cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Puerto Rico
likisi (歷史)
其原因，就是大多數波多黎各人不想放棄作為「美國人」的各種便利.
kya mahini saw, hatidaaytu nu Puertu Rico (波多黎各) a tademaw kaisa miales u Amilika (美國人) a tademaw kakusa u saka lihalay amisakakawaw.
即使是波多黎各人在美國只是「二等公民」，也比加勒比海的一些小窮國地位要高.
kanahatu u Puertu Rico (波多黎各) a tademaw itini i Amilika (美國) u (saka tusa a tademaw) miki kaka tu Caribbean bayu (加勒比海) nu pakuyucay a tademaw.
Puertu Rico (波多黎各) a sakaudip matinengtineng, kitidaan atu tademaw idaw tu kunabalucuan mala Ciwlepiha subal (加勒比海) a kitidaan nu kanatal a kapah.
可是，波多黎各卻認為自己的發達，離不開美國的支持. 所以，波多黎各想盡各種辦法，要美國接納波多黎各成為第五十一個州.
sisa, Puertu Rico (波多黎各) hicasa tu udip nu saka tinengtineng, caay pakaales tu Amilika (美國) anipicukel. sisa, Puertu Rico (波多黎各) midateng tu hahican, mangalay tu Amilika (美國) milayap tu Puertu Rico (波多黎各) mala saka lima a bataan idaw ku cacay a cuo (州).
但是，波多黎各人等到「黃花菜都涼了」，美國依然不鬆口.
nika, Puertu Rico (波多黎各) a tademaw mihalhal "kalalaway a lami’ mabasawtu", Amilika (美國) caay henay pihuway.
Puerto Rico ata Amilika (與美國關係)
為什麼美國不會放棄對波多黎各的原因很簡單，有兩點：
kiya Amilika (美國) caay piales misaayaw tu Puertu Rico (波多黎各) a canan madayum, idaw ku tusaay a sasakamuen:
一.在地緣戰略上，美國需要波多黎各島. 波多黎各島正好處在加勒比環島鏈的中間，是加勒比海進出大西洋的重要水道.
sakacacay, itni i hekal anikalepacaw, Amilika (美國) mangalay tu Puertu Rico subal (波多黎各島) a subal. Pueltu Rico subal(波多黎各島) tumian itiniy aca i Caribbean (加勒比) laliyuliyuwan nu teban, u Ciwlepiha subal (加勒比海) saka'timan a cacumudan nu TaSi-Yang (大西洋) a kakaydaan nu nanum.
二.控制波多黎各島，美國就可以對加勒比海各國施加有利於美國的影響. 誰不聽話，美國關上波多黎各這座大門，就可以「關門打狗」.
sakatusa, mipenec tu Puertu Rico (波多黎各) a subalan, Amilika (美國) taneng misuayaw tu Caribbean a bayu (加勒比海) tu kanatal mialay tu Amilika (美國) misadateng. anucaay pitengil, Amilika (美國) puu'ten nuheni ku Puertu Rico (波多黎各) a panan, taneng tu "a deban ku panan mutiik ku wacu".
美國的想法是：波多黎各人口340萬，如果變成美國正式的州，將成為美國的財政包袱. 波多黎各想成為美國的州，就是想把財政包袱甩給美國.
Amilika (美國) a nidateng sa: Puertu Rico (波多黎各) a tademaw tulu a lasubu sepat a bataan (340) a man, anu mal Amilika (美國) nu tatenaay a Cuo, mala Amilika (美國) nu sakaudip a kawaw. Puertu Rico (波多黎各) mangalay mala Amilika (美國) a Cuo, u saka ngalaymala sakaudip sipatuhpi' i Amilika (美國).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
Democratic Republic of the Congo
thumb|u hata nu Democratic Republic of the Congo(剛果民主共和國)|alt=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svgDemocratic Republic of the Congo(剛果民主共和國)
Democratic Republic of the Congo(剛果民主共和國)
u Congo micuay atu kapulungan a kanatal (剛果民主共和國) sa i labu nu Africa, itiza i 0 00 N, 25 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,344,858 km2
u ahebal nu lalaay sa 2,267,048 km2, u ahebal nu nanumay sa 77,810 km2
hamin nu tademaw sa 81,331,050.
kakalukan umah sa 11.40%, kilakilangan umah sa 67.90%, zumaay henay umah sa 20.70%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Kinshasa (金夏沙).
sapadateng nu kanatal demiad (國家紀念日)
sapadateng nu kanatal demiad sa 30 bulad 6 demiad.
Corey Beck
sapuelac
nalecuh ciniza i Memphis, Tennessee, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. nalecuhan i 5 a bulad 27 a demiad, 1971 a mihca, Corey Beck, miunduay. u puenenengsan nu kakitizaan niza sakyami, u misimaw zikuzay mimaliay. talakaw ciniza, izaw 185 kungfen atu izaw 86 kungcin ciniza. namapili'ay ciniza i 1995 a mihcan nay NBA. i niza a mimaliay a mihcaan sa, izaw ku sabaw sepat, sabaw lima atu tusa bataan a bacu ciniza. u mimaliay sa, u zikuc nu heni sa, izikuz nu zikuc, sulitan ku bacu. kyu matineng ku miazihay cima ku milmaliay.
Bob Anderegg
縮圖|NBA Bob Anderegg nalecuhan i Monroe, Wisconsin, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Bob Anderegg i 1959 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 20, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.
Corey Beck
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:mimaliay
Democratic Republic of the Congo
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Félix Tshisekedi (Byelikese．Cisayketi 菲利克斯·齊塞克迪), 1963 a mihcaan 6 a bulad 13 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Congo micuay atu kapulungan a kanatal (剛果民主共和國) ayza, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 2 bulad 6 demiad.
Bob Anderegg
8 bulad 24 demiad, 1937 a mihca, Bob Anderegg, miunduay.
