cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malta
likisi sa tenesay nu kanatal 歷史最悠久的國家
sakaytini i cen-ce, Malta (馬爾他) caay paayaw tu kawaw, caay pilihida tu duma a kanatal a malepacaw, caay pikiayaw malepacaw, iniyan han midiput tu Malta (馬爾他) sakay kitakit a anzen.
pala 風景
藍色，是馬爾他的代名詞，因為他擁有全世界最美的海景，其中最為著名的就是「三藍」景觀：藍洞、藍窗和藍湖.
但大自然就是很神奇，除去「三藍」，仙人掌與椰樹並存，戈壁偶遇海洋，火山碰到冰川，仿佛一切的不可能事情，在馬爾他這個小城看來似乎都有無限可能，也就造就了馬爾他處處皆風景.
nika pakunida hananay a nisangaan, wadaen ku "tuluay a langdaway" sandalu atu yasi malecad masuped, u liken alahican kaletepan nu bayu, silamalay a buyu alahican malitemuh ku suleda’, mahida u caaya kasikawaw, itini i Malta (馬爾他) aididay a tukay adihen mahida a caay kasi kawawan, nikahidaan sisa Malta (馬爾他) yadah ku aaidangan i tida.
Venezuela
likisi (歷史)
cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku walu (1958) a mihcaan, mincu cuntun sadikuday pacicien nuheni ku hitay palusaliimeng nuheni amikaki tu kawaw nu kanatal. namakayda a mihcaan satu, sikiwentu ku sapalekal tu micu sifu mikawaw tu nuhitay a kawaw.
Malta
pala 風景
古城瓦萊塔、古代神殿、地下陵墓、騎士團宮殿、維多利亞城、CALYPSO岩洞、神廟遺蹟、大力水手村、丁力懸崖、姆迪娜街景等都是馬爾他獨具特色旅遊勝地.
Venezuela
likisi (歷史)
1998年烏戈·查維斯第一次當選為委內瑞拉總統. 他翌年就任總統後通過修改憲法，把總統的任期由五年延長至六年，可以連任一次.
cacay a malebut siwa a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1998) a mihcaan ci Uke.cawi-se (烏戈·查維斯) misadadas maala mala Vinai-zuela (Venezuela (委內瑞拉) Cungtun. saka tusa a mihcaan nikala cungtungan malaheci nida ku sapisumad tu sinfa, naw lima a mihcaan kuni kala Cungtun paka tanayuen nida katukuh tu enemay a mihcaan, taneng miliyaw matulin kina cacayaca mala Cungtun.
Malta
pala 風景
mukasi a Wala-ta (瓦萊塔), mukasi nu biyu (古代神殿), sasa nu lumen (地下陵墓)，mikacaw a biyu (騎士圑宮殿), Widou-liya-cen (維多利亞城), CALYPSO (岩洞), di’du nipahetikan namaka babalaki (神廟遺蹟), Tali-suy-suo (大力水手村) niyadu, Tili-tepad (丁力懸崖), Mudi-na (姆迪娜) patiyamay u Malta (馬爾他) nu micidekay a idangan nu kataydaan.
Venezuela
likisi (歷史)
之後成立新的國民議會，國會由兩院制改為一院制，藉以打擊由反對派所控制的舊國會. 2000年烏戈·查維斯經修憲後的總統選舉以約六成票數第二次當選委內瑞拉總統.
Malta
pala 風景
https://solomo.xinmedia.com/chubbytw/171729
Malta (馬爾他) subal sasalamaan nu aidangan Malta島主要景點
馬爾他是一個國家，因為被許多民族統治過，文明在這裡交匯，歷史在這裡轉折，所以整個島上充滿了歷史的文化遺跡，非常值得深度旅遊以及度假！
Malta (馬爾他) u kanatal cinida, yadah ku binacadan mikuwan, itini malalitemuh, likisi itini misumad, sisa nina subal matumes nu likisi a lalangawan nu babalaki, micidek taneng tadaan miliwku atu kataydaan midang.
馬爾他的面積加起來只有香港的三分之一大，由三個島組成：由下而上是主島Malta島、中間的小餅乾屑Comino島、最上面的Gozo島.
Malta (馬爾他) u lala' nuheni pulung han hatida nu Sang-kan (香港) nu tuluay nu cacay ka tabaki, nu tuluay a saubal anikapulungan, sipakay sasa tapabaw han u tadasubal Malta subal, teban nu adidiay a nikahtikan nu piying u Comino subal, satalakaway han u Gozo subal.
基本上大多數景點都在主島Malta，但是Comino島和Gozo島也有各自著名的小景點值得搭船出去.
Venezuela
likisi (歷史)
nikudan satau patideng tu baluhay a kuomin iyhua (國民議會), kuohua naw tusaay a kawaw sumaden mala cacay, sapilebu tu mibelihay nu malumanay a kuohua. tusa a malebut (2000) a mihcaa ci Uke.cawi-se (烏戈·查維斯) nanisumadan satu ku nisingkiwan tu Cungtun u enemay a paya ku sakakina tusa nida maala Vinai-zuela (Venezuela (委內瑞拉) Cungtun.
Malta
Malta (馬爾他) subal sasalamaan nu aidangan Malta島主要景點
kanahatu hatidaay tunu aidangan itida namin i Malta a subalan, nika Cominu subal atu Gozo subal idaw ku adidiay nu aaidangan taneng maka balunga tayda itida midang.
Venezuela
likisi (歷史)
2006年3月7日，委內瑞拉國民議會通過了對國旗和國徽的修改方案，決定把國旗上7顆星增加為8顆，並將國徽上駿馬飛奔的方向由向右改為向左. 12月3日，委內瑞拉舉行總統大選，烏戈·查維斯以63%的選票成功連任，亦是他第三次當選委內瑞拉總統.
Malta
sakapahay anipiidang a puu’ 旅行最佳季節
kanahatu Malta (馬爾他) nu cacaya a mihcaan nu sepatay a puu'an taydan midang, nika limaay a bulad-siwaay a bulad sa u Malta (馬爾他) a aidangan nu buladan, u yadahay nu Europe (歐洲) a tademaw tatayda i Malta (馬爾他) a puu'an midang.
kakanen 飲食
馬爾他的菜，是幾個世紀以來，島上居民與馬爾他定居的外來者，在烹調習慣上互相影響的結果，這種結合使馬爾他，菜混合了地中海周圍各地的飲食口味.
Malta (馬爾他) a lami', nu pinaay a seciyan, subalay a tademaw atu Malta (馬爾他) nu taydaay itida muenengay a tademaw, itini inika pisalamian nu nanam masasulalit, nikasasulalitan u Malta (馬爾他), u lami' hantu malamel tu Ticun-hay (地中海) nu liklik a kaen.儘管許多菜式是島上特有的，然而一部分很受歡迎的菜式的做法卻是源自西西里島、義大利南部以及中東地區. 被當地人稱為ftira biż-żejt、ġbejniet和pastizzi的食物便是很好的例子
amica kuni ka yadah nu lami i subal numicidekay, itida nuni kanamuhan a lami'sa numakaydaay itida i Sisi-lidaw (西西里島), Italy (義大利) nutimulan atu Cundung (中東) a niyadu'. pangangan han nuitidaay a tademaw u ftira biż-żejt, ġbejniet atu pastizzi a kakanen nu sakapahay a sasakamuen.
