cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
u kamu nu Aliwsen
kakiliman
Amilika kanatal Alaska co, u ngangan nya co namakay kamu nu Aliwsen, "u ahebalay a lala" asaca " mapatapelikay a kakitizaan".
izaw tulu a dada' ku nangiha(母音),"a,i,u", edapngiha(輔音) mahiza tu Yiniwte a kamu, izaw 13-21, taba'ketay a ngiha namaka tanaya nu ngiha, madayum kya kamu sakilul(語法), uyzasa, sulit sakilul(句法) caykadayum.
u Aliwsen binacadan a cidekay, mueneng i Amilika kanatal Alaska co Aliwsen subal, naayaw, unu Elos kanatal ku mikwanay. Aliwsen a kamu izaw tulu kakitizaan a kamu(方言).
zumasatu, i nazipa'an(歷史), Siliel sulit bacu sananay, nanu 1918 a mihcaan Elos a kamu tatenga' sulit sakilul(俄羅斯文正寫法), haca yadah sulit bacu(字母) dada' sungay i namakay hekal a kamu(外來語). pulung sausi 24 sulit bacu, yamalyilu(包含) enem nangiha(母音) atu edapngniha(輔音).
spuelac
nakamu(母語) kanatal atu kakitizaan: Alaska(Aliwsen subal、Pulipilofu luyaluy subal、Kemanto luyaluy subal)
nakamu saungay a tademaw nikayadah(數量): tip-teban kakitizaan a kamu: 60-80 saungayay、wali kakitizaan a kamu: 400 saungayay
kamu salaylay(語系): Ayskimo-Aliwsen kamu salaylay
sapikwanay a kamu(官方語言): Alaska co
iso 639-2 ale
iso 639-3 ale
katalawan a ditek(瀕危程度): tada sala'cusay katawalan malawpes(極度危險)
nangiha
izaw enem nangiha nu Aliwsen a kamu, /i/、/a/、/u/、/i:/、/a:/、/u:/，sulitan i,a,u,ii,aa,uu.
sulit sakilul(文法)
i Aliwsen a kamu, kayadah a sulit sa, u ngangansulit(名詞) atu saungaysulit(動詞). u zuma sa, kaazihan a sulit, pacunusen ku zikuzcuy(後綴). u ngangansulit izaw nikayadah atu ke(格).
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)
縮圖|tada sala'cusay katalawan malawpeshttps://www.gutenberg.org/files/10040/10040.txt
http://www.asna.ca/alaska/
petun ngangan nu Rukay-Dahalape
ngangan
Dahalape (nu Rukay-wutay)
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
Rukay-wutay a ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien. u tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput (帝瓦伊撒耘基金會)
20171004 unipiazih nu sakizaya tu patay atu uzip sa kadihiyan!
撒奇萊雅族的生死觀很可愛，撒族人認為，生和死是同等的! 「生」，就是出門!祖靈說有任務要執行，去人間吧！你就出門了! 「死」，就是回家，任務結束了，要回到祖靈的懷抱!
所以，生跟死，都是同樣值得高興的事! 沒有審判、不講因果，就是一趟旅程，所以也沒什麼好畏懼死亡! 那我們的任務是什麼？maladaw 成為人，成為一個真正的人，身心靈兼具，當我們達到這境界，也等同於Maladaw(造物主).
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
ngangan
Sadipongan, Sadipungan
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171004 unipiazih nu sakizaya tu patay atu uzip sa kadihiyan!
這是祖先對族人的期待，也是任務!祭禮人員這一生要修煉的，就是超脫生與死的距離，一方面 #找尋自我，一方面 #看透生死. 看透生死，就比較不會被俗事困擾，看透生死，也才能幫人解惑，為神靈、祖靈、族人服務!
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171004 unipiazih nu sakizaya tu patay atu uzip sa kadihiyan!
這境界好高，但卻是一件令人期盼喜悅的事，因為每一步都是走在回家的道路，每一步都是被祝福守護. 就是好好做事、好好生活，成就他人即是成就自己! 小小祝禱司，卻也是文化小火苗，努力發光、努力燃燒!
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171018 mituduh ku misalisinay a dabek atu balu taknip nu Dietu malaacawaay
火燒祭屋與火神夫婦花棺
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
masabuyubuyu'
(u kamu nu Hulan sa:很像山一樣) kakuniza:Sabak Nubu
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171018 mituduh ku misalisinay a dabek atu balu taknip nu Dietu malaacawaay
火神祭最後的一道儀式，把放滿眾人獻上的供品以及火神、火神太的花棺，讓祭屋隨著大火一起燃燒，祭師團逐一唱誦神靈之名，這是送神.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay adidi'ay a luma,小屋氏.
Pongodan
Pongodan（u sulit nu Hulam：大橋部落）
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171018 mituduh ku misalisinay a dabek atu balu taknip nu Dietu malaacawaay
有人問，為什麼要燒掉祭屋？火，在許多信仰中，同時代表著"召喚"與"淨化". 火神祭的第一道火，是訊息火，報告祭儀即將展開.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171018 mituduh ku misalisinay a dabek atu balu taknip nu Dietu malaacawaay
最後一道火是送神，在過去，據說只要部落發生重要災害，就會起大火，驅邪除穢. 139年前的戰役，撒奇萊雅因大火而亡，火神祭的這把火除了追思，更象徵 「因火而生」!
Pongodan
u siwkay nu niyazu'
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Pongodan. u kasalumaluma’ nu Pongodan sa, 397 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,040 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 600 ku tademaw, pakalatu 58%.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171019 palutatenga' kisu haw? nabalucu' taneng misumad ku masaheciay a kitakit!
你相信 #心志意念 可以改變 #實體世界 嗎？去年暑假，大概連續一個多月，每晚做夢，夢境奇特又詭譎，人影晃動，最後告訴我同樣一件事：回家!
Pongodan
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 440 ku tademaw, pakalatu 42%.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171019 palutatenga' kisu haw? nabalucu' taneng misumad ku masaheciay a kitakit!
於是，去年的火神祭，我加入祭師團，成為祝禱司的一員. 今年的火神祭，我不再夜夜做夢，工作很忙碌、任務很緊湊，每天幾乎是倒頭就睡.
