluan a tabakiay a ciyak, tu mihmihcaan kya enenay a bulad kanca mikawaw i Cingaluan tu nu ciyak a lisin i a didiay a kenis nu tademaway a kawaw.
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
搭乘烏來纜車，可以眺望烏來瀑布源頭，瀑布全貌一覽無遺，非常漂亮.
Fenglin
人文故事及漫遊體驗行程 kungku nu tademawan atu misahaymaway a mitanengay tu demiad
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
mikacaw tu sakatayda i U-lay a liwlung, taneng miadih tu U-lay nu cascas a tatapangan nu nemnem, mamin maadih ku wayway nu cascas, bangcal sa adihan.
Fenglin
鳳林的開發可以追溯到清朝，日治時期是花蓮三大官移民村之一，設郡、設町，街道還保留著棋盤式的規劃.
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
下雨過後瀑布水量水激增，晴天時水流會小很多，兩種不同風情，都值得一看.
Fenglin
Cingaluan a niatang tanen mitepa tu namakaydaay i kasumamadan, i kalipunan hen sa nai Kalinku kya tuluay a tapang nu malimatay a niyadu’nu sakacacay, patiden tu sihu, patiden tu kenis nu niyadu’, padadan siniliwan hen tu nipadadan nu masatawhutawhuat a kawaw.
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
nadikudan nama udad macunus ku nanum nu cascas, kapah satu ku demiad adidi’ ku misilsilay nu nanum, nina tusaay a pala caay namin kalecad ku bangcal.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Benel(Yang Xin Ling)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
Fenglin
除稻米等傳統作物，鳳林最重要的經濟作物是日本人引進的黃色菸草，大阪式、廣島式菸樓處處，也讓鳳林成為迄今台灣保存最完整的菸樓聚落.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Benel(Yang Xin Ling)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
瀑布對面山麓的山地文化村為原住民民俗文物館改建而成，介紹泰雅族原住民文化及風俗習慣，並展示昔日原住民文物，原住民歌舞表演更是文化村內的重頭戲.
Fenglin
caay kaw u tipus dada atu malaylayay ku nipalumaan,Cingaluan u sakahenulan nu manamecay a nipalumaan u lipung ku pacumutay tu takuliyaway a tabaku, ya nisangan tu dabek idaw ku masa tapanaay, kuwantaway i cuwcuw, haynika ayda u Cingaluan i Taywan mahida tu u sakakapah niya nisangan tu dabek nu misatabakuay a malcapucapu.
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
cascas nu U-Lay singanganay, waluay a bataan a depah kya talakaw nya cascas. mahiza u  mapuypuyay kya sanglacay a dawa, adihan hatiza sa katatabaki nya suni.
u kitidaan a sakaudip nu buyu’buyu’an (山地文化村) misuayaw tu cascas, kina kitidaan (山地文化村) naw u papadengan tu tuud nu binacadan (原住民民俗文物館). u kitidaan a sakaudip nu buyu’buyu’an (山地文化村) misiwkay tu lalangawan atu wayway nu Tayyan, paadih tu nu sumamaday a tuud nu Tayyan. idaw ku sakanamuhan amiadih ku palaw atu dadiw nu binacadan.
Fenglin
來到鳳林，除能造訪林田山森林文化園區、林田神社外，每年年初櫻花步道的櫻花盛開與五月的桐花季更是一絕. 新光兆豐農場、花東唯一地下車站林榮新光站、校長夢工廠、客家文物館、鳳凰瀑布、讚碳工坊、花手巾植物染工坊、中華路長壽步道、鎮民廣場客家美食街、鳳林韭菜臭豆腐、林榮山產、箭瑛公園、菸樓建築、鳳林三寶(豆奶、花生、剝皮辣椒)、百年茄苳樹，鳳林慢城的美等你來細細發掘.
Wulai
U-lay a cascas (烏來瀑布)
tayni midang i U-Lay mahiza tu itizaay kita i kakalayan (人間仙境). anu maydih midang katayni itini sabancalay a kitidaan.
