cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
dadiw-palaacawa kita ayza haw
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
[https://www.youtube.com/watch?v=WRwarsqzZ_M 陶喆 David Tao - 今天妳要嫁給我 Marry Me Today feat. 蔡依林 Jolin Tsai (官方完整版MV)]
陶喆
kakuniza:dadiw
Conor-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Conor
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
John Bagley
4 bulad 23 demiad, 1960 a mihca, John Bagley, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Haiduan
thumb|Umitan go
Haiduan (海端鄉) a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 892.99 km². （kalesakan nu linpanti 817.5 km², kalesakan nu pawliwti 74.18 km²）, u kasabinawlan, 4,278 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,090 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,032 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 94%(Bunun) ku kasabinawlan. u Bunun ku sakalaniyazu’.
nikasakuwakuwan
Haiduan mala 6 a cuwen atu 15 ku niyazu’.
kina 15 a niyazu’sa, Kanahcian（加和部落）, Kanaluk（加樂部落）, Bacingul（加平部落）, Kamcing（崁頂部落）, Kusunuki（紅石部落）, Haitutuan（山平部落）, Takinusta（瀧下部落）, Sulai-iaz（初來部落）, Samuluh（新武部落）, Tuapuu（大埔部落）, Takimi（龍泉部落）, Likau-uan（錦屏部落）, Bulbul（霧鹿部落）, Vahu（下馬部落）, Litu（利稻部落）.
海端鄉（郡群布農語：Haitutuan）位於台灣臺東縣西北端，屬臺東縣的五個山地原住民鄉之一，北臨花蓮縣卓溪鄉，東鄰池上鄉、關山鎮，東南鄰鹿野鄉，西鄰高雄市桃源區，南接延平鄉，是臺東縣面積最大.
u Haiduan a kenis sa (nikasaupuan nu Bunun a kamu: Haitutuan) u eneng sa i nu Taywanay Pusung kalatipan pasay nu amis a masaniyadu’, masa nu Pusunay lalimaay nu binacadan a kasakenis a niyadu’, mililis tu nu Kalingkuay ya Zhuoxi a kenis, i kasawalian sa ya Chishang a kenis, atu ya Guanshan, nuwalian kalatimulan sa ya Luye hananay a kenis, nutipan sa micapi tu ya nu Takaway nipikuwan u Tao-yuan (桃源) hananay a kenis, i nu satimulan sa malalitin atu ya Yanping a kenis, itini i Pusung sa u saahebalay a kitidaan nu lala’ a kenis kina Haiduan.
該鄉地處中央山脈之上，鄉內幾為高山深谷，地勢起伏甚大，有新武呂溪、龍泉溪、加拿溪、崁頂溪等流經鄉境，氣候上屬熱帶季風氣候；鄉內居民以台灣原住民族布農族為主，產業則以農業為主.
Iraraley
thumb|Lanyu
Iraraley
u sulit nu Hulum: 朗島部落
Haiduan
sakay nu laylay (歷史)
海端鄉為布農族原住民的活動範圍，「海端」係由布農族語「Haitutuan」簡化翻譯而來，意指「三面被山圍繞、一面敞開」的虎口地形，該鄉其實並不臨海. 此地在清領時期便已有新武洛、里瓏山，丹那、大里渡等社. 日治時期係劃歸台東廳關山郡的蕃地. 戰後初期為台東縣里壟鎮(今關山鎮)的一部分，1946年奉准分鄉，設置「海端鄉」至今.
Iraraley
Iraraley
iayaw inayi' henay ku ayzaay a zazan, u napacaliway a zazan ku Iraaraley. sayadah ku aazihan i Lanyu subal, izaw ku ipabaway a niyazu' atu isasa'ay a niyazu'. izaw ku sumamaday a luma', izaw ku ayzaay a luma'. 2007 a mihcaan, namisanga' tu balunga, taneng pakacaw tu 14 a tademaw. saupuen enem a niyazu' a tademaw, malalikit mibalunga' tayza Taywan, u tabakiay a kawaw kuyni i Lanyu subal.
Haiduan
sakay nu laylay (歷史)
ina Haiduan a kenis sa, masa nu Bununay tu a binacadan ku kalalacalan i kitidaan nu heni, ya "Haiduan" sa nau Bununay tu a nakamuan ya "Haitutuan" niwadaan tu a miselep a kamu kasaidaw, u imi a nipatudu’ sa u "masatuluay nu buyu’ a nisaliyutan sananay a mapuhpuh, u masacacayay a sasuayawan sa mapabuhat tu" sikalecad nu laway nu tula’ kasahida, ina kenis nu Haiduan sa nayay ku pililis tu bayuan. ina kakitidaan sa i nu hungtiay a Hulam nipikuwan sa, idaw tu kiya baluhayay a Sin-u-lo, Li-lung-san, Tan-na, atu ya Ta-li-tu hananay a niyadu’. i nu kaDipunan a nipikuwan sa sipataydaen i Pusung ya Guanshan a matatules a mikuwan, nu dikudan namalalais sa u nu Pusungay ya Li-lung a kenis ku sikaidaw, i 1946 a mihcaan sa masulul a sipapela a malakenis nu aydaay, mapatideng katukuh ayda tu "Haiduan".
Iraraley
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.
Haiduan
u dadan nu silamalay (鐵路)
海端車站為臺灣鐵路管理局臺東線的鐵路車站. 該站雖有海端之名，但其位置並不在海端鄉，而是位於鄰近的關山鎮. 本站為南橫公路唯二車站（另一座為台南車站）. 本站配合「花東新車站運動」計畫改建完工.
Iraraley
u siwkay nu niyzau'
u zuma sa, cay ku yingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.
Haiduan
u dadan nu silamalay (鐵路)
u kakacawan tu silamalay i Haiduan a pangiduan sa, u nu Taywanay mamikuwanay tu silamalay nu Pusung a kakacawan. kanahatu kasingangan tu Haiduan sa, nika u pangiduan a nipatideng sa caay kai kakitidaan nu Haiduan, itidaen picapian tu Guanshan a kenis misanga’. ina ticidubu (火車站) sa sakay nu picumud i nu timulan masatusaay a kakacawan, (nu dumaay a nipatideng sa i Taywan a ticidubu). ina ticidubu nu silamalay sa maysulul tu nu "Kalingku sakay nu walian a ticidubu nipilatlat a kawaw" paybalucu’ a mikayzu patideng mamin tu a kahedekan tu.
Iraraley
u Tau(Yami) a niyazu'
u Tau(Yami) a niyazu' kuyni, katuud ku Tau(Yami) itini mueneng. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng. Tau sananay u tademaw saan.
Haiduan
u aidangan ya Ya-ko (旅遊-埡口)
縮圖|大關山隧道 - panoramio 埡口，又稱關山埡口、大關山埡口，是位於台灣南橫公路的山口及旅遊景點，以大關山隧道位於台20線147.5公里處穿越中央山脈，海拔2722.39公尺，成為海拔最高的隧道，也是全線最高點，且橫跨於玉山國家公園南部園區之界. 隧道也分隔台灣島東、西兩半部：以西屬高雄市桃源區梅山里；以東屬台東縣海端鄉利稻村，兩地景觀差異甚大，是埡口成為景點的主.
