cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
uciya nu balucu'
nilaculan
masasukaysih saalohaw han, hay maw han, kiya matenes, widih hekal han mitanam, satimtim han mitanam, kiya madateng.
Somalia
lalangawan (文化)
其他氏族包括Issa、Gabooye和索馬利蘭 Harti 例如 Warsangali 和 Dhulbahante（Darod部族的分支）. Warsangali 和Dhulbahante主要生活在蘇爾、薩那格及索馬利蘭托格代爾地區的一小部分，而伊薩克氏族主要生活在沃戈伊加勒貝德、托格代爾、薩赫爾、奧達勒東部和南部，薩那格西部和蘇爾西部.
nipaluma-sipil
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:夏秋之間開出白色小花，花被具4-5裂，花柱有3枚. 花後結出的果實為三角形的瘦果，包於肉質的花被內. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
就這樣，兩人開心的相處了十幾年的時間，成了無話不談的老知己.
nipaluma-sipil
wayway nu langaw (原形態)
縮圖|nipaluma-sipil yadahay nu mihcaan naany a langawan nu lutukan, iumahay nu langaw talakaw han lima a bataan ~ walu a bataan a congfen, nipaluma a langaw han cacay a lasubau lima a bataan a congfen.
(kamu nu Hulam:多年生草本，野生高50-80cm，裁培植株高可達150cm. ）
Somalia
kakanen (飲食)
itini i Somalia (索馬利蘭) a tademaw tayni iluma' palabanga, namukan satu kanca asiliwaw tu pusak i sala u siligiay a tademaw kumahiniay sa. mahini sa u pasubanaay tu silumaay a tdemaw mabecultu kaku sa.
nipaluma-sipil
tineng (知識)
papah nina sipil atu ciit mahida u alisalap ku wayway, sisa pangangan han nu katuuday u alisalap a lutu, alisalap a au’k, mibahelay nu alislap sa anganganan, u sasapayuan han u nikalatan nu cilekay, patahekal tu akuti’ nu udip atu ledek, milawpes tu lusidaw atu lebawa a sasapayuan.
Somalia
lalangawan (文化)
索馬利蘭最主要的部族家族是伊薩克氏族. 第二等重要同時也是現在總統來自的氏族是Gadabuursi.
Gadabursi氏族生活在這個國家的西部，包括奧達勒地區和部分Gabiley District.
nipaluma-sipil
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
sipil u liao-ke nu yadahay a mihcaan nanay nu patelekay a lutukan atu apuyuay a langawan nu kilang, talakaw nu langaw han lima~ siwa a chyy, masa kunidaay a ciit takelal kunika langdaw nu mapipiay a waywayan, idaw ku patelekay nu sasulitan.
Somalia
u Somalia sa i labu nu Africa, itiza i 10 00 N, 49 00 E. u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 637,657 km2. u ahebal nu lala'ay sa izaw ku 627,337 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 10,320 km2.hami n nu tademawan sa 10,817,354. kakalukan umah sa 70.30%, kilakilangan umah sa 10.60%, zumaay henay umah sa 19.10%.
nipaluma-sipil
kaliwasak nu langaw (分布環境)
sipil idawaca ku dumaan a ngangan u da-ben-wugong-cao, baizu-cao, bian-zhuhua, bian-zhu-cao, guan-li-zhu, zhan-she-jian.
Somalia
taleacawaan (婚姻)
和來自母親家族的表親結婚傳統上是受到歡迎的，因為這能使家族聯盟更加牢固，但這種現象之前並不多見.
nipaluma-sipil
sasapayuan (藥效)
isanek han, abesa’ adidi ku cueded, nai ku ledek, milawpes tu lebawa, pakasapi’ tu udip, tada sapingaay han u puces, kalatan nu bau, duka, kalatan nu alisalap sa.
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】Muehlenbeckia platyclada (F. V. Muell.) Meisn.
【族語】布農 Pantatala Lisav Tu Ismud、撒奇萊雅 Sipil、鄒 Pu'ung
To'omang
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
東北部的馬科希爾地區則在2000年7月1日宣布自己為索馬利亞內的一個自治地區，並宣稱擁有薩那格的主權，但未獲承認.
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【屬名】亂子草屬
sapakatineng (應用)
sakay dadanan nu aadihan atu langad nu madadecdecay a langawan. papah atu ciit nida taneng saitan sapisanga tu papahcekan tu baluan.
Somalia
cunli (總理)
u cunli nu Somalia (索馬利亞) ayza sa ci Mohamed Hussein Roble (穆罕默德·海珊·羅布爾), micakat a demiad sa i 2020 a mihcaan 9 bulad 23 demiad.
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
邦特蘭和索馬利蘭之間的衝突局勢在2007年10月進一步升級，當時索馬利蘭武力占領了蘇爾地區的首府拉斯阿諾德.
nipaluma-padadiw
u sulit nu zuma a kamu-Hulam atu Amilika
秋鼠麴草（學名：Gnaphalium hypoleucum）為菊科鼠麴草屬的植物. 分布於日本、朝鮮、印度尼西亞、中南半島、台灣島、印度、菲律賓以及中國大陸的西北、華中、華東、西南、華南等地，生長於海拔200米至800米的地區，多生長于山地路旁、空曠沙土地和山坡上，目前尚未由人工引種栽培.
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitesekay a ngangan】Muehlenbeckia platyclada (F. V. Muell.) Meisn.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:竹節蓼為蓼科多年生的直立草本或灌木，株高約5-9尺，散生的枝條呈亮綠色的扁平狀，具有直條紋. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
懂你的人，也許不在身邊，但一定在心裡.
Somalia
lalangawan (文化)
部落氏族按照血統的不同而分成2500至10000數量不等的成員. 對於索馬利亞人來說只要知道名字和所屬部族就可以知道他們的關係.
taleacawaan (婚姻)
nama kaydaay i nuwinaan anipusadak kan anikaleacawa u sakanamuhan nu lalumaan, mahiniay a kawaw han u satanetekay nika taleacawan, nika nina kawaw caay kaadih i sumamad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mohamed Abdullahi Mohamed (Muhamude．Aputula．Muhanmude 穆罕默德·阿卜杜拉·穆罕默德), 1962 a mihca 3 a bulad 11 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Somalia (索馬利亞) ayza, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 2 bulad 16 demiad.
nipaluma-sipil
kaliwasak nu langaw (分布環境)
(kamu nu Hulam:原產於新幾內亞及所羅門群島，現今種植於台灣、華南、華中等醫院、學校、藥用植物園、藥用植物研究單位或是森林遊樂園區. ）
wayway nu langaw (原形態)
lamit tatapangan mabalad kuni kabian, mahida u panpawa, kibetul ku heci, sanglacay ku kulit, i batac nu batacan idaw ku masalebungay nu tatapangan a sulit, nipalumaan a lamit han u ba’ket han makaala tu cacay a congcin, papah han i akaway lima ku napapahan, tulu ~ lima miliwliw tu angangan tapabawsa i tunduh.
tineng (知識)
(俗名：大本蜈蚣草、蜈蚣草、百足草、百腳草、扁竹蓼、扁竹花、扁竹草、觀立竹、斬蛇劍)
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：真雙子葉植物 Eudicots
nipaluma-sipil
misiwkay (簡介)
sipil u langdaway a langawan, nui xin-jineiya atu suoluomen-qundao.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:葉片形狀呈三角狀披針形，長0.5-1.5公分，寬0.2公分，生於節上，托葉退化為橫線條，變成明顯的節紋. ）
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】da-ben-wugong-cao, baizu-cao, bian-zhu-liao, wugong-cao, bian-zhuhua, bian-zhu-cao, bai-jiao-cao, guan-li-zhu, zhan-she-jian
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
lalud han sisanglacay nu adidiay a baluan, belih nu balu han sepat~lima kunkacelitan, balu nu akaway tulu ku cebal. Mabadi’ satu ku balu siheci tu masangkakuay nu.
uciya nu balucu'
nilaculan
下人終於確認這是個精通茶道之人，就連忙取好柴再烹，並請出老爺. 茶重新上來，財主與乞丐對飲了一碗.
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
另外，東南部的蘇爾地區與邦特蘭有爭議，後者自從2003年以來事實上控制著這一地區. 在最西邊的奧達勒也存在著分離運動.