Fenglin
anu tayni i Cingaluan, idaw hen ku tataydaan i mulisaka nu kilangkilangan unu laylayan a kenis hawsa, i mulisak idaw kusalisinan, tu mihmihcaan nu ayaw a mihca sisakula nu balu sicaculilan i sibaluay a sakula nu balu anikasibalu sa malecad tu kamulaay a balu nu puu’kasalunganan. ya sin-kuwang caw-hung a umah, i kalinku pusung u cacay ku i sasaay a silamalay nu pikacawan i sinkuwang a pikacawan u pikawawan nu sasadang a luma’, u laylayan nu ngayngayay a kakitidaan, u masabahelay nu ayam a cascas, u misakasuyay apikawawan, misabalu tu cacengelan  a pikawawan, nu cung-fuw a dadan  sakanamec a caculian, u kenis i ahebalay a putah nu dadan u kakanan namin nu ngayngay, i Cingaluan a lalisepan u angtulay a taw-hu, i lin zung niadupan a titi’, cin yin kung yin, nisalumaan u pikawawan tu tabaku, u Cingaluan ya tuluay a tuud sa( taw-lin, kalitan, u nipudacan tu daydam ), atu makaala tu lasubuay u sakul a kilang, u bangcal nu Cingaluan u mahaymaway a kenis muhalhal tu nika tayni isu a muhaymaw sa mitepa.
Wulai
miungbangay a kazizeng (烏來台車)
觀光台車亦為烏來的特色之一，原用以運輸林木為主，現為遊客登山遊覽之交通工具.
Fenglin
nikasakuwakuwan
Fenglin mala 12 a cuwen atu 6 ku niyazu’. kina 6 a niyazu’sa, Cingaroan（鳳信部落）, Cirakayan（山興部落）, Cihafayan（中興部落）, Sariwsiw（大榮部落）, Tangahang（長橋部落）, Cilo'ohay（森榮部落）.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Hana Ating
Wulai
miungbangay a kazizeng (烏來台車)
ina U-Lay aadihan ku u kakacawan kina silamalay. ina silamalay sa na sapitubin tu kilang, ayda hantu sapitubin tu labang tayza midang.
烏來台車初期僅為輸運木材，因烏來瀑布觀光發展遊客需求，於52年正式開辦客運.
naayaway a mitengtengaay tu kilang i U-lay, ya U-lay hawsa u pidangan idaw ku cascas u sapalahat nu tayniay a piidang. i 52 a mihca malingatu tu mitupin tu labang.
烏來台車以人力推送遊客，為因應日漸成長之遊客量，乃於63年實施機動化，以柴油引擎推動台車，再於76年排除萬難在瀑布站開鑿隧道取代原來的轉盤迴轉，沿用迄今.
kasumamadan a zazan (烏來老街)
進行商業活動的烏來老街的店家招牌採用統一風格，使風貌盡可能一致.
mikawaw tu sapisiwbay a kawaw tu nu U-Lay kasumamadan a zazan a patiyamay, u paya’ palecad han ku wayway, kya kina wayway mataneng tu kalecalecad.
Wu-lay a Ney-tung u sakapahay a idangan nu kilakilangan (烏來優級內洞森林遊樂區)
30分鐘賞山谷飛瀑，溪畔森林步道健走好忘憂~烏來五星級森林瀑布步道「內洞森林遊樂區」，這條內洞森林賞瀑步道全程來回大約一小時，終點是內洞瀑布，氣溫非常涼爽，而且大部份步道都整修的平坦好走.
tulu a bataan saculil ku piazih tu cascas a diheb, lilis nu sauwac saculil i  kilakilangan muculil salihalay sa, Wu-lay sakapahay saculilay a kilakilangan a cascas “Ney-tung kilakilangan a idangan”, tayza i kilakilangan a Ney-tung, uyni a zazan pakala tu cacay a tadukian ku pananukas, katukuhan u Ney-tung a cascas, banihiw ku bali, satu u nisakapahan nisazayay kapah tu culilan.
yincuming (原住民)
烏來也是台灣分布最北的原住民山地區，居民以泰雅族為主，「烏來」此一地名即源自於泰雅語中的「Ulay」，意為水很燙要小心「Kiluh-ulay」. 烏來區泰雅族原住民在清治及日治時期，曾被稱做「屈尺番」.
haba:
haba
Wulai
yincuming (原住民)
i saamisay a kenis nu siyicuminay a kakuwanan, u Tayal a tademaw ku katuuday i tiza mueneng. “U-lay” sa, u ungsing ku kamu nu Tayal hananay, u akuti’ay a nanum ku imi, a pihaymawi tu “Kiluh-ulay”. u “cyu-ce-hwan” ku ngangan nu kaCing-cawan atu kaDipunan.
haba:
u sulit nu Hulam
大屋坑部落 thumb|Saisiat pastaai
niyazu’
(kamu nu hulan: 部落)
nipaluma-swantin
swantin
酸藤
(俗名：鹽酸仔藤、白椿根、白漿藤、石酸藤、紅背酸藤、黑風藤、斑鴣藤、斑鳩藤、十八症、風藤、酸藤木、三酸藤、螞蝗藤、牛捲藤、乳藤、酸葉藤、麻骨風、頭林心、厚皮藤、酸葉膠藤、緬榕、橡皮樹)
haba:
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu haba:. u kasalumaluma’(戶數) nu haba: sa, 93 ku luma’. kumud nu kasabinawlan(人口數) sa, 230 ku tademawan. kasabinawlan nu yincumin sa, 49 ku tademaw, pakalatu 21%.