Democratic Republic of the Congo
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u cunli nu Congo micuay atu kapulungan a kanatal  ayza sa ci Jean-Michel Sama Lukonde, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 26 demiad.
Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國), France a kamu, République démocratique du Congo, miwada tu nisulitan,”RDC”,i tini i Africa (非洲)  i tepan nu kanatal, u kamu tu Mincuay a Congo (民主剛果)（DR Congo）han, Congo kim 剛果（金）（Congo-Kinshasa）han, tukus nu lala’ kaahebal pakala tu 234.5 a mang km2, sakatusa tabakiay uynu dada’ i Algeria (阿爾及利亞) atu kitakit tu saka sabaw cacay a tabakiay a kanatal, u tademaw malabas tu 8,700 a mangaan i kitakit a tademaw saka sabaw enem ka katuud, Africa (非洲) a tademaw saka sepat nu katuuday a kanatal, satusa i kitakiday a tademaw saktuuday nu France kamu a kanatal ( 法語國家) a kamu nu kanatal, kahenulan a tuse u Cin-sia-sa(金夏沙).
(u kamu nu Hulam sa: Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) （法語：République démocratique du Congo，簡寫為RDC），是位於非洲中部的國家，簡稱民主剛果（DR Congo）、剛果（金）（Congo-Kinshasa）. 陸地面積約234.5萬平方公里，是非洲第2大（僅次於阿爾及利亞）、暨世界第11大的國家. 人口超過8700萬[6]，是世界人口第16多、非洲人口第4多的國家，同時是世界人口最多的法語國家. 首都暨最大都市為金夏沙. )
nu binawlanay a nisakaku Kang-kow-ze-yu-bang(剛果自由邦) kakuniza a sakaput atu By-su-kang-kow(比屬剛果), 1960 a mihcaan enem a bulad tulu bataan a demiad misakaku patizeng tu kanatal, uyni patizeng tu kanatal hasa, atu belaw i saayaway misateket tu uyzaanay u Fa-kow(法國) tungusay nu malecaday tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」, mala u macu’ tu nu kanatal a syakay,
i tusaay a kanatal a ni pangangan hawsa, pasu kahenulan a tuse, u ngangan pala u kasazuma, namahini a singangan aca tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」Li-aw-bo-de-wey-lr（利奧波德維爾）[, Cang-kow-cing剛果（金）（Congo-Kinshasa）han ku ngangan, 1964 a mihcaan pitu a bulad cacay a demiad, pasumat tu ngangan nu Congo micuay atu kapulungan a kanatal (剛果民主共和國)  han tu, 1971 a mihcaan cacay bataan a bulad tusa bataan izaw ku pitu a demiad i kala cung-tungan ni Men-bo-tuo(蒙博托) u tayzaay micumut a tademaw pasumat han ku ngangan nu kanatal Sa-yi(薩伊)（法語：Zaïre）han, 1997 a mihcaan lima a bulad sabaw pitu a demiad ci Luo-lang-ka-pi-la(洛朗·卡比拉) amikeliday tu Cang-kow-cya-fang-min-cu-li-lang-tung-meng(剛果解放民主力量同盟) micumut mingayaw tu Cing-sya-sa(金夏沙) pabaelin tu ni kuwanan Men-bo-tuo(蒙博托), mahiza a panukas tu ngangan nu Congo micuay atu kapulungan a kanatal (剛果民主共和國) katukuh ayza.
(u kamu nu Hulam sa: 民主剛果的前身為剛果自由邦與比屬剛果，1960年6月30日獨立建國. 由於建國時與鄰近稍早獨立的原法屬剛果同樣以「剛果共和國」做為國號，國際社會在兩國名稱後括注首都名稱以作區別，因此又被稱作剛果共和國（利奧波德維爾）[註 2]，簡稱剛果（利）. 1964年8月1日改國名為剛果民主共和國[8]. 1971年10月27日，時任總統蒙博托為去殖民化而將國名更改為薩伊（法語：Zaïre），1997年5月17日，洛朗·卡比拉領導的剛果解放民主力量同盟攻占金夏沙推翻蒙博托政權，並恢復國名為剛果民主共和國至今. )
1998 a mihcaan malinga’tu tu sakatusa a ngangayaw nu  Congo(剛果), uynian a kanatal mapelpel tuway, zayhan uynian a ngangayaw macalap ku siwaay nu Fey-cow(非洲) a kanatal pakala’ tu 20 ku sibakudangay nu icelang, namahini pangangan han tu “Fey-cow(非洲) a ngangayaw i kitakit u kitakitay” a nu mahini i 2003 a mihcaan masasulit tu sakakapah a letek, nika winikalalebu, mahini tu malalid tunian a kanatal i nuwalian a kakitizaan, mipacici’ mipenec mikacaw tu tatayna atu zumaay tu kakaydihan nu uzip u kapelpel kahizaan i kitakit u sa talakaway, uynian a ngangayaw, namakay 1998 a mihcaan mapatay ku tademaw tu 540 a mang.
(u kamu nu Hulam sa: 1998年開始的第二次剛果戰爭，讓這個國家滿目瘡痍. 因為這場戰爭涉及了9個非洲國家和大約20個武裝勢力，因此也被稱為「非洲的世界大戰」[9]. 儘管在2003年簽署了和平協定，但戰鬥仍在該國東部地區繼續. 在剛果東部，強姦和其他性暴力的發生率被認為是世界上最高的[10]. 這場戰爭自1998年以來造成540萬人死亡. )
laylay歷史
ayza nipangangan tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」a kakitizaan, ayaw nu  waluay a mang a mihcaan izaw tu tademaw nu muengay, i saayaw nu kasumamadan a laylay malingatu tu ku Congo(剛果) Ban-tu-cen(班圖人) a tademaw mabulawamin uheni i ayaw nu kasumamadan tu 2000 a mihcaan katukuh ayaw nu kasumamadan tu 500 a mihcaan namakay saetipan nuwamisan mabulaw tayza i masahelingay a kakitizaan, uyniantu a mihcaan pasu nu ayaway mabulaway a mihcaan, katukuh tu pabelin tu micunuday a tademaw, Ban-tu(班圖) a tademaw mabilaw mikitay tu i tizaay nuenengay nu By-ke-mi-zen(俾格米人) binacadan a tademaw, kuheni u lalangawan papulung pacumut tu ayzaay a Congo(剛果) nu timulan a kakitizaan, Ban-tu(班圖) a tademaw namakay satipan  Si-fey(西非) a kakitizaan nu Fey(非 ), minanam tuway tu sakalu atu numukingnay a sadiket atu mikawaw, nu Congo(剛果) Ban-tu(班圖) a kamu ku angangan a kamu.