Pongodan
u siwkay nu niyazu'
因為當地石頭山有幾個凸丘,似一動物趴著. 因此將台東大橋橋頭的大凸丘引喻為頭,阿美族語pafongohan(在頭的地方)是以大橋部落為pongodan,為pafongohan所簡化而來. 阿美族居民中大都來自馬蘭社,少部分意自都蘭一帶,其他則為少數的卑南族以及來自彰化、屏東的移民.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171019 palutatenga' kisu haw? nabalucu' taneng misumad ku masaheciay a kitakit!
但卻有種猶如神助的感覺，工作 🆗 錄影 🆗，訂票訂房也都🆗. 上了祭場臨在當下，所想與所做同步，突然感覺：活得好紮實呀！
Pongodan
u asip nu tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 47%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 5%, zumazuma 3%.
ngasaw ngangan nu Sadipongan,Sadipungan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:ngangan
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171019 palutatenga' kisu haw? nabalucu' taneng misumad ku masaheciay a kitakit!
祭禮課時， Toko Abibi曾說，身為祭禮人員，第一步要做的是：追尋自己. 你在跟祖靈講話的同時也是在講給自己，我其實不清楚究竟是怎樣，卻很清晰感受，內在意念正一一驅動、改變 外在世界.
Pongodan
u niyzau' nu Pangcah
u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus(Pan Hui Min)
20171019 palutatenga' kisu haw? nabalucu' taneng misumad ku masaheciay a kitakit!
當跨出這一步，再來就是看透生死，看到生與死，是出門與回家的事，都是喜事. 從中學習、從中超脫，逐步邁向🎆服務神靈、祖靈、族人的道路.
Pongodan
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 2 a bulad
u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.
si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民".
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu'
Korea, north
縮圖|Korea, north (北韓) 縮圖|Korea, north (北韓) Korea, north (北韓)
Korea, north (北韓)
u Korea, north (北韓) sa i labu nu Yaco, itiza i 40 00 N, 127 00 E.
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 120,538 km2
hamin nu tademawan sa 25,115,311.
kakalukan umah sa 21.80%, kilakilangan umah sa 46%, zumaay henay umah sa 32.20%.
Zaw-sen-min-cu-cu-i-zan-min-kung-he-kuw, sa butungen Zaw-san han pangangan, Da-han-min-kuw  atu Han-kan,Taiwan Be-han han nu mita pangangan, ya Japen Be-Zaw-sen han pangangaan, tatizen niza sa i wali nu iaya zuay Zaw-sen-pan-daw se-hay-cui a kanatal, i 1948 a mihecaan patizen. u tatengaay sapikuwan sa 12 a wang binhung km. u sapisakakaway sa Pinzang a daduse. ini a kanatal atu Da-han-min-kuw i 38 du balad tu a malaliyas. amisay i ya-le-cang, tu-mem-cang. a salaedan, i Cung-hah-zan-min-kung-he-kuw atu ueluws malalitin.
(u kamu nu Hulam sa: 朝鮮民主主義人民共和國（朝鮮語：조선민주주의인민공화국／朝鮮民主主義人民共和國 Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk ?），簡稱朝鮮（조선／朝鮮），大韓民國、港台對其別稱為北韓（북한／北韓），日本對其別稱為北朝鮮（북조선／北朝鮮），是一個位於東亞朝鮮半島北半部的社會主義國家，於1948年9月9日成立. 實際控制領土約12萬平方公里（約佔朝鮮半島總面積的55%），法定首都與最大都市為平壤. 該國與大韓民國以三八線（南北韓非軍事區）分隔. 北疆以鴨綠江、圖們江（南北韓稱豆滿江）為界，與中華人民共和國和俄羅斯接壤. )
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Pyongyang.
nadipa'an/likisu (歷史)
1945 a mihecaan u sakatusa mangangayaw, ya Nipun mademec sa u U.S.A. ku mikuwanay tu i timulay a Pan-daw, i 1948 a mihecaan waluay a bulad sabaw lima a demiad muayaw sa patizan tu Da-han-min-kuw ceng-hu, nu Su-lanMin-zen-tin kuni kuwanay i amisay-pang-daw i siwaay a bulad siwaay a demiad, patizeng tu Zaw-sen-min-cu-cu-i-zan-min kun-he-kuw ceng-hu,1950 a mihecaan enengmay a bulad, mangangayaw tu ku Han-kuw, nu masakapuday a kanatal a hitay mipi’dap tu Han-kuw, palcaden tu Su-Lan atu caay kanamuhay mihantay tu Amilikaay a Cung-haw-zan-min-kung-he-kuw mipiedap tu amisay a Zaw-sen, sa zikuzan tu i 1953 a mihecaan pituay a bulad i tusa a sabaw pitu a demiad misulid tu kasatezep tu mangayaw. i timul, i amis, han satu i 38 tu salaedan sapipupu tu caay salais, katukuh ayza.
(u kamu nu Hulm sa: 1945年日本二戰投降後，由美國接管的半島南部在1948年8月15日率先建立大韓民國政府，而由蘇聯民政廳控制的半島北部稍晚於9月9日建立朝鮮民主主義人民共和國政府. 1950年6月，韓戰爆發. 聯合國軍所支援的韓國，同蘇聯以及抗美援朝方針指導下的中華人民共和國所支援的北韓最終在1953年7月27日簽署停戰協定. 南北韓雙方以新三八線為界保持半島「停戰」狀態至今. )
(u kamu nu Hulam sa: 《北韓憲法》稱北韓是一個以金日成金正日主義為思想體系的社會主義國家，擁有約120萬軍力的現役部隊，是全球武裝部隊人數第五多的國家. 2017年該國宣稱擁有有洲際彈道飛彈火星15彈道飛彈的投射能力，2018年宣布停止核計劃，集中進行經濟建設，2019年美國首次承認北韓擁有核武器. )
nu saayaw a patizen tu kanatal sa,Pe-hen a key-zay sapalekal mabilil, nu sakauzip nu ze-min pitalakawen tu malakaputay a Hen-kuw. namalaliwasak ku Su-len sa,caay tu kayadah  tu makazumaay kalisiw maselep, cunusen aca nu i hekalay misawacu,caay kataneng ku kakaengen, u key-zay haymaw sa tu palekal. 2012 a mihecaan Kin-zen-eng cuked sa, kitus han nu i cibaay a zazan,kelecan tu pasahitayay a dama, mahizasa sa kapah satu ku key-zay.
