cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tanzania
Tanzania Kilimanjaro AA (坦尚尼亞 吉力馬札羅 AA)
tudung nipaluma ; a-la-pi-ka( Arabica )
saidaw ku bangsi ; kama, mami’ hamin nu kamaay a heci ku bangsi, sicedan ku heci, sadensen sa ku tamelac.
Tanzania Kilimanjaro PB (坦尚尼亞 吉力馬札羅 PB)
國家：坦尚尼亞
產區：吉力馬札羅山(Kilimanjaro)
海拔：1700-2000公尺
處理方式：水洗
等級：PB FAQ
品種：阿拉比卡(Arabica)
風味描述：柑橘、甜柚、巧克力，酸質活潑，Body圓潤
kanatal ; tan-san-ni-ya
telek nu bayu ; 1700-2000 a ditek
u nipisinanud ; u nanum ku sapibanaw
u kapah ; PB FAQ
tudung nipaluma ; a-la-pi-ka( Arabica )
saidaw ku bangsi ; kama, mami’, ciy-ke-li, tatudung tu cileminay, Body sadi sa ku nikamulu.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Hana Ating
Mizuhu
u sulit nu Hulam
勤和部落
u siwkay nu niyazu'
i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mizuhu. u kasalumaluma’ nu Mizuhu sa, 99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 286 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 271 ku tademaw, pakalatu 95%.
u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 90%, Tayan(Tayal) 1%, Pangcha(Amis) 1%, Laaluwa(Hla’alua) 1%, Paywan(Paiwan) 1%.
u Sakizaya a tademaw
inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u cidekay nu Taywan Incumin
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu'
Haciliwan
Haciliwan niyazu'
u sulit nu Hulam: 八里灣部落 Paliwan puluo
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Haciliwan. u kasalumaluma’ nu Haciliwan sa, 28 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 79 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 77 ku tademaw, pakalatu 97%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin,  2 ku tademaw, pakalatu 3%.
taneng tayza u lalangawan nu Pangcah - Cilangasan a buyu. izaw ku zazan katukuh Cilangasan.
caay kakapah ku zazan tayza tina niyazu'. anu tabaki ku udad saca mabaliyus, maputun tu ku zazan.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 94%, zumazuma 3%.
u Pangcah(Amis) a niyazu'
katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.
u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Kevelan(Kebalan), inayi' tu ku zuma a cidekay itini.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. hakay izawtu caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 3 a bulad
pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw,
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw,
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw,
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw,
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:niyazu’ kakuniza:Pangcah kakuniza:niyazu'
Bidhya Devi Bhandari
thumb|Vidhya Bhandari|alt=Vidhya Bhandari2.JPG thumb|u hata nu Nepal|alt=Flag of Nepal.svg
Bill Allen
Bill Allen
Bidhya Devi Bhandari
u siwkay niza
6 bulad 19 demiad, Bidhya Devi Bhandari, u misingkiway. 1961 a mihca nalecuhan.
Bill Allen
bulad demiad, 1945 a mihca, Bill Allen, miunduay.
Bidhya Devi Bhandari
u siwkay niza
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Nepal ayza sa ci Bidhya Devi Bhandari, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 10 bulad 29 demiad.
u sulit nu zuma a kamu
u sulit nu Hulam: 碧雅·戴維·班達里
u sulit nu 尼泊爾語: विद्या देवी भण्डारी
u sulit nu Lipun: ビドヤ・デビ・バンダリ
u sulit nu Amilaka: Bidhya Devi Bhandari
China
thumb|u hata nu China(中國)|alt=Flag of the People's Republic of China.svg thumb|Zh-Territories of Dynasties in China(中國)China(中國)
China(中國)
China(中國) i tini Asia atu Europe (亞歐大陸) a kanatal atu i hekal nu kenis, u niyay a ngangan Si-zou(西周) katinengan wini “u satabakiay nu kanatal lamin”.
(u sulit nu Hulam: 中國是位於亞歐大陸的國家或地理區域. 此名稱最早見於西周，理解為「居天下之中的邦國」. )
u siwkay nu kanatal(介紹國家)
u China (中國) sa ilabu nu Yaco, itiza i 35 00 N, 105 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 9,596,960 km2
u ahebal nu lalaay sa 9,326,410 izaw ku km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 270,550 km2
hamin nu tademawana 1,373,541,278.thumb|China(中國) papokakalukan umah sa 54.70%, kilakilangan umah sa 22.30%, zumaay henay umah sa 23%
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tuse nu kanatal sa u Beijing (北京).
sapadateng nu kanatal demiad (國家紀念日)
sapadateng nu kanatal demiad sa 1 bulad 10 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Xi Jinping, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 11 bulad 15 demiad.
u hata(國旗)
u kulit nu hata nu China (中國) sa, u sumanahay atu takuliway. sibunac i pabaw nu hata, cacay ku tabakiay, sepat ku adidiay a bunac.
China(中國) i tini Asia atu Europe (亞歐大陸) a kanatal atu i hekal nu kenis, u niyay a ngangan Si-zou(西周) katinengan wini “u satabakiay nu kanatal lamin” wini u Se-yi(四夷), u masasuayaway a kakitizaan u zuma sa wizaan Lo-yang(洛陽) a masaenalay nu kapulungan a kakitizaan, namakay Si-zou(西周), katukuh i kaHulaman tu pikuwan, mahiza tu nu kasumamadan henay kunizatengan kunipikuwan tu kanatal, a winian a China(中國).
(u sulit nu Hulam: 中國是位於亞歐大陸的國家或地理區域. 此名稱最早見於西周，理解為「居天下之中的邦國」，是與「四夷」相對的領域概念，有時也用以指「以洛陽盆地為中心的中原地區」，從西周至清的各政權秉持傳統的天下觀念，皆使用「中國」稱呼本國.
uyni u sazikuzay nu Hulam alesan tuway ku nu kasumamadan henay ku nipizateng tu pikuwan tu kanatal, kilul tu nu ayzaay nizatengan tu kawaw nu Cung-hua-min- kuw(中華民國), u nu kakilul tu si ngangan tu Cung-hua-min-kuw(中華民國) atu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國).
(u sulit nu Hulam: 清末以來，傳統的天下觀念被揚棄，伴隨著中華民族概念的流行，中華民國與中華人民共和國先後用以自稱. )
Chinese territory (中國疆域)a kenis, kilul tu nu laylay tu nikikasumab atu macunus mawada’ nika katuud u caay piliyas i Cung-yuan (中原) nu tuni Hung-ti (黃帝) a pikuwan u tapang nu ngannganan ,i tini amin a han-ti Ciu-cou(九州) i tini i laylay nu lalangawan tu Hung-ti (黃帝) a pikuwan makayza i nu tapiingan nu kasaniyazu’ nu binacadan tu sanabinacadan a tademaw, u kawaw a malalacal atu mangangayaw, masalalilid ayza i tini kitakit palatatenga’ amin tu tayhiw China(中國) pupikawaw nu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國).