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【igu a ngangan】Centipede plant、Ribbon-bush、Wire vine
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Pantatala Lisav Tu Ismud、 Sakidaay (撒奇萊雅) Sipil、 Co (鄒) Pu'ung To'omang
wayway nu langaw (原形態)
adidi ku balu, kala langlangdawan ku kulit, adidiay ku balu nu akaway tanayu han makaala tu cacay a bataan a mm, kakicuh han langdaway ku kulit, nuayawan lima ku nangipenan, masa sangkaku mahida u ti’kuk kuna ngipenan, balu nu sasemaan han lima, satanayu’sa mahida u ti’kuk ku wayway, mata teleptelep kunika silsil.
(kamu nu Hulam:花小，淡綠色，小花梗長約10mm；花萼綠色，先端5齒，齒三角狀卵形；花瓣5，長卵形，覆瓦狀排列. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
hini sa tu, manamuh tatusa nikaladay nu heni alaw han sabaw tu tumihcaan, mala ucacanan ku sasakamuen nu heni a sakapahay a cabay.
nipaluma-sipil
wayway nu langaw (原形態)
papah nu a kaway tanayu han walu~ sabaw tu cacay a cm, lima kuadidiay nu papahan, macuisay nu ti’kuk mamucuy ku wayway katukuh tu satanayu sa kuni ka mucuyan, tanayu han lima ~ sabaw tu walu a cm, ahebal han tusa ~ enem a bangkiw a cm, sadicemsa kunu aywan, malahat satanayusa madicem, angangan sadicemsa macapi tunika mulmulan, lilis han adidai kuni kuna salusalusan atu ba’ketay nu salusalusan, pabaw nu papahan nai ku banuh atu malahatay nu tawasi, isasa han naitu ku banuh atu malahatay nu malahatay a madecdecay nu banuhan.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p110
Somalia
singu (信仰)
雖然索馬利蘭仍然存在伊斯蘭教之前的傳統宗教，但是伊斯蘭教對於索馬利亞人來說是極其重要的，認為是其國民象徵.
uciya nu balucu'
nilaculan
細細品，才有回味. kakuniza:Uuy411110
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
wali amisan a Machill (Ma-ke-si-e 馬科希爾) a kakitiddan itini i tusa a malebut (2000) a mihcaan pitu a bulad cacay a demiad, mihapu tuudip u Somalia (索馬利亞) a niyadu'ay kamisa, sakamusa idaw ku sapikuwan tu Sanag (Sa-na-ke 薩那格) sa, caay palu tadenanga nutaw.
nipaluma-sipil
kaliwasak nu langaw (分布環境)
nui xin-jineiya atu suoluomen-qundao, ayda idawtu ku palumaay i Taywan, Huanan, Huazhong nu padekuwan, cacudadan, sasapayuan nu palumaan, mikingkiw tu sasapayuan a kitidaan atu aidangan nu kilkilngan.
Somalia
singu (信仰)
伊斯蘭教是其國教，幾乎所有索馬利蘭人都是伊斯蘭教遜尼派穆斯林，通常在周五下午聚會進行布道和團體祈禱.
nipaluma-sipil
misiwkay (簡介)
(kamu nu Hulam:樹高0.5~3m，枝基部木質化圓柱形，上部草質扁平帶狀，有節像壓扁的竹桿，寬0.7~1.2cm. ）
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【sapamataan a ngangan】Polygonaceae
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
Somalia (索馬利亞) kunhekuo mitulin saan misuayaw tu Ingkuo (英國) u United Kingdom nu Somalia (索馬利亞) a niyadu' mamin a mangalay, Somaliland (索馬利蘭) lingatu mangalay mikuwan tu nuayawan a United Kingdom nu Somaliland (索馬利蘭) nutipan a pangkiw a lala'.
uciya nu balucu'
nilaculan
wini, mukilul tu gyo lilnu tuki akalawpes, yadah a cacan masumas tu, kakitaan atu miaamay u kapah nuheni, malakuwit ku lacul nu tiwiy, anu kapahkapah, anu nayi kucabay paini, inayay t uku niwci, cay tu kakapah ku cabay.
相愛，淡淡交，慢慢處，才能長久；感情，淺淺嘗，
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Co
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma kakuniza:Habayiing
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、鄒
wayway nu langaw (原形態)
macebalay nu baluan sacacaysa i angangan nu tunduh, nuni kasi baluan han lima a bataan ~ walu a bataan, nipaluma a langawan nikasi baluan han makaala tu tusa a malebut lima a lasubu kayadah. tada akaway nu balu han tanayu makaala tu sabaw tu tusa ~ pitu a bataana cm, nai ku banuh atu malahatay nu apuyuay a banuhan.
Somalia
namakay ihekalay a nasulitan atu zumaay a natinengan
kakuniza: Habayiing kakuniza:Iing Habay
uciya nu balucu'
nilaculan
乞丐聽了，不由地笑起來，說：「我要是捨得這壺，也不會落到今天這種地步. 」說完，乞丐轉身就要離開.
Somalia
singu (信仰)
許多社會習俗來自他們的伊斯蘭教法，例如多數女性在公共場合都會戴蓋頭，同性別才能握手，不吃豬肉、不賭博、不飲酒，同時任何形式的利息不支付也不收受，每個人依其虔誠的程度遵守清規，寬嚴亦不相等.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Mogadishu (摩加迪休).
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【科名】蓼科(Polygonaceae)
sapakatineng (應用)
(kamu nu Hulam:能作為道路綠化的綠籬或灌叢使用. 葉狀枝可剪下作為切花材料. ）
wayway nu langaw (原形態)
(kamu nu Hulam:傘形花序單生於莖頂，通常有花50-80朵，栽培品可達2500朵,總花梗長12-70cm，無毛或有疏短柔毛. ）
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
wayway nu papahan masasangkaku sadicem sananay, tanayu han 0.5 ~1.5 congfen, ahebal han 0.2 congfen, itida i batac, mabadi’ satu ku papah mabalad ku sulit, mala kaadihan ku sulit nu batac.
Somalia
kakanen (飲食)
kawawnutuas (傳統儀式) tu demiad anikana sa u kalahukan a mukan, Somalia (索馬利亞) a tademaw u "La'hooh" (啦喉赫) a nganganan a manpaw (麵包), bala’ niiidid tu minpaw, u habay a aam atu mugi nunisa aaman ku lingatu mukan.malahuk satu taneng malalamel tu hemay atu tuwamin atu titi tawyu kuyunikan.
nipaluma-sipil
misiwkay (簡介)
talakaw nu kilang han 0.5~ 3 m, ciit angangan u kasuy nu mamulmulay a waywayan nu langawan, pabaw han nu lutukan anika duhepican a waywayan, idaw ku batac mahida unipipiyan nu awuk, ahebal han 0.7~1.2 congfen.
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【mikeliday tu ngangan】luan-zi-cao
misiwkay (簡介)
masasuala tu akaway sadicem sa ku wayway, masangkaku ku wayway, madicemay a papahan, mulangaw i baluhaya a akawayan, tanayu han  0.5~3 cm, ahebal han 0.3~ 1cm.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
misiwkay (簡介)
yadah ku balu i sasa nu papah masakaput kuni ka cebalan, sanglacay langdaway a kulitan katukuh tu sumanahay a kulitan nu adipingan lima kuma celitay, balu nu akaway 0.3 cm, makudus masasankaku ku heci, belih nu sasalumaan a sumanahay nu siheciay a baluan matabu mahida u sikabiay nu hecian. kasi baluan han i lalud, siheci sa i pasabaan.
uciya nu balucu'
nilaculan
人與人，一場緣，心與心，一段情.
nipaluma-sipil
sapakatineng (應用)
(kamu nu Hulam:葉狀枝造型奇特，具有觀賞價值與教學意義，適合種植於學校作為教材. ）
nipaluma-sumanahay kayabes, somanahay kayabes
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
中國植物誌 第 53(1) 卷 123 頁 PDF 番石榴
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【俗名】大本蜈蚣草、百足草，扁竹蓼、蜈蚣草、扁竹花、扁竹草、百腳草、觀立竹、斬蛇劍
Somalia
kakanen (飲食)
傳統上每天的正餐是在午飯時間進行的，索馬利亞人通常是以一種叫做啦喉赫（La'hooh）的麵包，肝臟，烤麵包，由小米粥或麥片粥開始. 午餐可以是混合米飯或麵條以及肉類和醬汁.