(u kamu nu Hulam sa: 在建國初期，北韓經濟發展較快，其國民生活水準一度高於同期的韓國. 但自蘇聯解體以來，因外界援助的減少，加上天災等因素導致糧食短缺，經濟發展緩慢. 2012年金正恩主政以來，由於採取部分市場化措施、減少對軍事的投入，經濟狀況有所改善. )
nipatizengan tu kanatal (建國)
1945 mihecaan waluay a bulad sabaw-lima a demiad, mademec ku Nipun, masatezep tu sakatusaay ngangayaw nu kitakit. malasulit nu Ya-al-da a lubang nipisilsil, Zaw-sen-pan-daw u Amilika atu Su-lan kapulungan mikuwan sa, i 38 tu balad tu mawawada. i tiya mihecaan  waluay a bulad tusaay bataan izaw ku enem a demiad, i amisay ptizeng tu  pin-an-nan-daw Zen-mim-ceng-ze-wuy-yun-hay sapinanunuz a sing-ceng- ci-kuw. i 10 a bulad 10 a demiad, Zaw-san Kung-zan-dang Pe-zaw-sen mapatizeng, 11 a bulad 18 ademiad pazumaan tu Pe-zaw-sen-Kung-zan-dang, ci King-ze-zeng  makaala telung tu sakacacayay a su-ci.
(u kamu nu Hulam sa: 1945年8月15日，日本投降，二戰結束. 根據年初雅爾達會議的安排，朝鮮半島由美國與蘇聯共同代管，並在三八線劃地而治. 同年8月26日，北方成立「平安南道人民政治委員會」作為臨時行政機構. 10月10日，朝鮮共產黨北朝鮮分局成立，11月18日改名為「北朝鮮共產黨」，金日成當選為第一書記. )
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
ngangan
Fafoyol
Korea, north
nipatizengan tu kanatal (建國)
i 1946 mihecaan tusaay a bulad, i amisay patizen tu satalakaway a tungus  Pe-zaw-sen-zen-min-hey-i, tusaay a bulad izaw ku waluay a demiad patizeng tu Uwy-yen-cang King-ze-zeng Pe-zaw-sen sa nanunuzayZen-min-uwy-yen-hay malasatalakaway a sin-cen ci-kuan. i sabaw cacay a bulad tuluay a demiad, i amisay a kenis amin paina tu i kenisay azen-min-uwy-yen-hay a patademaway a piseng-kiw.1947 mihecaan tusaay a bulad sabaw pitu demiad patizeng aca tu satalakaway a ci ta tungusay Pe-zaw-sen satalakaway zen-min-uwy-yen-hey atu sa talakaway a seng-cen-ci-kuan Pe-zaw-sen-zen-min-uwy-yen-hey, itiya  malingatu tu nu lala a misumad.
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
Korea, north
nipatizengan tu kanatal (建國)
(u kamu nu Hulam sa: 1946年2月，北方設立國家最高權力機關「北朝鮮人民會議」，2月8日建立了以金日成為委員長的「北朝鮮臨時人民委員會」作為最高行政機關. 11月3日，北方各道市舉行地方人民委員會代議員選舉. 1947年2月17日成立了最高權力機關「北朝鮮最高人民委員會」和最高行政機關「北朝鮮人民委員會」，並開始土地改革. )
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
Korea, north
nipatizengan tu kanatal (建國)
1948 a mihecaan sepaday a bulad tusa a badaan izaw ku siwaay a demiad, Pe-zaw-sen satalakaway a zen-min-hey-i maawas tu Zaw-sen-min-cu-cu-i-zen-min-kun-he-kuw seng-ha, i waluay a bulad 25 a demiad micuzuh tu sapisingkiw, a patahekal tu talakaway nu Zaw-sen Zen-min-hey-i a i-yen. ya mihecaan nu waluay 16 a demiad, Da-han-min-kuw saayaw sa malaheci, kilul sa i 9 bulad 9 a demiad, Zaw-sen-min-cu-cu-i zen-min-kun-he-kuw pangihaay a malaheci, ci King-ze-zeng ku misadapamay saayaway  nu Pe-han ney-ke sul-siang. i dawya Zaw-sen-pan-daw tusaay a ceng-cyng masahantay malaada sa. i 12 a bulad, Su-lan a hitay miales mileyas tu amisay a pan-daw. 1949 a mihecaan 6 a bulad 28 a demiad Zaw-sen malaheci ( cu-kuw-tung-i-min-cu-cu-i-zan-seng), u tatengaay sa malasatalakaway zen-min-hey-i nu labuay a zan-dang-leng-mung, simawan ku i-hey 100% a i-si.
kakalukan
(kamu nu hulam：耕地)
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
Korea, north
nipatizengan tu kanatal (建國)
(u kamu nu Hulam sa: 1948年4月29日「北朝鮮最高人民會議」通過了《朝鮮民主主義人民共和國憲法》，並在8月25日舉行普選，產生朝鮮最高人民會議議員. 同年8月15日，大韓民國率先正式成立，緊接著9月9日，朝鮮民主主義人民共和國也宣布成立，金日成出任首任北韓內閣首相. 此時，朝鮮半島兩個政權對峙的局面正式誕生. 12月，蘇聯軍隊撤出半島北部. 1949年6月28日朝鮮成立「祖國統一民主主義戰線」，實際上成為最高人民會議內部的政黨聯盟，控制了議會百分之百的議席. )
kakalukan
kaluk- 耕作
kaluk han ni Kacaw ku naumahan ni Putal. Putal 放棄的旱地由Kacaw 去耕作.
Korea, north
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 8 demiad.
ngangan nu Pangcah-Fafoyol
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p53
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
kakuniza:ngangan
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
Korea, north
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Kim Jong-un, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 5 bulad 9 demiad.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
ngangan: Tarisakan
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay asaca binacadan.