Venezuela
likisi (歷史)
tusa a malebut idaw ku enem (2006) a mihcaan tulu a bulad pitu a demiad, Vinai-zuela (Venezuela (委內瑞拉) kuomin-ihua (國民議會) mikedatu hata atu hata a kulit nipisumadan, pabalucu tu pituay a bunac cunusen mala walu a bunac, kulitay nu hata a subayu nuw kawanan sumaden pasiyda i kawili kunipibahel. sabaw tusa a bulad tulu a demiad, Vinai-zuela (Venezuela (委內瑞拉) misinkiwan tu Cung-tun, ci UKe. Cawi-se (烏戈·查維斯)
u enemay a bataan idaw ku tulu (63%) a kilac nu paya malaheci matulin mala Cung-tun, u saka tulu nida amaala Vinai-zuela (Venezuela (委內瑞拉) a Cung-tun.
Hamad bin Isa bin Salman Al Khalifa
thumb|Khalifa ibn Salman Al Khalifa|alt=Khalifa ibn Salman Al Khalifa.jpg thumb|u hata nu Bahrain|alt=Flag of Bahrain.svg
Hamad bin Isa bin Salman Al Khalifa
1 bulad 28 demiad, Hamad bin Isa bin Salman Al Khalifa, u misingkiway. 1950 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Bahrain ayza sa ci Hamad bin Isa bin Salman Al Khalifa, micakat a demiad sa i 1999 a mihca 3 bulad 6 demiad.
Chou Yu Min
Vic Chou
Vic Chou(周渝民)
thumb|Vic Chou
u siwkay niza
Vic Chou (1981.6.9) nalecuhan i Taywan.
u sulit nu Hulam
周渝民（英文名：Vic Chou，1981年6月9日－），本名周育民，暱稱仔仔. 出生於台灣宜蘭縣羅東鎮，台灣男演員、男歌手，同時也是F4成員. 2001年陪朋友試鏡時被電視製作人柴智屏發掘，出演台灣第一部偶像劇《流星花園》中的花澤類一舉成名，隨後與戲中的其他三位主角搭檔組成偶像團體F4. 隨著《流星花園》在亞洲熱播，F4也紅極一時，世界巡迴演唱會盛況空前，成為台灣新生代男子偶像團體的代表人物.
u sulit nu Amilika
Vic Chou (Chinese: 周渝民; pinyin: Zhōu Yúmín) is a Taiwanese actor, singer and commercial model. He is a member of the Taiwanese boy band F4, and has starred in Taiwanese dramas. It had a variation only in the middle character (from 育 to 渝) from his birth name, 周育民 (pinyin: Zhōu Yùmín)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw
misakanusay
misakanusay
u sayaway ani pisakanus.美甲基本保養
美甲師先消毒自己的手，在來消毒客人的手部，消毒步驟由手背→手心→手指縫→指甲縫，由左至右使手部達到清潔的效果.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Lisin Kubung
Nicolás Maduro
thumb|Nicolás Maduro in meeting with Iranian President Hassan Rouhani in Saadabad Palace|alt=Nicolás Maduro in meeting with Iranian President Hassan Rouhani in Saadabad Palace.jpg
Kiku
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kiku (溪口部落). u kasalumaluma’ nu Kiku sa, 420 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,084 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 413 ku tademaw, pakalatu 38%.
Nicolás Maduro
11 bulad 23 demiad, Nicolás Maduro, u misingkiway. 1962 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Venezuela ayza sa ci Nicolás Maduro, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 19 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Dihang
Kiku
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 33%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 2%.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Kiku
u Pangcah(Amis) a tademaw
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni mueneng. katuud ku Pangcah (Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Kiku
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Kiku
u siwkay nu Yincumin
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Kiku
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Kiku
u siwkay nu Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Kiku
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Kiku
u siwkay nu Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Dihang-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Kiku
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Borut Pahor
u siwkay niza
nalecuhan ciniza i 1963 mihcan, 11 a bulad, 2 a demiad.
Kanans-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Borut Pahor
u siwkay niza
u misingkiway a tademaw. sangelacay ku banges.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Slovenia ayza sa ci Borut Pahor, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 12 bulad 22 demiad.
Kanans-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Borut Pahor
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam: 博魯特·巴荷
u sulit nu Amilika: Borut Pahor
Kanans-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Borut Pahor
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Lipun: ボルト・パホル
Kanans-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Borut Pahor
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:misingkiway
Kanans-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Isawalian pahikukian
thumb|Ji’an
Isawalian pahikukian
u sulit nu Hulam: 仁安部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Isawalian pahikukian. u kasalumaluma’ nu Isawalian pahikukian sa, 972 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,516 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 646 ku tademaw, pakalatu 26%.
Hamaybaki
u Hamabaki (長者賜福) a lisin nu Sakizaya sa, i kalalikidan a demiad, pasisien nu babalikid tu tunuz, titi nu ayam atu alipatu ku wawa, palemed tu mamiselea a wawa. sakakalamekam a malahad a miducus tu kakaselal a midiput tu niyazu’. u babalaki nu niyazu’ ku pacakatay tu cacay a selalan. u kakaselal ku pasibana’ay tu sabaselal a malatanektekay a adipel nu niyazu’. i kasilisinan nu niyazu’ sa, mahaen u pihamaybakian ku babalaki pasisi tu kakaenen, palemed a pasibana’ tu sakalatadem nu kauzip nu wawa.
Isawalian pahikukian
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,870 ku tademaw, pakalatu 74%.
Hamaybaki
misasdabek
u Ciwidiyan a niyazu’ sa, i baluhay a hehecaan a misadabek ku papacakaten a miselalay a wawa. liliden nu kakaselal misanga’ tu dabek, minanam mililid ku kakaselal tu sabaselel. kalahukan pasisien nu babalaki ku miselalay a wawa tu tuzuz, titi nu ayam atu alipatu, palemed a pasibana’ tu sakalatademaw nu uzip.
Isawalian pahikukian
u Pangcah a niyazu'
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.
Hamaybaki
misasdabek
Simawen nu selal, langaten nu selal ku niyazu, caay pidebung ku lais, kiyu yadah ku nisamihecaan, malemed ku piadup nu babalaki i buyubuyu’an. sisa, satabutabu han nu babalaki ku kimit nu tuzuz atu titi nu ayam tu sapasisi i wawa nu binawlan.
Isawalian pahikukian
u Pangcah a tademaw
u Pangcah a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Yuwatan. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.
Hamaybaki
misasdabek
Pihamaybakian sa, "Ami-bigi" sa ku wawa i zikuzan nu babalaki, miamay tu sapalemed nu babalaki. Pakaynien nu babaki i lisin ku pasibana’ tu, "Amana maidi tu kaen" atu "kabana’ tu nika u langat nu niyazu’ ku sela" sanay a selangawan nu Sakizaya.