Iraraley
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izawtu ku Sakizaya mueneng itini, caay henay pasumad tu ngangan nu cidekay.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Haiduan
u aidangan ya Ya-ko (旅遊-埡口)
Ya-ko, idaw aca ku singangan tu tabakiay Guanshan a Ya-ko han, kitidaan sa kalatimulan nu Taywan sanu basuanay a dadan, masabuyu’ay a cacumudan nu mamiidangay a aadihan, u nu Guanshan a punkang ya Taywan 20 a banggu a dadan i 147.5 a kung-li mimukemuk tu ya cung-yang a katatepikan nu buyubuyu’an, u nikatalakaw a nisausian sa makaala tu 2722.39 katalakaw nu depah, mala nu satalakaway a punkang nu sakaibuyu’, masa u nu katanayaan nu nikatalakaw a kitidaan, pasu milakec tu ya Yi-san hananay nu kanatalay aidangan a buyu’, ya punkang sa malatusa ku kasaidaw nu mamikuwanay, nutipan sa sanu Takawan ya Taoyuan a kenis u Mey-san-li a nipikuwan, sanu walian sa u nu Pusungay a nipikuwan ya Haiduan Li-tau a niyadu’ ku mamikuwan, nikasalungay a aadihan sa caay kalecad masasiduma ku sipangengaw nu kasahida, u sakahenulan nu Ya-ko a sipicepcep tu mata nu tayniay nu labang.
日治時期，為了便於治理山區原住民，日人從關山至六龜之間建造一條關山越嶺道，在此立起州廳界碑，以表示該界為高雄州與台東廳交界所在，並設有見張所，依《東台灣展望》記載，此處便是今稱「埡口」.
Iraraley
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),
Haiduan
u aidangan ya Ya-ko (旅遊-埡口)
i kaDipunan a nipikuwan sa, ku maydih a madayum mikuwan tu i buyu’ay a yincumin, u Dipun a tademaw sa, mikaykung tu namakay i Guanshan katukuh i Liu-gui, misanga’ tu ya kayakayan a dadan sakangaay a cacaliwayan nu tademaw, itini a patideng tu nu kasasiduma nu kaltaseman a paya, u nikahida sa u pakatineng tu sakasitungus nu Takaway atu nu Pusungay a kenis katukuh i cuwa sananay, imahida sa patideng aca tu ya kitidaan tu saading, sipakay ya "nu walianay nu Taywan a sakasihedek" a nacudadan, itini a nipanganganan u "Ya-ko" han.
Iraraley
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
Saw (790), Kabalan (1,470),   Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Taitung kakuniza:Tau kakuniza:Yincumin
Haiduan
ya Tin-lung a sacuyacuyan a sangaw (天龍吊橋)
縮圖|Tien-Long Suspension Bridge 天龍吊橋位於臺灣臺東縣海端鄉境內，其前身為日治時期「關山越橫斷道路」的一部分，稱「ブルブル鐵線橋」，並且為台20線（南橫公路）南橫八景之一，設有天龍橋風景區. 該橋為行人專用橋，嚴禁汽機車進入，目前由臺東縣政府以及臺東縣政府海端鄉公所共同管理與維護.
ina Tin-lung hananay a sacuyacuyan a sangaw sa, iti Taywanay Pusung Haiduan a kenis a mapatideng, i ayaw nida sa u nu pikuwan nu Dipun a kasahini, ya "Guanshan a saketunay nibalatan a dadan" masacacayay a batac, ya nipangangan sa u (bul bul nu telayay a sangaw) masa nu Taywanay 20 a dadan ya (mibalatay tu katimulan a dadan) sakaidaw nu waluay a masacacayay a aadihan, patideng tu ya Tin-lung a sangaw sikaydaan nu tademaw a dadan ku tanengay a micaliway, mipulu tu utubay atu kadideng maycumud, i aydaay a tatukian sa sanu Pusungay cenhu Haiduan a kenis a yakuba ku mamikuwanay tu sakikawaw atu misakapahay.
相傳日治時期，一名日本警察偕新婚妻子前來履新，行經天龍吊橋，嬌妻見橋體搖搖欲墜，橋下壑深流急，不敢過橋而飲泣. 先生無奈，只得同意離婚，讓嬌妻返回日本. 此後天龍吊橋又有「離婚橋」之別稱.
Paqiy
thumb|Jianshi
Haiduan
ya Tin-lung a sacuyacuyan a sangaw (天龍吊橋)
nikatengilan sa i nipikuwan nu Dipun sa, idaw kiya cacayay a tayling nu Dipun, ladayen nida ku mahkalaacawa a acawa, tayni itini a micumud tu baluhay a musakawaw, micaliway tina Tin-lung hananay a cacuyacuyan a sangaw sa, ya acawa nida sa makaadih tu nikacuyacuyan nu sangaw, mamadebay sa ku udip pasu patasasa ku mata a miadih tu ya maylabuay nipipalidan nu nunum i sasa nu cacuyaycuyan, mangalebmangaleb ku sikatalaw a makai micaliway, matalaw a palawad tu kuku’, kiyu tanuangic satu mulpipi ku udip makai muliyas, ya tatamaan a acawa nida sa, caay tu pakademec tu nikahida nu acawa, kiyu sulul satu a paina a malcinuwas sikadem nu kawaw, sakangaay nu acawa madapesuc sa sikataluma’ i Dipun. nadikudan sa ina Tin-lung hananay a cuyacuyay a sangaw, sipanganganen aca nu tau tu ya "malcinuwasay a sangaw han".
Paqiy
Paqiy
u sulit nu Hulam: 吹上部落
Ngudra-drekai
thumb|Jinfeng
Paqiy
Paqiy
i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Paqiy. u kasalumaluma’ nu Paqiy sa, 42 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 159 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 147 ku tademaw, pakalatu 92%.
Haiduan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Buting Nukay kakuniza:Miku Kumud
Paqiy
Paqiy
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 12 ku tademaw, pakalatu 8%.
Ngudra-drekai
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ngudra-drekai. u kasalumaluma’ nu Ngudra-drekai sa, 113 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 344 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 338 ku tademaw, pakalatu 98%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 2%.
u kasabinacadan,.
台東縣金峰鄉嘉蘭村,金鋒鄉內唯一魯凱族聚落. 位於排灣族人居住地的上方台地，獨立成為另一集中社區.
Vander Blue
Vander Blue
Ngudra-drekai
u niyazu’ nu Rukai (Rukay)
u Rukai(Rukay) a niyazu' kuyni. katuud ku Rukai(Rukay) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu'
Paqiy
Paqiy
u kasabinacadan, Tayal 80%, Bunun 6%, Amis 1%, Puyuma 1%, Truku 1%, zumazuma 2%.
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Tayal a niyazu' kuyni. u Tayal sananay, mahiza ku Taluku a tademaw, u Incumin a tademaw tu, u Tayal a cidekay duut ku tademaw.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw, Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Chunri
thumb|Chunrih thumb|Chunrih papo
Chunri
u sulit nu Hulam: 春日鄉
u siwkay nu kakitizaan
Chunri a sakuwan ku Pingtung. kumud nu kalesakan, 155.55 km². （kalesakan nu linpanti 67.65 km², kalesakan nu pawliwti  84.62 km²）, u kasabinawlan, 4,802 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,357 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,590 ku ingcumin a tademaw itini. u kasabinawlan, Pakalatu 96%(Paywan) ku kasabinawlan. u atu Paywan ku sakalaniyazu’.
inay ku Sakizaya a tademaw itini, u Paywan ku katuuday.
u Pangcah a kakitizaan
tuud ku Pangcah a tademaw itini. yadah ku Pangcah a niyazu' itini.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.
nikasakuwakuwan
Chunri mala 6(enem) a cuwen atu 6(enem) ku niyazu’.
kina 6 a niyazu’sa, Lalekeleke（力里部落）, Kasuga（春日部落）, Seveng（士文部落）, Tjuvecekadan（七佳部落）, Kuabar（古華部落）, Kinayiman（歸崇部落）.