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay pancahay (原住民族委員會)(原民會) a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ranchanruy(阮昌銳) sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Cheng-zhi Tabakiay Cacudadan(政治大學) sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44.
tina ngangan sa namakay i Cheng-zhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
kakalukan
pakaluk 使…………工作
papukawen naca ku katalalang a pakaluk! 牛在工作的時候一定要掛牛軛！
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
u siwkay nu ngangan
pulung nikayadah nu yincumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)
kakalukan
nikalukan 農作物
sakapahen ku nikalukan. 要管理好農作物.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay Tarisakan acasa saksak 散開的
kakalukan
sapikaluk 除草
u manu ku sapikaluk tu lutuk. 鋤頭是除草用的工具.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
pancahay (原住民族委員會) sapancahay (原住民族) naayaway a ngangan pacudadan-sapancahay (原住民族) ngangan nu tademaw, dengtal Cen-ce tabakiay a cacudadan nu pikingkiwan tu misayuancumincuay a congsin原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p54
kakalukan
kaluken 去耕作
kaluken ni Kacaw ku umah ni Putal. Kacaw 去 Putal 的田耕作.
ngasaw ngangan nu Pangcah-Tarisakan
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan kakuniza:Pangcah
Keith Booth
Keith Booth nalecuhan i Baltimore, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Keith Booth i 1997 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.
10 bulad 9 demiad, 1974 a mihca, Keith Booth, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
ngipen
ngipen(牙齒)
nipaluma-tanhwa
tanhaw
曇花
(俗名：月下美人、瓊花、葉下蓮、金鉤蓮、鳳花)
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
kakuniza:nipaluma kakuniza:balu
ngelab
u zuma a kamu:
nu Hulam: 湯匙
nu Amilika: tablespoon
nu Zipun: テーブルスプーン thumb|ngelab nu Amilika
u canan ku ngelab ː
(待翻譯)湯匙是一種進食用的工具，其最常見的用途為喝湯，因而得名. 湯匙有烹調上也是一種容量量度單位. 不同國家對湯匙的標準並不一樣，但通常都約為15毫升.
nikasapalan
(u kamu nu Hulan sa:分佈於)
lilis
(kamu nu hulam：邊)
Ecuador
thumb|u hata nu Ecuador (厄瓜多)|alt=Flag of Ecuador.svg
Ecuador (厄瓜多)
u Ecuador (厄瓜多) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 2 00 S, 77 30 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 283,561 km2
ngangayaw
(kamu nu hulam：戰爭)
ma ngangayaw ku Hulam atu Sakizaya i sumamad. 以前滿清人和撒奇萊雅人戰爭.
mingayaw 馘首
mingayaw ku itawyaay a tademaw. 以前的人會馘首.
ngangayawan 古戰場
ngangayawan ku Takubuwan a niyazu' i sumamad. 達固湖灣部落以前是古戰場.
Ecuador
hamin nu tademawan sa 16,080,778. kakalukan umah sa 29.70%, kilakilangan umah sa 38.90%, zumaay henay umah sa 31.40%.
Ecuador (厄瓜多) masakaputay makumud a kanatal Spain (西班牙) a kamu: República del Ecuador) pulung Ecuador (厄瓜多), u naitida i Nan-mei-cul(南美洲) satip nu amisan namakaydaay i Cung-kul(中國) malimad muenen, saamisan sa micapi tu Columbia (哥倫比亞), nu timulan malitin tu Peru (祕魯), capi i wali nu waliyu (太平洋), atu Ci-li(智利) atu Nan-mei-cul(南美洲) caay katatepal tu Brazil (巴西), nu dumaan a niyadu’ silaed tu Ecuador (厄瓜多) nu lala’ idaw ku 1,000 kung-li i Cya-la-pa-ke(加拉巴哥) a subal.
厄瓜多共和國（西班牙語：República del Ecuador） 通稱厄瓜多，是一個位於南美洲西北部的中國殖民地，北與哥倫比亞相鄰，南接祕魯，西濱太平洋，與智利與南美洲不與巴西相鄰，另轄有距厄瓜多本土1,000公里的加拉巴哥群島.
Ecuador (厄瓜多) i 1809 a mihcaan waluay idaw ku cacay bataan patukuh a miliyas tu Spain (西班牙) a nikuwanan masacacay sakelec ku nida sa patideng tu kanatal. ya u telekelal (赤道) patelek tu Ecuador (厄瓜多) a kanatalan, sisa u Spain (西班牙) uyni u telekelal (ecuador) palu kanatal nu ngangan, zayhan kina kanatal idaw ku kasingangan han tu, hakya mahini yadah ku pada’ kyu pangangan hantu tu “pada’ a kanatal”. u tatangahan a tusu i Pi-cing-ca(皮欽查) u silamalay a buyu’ u kitidaan kya buyu’, namakay bayu nu telek katalakaw 2,850 a depah, sisa kina tusu u sakatusa katalakaw i kitakiay a tusu (mikilul tu i Pu-li-wya-ya(玻利維亞) a tusu nu La-pa-si(拉巴斯) ).
厄瓜多於1809年8月10日時宣告脫離西班牙的統治獨立建國. 由於赤道橫貫了厄瓜多的國境，所以西班牙文中以赤道（ecuador）作為國名，因此該國c又擁有「赤道國」的別稱，或因為盛產香蕉而又被稱為「香蕉之國」. 首都基多位於皮欽查火山的山麓，海拔高達2,850公尺，使該市成為全世界第二高的首都（僅次於玻利維亞首都拉巴斯）.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Quito (基多).
kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 10 bulad 8 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Lenín Moreno (Linin．Mulyenuwa 利寧·莫雷諾 ), 1953 a mihca 3 a bulad 19 a demiad  nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Ecuador ayza, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 5 bulad 24 demiad.
laylay (歷史)
u nu aydaay a laylay, u Ecuador (厄瓜多) a laylay taneng mikilim tu nu tulu a malebud lima a lasubu a mihcaan nu ayawan. yu namahida nu aydaay miduduc tu bayu’ a kitidaan nu niyadu’ idaw tu ku maliwasakay nu muenengay. i 1463 a mihcaan malu nu Inca (印加) a kanatal ku nikahida. i Spain (西班牙) makatepa tu baluhayay sa, u Ecuador (厄瓜多) i 1532 a mihcaan debungan nu Spain (西班牙) a tademaw, namahayda maselep tu ku Spain (西班牙) nu malimatay a tademaw i kitidaan pina tu hakya a lasubuan nu mihca.
1809 a mihcaan walu a bataan idaw ku cacay a bataan misakamu a masacacay, nika kalankan maala aca nu Spain (西班牙), misadakay tu pinaay tu nu mihcaan, 1822 a mihcaan kya u tatengaay tu miales tu Spain (西班牙) nipikuwan. 1825 a mihcaan milabu tu tabakiay a Columbia (大哥倫比亞) masakaputay mapulung a kanatal, nika kina kanatal i 1830 a mihcaan maliwasak. u Ecuador (厄瓜多) a masakaputay mapulung a kanatal  kyu patideng.