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
dumasatu, walian timulan a Sur (Su-e 蘇爾) kitidaan atu Buntland (Pan-te’-lan 邦特蘭) idaw ku cawi, nikudanay namakayda i tusa a malebut idaw ku tulu (2003) a mihcaan nanu tawyatu amikuwan tuna niyadu'an. saka nutipan a Awta-le (奧達勒) mangalay tu amiliyas tu nuheniyan.
nipaluma-sipil
misiwkay (簡介)
(kamu nu Hulam:互生披針形、菱形、戟形葉，生長於新枝上，長0.5~3cm，寬0.3~1cm. ）
sapakatineng (應用)
papah nina sipil mahicaay kiya ku wayway, u sasaadihan nu katuuday atu sasapasubanaan a imian, kapah a palumaan i cacudadan u sakapahay nu papasubanaan tu micudaday.
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
索馬利蘭共和國繼續聲稱對前英屬索馬利蘭地區全部擁有主權，而索馬利蘭一開始只控制著前英屬索馬利蘭的西半部領土.
uciya nu balucu'
nilaculan
tademdaw atu tademdaw, ulikeluh masasuadih, balucu; tu balucu’, u nikaydih
Somalia
kalwlawan nika babenisan (邊界糾紛)
Sur (Su-e 蘇爾) Sana-ke (薩那格) atu Egypt (埃因) a niyaduay nu binawlan patideng tu "amis Somalia (北索馬利亞) kasaupu nu sapilaylay", sakamusa mangalay pakakapah tu Somalia (索馬利亞) palecaded alihalay.
nipaluma-sipil
wayway nu langaw (原形態)
(kamu nu Hulam:葉柄長8-11cm；小葉通常5，葉片膜質，倒卵狀橢圓形至長圓狀橢圓形，長5-18cm，寬2-6.5cm，先端漸尖，稀長尖，基部楔形至近圓形，邊緣具細鋸齒或重鋸齒，上面葉脈無毛或疏生剛毛，下面無毛或疏生密毛. ）
uciya nu balucu'
nilaculan
財主說：「這已是我最好的壺了. 」
nipaluma-sipil
msadumaay a ngangan (各種名稱)
【英名】Centipede plant、Ribbon-bush、Wire vine
misiwkay (簡介)
(kamu nu Hulam:花數朵簇生於葉腋，白綠色至紅色花冠5裂，花徑約0.3cm，瘦果三角形，被宿存紅色肉質花被包覆呈漿果狀. 開花期夏季，結果期秋季. ）
South Africa
thumb|u hata nu South Africa (南非)|alt=Flag of South Africa.svg
South Africa (南非)
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
katuud ku mabulaway tayda itida i South Africa (南非) malaaydaay a "bihkac ni Edek a kanatal (彩虹之國)".
在大約2500年前，班圖人開始從非洲撒哈拉沙漠以南地區的尼日河三角洲向南非移民. 由於在南非的桑人和講班圖語的人都沒有自己的書寫系統，使得南非在這一時期的歷史只能從考古文物之中得以探尋.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Cyril Ramaphosa (Siliel．Lamabusa 西里爾·拉瑪佛沙), 1952 a mihca 11 a bulad 17 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu South Africa (南非) ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihca 2 bulad 15 demiad.
kakalukan umah sa 79.40%, kilakilangan umah sa 7.60%, zumaay henay umah sa 13%.
laylay (歷史)
早期歷史（1652年前）
u South Africa sa i labu nu Fey-cuo, itiza i 29 00 S, 24 00 E.
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
mahkamalimad satu, nina tabakiya a mukinay nu zitatyan binacadan mababu liyasak malecad atu matabalay a binacadan. micubuk tu tayniay nu Intu’-yung (印度洋) timul katukuh aydaay a Mozambique (莫三比克) a Muse-lin (穆斯林) misiwbaya a tademaw, South Africa (南非) mala tatelungan numisiwbaya, sasiwbayan a kakitidaan idaw ku kim、ngipin nu zu, atu numaka bataday nu layak nisangaan tu kaysing kupu a tuud, galasu a mali.
1487年，葡萄牙探險家巴爾托洛梅烏·迪亞士率領歐洲人第一次登陸非洲南部. 12月4日，他降落在沃爾維斯灣.
mikilul tu Pan-tu (班圖) a tademaw nu adidiay amalimad pasayda i South Africa (南非) unuheni atu niyduay a Kee-san (科伊桑) a tademaw alaw malalamel kunuheni mueneng. nuni kaytinian i South Africa (南非) a buhung nikulitanu a katinengan.
macacatay a tademaw nu kidu namakayda i Linpuo-puo (林波波) a kenis nu Maka-panse-kay (馬卡潘斯蓋) nu Ce-yiwpan (自由邦) a kenis nu Keni-liya (科尼利亞) atu Fuoluo-lise-pade (弗洛里斯巴德) a nababalakian nu kakitidaan i, Kuaw-culu—Nata-e (夸祖魯-納塔爾) a kenis nu lilis a buhung, itdai Tun-kai-pu (東開普) a kenis nu Kelay-sise-he (克萊西斯河) a buhung atu Sikai-pu (西開普) a kenis nu Pinni-kawtian (品尼高點), Aylan-cecai-dan (埃蘭茲才丹) atu papadengan tupah a buhang (酒窖洞穴).
nuduma a kakitidaan idaw ku Sewaw-te'ke'-lanse (斯瓦特克朗斯), Kunduo-lin buhang Keluo-mute-lae (貢多林洞穴克羅姆德拉伊), Ku'-puo buhung (庫珀洞穴) atu Malapa' (馬拉帕). La'mende-te' (雷蒙德達特) i cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan idaw ku sepat a mihcaan itini i Fa-cuo makaadih tu sakacacaya a tademaw nu ba'tuanTawun wawa (塔翁).
yai timulan a Pan-tu (班圖) akamu a sipacumud i satabalay a Keesan科伊桑 nu kamu. mukasi mikinkiway tu pantu (班圖) a tamedaw nu muenengay itida makaadih tu yadahay nu Keesan(科伊桑) a tademaw a tuud. katinenga, Kuacu-luna-tae (夸祖魯-納塔爾) niyadu' satabalay nu misa ti’kinngay a kakulian kya i cacay a malebut lima a bataan(1050) a mihcaan idaw a tahkal.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:Habayiing kakuniza:Iing Habay
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
進一步的人類遺體來自於林波波省的馬卡潘斯蓋、自由邦省的科尼利亞和弗洛里斯巴德的遺址、夸祖魯-納塔爾省的邊境洞穴、位於東開普省的克萊西斯河洞穴和西開普省的品尼高點、埃蘭茲才丹和酒窖洞穴.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Pretoria(普利托利亞).
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
uynihan inu aywan nida Portugal (葡萄牙) pacunaay tu balunga a tademaw ci Dia-ke-.kan (迪奧戈·康) itini i cacay a malebut sepat a lasubu walu a bataan idaw ku lima (1485) a mihcaan makatukuh tu saibataday a Africa (Fey-cuo 非洲) nutimulan. Diaw-se (迪亞斯) pacici mililis tu timulan a Africa (Fey-cuo 非洲) nutipan a dadipasan.
u ahebal nu lala'ay sa 1,214,470 km2, u ahebal nu nanumay sa 4,620 km2.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
angangan nu balu sa tanayu’ saab, balu nu cemed matatungus, wayway nika cebalan nu balu han u masa tangahay nika cabal atu nicebalay nu baluan, adihen mahida u adidiay nu xiuqiu-hua.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
其他地點包括斯瓦特克朗斯、貢多林洞穴克羅姆德拉伊、庫珀洞穴和馬拉帕. 雷蒙德達特1924年在非洲發現了第一顆人類化石——塔翁小孩.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
mabadi’ satu ku balu idaw ku langdaway nu kulitan a heci, maduhem satu mala lumeniay tu akulitan, heci atu angangan papah idaw naming ku letek.
(kamu nu Hulam:另外也有混色的花朵，依照種植環境不同以及陽光照射程度因素，有些花初開花時呈黃色，成花後會變化為橙色，或橙色變紅色，白色變粉紅等. ）
maintan u langdaway a kala milaladay nu apuyuay a langawan nu kilang, u mabian-cao a langawan, talakaw nu langaw han cacay a pangkiwan ~ tulu a cong-chyy, tada langaw idaw kumicuis nu yadahay a sicekaay patahekal tu micidekay a sanekan.
maintan 馬櫻丹
三百多年前由荷蘭人引進台灣進行栽培，現今以野生化於台灣各低海拔的山野及海邊地區.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
idaw henay kunuduma a baluan u hekal nika ka cebalan atu tebanay anika cebalan nu balu caay kalecad ku kulit, sisa pangangan hantu nutaw u hina sumaday a latukan han atu wuse-xiuqiu-hua han.