Isawalian pahikukian
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Kalingku kakuniza:Pangcah
ngangan nu Puyuma-Babutrulr
ngangan
Babutrulr
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u petun a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9). u luma' nu Puyuma a cidekay
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Pur-dull
Pur-dull 陳建年 thumb|Pur-dull in Hsinchu (cropped) u ngangan nu Hulam nizaw ci 陳建年, u Puyuma cidekay ciniza, u ngangan nu Puyuma sa, ci Pur-dull. u Taywan Yincumin mudadiway. namaala yadah a kawlah nu dadiw madademec. nalecuh ciniza i Taitung sian Taitungse Nawang niyazu'. u Puyuma sasaydang 陸森寶 a baki.
u nazipaan niza
maydih ciniza mibuting, miadup, mituktuk, mukulit, misulit, mudadiw, misanga' tu dadiw, masalama' tu Kital, miduba', misasing, mitenun atu zuma...
1992 a mihcaan, patizeng ciniza ku mudadiw putiput, 1994 a mihcaan, namaala tu mudadiw a kawlah i Kawshong.
nalimaan nu dadiw
1999 a mihcaanː bayubayuan(海洋)
2002 a mihcaanː bukebukelalan(大地)
maala a kawlah
saka11 金曲 a kawlahː sakapahay a mudadiway nu Hulam kamu
saka11 金曲 a kawlahː sakapahay misanga' tu dadiway
2002 a mihcaan sakapahay a nalimaan nu dadiw
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama : Fakah
Pur-dull
maala a kawlah
2002 a mihcaan sakapahay a dadiw
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay(binacadan).
Pur-dull
maala a kawlah
saka18 金曲 a kawlahː musadadiw-sakapahay misanga'ay a kawlah
saka20 金曲 a kawlahː sakapahay misanga'ay nu nalimaan
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yuanminhoy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Pur-dull
maala a kawlah
1993-2005 sakapahay a nalimaan nu dadiw
nasulitan
namakayniay 名ː Pur-dull
u sulit nu Lomaː Jien-Nien Chen
kanagal ː Conghwaminko
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Pur-dull
nasulitan
cidekayː Puyuma
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
Pur-dull
nasulitan
nalecuhan a demiadː1967 a mihcaan 8 a bulad 1 a demiad
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
Haiti
thumb|u hata nu Haiti (海地)|alt=Flag of Haiti.svg
Haiti (海地)
u Haiti (海地) sa i labu nu Congnanmeico, itiza i 19 00 N, 72 25 W. u ahebal nu lala' mapulung sa 27,750 sq km, u ahebal nu lala'ay sa 27,560 sq km, u ahebal nu nanumay sa 190 sq km hamin nu tademaw sa 10,485,800.kakalukan umah sa 66.40%, kilakilangan umah sa 3.60%, zumaay henay umah sa 30%
u cabayay a kanatal nu Taywan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Port-au-Prince (太子港).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa cacay bulad cacay demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Jovenel Moïse, micakat a demiad sa i 2017 a mihcaan 2 bulad 7 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Haiti (海地) ayza sa ci Claude Joseph, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 4 bulad 14 demiad.
Haiti (海地)
海地共和國（法語：République d'Haïti；海地克里奧爾語：Repiblik Ayiti），通稱海地，是位於加勒比海的島國. 全境位於加勒比海第二大島伊斯帕尼奧拉島（又稱海地島）西半部，東與多明尼加共和國接壤.
Haiti (海地) masapulungay masakaputay a kanatal “Ba-kou a kamu, République d'Haïti Haiti (海地) Repiblik Ayiti”  Haiti (海地) han, itizaay i cya-le-pi-hai a kanatal. mahamin u hekal itini i cya-le-pi-hai u sakatusa tabakiay a subal nu I-s-pa’-ni-ou a subal “ u Haiti (海地) han aca” satipan tu pangkiw, nutimulan atu tuo-min-ni-cya masapilungay masakaputay a kanatal matatules ku lala’.
海地人的原生種族為阿拉瓦克人，自西班牙入侵後原住民急速減少到已經滅絕，殖民主為了補充勞力並自非洲引進大量黑奴，海地從此變成黑人國家，開展農業經濟. 海地為世上第一個非裔黑人主導，奴隸起義建國的國家，和加勒比地區第一個獨立的地區. 在2012年，海地更宣布其有意尋求在非洲聯盟的準會員地位.
Haiti (海地) a tademaw nauyzaanay tu a binacadan u Ala-wa-ke a tademawan (阿拉瓦克人), nanidebungan nu si-pan-ya a tademaw hawsa yin-cu-min kalamkam satu mawada a malawpes, micumuday a tademaw a micunus tu mikawaw tu mangelu'ay satu Africa (非洲) katuud ku nipacumud tu lumeni'ay a kuli, u Haiti (海地) namahizasa mala u lumeni’ay tu a tademaw ku kanatal, malingatu tu palahad tu malukay cin-ci. Haiti (海地) i kitakit u saayaway u Bei-cou a ilic lumeni’ay a tademaw ku mikeliday, u kuli ku palekalay patizengay tu kanatal, atu cya-le-pi-hai a kakitizaan u saayaway misatekeday a kakitizaan. i 2012 a mihcaan, Haiti (海地) sangaleb a musakamu sibalucu’ a mikilim misalunguc tu i Bei-cou-lin-mung (The African Union Commission, 非洲聯盟) a misilic tu sakaput a tademaw tu aenengan.
海地是美洲唯一以黑人為主體民族（95%以上）的共和國. 然而，該國與隔壁拉丁裔為主的多明尼加發展上卻有著天壤之別，海地是美洲唯一的極度貧窮國家，2015年人均年收入804美元、處於低人類發展指數，是世界上最低度開發國家之一. 2019年，海地的人均預期壽命為64歲.
Fakah-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
Haiti
laylay (歷史)
海地原為印第安人部落阿拉瓦克族居住地. 1492年哥倫布航行至此，將該島命名為伊斯帕尼奧拉島（西班牙島），1502年正式成為西班牙殖民地. 受天花影響，缺乏免疫力的阿拉瓦克族絕跡. 西班牙人遂從非洲販運大量黑奴，成為島上主要的勞動力.
Haiti (海地) nauyazan u In-ti-an a tademaw niyazu’ u A-la-wake a binacadan (阿拉瓦克族) ku muenenngy. 1492 a mihcaan Ke-lun-pu (哥倫布) payhikuki paybalunga teyni itini, uynian a subal pangangan han Hispaniola a subal “si-pan-ya”, 1502 a mihcaan tatenga'ay mala u micumuday nu Spain. namalilid nu penu’ a imelang nai’ tu ku  icelang nu uzip nu A-la-wa-ke a binacadan (阿拉瓦克族) malawpes tu. Spain a tademaw pakayza i Africa (非洲) pacakay tu lumeni’ay a kuli, mala misakakawaway tu mangelu'ay a kawaw nu subal.
1697 a mihcaan duduc tu katatelek nu Le-si-wi-ke(勒斯維克), Haiti (海地) mapakelid pabeli tu Ba-kou.1791 a mihcaan lumeni’ay a Cunnng-tung ci Tusan-Luwi-tu-el (杜桑·盧維圖爾) a mikeliday Haiti (海地) a tademaw mulekal misateked a mingayaw, mala u Latin Amilika (拉丁美洲) u saayaway a miala tu sateked a kanatal. 1804 a mihcaan, palekal tu hitay a micumud miala tu Port-au-Prince (太子港), musakamu amisateked, patizeng tu masapulungay masakaputay a kanatal.