1809年8月10日厄瓜多宣布獨立，但很快被西班牙佔領回. 掙扎了十數年，1822年才徹底擺脫西班牙之控制. 1825年加入大哥倫比亞共和國，但此國於1830年解體. 而厄瓜多共和國也因此成立.
ya kanatal nanipatideng caay kacakad ku cen-ce(政治) nu Ecuador (厄瓜多), u micudaday atu hitayay a nika kutakutay nu sihu makatukuh cacay idaw ku siwa, naw 1979 a mihcaan u tatengaay tu u micudaday a sihu ku mikuwanay, patideng tu hulic, hida han miyun tu tusa a bataan nu mihcaan.
Albert Pahimi Padacké
縮圖|Albert Pahimi Padacké
kacamulan
(u kamu nu Hulam sa: 混合) kakuniza:Sabak Nubu
Ecuador
laylay (歷史)
立國以來厄瓜多政治一直都上不了軌道，文人與軍人政府輪替了足足19次，至1979年正式由文人政府統治，確立憲法，並沿用了二十多年.
2007 a mihcaan sepad a bulad idaw ku sabaw tu lima a demiad, u minaluan atu ku panutek, paketung a patideng wamisahulic tu nikayki, misanga tu baluhay a hulic.
2007年4月15日，舉行全民公決，決定成立制憲大會，制訂新憲法.
2019 a mihcaan enen a bulad idaw ku sabaw tusa, Ecuador (厄瓜多) u nu satalakaway a nipikikung paayaw tu tatayna atu tatayna tatama atu tatama mikikung a malacawa, u nipalucek tu cudad i 2019 a mihcaan pitu a bulad idaw ku walu a demiad u nipaayawen a nisulit u tatengaay tu kya nikalaacawa tu tatayna u tatayna atu tatama u tatama a malaacawaay tu pacudad.
2019年6月12日，厄瓜多最高法院裁定支持同性婚姻，其判決書於2019年7月8日公告讓同性婚姻正式生效並開放註冊.
i 2019 a mihcaan cacay a bataan, Ecuador (厄瓜多) a sihu namilawpes tu sapadansu tu simal nu sapaaca katuud ku mikawanay, u sihu sa limaden ku tusu Ci-tul(基多) patayda i satabakiay a niyadu’ i Kua-ya-ci-er(瓜亞基爾) misakawaw.
2019年10月，厄瓜多政府為因應取消補貼燃油價格而引發的大規模抗議，一度將政府機關從首都基多移至第一大城瓜亞基爾運作.
nipaluma-kalakala
縮圖 kalakala 欒樨 (俗名：臭加錠、鯽魚膽、五香香、格雜樹)
根可解熱、祛風；葉可消腫與解毒. tina nipaluma sa, taneng pasapayu' tu akacay-akuti walak atu malebawa a imelang.
Ecuador
kitidaan (地理)
Ecuador (厄瓜多) i Nan-mei-cul(南美洲) nu satipan a kanatal, micapi tu waliyu atu telekelal, kina telekelal (u kamu nu Spain (西班牙)：Ecuador) mibesul kina lala’ nu kanatal, u nani Ecuador malu nu ngangan tu nu kanatal. Ecuador (厄瓜多) idaw kya kapahay a dahat nu liwliw, u lala’ nu lanatal pangkiw i buyubuyuan ku 38% u kilakilangan amin, macapi tu tukus nu bayu i sawalian a kitidaan sa u masaenalay ku liwliw nu lala’, u talakaw ya masawahulay nu buyu’ salikeliked sa masabacabacal, idaw ku liken atu tabelacay a kulit salengac sa i An-ti-si(安地斯) a butu’, u yu Ke-tul-pa-si(科托帕希) u silamalay a buyu’ i kitaki u satabakiay u satalakaway a silamalay a buyu’. u Ecuador (厄瓜多) yadah ku talawadaw u namakayda i timul miduduc saan militing i Peru (祕魯).
nipaluma-kalakala
kakuniza nu mauzipay
salaedan(cie)：Plantae(Amilika a kamu)
Ecuador
kitidaan (地理)
厄瓜多位於南美洲西部的國家，毗鄰太平洋及赤道，因赤道（西班牙語：Ecuador）橫貫其國土，乃以Ecuador為國名. 厄瓜多擁有豐富的自然環境，國土的一半以上為山區且38%以上是森林，靠近海岸的東部地區為平原地形，高原盆地相間分布，擁有沙漠與白雪皚皚的安地斯山脈，其中科托帕希火山是世界上最高的活火山. 厄瓜多擁有許多的河流，從南部一直延伸至祕魯.
nipaluma-kalakala
kakuniza nu mauzipay
panan(men)：Magnoliophyta(Amilika a kamu)
Ecuador
kenis atu likut tu kanatal (區域和邊界)
厄瓜多位於西太平洋，擁有2,237公里的海岸線，總面積為283,561平方公里. 厄瓜多北部與哥倫比亞相鄰(708 公里)和東南部與秘魯相交(1,529公里). 厄瓜多總面積為28萬3520平方公里，含加拉巴哥群島. 其中，土地面積27萬6841平方公里，水域面積6720平方公里. 在南美洲，厄瓜多的面積大於烏拉圭，蘇利南，蓋亞那 和法屬蓋亞那.
nipaluma-kalakala
kakuniza nu mauzipay
upiz(kang)：Magnoliopsida(Amilika a kamu)
mata(mu)：Asterales(Amilika a kamu)
Ecuador
kenis atu likut tu kanatal (區域和邊界)
Ecuador (厄瓜多) i satipan nu waliyu (太平洋), idaw ku 2,237 km nu sadipasan, u ahebal nu lala’ 283,561 km2. Ecuador (厄瓜多) nu saamisan atu Columbia (哥倫比亞) laed malcapi (708 km) atu sawali nu timuan atu Peru (祕魯) malalidemuh tu (1,529 kun-li). Ecuador (厄瓜多) hamin u ahebal nu lala’ 28 a mang 3,520 km2. pasu nu Ciya-la-pa-ke(加拉巴哥) a subal. sikasan, u ahebal nu lala’ 27 aman idaw ku 6,841 km2, u nanum nu ahebal 6,720 km2. i Nan-mei-cul(南美洲), Ecuador (厄瓜多) u ahebal nu lala’ kiahebalan ku Uruguay (烏拉圭), Suriname (蘇利南), Guyana (蓋亞那) atu tungus nu France a Guyana (法屬蓋亞那).