(kamu nu Hulam:原本主要分布於南美洲、西印度，馬纓丹屬（Lantana）常綠灌木. ）
nu sepatay a puu’an idaw ku nai nu ciitan a baluan, madadecdec ku langaw idaw ku apuyuay saahebal sa, simalecad atu mapucuay nu nika pulungan nu babaluan, mahida u tangah kunika cebalan nika silsilan nu babaluan.
hina cebalcebal ku balu, sisa yadah kuheci nida, hetik saku heci mabuwah tu kulangaw.
(kamu nu Hulam:由於花很容易開，所以結成果實的量也相當多，傳播性很強. ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
在林波波河最南端的一批人是科薩人，其語言包含了早期科伊桑人的某些語言特徵. 科薩人到達了在今天東開普省的大魚河.
itini Limpuo-puo (林波波) sa timulan masakaputay a tademaw u Ke-sa (科薩) a tademaw, kamu han mahida u satabalay nu Keesan (科伊桑) a tademaw nu kaumu a picidekan. Ke-sa (科薩) a tademaw makatukuh tu aydaay a Tun-kai-pu niyadu (東開普省) a tabakiya a buting sauwac.
hamin nu tademaw sa 54,300,704.
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
ninaniyadu' hiyan nu lanhekuo a cudad nu masakaputay mala kitakit ni pahetikan nu babalaki, pangangan han "nanuyanuyaan nu tademaw (人類的搖籃)". nina pahetikan nu babalaki a kakitidaan idaw ku Setay-ke’hun-dan (斯泰克方丹), uynihan i kanatal han nu tademaw a ba’tu saka siheci nu nababalakiyan a kakitidaan.
一些南部的班圖語言納入了許多較早的科伊桑語輔音. 考古學家也在班圖人的定居點發現了許多科伊桑人的文物. 據信，夸祖魯-納塔爾省最早的現代煉鐵廠大約在1050年左右就已經出現了.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
adiping nu kulit matatungus, idaw ku kalawlawan, nu kama a kulitan, kala sumasumanahan a kulit, sanglacay a kulitan, tama nu baluan sepad ku sasemaan. masa baliling ku heci, mahida u mali ku pa’nu nu heci, maduhem satu mala sumilaway lumeni’ay a kulitan.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
unipahabayan pabeli tu san a tademaw masakaputay idaw kunipipadangan tu udip a kasilaculan atu kasi kawaw, mikilul tu san tademaw siakay nika tanektekan atu misaahebal, tanektek misaahebal, san tademaw a tumuk mapalekal ku kawaw. nina san dademaw pahabaya sipangangan han tu "Kee-kee tademaw (科伊科伊人)", itidaay silumaay a tademaw pangangan han tu "Pu'si-man tademaw (布須曼人)".
當他們遷徙時，這些較大的鐵器時代民族流離失所並且同化了較早的民族. 通過與來往於印度洋南到今天的莫三比克的穆斯林商人的貿易，南非成為貿易中心，交易的商品包括本地生產的黃金、象牙，以及產自遙遠的中國的瓷器、玻璃球等.
kuowan nida ci Ea-han (約翰) ese (二世) misumad tu ngangan "Cabo da Boa Esperança", cinida ku pakakapahay tu Tunin-du’ (東印度) a niyaduay a tademaw tu sakaudip. Diyase (迪亞斯) kanamuhan a kawaw atu nikaydaan itini satu ici Ciwma-se (賈梅士) nu Portugal (葡萄牙) a cudad "Luci-tani-ya a tademawan nu dadiw (盧濟塔尼亞人之歌)" sadadiwan.
cinida i cacay a malebut sepat a lasubu walu a bataan idaw ku walu (1488) a mihcaan lima a bulad makatukuh i Africa (Fey-cuo 非洲) walian a dadipasan, pangangan hannida kya kakitidaan u "Rio do Infante", u aydaay a Kelu-te ) (格魯特河) a sauwac. nika taluma' cinida, miadih nida tu bayuay a ngawa', sisa pangangan han nida tu "Cabo das Tormenta"（意為海角暴）.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:也由於莖上長有倒刺，一般動物也難以直接踐踏走過，所以年年擴充地盤成長也很快速，是種相當強勢的侵略性植物. ）
(kamu nu Hulam:主花梗較長，花蜜豐富，開花型態為頭狀花序或繖房花序，看起來有點像小型的繡球花. ）
u papahan atu ciit idaw kupicidekan nu micungdusay a sanekan, sisa wayway nu Maintan a langawan han umilaladay a langdaway a apuyuay nu kilangan a langawan han, u langaw nida idaw ku apuyuay nu banuhan, adidiay a angangan han masadicem, paangangan han tu adidiay a ciitan nu masikakuay a waywayan, itini inikasadiceman han idaw ku micuisay nu diceman.
(kamu nu Hulam:四季都開近無柄的花，多數密集生於一短而寬，平坦或隆起的總托上，形成一頭狀體作繖房狀排列. ）
(kamu nu Hulam:花落之後會結綠色的果實，成熟後的果實呈黑紫色，果實與莖葉都含有毒性. ）
nu cacaya a batacan cacay ku papah, wayway nu papah han duhepic idaw ku ciit nu langadaway a kulitan nu masamucuya a waywayan.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
他的國王約翰二世改名為「Cabo da Boa Esperança」，因為它導致了東印度群島的財富. 迪亞斯的導航專長和其壯舉後來在賈梅士的葡萄牙史詩「盧濟塔尼亞人之歌」中頌唱.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:甚至還有些花的花序外圍與中央花序的顏色不同，所以也有人稱之為變色草或五色繡球. ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
cacay a malebat sepat a lasubu walu a bataan idaw ku pitu (1487) a mahcaan, Portugal (葡萄牙) mitahaway a tademaw ci Pae-tuolu-mau. Tiya-se’ (巴爾托洛梅烏·迪亞士) mililid tu O-cuo (歐洲) a tademaw misatadas tayda i Africa (Fey-cuo 非洲) tumulan. cacay a bataan idaw ku tusa (12) a bulad sepat (4) a demiad, mahetik i Wuoe-wisewan (沃爾維斯灣).
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
itini i Taywan han tu cacay a malebut enem a lasubu sepat a bataan idaw ku lima a mihcaan namaka Helan (荷蘭) ani patayni nu tademaw, hinabuwah ku langaw, sisa aydaay nu Taywan hina adih kita tu langaw numaka hekalay a langawan.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
hatida nu kunyun lima a lasubu (500) a mihcaan malingtu, san a tademaw itini i timulan nu Africa (Fey-cuo 非洲) patideng tu sapahabay tu sakaudip a kawaw, maala ku aadupan atu lalamian.
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Lantana camara L.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
kasi baluan han i sepatay nu teban a buladan, katuku tu sakatusa a mihcaan nu tusaay a buladan asibalu, nika u demiadtu atu caypiwac ku mikinawelay, tu mihmihcaan idawtu kunika adihan numita tuni ka cebalan nu balum, u hina adihay nu langawan.
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:馬纓丹屬於有毒植物. 莖葉與果實中含有破壞代謝的毒性，這類毒性對哺乳類動物有相當大的影響. ）
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【igu a ngangan】Common Lantana
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
這是他的前任葡萄牙航海家迪奧戈·康在1485年達到的最遠點的非洲南部. 迪亞斯繼續沿著南部非洲的西部海岸.
南非包含世界上一些最古老的考古和人類化石遺址. 考古學家已經從豪登省的一系列洞穴中回收了大量化石遺骸.