海地獨立後，未能建立起有效的民主體制，政局動盪，獨裁者不斷上台不斷被推翻，據統計，從海地獨立到1915年一百年間，共有近90位統治者相繼上台. 1957年，依託軍隊，杜瓦利埃贏得1957年海地大選，作為民間運動領袖，當選為海地總統，建立起家族統治，直到1986年被推翻.
hekal a lala’(地理)
海地位於伊斯帕尼奧拉島西部，國土面積27,750km²，其中27,560km²是陸地，190km²內水. 海地的海岸線長1,771km，與鄰國多米尼加的邊境長360公里. 海地所在的伊斯帕尼奧拉島西部海岸十分曲折，但是沿海只有少數幾個附屬島嶼. 海地屬於科迪勒拉山系的中段，具有明顯的山地特徵，分為四條大致平行的東西走向山脈.
cen-ci (政治)
按照1987年制定的海地憲法，海地是一個單一制共和國，總統為國家元首. 行政權由政府實行，政府首腦為總理. 立法權由政府和國民會議的參眾兩院分享.
cin-ce kilu tu 1987 a mihcaan nipahecekan tu Haiti (海地) a hulic, Haiti (海地) u cacayay a leke nu
masapulungay masakaputay a kanatal, cung-tung u ngangan nu kanatal. situngusay tu kawaw u cen-hu ku mikawaway, cen-hu nu sitangahay u cung-li, situngusay a pahulic u cen-hu atu tatengilan tu binawlan u milahizaay a binawlan tusa ku Li-baw-yen ku pawadaay.
mikawaway (行政)
海地總統由選民通過直接選舉產生，任期為5年，最多連任兩屆. 總理人選由總統指定，國民會議批准. 總理任命各部部長和國務秘書，其執政綱領需要得到國民會議的信任案批准.
Haiti (海地) a Cung-tung u binawlan ku misingkiway maawas tu nipisangkiw kakelu satu mala Cung-tung, lima a mihcaan mala Cung-cung, sayadahay mala Cung-tung kina tusa a kelad. u Cung-li a tademaw u Cung-tung ku panutekay, u Kuo-min huy-yi ku patubeliay. Cung-li ku situngusa tu sakakapu a sakakaay atu mikawaway nu kanatal a misu,  mikawaway tu cin-ce a milala tu Kou-min-huy-yi’ tuni u palatatenga tuynian a kawaw a misulul.
cin-ci (經濟)
海地是世界上最低度開發國家之一. 聯合國開發計劃署的人類發展指數評價中，海地在177個國家中名列第153位. 2004年，海地的GDP（按購買力計算）為120.5億美元，排名第145位；人均GDP為380美元，排名第150位. 2004年海地通貨膨脹率為22%，外債為14億美元. 十分之七的海地人每天收入只有一至二美元.
Haiti (海地) i kitakit u saadidi’ay a nipalahadan a kanatal. u pulung a sakapu a kanatal palahaday milekakawaw a tademaw palahad tu nisulitan a aca, Haiti (海地) i 177 a kanatal u pasiluc a ngangan saka153. 2004 a mihcaan, Haiti (海地) a GDP “ u nipaasip tu picakay” 120,5 a i’k ku kalisiw, pasiluc tu ngangan saka145, palalecad tu tademaw GDP 380 ku kalisiw, pasiluc tu ngangan saka150.2004 a mihcaan Haiti (海地) u katumus tu sakalacal nu tuud u lili 22%. nuzuma a tadeh 14 a i’k ku kalisiw. cacay bataan a pitu nu Haiti a tademaw paydemaad u micumuday a kalisiw cacay katukauh tusa kalisiw dada’.
Pur-dull
nasulitan
niyazu'ː Taywan Taitung sian Taitungse Nawangli Nawan niyazu'
kawawː kincal, mudadiway
kamuː Puyuma, Hulam
napasubana'anː Taitung 農工, Taywan kincal cacudadan
papazaan宗教 atu papayzaan信仰: 天主教
dadiw kakunizaanː Yincumin dadiw, Hulam dadiw
Haiti
cin-ci (經濟)
在1791-1802年海地黑人起義期間，北部乾燥平原上的白人建立的灌溉系統被黑人奴隸破壞，至19世紀初因老化失修被徹底廢棄，導致占海地人口50%的北海地人只能在占全國耕地總面積17%的耕地上生活.
i 1791-1802 a mihcaan Haiti (海地) u lumeni’ay a tademaw nu palekalan a demiadan, nuwamisan maacak ku enal u salengacay a tademaw patiseng tu sapananu a zazan mapeci’ nu kuli nu lumeni’ay a tademaw, katukuh i kasumamadan tu 19 a mihcaan tu kalingatuan sayhan balakitu caay sangaen bakah hantu, macalap tu ku Haiti (海地) u tademaw 50% nuwamisan a Haiti (海地) macalapay uyza dada’ mahamin a kanatal a nikalukan pulung nu hekal 17%  mauzip itiza nikalukan a lala’.
1915年-1934年美國占領海地期間，白人重新在海地北部建立了一些大農場，其面積占全國耕地的7%，但提供了海地全國30%的農業產量. 雖然又要過著出口給美國白人貿易商的日子，但海地這下才基本保住溫飽.
1915 a mihcaan -1934 a mihcaan Me-kou pialaan tu Haiti (海地) a demiadan, salenngacay a tademaw muliyaw pabaluhay i Haiti (海地) a nuwamisan patizeng tu zuma a sakalukan palumaan, u hekal ka ahebal macalap maham a kanatal a sakaluk a lala’ tu 7%, nika pawapen tu Haiti (海地) mahamin kanatal u nipalumaan nikalukan 30%. kanahatu  patahkal pabeli tu Mei-kou salengacay a tademaw paliwan patiyam a demiad, nika Haiti (海地) mahini hawsa a mabecul tuway.
1987年之前，海地國內生產的稻米仍能供應國內需求，因此當時海地人以稻米為主食，但美國前總統柯林頓任內（1992年-2000年），柯林頓政府施壓海地政府調降美國稻米進口關稅從35％到3％，美國產稻米過於強勢，竟佔海地民眾稻米年消費總量40萬公噸的4分之3. 農業生產基礎完全被摧毀，柯林頓在聯合國駐海地特別大使任內因此道歉.
ayaw nu 1987 a mihcaan, Haiti (海地) a kanatal izaw ku belac mahiza tu pawapen tu kakaydihan nu kanatal, uyza satu yumahiza Haiti (海地) a tademaw u belac ku kakanan, nika ayaway a cung-tung nu Mei-kou ci Ke-lin-tun tu kala cung-tungan hena “1992 a mihcaan -2000 a mihcaan” ci Ke-lin-tun cen-bu mipenec tu Haiti (海地) a cin-bu paselep tu nu Mei-kou a belac micumuday a sata pakay 35% katukuh 3%, Mei-kou yadah ku kaizaw nu belac, kayadahan ku nu Haiti a binawlan a belac mihcaan tu picakay pulung tu kayadah sepat a bataan kungtun u sepat hun a tulu. ka izaw ku nikalukan angangan mahamin malasawad, ci Ke-lin-tun i kapulung sakaput a kanatal itizaay a Haiti (海地) misacidek i kadayhiwan nu kanatal satu a miyumali.