Wulai
yincuming (原住民)
相傳大約兩百多年前，泰雅族賽考列克群的一個支系，從南投深山賓沙布干 Pinsebukan（今南投縣仁愛鄉瑞岩部落發祥村）出發，往北遷徙，至大嵙崁溪（今大漢溪）右岸的宜亨Ihen（今桃園市復興區三光村的爺亨部落）及志繼Sikkel做短暫的駐足.
nipaluma-swantin
swantin
酸藤是一種郊野常見的植物，性喜陽光，故多攀爬其他木本植物樹冠之上，甚至將其覆蓋. 五六月開花季節，但見滿山紅光，就是她的傑作.
口渴時不妨摘片葉子試試酸溜溜的感覺. 花很小，走在登山的小徑，若發現地上有一些粉紅色的小花，仰頭一看，必有酸藤的蹤影. 幸運的話還可以看到她那細長的蒴果，以及蒴果爆開後，尾巴帶著羽毛隨風垂降的種子.
haba:
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 181 ku tademaw, pakalatu 79%.
Wulai
yincuming (原住民)
i sumamadan nu tusaay a lasubu a mihcan sa, i daw ku nu Tayalay a tademaw u “Squliq” hananay sa, namaka i lalabu nu Pinsabukan a kilakilangan (u Fa-syang a niyazu’, Zen-ay-syang, Fu-sing-cu, Taw-yen-syen ayda) tayda i amis mabulaw, makatukuh tu i Ta-ke-kan-si a sauwac (大嵙崁溪, u Ta-han-si a sauwac [大漢溪] ayda),  i kawananay a lilis u “Ihen” hananay (u ye-hen a niyazu’ nu san-kwang-cun, Fu-sing-cu, Taw-yen-syen ayda ), atu Ze-ci “Sikkel”, itda pahanhan.
haba:
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 20%, Tayan(Tayal) 1%.
Wulai
yincuming (原住民)
後因人口太多，一群人便隨著河川下來到三峽定居，而後三峽有一部分人接著到萬華，再到關渡平原，最後到淡水. 頭目 Klbuk 沿新店溪上溯回八靈報告時，途經烏來，再沿著南勢溪上溯到大羅蘭 Trang（今烏來福山）.
nipaluma-swantin
swantin
swantin u kaazihay a nipaluma i hekal, maydih tu cilal. mikalic i zuma a kilang, tayza katukuh ipabaw nu kilang. sibalu i 5-6 bulad. anu maazih ku sumanahay a balu i buyu', kay unu balu nu swantin.
haba:
u Saysia(Saysiyat) a niyazu'
u Saysia(Saysiyat) a niyazu' kuyni, katuud ku Saysia(Saysiyat) a tademaw itini.
Troy Bell
Troy Bell 11 bulad 10 demiad, 1980 a mihca, Troy Bell, miunduay.
nipaluma-swantin
swantin
mapela' ku heci sa, mabahel tu ku sibanuhay a sapaluma, katukuh i lala'.
Troy Bell
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:miunduay
nipaluma-swantin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
haba:
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Wulai
yincuming (原住民)
satu zayhan katuud tatu ku tademaw, katuuday a tademaw kilul tu sauwac katukuh i San-siya (三峽) mananeng. zikuzan satu San-siya (三峽) izaw ku zuma tademaw kakilul tayza i Wan-hua tayza aca i enel nu Kuan-tu, sazikuzay tayza tu i Tan-suy (淡水). tumuk ci Klbuk miduduc tu Sin-tian (新店) a sauwac katukuh i Pa-lin pakasakamu hawsa, milakuit tu U-lay, miduduc aca tu makatimulay a sauwac katukuh i Trang (ayzaay nu Bu-san nu U-lay).
D. J. Augustin
D. J. Augustin unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay. D. J. Augustin i 2008 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 9, namapili’ tu nu Charlotte Bobcats putiput.