(u kamu nu Hulam sa: 現被稱為剛果民主共和國的地區，在8萬年前即有人類居住. 早期的歷史開始於剛果班圖人的遷移浪潮，他們在公元前2000年到公元前500年從西北遷移到盆地地區，期間包括前殖民地時期至推翻殖民者時期. 班圖人的遷徙取代了本地土著俾格米人，他們將其文化融合進現代剛果南部地區. 班圖人從西非地區學習了農業和鐵器的使用方法，以剛果的班圖語系語言為主要方言. )
lala’ nu hekal (地理)
Min-cu-kang-ko(民主剛果) i tepanay nu kanatal satipan nu Fey-cow(非洲), teleklal (赤道) mibaladay nu tepan a nuwamisan, nuwalian matatules tu U-kang-da(烏干達),Lu-an-da(盧安達),Pu-long-di(蒲隆地),Tan-san-niy-ya(坦尚尼亞), nuamisan nu belaw Nan-su-dan(南蘇丹), Cung-fay-cong-he-cow(中非共和國), nusatipan a kenis tuKang-kow-kung-he-kow(剛果共和國), nutimulan a kenis u An-ke-la(安哥拉),San-piy-ya(尚比亞) Kang-ko-he(剛果河) a sauwac, namakay nuwalian pasayza satipan malikit i mahamin nu kanatal, nuzuma izaw ku U-pan-ci(烏班基) a sauwac, Lu-a-la-pa(盧阿拉巴) a sauwac u kahenulan nu likit nu sauwac, nuwalian a lilis nu kenis namakay amis pasayza i nutimulan izaw ku Ay-bu-te(艾伯特) a taku,Ay-de-hua(愛德華) a taku,Ci-u(基伍) a taku,Tan-kan-i-ke(坦干依喀)a taku atu Mu-uay-lu(姆韋魯) a takuan.
(u kamu nu Hulam sa:民主剛果位於中部非洲西部，赤道橫貫其中北部，東接烏干達、盧安達、蒲隆地、坦尚尼亞，北鄰南蘇丹、中非共和國，西界剛果共和國，南界安哥拉、尚比亞. 剛果河自東向西流貫全境，另外有烏班基河、盧阿拉巴河等重要支流. 東部邊界自北向南有艾伯特湖、愛德華湖、基伍湖、坦干依喀湖和姆韋魯湖等湖泊. )
liwliw a kakitizaan (位置與地形)
Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) a kakitizaan i teban nu Fa-cow(非洲)nu kanatal, i tiza i Fey-cow(非洲) balicu’ nu teleklalan a kakitizaan, tabaki ku lala’, tabaki ku lala’ aazihan tu aatupan, Fey-cow(非洲) uyni dada’ A-el-ci-li-ya(阿爾及利亞) u sakatusa tabakiay a kanatal, mahamin a kanatal pulung nu hekal a lala’ 2 344,858 Ping-bang-kung-li( 平方公里_) nuwamisan a balaw u Cung-bey-kung-he-ko(中非共和國), nuwalian nuamisan atu Nan-su-dan(南蘇丹) matatules ku lala’, nuwalian a balaw u Dung-bey-kung-he-kow(東非地塹) masaapilis ku ilabu ku diheb, talulung ku nanaum salungan azihen atu U-kan-da(烏干達) Tan-san-ni-ya(坦尚尼亞)Lu-an-da(盧安達) atu pulung-di(蒲隆地) matatulas, nutimulan atu An-ke-la(安哥拉) matatules mababelaw nuwalian nutimulan San-pi-ya(尚比亞), satipan kenis nu Kang-ko(剛果), satipan nutimulan i salikit a sauwac Kang-ko-he(剛果河) , i salikit kalimucu’ Ta-si-yang (大西洋), dadipsan 37 Kung-li(公里) katanayu’ dada’.
(u kamu nu Hulam sa: 剛果民主共和國的位置在非洲中部，位於非洲赤道心臟地帶，地大物博，為非洲僅次於阿爾及利亞的第2大國. 全國總面積2344858平方公里[20]. 北鄰中非共和國，東北和南蘇丹接壤. 東鄰東非地塹，峭壁深谷，水深奇秀，與烏干達、坦尚尼亞、盧安達和蒲隆地相接. 南與安哥拉毗連，東南界尚比亞，西界剛果. 西南部剛果河下游一隅瀕大西洋，海岸線只有37公里長[21]. )
cen-ce政治
2001 a mihcaan cacay a bulad sabaw pitu a demiad, Lo-lang-de-si-lay-ka-pi-la(洛朗-德西雷·卡比拉) mapatasasa nu saba a sakakaay nu hitay mapacuk mapatay tu ci La-sen-di-mi-ze-le(拉什迪·米澤勒)（Rashidi Mizele）, u wawa nu Ye-se-fu-ka-la-pi(約瑟夫·卡比拉) taluma  i kanatal mala Cung-tung(總統), mikawaw katukuh i 2019 a mihcaan 1 a bulad 24 a demiad.