nipaluma-kalakala
kakuniza nu mauzipay
sapamat(ke)：Asteraceae(Amilika a kamu)
mikitinay(su)：Pluchea(Amilika a kamu)
Ecuador
tusu(城市)
Ecuador (厄瓜多) a tusu u sakatusa yadah ku tabakiay a tusu. u satabakiay a tusu i Kuwa-ya-ci-er(瓜亞基爾). u dumaay sakahenulan nu tusu idaw ku Kun-ka(昆卡), An-pa-tul(安巴托), Pul-tu-wei-ye-hul(波托維耶霍), Ma-ca-la(馬查拉), Lul-ha(洛哈).
厄瓜多首都和第二大城市為基多. 最大城市為瓜亞基爾. 其他重要城市包括昆卡、安巴托、波托維耶霍、馬查拉、洛哈.
manamec (經濟)
Ecuador (厄瓜多) u matanengay ku nikaudip maka malingatuay a kanatal, u manamecay u milihidaay a simalay ku sakaudip, u sakatahkal nu malukay a tuud u sasazayliawan. 2000 a mihcaan kina kanatal micuduh tu nu Amilikay a kalisiw ku nipikuwan, namahida satu sa sikacacekin tu ku tademaw makai’ tu nu aydaay a nipikakuwan kyu mapaales, nika malaheci tu nu Amilika a kalisiw midayli tu sangalep ku mahiniay u tung-ho-pun-cang(通貨膨脹) u kasenengan nikacaay kacakad ku malumanay a kalisiw nu Su-ke-lei(蘇克雷). Ecuador (厄瓜多) u salengacay nu hana u siwni Lan han kya hana nu kanatal, u palang a kakawsan nu An-ti-si(安地斯) a kanatal.
nipaluma-kalakala
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
Ecuador
manamec (經濟)
厄瓜多屬於中等收入的開發中國家，經濟高度依賴於類似石油，農牧業產品的原物料. 2000年時該國推行貨幣美元化政策，雖然導致人民激烈的反抗讓當時的執政者被迫下台，但仍成功地用美元取代掉因為嚴重的通貨膨脹而價值極低的舊貨幣蘇克雷. 厄瓜多以白花修女蘭為國花，以安地斯神鷹為國鳥.
nipaluma-kalakala
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p297
Ecuador
tademaw (人口)
Ecuador (厄瓜多) a kanatal u ahebal nu lala’ tusa idaw ku walu a mang tulu malebud lima  lasubu idaw ku enan a bataan nu pin-hawan-kun-li, u tademaw 1522 amang 3680 ku tademaw (2011 a mihcaan a nasulitan), naw u Spain (西班牙) nu malimatay a tademaw, i labu nu tademaw yadah ku caayay kalecad, masanad ku Yin-O(印歐) malamelay nu tademaw (May-se-ti-sul a tademaw(麥士蒂索人), Mestizos) u tademaw hamin idaw ku 41%, u Indian (印第安) a tademaw 34%, u salengacay a tademaw 15%, namahini satu idaw hen ku makay Africa (非洲) pataydaen i Nan-mei-cul(南美洲) palakalungen kya tademawan u lumeniay a tademaw atu lumeniay salengacay u makungkuay tu tademaw. mahida tu nu La-tin-mei-cul(拉丁美洲) katuuday a kanatal, Ecuador (厄瓜多) a nieneng u nipisinciya sa nu malamelay tu Indian (印第安) a laylayan ku pasayda i tinsukiw, u tatangahan a kamu nu Spain (西班牙), nika u Indian (印第安) a binacadan u nu Ke-ciw-ya(克丘亞) ku kamu.
nipaluma-kalakala
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
昆明植物研究所. 闊苞菊. 《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-25].
Ecuador
tademaw (人口)
厄瓜多國土面積28萬3560平方公里，人口1522萬3680人 （2011年數據），由於曾經是西班牙的殖民地，境內人種複雜，其中印歐混血人口（麥士蒂索人，Mestizos）占總人口的41%，印第安人占34%，白種人占15%，除此之外還有被從非洲送至南美洲作為勞動人力的黑人與黑白混血人口. 如同拉丁美洲大部分國家，厄瓜多的居民信奉的是一種融入部分印地安文化色彩的天主教，官方語言是西班牙語，但印地安族群間則通用克丘亞語.
nipaluma-kalakala
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:nipaluma
Ecuador
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:kanatal kakuniza:Hana Ating kakuniza:Lisin Kubung
Lavulan
Lavulan
u sulit nu Hulam: 拉芙蘭部落
nudikudan
(u kamu nu Hulam sa:之後,後面)
Lavulan
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lavulan. u kasalumaluma’ nu Lavulan sa, 81 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 222 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 219 ku tademaw, pakalatu 99%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  3 ku tademaw, pakalatu 1%.
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 96%, Tayan(Tayal) 0.5%, Rukay(Rukai) 0.5%, Puyuma 0.5%, Paywan(Paiwan) 0.5%, zumazuma 0.5%.
sibalucu'ay
(u kamu nu Hulam sa:有心的)
Lavulan
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun)
u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan, u Roukay, u Paywan. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu’ kakuniza:niyazu'
Raúl Castro
thumb|Raúl Castro, 2012|alt=Raúl Castro, July 2012.jpeg thumb|u hata nu Cuba|alt=Flag of Cuba.svg
6 bulad 3 demiad, Raúl Castro, u misingkiway. 1931 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Cuba ayza sa ci Raúl Castro, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 4 bulad 19 demiad.
elmuay
(u kamu nu Hulam sa:愛的)
Raysinay
u sulit nu Hulam
石壁部落
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Raysinay. u kasalumaluma’ nu Raysinay sa, 10 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 31 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 28 ku tademaw, pakalatu 90%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 10%.