(u sulit nu Hulam: 中國疆域隨著歷史演變而有所增減，但大多不脫以中原王朝根基所在的漢地九州為中心，在文化上歷代王朝政權透過與周邊各民族政權的交流與征戰，而互相影響. 現今國際上廣泛承認代表「中國」的政權是中華人民共和國 . )
u China(中國) u sakacakat nu kanatal i kitakit u saayaway macakat. i kasumamadan a mihcacan Cung-yuan (中原) a kakitizaan malingatu tahekal ku sakaput a niyazu’, ayaw nu kasumamadan tu 27 a mihcaanay tahekal ku u zumaay a kanatal, wini a tapang ku tengilan, ayaw nu tusa bataan a mihcaan malingatu sasumamadan a China(中國) u ninu micunud tu nu Hung-tiay (黃帝) a pikuwan. ayaw nu kasasumamadan tu 221 a mihcaan malawpes nu Cin-kuw(秦國) ku enemay a kanatal, pahecek tu nu China(中國) saayaway a nipapulung mikuwan. satusa i tini pinaay tu malebud a mihcaan hawsa China(中國) u pikuwan nu China(中國) a cen-ze a pikuwan pangkiw ku nu kasumamaday a Siy-tay(夏代) mala u nganganan nu kasumamadan a Hung-ti(黃帝) mipenec tu kasumamaday a mihcaan a paliyun aca tu sapikuwan a kawaw.
(u sulit nu Hulam: 中國文明是世界上最早的文明之一. 新石器時期，中原地區開始出現聚落組織；公元前27世紀左右出現方國，以共主為首的制度；前20世紀開始，古代中國進入世襲的封建皇朝階段；公元前221年，秦滅六國，完成中國第一次大一統. 此後幾千年來，中國的政治制度以半傳統的夏代為基礎的世襲君主制以朝代更換政權運作. )
zikuzan satu pinaay tu a satabakiay kini u mapela’ atu muliyaw aca masakaput, u kasasumat nu sumamaday a mihcaan, caliway tu pinaay tu nipapulung atu tunipapela’ tu nikakutay tu kawaw, katukuh 1911 a mihcan Sin-hay-ke-min(辛亥革命) a ngangayaw hawsa. China(中國) paalesen tu ku nu Hung-tiay (黃帝) a pikuwan, u nian Cung-he-ce(共和制), i kahulaman a kanatal i 1912 a mihcaan, palekal pakutay tu Cung-hua-min-kuw(中華民國), 1945 a mihcaan sakatusa mabuwah u lalabuay a mangangayaw ku lalabuay a nu kanatal hawsa, 中國共產黨 haymaw satu makelec ku lala’ nu China(中國), nikuzan I 1949 a mihcaan tu cacay bataan a bulad, cacay a demiad patizeng tu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國), masa u nu Cung-hua-min-ku中華民國atu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國) mahatatusa silae’b tu taywan a bayu, masasulacus 對立ku nuayawan, wini u kitakit u nganganan a kakitizaan atu lalabu a kawaw nu Lian-he-ku(聯合國)Cung-hua-min-ku-zen-hu(中華民國政府) mahiza tu a izaw yaay tu tungusay dayhiy tu China(中國), katukuh 1971 a mihcaan u tatengil nu Lian-he-ku(聯合國)u nipalimaan makaawas tu 2758 a bangku, kya maemin malebun mapakutay nu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國) zen-hu.
(u sulit nu Hulam: 此後經多次擴大，破裂，重組，朝代更迭，經過數次統一與分裂交替進行. 直到1911年辛亥革命後，中國廢除君主制，實行共和制，清朝被1912年成立的中華民國取代. 1945年第二次國共內戰爆發後，中國共產黨逐漸控制中國的大部分領土，最終於1949年10月1日建立中華人民共和國，形成了中華民國與中華人民共和國雙方相隔台灣海峽對峙的局面；惟做為國際關係核心場域的聯合國系統內，中華民國政府仍持擁有「中國」代表權，直到1971年聯合國大會2758號決議通過後，才被中華人民共和國政府完全取代. )
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay.
China
saayaway a kasumamadan a laylay (上古史)
China(中國) a laylay a nu makayni i sulit a cudad, tahekal tu i Sang-chaw(商朝) malingatu izaw tu ku tulu malebut lima lasubu a mihcaan, namakay caliway tunu tusa tuni sulitan a hulic pawacay (證明), Siy-chaw(夏朝) malingatu izaw ku sepat malebut tusa lasubu a mihcaan, namakay Sang-huang-uw-ti(三皇五帝) atu nakamuan a mihcaan Cuan-suo-se-day(傳說時代) malingatu pakala tu sepat malebut enem a lasubu a mihcaan, makay Pan-ku(盤古)、San-ti(上帝)、Ni-wa(女媧) nakungkuan nu babalaki a mihcaan pakalal tu lima a mihcaan.
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 77, tatayna 77. namakay Ranchanruy sa, tatama 6261, tatayna 5181, ngasaw 417. namakay Lipunan sa, tatama 7290, tatayna 5914. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 305, tatayna 150, petun 44.
China
saayaway a kasumamadan a laylay (上古史)
(u sulit nu Hulam: 中國歷史如果從文字出現的商朝算起約有三千五百年（信史）；從經過二重證據法證明的夏朝算起約有四千二百年；從三皇五帝的傳說時代算起約有四千六百年；從盤古、上帝、女媧等不確定的神話時代算起約有五千年. )
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
piazihan Cung-ku-caw-tay(中國朝代) kasasumamadan a China(中國) miawas tu pinaay a nikakutay tu laylya nu knatal,Hung-ti (黃帝) mapulung atu malaliyas tu ni u kakutay u zuma satu kapulung tu mihcaan izaw ku Cin-han(秦漢),Ci-cin(西晉),Suy-tang(隋唐),bey-sung(北宋) hatini kakatuud kapulung, Yuan-tay(元代)、Min-tay(明代)、Cin-tay(清代), u ni kalaliyasan a mihcaan izaw ku Chun-ciw-zang-ku(春秋戰國)San-ku(三國)Uw-huw-se-luw-ku-se-ciy(五胡十六國時期)Nan-pe-caw(南北朝)Uw-day-se-ku(五代十國)Sung-liyaw-cin-yuan(宋遼金元) zuku.
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul.
China
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
(u sulit nu Hulam: 古代中國經歷朝代更迭不下數次，統一與分裂交替發生，其中統一的時期有秦漢、西晉、隋唐、北宋（局部統一）、元代、明代、清代等，分裂時期有春秋戰國、三國、五胡十六國時期、南北朝、五代十國、宋遼金元等. )
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
u siwkay nu ngangan
u tademaw a nikayadah sa mangasiw 207715 (2017.9).
China
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
ayaw nu kasumamadan tu 21 a mihcaan, u wawa ni Yu(禹) mipatizeng tu China(中國) saayaway saicelangay a kamihcaan nu Siy-chaw(夏朝), zikuzan tu sepat lasubu a mihcaan Tang(湯), mabelin ku Siy-chaw(夏朝) a kamihcaan, u mahini malakuwit tu kuni u kasumamadan henay a laylay a nikauzipan tatenga’ u saayaway nu Cung-yuan-wang-shaw(中原王朝), ayaw pakala tu 1046 a mihcaan Zew-wu-wang(周武王), malawpes nu Zew-chaw(周朝).
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
u angangan nu ngangan
tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.