Celuh a kenis(春日鄉)
春日鄉（排灣語：Kasugagu）位於臺灣屏東縣東部中段偏南，北鄰來義鄉，東鄰臺東縣達仁鄉，南鄰獅子鄉，西南端為枋山鄉，西鄰枋寮鄉. 春日鄉地處中央山脈南段西側，境內95%的土地均屬山地，地勢崎嶇起伏甚大，氣候上則屬熱帶季風氣候，居民以台灣原住民排灣族為主.
Celuh a kenis “Paiwan a kamu Kasungagu” tini i Taywan Pin-tung a kuwan nuwalian sateban pasatimulan, nuwamisan belaw u Lai-ji-a kenis, nuwalian belaw u Pusung a kuwan Ta-zen a kenis, nutimulan belaw u s-ce a kenis, satipan tu sakatimulan u Bang-san a kenis, satipan balaw u Bang-lyaw a kenis. Celuh a kenis tini i Cung-yang a buyu’an satimulan tapiingan nu satipan, i labuay 95% u lala’ u buyu’ amin,  masalikakung tabaki kunikasazuma nu lala’’, demiad tungusay u caledesay a demiad, muenengay a tademaw  u Taywan yincumin angangan u Paiwan a binacadan.
laylay (歷史)
春日鄉（排灣語：Kasuga）為排灣族原住民的活動範圍，他們原先散居於大武山一帶各成部落，以狩獵為生，後因人口增加而逐漸南遷至大漢山附近，且耕獵並濟. 1920年台灣地方改制，將此地劃為高雄州潮州郡的蕃地，共分有十餘個部落. 1941年，日本將原率芒社及其附屬部落遷移至卡蘇卡，也就是今日春日村西側上方，並以日語音近之「春日」（kasuga）為社名.
Celuh a kenis “ Paiwan a kamu, Kasuga” han nu Paiwan Yin-cumin u liwliw nu sakauzip, nasaayaw  maliwasak mueneng ku heni i Ta-u-san a sakaniyazu’, u adup ku sakauzip, satu zayhan macunus ku tademaw haymaw satu timulay mabulaw katukuh i capi nu Ta-han, a palecad sa maluk miadup. 1920 a mihcaan Taywan a kakitizaan misumad ku lekec, tiniay a kakitizaan kenisan han nu Takaw Cou-caw Cou-cin nu binacadan a lala’ tu, pulung ku kasaniyazu’ izaw ku cacay bataan. 1941 a mihcaan, Lipun nu yaanay a Suway-mang a niyazu’ atu sakatusa a niyazu’ malimad tayza i Ka-su-ka, tu nu ayzaay Celuh a niyazu ’tu pabaway nu satipan, macapi tu ngiha nu Lipun tu Celuh “kasuga” u ngangan nu niyazu’.
戰後初期取春日村為鄉名，劃歸高雄縣管轄，1950年改隸屏東縣至今. 1972年因颱風在春日、古華、七佳、力里四村造成嚴重災害，經政府規劃後遷村至現址.
zikuzan nu ngangayaw hawsa miala tu Celuh nu niyazu’ a pangangan tu kenis, tungusay tu nu Takaw a kuwan, 1950 a mihcaan misumad tungusay nu Pan-tu-ng a akuwan tu katukuh ayza. 1972 a mihcaan zayhan u baliyus i Celuh, Ku-huwa, Ci-cya, Li-li sepat a niyazu’ pihaceng ku satebuc, makay cenbu a lekakawa hawsa malimad tu ku niyazu’ katukuh ayzaay a kakitizaan.
鄉內共有6村，當地族人以南北三村分別，北三村為力里(laleklek)，七佳 (tjuvecekadan)，歸崇(kinayiman). 南三村為春日(kasuga)，古華(guabar)，士文(seveng). 北三村中，由於舊七佳村因為泰莉颱風的影響而遷村至現在的新七佳村，而緊連著隔壁的就是歸崇部落.
labu nu kenis pulung izaw ku enem a kasiniyazu’, tiniay a binacadan a tademaw i nutimulan nuwamisan tulu a niyazu' ku kakilac, nuwamisan tuluay a niyazu’ nu Li-li “laleklek”, Ci-cya “tjuvecekadan” Kuycung “kinayiman”. nutimulan tuluay a niyazu’ nu Celuh “kasuga”, Ku-hwa “guabar” S-wan“seveng”. nuwamisan tuluay a niyazu’an,  namalumanay a Ci-cya a niyazu’ zayhan na malilid nu Tay-li a baliyus limad satu tayza  ayzaay baluhay a Ci-cya a niyazu’, lalutin sa tu belaway uyza u Kinayiman a niyazu’.
林邊溪上游之力力溪流域是現今排灣族族人最密集處，春日鄉北三村(七佳、歸崇、力里)與來義鄉最大村南和部落，只隔一條溪相望，此地區將近有4000名排灣族人聚集.
Afghanistan
thumb|u hata nu Afghanistan (阿富汗斯坦)Afghanistan (阿富汗斯坦)
Chunri
laylay (歷史)
春日鄉以春日村人口最多，七佳村次居，皆是超過1000人的排灣族部落. 而新七佳部落是個來自各社的人口所聚集、融合的部落，當中原屬於巴武馬群高見社群(現今來義鄉南和部落)的白鷺社、以及來自力里社的部分遷移人口而形成一個有三種部落脈絡的部落遷移史.
Afghanistan
u sulit nu Hulam: 阿富汗斯坦
Chunri
laylay (歷史)
Celuh a kenis u Celoh a niyazu’ ku sakatuuday a tademaw, u sakatusa nu Ci-cya a puenengan, macaliway ku cacay malebut  ku tademaw nu Paywan niyazu’, u baluhay Ci-cya a niyazu’ nu makay  payniyazu’ kasaupuan nu a tademaw, mapulungay a niyazu’ u Cung-yen tungusay nu Pa-u-ma a tademawan Kaw-Cin a tademaw “ ayzaay a Lai-ji kenis nu Nan-he a niyazu’” tu Pay-lu a niyazu’, atu makay Li-li  a niyazu’ u zuma mabulaw ku tademaw masacacayay izaw ku tulu a lamangay ku niyazu’ salalayat ku laylay nu kabulaw nu niyazu’.
Afghanistan
u siwkay nu kanatal
u Afghanistan sa i labu nu Asia, itiza i 33 00 N, 65 00 E.
Chunri
laylay (歷史)
七佳村可分為老七佳、舊七佳及七佳. 數百年前，排灣族開始於老七佳定居生活；其居屋特色是以黑色石板作主要建材，根據統計，全村最多曾有約75幢石板屋. 1958年，當局強制將當地居民遷移至力里溪畔的舊七佳；1972年，莉泰颱風破壞舊七佳，居民再度遷移至位在力里國小旁的七佳村. 當地居民遷村後，該部落處荒廢狀態達40餘年. 2001年，在族人陸續返回整修後，老七佳逐步重現往日面貌. 現在，部落內保存有約40幢石板屋.
Afghanistan
u siwkay nu kanatal
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 652,230 km2.