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【tada ngangan】wuse-mei, wu-long-lan, ruyi-cao, wueai-hua, chou-cao, chou-jin-feng, wu-lei-dan, wuse-xiuqiu, bianse-cao, chou-caohua, qi-bian-hua, toyuun-hua, ruyi-cao, mian-bi-gong-hua
nipaluma-sukuy
縮圖 sukuy (kamu nu Hulam: 木鱉子)
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan界：Plantae
panan門：Magnoliophyta
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:由於極其粗生，無論雨水充足，抑或乾旱地區，都見其影蹤，甚至趕絕原生草木，被列為世界百大外來入侵種. ）
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
Maintan a langawan usi ledekay a langawan. angangan papah atu heci idaw ku mibulasay tu udip a ledekan, mahiniay a letek misuayaw tu micucuay a aadupan tabaki kunipi kinawulan.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mikeliday tu ngangan】Maintan a mikeliday
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:一般鳥類食其果實並不會有問題，但是如果人或牛、羊誤食了馬纓丹有毒部份，將會造成慢性中毒. ）
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【俗名】 五色梅、五龍蘭、如意草、五彩花、臭草、臭金鳳、五雷丹、五色繡球、變色草、臭草花、七變花、頭暈花、如意草、綿鼻公花
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
umamin ciwduk nu Maintan han u Maintan A ( Lantadene A), sida atu katalan anu tusa a ke’ kunikanan, micidek tu kunika Huangdan atu matalaw tu takelal.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【英名】 Common Lantana
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
cacay a malebtu sepat a lasubu walu a bataan idaw ku sepat (1488) a mihcaan cacay a btulat walu a demaad sa, tabaki ku bali sisa mililis tu dipadipasan talaayaw, tahekal tu Africa (Fey-cuo 非洲), caay paka adih cinida tuni lakuudan tu Africa (Fey-cuo 非洲) maka tumul a kakitidaan.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:花萼的下方有線狀披針形的苞片，花色大多為橙色、紅色、黃色、白色、紫色以及粉紅等. ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
牲畜給桑人群體帶來了個人財富和社會歸屬的意識. 隨著桑人社會結構的鞏固和擴張，桑人酋長的地位都得到了發展. 而這些桑人中的牧民後來被稱作「科伊科伊人」，而其中的定居者則被稱作「布須曼人」.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
dumasatu mahicaay kiya ku culil, sipuda kumata tanu dinged sa, akuti’ mamilmil ku udipudipan, matalaw tu takelal.
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:同時枝葉含有特別的刺激氣味，所以形態馬纓丹屬於蔓狀的常綠灌木，整株都有著短短的粗短的軟毛，小莖呈稜角狀，稱為小枝方形，在稜角上有小倒鉤. ）
masasuayaw ku papah i ciit, masa ahebal mamucuy nuayawan sadicemsa ku papah, hekal nu papah han calekah kala ngitungituan ku lilis nu papah, masasalil ku teban nu sulit a papahan katinengan ku sasulitan.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
該地區被聯合國教科文組織列為世界遺產，被稱為「人類的搖籃」. 這些遺址包括斯泰克方丹，這是世界上人類化石最豐富的遺址之一.
nipaluma-maintan
kaliwasak nu langaw (分布環境)
(kamu nu Hulam:三百多年前由荷蘭人引進台灣進行栽培，現今以野生化於全灣各低海拔的山野及海邊地區. ）
nipaluma-sukuy
lakalakan (分佈)
(u kamu nu Hulam sa: 木鱉子分佈於雲南、廣東、廣西、湖南、四川、貴州等省區，常生於海拔450-1100米的山溝、林緣及路旁. 中南半島和印度半島也有. ）
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【sapamataan a ngangan】Verbenaceae
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
itini i kunyun nu cacay a malebut (1200) a mihcaan, pasayda i Africa (Fey-cuo 非洲) amisan misiwbay amalingtu. satu, kiwkay mililiday a tademaw itini kalingatuwan amaadih, nisimsiman nuheni mikikaka tu kuowan atu hunhuo. kiwkay mililiday u mamelaway nu niyaduay a tademaw, idaw ku saka lihalay nida amatinen tu caayan a katinengan a kawaw.
saka senengan a wina
nilaculan
satedep sa kya wawa, sa lungatu sa tu minanam misahemay.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
kahetikan nu heci han langaw satu cinida, mabalad kuni kasiciit ahebal sa, lilis nu Maintan inai ku dumaan a langawan, makai tu dumaan a langawan.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitaduay nu binacadan】Bunun, Sakidaya, Tau, Co
nipaluma-sukuy
u siwkay nu sukuy (木鱉子)
u kaku nida, mapipi masakimulu,u teban idaw adudu mucelak atu masawahelul, patelek nu tanayu’tusa tu sepat a kung-hun(公分), kibetul tiekuk tin lima a kung-hun(公分). u hekal masaabuabuay makulahay tu lumeni’ay makulahay a kulit, izaw ku mahida u tabukud ku kulit, ya lilis mahida mangicihay, pabaw nida idaw ku macelahay takuliyaway a kuli u puna.
(u kamu nu Hulam sa: 形狀:本品呈扁平圓板狀，中間稍隆起或微凹陷，直徑2~4cm，厚約0.5cm. 表面灰棕色至黑褐色，有網狀花紋，在邊緣較大的一個齒狀突起上有淺黃色種臍. ）
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【使用族群】 布農、撒奇萊雅、雅美、鄒
saka senengan a wina
nilaculan
「事情我都知道了，你先跟媽媽說，你到底有沒有作弊？」
nipaluma-maintan
sasapayuan (藥效)
isanek han, kala sicesicedaman, abesa, sapi’ siladay tu akenek, idaw ku ledek. milawpes tu udipay a bali pasaluimeng tu calenged, mibakah tu letek lebawa, paculil tu idang. hina sakay duka’, haykikac, kansicu, kalatan nu bau atu lebawa.
saka senengan a wina
nilaculan
mamin musakamu, mibaung kya wina tu saydan, ladayen nida kya wawa tahekal nay kakulian.說完，媽媽朝老師鞠了一躬，領著兒子走出了辦公室.
taluma sa idadan, yawawa kitin sa tulima nuyna “ina kukay palutatenga kisu takuwa, anu ayaw a matineng tu kaku, anu ayaw cay tu kaku kahida sa.
South sudan
thumb|u hata nu South Sudan（南蘇丹）|alt=Flag of South Sudan.svg
saka senengan a wina
nilaculan
心的人，我最清楚了，媽媽相信你不會因為談戀愛耽誤學習的. 」
cedek sa kidawa.兒子滿臉感動.
“nika idaw ku sasakamun nina mipalita tisuwan, maydih kisu ayda cacay maladay haw, anu caay sa hida sa tu maledu?”
「不過媽有個問題想問你，你是想和她短暫的在一起呢，還是想一直在一起？」
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
大約公元前500年起，桑人在南部非洲建立了以牧業為主導的經濟活動，包括狩獵和採集等.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:家畜誤食後會產生慢性中毒現象，主要的症狀會變成相當衰弱，而且會產生劇烈腹瀉之後便秘，糞便中含有分解後的血液，所以顏色很深且有惡臭. ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
許多人口遷移到南非，形成了現在的「彩虹之國」.
nipaluma-maintan
kaliwasak nu langaw (分布環境)
tulu a lasubuan nu pina a mihecaan nui Helanay (荷蘭) a tademaw nipatayni i Taywan a paluma, ayda han mala hekalay tu nu langawan itini i Taywan nu lilis a buyuan atu lilis nu dadipasan a kitidaan idaw namin ku langaw nida.
saka senengan a wina
nilaculan
hang sa kuyna, tu misuayaw tu saydan. 媽媽點了點頭，面向老師：
“saydan, palutatenga kaku tu wawa aku, anu cay sa cinida caay tu, yu miseking mihica masasakamu tu kaput, kyu patalawan aku a patineku cinida, mahida sa anu nay i tu ku kawawladaen aku pataluma’.”
「老師，我相信我的兒子，他說沒作弊就是真的沒有，關於考試時聊天的事，我會嚴肅批評他的，那沒什麼事我就先帶他回去了. 」
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:膽囊麻痺，肝膽汁分泌會遭到損傷，會使腎小管壞死出現黃疸病徵，甚至最後導致肝腎衰竭致死. ）
saka senengan a wina
nilaculan
兒子擦了擦紅腫的眼睛：「媽，我真的沒有. 」
kakiliman
情感美文
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:一般花期大約是在4月中、下旬到隔年的2月中旬左右，不過也因氣候與溫度的影響，幾乎整年都能看到開花，可說是常盛的植物. ）
saka senengan a wina
nilaculan
從頭到尾，媽媽並沒有斥責過一句兒子. 但兒子卻對此事銘記於心，並就此學到了何為誠實和勇於承擔.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
mabuleseng ku besi, maduka ku atay besi, mipatay tu buwa’ patahekal tu Huangdan, sadikuday satu hamaw sa bala buwa’ nai ku icelang patay satu ku tademaw.
saka senengan a wina
nilaculan
enemay ku mihcaan, mapatay nuydih tu mitukuday tu mali
4、6歲那年，兒子迷上了足球.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:一旦有適合的環境就很容易成長，枝條橫生呈塊狀擴展，馬纓丹的周圍常常都沒有其他植物，排他性非常強烈. ）
saka senengan a wina
nilaculan
和小朋友在院子里踢不過癮，他想要一個屬於自己的足球在家裡玩.
matineng kuyna tu wama nu nabalucu’an nu wawa idaw ku ayahuya, cay kaw mahicaay ku labu nu luma’ u cacay nu mali a limabataan ku kalisiw, sadikuday sa cay sululil nu heni kida wawa.
nipaluma-sukuy
kagak kakuniza(科學分類)
sapamat科：Cucurbitaceae
saka senengan a wina
nilaculan
爸媽知道兒子的心願後有些猶豫，因為那時候家裡條件一般，而一個足球要50塊錢，最後他們還是婉拒了兒子.