China
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
(u sulit nu Hulam: 公元前二十一世紀，禹的兒子啟建立了中國第一個世襲朝代夏朝. 四百餘年後湯推翻夏，創建商朝，是目前通過考古確認的第一個中原王朝. 約前1046年周武王滅商建立周朝. )
Ingay-tatama a ngangan nu Pangcah
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
thumb|Formosan kakuniza:ngangan
China
itepan tu kasumamadan a laylay中世史
patizen tu Zew-chaw(周朝), Zew namakay Zew-wu-wang(周武王), Zew-zen-wang(周成王)和Zew-kang-wang (周康王) mikuwan tulu a laylayan a mihcaan. patizeng kapah tuni pikuwan tu saykay mala Hung-ti (黃帝) tu ci,Cen-wang(成王) kang-wang(康王)masangangan tu Cen-kang-ze-ce(成康之治), i tini kala Hung-ti (黃帝) nica sa pangangan han tu Cen-kang-ze-ce(成康之治) a pikuwan. 841 a mihcaan kanatalay a tademaw malebu mala u China(中國) a laylay, tatenga’ malingatu tunian a mihcaan, satu u Zew-chaw(周朝) malingatu tu kalawlawpesan tu, ayaw nu 771 a mihcaan malawpes tu ku Zew-chaw(周朝)，patizeng tu Dung-zew(東周)，u Cung-yuan(中原) maaalaw pingangayaw tu Chun-ciw-zang-ku(春秋戰國) a kanatal a kamihcaan.
(u sulit nu Hulam: 周經周武王、周成王和周康王三代的治理，建立完備的禮治社會，成王、康王在位期間後被稱為成康之治. 前841年的國人暴動成為中國歷史有確切紀年的開始，此後周朝開始衰退. 前771年西周滅亡，東周建立，中原進入諸侯爭霸春秋、戰國時代. )
ayaw nu kasumamadan tu 221a mihcaan, malawpes ni Cin-se-huang(秦始皇) ku enem a kanatal patizeng satu ku Cin-chau (秦朝)，palacacay hantu ku China(中國). namahica palebung tu u nipikelec pikuwan nu China(中國), malingatu tu ni Cung-yang(中央) a saupu tu sakaku mikuwan nu Hung-ti (黃帝), ayaw nu 207 a mihcaan malawpes tu ku Cin-chau (秦朝)，kilul tu ni ngangayaw nu Cu-han-zan-zen(楚漢戰爭)，mademec ni Liw-pang(劉邦) ci Sang-yu(項羽) i tini i ayaw nu 202 a mihcaan hawsa patineng satu Han-chaw(漢朝)，Si-han(西漢) namilawpes tu Wen-cin-ze-ce(文景之治) icelang tu ku Han-uw(漢武) atu Zaw-sun--ze-ce (昭宣之治), China(中國) u saicelangay tu a kanatal, mala u kakitaan tu. u nu satipan a Lu-ma-di-cu(羅馬帝國) malecat mala u tabakiay tu Hung-ti (黃帝) a kanatal.
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (外部連結)
kakuniza:Sabak Nubu
Jim Brewer
Jim Brewer nalecuhan i Maywood, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Brewer i 1973 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 2, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.
12 bulad 3 demiad, 1951 a mihca, Jim Brewer, miunduay.
u canan ku NBA
kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput. izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika. kya madademec "Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa "Amilika kanas nisakaput sasasedsed", sapuyu’en "Amilika syubay kanas", acasa kakelul han NBA.
India
thumb|pueneng nu India thumb|hata nu India thumb|wama nu kanatal kandi
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 3,287,263 km2
u ahebal nu lalaay sa izaw ku 2,973,193 km2, u ahebal nu nanumay sa izaw ku 314,070 km2
hamin nu tademawan sa 1,266,883,598.
kakalukan umah sa 60.50%, kilakilangan umah sa 23.10%, zumaay henay umah sa 16.40%
wama nu kanatal sa ci Kandi.
caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u New Delhi(新德里).
tabakiay a tapang nu kanatal (總統)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ram Nath Kovind (Lamu．Nate．Kewende 拉姆·納特·科溫德), 1945 a mihca 10 a bulad 1 a demiad nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu India (印度) ayza, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 7 bulad 25 demiad.
cunli (總理)
u cunli nu India (印度) ayza sa ci Narendra Modi, micakat a demiad sa i 2014 a mihcaan 5 bulad 26 demiad.
India( 印度)
印度共和國（印地語：भारत गणराज्य，Bhārat Gaṇarājya；英語：Republic of India），通稱印度，是位於南亞印度次大陸上的國家，面積位列世界第七，是亞洲面積第二大的國家，無爭議領土面積298萬平方公里. 印度人口眾多，截至2020年11月印度擁有13.6億，位列世界第二，僅次中國的14億人口，按國內生產總值計算，印度現為世界第五大經濟體.
India masakaputay kapulungan a kanatal “India a kamu भारत गणराज्य，Bhārat Gaṇarājya, Ing a kamu, Republic of India”, ngangan India, tini i nanya India cacay tukus  a kanatal, u hekal nipasiluc i kitakit u sakapitu, Asia a hekal u sakatusa tabakiay nu kanatal, caay kacaculi hekal a alala’ 298 a mang pinbang kungli. katuud ku tademaw nu  India, katukuh i 2020 a mihcaan sabaw cacay a bulad India izaw 13.6 a yi’ ku tademaw, nipasiluc i katakit u sakatusa, uyni dada’ China 14 a yi’ ku tademaw, kilul pulung niasipan nu kantal  tu nilecuhan, zayza India a sakikalisiw i kitakit saka lima nu tabakiay.
印度並非單一民族及文化的國家，民族和種族繁多，印度人中的印度斯坦族占印度總人口的大約一半，各族群都擁有各自的語言文字，僅憲法承認的官方語言就有22種之多，其中印地語和英語被定為印度共和國的聯邦官方語言，
India cayay kau cacayay a binacadan a lalangawan nu kanatal, katuud ku binacadan atu kasasisuma a binacadan, India a tademawan u India s-tan a binacadan macalap pakala tu pangkiw nu pulung nu India a tademaw, paybinacadan izaw amin ku nu uzipay a kamun u sulit, uynu dada’ hulic katinengan nu kakatalay a kamu a izaw ku tusa a bataan izaw ku tusa a lamangan ka yadeh, uynian u In-ti a kamu (印地語) atu English (英語) a kamu mapanutek mala u India masakaputay kapulungan kanatal a lyen-pang kanatalay a kamu.
laylay (歷史)
印度存在過舊石器時代和新石器時代. 古印度在印度河的印度文明是世界上最早的古文明之一，最遲在公元前2500年，印度河流域就有古代印度人創造的文明，由於最早發現該文明遺址的地方位於現在巴基斯坦境內的哈拉帕和摩亨佐-達羅，所以這個文明也被稱為印度河文明或者哈拉帕文明.
India masupet tu ku malumanay ba’tu a ziday atu baluhay ba’tu a ziday. kasumamadan a India i India a sauwac sakacakatay a India i kitakit u saayaway cacay kasumamada u sacakatay, sautangay i celah ayaw nu 2500 a mihcaan, India a sauwac kalikidan nu nanum izaw tu ku kasumamadan India a tademaw misanga’ tu sacakatay, nasaayaway maazih kuynian sacakatay a nazipaan nisubelidan a tuud kakitizaan tini i ayzaay a Bangladesh (巴基斯坦) labu nu kanatal tu Harappa ( 哈拉帕) atu mu-hen-cuw-ta-luw (摩亨佐-達羅), sisa kuynian sacakatay pangangan han India a sauwac sacakatay atu Harappa ( 哈拉帕) a sacakatay.