Chunri
laylay (歷史)
Ci-cya a niyazu’ kakilac u Ci-cya, malumanay a Ci-cya atu Ci-cya. ayaw nu pinaay lasubu a mihcaan, Paywan malingatu tu i kasumamadan a Ci-cya manalel mauzip, u luma’ micidekay u lumeniay a kulit ku sapat nu ba’tu ku angangan a zayliw, duduc tu nisilatan, hamin nu niyazu’ sayadahay nu ba’tuay nisanga’an a luma’ pakal tu pitu a bataay izaw ku lima. 1958 a mihcaan, tiniay a cenbu pacici sa tu tiniay muenengay a tademaw palimad tayza i Li-li tapiingan nu sauwac tu malumanay a Ci-cya, 1972 a mihcaan Li-tay a baliyus mapeci’ ku malumanay a Ci-cya, muenengay a tademaw mabulaw aca tayza tiniay i tapiingan nu Li-li adidi’ay a cacudadan tu Ci-cya a niyazu’. tiniay niyazu’ay a tademaw  mabulaw tu hawsa, tiniay a niyazu’ alesantu katukuh sepat a bataan a mihcaan. 2001 a mihcaan, tiniay a binacadan kakilukilu satu panukas milisimet misakapah, kasumamadan a Ci-cya a niyazu’ haymaw satu kapah muliyaw tu kunu ayaway a hekal. ayza, labu nu ziyazu’ izaw henay kunu ba’tuay a luma’ pakala tu sepat a bataan.
(兩番事件)日治時期，力里社(leklek)為當時排灣族部落人口超過百戶、千人以上的大社之一，在1914年發生了南排灣族抵抗日本的南番騷亂事件(力里抗日事件)，日軍平定後，數個排灣族大社(瑪家、來義、古樓、力里社群)日本人以強制遷出人口分化部落的政策，防排灣族大社以優勢人口再次動亂. 而從力里社分出來的小社中，日本人將之集合成為歸化門社(增強浸水營古道的防範、管理)，也就是現今遷徙下來的歸崇部落.
“tusaay kawaw nu binacadan” pikuwanan henay nu Lipun, Li-li a niyazu’ “leklek” itawyaay a Paywan a niyazu’ tademaw nu niyazu’ macaliway ku lasubu ku luma’, pakala tu malebut ku tademaw u tabakiay a niyazu’, i 1914 a mihcaan timulay a Paywan mingayaw tu Lipun nutimulay a binacadan tu pilawlaw a kawaw “ Li-li pingayaw tu Lipun a kawaw” masazey tu ku Lipun nu hitay hawsa, pinaay ku kasaniyazu’ nu Paywan “Ma-cya, Lai-ji, Ku-luw, Li-li  a kasaniyazu’” u Lipun pacici’ palimad tu tademaw palasi i zinazu’an, paliayaw tu icelang nu tabaki a niyazu’  nu Paiwan a milawlaw aca. makay Li-i a niyazu’ u nipakilacan tu adidi’ay a niyazu’an, u Lipun pasaupuen mala uyniay tu a niyazu’, “ pasaicelang tu  Cin-suy-ing-taw a paayaw, mikuwan”, tuynian ayzaay mabulaway nu Kinayiman a niyazu’.
Hekal a lala’(地理)
本鄉北邊以力里溪來義鄉相鄰，東接臺東縣達仁鄉，西鄰枋寮鄉、枋山鄉，南邊則是隔著率芒溪支流草山溪與獅子鄉相鄰.
muyatayat (體育)
鄉內盛行足球運動，早期以春日國小為主，屢獲佳績. 現今以力里國小為盛，男女足曾多次奪得全國足球比賽佳績，曾經代表國家至泰國、中國大陸交流比賽. 現今來義高級中學多主力球員皆是力里國小畢業學生. 鄉內已培育出數名國家足球隊選手. 鄉內球類運動興盛，各小學皆有球隊成立，培育運動選手，促進鄉內運動風氣.
S’yux
thumb|300x300px|Heping
Afghanistan
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Kabul(喀布爾).
S’yux
S’yux
u sulit nu Hulam: 三叉坑部落
Puljekuwan
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Puljekuwan. u kasalumaluma’ nu Puljekuwan sa, 42 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 157 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 152 ku tademaw, pakalatu 97%.
S’yux
u siwkay nu niyazu'
i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu S’yux. u kasalumaluma’ nu S’yux sa, 99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 280 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 204 ku tademaw, pakalatu 73%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 76 ku tademaw, pakalatu 27%.
Puljekuwan
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  5 ku tademaw, pakalatu 3%.
S’yux
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 69%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 3%.
Puljekuwan
u kasabinacadan, Paiwan 78%, Bunun 3%, zumazuma 17%.
S’yux
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
Puljekuwan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
S’yux
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Afghanistan
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 19 bulad 8 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ashraf Ghani Ahmadzai (Asilabu．Kani．Ayhamaydecayi 阿什拉夫·甘尼·艾哈邁德扎伊), 1949 a mihca 5 a bulad 19 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Afghanistan (阿富汗) ayza, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 9 bulad 29 demiad.
S’yux
u cidekay nu Taywan Yincumin
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Afghanistan
u sakatatung nu hata (國徽 )
ina Afghanistan (Afghan 阿富汗) sakay nu hataay a kulit sa masakimulu, hata nu kanatal sa u tatungus i teban ku nipakulit. sakatatungus i teban ya u salengacay, makay nu Muselinay a kiwkay (mosque (cincen-se 清真寺)) atu ya papapeluanay a nikasaupu kalahida, sakatatungus nu hata sa kalalitinan tu nikalekal nu cilal ya (Shahada) hananay, iti picumudan pilaluungan tu Islamay (I-se-lanay 伊斯蘭的) a kiwkayay sa, u Muselin hananay a sinziya sa mamin a muasip tu sapacuay a kamu, kasahida nu ayaw a palawat sa, kutusi sa u sakahenulan a nipalawat a pangiha' tu aasipan tu ya “Sahada (Sa-ha-ta 薩哈達)” hananay.
S’yux
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
Afghanistan
u sakatatung nu hata (國徽 )
(u sulit nu Hulam: 阿富汗國徽呈圓形. 國旗主體為位於正中的國徽. 國徽正中由白色的清真寺壁龕與講壇組成，國徽的上部中央置有連著一個升起的太陽的薩哈達(Shahada，在皈依伊斯蘭教時，所有穆斯林都要誦讀誓言，其中的第一步，同時也是最重要的一步就是誦讀「薩哈達」). )
S’yux
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
Afghanistan
u sakatatung nu hata (國徽 )
Afghanistan, sipahanhan han tu Afghanistan hananay a kapulungan a kanatal, u kakitidaan sa i ti Asia satebanan, kalatimulanay a kanatal, u tideng sa mala nu Asiaay i kalatebanan nu kenis. ina Afghanistan a kakitidaan sa caay kalecad ku nipaulic a imin, u nitapal nu hekalay sa i nu timulan sakuduma, u nutipanay a Asia sakuduma (cung-tun).