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【科名】 馬鞭草科 Verbenaceae
nipaluma-sukuy
sapihica atu sakalahica nu sukuy (木鱉子的功效與作用)
(u kamu nu Hulam sa: 性溫，有毒；味苦微甘；歸肝、脾、胃經. 功效消腫散結，祛毒. 治癰腫、疔瘡、瘰疬、痔瘡、無名腫毒、癬瘡，風濕痺痛，筋脈拘攣. 禁忌孕婦及體虛者忌服. ）
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
tanayu kunikasi baluan, itini i Taywan Hitu nu Heng-chun niyaduan tu mihmihcaan idaw tu kunikaadih numita tunika cebalan nu maintan a baluan.
saka senengan a wina
nilaculan
wama “u singangannay a cacudadan, kanaha tu nayay ku sapiecaw sapikuli, nika tabaki ku ngangan;
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
他於1488年5月到達非洲東部海岸，他稱之為「Rio do Infante」，可能是現今的格魯特河，但在他回來時，他看到了海角，他首先命名為「Cabo das Tormentas」（意為海角暴）.
nipaluma-sukuy
u siwkay nu sukuy (木鱉子)
yu paenu nu hekal atekak nika dayum mapicih, u labu nu pudac abuan sumilaw ku kulit, mahida u sibanuhay. upapah tusa, takuliyaway salengavay ku kulit, kalasimal. idaw ku misitekeday a simal a sanek, u sanek akenek. u kapah nu heci, u paenu kapah mahida mabecelay, caay kalengat, baeket, labuay nu heci takuliyaway tu salengacay a kulit, u nayay ku simal ku kapahay.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:單葉對生，葉片形狀呈紙質且有柄的綠色廣卵形. ）
saka senengan a wina
nilaculan
班主任打來電話告狀，媽媽臉色平靜地接了電話，之後半個月都沒有和兒子提起此事.
South Africa
u ahebal nu lala' mapulung sa 1,219,090 km2.
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【mitesekay a ngangan】Lantana camara L.
nipaluma-sukuy
heci (果實)
(u kamu nu Hulam sa: 內服多入丸、散，煎湯，2—4分. 外部使用研末調敷，磨汁塗或者煎水熏洗. 其性味：「苦，微甘溫，有小毒」，故用此藥不可多服，孕婦及腎虛腰痛者忌服本方. ）
saka senengan a wina
nilaculan
畢竟這樣無條件的信任，誰又能忍心辜負呢.
nipaluma-maintan
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【族語】 布農 Mahazumu Tu Puah、撒奇萊雅 Maintan、雅美 Masaang、鄒 Sama'u
saka senengan a wina
nilaculan
misaicelang tu naayaw ani kasadep, makaala tu li-ke sakatulu nu mamin nay acacudadan.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:主要引起中毒的成分為馬纓丹烯A（Lantadene A），綿羊或小牛只需要使用2克，即可導致嚴重黃疸及對光敏感. ）
saka senengan a wina
nilaculan
sumanah sa ku bihid niya wawa “hang maydih ledusa maladay.”
South sudan
u ahebal nu lala' mapulung sa izaw ku 644,329 km2.
hamin nu tademawan sa 12,530,717.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Juba.(朱巴)
由於現時首都朱巴基礎建設不足，以及城市增長過於急速，使政府管理困難. 故此，政府於2011年2月採取決議，計劃在其他地方建設有完善規劃的新城市，作為新首都.
nuyu aydaay a suodu Juba (朱巴) caay henay kakapah ku nipatideng, atu tukay tadaamelik tu mucelak, utiih ku cenhu mikuwan, sisa, sifu itini i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku cacay (2011) a mihcaan tusa a bulad midateng tu kawaw, mikiyaku tu duma a niyadu' patideng tu nikiyakuan tu baluhay a dukay, mala baluhay a sudu.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:花期長，甚至在台灣屏東縣的恆春半島整年都能看見馬纓丹開花. ）
South sudan
tapang tusu nu kanatal (首都)
tukay nikiyakuan amahida u Nigeria (奈及利亞) nu Apu-cia (阿布賈)、Burma (緬甸) a Napu-du (內比都)，atu Brazil (巴西) nu Brasilia (Pa-si-li-ya 巴西利亞). sifu musakamuay sakamu sa itini i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku cacay (2011) a mihcaan pitu a bulad sakamusa, sifu midaduy henay tu Lansi-e (蘭西爾) mala baluhay a suodu sa.
saka senengan a wina
nilaculan
兒子：雖然不算是名校，但有喜歡的專業，而且離女友大學近.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
amica kuni kahida, u papah nu Maintan han idaw ku Maintansi A sapi sapi’ tu udip kuyda, pekpeken sisalang cinida sipaduhepic i malebawaay a bangesa atu milawpes tu akuti’ nu udipan.
saka senengan a wina
nilaculan
idaw kya malewinaay anu kasasu sakamu, kahemek kan, saka simelangan tu lima bataan amihcaan, naidaw kya sasaydang namisakamu sa”sapalangaw nu luma’, upaplitaan nita, asipunu’atu nalimaan.
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
nina South Sudan (南蘇丹) nikalepacawan, makaala tu lima a mang kumapataya nu tademaw, nina kanatal sakatusa a tabkiya nu (Malakal 馬拉卡爾) naw tatelungan nu macimacian, ni kalepacawan satu mahidatu u di’di’tuwan ku kakitidaan, numi laliway a tademaw matalaw a taluma’.
saka senengan a wina
nilaculan
一對母子的經典對話，驚艷至極，值得流傳五十年曾有一位教授說過：家庭教育，是一門學問，需要智慧和技巧.
silaluu’tan, ina wawa cacay kalaecus kuni pinanam, matineng tu sikining atu tamudung. 結果，兒子不僅沒有落下學習，還學會了一個男人的責任和擔當.
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
(kamu nu Hulam:在台灣大約於1645 年由荷蘭人引入，因繁殖力強，目前為台灣平地野外普遍可見的外來種. ）
ahebed calekah ku langaw, anu kapah ku nananuman, atu kakedalan a kitidaan, maadih tu numita ku langaw, duma satu mibahbah tu langaw sananay a langwan itida, nu sakay kitakid tayniay nu midebungay a langawan.
South sudan
tapang tusu nu kanatal (首都)
Lansi-e (蘭西爾) itida i Hupuo banaw (湖泊省) a katidaan, micapi tu cun ce'daw (中赤道) kitidaan, wali a ce'daw (東赤道) kitidaan atu Cun-la kitidaan (瓊萊省) a sababenisan, itada i kitidaan sa micapi tu kanatal nu teban. sakamusa, Aehan.cia-lan (約翰·加朗) namapatay sakamusa mangalay milimad tu sudu patayda i Lansi-e (蘭西爾).
nipaluma-sukuy
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay屬：Momordica
nipaluma-mutung
mutung
thumb|salengacay a balu ni mutunghani maazih ku mutung i Taywan sabul mahmin 400-700 bayu'-takalaw. u papah sa lima-kakuniza, 3-5 bulad sibalu a demiad. sawsawni i Taychun i Taytung i Kalingku i Nantou mazih tu mutung. u balu sa izaw ku sangelacay, izaw ku kalawlaway, bangcal ku balu. thumb|u balu ni mutung
saka senengan a wina
nilaculan
tu cacay a demiad taluna namikuli, maadih nuyna misalam tu mali i luma’.
nipaluma-mutung
u siwkay nu nipaluma
u angangan nu lamit niza, u sasapaiyuen nu kanpuyuku. u heci niza panganganen tu akepi han.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
(kamu nu Hulam:即使只是揮掃葉子，也可以引起過敏反應. ）
nipaluma-sukuy
sapihica atu sakalahica nu sukuy (木鱉子的功效與作用)
u bayuling a kaput a nipaluma, u maduhemay a paenu nu sukuy, yadah ku nipalumaan i Hu-pay(湖北), Kuwang-si(廣西), Se-cuwan (四川), yadah ku mahizaay langaw sananay i hekalhekalan, nika idaw aca ku nipacelak nipalumana nu tademaw. i siwaay a bulad katukuh sabawcacay a bulad misulut tu maduhemay a heci, pela’an han, pawalinen, acakhan tu adidi, alaen ku sapaluma a paenu, acaken, anu maydih tu sasapaiyuen atu sapihicahica tu sa, imahini pudacen ku pudac niza, alanen ku lalabuay a paenu, pengpengen mimelmel, anu sapisanga’ tu sabahun, hizaen ku kawaw.