Wulai
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:LamiHung kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Sabak Nubu kakuniza:Sabak Tutuy kakuniza:Hana Ating kakuniza:Dungi Carrie kakuniza:Habayiing kakuniza:Lami' Kulang kakuniza:Padakaw Lami' kakuniza:Miku Kumud
D. J. Augustin
11 bulad 10 demiad, 1987 a mihca, D. J. Augustin, miunduay.
haba:
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan內政部戶政司全球資訊網
pancahay (原民會) kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan原住民族委員會全球資訊網統計資料
sapancahay (原住民族) u nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:saysia kakuniza:Wzy/Miaoli
nipaluma-swantin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p257
Masinghalan
u sulit nu Hulam
瑪星哈蘭部落
nipaluma-swantin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://plant.tesri.gov.tw/plant100/WebPlantDetail.aspx?tno=514009010   酸藤
應紹舜 台灣高等植物彩色圖誌 第六卷 1.酸藤 p350 民870730
鄭武燦 台灣植物圖鑑 上冊1824酸藤 p912 國立編譯館主編
Masinghalan
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masinghalan. u kasalumaluma’ nu Masinghalan sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 592 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 569 ku tademaw, pakalatu 96%.
nipaluma-swantin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
http://subject.forest.gov.tw/species/twtrees/book5/61.htm 酸藤
Masinghalan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 23 ku tademaw, pakalatu 4%.
nipaluma-swantin
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
中國植物誌 第 63 卷 234 頁  PDF 酸葉膠藤
臺灣藥用植物資源名錄 行政院衛生署中醫藥委員會 編 酸藤 92年10月373頁
kakuniza:nipaluma
Masinghalan
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
ngangan nu Puyuma-Mavaliw
ngangan
Mavaliw
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
Masinghalan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
ngangan nu Puyuma-Mavaliw
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
Masinghalan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
ngangan nu Puyuma-Mavaliw
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Kinus
Kinus
u sulit nu Hulam: 基諾斯部落
siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 3%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 2%, Yuwatan(Bunun) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 2%.
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), atu Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
teleklal
kamu nu hulam: 赤道
saamisan
(u kamu nu hulam sa: 南部地區)
Nakahila
u sulit nu Hulam
中平部落
'''布農族 (布農語:Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan. '''是臺灣原住民的一個族群. 清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人.
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Nakahila. u kasalumaluma’ nu Nakahila sa, 55 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 211 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 195 ku tademaw, pakalatu 92%.
Hery Rajaonarimampianina
11 bulad 6 demiad, Hery Rajaonarimampianina, u misingkiway. 1958 a mihca nalecuhan)
Nakahila
u Yuwatan a niyazu'
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun)84%, Pangcah(Amis)2%, Tayan(Tayal)1%, Tuluku(Truku)1%, Sejek(Seediq)1%, zumazuma 3%.
Hery Rajaonarimampianina
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Madagascar ayza sa ci Hery Rajaonarimampianina, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 1 bulad 25 demiad.
Nakahila
u Yuwatan a niyazu'
u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Tuluku(Truku) atu Sejek(Seediq).inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
kalpacawan
(u kamu nu layak: 戰爭)
Heping
thumb|300x300px|Heping
Heping (和平區)
a sakuwan ku Taichung. kumud nu kalesakan, 1,006.12 km². （kalesakan nu linpanti 900.79 km², kalesakan nu pawliwti 62.11 km²）, u kasabinawlan, 6,503 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 2,544 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,838 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 59%(Tayal) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.
nikasakuwakuwan
Heping mala 8 a cuwen atu 13 ku niyazu’.
Hepin (和平區)
和平區（賽考利克泰雅語：Pasing；臺灣客家語大埔腔：foˇ pinˇ ki+，四縣腔：foˇ pinˇ kiˊ；臺灣話：Hô-pîng-khu），是中華民國臺中市的一個市轄區，位居臺中市最東部，人口約1.08萬人，是臺中市面積最大、人口最少、人口密度最低的區，也是臺中市轄域內唯一的直轄市山地原住民區，其面積是全國最大且唯一一個逾1,000平方公里的市轄區，在全國所有鄉、鎮、縣轄市、市轄區之中，面積高居全國第四.
和平區屬於直轄市山地原住民區，為具有公法人地位的地方自治團體，享有與鄉鎮市相當的地方自治權限，與臺中市其他市轄區的性質並不相同. 和平區公所為和平區自治事項之行政機關，並非臺中市政府的派出機關，和平區民代表會則為和平區自治事項之立法機關.