tademaw(人口)
根據2008聯合國報告估計，海地的人口980萬，分布非常稠密. 大多數人居住在沿海地區和山谷的平原. 大約95%的海地人是西非黑人的後裔，剩餘大多是穆拉托人. 93%的海地人住在農村和2,000人以下的小城鎮. 85%的人口從事農業. 穆 拉托人地位高，多數住在太子港從事政治和工商業，黑人住在叫康拜特的西非式小村. 海地人按黑人血統區分，黑人血統7/8的馬拉布，3/4的格里夫，1/2的穆拉特，1/4的夸特龍，1/4的穆斯蒂夫.
duduc tu 2008 a mihacaan masapulungay masakaputay a kanatal papelu tu nisulitan.Haiti (海地) a tademaw 980 a emangan, paliwasak mazekec  ku tademaw. katuu day a tademaw muenengay mililis tu bayu a kakitizaan atu masaenalay a diheb nu buyu’. pakala tu 95% nu Haiti a tademaw nu satipan a Bei-cou u iluc nu lumeni’ay a tademaw, u liwan katuud ku nu Mula-tuo a tademaw. 93% nu Haiti (海地) a tademaw mueneng itiza i malukay a niyazu’ atu 2,000 ku tademaw i adidi;ay a Tu-se. 85% a tademaw u kaluk ku kawaw. Mula-tuo a tademaw talakaw ku aenengan, katuuday mueneng i Tay-ce a minatu mikawaw tu cen-ce atu kusi paliwalay, lumeni’ay a tademaw nueneng i Kang-pay-te nu satipan u adidi’ay a niyazu’. Haiti a tademaw kiluw tu makay nu punaay a lemeni’ay a tademaw a pasazuma, makay punaay a lumeni’ay a tademaw payhun ⅞ u La-pu, ¾ u ke-li-bu, ½ u kow-te-lung, ¼ u Mu-s-ti-bu.
u sangku (宗教)
pakala tu 85% u Haiti (海地) a tademaw musakamu u singku u ciwlu, katuuday a tademaw i mahini u tingsikiw amin. Haiti katuud ku mitesekay ku singku tu tingsikiw, kanatalay katuud ku midebungay a tademaw, tuyzaan a mihcaan patizeng tu tingsikiw.
另有相當數量海地人信奉伏都教（又稱巫毒教）. 這種起源自非洲的傳統多神崇拜，同時融入了一些源於天主教文化傳統的魔鬼崇拜的元素，因而為傳教士所不齒. 該教因法國人由非洲擄走大量黑人到法國的殖民地做奴隸，從而傳入海地. 前總統老杜瓦利埃就曾利用此崇拜，建立名為「通頓馬庫特」（吃人魔王）的私人武裝，嚴格控制人民.
u zuma izaw ku katuuday u Haiti (海地) a tademaw ci singkuay tu bu-tu cyaw “ u uw-tu-cyaw han”. u lalekalan nu mahiniay makay Bei-cou nu kasumamadan nu bablaki u yadahay a kamisama a tabaungan, imahini micumud tu nu zumaay makayniay i tingsikiw a lalangawan nu kasumamadan nu babalakiay nu Dituay a pibaungan ku mahiniay, satu u lindusi a tadema cay palatatenga’. uyniay a tingsikiw sayhan u Ba-Kou a tademaw u Bey-cuo miala tu katuuday nu lumeni’ay a tademaw tayza i Ba-Kou u micumuday a tademaw malakuli,nama  mapalaylay i Haiti (海地). ayayaw a Cung-tung ci Law-tu-wa-li-ay nauyzaay uyni u pibaungay, patizeng tu ngangan tu “Tung-tun-ma-ku-te” “ mukanay tu tademaw a ditu” nu uzipay a nizatengan, mikedec mipenec tu tademawan.
caculilan(交通)
海地的交通並不發達. 該國只有一條長約135公里的鐵路，從太子港向北通往阿蒂博尼特平原的韋雷特. 由於乘客人數下降，這條鐵路在1960年終止了客運服務（該年的乘客只有2,200人次）. 在北方的甘蔗和劍麻種植園中，有總長度約120公里的私有窄軌鐵路.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Pur-dull
nasulitan
sadadiwː Kital, wukelili
mutahkal a mihcaanː 1999 a mihcaan
namakayniyan a nasulitan nasakamuan atu natinengan
角頭音樂 陳建年
wikipayke Pur-dull 陳建年
nasulitan ni Tuku Sayun nay pabalucu'ay a kawaw nu pancahay (原住民族委員會) 2018-tusa
kakuniza:mudadiway nu Yincumin kakuniza:Taitung kakuniza:Yincumin kakuniza:Tuku Sayun kakuniza:tademaw kakuniza:2018-tusa
Byron Beck
Byron Beck
tatama, nalecuhan i Ellensburg, Washington, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Byron Beck i 1967 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 15, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.
siwkay niza
1 bulad 25 demiad, 1945 a mihca, Byron Beck, miunduay.
tatama ciniza, u kawaw niza sa u mimaliay. u Amilika a tademaw, sangelacay ku banges. u banggu niza sa 40(sepat a bataan).
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw
Buyu’ nu bilung
Buyu’ nu bilung|thumb|440x440px thumb|400x400px|花蓮市美崙山公園 thumb|400x400px|花蓮市美崙山公園
Buyu’ nu bilung (美崙山)
u buyu' han nu Sakizaya, u pazik(鬼頭刀魚) a buting sa ku Pazik a niyazu’.
u lala' (地形)
Bilung(美崙) a buyu’ itiza aca masabuyu’ i kilay(奇萊) a mukelalan(平原), pakay i kasumamadan a niyazu’ Takubuwan, mimelaw tya buyu' nu pazik, nu amisatalakaw nu timulan i sasa’. mabekaw, mahiza u paynuwaliyan mingaduyay pazik a buting.
nu dietuay a niyazu' (聖地)
u kungku’ nu babalaki atu i kalipunan(日本) misulitay(文獻) tu nikauzip, buyu’ nu pazik u mapatay a tademaw nu Sakizaya, a taluma i kakawsan acaliwayan(經過) naca a zazan, u abenengan nu kawkawsan itiza i nu waliyan a bayu', kakatahkalan nu cilal inu waliyan(東方), sisa a misalisin patungus tu kawkawsan sa, nipatududan apakaydaen i buyu nu pazik, milikeluh miawaw tu kawkawsan sa, a pakayda i buyu’ nu pazik, nama hida u buyu nu pazik amihicahica ku sakidaya, sapatinaku tu salisinan a lala’ caykapawani.
matepa' ku malumanaya a duut (發現考古遺物)
uzuma sa, Sakizaya atu i amisay a Pangcah malecad sikungku tu Alikakay, naytiza i buyu’ nu Pazik micapi' tu ililis nu bayu’. i satipan nu amisan atudi izaw ku tangku sapisupet tu nanum atu nu wiliyan makaamis a songyen(松園別館), makatepa tu kasumamanan a tuud, pakayda ini sangaan mimelan, micapi' i cacay a malebud a mihcaan maka tukuh tusaay amalebud lima a lasubu a mihcaan, nika cayhenay kudkud ti cay katinengi pina tu a mihcaan i nuwaliyan izaw ku niyazu’ nu Sakizaya Pazik, nama kayza nu timulan Cipawkan malimat tayni, unu Sakizaya a kamu, u ngiha sa nu pawkan ku ngiha, nu Pazik ku ngiha, caykaw nu Takubuwan a ngiha' Pazik sa, mikilul tu i timulay a Pangcah malimad, ina a mihcaan u Pangcah tu katuuday.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
美崙山遺址
nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Nuwantan o Kumud
Akihito
u siwkay niza
12 a bulad 23 a demiad, Akihito, u misingkiway. 1933 a mihcan nalecuhan.