(u kamu nu Hulam sa: 為葫蘆科植物木鱉的成熟種子. 主產湖北、廣西、四川等地. 多為野生，也有栽培. 9—11月采收成熟果實，剖開，曬至半干，取出種子，乾燥. 用時去殼取仁，搗碎，或制霜用. ）
saka senengan a wina
nilaculan
10、16歲那年，兒子上了高中，和班上一個女生早戀.
yu waluay kumihcaan tu sananal ya tabakiay a udad, mahida mapulinay ibalucu nu nabaw niya wawa, paliwan tu cayay kapaneng a dadatengan.
8歲那年清晨的一場大雨，就這樣跌入了小男孩的心湖裡，留下了不可磨滅的回憶.
taluma’ sa kuyna namikuli, mabaluduh tayda i kakulian, cay kabalidu misasuwal tu sadan, kasenun sa tayda nuyayawan niya wawa sabangan nu sadan, kapet sa cinuda tu tangah nida wawa,damsay sa mipalita “matineng tu kaku tu kawaw, sakamun kakumay, namahica ku kawaw nami adih  haw?”
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
sasa nu kakicuh idaw ku masadicemay a salumaan, balu nu kulit han u kamakamaan a kulitan, sumanahay a kulitan, kalawlawan a kulitan, sanglacay a kulitan, kiyukiyuan a kulitan atu kala sumasumanahan a kulitan.
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
kiya tusa a malebut lima a lasubu (2500) a mihcaan, pan-tu (班圖) a tademaw malingtu namakayda i Africa Sahara (Fey-cuo Sa-ha-la非洲撒哈拉沙漠) likelikenan nu timulan a niyadu' nu Nize-he-sancaw-cuo (尼日河三角洲) pasayda i Na-fa (南非) amabulaw. itidaay a san tademaw atu musakamuay tu Pantu (班圖) a kamu a tademaw inai' ku nuudip tu a sulit, sisa nina Nafa (南非) tini nu likisian hidasai nu mukasiay a cudadan makaadih kita tu kawaw nuheni.
nipaluma-sukuy
u siwkay nu sukuy (木鱉子)
(u kamu nu Hulam sa: 外種皮質硬而脆，內種皮灰綠色，絨毛樣. 子葉2，黃白色，富油性. 有特殊的油膩氣，味苦. 品質:以籽粒飽滿、不破裂、體重、內仁黃白色、不泛油者為佳. ）
Nipaluma-sukuy u sanek akenek, siadidi ku kasicedaman, sapi’, idaw ku duku. sukuy sa mikapah tu mahizaay mibasaw tu lebawa, sapiawit tu duka nu pangi. sakay maleda’ay a duka malebawa siduku, mabena ku cucu’, miselep tu i ailucay a buces, atu duka nu tamenahan, maacak ku banges, matipala.
(u kamu nu Hulam sa: 性味苦、微甘，涼；有毒. 功效散結消腫，攻毒療瘡. 用於瘡瘍腫毒，乳癰，瘰癘，痔漏，乾癬，禿瘡. ）
masasizumay a ngangan (別名)
sukuy hananay: azihen i masasizumaay a cudad, izaw ku masasizumaay a nisulitan a pangangan. anu makayza i Kaypaw-pengcaw(開寶本草) a sulit, zuma a ngangan, kilang a sukuy (mu-sey, 木蟹) han; timaku: anu makayza i padekuwan a sulit(Icung-cingceng, 醫宗金鑒) a sulit, lala’ kilang a sukuy(tumu-pey, 土木鱉) han; anu makayza i sapaiyu nu pulung a sulit(yawcayceliyaw-heyipey, 藥材資料彙編), sipudacay a sukuy(kemu-pey, 殼木鱉) han; anu makayza i kanpuyaku a sulit(cungyaw-ce, 中藥志), lu-lince(漏苓子) han; anu makayza i kampuyaku nalimaan a sulit(cungyawcay-suce, 中藥材手册), titun-ce(地桐子), tetun-ce(籐桐子) han; anu makayza i ngangan nu kampuyaku zayliw a sulit (yawcay-sey, 藥材學), tayi nu taduk a kuwa’ (yasekwa-ce, 鴨屎瓜子) han; anu makayza i Kuwang-cu a hitay hinaala lutuk nalimaan a sulit(Kuwangce-kungcin-cangyun-cungcawyaw-suce, 廣州空軍-常用中草藥手冊), sukuy a kuwa’(mupey-kuwa, 木鱉瓜) han; hatiza ku kayayadah nu ngangan nina sukuy. u bayuling a kaput a nipaluma, u maduhemay a paenu nu sukuy.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
sisa nina Shengwu-jian miwada tu idang nu wacu, pakalamkam tu hanhan mamelmel ku wayway, sisa idaw ku sananay tina Shengwu-jian tuning mingaay tu hiwhiw, gao-xieya atu caledes nu udipudipan.
saka senengan a wina
nilaculan
mabaluduh ku wayway nidawa, sadikuday sa mipalita “ ina kiya cay kahida u taw kisu maynah takuwan?”
爸爸：選有名氣的學校，雖然可選的專業少，但是學校名氣大；
媽媽點點頭：「好，想要和她一直在一起，你就要給她一個家，給她一個未來，所以你必須要更努力才行啊！」
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
dumasatu idaw kumi lamelay tu dumaan a baluan, samahida nikitidaan atu nipacilalan caay kalecad, sisa idaw ku mahka sibalu saca u kalawlawan ku kulit, masabalu satu masumad u kamakamaantu ku kulit, atu naw kamakamaan henay alaw malaw sumanahay, sanglacay sumad saca mala kala sumasumanahan.
nipaluma-mutung
misitekeday a wayway (形態特徵)
(u kamu nu Hulam sa: 夏季開紫色花. 果肉質，漿果狀，長橢圓形，略呈腎形，兩端圓，長約8釐米，直徑2~3釐米，熟後紫色，柔軟，沿腹縫線開裂. 種子多數，長卵形而稍扁，黑色或黑褐色. ）
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
tada angangan nuni kaliwasak nu langaw han i Nan-meizhou, xi-yindu, Maindan a langawan (lantana) langdaway a apuyuay nu langawan.
saka senengan a wina
nilaculan
kyu nadikudan sa anu makalikeluh tu utiihay a kawaw, hida u makaadihay tu sakatalulan a kawaw, sisa u balucu’ idaw ku icelang.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Lilidaing、Sakidaya (撒奇萊雅) Sitinpako、Lukay (魯凱) Talisabange、Co (鄒) Tariri Tan'a'a
saka senengan a wina
nilaculan
5、7歲那年，兒子上了小學.