(u kamu nu Hulam sa: 2001年1月18日，洛朗-德西雷·卡比拉被下屬軍官拉什迪·米澤勒（Rashidi Mizele）刺殺身亡，其子約瑟夫·卡比拉回國後接任總統，執政至2019年1月24日. )
2006 a mihcan 7 abulad 30 a demiad, Kang-ko-cing(剛果金) mikawaw ku Kung-tung(總統) atu Ko-mi-iy-huay(國民議會) amisingkiw, 8 a bulad 20 a demiad, misaketeday misingkiw ku Uay-yuan-huay(委員會) sakamusa,pasingkiwan tu Kung-tung(總統) nayay ku pakaalaay tu 50% kaipapaw a paya,  ci Ye-se-fu-ca-pi-la(約瑟夫·卡比拉) atu Zang-pi-i-rlben-pa(讓-皮埃爾·本巴) misingkiw aca tu sakatusa apisingkiw 10 a bulad 29 a deniad, sakatusa makakutay misingkiw tu a a Kung-tung(總統) 11 a bulad 15 a demiad, misatekeday misingkiway a uay-uang(委員) sakamusa, ci Ka-pi-rl(卡比拉) ku masingkiway a Kung-tung(總統),12 a bulad 30 a demiad, ci An-tuo-ban-ci-can-cia( 安托萬·基贊加) mala u Cung-li(總理).
(u kamu nu Hulam sa: 2006年7月30日，剛果（金）舉行總統和國民議會選舉. [23]8月20日，獨立選舉委員會宣布，總統選舉中無人獲得50%以上的選票，約瑟夫·卡比拉和讓-皮埃爾·本巴進入第二輪選舉. [24]10月29日，第二輪總統選舉舉行. [25]11月15日，獨立選舉委員會宣布，卡比拉當選總統. [26]12月30日，安托萬·基贊加被任命為總理. )
cin-ci經濟
makay 1980 a mihcaan a tepan nu ciday hausa,  Congo(剛果) a 礦產 nulaculan mawada tu, kanahatu i 1960年 namisateket tulin i Nan-bey(南非) hausa Fa-cow(非洲) a sakatusa ku kikay kusi nu kanatal, nika satabaki satu uyni kasakalamkam a malahat u mikimmay atu miba’tuay atu malukay u niu kange’luan kaizaw, saayaway atu sakatusa pingangayaw nu Congo(剛果) atu1996年 mmalinga’tu tu macacukah, tabaki satu kini sakalawacu’ nu Congo(剛果) a tademaw nu kanatal nisangaan a aca atu caysan nu kanatal nu micumuday, a pabelinen ku suku nu kanatal micunus tu ku talakaw, tu ku nu nutawan a kinapinanay tu a ngangayaw, mapatay tu 500 a man kakatuud nu  mapatayay a tademaw, malilit tu a makunga’lay( 饑荒) atu imelang uynian a kanatal, pakala tu tulu (三分)a tusa ku tademaw caay ka kapah ku uzip.
(u kamu nu Hulam sa: 自1980年代中期以後，剛果的礦產資源已經大幅減少，雖然在1960年獨立後是繼南非之後非洲第二個工業化國家，但是它誇大了「高速」發展中的採礦業和農業部門的勞動生產率. 第一次和第二次剛果戰爭及1996年開始的衝突[34]大大地衰弱了剛果的國民產值和財政收入，並給國庫增加了高額外債. 數次戰爭共造成500多萬人喪生，其引發的饑荒和疾病導致該國約三分之二的人口營養不良. )
malukay農業
剛果民主共 u malukay a kanatal, malahad發展 tu nikalukan, u lalabu nu kanatal masenged sidamek tu lala’ mahini u nikalukan atuud yadah satu, hatu i kakuti’ay paluma’, u ngannganan nu nipalumaan u a zung-gu-su(棕櫚樹) a kilang, misangatu zung-gu(棕櫚) a simal u kahenulan  kuni, uyza satu nipalunaan nu kuhy(咖啡) ce-ce(可可)、sanasay(椰子),kupa(棉花),papah nu katasaku(菸葉),tipus(稻米),lami’(蔬菜), padingat(鳳梨), kubkub(玉蜀黍), tebus(甘蔗), kalitang(落花生),galasu(橡膠), paza’(香蕉) atu uza(茶葉)amin.
(u kamu nu Hulam sa: 剛果民主共和國是一個農業國家，農業發展具有很大潛力. 由於境內氣候溫濕，土地肥沃，因此農產品十分豐富，大多數為熱帶農作物，主要的農產品有棕櫚樹，其所產製的棕櫚油佔重要地位. 此外也盛產咖啡、可可、椰子、棉花、菸葉、稻米、蔬菜、鳳梨、玉蜀黍、甘蔗、落花生、橡膠、香蕉和茶葉等. )
tademaw人口
tutuc tu 2016 a mihcaan年 pulung nisulitan a tademaw Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) i lalabu nu kanatal pulung izaw ku 254個 ku ni kasaniyazu’ nu binacadan, Pang-tu a kamu(班圖語系) a kamuan musakamuay tuynian a kamu pakala tu pulung 84％ ku tademaw, Congo(剛果)a binacadan, Nen-ciy-la a binacadan(恩加拉族), Lu-pa a minacadan(盧巴族), Men-ke-en-ku-en-tu a men-ke-en-du a minacadan(蒙戈-恩庫恩杜族), Lung-da a binacadan(隆達族), Su-ku a binacadan(蘇古族) amin, u liwan satu u kamu Su-dan a kamu(蘇丹語)A-can-de a binacadan(阿贊德族) atu Ni-lu-de a kamu(尼洛特語系)A-lu-rl a binacadan (阿盧爾族) atu Pa ke-mi a banacadan(俾格米人)amin, kamu nu kanatal u  Fa a kamu(法語), angangan a kamu izaw ku Lin-ciy-la a kamu(林加拉語)Ci-kang-ku a kamu(基剛果語) Ci-lu-pa a kamu(契盧巴語) atu Se-wa-si-li a kamu(斯瓦希里語), u binawlan 55％ ku u Tin-si-kiw,35％ u baluhay a singku, nu zumaay pulung 10％.