S’yux
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Afghanistan
u sakatatung nu hata (國徽 )
(u sulit nu Hulam: 阿富汗，全稱阿富汗伊斯蘭共和國，是一個位於亞洲中南部的內陸國家，坐落在亞洲的心臟地區. 阿富汗的位置有不同的定義，被認為處在南亞或西亞（中東）. )
u Afghanistan sa sidakecan tu yadahay a masadumaay nu lalangawan a kanatal, kasumamadan sa u kakitidaan nu eneng i nu walian atu nu tipanay kalalitin, i mahida sa i tini na u sakahenulan a kalalacalan a misiwbay a kitidaan, atu nu pahutingay a malimad a kenis. sinikadakecan tu sakahenulan a nadatunganay a sangangayaw nu kakitidaan, malalitin tu Asia atu Europe a kanatal ku sikabalad, u Afghanistan atu nu belaway a kanatal idaw ku nu sakay kiwkayay, nakamuanay, atu nu lalaay a masakiketay a kalecalecad.
(u sulit nu Hulam: 阿富汗是擁有多樣文化的國家，因地理上位於東方與西方的交界點，古時候這裡曾是很重要的貿易點和遊牧民族的遷居點. 其擁有重要的地緣戰略位置，連接著亞歐大陸的各個主要國家，阿富汗與大部分毗鄰的國家有著宗教上、語言上、地理上相當程度的關聯. )
ina Afghanistan a kanatal atu nu makaamisay ya Turkmenistan, Uzbekistan, atu ya Tajikistan malalitin, nu walian sa malalitin atu nu China, nu timul atu nu Pakistan a malalitin, nutipan sa malalitin atu nu Iran.
(u sulit nu Hulam: 阿富汗的北部和土庫曼斯坦、烏茲別克斯坦以及塔吉克斯坦接壤，東部與中華人民共和國接壤，南部與巴基斯坦接壤，西部與伊朗接壤. )
Afghanistan i ti Pushtu (Puse-tu 普什圖) hananay a kamuan sa, u imin u naenengan tu nu Afghanistan a tademaw sananay. ina Pashtuns (Puse-tunay a tademaw 普什圖人) sa u Afghanistan a tademaw han a pangangan, u sayadahay ayda nu kanatalay a binacadan, cunusan tu nikatenes a mamalais, kanahatu kinapinaan a sipaculian nu Afghanistan tu nipidebung nu kasaicelang nu tau, nika sikaidaw nu limaay tu tulu a dadan sakacaay ka caluway nu cacaliwayan nu aca.
(u sulit nu Hulam: 「阿富汗斯坦」在普什圖語的意思就是阿富汗人的地方. 普什圖人又稱阿富汗人，亦是現時國內最多人口的族群. 作為內陸國，加上長年戰事，雖然阿富汗多次抵禦強權入侵，但也換來了領土中的五分之三交通不便的代價. )
u malukay a sakikawaw sanu kalisiway a sakahenulan a tektek, nika u tanengay a kaluken a umah sa cayay kataneng tu tulu tu tusa, nipalumaan tu siledekay pihacengan. sikaidaw nu tademaw sa makaala tu 3616 nu mang, nasikalpacaw kyu maetel ku sakalisiway caay kadayum ka sakasilacul a patulis, pakayni i kitakit a nipisausi sa u sakainayay a nipipalekal tu sasilacul a kanatal sa.
Chunri
lalangawan (文化)
雖然當地居民早已遷至新聚落，但其傳統文化仍有維持運作，如歲時祭儀masaljut（收穫祭、豐年祭）、maljeveq（祖靈祭、五年祭）、pusaut（送靈祭），以及生命祭儀papusepi（祈福祭）、seman caucau（命名祭）、semanpulju（除喪祭）等；如此祭儀主要仍由女巫主持，並因此成為排灣族文化傳承的重要地區.
Afghanistan
nikaidaw nu kamu (語源 )
Afghan a ulicay nikalekalan sikayda sa nanu kasumamaday a kamu, u imin sa u bakiay sananay mala u nu hungtyay a nipikuwan. ina Afghanistan atu nu Afghanistan a binacadan sakay ngangan sa malecad ku nikabalaki, iti cacay a bataan nu seci sa, sakay nu kakitidaanay a ulic, ya Kitakitay a kitidaan a mucebangan idaw ku nikahini nu nipangangan. i likisi sa u Afghan (Afghān, ya Sa-san nu hungtiay a nipangangan sa u walianay a niyadu’ a binacadan sa), u nipatudu’an u Puse-tu a tademaw sananay.
(u sulit nu Hulam: 阿富汗一詞源於蒙古語，意為叔叔的汗國. 阿富汗斯坦和阿富汗民族這名稱一樣古老，在十世紀的地理書世界境域志紀錄了這一稱呼. 歷史上，阿富汗（Afghān，薩珊王朝時所稱的東方部落民族Abgân）就是指普什圖人. )
Chunri
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Tutuy
Afghanistan
nikaidaw nu kamu (語源 )
sakay nu sacunus tu ulic sa ya “stan” hananay sa, u kamu nu Afghanistan sa u lala’ sananay, Afghanistan a kamu sa nipatudu’an u lala’ sa. i ti Kuelte-setan atu ya Uzbekistan tu sakasitungus, ina kalatebanay a i Ya-cuo a kanatal nipangangan nisahecian sa malecad tu ku nipangangan, si “stan” ku nipaulic.
(u sulit nu Hulam: 語綴詞「斯坦」是波斯語中的土地. 因此，阿富汗斯坦就是指「阿富汗人的土地」. 在庫爾德斯坦和烏茲別克斯坦等代表的中亞國家的名稱中也使用了「stan」一詞. )
u sasiwkay tu hata (國旗說明)
u hata nu Afghanistan sa nipakulitan tu kulit ya lumeni'ay, sumanahay, langdaway, tulu ku kasacamul nu nisanga'an, u lumeni’ay sa tungusay nikaydaan tu macaliwayay, sumanahay sa tungusay tu naidangan, langdaway sa tungusay tu sakuayaw naidihan, kutusi sa ina tuluay a kulit sa u angil nu satatungus nu Islamic (I-se-lanay 伊斯蘭的) a singku nu kiwkayay a kulit.
(u sulit nu Hulam: 阿富汗國旗由黑、紅、綠三色旗組成，黑色象徵過去，紅色象徵鮮血，綠色象徵未來，同時這3色也是典型的伊斯蘭宗教顏色. )
makasasa nu tatung sa u ngangan nu “Afghanistan” atu sasausian a sulit “1298”, tungusay sa u mamiliyas tu ya United kingdom, kunida sa i sakay nu Islamic (I-se-lan 伊斯蘭) a kuyumi (celahcan 1919 a mihcaan). i hekal niya tatung sa saliyuten nu kasibalu nu habay.
(u sulit nu Hulam: 位於國徽下部的是國名「阿富汗」與數字「1298」，代表阿富汗脫離英國，獨立於伊斯蘭曆1298年（西元1919年）. 國徽外圍由兩把麥穗環繞. )
nipatidengan kalakantanay a likisi (建國簡史/歷史概況)
u Afghanistan a hungtiay a kanatal sa na i 1747 a mihcaan  nipatideng, na u saicelangay i mahida, i nu dikudan nu 19 seci sa, u icelang nu kanatal kalasiyasiyanan, kyu masa nu UK (英國) atu ya nu hungtiay Elarus, macacabis a midademec. 1919 a mihcaan mapaales ku nisatubangan tu UK (英國) a nipikuwan kunida sa malakanatal.