古印度人建立了嚴密的社會等級制度，不過該文明在公元前2000年左右的時候突然衰落，印度河流域文明崩解，其文化的載體語言和文字也衰亡，無人能懂. 導致古印度文明衰落中斷的原因至今在考古界則莫衷一是.
kasumamadan a India a tademaw patizeng tu misaedesay a syakay a lekec, nika uynian sacakatay i celah ayaw nu 2000 a mihcaan katenes hawsa bahal sa malawpes, India a sauwac kalikidan nu nanum mapesa ku sacakatay, uzuma a lalangawan nu uzipay a kamu atu sulit malawpes tuway,  nai' ku matinengay nu tademaw. malilid ku kasumamadan a India sacakatay malawpes maketun u lalekalan katukuh ayza i micekuway tu kasumamadan a tuud nai’ ku laheci a icuwa ku malucekay asaan.
近代基因研究顯示印度人彼此的基因差異較小，可能是在古代遭遇過大天災使人口大幅減少的緣故. 另有一些專家認為主因是印度河流域的大洪水或發生乾枯.
ayzaay a ziday cicilitan nicekiway tahkal tu ku nu India a tademaw masa cicilitan adidi' ku masasumaay, hakay u i kasumamadan namadaceb nu tabakiay lalayanay a satebuc mawada’ tu ku tademaw. zuma izaw ku mitesekay  hicasa u angangan u India a sauwac kalikida nu nanum namabalat  atu  makedal.
cuwi'
縮圖 cuwi'(台灣夜鷹)
India
laylay (歷史)
而這一文明相對於印度河流域的印度河文明而言晚了幾個世紀，故與之相對地，一般稱之為恆河文明. 雅利安人入侵後，為了區別本地土著和雅利安人，種姓制度慢慢開始在印度盛行.
cuwi'
nikalaliwasakan nu kakitidaan (分布地區)
主要分布於東南亞至南亞一帶，分布範圍西起喜馬拉雅山脈與興都庫什山脈南側、經印度除了塔爾沙漠以外所有地區、孟加拉、中南半島中西部與中國華南，東至臺灣及菲律賓群島，南抵巽他群島與西南群島.
India
laylay (歷史)
uynian sacakatay palalecad i India sauwac kalikidan nu nanum India sauwac sacakatay mautang tu pinaay a kasumamadan a mihcaan, caay tu ka hapinang, zuma nipangangan Hen  sauwac sacakatay. Aryan a tademaw (雅利安人) namidebung hawsa, sakay pasazuma tu tiniay a binacadan atu Aryan a tademaw (雅利安人), pasazuma tu tademawan a lekec haymaw sa malingatu i India mabangbang.
cuwi'
nikalaliwasakan nu kakitidaan (分布地區)
tatungusan a nikalaliwasak nu kitidaan sa, iti nu walian kasatimulanay nu Ya-co katukah i nutimulan a Ya-co, nikalaliwasak sa sipakayliwliwan niya Si-ma-la-ya hananay a buyu'buyu'an kalingatan, atu ya Sing-Tu-Ku-Se a buyu'buyu'an satimulan a liwliw, micaliway tiya Ing-Tu nika caay picumud tu nu tukutukusan nu liken ya Ta-el(塔爾) hananay, i hekalay kahaminan a kenis, ya Mun-ciya-la, Cung-nan-pan-taw iteban kalanutipan a buluku atu ya nu cung-ku huwa-nan, nuwalian sa katukuh i Taywan atu ya Fi-li-pin hananay a lalitilitin sananay a subal, nutimulan sa katukuh i Sun-ta hananay a kapulungan a subal atu ya nutipanay kalatimulan a subal.
India
hekal a lala' (地理)
India a kakitizaan nuwamisan pela hakal a lala’, tini i amisbalat enem pasintu sepat a bataan izaw ku sepat a saculil katukuh tulu a bataan izaw ku lima pasintu tulu bataan a saculil, wali telek enem bataan izaw ku walu a pasintu pitu a saculil katukuh siwa a bataan izaw ku pitu a pasintu tusa a bataan izaw ku lima a saculil a laed. India i kitakit sakapitu tabakiay a kanatal, pulung nu hekal 317 a mang km2. India namakay nuwamisan katukuh nutimulan hamin a katanaya’ 3,214 km, makay nuwalian katukuh satipan hamin a katanaya’ 2,993 km, India pela' a subal nu timulan a Asia (南亞) a angangan.
cuwi'
nikalaliwasakan nu kakitidaan (分布地區)
南亞夜鷹在以上大部分地區都屬於留鳥，惟在印度中南部為冬候鳥，在巴基斯坦至印度西北部一帶屬（春）夏候鳥，在金門和馬祖則屬稀有過境鳥.
India
sakikalisiw (經濟)
印度是世界上發展最快的國家之一，經濟增長速度引人矚目. 2017年國際貨幣基金組織評估印度經濟國內生產總值為2.611兆美金，是世界第六大經濟體，和英國與法國相差無幾；2017年世界銀行評估 印度經濟國內生產毛額為2.59兆美金，印度同樣評比為世界第六大經濟體.
cuwi'
nikalaliwasakan nu kakitidaan (分布地區)
i satimulan nu Ya-cuo a cuwi' sa, masayadahay samenmeng saan i nu udipan a buluka caay piliyas, nika itida sa ya Ing-tu nutebanay kalatimulan ku masa nu kasienawan a ayam, hananay kitidaan sa katukuh i Pa-ci-se-tan atu Ing-tu nutipanay kalaamisan sa tungusay u nu adingsingan atu kalaludan a ayam, itini sakay nu King-mun atu ya Ma-cu' hananay a nipicaliway sa u masaadidingay a nikahida.
India
sakikalisiw (經濟)
India i kitakit u sakalamkamay malahad a kanatal, sakikalisiw a kacakat kalamkam mililid ka hemekan nu tademaw. 2017 a mihcaan kitakit a kalisiw cicin a sakaput piazih tu India a sakikalisiw kanatalay u nilaculan pulung nu aca 2,611 ecaw nu Amilikaay a kalisiw, i kitakit saka enem tabakiay a sakikalisiw, atu UK (英國) atu France (法國) caay ka hacica ku kasazuma, 2017 a mihcaan kitakit a gingku piazih tu India a sakikalisiw nilaculan nu kanatal a kalisiw 2,59 ecaw nu Amilikaay a kalisiw, malecad ku papilecad nu India tu sakaenemay a tabakiay sakikalisiw nu kitakit.
cuwi'
sapahanhan a kitidaan (棲息環境)
南亞夜鷹通常棲息於海拔1500公尺以下的中低海拔地區，但在1600至3100公尺高的中高海拔地區也有出沒紀錄. 常見於開闊的草原、灌木叢、農田、岩石露頭和低海拔森林，亦可見於內陸溼地、潮間帶、溝壑、沙質或礫石遍布的河床，以及部分地區的紅樹林、山坡地、機場、城鎮與人車稀少的郊區. 近半世紀以來亦有愈來愈多在大都市出沒，乃至穩定繁衍的紀錄.