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Japan ayza sa ci Akihito, micakat a demiad sa i 1989 a mihcan 1 a bulad 7 a demiad.
Akihito(1993.12.23 ) u saka125 a Hongtei nu Lipun. ayzaay a Hongtei. 1989.1.7 macakat, u ngangan nu Hongtei sa ci Pingchen. cyama niza sa ci Cawhe Hongtei. cina niza sa ci Singachun. u sakakaay a wawa ciniza. i zikuz nu sakatusa a palecawaw nu kitakit, inayi' tu tatengaay a kinli ku Lipun Hongtei. amiazih ku cudad atu misulit ngangan ciniza maka mangasiw 1000. mikileh maka 200 a labang atu saungay nu binawlan. maka 20 a salisin cacay a mihca.
u ngangan niza
u ngangan nu Hulam: 明仁天皇
u ngangan nu Lipun: 明仁（あきひと)
nasulitan nu Hulam atu Amilika
明仁是日本第125任天皇，為現任之天皇（今上天皇）. 1989年1月7日即位，年號為平成. 其為昭和天皇與香淳皇后的長子，出生時稱號繼宮，御印為「榮」（日語：「榮」是桐的別稱）.
Akihito is the Emperor of Japan. He is the 125th Emperor of his line according to Japan's traditional order of succession. Akihito succeeded to the Chrysanthemum Throne upon his father Emperor Shōwa (Hirohito)'s death on 7 January 1989. Akihito is expected to abdicate in late March 2019.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:tademaw
Isin-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
Art Bakeraitis
2 bulad 19 demiad, 1925 a mihca, Art Bakeraitis, miunduay. (mapatay i 2014 a mihca)
Arron Afflalo
Arron Afflalo (阿隆·阿法拉羅)
10 bulad 15 demiad, 1985 a mihca, Arron Afflalo, miunduay. Arron Afflalo nalecuhan i Los Angeles, California.
Arron Afflalo i 2007 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 27, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.
Victor Alexander
Victor Alexander(維克多·亞歷山大)
siwkay niza
nalecuhan niza i 8 a bulad 31 a demiad, 1969 a mihca, Victor Alexander, u miunduay a kawaw niza.
Victor Alexander nalecuhan i Detroit, Michigan.
Victor Alexander unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay, u tabakiay ayaway mimaliay, u tebanay mimaliay.
Victor Alexander i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 17, namapili’ tu nu Golden State Warriors putiput.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA
Ireland
thumb|u hata nu Ireland|alt=Flag of Ireland.svg
u Ireland (愛爾蘭) sa i labu nu Europe, itiza i 53 00 N, 8 00 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 70,273 km2.
u ahebal nu lala'ay sa 68,883 km2, u ahebal nu nanumay sa 1,390 km2.
hamin nu tademaw sa 4,952,473.
kakalukan umah sa 66.10%, kilakilangan umah sa 10.90%, zumaay henay umah sa 23%.
caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.
愛爾蘭（英語：Ireland；愛爾蘭語：Éire），通稱愛爾蘭共和國（英語：Republic of Ireland；愛爾蘭語：Poblacht na hÉireann），是一個西歐國家，歐盟成員國之一. 位於歐洲大陸西北海岸外的愛爾蘭島，約占該島南部的5/6面積. 剩餘東北部的1/6面積屬於英國，稱北愛爾蘭. 首都位於愛爾蘭島東部的都柏林. 愛爾蘭在2020年時有497萬人口，是一個議會共和制國家.
Ireland (愛爾蘭) (ing-won a kamu: Ireland；Ireland a kamu: Éire，pangangan han Ireland kapulungay masakaputay a kanatal, (ing-won a kamu; Republic of IrelandIrland a kamu; Poblacht na hÉireann) u satipan Si-ou a kanatal, Ou-mung a sakaput nu kanatalan. tini i Ou-cou Ta-lu a satipan nuwamisan a sadipasan likut nu Ireland, macalap kuyzian a subal tu nutimulan u hekal pakala tu 5/6. u liwan i nuwalian nuwamisay u hekal 1/6 nu Inng-kou a lala’ pangangan han Irland. kahenulan a tuse i Ireland a subal nuwalian a Tu-po-lin (都柏林 ). Ireland i 2020 a mihcaan hawsa izaw ku 497 a mang a ku tademaw, u cacay yi-huy kapulungay masakaputay a kanatal.
namahini satu u Irland nu Ou-cou a saabang a sakaput, Ou-cou li-s-huy, sakikalisiw kakadung atu sakaput a palahad, kitikit a sapaliway a kusi sakaput atu pulungay masakaputay a kanatal nu kitakit a sakaputan a tademaw. Irland kapulung masakaputay a kanatal patizeng i 1922 a mihcaan Irland nu paydang a nisakaputan, Irland misateket mingayaw hawsa misulit tu tatelek tu (Ing-ay a katatelekan ), nika Irland a subal nuwalian nuwamisan a enemay a hungti lalalid misubelid i Ing-kou mueneng, masa nuwamisan tu a Irland. 1949 a mihcaan mahamin mapahezek tu nipikuwan nu Ta-Ing-Kou,miliyas tu Ta-Ing-Kou a syehuy, 1973 a mihcaan mikaput tu Ou-cou a saabang sakaput ayaw u pulung nu Ou-cou.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Dublin.
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 3 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michael D. Higgins (Mayke．Sikimse 麥克·希金斯), 1941 a mihca 4 a bulad 18 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Ireland (愛爾蘭) ayza, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 11 bulad 11 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu Ireland (愛爾蘭) ayza sa ci Micheál Martin, micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 6 bulad 27 demiad.
kasinganga (名稱)
古希臘探險家皮西亞斯是目前已知最早紀錄愛爾蘭的人，在他的書中稱呼該地為「Iérnē」，羅馬時期學者托勒密則將該名轉寫為「Iouerníā」. 而羅馬歷史學家塔西佗則在著作阿古利可拉傳中，將該名稱意譯為拉丁文「Hibernia（冬之地）」；在明代《坤輿萬國全圖》中，愛爾蘭島被標示為「喜百泥亞」. 今日愛丁堡的球隊希伯尼安足球俱樂部亦得名於此.
kasumamadan a Si-la u simungay miazihay tu kaliyuhan a kakitizaan ci Pi-si-ya-s  imahini matineng tu iayaw izaw tu ku nisilitan tu Irland a tademaw, i cudadan niza panganga tu itiniay (Iérnē) han, Lou-ma a zidayan misulitmutesekay migingkiway a tademaw ci Tou-le-mi uynian a ngangan paniyul misulit tu (Iouernia) han. nu Lou-ma a laylay mutesekay migingkiway ci Ta-siTou nisilit tu nakamuan ni A-ku-li-ke-la, uynian a ngangan a imi nu La-tin Hibernia( kasienawan a lala’) han, i Hungtiay henay a ziday izaw tu i pulung nu kitakit a tituan, Irland a subal papaya pakatineng tu ( Si-pay-ni-ya). ayza a demiad Ai-tin-paw a mipangciway Si-pou-ni-an nu mitukuday tu mali a cilepu kasingangan tuyni.
