cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cyckocze
Charakterystyka
U cyckoczy wystympuje serce ô doimyntnie ôddzielōnych ôd siebie 2 kōmorach a 2 przedsiōnkach jak tyż ôsobne krōnżynie pucne a przepona ôddzielajōncŏ piersiowõ ôd bachrowyj duczã. Ukłŏd kustowy we znŏleżności ôd pobiyranego kustu cechuje sie roztōmajtymi przisztymowaniami (bp. słożōny barzōch przeżuwaczy bydź barzōch af liściożernych m.in. z zorty Colobus). Zymby cyckoczy ôsadzōne sōm we zymbodołach. Dobrze rozwiniynty mōzg zawiaduje zaôbycz dobrze rozwiniyntymi zmysłami czucha, zdroku a suchu.
Poza stekowcami wszyjske cyckocze sōm żyworodne. U torbaczy niy wystympuje prawe łożysko.
Kacice (mazowjecke wojewůdztwo)
Kacice - wjeś we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, we pułtuskim kryśe, we gmińe Pułtusk. Je rozlygowano nade rzykům Narew.
Kategoryjo:Gmin Pułtusk
Waserwoga
Waserwoga to je przirzůnd kery służy do wyznaczańo poźůmu a blaju. We tradycyjnyj waserwodze idźe wyznoczyć blaj a poźům podug położyńo luftu we rule mjanowanyj libella, prawidło fůngowańo takij waserwogi je uoparte uo grawitacyjo. Waserwogůma mjanuje śe tyż przirzůndy, kere majům ta samo fůnkcyjo, nale je we ńich używany laser.
Faten Hamama
Faten Hamama (rodz. 11 kwjećyńa 1932) – egipsko szauszpilerka filmowo, tyjatralno a telewizyjno, a tyż filmowy producynt. Debjut mjała we 1939 roku we filmje Yawm Said, we kerym zagrała Ameesa. 8 ze filmůw we kerych grała je na liśće 100 nojlepszych filmůw we gyszichće egipskigo filmu. We 1954 wźyna ślub ze Omarym Sharifym, kery bez ńa przeloz na islam. Jejich małżyństwo trwało 20 lot, na kůńec wźyńi uůńi rozwůd.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Egipske szauszpilery Kategoryjo:Rodzyńi we 1932
Terneuzen
Terneuzen – mjasto we Ńiderlandach, we prowincyji Zylandyjo. Pjyrszy roz wspůmńane we 1325 roku, mjejske prawa mo uod 1584.
Haźlowo byszta
Kategoryjo:Higjena
Kachlok
Kategoryjo:Ćeplno techńika
Cyckocze
Charakterystyka
Uzdanie nojsrogszym regyrōnkym postrzōd cyckoczy sōm gryzōnie, ôbyjmujōnce kol. 1800 zort. Potym gacopiyrze, z kol. 1100 zortami. Nojmyńszymi grupami cyckoczy sōm słoniowate (dwa zorty) a mrowniki z jednym przedstŏwicielym. Nojsrogszym żywym cyckoczem i wrŏz nojsrogszym cyckoczem w historyji je błynkitny płetwal. Ôsiōngŏ ôn kol. 30 m dugości a 180 tōn wŏgi. Nojmyńszymi cyckoczami sōm gacopiyrze i ryjōwki. Gacopiyrz kitti z połedniowo-weschodnij Azyje wŏży rōncz 1,5 g, a rozpiyntość jego krzideł wynosi 15 cm. Ryjōwka zymbiełek bioławy wŏży 2 g, a jeji dugość cuzamyn z ôgōnym to rōncz 4 cm.
Ewolucyjŏ
Piyrsze cyckocze ukŏzały sie na Ziymi pod kōniec triasu, to znaczy kole 200 milijōnōw lŏt tymu. Wywodziyły sie z gadōw cyckoczokształtnych typu terapsydōw (Therapsida), żyjōncych we permije i triasie.