Hepin (和平區) a kenis tungusay u sakuwan tu kakitizaan nu yincumin, sihulicay a enengan tu kakitizaan u pulung nu teked a sikuwan, situngus tu nu kenisay kakitizaan a sakuwan, Tay-cung a kenis nuzumaay a sakuwan a kenis caay kalecat ku kawaw, Hepin (和平區) a yakuba nu Hepin teket a sakuwan, caay kunu Tay-cung a zebu tu nu taylinay a kabut, tayhiw nu Hepin u Hepin (和平區) tu ku mikuwanay tu ni pahulicanay tu.
laylay (歷史)
日治時期，屬台中州東勢郡蕃地，相關業務都有當時的警察綜理. 泰雅族雙崎社引發了摩天嶺之役後，把全區編為三個外警區（埋伏坪、久良棲及佳陽），及十九個派出所、十個社，強制原住民集體移住，以利控制.
pikuwanan nu Lipun, nu Tay-cung-cuw Dung-se-cun a kenis banacadan a lala’, uynian a kawaw izaw tu ku itawyaay a Taylin milisimet. Atayal Suan-ciy a niyazu’ sikawaw tu a sakalahitay hawsa, hamin han ku kakitizaan palatusa tu ilikutay tu kakitizaan nu Atayal, May-bu-ping, Ciw-liang-si atu Ciya-yang, atu sabaw siwa a palaylinan cacay bataan ku niyazu’, pacici’han misanad ku yincumin palimat mueneng, kya a kapah mikuwan.
2010年12月25日，因為臺中縣、臺中市（省轄市）合併改制直轄市，改為臺中市和平區，失去原本作為鄉所具有的地方自治權和地方自治團體地位.
2010 a mihcaan 12 a bulad 25 a demiad, zayhan 臺中a kenis, Taycuw tuse a sakuwan papulung han misumad tu sakuwan, pasumad han ku Taycung a Hepin (和平區), maales tu nuyaanay tu akenis situngus tu nu teked a sakuwan atu teked masapungungay.
hekal a lala’ (地理)
和平區位於臺中市最東端，北側由西至東分別與臺灣省的苗栗縣卓蘭鎮、泰安鄉、新竹縣尖石鄉、宜蘭縣大同鄉相鄰，東邊及南邊分別與臺灣省的花蓮縣秀林鄉及南投縣仁愛鄉、國姓鄉相鄰，西鄰新社區、東勢區.
Hepin (和平區) itini Taycuw unusawalian, nuwamisan makay satipan katukuh i nuwalian kakilac han tu Taywan-sen Miaw-li a kuwan Zuo-lan-cen a niyazu’, Tay-an a kenis, Sin-cu a kuwan tu Can-se a kenis, Yi-lan a kuwan malabelaw ku Ta-tung a kenis, sawalian atu nutimulan atu kakilac tu Tay-wan-sen a Nabakuwan Siw-lin a kenis atu Nan-tuw a kuwan Ren-ay a kenis malabelaw tu Guo-sing a kenis satipan a belaw u Sin-se a kenis, Dung-se a kenis.
Hepin (和平區)a kakitizaan tini i Sue-san abutu’an tu nusatimulan, izaw ku Ta-cia a sauwac mibesul, satipan a demiad u tatungusay a akuti’ay nuwaliay, nuwalian akiti cuete tatungusay ku akuti’ tahkal kunu satipan satipan akuti’ nuwalian cuede, unipalumaan izaw ku mami’ nitulesan a nasi, alupal, Hepin (和平區) tu nuwalian yadah kunipalumaan tu lingu, nasi, lupas,uyya nu buyu’, lami’ nu buyu’,waneng nu wadu atuudan, u sienaw a lami’ u angangan sapawapen a lala’,u zuma Wu-lin a palimaan Ci-cia-wan a sauwac u kalikid nu Tay-wan yin-hua-cou-wen-kuy a buting a niyazu’.
buyu’, ilabu nu Sue-san a buyu’ atu kalaliwasak nu Cung-yang-san-may, 2,000-3,000 a depahan mazeked (密布) u buyu’, tapingan a buyu’ izaw ku yadah ku 3,000 malebut a debah ku buyu’ katalakaw.
sauwac, i labu yadah ku adidi’ay  tabakiay a sauwac a masa cipa’ u masaupuay masatukalay a sauwac papusutay a helung u cascas a mahiniay aazihan, uynian a katitizaan i tini i pabaw nu Ta-cya a sauwac satipan nuwamisan tu Ze-you-li atu Da-kuan-li i tini i Da-an a sauwacan, i pabaw u sauwac a diheb San-ku-ti.
ungsin, Ta-yia a sauwac Ku-kuan a ungain i labu izaw ku cu’detay Ma-ling a ungsin.