(u sulit nu Hulam: 阿富汗王國建立於1747年，曾一度強盛，19世紀後，國力日衰，成為英國和沙俄的角逐場. 1919年擺脫英國殖民統治獲得獨立. )
i 1979 a mihcaan ya Soviet Union (Su-lien 蘇聯) sa midebung tu Afghanistan, nika misaicelang ku Afghanistan a micukah (反抗) a paculi, kyu i 1989 a mihcaan nayay ku laheci mutatiku tu hitay muliyas taluma’, ya nipiedapan niya Soviet Union (Su-lien 蘇聯) nu kiw-san-tu (共產黨) a masakaputay sa i 1992 a mihcaan kalupisakan masasiwatid. nu dikudan sa u paciliay a hitay caay kalecad ku nidatengan atu balucu’, macacubelis mangangayaw, nikahidaan sa ya nikalingatu kaidawan niya Pacise-tan ya Taliban (Ta-li-pan 塔利班) (nu kamisamaay, Taliban) u nikapasaicelangan nu kiwkayay a nidateng atu caay katalaw tu sikapatay nu sangayaw nu hitay ku aidaan, kyu i 1996 a mihcaan mahamin tu ku maylabuay nu micacukahay a masakaputay makuwan.
(u sulit nu Hulam: 1979年蘇聯入侵阿富汗，但遭阿富汗反抗軍不屈不撓的反抗，遂於1989年自阿富汗撤軍，蘇聯扶植的共產政權於1992年正式崩潰. 之後反抗軍各派系內訌並混戰，直到起源於巴基斯坦的塔利班(神學士，Taliban)以強烈之宗教意識與不畏死的戰士為後盾，於1996年統一阿富汗大部分地區. )
i 2001 a mihcaan sa nihakaan tu Amuhuwan mingayaw sakatalawan a kawaw sa, ya Amuhuwan miucul tu hitay taydaen i Afghanistan, belinen kiya Taliban (Ta-li-pan 塔利班) hananay a masakaputay, i 2004 a mihcaan ya (Hamid Karzai) misingkiw tu kasayawan a cung-tung nu Afghanistan, cinida ku malacung-tung, u binawlan ku misiwasiway.
(u sulit nu Hulam: 2001年發生美國911恐怖攻擊事件，美國進軍阿富汗，推翻塔利班政權，2004年卡札伊(Hamid Karzai)當選首任阿富汗民選總統. )
Fuxing (Taoyuan)
thumb|Fuxing
Afghanistan
nipatidengan kalakantanay a likisi (建國簡史/歷史概況)
i 2005 a mihcaan sabaw tusa nu kanatalay a giing a tatengilan miteka tu malalubang, kanahatu idaw tu ku hulicay a cenhu, nika ya u liwan niya Taliban (Ta-li-pan 塔利班) hananay a masakaputay misamawmaw henay i nu walian atu nutipan, u nikangahulan nu labu atu kiyadahay nu siledek a bunday, patalaw tu Afghan sakasilacul atu sapalekalaw sananay a mipulu’.
Fuxing (Taoyuan)
Fuxing (復興區) a sakuwan ku Taoyuan. kumud nu kalesakan, 336.75 km². （kalesakan nu linpanti 195.32 km², kalesakan nu pawliwti 120.65 km²）, u kasabinawlan, 10,692 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 3,655 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 6,817 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 64%(Tayal) ku kasabinawlan. u Tayal ku sakalaniyazu’.
Afghanistan
nipatidengan kalakantanay a likisi (建國簡史/歷史概況)
(u sulit nu Hulam: 2005年12月國會開始運作，儘管已成立憲政政府，塔利班勢力在阿富汗東部及西部仍活躍，腐敗與毒品氾濫等問題威脅阿富汗穩定與發展. )
Fuxing (Taoyuan)
nikasakuwakuwan
Fuxing mala 10 a cuwen atu 58 ku niyazu’.
Afghanistan
nipatidengan kalakantanay a likisi (建國簡史/歷史概況)
i 2010 a mihcaan cacay a bulad, ya nu ayawan Afghanay a cung-tung ci (Rabbani) micuduh tu cen-huay atu ya mihantayay ya Taliban (Ta-li-pan 塔利班) misakapah a matatengil, nika ci Rabbani (La-pa-ni 拉巴尼) hananay sa sipacuk nu sunuk sananay a mipatay, ina sasungaayan a kawaw sa pihacengan a maetel kalasinpayan.
Fuxing (Taoyuan)
nikasakuwakuwan
kina 58 a niyazu’sa, Pyasan（比雅山(角板山)部落）, Rahaw（Takan）（溪口台部落）, Wsilung（詩朗部落）, Hbun（霞雲坪部落）, Hbun-sinqumi（合流部落）, Kinyawpan（羅浮部落）, Rangay（斷匯部落）, Kawbu’（高坡部落）, Khpan（大彎部落）, Raga’（楓香部落）, Rahu’（下宇內/小烏來部落）, Qapu’（卡普部落）, Qus（和平部落）, Yubang（上宇內部落）, Triqan（大利幹部落）, Zihing（義興部落）, Kayu-baliq（新村部落）, Kzyay（水流東部落）, Tuba（大窩部落）, Luhung（基國派部落）, Blhuy（枕頭山1部落）, Blhuy（枕頭山2部落）, Bilus（石門部落）, Qoyaw（下高遶部落）, Qoyaw（中高遶部落）, Silong（喜龍部落）, Qoyaw（上高遶部落）, Snazi（竹頭角部落）, Kin‘lwan（金暖部落）, Sqiy（志繼部落）, Cyasi（佳志部落）, Yuwhbun raka（優霞雲部落）, Kayway（卡外部落）, Qus（庫志部落）, Qmocyan（下奎輝部落）, Babau（中奎輝部落）, Qnau（上奎輝部落）, Ksunu'（嘎色鬧部落）, Qehuy（內奎輝部落）, Kuli（上高義部落）, Sbunaw（雪霧鬧部落）, Quri（下高義部落）, Uruw（中高義部落）, Tkasan（下蘇樂部落）, Raka（上蘇樂部落）, Piyaway（比亞外部落）, Tgleq（鐵立庫部落）, Saruc（砂崙子部落）, Twan nokan（武道能敢部落）, Zihing（爺亨部落）, Qrahu（嘎拉賀部落）, Tqwiy（哈嘎灣部落）, Ngurus（後光華部落）, Qphay（下巴陵部落）, Balung（中巴陵部落）, ‘Bu balung（上巴陵部落）, Qara（卡拉部落）, Quzi（中心部落）.
Afghanistan
nipatidengan kalakantanay a likisi (建國簡史/歷史概況)
(u sulit nu Hulam: 2010年10月，阿富汗前總統拉巴尼(Rabbani)推動阿富汗政府與塔利班等反政府武裝和談，但拉巴尼於2011年遇刺身亡，阿富汗和解進程嚴重受挫. )
Fuxing (Taoyuan)
nikasakuwakuwan
復興區（泰雅語：Pyasan）為中華民國桃園市下轄的一個市轄區，位於桃園市東南端，北鄰大溪區，東北鄰新北市三峽區、烏來區，東南接臺灣省宜蘭縣大同鄉，西南與西北鄰臺灣省新竹縣尖石鄉、關西鎮. 面積約351平方公里（占桃園市總面積的七分之二），人口約1.2萬人[1]，為桃園市面積最大、人口最少、人口密度最低的行政區，區內居民多為臺灣原住民族泰雅族.