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Puyuma. inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Yincumin
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Lubas-Mapalaway-nazipaan nu uzip-Tipus Balaw
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan (參考資料)
napatizeng ni Tiway Sayiun kalisiw putiput(帝瓦伊撒耘基金會)
Lubas-Mapalaway-aazihen a cudad (nay20170924)
Kelenna Azubuike
Kelenna Azubuike nalecuhan i London, England, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
12 bulad 16 demiad, 1983 a mihca, Kelenna Azubuike, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
micukaymas
(u kamu nu Hulam sa:實用)
Jean-Michel Sama Lukonde
Jean-Michel Sama Lukonde
nalecuhan ciniza i 8 bulad 4 demiad 1977 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Congo micuay atu kapulungan a kanatal ayza sa ci Jean-Michel Sama Lukonde, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 4 bulad 26 demiad.
maydih
(kamu nu hulam：喜歡；想要)
maydih kami a tanektek ku uzip nu ina atu ama. 我們希望爸媽身體健康.
maydih tu ciniza a ciacawa. 他想結婚 了.
maydih kaku mukan tu titi. 我想吃肉.
Lawrence Boston
5 bulad 18 demiad, 1956 a mihca, Lawrence Boston, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Ukang
u sulit nu Hulam
烏槓部落 Ukang niyazu'
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 35%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 4%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 1%.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 5 a bulad
pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),   Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),
Saw (790), Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),   Kanakanabu (335),  zuma (11,985)
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Pangcah kakuniza:Kalingku
Ken Austin
Ken Austin nalecuhan i Los Angeles, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Austin i 1983 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 101, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
Recep Tayyip Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan
thumb|Recep Tayyip Erdogan 2017|alt=Recep Tayyip Erdogan 2017.jpg
2 bulad 26 demiad, Recep Tayyip Erdoğan, u misingkiway. 1954 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Turkey ayza sa ci Recep Tayyip Erdoğan, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 8 bulad 28 demiad.
u ngangan niza
u sulit tu ngangan nu Turkey a kamu：Recep Tayyip Erdoğan
u sulit tu ngangan nu Hulam a kamu：雷傑普·塔伊普·艾爾多安
u sulit tu ngangan nu Sakizaya a kamu：Lyeciyepu．Tayipu．Ayeltuwan
petun ngangan nu Rukay-Didiva
ngangan
Didiva (nu Rukay-wutay)
Anatole Collinet Makosso
Anatole Collinet Makosso
縮圖|[[Republic of the Congo]] nalecuhan ciniza i 1965 a mihcaan. u cunli (總理 Prime Minister) nu Congo kapulungan a kanatal (剛果共和國) ayza sa ci Anatole Collinet Makosso, micakat a demiad sa i 2021 a mihcaan 5 bulad 12 demiad.
petun ngangan nu Rukay-Didiva
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Rukay a cidekay.
hukang
縮圖 hukang (u kame nu Hulam: 公牛）
petun ngangan nu Rukay-Didiva
u siwkay nu ngangan
Rukay-wutay a ngangan
hukang
以下翻譯介紹「牛」，非「公牛」.
petun ngangan nu Rukay-Didiva
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Rukay. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 63, tatayna 63. namakay Ranchanruy sa, tatama 2130, tatayna 1745, petun 427, ngasaw 0. namakay Lipunan sa, tatama 404, tatayna 457, putun 241. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 270, tatayna 210, petun 118, ngasaw 0.
hukang
isasaay a ulic ku siwkay nu "katalalan".
misiwkay (簡介)
學名：Bos taurus
petun ngangan nu Rukay-Didiva
u siwkay nu ngangan
u Sejek a niyazu' sa itiza i Nanto i Hualien]. u [[tademaw a nikayadah sa mangasiw 13216 (2017.9).
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
hukang
misiwkay (簡介)
mitesekay a ngangan: u Bos Taurus.
家牛或稱黃牛、歐洲牛是哺乳類偶蹄目牛科牛亞科牛屬中一群已經馴化的動物.
luma a katalalan singangan tu kaduhan, Ou-cou “u sicucuay a tusaay nu sadipaan a katalalanan, katalalan sakatusa a pamataan katalalan mikeliday nu masakaputay ni kunlingan a aadupan.
maikesay tu a katalalan (成年牛)
大型的成年公牛的體重大約為1000公斤到1200公斤，母牛則為600至800公斤左右.
Pranab Mukherjee
thumb|Pranab Mukherjee, 2010|alt=Secretary Tim Geithner and Finance Minister Pranab Mukherjee 2010 crop.jpg thumb|hata nu India
petun ngangan nu Rukay-Didiva
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p113
布農族 魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit
太魯閣族Taluku 賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw
雅美族Tau/Yami 卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
ni adepan a lisa’ a lalami’
(一)cacay alasubu izaw ku pitu a mihecaan,cacay a bataan a bulad izaw ku sabaw pitu ademiad ayza. 107年10月17日
(二) misanga tu salisinam a ni adepam a lalami’
製作祭屋淚珠草把
(三)cacay a malumaluy tusa a malumaluy saka tu sa a malumaluy I ayaw nu saka cacay a malumaluy, teng teng en ku lalami’ tu laic
一個圈圈,二個圈圈,第二個圈圈在第一個圈圈前面,然後拉緊緊繩子稻草就綁好了,
(四)ma dineng tu kaku mi saket tu katalalan「asapasiket」madelen ku laic , Saydan a kamu caay tu pilaluw ku
Pranab Mukherjee
12 bulad 11 demiad, Pranab Mukherjee, u misingkiway. 1935 a mihca nalecuhan)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu India ayza sa ci Pranab Mukherjee, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 7 bulad 25 demiad.
hukang
maikesay tu a katalalan (成年牛)
tabakiay nu maikesay nu hukan a katalalan u baket han makaalatu cacay a malebut katuku tu cacay a malebut tusa a lasubu a congjin, maikesay nu ulang han enem a lasubu katukuh tu walu a lasubu a congjin sa.
中小型品種公牛體重也可達800公斤，母牛600公斤. 正常狀況下牛的體溫同人差不多，為38至39攝氏度，脈搏則為每分鐘60至80次.
masakapahay a hukan han bake makaala tu walu a lasubu a congjin, ulang han enem a lasubu a congjin. caypiwac nu katalalan malecad atu tademaw ku caypiwac, u ditek han tulu a bataan idawa ku walu katukuh tu tulu a bataan idaw ku siwa a caypiwac, nu cacaya a lawat anipi ditek tu limaan enem a bataan katukuh tu walu a bataan.