Se-yung likecuay a buyu’, tini i Taywan yi-lan a kuwan labu nu Da-tung a kenis, nika capiay a Hepin (和平區) a lilis, nu Lan-yang a sauwac atu Da-yia a sauwac a kasananum.
ngangan nu niyazu’ (地名、聚落)
和平區位居山區，共分成平等里（環山、思源、武陵）、梨山里（青山、佳陽、梨山、松茂）、博愛里（裡冷、松鶴、哈崙台、谷關、馬陵）、天輪里（白冷）、南勢里（和平區治，稍來社）、中坑里（大雪山）、自由里（雙崎、三叉坑、烏石坑）、達觀里（雪山坑、摩天嶺）八個里. 依據交通路線可分為三個區域.
Hepin (和平區) a kakitizaan i tini i buyu’ a kakitizaan, palalecad tu niyazu’ izaw ku “Huan-san, Se-yuan, Wu-lin”,  Li-san ni niyazu’ izaw ku “Cin-san, Cia-yang, Li-san, Sung-maw”, Bu-ay ni niyazu’ izaw ku “Li-leng, Sung-he, Ha-lun-tay, Ku-kuan, Ma-lin”, Tyan-lun niyazu’ izaw ku “Bay-leng”, 、南勢里ni niyazu’ izaw ku（和平區治，稍來社）、ni niyazu’ izaw ku中坑里（大雪山）、自由里ni niyazu’ izaw ku（雙崎、三叉坑、烏石坑）、達觀里ni niyazu’ izaw ku（雪山坑、摩天嶺）walu a kasiniyazu’ duduc tu saculil tulu ku kakitizaan a zazan.
Trần Đại Quang
thumb|Trần Đại Quang 2018|alt=Mr. Tran Dai Quang.jpg
10 bulad 12 demiad, Trần Đại Quang, u misingkiway. 1956 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Vietnam ayza sa ci Trần Đại Quang, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 4 bulad 2 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Thailand
Thailand（泰國）thumb|u hata nu Thailand（泰國）|alt=Flag of Thailand.svg
kakalukan umah sa 41.20%, kilakilangan umah sa 37.20%, zumaay henay umah sa 21.60%.
泰王國，通稱泰國，舊名暹羅，是東南亞的君主立憲制國家，國王：瑪哈·哇集拉隆功. 首都及最大城市為曼谷. 泰國面積 總計: 513,120平方公里,人口:2019年估計69,000,000萬人. 泰國國土東臨寮國和柬埔寨，南接暹羅灣和馬來西亞，西靠緬甸和安達曼海. 旅遊景點： 曼谷大皇宮， 鄭王廟， 玉佛寺， 萊莉海灘， 米路， 西密蘭群島.
Thai-Wan-Ku (泰王國) a kanatal, kananaman panganganan sa u Thailand (泰國) han. i sumamaday nasingangan tu Siyang-lu (暹羅) hananay, i waliay tu timulay a kakitizaan a kanakanatal, u tapang a dada’ ku mikawaway tu ulic nu kanatal nuheni, sakakaay mikeliday a tapang nuheni sa ci Ma-ha Wa-ci-la-lung-kung (瑪哈·哇集拉隆功).
tapang atu satabakiay a tuse sa u Bangkok (曼谷). u lala'y nu Thailand (泰國) pulung han makaala tu 513,120 sq km, tu tahmahini i 2019 a mihcaan 69,000,000 mang (萬) ku tadamaw.
kakitizaan nu Thailand (泰國), i nuwalian sibelaw tu Laos (寮國) atu Cambodia (柬埔寨), tatimulan malalitin tu Siang-lu-wang (暹羅灣) atu Malaysia‎ (馬來西亞)，nuetipan mitepal tu Burma (緬甸) atu Aang-ta-mang a bayu (安達曼海).
yayadah ku aidangan nu Thailand (泰國), tinaku: Bangkok ta-hung -kung (曼谷大皇宮)，Ceng-Wang a biyu (鄭王廟), Yi-bu-se  (玉佛寺), Lay-li a dadipasan (萊莉海灘), Mi-lu (米路), Si-Mi-Lang a subalsubalan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Bangkok (曼谷).
曼谷，官方名字恭貼瑪哈納空，泰國口語簡稱恭貼，為泰國政治、經濟、貿易、交通、文化、科技、教育與各方面中心. 位於昭披耶河東岸，近泰國灣.
Bangkok (曼谷), tapang atu satabakiay a tuse nu Thailand (泰國), nipatahkal tu kamu nu tapang a ngangan sa Kung-tey-ma-ha-na-kung (恭貼瑪哈納空), zuma sa Kung-tey (恭貼) han.