(u kamu nu Hulam sa: 據2016年人口統計資料，剛果民主共和國境內共計有254個部族，以班圖語系為語言的約占總人口的84％，主要為剛果族、恩加拉族、盧巴族、蒙戈-恩庫恩杜族、隆達族、蘇古族等，其餘為講蘇丹語的阿贊德族和尼洛特語系的阿盧爾族和俾格米人等；官方語言為法語，主要語言有林加拉語、基剛果語、契盧巴語和斯瓦希里語. 居民中55％信仰天主教，35％為新教，其他宗教共計10％. )
Bngwan
thumb|u Tayan a kaying sangulan a tatayna
Dennis Awtrey
Dennis Awtrey nalecuhan i Hollywood, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Dennis Awtrey i 1970 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 46, namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.
Bngwan
Bngwan
宜蘭縣大同鄉松羅村
松羅村位於蘭陽溪支流松羅溪左岸，包括三個聚落，分別是松羅【Sha noh】、圓山【B ngwan】、玉蘭【Ta ma lan】.
u siwkay nu niyazu'
i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bngwan. u kasalumaluma’ nu Bngwan sa, 5 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 22 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 19 ku tademaw, pakalatu 86%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 14%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 77%, Pangcah(Amis) 9%.
u Tayan a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayal a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), cayka tuud ku zuma a tademaw.
u Sakizaya a tademaw
inay ku Sakizaya itini.
u cidekay nu Taywan yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Afo,Afu-tatama a ngangan nu Pangcah
ngangan nu tatama
Afo, Afu
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu. u tatama a ngangan kuyni.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan
kakuniza:ngangan
Iratay
thumb|Lanyu
Iratay
u sulit nu Hulam: 漁人部落
台東蘭嶼. 漁人部落在達悟語為I ra tie，意思為廣大的平原，曾因洪水而遭受襲擊，外村的人又稱此地為Irasapen，意思為被洪水掩沒的地方.
u siwkay nu niyzau'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Yami(Tao)81%, Pangcah(Amis)2%, Paywan(Paiwan)1%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
Pukpuk
thumb|Ji’an
Iratay
u siwkay nu Yincumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
Pukpuk
Pukpuk
u sulit nu Hulam: 簿簿部落
Iratay
u siwkay nu Yincumin
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
Pukpuk
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5,733 ku tademaw, pakalatu 82%.
Iratay
u siwkay nu Yincumin
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
Pukpuk
u asip nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 15%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 0.5%, Tayan(Tayal) 0.5%.
Iratay
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Pukpuk
u Pangcah a niyazu'
u Pangcah a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
ngangan nu Puyuma-Arugi
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Puyuma a cidekay.
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13992 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p82
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Valjulu
thumb|Jinfeng
ngangan nu Puyuma-Arugi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Valjulu
Valjulu
u sulit nu Hulam: 娃優魯部落
ngangan nu Puyuma-Arugi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
名字
Valjulu
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Valjulu. u kasalumaluma’ nu Valjulu sa, 94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 242 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 239 ku tademaw, pakalatu 99%.
ngangan nu Puyuma-Arugi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
民族
Valjulu
u siwkay nu niyazu’
u zuma sa, cay ku Yingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 1%.
ngangan nu Puyuma-Arugi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Valjulu
u siwkay nu niyazu’
u kasabinacadan,.
台東縣金峰鄉嘉蘭村，為嘉蘭村七部落之一. 源自馬奴爾溪（俗稱白河）上游遷居現址. 嘉蘭村位於太麻里溪畔，原名「布魯布魯深」（ PULER PULRE SHEN ）（譯：多霧窪地），由七大部落所聚成，日本佔據台灣時對各族原住民實施理番政策，民國二十八年強迫居住於知本溪、麻立霧溪、馬奴蘭溪、麻利都部溪上游各部落遷居. 民國34年10月25日在台灣光復後各部落陸陸續續遷居現址.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
Valjulu（馬兒部落）
i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Valjulu. u kasalumaluma’ nu Valjulu sa, 128 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 399 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 383 ku tademaw, pakalatu 96%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 16 ku tademaw, pakalatu 4%.
u kasabinacadan, Paiwan 91%, Rukai 3%, Bunun 1%, zumazuma 1%.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
1 ku pakincalan i Valjulu niyazu’.
1 ku pikuwanan i Valjulu niyzau’.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Paywan kakuniza:Pingtung
Bob Armstrong
縮圖|[[NBA]] Bob Armstrong nalecuhan i Detroit, Michigan, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Bob Armstrong i 1955 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 12 ku uwac atu silsil 87, namapili’ tu nu Rochester Royals putiput.
6 bulad 17 demiad, 1933 a mihca, Bob Armstrong, miunduay.
Ciamengan
thumb|Amis Malikuda
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciamengan. u kasalumaluma’ nu Ciamengan sa, 718 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,892 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 690 ku tademaw, pakalatu 36%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,202 ku tademaw, pakalatu 64%.
u sausi nu cidekay a tademaw
thumb|Amis postcard u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 34%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng, izawtu ku Sakizaya itini mueneng,caypasumat ku ngangan nu Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a cidekay sa, u Taluku(Truku).thumb|Shoufeng Township Office
u Sakizaya a tademaw
katuud ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, cayhen pasumad tu ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay,  sakatulu sa ku tangbulanay.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
Taromak
Taromak（u sulit nu Hulam：達魯瑪克部落）
u siwkay nu niyazu
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Taromak. u kasalumaluma’ nu Taromak sa, 493 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,388 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,235 ku tademaw, pakalatu 89%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 153 ku tademaw, pakalatu 11%.
Tate Armstrong
Tate Armstrong 10 bulad 5 demiad, 1955 a mihca, Tate Armstrong, miunduay.