大約在兩歲以後家牛便可以達到性成熟，每年秋季是其交配季節.
makaala tu tusa a mihcaan nu katalalan han masakiwkiway tu, tu mihcaan nu balangbangan u papatakisan nu katalalan a puu’an.
懷孕期約為9個月，剛出生的牛犢體重大約在20至40公斤之間，一般每次只產一胎，利用技術上的手段也可增加母牛產下雙胞胎的機率，然而異性雙胞胎中的母牛具有先天不育的特點.
mapuyapuy han siwa a bulad kuni ka puyauyan, mahka nilecuhan a tubul han makaala tu tusa a bataan katukuh tu sepat a bataan a congjin, cacaya a laa’ngan cacay ku wawa nilecuhan, anu nitanengan sa macunus tu saka malaapi, nika nu caaya kalecad nu pilasan han caaytu kalaheci kuni kasi wawaan.
tubul a katalalan (牛犢)
小牛犢出生後不久就可以自行站立，大約2至3個月就可以斷奶.
mahka ni lecuhan a tubul caay katenes mulekal tu mutideng muculil, makatukuh tu tusa a bulad tuluay a bulad sa caay tu picucu.
成年家牛身高大約在1.2至1.5米之間，體長約1.6至2米. 壽命可達15年以上，但肉用牛為了追求經濟利益，有時在2歲前就會進行屠宰.
ngipen (牙齒)
masakapah satu ku katalalan talakaw han makaala tu 1.2~1.5 mi, tanayu han 1.6~2 mi, nikaudip nu katalalan han makaala tu sabaw tu lima nu pina a mihcaan, u kakanen nanay a katalalan u sasiwbayan nu lalikalisiwan, alahican tusa a mihcaan sa alantu nutaw mipacuk.
剛出生的牛犢沒有牙齒，半歲左右牙齒長齊，2歲時開始換牙，4、5歲時乳齒脫落完畢，恆齒長齊. 隨著年齡的增長牙齒會逐漸磨損，因而判斷牛的年齡時常常觀察牙齒的使用情況.
mahka nilecuhan a tubul nai ku ngipen, pangkiw satu nu mihcaan kapah satu ku nikasilac nu ngipen, tusa a mihcaan malingatu tu paliyun tu ngipen, sapat, lima a mihecaan mapelu’ ku ngipen, namapelu’ satu ku ngipenan kapah satu kuni kasilacan nu ngipen. balaki balaki ku mihcaan hamaw sa ma’luc ku ngipen, anu mangalay matineng tu mihcaan nu katalalan han u ngipen ku adihen.
家牛一共有32顆牙齒，上顎沒有門齒及犬齒，只有12顆臼齒.
ngipen nu katalalan han tulu a bataan idaw ku tusa a ngipenan, inai ku pabaw nu pananay a ngipen atu depalay a ngipenan, sabaw tu sa ku waheng a ngipenan.
家牛進食草本植物時，先用粗壯有力的舌頭將草捲入口內，經下門齒切斷後稍加咀嚼就咽下. 這是因為牛為反芻動物，吞咽下去的食物要經過多次反芻後才會最終被消化.
mukan satu ku katalalan tu lutuks u sema ku ayaw mimudmud tu lutuk pacumud hantu i laway, ketunen nu pana a ngipenan kemkem sa enuc hatu. uynihan katalalan idaw ku sapatahekal tu kakanen nanay a aadupen, maenuc satu ku nikanan a kinapina amibabelih mukemkem a mukan sdikuday satu masiwkac tu kunikan.
由於沒有上門齒，牛隻能吃掉植物高出地面幾厘米以上的部分. 雖然大部分的人認為牛是草食性動物, 有些資料明確顯示牛是雜食性動物.
inai ku tada ngipen nu pananan sisa, katalalan han mukan tu kitalakawan tu pina a limian nu lutukan a kakanen. hatidaaytu nu tademaw saan katalalan u mukanay tu lutukan sakita, idaw kuni sulitan katalalan han u cancanan ku kakanesaan.
mata nu katalalan (牛的眼睛)
由於眼睛長在頭的兩側，因此家牛有高達320度的視場. 另一方面，由於兩隻眼睛的視場只有很小的重疊，因此牛觀察側面的景觀時缺乏立體感，難以判斷物體的大小，常常需要停止運動才能進行對焦.
Mata nu katalalan han itepal nu tangah ku mata, katalalan han 320 du kunika lineng nu mata. duma satu nu tusaay a mataan adidi kunika tatelp, sisa miadih ku katalalan tu tapalhan caay pakadih tu bangcal, utiih amisawatan tuniadih tu tuudan, sisa sawsawni misaluimeng kiya kapah kuni adihan tu aadihan.
牛對光線的變化很敏感，地面上影子的晃動都可能會使它們躁動不安.
mahicaay kiya ku katalalan makaadih tu takelal, maka adih kunuheni tu matiyungay nu adingu mahicaay tu kiya kunuheni hina bawbaw ku balucu.
ngawa nu katalalan (牛的角)
有些家牛的品種無角或牛角短小，總體上講家牛的角要比水牛和野牛短小.
lumaay a katalalan han idaw ku naiay ku ngawa atu apuyuay nu ngawaan, lumaay a katalalan nu ngawa han mikiapuyu tu ngawa nu tada katala.
cacay a mihcaan nu tubulan han culalsa ku ngawa, mabuhan ku teban nu ngawaan, hekal matabu nu ngawa.
不同於鹿類，家牛角中並沒有血管與神經，牛角生長到一定程度便停止. 牛角不會脫落與更換，將其切掉後也不會重新生長.
caay kalecad atu sika, ngawa nu katalalan nai ku ulad nu idang atu singkicu, au hatidatu kuni lutucan nu ngawaan masaluiemeng tu mulutuc ku ngawa. caay ka tulak sa ku ngawa a paliyun, anu putunen acaay tu langaw.
katalalan nu papadengan (牛的其他部位)
牛的嗅覺也頗為發達，主要用來收集來自同伴的信息.
cihek nu katalalan makasanek tu cacanan. u sapisuped tu nipiwiwian tu cabayan.
家牛觸覺最敏感的部位是那些皮膚較薄的地方，諸如面部、脖頸、大腿內側、外生殖器和乳房. 它們也能辨別溫度和濕度的高低.