India
tademaw (人口)
2011 a mihcaan tulu a bulad tulu bataan izaw ku cacay a demiad, India a tademaw mikinsaay a wiyehuy sakay India hamin kanatalay a tademaw mikawaw mikinsa, masaheci tahkal India a tademaw katukuh 1,210,193,422 ku tademaw, i kitakit uyni cacay i China a tademaw sakatusa tabakiay nu kanatal, i 2001 a mihcaan katukuh 2011 a mihcaan a mihcaan u tademaw macakat tu 1,76 %, palecad ayaw cacayay cacay bataan a mihcaan “1991 a mihcaan katukuh 2001 a mihcaan” tu 2,13 ka i sasa.
cuwi'
sapahanhan a kitidaan (棲息環境)
i satimulan nu Ya-cuo a cuwi' u nina a sapahanhan nu kakitidaan makasasa nu 1500 a dipah kasausi nu bayuan, nika kitalakawan tu 1600 katukuh i 3100 nu dipah sa idaw tu ku mucebang nikatahkalan a kenis, sanisani madih ku pilakalak nu cuwi' i enaenalan, atu ikilakilangan, i umah aca, kasatungduh nu ba'batuan, atu i kasasaan nipaluma tu kilang a kitidaan, caay sa i masawahelulay nu takutakuan, atu masacilisay nu likelikenan a sauwac, idaw henay ku niculal i sumanahay a kilakilangan, i sacakat kalbahuyan nu hikuki,i tuse caay sa i kalainayay nu tademaw a liwliwan. picapian tu enemay a bataan nu mihcaan sa yadahyadah tu ku tayniay i tukay a culal sananay nu cuwi', katukuh i kaidaw nu kaladamsayan nu mapaading tu mucelak ku nipabuwah nipapilasan.
India
binacadan (民族)
印度的主要族群包括了72%的印度-雅利安人和25%的達羅毗荼人. 印度還有一群非定居的族群，如以打鐵聞名的加督利亞洛哈爾人，以遊牧為生的拉巴里人；也有以採集和狩獵維生，或是從事鹽商、算命師、法術師、阿育吠陀治療師、變戲法者、石磨工、刺青師傅等行業. 人類學家已辨識出印度約有500個非定居的流浪團體，人數可能高達8000萬人.
cuwi'
katanektek nu patinakuay (外形描述)
體型 wayway nu udip
India
binacadan (民族)
India angangan a binacadan pasu tu 72% nu India Aryan a tademaw (印度-雅利安人) atu 25% nu Dravidian a tademaw (達羅毗荼人). India izaw henay ku cayay ka nanelay a binacadan, mahiniay u singanganay misamukinay nu Cya-tu-li-ya-luw-ha-al a tademaw (加督利亞洛哈爾人), u sakauzip pahabayay tu a adupan nu Labari a tademaw (拉巴里人), izaw henay u mialaay  misupeday atu miadup ku sakauzip, atu mikawaway misiwbayay tu cikah, miecaway saydan, mitimaay, Ayurveda (阿育吠陀) mingaayay tu imelang a saydan, mitizimaay, mimulicay tu ba’tu a kuli, mikulitay tu uzip a sayhu a kawaw amin, mitesekay micekiway a tademaw mahapinang  tahkal India pakala izaw ku lima a lasubu cayay ku minanelay u milakalakay a sakapu, tademaw hakay katukuh walu malebut a mang ku tademaw.
cuwi'
katanektek nu patinakuay (外形描述)
體長20至27公分，翼展長度64公分. 雄鳥通常大於雌鳥，雄鳥體重54至98公克，雌鳥體重75至110公克，屬於中小型的夜鷹. 南亞夜鷹的體型有地域分布上的差異，其中又以大陸支系體型較大，體長皆大於23公分. 下表以各個亞種的翼長與尾長為例，說明 大陸支系 與 馬來支系 的差異. nikatanaya nu udip sa makaala tu 20 katukuh 27 a sinci, u sapikpik sa makaala tu 64 sinci katanaya. u kikang sa kitabakian ku laang,talamangawan a cuwi' sa 54 katuku kaidaw tu 98 kungke ku nikaba'ketan,nu laang a udip sa 75 katukuh tu 110 kungke ku nikabaketan, u masatanengay ku udip. ina massatimulay a co nu cuwi' sa, caay tu kalalecad ku katabaki nu udip, ya nu Taluay a cuwi' sa tabaki ku udip, nikatanaya sa makaala tu 23 a sinci. nipasilac i sasa sa nunu ya-coay a nikasasidumaan nu sapikpik atu kikul ku sapatinaku, paheci tu nu taluay a kasasiduma nu udipay atu nu Malay a lihat a nikacaay kalecad.
India
singku (宗教)
印度也是一個宗教色彩非常濃厚的國家，是眾多宗教的發源地，幾乎能在印度找到世界上所有的宗教，被稱為「宗教博物館」.
cuwi'
u suni a nipisiwsiw (叫聲)
雄性成鳥會發出音頻上揚的「逐伊！」，並且重複多次. 其聲高亢、尖銳而嘹亮，聲頻約在2至14千赫之間，主能量則大多落在2至5千赫的範圍內，音量可達90分貝以上，且傳播距離可超過800公尺，在文獻中尚有以「甚吵」、「擾人清夢」、「不入耳的哀鳴」描述者. 這種叫聲通常是在飛行時所發出，有宣示領域和求偶的作用，自一月下旬，至十一月中旬都有其紀錄，其中又以二月至六月的繁殖期有特別高的鳴叫頻度.
India
singku (宗教)
India u satesekay a singku nu kanatal, u lalekalan nu katuuday a singku, India mahamin makilim ku kitakitay mahicahicaay a singku, mapangangan tu "singtu puw-u-kuwn".
cuwi'
u suni a nipisiwsiw (叫聲)
nu talamangawan a cuwi' a ngiha sa kalacingan ku suni a musiwsiw hini sa "cuwi'!" kinapinaan a muliyaw a musiwsiw. ya suni sa kalacingan talakaw sa, madicem aca ku katabakian nu suni, kalalitinan nu suni sa kala tu 2 katukuh i 14 malebut kya he hananay.u tatungusan a suni sa kaidaw nu 2 katukuh i 5 nu malebut ku he (赫) hananay nikasaliyutan, ya suni a pibesul sa makaala tu 90 hun-pye (分貝) iziw, ya nipalatlat a ngiha mangasiw ku 800 a depah ka baat, i mapalamitay a ulic sa idaw ku masulitay tiya “kacangalan” sa, u (mamilawlaway tu kasatedep nu pikabi') nu tademaw sa, (cayay picumud i tangila misatal a suni sa) ku patinakuay. nikahinian a a nipisiwsiw sa unina tu i kalbahelan a nipangihaan, kaidawan tu sapakatineng tu duma a cabay tu sakay nu liwliwan a tatungusan nu kitidaan sananay, sipakay i sayaway a bulad nu mihcaan katukuh i sabaw cacay a bulad kalatebanan, idaw tu ku mucebang mapasiket, kahida sa i tusaay a bulad katukuh i enemay a bulad, pikasibilian u lalecuhanay a tatukian, micidek ku pisiwsiw nu kalacingan a lalidlidin sa ku suni.
India
singku (宗教)
全印度約有80.5%的人口信仰印度教，其他的主要宗教團體還有伊斯蘭教（15%）、錫克教（1.9%）、耆那教（0.4%），又因早期敘利亞基督教的傳入和近現代受到英國殖民統治，也存在基督教（2.3%).
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
南亞夜鷹雌雄羽色相近，全身大致呈灰褐色，雜有細小白點與淺黃色、栗色或深褐色的蟲蠹斑，斑紋大小與形狀在個體間有很高的多樣性；大陸支系的羽色較深且偏褐色，其中又以西方亞種的羽色最深[11]，馬來支系則較淺且偏鐵灰色.