Mang-Ku (曼谷) sa, u salekelayay (政治), kalisiway (經濟), maliw (貿易), zazanay (交通)、lalangawan (文化), natinengan (gaga, 科技), pakatinengay (教育) atu canancan... itini a masaupu ku kawaw kawaw, i nuwalian nu Caw-Pi-Ye a sauwac (昭披耶河), mitepal aca tu Thailand a dadipasan (泰國灣).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa lima bulad sabaw tusa a demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Vajiralongkorn, micakat a demiad sa i 2016 a mihcaan cacay bataan bulad sabaw tulu a demiad.
sasinguan (宗教)
siwa a bataan ku tademaw patatenga'ay tu picemekan (佛教).
nika i walitimulan nu Ya-Cuo (東南亞) u kakanen nu tademaw macacelcel sayadahay a kitakit (國家).
lan a balu (蘭花)
u sayadahay a kitakit (國家) yadah ku Lan balu (蘭花)sapacakay.
i Thailand (泰國) saayaway misangna’ tu kadeh a ngangan.
satalakawayay tapanpu (泰國行政區)
泰國全國共有77個一級行政區，其中包括76個「府」與直轄市的首都—曼谷.
這77個行政區一般被劃分為5個主要地區，包括北部、東北部、東部、中部與南部地區，
sakakaay satalakaway mikelidayay tu kawaw nu Thailand (泰國) pulungen sa pitu a bataan izaw ku pitu ku mahiniay mikelidayay tu kawaw a tapanpu. pituay a bataan izaw ku enemay ku fu (府) hananay, atu cacay ku ce-sya-se (直轄市) -- Bangkok (曼谷).
kina pitu a bataan izaw ku pitu satalakawayay tapanpu palalimaen ku kakitizaen tinaku, nuamisan, walian tu amisan, nuwalian, tebanan atu nutimulan.
東北部：
當地人稱為「伊森」的東北部屬湄公河流域，是山巒起伏的高原地帶，亦為5,600年前上古銅器時代文化薈萃的區域，受到鄰國高棉與寮國的影響而孕育豐富文化歷史及民俗節慶.
walian tu amisan:
walian tu amisan a kakitaan I-Seng(伊森) han nu itiniay a binawlan pipangangan, u caculilan nu Mey-kung a sauwacsauwacan (湄公河流域).
kyu u talakaway a buyu'buyu'an a kakitizaan aca.
atu nanutawya i 5600 a mihecaan nu tuastuasay tangkungaay a cetay, yadahayay ku kalalangawan itini , miladayay tu nu Cambodia(柬埔寨) atu Laos(寮國) a lalangawan, sisa malayadahyadahay tu ku lalangawan a likisi atu laylayay a lisin nuheni.
東部：
最著名的觀光景點是芭達雅，而沿海星羅棋布的島嶼中，有許多更是觀光勝地，例如沙美島、昌島等.
nuwalian izaw ku katinengan sabangcalay a aidang u Pa-ta-ya hananay,tinaku: Sa-mey subal, Can subal.
南部：
擁有潔白海灘、成群島嶼及豐富天然資源，例如錫礦、橡膠園和漁產. 被安達曼海域與暹邏灣所包圍的泰南，有世界最好的海灘，除了普吉島，蘇梅、帕安島、龜島等都是絕佳的度假或潛水勝地.
nutimulan:
nutimulan izaw ku sanglacayay a dadipasan ,laluyaluyay a subal, yadahyadahay lalangaw nu lalayan tinaku:uesi, si’elac, sukaay a kakitizaan atu nibutingbutingan,itini izaw ku An-ta-mang a bayubayuan (安達曼海域) atu Gulf of Siam (暹羅灣), sisa u sabangcalayay a dadipasang i kitakit, tinaku katinengan sa Phuket (普吉島), Su-mey subal (蘇梅)、Pa-an subal (帕安島), bilanga subal (龜島), taneng aca micilem, sisa u sakanamuhan sakaydihan a tatayzaen nu miidangay itiza.
北部：
泰國最涼爽的地區，最具代表性的城市即為清邁與清萊. 冬季氣候清涼，可種植櫻桃和桃子
nuamisan
sasa’pi’ay nu Thailand (泰國) a kakitizaan sa i nuamisanay a Cing-may (清邁) atu Cing-lay (清萊) zahen banihiw sa ku dedemiad ,tanengay paluma tu asu’ay a heci Ing-taw atu lupas.