Taromak
u siwkay nu niyazu
達魯瑪克最早於西元一六五O年列入正式的歷史資料. 當時，在荷蘭人的戶口資料中，達魯瑪克被列為敵蕃. 傳說中，達魯瑪克發祥於中央山脈巴油池（小鬼湖）一帶. 經過多次遷徒，而到肯都爾山（Kintool）、再到卡帕里瓦（Kapaliva，海拔約五百至五百八十公尺高，距今東興村約十公里）附近. 在卡帕里瓦可能居住有數百年之久. 據說當時曾發生天花和霍亂，死了很多人.
西元1874年，恆春發生牡丹社事件後，滿清政府才開始經營東台灣，稱達魯瑪克為「大南社」. 日據時期，日本人以武力統治達魯瑪克. 民國十五年，日本政府在「番社集團移住」的政策下，將達魯瑪克東遷至兜（Doo，海拔約三百公尺高，位於大南水利發電廠上方）與比利良（Irila，海拔約一百五十公尺高，位於大南水利發電廠下方）. 民國三十、三十一年，再遷到現址而定居.
民國三十四年，部落內部份民房遭洪水沖毀，災區附近族人乃再遷至現今利嘉溪南岸，建立蘇巴陽的小部落. 大南則經歷民國五十八年的大火後，在原地重建，即今天的達魯瑪克.
※資料來源： http://www.beinan.gov.tw/upload/article/introduction/otc/page/produce2.htm
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Rukay(Rukai) 74%, Paywan(Paiwan) 4%, Pangcah(Amis) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 3%, zumazuma 3%.
u niyzau' nu Rukay
u Rukay a niyazu' kyuni, katuud ku Rukay itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Pangcah(Amis) u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihca 01 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Rukay
John Barber
John Barber nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Barber i 1956 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 50, namapili’ tu nu Minneapolis Lakers putiput.
6 bulad 27 demiad, 1927 a mihca, John Barber, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA. 縮圖|John Seb Barber from Leeds, UK
Evo Morales
thumb|Evo Morales|alt=Evo Morales 2011.jpg thumb|hata nu Bolivia|alt=Flag of Bolivia.svg
Evo Morales
10 bulad 26 demiad, Evo Morales, u misingkiway. 1959 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Bolivia ayza sa ci Evo Morales, micakat a demiad sa i 2006 a mihca 1 bulad 22 demiad.
Kamisatu
Kamisatu
u sulit nu Hulam: 卡米莎度部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kamisatu. u kasalumaluma’ nu Kamisatu sa, ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, ku tademaw, pakalatu.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, ku tademaw, pakalatu.
Evaristo Carvalho
thumb|Evaristo Carvalho|alt=Evaristo Carvalho 2016.jpg thumb|u hata nu Sao Tome and Principe|alt=Flag of São Tomé and Príncipe.svg
Kamisatu
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun)
u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni. katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.
Evaristo Carvalho
Evaristo Carvalho
10 bulad 22 demiad, Evaristo Carvalho, u misingkiway. 1941 a mihca nalecuhan)
Kamisatu
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
Dennis Bell
Dennis Bell nalecuhan i Cincinnati, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Dennis Bell i 1973 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 5 ku uwac atu silsil 83, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.
6 bulad 2 demiad, 1951 a mihca, Dennis Bell, miunduay.
Evaristo Carvalho
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Sao tome and principe ayza sa ci Evaristo Carvalho, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 9 bulad 3 demiad.
Kamisatu
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
nipaluma-adengis
thumb|400x400px|adengis
adengis
台灣澤蘭
adengis sa, uzumaay a lemangawan nu Taywan. mauzip isasa' 3000m bayu'-talakaway. caayhen paluma kunu tademaw. u yamahay sa, mauzip isasa' nu kilang, maazihtu sacahamin nu Taywan subal.
u siwkay nu nipaluma
台灣澤蘭（學名：Eupatorium formosanum, 西拉雅語：i-hing），菊科澤蘭屬的植物，是台灣的特有植物. 分布於台灣本島，生長於台灣全島平野至海拔 2,500 公尺的山地，各地皆有分布，為一普遍的路邊或荒廢地植物，常生於林下，目前尚未由人工引種栽培. 別名：六月雪.
u Tay-wan(台灣) adengis han mitesekay a nipangangan(學名) ku Eupatorium formosanum han, kamu nu Si-la-ya(西拉雅語) ku i-hing sa. u ciy(菊) a kaput, adengis nu su a nipaluma, nu i Tay-wanay(台灣) misitekeday a nipaluma. malakalak mulangaw i Tay-wan(台灣)ay subal, mulangaw malakalak i Tay-wan(台灣) cuwcuwa, maadih i enalenalan atu i namakabayu’ tusa a malebut idaw ku lima a lasubu a Kung-se(公分) a buyu’buyu’an, i cuwacuwa tu nu Tay-wan(台灣) a kakitizaan a idaw ku nikalakalak nu langaw nina nipaluma-adengis, u hina maadih i dadadadanan, atu i babakahan tu cacanan, hinalangaw aca i sasa nu kilakilangan, ayda inayay henay ku nu tademaw a nipaluma a pahabay, duma a ngangan sa sisuledaay enemay a bulad.
台灣澤蘭, 菊科Eupatorium formosanum Hayata, 別稱：山澤蘭、六月雪, 特徵：多年生直立亞灌木. 莖，綠色到紫色.