South sudan
tapang tusu nu kanatal (首都)
蘭西爾位於湖泊省，靠近中赤道省、東赤道省及瓊萊省的邊界，在地理位置上接近國家的中心. 據宣稱，約翰·加朗去世前亦曾經表示打算將首都遷至蘭西爾.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
mabahelay a ayawman anu makan nida ku heci caay ka hicahica, nika u tademaw atu katalan, sidi anu caay pisimata makan numita ku Maintan nu ledekan han, hamaw sa kita asi ledek.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
縮圖|nipaluma-sitinpaku, sitinpako烏毛蕨
nipaluma-maintan
milihida tu langaw musakamu (生態形狀描述)
numa pulungay a babaluan han pina ku pina nu kakulitan, sisa pangangan han tu lima a kakulitan han, lima a adek a baluan han.
saka senengan a wina
nilaculan
nadikudan sa, mahida tu ku kawaw, anu mahicahica ku nipinanam misunanut kita tu kawaw sawsawni misumad tu udip.
nipaluma-maintan
sasapayuan atu ledek (藥用與毒性)
anu asik saca kita tu papah, calenged ku udipudipan numita.
masadumaay a ngangan (各種名稱)
【kamu nu binacadan】Bunun (布農) Mahazumu Tu Puah、Sakidaya (撒奇萊雅) Maintan、Tau (雅美) Masaang、Co (鄒) Sama'u
saka senengan a wina
nilaculan
ya wawa han tu muwangic hakiya matawa, ya wayway nu balucu’ lihalay sa tu, miseking sa tu masadep, kaalasa kapahay a nitanaman.
u labi, malalung naming ku labu nu luma’ mikingkiw misulit tu kakaydihan, sadikuday sa painian naming tu nabalucu’an ya sakapahay sayaway a kakakaydihan
兒子語塞，只好開始自己動手學做飯.
South sudan
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 9 bulad 7 demiad.
kanatalay a bulawan (內戰)
南蘇丹的命運，沒有像獨立如此的平順，反倒是陷入了無止盡的內戰之中.
South Sudan (南蘇丹) a wunmin, caayay kahida unipisitekedan a kakapah, macunuaca tunika caay kahedek nuni kalepacaw.
nipaluma-sukuy
heci (果實)
siwaay a bulad katukuh sabawcacay a bulad, maduhem tu ku heci alaan tu ku heci, pelaen ku heci, pawalinen acakan, alan ku sapaluma a paenu, anu caay sa padengen i labu nu bintang, anu micapi’ tu a mamuni’ tu ku pudac, samuni’muni’en han tu kya pudac niza, satu hanu u tingalaway a nanum mibanaw tu, pecu’en mialalan kida masaheciay atu i hekalay duhepicay a pudac, alahan tu ku paenu’, pawalinen acaken anu caay sa kansuen ku heci nu sukuy.
saka senengan a wina
nilaculan
再三追問下，他才終於承認是自己偷拿了家裡的錢去買的，還小聲嘟囔着：「不就50塊錢嘛，你們真小氣. 」
nipaluma-sukuy
heci (果實)
(u kamu nu Hulam sa: 9—11月果實成熟時採摘，剖開果實，曬至半干，剝取種子；或裝入盆缽內，待果皮近於腐敗時將果皮弄爛，用清水淘洗，除去瓤肉及外膜，取出種子，曬乾或烘乾）
nipaluma-nicence
sahizaan (用途)
（kamu nu Hulam：女楨可飼養白蠟蟲以取白臘，其根、莖、皮、葉、果都可以做藥用，其果實為中藥「女楨子」，又稱作熟女貞. 女楨樹耐修剪，如果不讓其長大可以作為庭園樹籬（經常被誤稱為「冬青」），也可做行道樹. 木材細緻，可以作為細木工用材. 女楨也可以作為嫁接木樨或丁香的砧木. ）
saka senengan a wina
nilaculan
sadikuday sa, ya wina misakapah tu takulaw “ anu mahini sa, ita pasayniay tu lihalay sa, mitengil kita tu nu wawa, cacay tu tusa, pasayni nu wawa akamu pangnaga i.”
nikaudipanhina adih tu mahiniay awina, makaadih tu wawanutaw kasenengan sa, mainal tu wawa nutaw kya mahini ku makusa,
wina “ kilim sa micapiay tu luma’, anu ayaw kya mangaay mikilim tu kakulian;
nipaluma-sukuy
masasizumay a ngangan (別名)
(u kamu nu Hulam sa: 木鱉子,各種別名很多,在《開寶本草》- 別名木蟹;在《醫宗金鑒》-土木鱉;在《藥材資料彙編》 -殼木鱉;在《中藥志》-漏苓子 ;在《中藥材手冊》-地桐子,籐桐子;在《藥材學》-鴨屎瓜子;在（廣州空軍《常用中草藥手冊》-木鱉瓜, 為葫蘆科植物木鱉子的成熟種子 . ）
South Africa
mukasi a laylay (ayawan i 1652)
他們流離失所，征服並吸收了原來的科伊桑人、科伊科伊人和薩恩人. 班圖人慢慢向南移動.
saka senengan a wina
nilaculan
9、13歲那年，兒子上了國中，放暑假回了家.
nipaluma-sukuy
heci (果實)
nipaluma-sukuy, duma a ngangan sa, lu-lingce(漏苓子), mu-pice(木必子), ten-tunce(籐桐子), u mahida u bayuling a kaput a nipaluma maduhemay a paenu nu sukuy.
saka senengan a wina
nilaculan
saicelang sa ku tangah mihang .兒子使勁地點點頭.
kapu nu cuzen pakatelay patukuh, sadep sa kya wina mitengil tu telay, nadikuda nu pangkiw a bylad cay tu pisakamu tinakawaw.
nipaluma-mutung
langawan atu kalakalakan (產地分布)
nutaw a kanatal nikalakalak: Ing-nan(雲南), Se-cuwang(四川), Kuwang-tung(廣東), Kuwang-si(廣西), Hu-pey(湖北), Cing-si(江西), An-huey(安徽), Ciang-su(江蘇), Hu-nan(湖南), Kang-su(甘肅) Hu-cieng (福建), Ce-ciyang(浙江).
nipaluma-maintan
maintan 馬櫻丹
(俗名：五色梅、五龍藍、如意草、五彩花、五雷丹、五色繡球、變色草、七變花、頭昏花)
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
pakunida, mihida tu langaw musakamu (生態、形狀描述)
(kamu nu Hulam:大多數烏毛蕨科的蕨類，其幼葉呈泛紅色或紅色，烏毛蕨也是，當春天來臨，新葉開始長出，在一片綠油油的植物中，也是很漂亮的點綴. ）
saka senengan a wina
nilaculan
“ ha ? mahica?”「哈？為什麼？」
晚上，全家人在一起研究填寫志願，最後每人給出了心中最佳第一志願：
ya wina sa “hang i anu maydih kaku maledu sa, a pabelien is tu cacay a labunulima’, pabien is tu talaayaway, sisa a misaicelang kisu kya kapah!”
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
kaliwasak nu langaw (分佈環境)
sitinpahku angangan nu sakaudip i Ya, Aw-cuo, Ma-lay-si-ya sa caay kaw caledesay a niyaduan, itini i Tay-wan hantu isasa nubuyu’ hina adih kita tu langaw nida i sasa nu buyu’, manamuh tu cilalcilalan, caay katalaw tu cilal caay katalaw tu sienaw, sakapahay nida amaudip han pasada i masalikelunay a buyu’.
nipaluma-sukuy
kagak kakuniza(科學分類)
mata目：Cucurbitales
nipaluma-palungacay, palongacay
縮圖|palungacay, palongacay 狹瓣八仙花 (俗名：常山、窄瓣繡球)
masa dumaay a ngangan (各種名稱)
【學名】 Hydrangea angustipetala Hayata
【mitesekay a ngangan】 Hydrangea angustipetala Hayata
South Africa
kakinginan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakinging nu kanatal demiad sa 27 bulad 4 demiad.
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
烏毛蕨
nipaluma-sukuy
u siwkay nu sukuy (木鱉子)
(u kamu nu Hulam sa: 類別: 果實及種子類,來源:葫蘆科植物木鱉的乾燥成熟種子,產地:主產廣西、四川、湖北等地. ）
nipaluma-sitinpaku, sitinpako
sitinpaku, sitinpako
(俗名：山蕨貓、蜈蚣樹、赤蕨子)
South sudan
kanatalay a bulawan (內戰)
阿迪米斯（Josephine Adiemis）一家八口住在馬拉卡爾近郊的聯合國營地，因為回到市中心的房子，不知道何時會有陌生人跑進來.
saka senengan a wina
nilaculan
minanam cinida tu cacanan kihaymawan ku taw, hina tinakuwan tu nu saydan micuda.
tupi bantangan, matineng kida wawa misalami tu sabaw tu pina, alaw malaluk,
整個假期，兒子學會做了十幾道菜，變得越來越勤勞、獨立.
一家三口各抒己見，各有各的道理.
nipaluma-sukuy
masasizumay a ngangan (別名)
thumb|u heci nu sukuy