今日的國家名稱「愛爾蘭」，是以前聯合王國和愛爾蘭間的爭議來源. 會出現這些疑慮，是由於愛爾蘭島的一部份屬於英國，也使得Ireland此名稱在英國視為不適當的名稱.
ayzaay a ngangan nu kanata (Irland) han, nu i ayaway sakaput pulung nu hungti a kanatal atu Irland a nikacaculi lalekalan. izaw muculal ku mahiniay nipabaliw, uynian Irland a subal nuzuma tungusay nu Ing-kou, uyni Ireland a ngangan i Ing-kou caay ku tatungusay a ngangan.
1937年通過的《愛爾蘭憲法》明訂，這個國家的名字為愛爾蘭語：Éire，或是英語的Ireland. 1948年通過愛爾蘭共和國法案，將國家改制為共和國，在第二條中說，可以「描述」這個國家為愛爾蘭共和國（Republic of Ireland）. 但為了避免違憲，這個法案並沒有直接將國號命名為愛爾蘭共和國，所以憲法上國號仍是「愛爾蘭」（Ireland）.
1937 a mihcaan makaawas tu (Irland a nipahulic) nipaketunan, kuyniay a kanatal a ngangan nu Irland a kamu : Eire, atu Ing-uwn a kamu Ireland. 1948 a mihcaan maawas tu nu Irland kapulung misakaputay a kanatal hulican, asumadan ku likec kapulungan misakaputay a kanatal han, i sakatusa a cedang a kamu, taneng amitatinaku uynian a kanatal nu Ireland kapulunga a masakaputay（Republic of Ireland). nika sakacaay pilawacu tu hulic, uynian hulic a kawaw a caay kakelul a saan tuynian a ngangan nu kanatal pangangan han tu Irland kapulungan misakaputay, sisa i nihulic a ngangan nu kanatalay uyzaan tu Irland.
1989年時，愛爾蘭共和國最高法院認為，愛爾蘭共和國當局不應該強迫明訂他國使用Ireland為正式名稱. 法官認為：「如果對這個國家尋求協助的等國家的法院都不願支持這項國家的憲法是正確的，但在我看來，國際公認名稱，認證權回到該等國家直到他們已經修正.
1989 a mihcaan hawsa, Irland kapulungan misakaputay a kanatal u satalakaway a huing hicasa, Irland kapulungan misakaputay cinbu tatenga’ a caay paangic amipaketun tu nu tauwan a kanatal miyung Irland u tatengaay a ngangan. hicasa ku miliclicay, anu kuynian a kanalal mikilim tu saedap a kanatal u huing caay kaydih micukel tuynian lice kanatal a hulic u tatengaay tu, nika piazih nu aku, i kitakit u katinengan a ngangan, zencen tungusay panukas tayza tunian tu a kanatalan katukuh masumad tu nu heni.
緊張關係結束後，在1998年耶穌受難日通過協定，協議解決的問題有關北愛爾蘭問題，及愛爾蘭共和國的聲明. 之後英國接受了愛爾蘭國家名稱作為「愛爾蘭」及都柏林政府的國際協議，並使用該名稱.
kabiyalaw a kacacayat pahezek hawsa, i 1998 a mihcaan u kangeluan a demiad ni Ye-su maawas tu nikaketun, misakapah mikawaw tu patelacay pakayniay i nuwamisan Irland a bunday, atu Irland a kapungn misakaputay a kanatal musakamu. zikuzan u Ing-kou milayap tuway tu Irland a kanatal ngangan Irland han tuwaca Pou-lin cenbu a kitakit sasungaay, uyni satu ku ngangan.
laylay (歷史)
愛爾蘭在1922年之前為大不列顛和愛爾蘭聯合王國的一個組成部分. 1845年因為馬鈴薯欠收問題造成愛爾蘭大饑荒，英國政府在能進口美洲糧食的情況下卻未提供太多協助，造成愛爾蘭人口減少了四分之一，讓許多愛爾蘭人對英國產生不滿.
Irland i 1922 a mihcaan ayaw nu Ta-ley-tin atu Irland kapulung masakaput a kanatal u cacayay nisapaputan.1845 a mihcaan zayhan u malinsu caay kataneng ku nipiala a bunday satu makihkih mangalay tu ku Irland, Ing-kou a cinbu i taneng picumud tu nu Mei-cou a kakanan nu mahiniay a kawaw caay pawapen tu yadah a saedap, mawada’ tu palasepat tu cacay ku tademaw nu Irland, pakatuud tu Irland a tademaw uyni u Ing-kou caay ka edemen.
1916年4月愛爾蘭爆發了復活節起義，正值第一次世界大戰英德兩國交戰，德意志帝國為了給英國製造麻煩運送了愛爾蘭人軍火物資抗英，儘管如此，最後起義被鎮壓. 1919年，大多數於1918年大選中當選的愛爾蘭議員拒絕在英國下議院任職，他們自行組成了愛爾蘭議會，並於1919年1月以獨立的「愛爾蘭共和國」的名義發布了單方獨立宣言.
1916 a mihcaan sepat a bulad Irland mabuwah tu muliyaw mauzip a demiad. tatungus tu saayaway tanakiay a ngangayaw nu kitakit Ing-kou Te-kou tusa a kanatal mangangayaw, Te-yi-ce a hungti a kanata saki pabeli tu Ing-kou misanga’ tu kalibutan miculu’ pabeli tu Irland a tademaw tu kuwang nu hitay u kakanan a tuud mipaculi tu Ing-kou, anu mahizahiza, sazikuzay a nipalekal mapenec tu.1919 a mihcaan uyzaamin 1918 a mihcaan u pisingkiwan maalaay a Irland a giing makai i Ing-kou pipatengilan ni cence mala giing, u heni sakaku sa a mipatizeng tu sakapu tu Irland a tatengilan, satu i 1919 a mihcaan cacay a bulad u misatekeday a Irland kapulung masakaputay a kanatal, u ngangan patahkal tu nizatengan a musakamu misateked.
i tawyaw, u Irland caay palatatengaen nu kitakit, naka i Ing-ay a ngangnayaw ( pangangan aca  Irland misateket mingayaw) hawsa, Ing-ay Irland mahatatusa dayhiw malaheci ku katatelekan nu Ing-ay, pabeli tu Irland u matatungusay a hulic tu tungusay a cece. Irland patizeng tu Irlan paydang sakaput, ulala’ pasu mahamin a subal nu Irland, nika katatelekan misulul ku nuwamisan a saka enem a kenis ( u nuwamisan a Irland) caay pilihiza tu nu Irland a paydang a sakaput, Irland paydeng a sakaput a hulic malecad amilekec, Irland saki hungti patizeng tu hulic, Irland a hungti u Ing-kou a hungti a sakatusa a nikala Cungtung, malecad patizang tu cung-tu a enengan, yi-huy mikawaw tu  tusa a giing alekec, patizeng tu sin-cen uy-yen-huy (satalakaway mikawaway tu nu cin-bu) patizeng tu sin-cen uy-yen-buy mikeliday situngusay tu kawaw.