India
singku (宗教)
hamin u India izaw ku 80,5% ku tademaw misingkuay tu India a kiwkay, uzuma angangan u singku a sakaput izaw henay nu Islam kiwkay (伊斯蘭教) “15%”, Si-kek ciyaw “1,9%”, Sikhism kiwkay “0,4”, zayhan kasumamadan Syriac kiwkay (敘利亞基督教) a padutusay a tademaw atu ayzaay tu a ziday makuwan nu midebungay nu UK(英國), masupet i Christian(基督教) “2,3%”
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
i satimulan nu Ya-cuo a cuwi' sa malecad tu ku kulit nu banuh nu laang atu tamalangaway, u udip nu kulit sa kalaacakan, mapacamul tu atudi nu salengacay atu caayay ka sametek nu kalawlaway nu kulit,atu ya masalulutimay sikaacakan a kulitay kasacilekay babulatak sananay, ya babulatak sananay a kulikulitan sa u nikatabakian, i udiudipan idaw ku kasasidumaan a nikaadih, sakay nu Taluay a cuwi' sa picapian tu kalikatan masaacakay ku banuh, kahida sa nutipanay a cuwi' ya banuh sa micidek ku kaselepan, ya nu Malayay a cuwi' sa caay kakibetul ku kulit masamukimg sicamul tu nu abuabuwan a kulit.
India
singku (宗教)
u lalekalan nu mipaypayay i India, imahini i India maliliday caay katabaki, macalap ku pulung nu tademaw 0,8%, nika mipaypayay patiyakay sakay India tapiingay a kanatal sika tabaki ku kalilid, sabaw sepat kasumamadanay a ziday Dalai Lama (達賴喇嘛) namilakalak i India hawsa, paymihcaan katuud ku mipaypayay a tademaw tayza mibaung.
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
虹膜深褐色，眼周有黃色細眼圈. 喙紅褐色，尖端為黑色. 前額至眉部羽色稍亮. 後頸羽色稍淺，形成一圈不甚明顯的黃褐色區域. 肩羽外羽片端部為米色，基部為黑色，內羽片則有米色蟲蠹斑，停棲時肩羽交疊，於肩部周圍彷彿形成一條V形米色斑紋.
India
lalangawan (文化)
印度是一個多語言的國家. 雖然英語仍是官方語言之一，不同語言的族群對母語的電影有很殷切的需求，造就了電影業的發展，尤以孟買為基地的印地語電影業發展最為成熟，被譽為寶萊塢（取自Bombay與好萊塢Hollywood）. 所以印地語的電影產量和票房數字均最大. 很多在印度其他地區成名的電影工作者都會到寶萊塢尋找機會. 不同地區的電影會互相模仿，所以同一套電影可能會有不同語言的版本.
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
liwliwan nu mata sa kalawlaway ku saliyut nu kulit. sapitulcek nu laway sa i iluc nu calincingan sa masalumeniay ku kulit. ayaw nu dayis katukuh i kalaw a banuh kalalikatan, i nuilucan a kulit nu banuh sa caay kakibetul manmantaan, nikasadit sa sikacaay nu wantanay a melawen kya maacakay nu kulit,abalaanay a sapikpik sa kalikatan kya kulit misengi tu nubelacay, kasatektek nu angangan sa u lumeniay a kulit, labu nu kakilian a kulit sa masabelacay mahida u nu cilekay a babulatakan, pahanhan na mibahel sa mapapiket tu sapekpek, adihen sa mahida u masalebungay nu dihap kalabelacanay a siladay tu babulatakan a kulit.
India
lalangawan (文化)
India u yadahay kamu a kanatal. kanahatu u Ing ku kamu nu kanatalay tu ku kamu,, cayay kalecad a kamu nu binacadan sakay binacadan kamu a iga mutesek ku nikaydih, masanga’ mapalahad ku iga a kusi, uyza u Mumbai malu angangan a In-ti a kamu iga a kawaw  mazuhem tu ku nipalahad, sipangangan tu Bollywood (寶萊塢) “pakay Bombay atu Hollywood”. sisa In-ti a kamu (印地語) nipaigan a kayadah atu niaziay a payay u nisulitan palalecad u satabakiay. katuud i India nu zumaay a kakitizaan singanganay a iga mikawaway tayza amin i Paw-lay-u mikilim tu ngala'. cayay ka lecad a kakitizaan u paigaay masasutudung, sisa malecaday a iga hakay caay ka lecad ku kamu cudad.
nipaluma-bungwi, bongwi
bungwi, bongwi
(俗名：井欄茜、井邊草、井口邊草、井茜、井闌草、井闌邊草、小鳳尾草、劍葉鳳尾草、小金星鳳尾草、鳳凰草、小鳳尾草、小葉鳳尾草、鐵腳雞、山雞尾、石長生、旋雞頭、野雞尾、烏腳雞、線雞尾、雙鳳尾、金雞尾、背陰草、蜈蚣蕨、鳳尾藤、五葉靈芝)
India
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
kakuniza:kanatal kakuniza:Sabak Tutuy
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
雄鳥的喉部兩側各有一個橢圓形白斑，雌鳥的斑塊則較暗淡，且後端較狹長，成頸圈狀. 胸部至腹部密布深褐色細橫紋，腹部以下橫紋愈漸不明顯；胸部呈深灰色至褐色，至腹部以下逐漸過渡為米色，有些個體的尾下覆羽會接近白色.
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
salaedan(界)：植物界 Plantae
cuwi'
u kulit nu wayway (形態)
u talamangawan a cuwi' sa ya takulaw nida sa, i tapiingan nu bihid sa idaw ku masakimuluay salengacay babulatak sananay a kulit, nu tamalangaway sa ya masababulatakan a kulit sa duut ku nikasadit, u kikul sa masatanayu, adihen sa mahida u masaliyutay i liel, namakay  baluwang tasasa i bili sa mamin nu makulahayay a banu balaten ku kulit kasadit, makasasa nu bili sa ya mabalatay a kulit caay tu kasiwantan a melawen, tulcek ya nu baluwangay a kukit kalaabuabuwan micapi tu kasahida nu makulahay,tasasa nu kikul nu bili sa haymaw satu nu belacay a kulit, idaw ku kasadumaan a cuwi', i iluc nu kikul sa micapi tuway masasanglacay ku kulit.
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
panan(門)：蕨類植物門 Pteridophyta
cuwi'
misasengiay a kasaduma (相似種)
除了南亞夜鷹，東洋界同時也在其他多種夜鷹屬鳥類的分布範圍內，因此，在一些夜鷹物種多樣性較高的區域有機會看到多種夜鷹群聚.
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
upiz(綱)：真蕨綱 Polypodiopsida
cuwi'
misasengiay a kasaduma (相似種)
caay kau nu timulay a cuwi' adada ku kasasengian, i kawalianay a co sa kutusisa idaw tu ku kiyadahay nu kasadumaan nu cuwi' a lihat, i labiay a cuwi' sa kalaliwasakan tu itini a kenis misaungay, kyu iti nu labianay a pisaungay a cuwi', maadih amin ku nilatlatan masaupu itini.
Swasiq
Swasiq, u sulit nu Hulam:斯瓦細格部落
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
mata(目)：水龍骨目 Polypodiales
sapamat(科)：鳳尾蕨科 Pteridaceae
Swasiq
u siwkay nu niyazu'
i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Swasiq. u kasalumaluma’ nu Swasiq sa, 92 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 340 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 290 ku tademaw, pakalatu 85%.