Afghanistan
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Miku Kumud kakuniza:Buting Nukay
Fuxing (Taoyuan)
nikasakuwakuwan
Fuxing (復興區) “Ataya a kamu, Pyasan” nu Cung-hua-min-cu Tau-yuan a sakuwan tini i nuwalian nutimulan nu Tau-yuan, nu wamisan a belaw u 大溪 a kakitizaan, nuwalian nuamisan belaw u 新北市三峽 a kakitizaan, 、烏來a kakitizaan, patatules nuwalian nutimulan 臺灣省宜蘭a kuwan 大同鄉 a kenis, satipan nutimulan atu satipan nuwamisan belaw u 臺灣省新竹 a kuwan 尖石鄉a kenis, 、關西鎮a kenis. ahebal nu hekal pakala tu 351 ping-bang-kung-li, “macalap(占) tu Tau-yuan pulung nu hekal a lala’ pitu hun tu tusa”, u tademaw pakala tu 1.2 bang satabakiay a hekal nu Tau-yuan, caay kaktuud ku tademaw, adidi’ ku sakuwan a tademaw, i labuay muenengay a tademaw hatu 臺灣原住民族泰雅 a binacadan.
依照《地方制度法》，復興區係直轄市山地原住民區，為具有公法人地位的地方自治團體，與桃園市其他市轄區的性質並不相同，準用鄉鎮市的地方自治權；復興區公所為其自治事項之行政機關而非桃園市政府的派出機關，並設置復興區民代表會作為其自治事項之立法機關.
kilul tu “hulic a lekec nu kakitizaaan” Fuxing (復興區) a sakuwan nu Yin-cu-min-cunay a sakuwan, nu sihulicay teked a sakaput a tademaw i Tau-yuan a kenis atu nu zumaay a sakuwan caay kalecad ku kawaw, nu kenisay akakitizaan u teked ku situngusay, 復興區a yakuba u teked amikawaw caay ku nu Tau-yuan caay kunipacuculan nu cenbu, a patizeng tu Fuxing (復興區) a dayhiwan tu pakaniay tu sateked a kawaw a pahulic.
laylay (歷史)
舊名「角板山」，日治時代為新竹州大溪郡蕃地，戰後初設角板鄉.
地名由來1886年劉銘傳於當地視察，見大嵙崁溪兩岸河階地形如三角板，遂取名為角板山. [2]清末稱此地夾板山，這座山在泰雅語名字為Pyasan，意思是物品交易的場所. 另一說是泰雅語Pyasan(比亞山)，源出於一位泰雅族部落的頭目的名字，清末他為抵抗清軍的攻擊奮戰而亡，族人以其名紀念之.
malumanay a ngangan “Caw-ban-san” han, pikuwanan nu Lipun a ziday nu Sin-cu-cou Ta-si binacadan a lala’ zikuzan nu ngangayawan saayaway patizeng tu Caw-ban a kenis. u ngangan nu kakitizaana lalayan i 1886 a mihcaan ci Liu-min-cuan i tini amiazih, maazih kya Da-ke-kan a sauwac tusaay a tukus u satukay a sauwac mahiza u tuluay a kalimucu’ a sapad, pangangan han tu kalimucu’ buyu’ a sapad han. u zikuzaay nu kahung-tian a ziday,tiniay pangangan han tu Cya-ban-san, uynian a buyu’ i Atayla a ngangan Pyasan han, uyni a imi u sapabaliw tu kakitizaan a tuud, nuzumaan a kamu nu Atayla a kamu Pyasan “pi-ya-san” han, namakay nu Atayla a nuyazu’ tumuk a ngangan, sazikuzay nu hun-tu a ziday amitena’ tu kunu hulam midebung a mingayaw tu a mapatay, u sapakinin tu nu binacadan a tademaw a pangangan.
日治時期，總督府征服當地的原住民，將地名改為「腳板山」，示腳踏之板的蔑稱. 從日治時期才出現的角板山一詞來看，所謂劉銘傳命名的說法，或為訛傳.
但是，1899年的「台灣協會會報」以假名標註角板山的讀音為台語的「カッバンソァン」，可知角板山之名在總督府理蕃之前的1899年已經存在. 又，「腳踏板」亦非日文詞彙.
pikuwanan hena nu Lipun, mikantukay  nu cebu midemec tizaay mueneng a Yin-cu-min, pasumad han ku ngangan nu kakitizaan tu “Ciyaw-pan-san” ngangan tu mizipa’ ku kuku’ i sapad. makay pikuwanan henay nu Lipun muculal tu ku masakalimucu’ buyu’ a sapad-piazih, hananay u kamu nipangangan ni Liw-min-cwn, atu kanu nu kamu,nika 1899 a mihcaan “Taywan syehuy pakatineng” u pacebaay a ngangan pabacu’ tu kalimucu’ sapad buyu’ u ngiha nu layakay tu “カッバンソァン” katineng tu ngangan nu kalimucu’ sapat buyu’ i pikantuk nu cenbu ayaw nu 1899 a mihca izaw tu. aca, “tazipaan a sapad” caay tu ku nu Lipunay a kamu.
sumad ngangan (改名)
1954年10月31日更為復興鄉. 據當時報紙所載，「原住民為慶祝總統華誕及象徵國家復興」，而由鄉公所決議呈請縣府核准，同時亦將角板國民學校改稱介壽國民學校. 並選在蔣中正之生日始用. 2014年12月25日，桃園縣改制為直轄市桃園市後，復興鄉亦改為市轄區復興區.
panukas tu ngangan (復名運動)
2014年「台灣原住民族部落行動聯盟」提案改名為「比亞外」或「比亞山」，更早前有提議改稱「角板」，但遭多數鄉民否決.
2014 a mihca "Taywan Yin-cu-min a niyazu’ mikawaw tu masasepaw” nipaketunan sumad tu ngangan “Pi-ya-way' hakiya “Pi-ya-san” nglab ayawtu izaw tu ku natatengilan misumad tu ngangan “Cyaw-pan han”, nika katuud ku paculiay a binawlan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:Sabak Nubu
Tabaré Vázquez
1 bulad 17 demiad, Tabaré Vázquez, u misingkiway. 1940 a mihca nalecuhan - 2020)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Uruguay ayza sa ci Tabaré Vázquez, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 1 demiad.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
Bob Allen
縮圖|Bob Allen Bob Allen nalecuhan i Amilika, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Bob Allen i 1968 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 6 ku uwac atu silsil 71, namapili’ tu nu San Francisco Warriors putiput.
7 bulad 17 demiad, 1946 a mihca, Bob Allen, miunduay.
Blhuy
thumb|Tayan a tademawBlhuy
nilacul
u sulit nu Hulam: 枕頭山1部落
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 278 ku tademaw, pakalatu 98%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 0.7%, Pangcah(Amis) 1.1%, Paiwan 0.4%, Yuwatan(Bunun) 0.4%.
Blhuy
u sulit nu Hulam: 枕頭山2部落
u siwkay nu niyazu'
i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Blhuy. u kasalumaluma’ nu Blhuy sa, 11 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 43 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 37 ku tademaw, pakalatu 86%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 14%.
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 84%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 2%.
u Tayan a niyzu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini, u zuma tademaw sa u Yuwatan(Bunun), caay katuud.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya a tademaw itini.
u siwkay nu Yuancumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yuancumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Puerto Rico
Puerto Rico（波多黎各）
thumb|u hata nu Puerto Rico （波多黎各）|alt=Flag of Puerto Rico.svg
u Puerto Rico sa i labu nu kateban atu kaetipan nu Amilikan, itiza i 18 15 N, 66 30 W.
u ahebal nu lala' mapulung sa 13,791 km2.u ahebal nu lala'ay sa 8,870 km2, u ahebal nu nanumay sa 4,921 km2. hamin nu tademaw sa 3,578,056.
kakalukan umah sa 22%, kilakilangan umah sa 63.20%, zumaay henay umah sa 14.80%.