Tay-wan(台灣) adengis, u ciy a kaput Eupatorium formosanum Hayata, duma a ngangan, nu buyu’ a adengis, sisuledaay enemay a bulad han.
papah (葉)
葉，卵形至披針形，具葉柄；單葉、三裂至三裂的羽狀複葉；先端鈍或漸尖，葉緣鋸齒狀或小鈍齒緣，葉上表面被短毛，下表面沿著葉脈密被曲柔毛. 頭花極小，呈複聚繖狀花序，具5~6朵小花；白色至略帶粉紫色. 瘦果黑色，冠毛白色.
hekal ni papah, micaebay tu apuyu’ay a banuh, i belin mililis tu lamit nu papah micaebay tu makuluday daymi’ay a banuh.
tangah nu balu adidi’, masaupuay mapulung mahiza u kawsuwaay ku kaku a balu, makaala tu lima tu enem ku adidiay a balu, salengacay masasibahunbahun kiyukiyuay a kulit. ya makudusay a heci lumeni’ay ku kulit, i tangahay sasatahab tu banu u salengacay ku kulit.
kalakalakan (分布)
分布：琉球、台灣及菲律賓的巴丹群島. 台灣分布於海濱至3000公尺以上高山，幾乎全島土地上皆有它的蹤跡；除開闊地外亦常見於公路、山徑、溪流兩旁，但少見於住宅、聚落範圍內.
lakalak: Liw-kiw(琉球), Tay-wan(台灣) atu nu Hu-lipin (菲律賓) a Pa-tan(巴丹) subasubalan. i Tay-wan(台灣) lakalakan nu Tay-wan(台灣) nipaluma-adengis, i dadipasan nu bayu katukuh i tulu a malebut Kung-ce(公尺) talakaway buyubuyuan. mamin i pala maadih ku nilangawan. u ahebalay a hekal hinaadih, pasu i dadan, dadan nu buyu’, tatapiingan nu sauwac tu cilis, nika inayay i lumalumaan, iniyaduniyaduan.
其垂直分布範圍超過3000公尺，能耐之大在原生植物中名列前茅；也因此，其植物體外型變異非常大. 花期通常為5~11月. 包括許多官方資料都認為 台灣澤蘭為特有種植物，但其被處理為E. cannabinum下之變種.
hanu u nikapatelek nida mulangaw ku sausi sa, nu lakalakan a liwliw niza malakuwit tu tulu malebut a Kung-ce(公尺), u icelang nida maudip u nu sasayaway mulangaw a mucelakay; imahini sa, ya mucelakay nu udip nida tabaki ku nika sumad. kasibaluan i limaay a bulad. katukuh sabawcacay a bulad. pasu u katuuday a misulitay tu mahiniay sakamu sa ku pabaway, patatenga’kuheni, ina Tay-wan(台灣) adengis u masateketay a mucelakay a nipaluma. nika u nisumadan tu sa u nu isasaay nu E. cannabinum han.
masaduma (分類)
台灣澤蘭成為其下的亞洲變種. 沒併入E. cannabinum前的分類, E. formosanum台灣澤蘭也非 特有種，原本分類視台灣產為原變種 E. formosanum var. formosanum，琉球產為E. formosanum var. quasitripatitum，僅能視為特有變種.
nu Tay-wan(台灣) a dengis mala nu i A-ciw(亞洲) masumaday a sapaluma. Tay-wan(台灣) a dengis nacaay henay picumuden i E. cannabinum, caay kaw masiteketay a sapaluma; mulangaway i Tay-wan(台灣) sa ,u masumad a nipaluma u. E. formosanum var. formosanum han. nu Liw-kiw(琉球) a nilangawan u E. formosanum var. quasitripatitum，wini sa u misitekeday masumaday a sapaluma.
台灣澤蘭是否恢復為E. formosanum，仍具爭議，非我等所能認定. 但即使回復E.formosanum之名，除非將 琉球及 巴丹群島族群獨立為種，否則仍不能視為特有種. 因為大部分單位及書籍仍使用Eupatorium formosanum稱呼 台灣澤蘭，所以我標題也予以保留.
nika Tay-wan(台灣) a dengis kapahay hakiya mala E. formosanum，maca cinglaw henay, caay kaw ita ku patucekay. kanahatu tayni aca ku E.formosanum a ngangan, anu Liw-kiw(琉球) atu Pa-tan(巴丹) a subasubalan patizing malasapaluma, anu caay sa laecus misakaku u misitekeday a sapaluma kuyni sa. zayhan katuud ku misulitay a kakitidaan atu sapiadih a cudad u Eupatorium formosanum ku pipanganganan tu Tay-wan(台灣) a dengis, kiyu itini u Eupatorium formosanumn ku nipatucek a misulit tu.
台灣澤蘭是台灣產澤蘭屬(Eupatorium)中最常見的一種，也是斑蝶類最喜愛的蜜源植物之一. 在 北海岸、東北角海岸及大屯山，若時間恰當，可見到上百隻各類斑蝶散佈在台灣澤蘭花叢間漫飛；
Tay-wan(台灣) adengis sa adengis a su(屬)(Eupatorium), hinaadih i cucuwa nipalumaan i Tay-wan(台灣), u sakaydihan nu mahizaay u Pan a adipapang(Pan-tey, 斑蝶) hananay, u sapiala tu baluay a bahun atu baluay a wanen nu wadu kina Tay-wan(台灣) adengis. i amissan a dadipasan, nuwalian tu amisan kalimuca a dadipasan atu i Ta-tun-san(大屯山), anu malucek ku tuki, maadih ku maluyaluyay makaala tu lasubu nu adipapang itini milakalak bahelbahel sa i balubaluan nu Tay-wan(台灣) adengis milami’tu baluay a bahun atu baluay a wanen.
台灣澤蘭強健的習性提供了斑蝶固定的食物，也成為此區春、夏交替固定上演的「蝶戀花」自然景觀. 泛澤蘭屬這一大類的菊科植物，由於頭花過小，純粹以“花朵”來辨別種類很傷腦筋，以植株型態 ，葉型、葉柄判斷反倒較簡單.
Tay-wan(台灣) adengis wuya icelangay matesekay a wayway niza u sakapahay a sipaanin tu adipapang mukan, kiyu itiniay a kakitizaan, mangaleb yu malaliyun ku sadingsingan atu laludan, maazih ku mahizaay adipapang maydih tu balu bangcaay i laylay a kakaadihan.
ciy a kaput (菊科)
菊科（學名：Asteraceae）是真雙子葉植物菊目的一個科, 花粉具有三孔的植物類群. 菊科是真雙子葉植物中最大的一個科，現在已有至少13個亞科、1689屬和32,913種.
u ciy a kaput sa mitesekay a nipangangna(學名): Asteraceae sa, u tatenga’ay masatusaay ku papah a ciy sapamata(censuwangciyeyceu-cimu, 真雙子葉植物菊目), mahiniay ci a kaput hananay, u bulu bahun niza situluay ku buhang sananay nipaluma a kasaupu, atu u satabakiay i mahiniay i masatusaay ku papah a nipaluma( censuwangciyey-ceu, 真雙子葉植物) a kaput, matungusay a nisausit sa izaw ku sabawtulu a Ya a kaput, 1689 nu su(屬), 32,913 ku cung(種).