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
mikitinay(屬)：鳳尾蕨屬 Pteris
Swasiq
u siwkay nu niyazu'
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 50 ku tademaw, pakalatu 15%.
nipaluma-bungwi, bongwi
kagak kakuniza(科學分類)
hicahicaay(種)：井欄邊草 P. multifida
Swasiq
u siwkay nu niyazu'
u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 1%.
nipaluma-bungwi, bongwi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
Hulam talakaway a nipaluma nalunasulitan a sulu pulungamin a sulu. Hulam kagak a yuan adidiay a mauzipay migankiway a suo《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].
cuwi'
Taywanay a cuwi' (台灣夜鷹)
台灣夜鷹(學名：Carimulgus affinis stictomus)是夜行性鳥類，野外觀察不易，過去在台灣有關台灣夜鷹的分布、繁殖以及牠們的習性，所做的記錄甚少，本文是首次針對台灣夜鷹的繁殖行為，進行深入詳細的研究報告.
Swasiq
u Tayan(Tayal) a niyazu'
u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.
nipaluma-bungwi, bongwi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p259
Swasiq
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini mueneng, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
cuwi'
Taywanay a cuwi' (台灣夜鷹)
u Taywanay a cuwi' (mitesekay a nipangangan: Carimulgus affinis stictomus) u masalabiay ku katahkal a cuwi sa, i hekal ku pimelaw caay kadayum a misawantan tu kasadumaan, inaayaw sa sakay nu Taywanay a cuwi' a nikalaliwasak, atu nisapilasan a nina, milusimetay tu mucebang caay kahacica, ina ulic sa sapisuayaw tu nu Taywanay a cuwi', i labi' a nisapilasan pisaungayan, mamikingkiway tu a pisulit sapangiha.
nipaluma-bungwi, bongwi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鳳尾草 Feng Wei Cao 中藥標本資料庫 (香港浸會大學中醫藥學院) （繁體中文）（英文）
cuwi'
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (參考資料)
[1]中文維基-南亞夜鷹： https://zh.wikipedia.org/wiki/%E6%9E%97%E5%A4%9C%E9%B9%B0
Swasiq
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu "原住民". u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku "Taywan", u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族).
nipaluma-bungwi, bongwi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
鳳尾草
Tjukuvulj-viri
thumb|Jinfeng
cuwi'
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan (參考資料)
[2]台灣夜鷹的繁殖行為研究： http://www.kwbs.org.tw/web/study/data/20121121044920.pdf kakuniza:Buting Nukay
nipaluma-bungwi, bongwi
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
李經緯等主編.中醫大詞典——2版[M].北京：人民衛生出版社，2004：359.
kakuniza:nipaluma
Kaliyawan
u zuma a kamu (其他語言)
nu Hulam: 噶瑪蘭族加禮宛人、花蓮縣新城鄉加禮宛部落
u siwkay nu niyazu'
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaliyawan. u kasalumaluma’ nu Kaliyawan sa, 1,751 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,493 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,266 ku tademaw, pakalatu 28%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3,227 ku tademaw, pakalatu 72%.
u sausi nu cidekay a tademaw
u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 15%, Yuwatan(Bunun) 2%, Tayan(Tayal) 2%, Taluku(Truku) 6%, Kebalan(Kevalan) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.
u tademaw nu Kabalan, u ziyazu' nu Kabalan i tiza i Sinchen.
u Sakizaya a tademaw
izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2018 a mihcan 4 a bulad
pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)
malaalitin tu i hekalay atu zumaay a natinengan(外部連結)ː
kakuniza:niyazu' kakuniza:Kabalan kakuniza:Kalingku
Tjukuvulj-viri
Tjukuvulj-viri
u sulit nu Hulam: 肚久武部落
u siwkay nu niyazu’
i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Tjukuvulj-viri. u kasalumaluma’ nu Tjukuvulj-viri sa, 22 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 57 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 57 ku tademaw, pakalatu 100%.
u zuma sa, cay ku Ingcumin, ku tademaw, pakalatu 0%.
台東縣金峰鄉肚久武部落.
u niyazu’ nu Paywan(Paiwan)
u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.
u Sakizaya a tademaw
inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.
u siwkay nu Yincumin
u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay "Timul Subal kamu cidekay(南島語族)" saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
kakuniza:niyazu' kakuniza:Paywan
Swasiq
malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan
內政部戶政司全球資訊網
原住民族委員會全球資訊網統計資料
台灣原住民族資訊資源網 kakuniza:niyazu' kakuniza:Tayan
Chile
Chile(智利)
thumb|u hata nu Chile([[:zh:智利|智利)|alt=Flag of Chile.svg]] Chile(智利) Chile kapulungan a kanatal (智利共和國) “Spain(西班牙) a kamu u República de Chile” ngangan tu Chile (智利), u nutimulan a Amilikan(南美洲) a kanatal.
(u kamu nu Hulam sa: Chile智利共和國（西班牙語：República de Chile），通稱智利，是位於南美洲的國家. )thumb|Chile papo
u siwkay nu kanatal
u Chile sa i labu nu Congnanmeico, itiza i 30 00 S, 71 00 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa izaw ku 756,102 km2
u ahebal nu lalaay sa izaw ku 743,812 km2, u ahebal nu nanumay sa  izaw ku 12,290 km2
hamin nu tademawan sa 17,650,114.
kakalukan umah sa 21.10%, kilakilangan umah sa 21.90%, zumaay henay umah sa 57%.
tapang tusu nu kanatal (首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Santiago (聖地牙哥).
sapadateng nu kanatal demiad (國家紀念日)
sapadateng nu kanatal demiad sa 18 bulad 9 demiad.
tabakiay a tapang nu kanatal (元首)
thumb|Chileu tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Sebastián Piñera (Saypasetian．Piniyela 塞巴斯蒂安·皮涅拉), 12 bulad 1 demiad 1949 a mihca nalecuhan. u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Chile ayza, micakat a demiad sa i 2018 a mihca 3 bulad 11 demiad.
u hata (國旗)
u kulit nu hata nu Chile sa, u semilaway, u salengacay atu sumanahay. si salengacay a bunac i pabaw nu hata.
Chile(智利) a kakitizaan i tini satimulan tu nu Amilikan a talu(美洲大陸) atu Nan-ciy-zuw(南極洲) uyza silaet dada’ tu De-ley-ke (德雷克) a bayuan masapauwan, i kitakit u sakatimulanay a kanatal, pakay tu nu Nan-ciy-zuw(南極洲) a sakuwan caay ka saasip kunilalabu ,satu Chile(智利) a tademaw hinasakamu tuni uzipay a kanatal, “ u sabataday nu hekal a kanatal” u tadamaw nu Chile(智利) pakala tu 1,800 mang, u nikasabinacadan u salengacay a tademaw katuud ku malamelay tu nu zumaay a binacadan, atu malecad tu zumaay Argentina (阿根廷) a kanatal, nayay ku nu Africa(非洲) a iluc a tademaw, u zuma u nianay tu yincumin atu cayay kakatuud a binacadan malecad tu kakatuud.