中部：
平原土地肥沃盛產大米和水果，山脈和河谷縱橫交錯，是發展水力發電的理想地區. 曼谷即位於泰國中部，其他如華欣、七岩、大城等，都是中部的著名景點 泰國首都，特色景點為富麗堂皇的曼谷大皇宮、建有金塔的玉佛寺
nutebanan:
i teban nu Thailand (泰國) izaw ku sidamekay a lala’ay ,sisa paluma tu tipus atu heci,
i teban nu Thailand (泰國) u kakitizaan nu tapang atu satabakiay a tuse nuheni Bangkok (曼谷) atu izaw a mapatizang kiya salunganay bangcalayay a Bangkok ta-hung -kung (曼谷大皇宮) atu siekimay a Yi-bu-se (玉佛寺.)
Pul-Ci subal (普吉島)
i Thailand u satabakiyay a picakayan tu hicahica i CHATU CHAK.
laylay (歷史)
泰國已有700多年的歷史和文化,西元1238年建立了素可泰王朝，開始形成較為統一的國家.
u likisi atu lalangawen nu Thailand (泰國) pikiyadanen tu 700 a mihcaan, napatizeng tu Su-ke-thai a tapang (素可泰王朝), i celahcan 1238 a mihecaan, kyu malacacayay a kanatal tu ku Thailand (泰國).
21 a se-ci (二十一世紀)
2001年2月的大選，塔克辛·欽那瓦以壓倒性優勢當選總理，他成為泰國第23任總理.
2001 a mihcaan tusaay a bulad misinkyu tu cungtung kuheni, malacungli nu Thailand ci Ta-ke-sin. Cen-na-wa, u tusaay a battan izaw ku tuluay malacungli ay a tademaw ciniza.
misademiaday (氣候)
misademiaday nu Thailand (泰國) u calesayay masasizumaay ku baliay i buladbuladan ku misademiadan. Paymihmihcaan ku nikaakuti' micapiay nu sasaay tu18℃.
kalisiway atu kakalukan (經濟農業)
泰國是世界上最大的稻米出口國.
i kitakit u satabakiay ku nipatahkalay tu tipus a kanatal ku Thailand (泰國). atu i nuamisan izaw ku nipalumaan aca tu lumeni'ay nu zuay a ngipen a kuhi (黑象牙咖啡) itiza.
旅遊業2002年入境旅客1,090萬人次遊客前往該國的主要原因是海灘娛樂.
2002 a mihcaan i natazaay miidangay i Thailand (泰國) a tademaw makaala 1090 mang (萬), kakaydihan a aidangan sa u bangcalayay a dadipansan.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: LamiHung kakuniza:Lisinkabaytipus
Wuweitailang
Wuweitailang (ごみ たろう，1945 mihcaan wulay a bulad izaw ku tusay a bataan a demiad) u Tibuen mikulitay a tademaw.
kakiliman
Wuweitailang 1945 mihcaan lecuhan i Tungcin dudiaobu shi.mamin micudad tu talawkaway a nipicudad atu mipikingiu tu kawaw,mamen sa tu kakawaw i misangaay a kawaw ci nida. 1973 a mihcaan izaw ku sayaway a nipisanga’ tu taayaway a 《dadan》（『みち』）, sisa u sikulitay a cudad ku sasangan a kawaw nida tu nu dadan.
Wuweitailang i Tibuen sakanamuhan nida miadih tu mimaliyay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung kakuniza:tademaw
Qara
Qara
u sulit nu Hulam: 卡拉部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku yuancumin, 136 ku tademaw, pakalatu 46%.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Paykanatalay a pu Lumaluma'an a se kitakit kalunasulitan atu palatuh calay-zazan內政部戶政司全球資訊網
Yuancumincu weyuanhuy kitakit nalunasulitan atu palatuh calay-zazan pulung sausi nalunasulitan原住民族委員會全球資訊網統計資料
Taywan Yuancumincu nalunasulitan atu palatuh calay zazan laculaculan calay zazan台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Taoyuen kakuniza:Yincumin
Imran Khan
u siwkay niza(簡介)
u pilecuhan ni Imran Khan i Lahore (拉合爾).
nalecuhan ciniza i 10 a bulad 5 a demiad 1963 a mihcaan.
pahezekay niza i tabakiay a cacudadan nu Oxford (Oxford University 牛津大學).
micakat (就職)
u cunli (總理 Prime Minister) nu Pakistan (巴基斯坦) ayza sa ci Imran Khan (伊姆蘭·可汗), micakat a demiad sa i 2018 a mihcaan 8 bulad 18 demiad.
mapalaw
(u kamu nu hulan: 跳舞,祭拜)
tawyu
(u hulan a kamu :那時;當時)
Tim Bassett
Tim Bassett 4 bulad 1 demiad, 1951 a mihca, Tim Bassett, miunduay.