菊科植物廣泛分布在全世界，但熱帶地區較少. 中國有約200屬2000多種，包括了菊花、蒲公英、大薊、小薊、向日葵等植物.
ciy a kaput nipaluma sayaday saan mulalalak i kitakit mamin, nika caay kayadah i cacaledasay a kakitizaan. i Cung-ku(中國) izaw ku tusa a lasubu ku Su(屬), tusa a malebut nu Cung(種).
菊科的學名是由模式屬紫菀屬（Aster）而來，是「星形」的意思，指菊科植物的頭狀花序似星形. 菊科和蘭科常被視為最進化的植物.
ciy a kaput a mitesekay a nipangangna(學名), namamakayza nu mu-se-su(模式屬) ce-yuan-su(紫菀屬)(Aster), u mahezaay u bunac ku kaku sananay, nu ciy a kaput nipaluma kasingangan niza, mayza wuya masatangahay azihen a balu niza masbunac ku kaku azihen.
菊科植物最主要的特徵是花序為頭狀花序，頭狀花序是由許多花簇生在似頭狀的總花萼上所組成的，而這些花常被稱為「小花」.
ciy a kaput matatungusay matesekay niza sa mayza ya balu azihen simasatangahay mucebalay a balu. masatangahay mucebalay a balu sa, u nu yadahayay a balu a nilecuhan, mapulung mulangaw i tiza i masatangahay balu a papah, hina adidiay a balu han ku ngangan.
小花有舌狀花和管狀花二種，舌狀花的花瓣長條形，通常生長在頭狀花序的外圍，管狀花的花瓣合生成管狀，通常生長在頭狀花序的中央.
Afih
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Afih. u kasalumaluma’ nu Afih sa, izaw ku 94 a luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 293 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, izaw ku 226 a tademaw, pakalatu 77%.
nipaluma-adengis
ciy a kaput (菊科)
ya adidiay a balu izaw ku tusay a kaku: sakacacay sa mahiza u sema’ay,s akatusa sa, mahiza u husuay ku kaku a balu.mahiza u sema’ay a balu u pippih nu balu sa tanayu’ay, kananaman sa, mulangaw i hekalan nu masatangahay mucebalay a balu, u husuay ku kaku a balu,  masahusuay ku pippih nu balu, kananaman sa, mulangaw i  tetebanan nu masatangahay mucebalay a balu.
Afih
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 67 ku tademaw, pakalatu 23%.
nipaluma-adengis
ciy a kaput (菊科)
菊科的頭狀花序有下列二種類型：頭狀花序有舌狀花和管狀花：向日葵、紫菀.
Afih
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 70%, Bunun 2%, Tayal 1%, zumazuma 3%.
u cidekay nu tademaw
caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis) sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Yincumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay kaduut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis).
nipaluma-adengis
ciy a kaput (菊科)
頭狀花序只有舌狀花：蒲公英、菊苣. 頭狀花序只有管狀花：大薊、藿香薊
Afih
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.
nipaluma-adengis
ciy a kaput (菊科)
ciy a kaput ya masatangahay mucebalay a balu, tatusa ku kaku niza: masatangahay mucebalay a balu masasema’ay ku balu, tinaku: pu-kung-in(蒲公英), cu-ci(菊苣) masatangahay mucebalay a balu masahusuay ku balu, tinaku: ta-ci(大薊), huwu-sian-ci(藿香薊).
Afih
u Sakizaya a tademaw
hakay izaw tuway, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
ademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 12 a bulad
pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894), Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)
nipaluma-adengis
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
Eupatorium formosanum is a plant species in family Asteraceae. It is found in Taiwan and the Ryukyu Islands (Japan). It is a perennial herb growing about 2 m (7 ft) tall.
Afih
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
nipaluma-adengis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Mahitakassabak
Afih
u siwkay nu Yincumin
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay,
itini uyiniyan a subal, tina subal a ngangan sa ku "Taywan",
u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa,
Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu',
caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan(知識).
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.
satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay,
sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
台灣原住民族資訊資源網Taywan Yincumincu laculaculan calay-kakacawan
平埔族Tangabulan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Kalingku kakuniza:Yincumin kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
Corey Benjamin
Corey Benjamin
nilacul
Corey Benjamin nalecuh i Compton, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Corey Benjamin i 1998 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.
nalecuhan ciniza i 2 a bulad 24 a demiad, 1978 a mihcaan, Corey Benjamin, miunduay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:tademaw kakuniza:NBA kakuniza:mimaliay kakuniza:Amilika
Syria
thumb|u hata nu Syria（敘利亞）|alt=Flag of the United Arab Republic.svg
u Syria sa i labu nu Ya-Cuo, itiza i 35 00 N, 38 00 E. u ahebal nu lala' mapulung sa 185,180 sq km. u ahebal nu lala’ay sa 183,630 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,550 sq km. hamin nu tademaw sa 17,185,170. kakalukan umah sa 75.80%, kilakilangan umah sa 2.70%, zumaay henay umah sa 21.50%.
1944年1月1日宣布獨立，1946年4月7日被聯合國及世界各國認可為正式獨立國家，現任總統為巴沙爾·阿塞德（Bashar al-Assad）. 由於內戰的持續進行，目前已四分五裂被多個政權或武裝團體所控制，主要有被國際承認的敘利亞政府、敘利亞反對派及北敘利亞民主聯邦等.