(u sulit nu hulam: 智利地處美洲大陸的最南端，與南極洲僅隔德雷克海峽相望，為全球最南端的國家（對南極洲的主權申索不計算在內），因此智利人經常稱自己的國家作「天涯之國」. 智利人口約有1,800萬，種族以白人、混血族群居多，與另一國家阿根廷同樣，幾乎沒有非洲裔人口，其他則以本土原住民少數族群相對為多. )
(u sulit nu hulam: 智利教育高度發達，其教育素質與水準在已開發國家獲普遍承認. 智利在新聞自由、人類發展指數、民主發展等方面也取得很高的排名，與南歐國家相媲美. 社會方面，智利約相當於經濟處於發達水平的北美洲及歐洲國家. 近年來，有不少亞裔移民專程跨越太平洋移居智利. )
ngangan nu Puyuma-Arasis
ngangan
Arasis
Chile
kamu nu cacudadan (語源學)
Si-ban-ya a dademaw Di-ke-de-luo-sa-lay-si a cudad izaw ku Chile a ngngan ,I tizaay a tademaw Indian a binacadan Ke-ciu-ya a kamu makay Incas a ngangan,  sakamu sa kuheni “Chi-le” u kasinenawan a ngangan. u ngangan nu Chile(智利) hakay namakay i  Yin-ciy-zen a tademaw, u imi sa, hadikuc nu Di-siw atu kanuma.
ngangan nu Puyuma-Arasis
u siwkay nu ngangan
yadah ku ngangan nu Puyuma. namakay Yunminhuy a nangan sa, tatama 23, tatayna 23. namakay Ranchanruy sa, tatama 995, tatayna 868, petun 223. namakay Lipunan sa, tatama 5354, tatayna 4109. namakay Chengzhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama 291, tatayna 784, petun 56.
Chile
kamu nu cacudadan (語源學)
(u sulit nu hulam: 西班牙人迭戈·德·羅薩萊斯的著作里最先出現「Chile」這個名稱，是由當地印第安人土著的克丘亞語「奇里」演化而來的，「奇里」就是他們說的「寒冷」的意思. 其他理論認為，智利的名字可能來自印加人單詞，意思是「地球的盡頭」或「海鷗」)
ngangan nu Puyuma-Arasis
u siwkay nu ngangan
u Puyuma a niyazu' sa itiza i Pusun. cacay a bataan nu niyazu' ku Puyuma.
Chile
kamu nu cacudadan (語源學)
Chile(智利) yadah kuni u lalaculan tu Kang-can(礦產) buyubuyu’an u lalaculan atu mibutingay a lalaculan, Chile(智利) i kitakitan u Tung-kang(銅礦) a lalaculan u sayadahay nu kanatal, i kitakitan sayadahay nu kanatal ni patahekalan tu Tung(銅) si nganagn tu u kapahay a nganagn” Tung-kang(銅礦) a Hung-ti a kanatal”, u zumasatu i lalabuay nu kanatal A-ta-ka-ma-sa-mu(阿塔卡馬沙漠) u sakakeladay i kitakit, uyni satu Chile(智利) uyza aca I kitakit uyzayamin nu tahakay yamin a sanicaway a Siaw-se-cuang(硝石礦) a kanatal.
(u sulit nu hulam: 智利擁有非常豐富的礦產資源、森林資源，以及漁業資源. 智利是世界上銅礦資源最豐富的國家，亦是世界上產銅和出口銅最多的國家，享有「銅礦王國」之美譽. 其境內的阿塔卡馬沙漠是世界旱極. 此外，智利也是世界上絕大多數天然硝石礦的生產國.
ngangan nu Puyuma-Arasis
u angangan nu ngangan
cay katineng tu, cay kabana' tu.
Chile
saazihan tu laylay nu Chile (智利)
nu amisan nu Chile(智利) i Spain (西班牙) mialaay katukuh I ayaw u tungusay nu In-ciy-di-ku(印加帝國),namakay kasumamadan tu 16 a mihcaan, mulakal ku Spain (西班牙) a tademaw malingatu miala tu Chile(智利) 1541 a mihcaan patizeng tu tuze ku Sen-ti-ya-ke(聖地牙哥), tumulay a Ma-pu-ciye(馬普切) a tademaw saicelang sa mipacuy tu Spain (西班牙) a tademaw nu micumuday i tini katukuh i kasasumamadan tu 19 a mihcaan, kya mala u tungusay tu nu Chile(智利) a kanatal.
ngangan nu Puyuma-Arasis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p81
Chile
saazihan tu laylay nu Chile (智利)
(u kamu nu Hulam sa: 智利北部在西班牙征服者到達以前是印加帝國的一部分. 自16世紀起西班牙人開始征服智利（1541年聖地牙哥建城）. 南方的馬普切人頑強反抗西班牙人的入侵. 這裡一直到19世紀中才成為智利的一部分. )
ngangan nu Puyuma-Arasis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
撒奇萊雅族Sakizaya 阿美族Pangcah 泰雅族Tayan 排灣族Paywan 布農族
Chile
piazihan tulala’ nu hekal (地理)
Chile(智利) nu timulan nuwamisan a laet pakala tu 4,300 km, i tini An-di-se(安第斯) a buyu’an atu waliyu (太平洋) a bayuan, palalecal tu nu walian satipan a salaet 200 km dada’ “u saahebalay pakala tu 400 km dada’”, uynian a lala’ nu kanatal azihan samapepet, mala u i kitakitay yamin u masatanayaay a kanatal, satu izaw kungangan kan lamaymay sanay kunipangangan.
ngangan nu Puyuma-Arasis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
魯凱族Rukay 鄒族Cou 卑南族Puyuma 賽夏族Saysit 太魯閣族Taluku
Chile
piazihan tulala’ nu hekal (地理)
(u kamu nu Hulam sa: 智利南北距離4300多公里，位於安第斯山脈與太平洋之間，東西平均距離卻只有200公里（最寬處大約400公里左右），令國土看起來相當狹窄，幾乎成為全世界國土最狹長的國家之一，因此智利亦有「絲帶國」稱號. )
ngangan nu Puyuma-Arasis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
賽德克族Sejek 噶瑪蘭族Kabalan 邵族Saw 雅美族Tau/Yami
Chile
Chile(智利) malatulu a kenis 大致上智利可分三個區域：
nuwamisan yadah ku buyu’ yadah ku masaungcuyay buyu’ pakala tu 6,000 a beti’, i An-di-se-san-may(安第斯山脈) a buyu’an tusa ku masakululay a buyu’an u tabukan nu A-ta-ka-ma(阿他加馬沙漠) a likelikenan, kuyni u masaacakay a kakitizaan nu kitakit,.
ngangan nu Puyuma-Arasis
namakayniay a nasulitan nasakamuan atu natinengan
卡那卡那富族Kanakanabu 拉阿魯哇族Laaluwa
kakuniza:ngangan
Chile
Chile(智利) malatulu a kenis 大致上智利可分三個區域：
(u kamu nu Hulam sa: 北部多山，許多山峰在6000米以上. 在安第斯山脈的兩條山脊之間是阿他加馬沙漠. 這是地球上最乾燥的地方，因副熱帶高壓壟罩，往往終年無雨. 過去這裡有硝)
tepanay nu kanatal, u demiad mahiza u nu bayu’an a bali, uynian a kenis sidamek ku lala’, katuud ku tademaw u kahenulan a tuse Sen-di-ya-ke(聖地牙哥) ”pakala tu 650 a mang ku nuenengay a tademaw i tini satusa izaw henay Wa-le-pa-lay-suo(瓦爾帕萊索) ”i minatu nuenengay a tademaw pakala tu 280,000 ztu Kang-say-pa-si-weng(康塞普西翁) “ u tapang nu saupu nu kusi atu malukay akawaw i tiza nuengenay a tatemaw 50,000 u kahenulan a tusz.
(u kamu nu Hulam sa: 酸礦被開發，現在主要是銅礦. 這個地區較大的城市是安托法加斯塔（219,000居民）及伊基克.