首先，波多黎各屬於美國，無法從國家層面和北美洲鄰居打交道. 可在美國內部，波多黎各又不像加利福尼亞、佛羅里達等是美國正式的「州」.
sayaway, Puerto Rico(波多黎各) nawnu Amilika (美國) ku sausi, ahican hakya namakayda i kanatal atu Peimacou (北美洲) biyaw masasungaay. nika u labu nu Amilika, u Puerto Rico (波多黎各) caay kahida u California (加利福尼亞), Florida (佛羅里達州) u Amilika nu tatengaay a Cuo (州).
波多黎各在美國的身份是有點不倫不類的「自由邦」，居民被承認為美國公民，這在世界上是非常吃香的. 但是，波多黎各人卻沒有資格在美國總統選舉中投票.
Puerto Rico (波多黎各) itini i Amilika (美國) a ngangan mahicahicaay kiya ku wayway "pakunida sananay a kanatal (自由邦), iniyadu’ay a tademaw han u Amilika ku sausi sa, itini i kanatal sa u salipahakay a tademaw kunuheni. nika, Puerto Rico (波多黎各) a tademaw inaya ku sasapisikiwan nuheni tu cung-tun hananay a kawaw.
波多黎各不斷要求美國把自己收為美國的第51個州，可美國始終不鬆口，但也不會放棄波多黎各.
Puerto Rico (波多黎各) caay pisengal mianin tu Amilika (美國) alankami mala Amilika (美國)            nu lima a bataan idaw ku cacay a Cuo (州), nika Amilika (美國) caay paheci, nika caay tu piales tu Puerto Rico (波多黎各).
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u San Juan (聖胡安).
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 4 bulad 7 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Pedro Rafael Pierluisi Urrutia, micakat a demiad sa i 2021 a mihca 1 bulad 2 demiad.
likisi (歷史)
公元1509年，波多黎各成為西班牙殖民地. 近四百年後，波多黎各被美國盯上了.
nikuda ni yesu (公元) tu cacay a malebut lima a lasubu idaw ku siwa (1509) a mihcaan, Puerto Rico (波多黎各) mala Spain (西班牙) kalimadan. ayda nu sepat a lasubu a mihca tu nikudan, Puerto Rico (波多黎各) katucekan nu Amilika.
sabaw tu siwa a seci (世紀) pihedekan, uci Ce-si (慈禧) kumikuwanay, Spain (西班牙) a ti-kuo (帝國) saka limulakay a mahida u nacilaay a kalawlawan a babaluan.
美國就開始擔心西班牙衰弱，會不會有其他強大的帝國取代西班牙在波多黎各的統治？
Amilika (美國) malingatu mabiyalaw tu Spain (西班牙) naikupuc maudip, idaway hakiya ku duma nu icelangan a kanatal taneng miala tu Spain (西班牙) itini i Puertu Rico (波多黎各) a mikuwan?
Puertu Rico (波多黎各) misuayaw tu Amilika u sakaedinman. Caribbean a bayu (加勒比海) timulan nu dadipasan a kanatal, misacumid tu Ta-siyung (大西洋) idaw ku tusaay a cacumudan nu nanum.
一是古巴島與伊斯帕尼奧拉島之間的向風海峽，二是伊斯帕尼奧拉島與波多黎各島之間的莫納海峽.
cacay sa u Cuba (古巴) subal atu Isepa'-niawla subal (伊斯帕尼奧拉島) subal laad a Sian-Fang (向風海峽) a bayu, sakatusa u Isepa'-niawla subal (伊斯帕尼奧拉島) a subal atu  Puertu Rico subal (波多黎各島) laad nu Muo-Na a bayu (莫那海峽).
如果美國能控制這兩條重要水道，就等於「鎖」住進入加勒比海的大門，對美國守住「後院」意義重大.
anu Amilika (美國) taneng mikuwan tu tusaay a sa'timan nu nanum, mahida micu’kcu’kay tu picumud Caribbean bayu (加勒比海) a panan, mahida Amilika (美國) mitena' tu nikudanay a panan u satabakiya nu imian.
1898年，美國戰勝西班牙，波多黎各成為美國的戰利品. 在軍事上，波多黎各的存在，有效阻止了德國對加勒比海地區的侵占. 但某種層面上，美國卻不想為波多黎各付出更多.
cacay a malebut walu a lasubu siwa a bataan idaw ku walu (1898) a mihcana, makaci Amilika (美國) makademec tu Spain (西班牙), Puertu Rico (波多黎各) mala Amilika (美國) nu sakasituudan. itini nu hidayan, Puertu Rico (波多黎各) nika itinian, idaw ku sapatalaw tu Germany (德國) misaayaw tu Caribbean bayu (加勒比海) a aniyadu'ay mamidebung. dumasatu, itini i nu demaakawawan, Amilika (美國) caay ka ngalay midateng tu Puertu Rico (波多黎各) patahekal tu yadahay a kawawan.
1917年，美國通過《瓊斯-謝佛羅思法》，承認波多黎各人擁有美國公民的身份.
cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku pitu (1917) a mihcaan, Amilika milakuuy tu "Cunse-syefuo-luo-se a hulic" (瓊斯-謝佛羅思法), palutatenga tu Puertu Rico (波多黎各) a tademaw manamuh a mala Amilika (美國) a tadema.
sakakina cacay nu kitakit a malepacw nikudan, Amilika (美國) amelik macakad mapalekal, pala Puertu Rico (波多黎各) a tademaw mala tatengaay a tademaw nuni ka cunus a mangalay mala Amilika (美國).
可是，波多黎各對美國的熱情，只是「剃頭挑子——一頭熱」. 波多黎各著急了，開始各種抗議活動.
nika, Puertu Rico (波多黎各) micidek kunipi sungay tu Amilika (美國), nika (maanalay nu lupas--apuyu’ ku akuti'). Puertu Rico (波多黎各) mabiyalaw tu ku, malingatu tu palekal tu sapaka biyalaw tu kawaw.
波多黎各人始終把自己當成美國人. 二戰時，波多黎各人堅定站在美國這邊，為美國抗擊德國提供各種必要支持.
Puertu Rico (波多黎各) a tademaw pacicisa u Amilika (美國) kaku sa, saka kina tusa a malepacaw, Puertu Rico (波多黎各) a tademaw saicelang sa pacici patideng u Amilika (美國) kamisa, paayaw tu Amilika (美國) midemec tu Germany (德國) patahekal tu cancan mipadang palekal.
二戰後，美國放寬對波多黎各的管制，甚至允許波多黎各人投票決定未來.
sakatusa anikalepacaw nu nikudan, Amilika (美國) mihuway tu Puertu Rico (波多黎各) ku sapikuwan, pakunida hantu ku Puertu Rico (波多黎各) taneng misinkiw tu sakataayaw nuheni.
可讓建國派沮喪的是，1967年之後開始的四次投票，建國派得到了票數少得可憐，甚至只有個位數.
sakay cankuopay(建國派) a laluman sa, i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku pitu (1967) a mihcaan malingatu kina sepat amisingkiw, Cankuopay (建國派) nika alaan tu hiusu han tadaadidi’tu sakadihiyan sa, tada’pinaay kiya ku painaay.