cen-ce (政治)
愛爾蘭為單一制共和國，實行議會共和制. 愛爾蘭總統為國家元首，任期為7年，直選產生，可連任一屆. 總統並無實際行政權，但在愛爾蘭國務院的建議下有一定的權力和職務，包括解散國會. 愛爾蘭總理由國會提名，總統任命，一般上由第一大黨黨魁或聯合政府首領擔任.
hitay (軍隊)
愛爾蘭國防軍包括陸軍、海軍、空軍和儲備國防軍. 軍隊規模小但是裝備精良，有近10,000名現役軍人. 1922年建軍，國防力量分為常備部隊(PDF)和後備役部隊(RDF). 常備軍包括路、海、空三軍，後備役部隊則由陸軍後備部隊和海軍後備部隊組成, 總統為武裝部隊最高統帥.
Ireland u mipuputay tu kanatal a hitay pasu tukusay a hitay, bayuay hitay, hikukiay a hitay atu zikuzan mipuputay tu kanatala a hitay. hitay caay ka katuud nika sicadeng tu kapahay a sapingangayaw a tuud nu hitay, macapi 10,000 ku tademaw nu ayzaay a hitay nu tademaw.1922 a mihcaan patizeng tu hitay, mipuputay tu kanatal a hitay u icelang paliwasaken tu tanayu’ay a kalahitay (PDF) atu mialesay tu a hitay (RDF). tanayu’ay a kalahitaya pasu zazanay, bayuay, hikukiay tulu ku kasahita mialesay tu a hitay u tukus a hitay a mialesay tu a hitay atu bayuay a hitay mialesay tu a hitay ku palacapuen. Cungtung ku mikeliday tu hitay u satalakaway nu mikelida.
hekal a lala’ (地理)
愛爾蘭島面積為84,421平方公里，其中愛爾蘭共和國約占70,273平方公里，其餘部分為英國所轄的北愛爾蘭. 愛爾蘭島西臨大西洋，東北隔北海峽與蘇格蘭相望，東臨愛爾蘭海，東南隔聖喬治海峽與威爾斯相望，南臨凱爾特海.
Irland a subal u hekal 84,421 pin-hang kungli, nuzuma Irland kapulungan misakaputay a kanatal pakala tu 70,73 pin-hawng kungli, u maliwanan nu Ing-kou a sakuwan a kenis tu nuwamisana  Irland. Irland a subal satipan micapi tu tipanbayu, nuwalian nuwamisan silaed tu nuwamisan a bayu atu Su-ke-lan mapapauwang. nuwalian micapi tu Ireland a bayu, nuwalian nutimulan silaed tu Sen-cyaw-ce a bayu atu Uy-al-s a mapapauwang, utimulan micapi tu Kay-al-te a bayu.
sakikalisiwan (經濟)
愛爾蘭經濟規模較小，主要依賴出口貿易. 1995年至2000年之間，愛爾蘭取得了10%的經濟增長率，在歐洲名列前茅，2003年成為世界上人均GDP排名第二的國家（僅次於盧森堡），因而贏得了凱爾特之虎的美譽. 農業的主導地位已被工業所取代，而工業占GDP的38%，總出口量的80%，以及勞動力資源的28%. 雖然出口貿易依然是愛爾蘭經濟的主要支柱，但近年來國內消費額的提高以及建築業和投資方面的復甦也帶動了經濟的持續發展.
Irland a sakikalisiw caay ka yadah adidi’, angangan miida tu nipatahkalan nipaliwalan i nu tauwan tu nisangaan a tuud. 1995 a mihacaan katukuh 2000 a mihcaan, Ireland pakala tu10% ku nikacakat nu sakikalisiwan, i Ou-mong nipasilucan tu ngangan u saayaway, 2003 a mihcaan mala u i kitakitay a tademaw palalecad tu GDP a pasiluc tu ngangan sakatusa nu kanatal (kinacaca dada’ i Lu-sen-paw), zayhan namapakademec pakal tu Kai-al-te a tula’ a nganga. malukay ku kawaw mapakutay tu nu kusi, u kusi macalap ku GDP tu 38%, pulung nu nipatahkalan a kayadah 80%, atu mangelu’ay a kawawnilaculan tu 28%. kanahatu nipatahkalan tu nipaliwalan mahiza tu u Irland a sikikalisiw u angangan nu hecek, nika ayzaay tu a mihacaan tayniay i kanatal mipalapesay tu kalisiw macaka tu atu misangaay tu luma’ makakadumay tu kalisiw mahiniay mulekala aca mikelid tu sikikalisiw a tulin palahad.
根據愛爾蘭中央統計局2006年出版的人口年鑑，截至2006年4月，全國人口達到420多萬，自2002年以來增長了8.1%，這是由於近年來，愛爾蘭出現了一些移民，其中來自歐盟以內的主要是英國人、德國人、法國人、羅馬尼亞人、波蘭人，來自歐盟以外的主要是美國人（位於美國的愛爾蘭人高達4,000萬名）、奈及利亞人及華人.
tademaw (人口)
根據愛爾蘭中央統計局2006年出版的人口年鑑，截至2006年4月，全國人口達到420多萬，自2002年以來增長了8.1%，這是由於近年來，愛爾蘭出現了一些移民，其中來自歐盟以內的主要是英國人、德國人、法國人、羅馬尼亞人、波蘭人，來自歐盟以外的主要是美國人（位於美國的愛爾蘭人高達4,000萬名）、奈及利亞人及華人. duduc tu Irland cungyang nipulungan nisulitan nu hukusiw i 2006 a mihcaan patahkal tu nikingsaan tu mihcaan a tademaw, katukuh 2006 a mihcaan sepat a bulad, mahamin i kanatalay a tademaw katukuh tu 420 a mang  ku katuud, makay 2002 a mihcaan macunus tu 8,1%, uyni nu ayzaay a mihcaan, Irland muculal tu ku  zumaay nu micumuday a tdemaw, uzuma makayniay i Ou-mungan u angangan u Ing-ku a tademaw,Te-kou a tademaw, Bea-kou a tademaw, Luma-ni-ya a tademaw, makay Ou-mungay caay dada’ angangnan u Mei-kou a tademaw (  i Mei-kou u Irland a tademaw katukuh tu 4,000 a mang ku tademaw) Nai-ci-li-ya a tademaw atu tung-nan-yaay a tademaw.
singku (宗教)
天主教為愛爾蘭的主要信仰，約占人口84%. 愛爾蘭是歐洲少有的幾個虔誠信仰宗教的國家之一，1973年時定期彌撒出席率超過90%. 天主教教義是愛爾蘭社會和生活方式的基礎，人工流產則是違法的，就算是因為健康因素都無法實施. 近年宗教有衰落趨勢. 1990年代，天主教會也經歷了一系列的性醜聞. 1995年，愛爾蘭公民投票以50.28%的得票率決定廢止一項延續了58年的禁離婚法.