Terneuzen
Kategoryjo:Mjasta Ńiderlandůw
Cyckocze
Systymatyka
Cyckocze tajlujōm sie na 3 podgrōmady:
Gerhart Hauptmann
Gerhart Hauptmann (Gerhart Johann Robert Hauptmann, rodz. 15 listopada 1862 we Bad Salzbrunn, um. 6 lipca 1946 we Agńeszkowje) – bůł to ślůnski dramaturg, pisorz, kery tworzůł we literackij mjymjeckij godce a uůnyj ślůnskim djalekće. Laureat Noblowyj Nadgrody we literaturze za 1912 rok. Napisoł m.in. śl-mjym.: De Waber (śl: Tkocze).
Kategoryjo:Ślůnzoki Kategoryjo:Mjymjecke pisorze Kategoryjo:Autory kśůnżek we ślůnskij mjymjeckij godce Kategoryjo:Rodzyńi we 1862 Kategoryjo:Umarći we 1946
Popkorn
Kategoryjo:Amerikański kuchyń
Dystans Levenshteina
Dystans Levenshteina - nůmerowo mjara, kero pado jak fest růżne sům dwa wyrazy w tyn sposůb, aże je liczůno jako minimalno wjelość potrzebnych uoperacyji coby ze jednego wyrazu zbajstlować drugi. Uoperacyjůma sam mogům być ino: wćepańe litery, wyćepańe litery, lebo půmjana litery na inkszo.
Dystans Levenshteina może być stosowany we kůmputerowych korektorach pisanego tekstu abo do znajdowańo duplikatůw we baźe wyrazůw. Wprowadźůł ja Wladimir Lewenstein we 1965.
Mjymjecko Dymokratyczno Republika
Mjymjecko Dymokratyczno Republika (Dydyery) to bůło państwo we strzodkowyj Ojropje, utworzůne 7 paźdźerńika 1949 na teryńe sowjeckij uokupacyjnyj sztrefy we Mjymcach a sowjeckij tajli Berlina (Wschodńi Berlin). Mjało 108 333 km² wjyrchu a mjyszkało we ńim ůng. 17 mln. ludźi. Stolicům MDR bůła wschodńo tajla Berlina. We MDR panowoł socjalistyczny ustrůj ze "przewodńům śyłům" kero stanowjůła Sozialistische Einheitspartei Deutschlands (SED, śl.: Socjalistyczno Mjymjecko Partyjo Jednośći), a planowo gospodarka. MDR upodła we 1989 roku, 9 listopada zbulůno Berliński Mur, a 3 paźdźerńika 1990 jeji terytoryjům przikuplowano do Federalnyj Republiki Mjymcůw.
!
Bismarkhuta
Kategoryjo:Dźelńice Chorzůwa
Rota Ślōnzŏkōw
Tekst
Wersyjŏ z 1920 roku z propagandowych propolskich ulotek autorstwa Józefa Relidzyńskigo :
Kategoryjo:Historyjo Ślůnska Kategoryjo:Kultura Ślůnska
Masakra we Myslowicach
Masakra we Myslowicach – pacyfikacyjŏ ślōnskich grubiŏrzy bez funkcjōnariuszy Grenzschutz Ost. Jedno ze zdarzyń, kere dokludziyły do abszusu I ślōnskigo powstōnia.
15 siyrpnia 1919 roku przed bramōm gruby kamiynnego wōnglŏ Myslowitzgrube kol. 3 tys. grubiŏrzy z ślubnymi i dziyciami ôczekowało podyjmniyńciŏ geltaku za robotã, jednak dyrekcyjŏ cŏfała termin geltaku do mōmyntu, kej kole godziny 13 zaczynto wpuszczać na teryn gruby mynij wiyncyj trzidziestoôsobowe grupy fabrykŏrzy. Wzburzony dugim ôczekowaniym tłum wtargnōł na plac gruby, we ferajnie z czym chcōncy jejich strzimać Grenzschutz Ost ôtworzōł ôgyń. Zabito 7 grubiŏrzy, 2 kobiyty i 13-latowego synka, liczby rannych niy podarziło sie ôbsztalować. Pacyfikacyjŏ wywołała zgolymŏ szok i zradykalizowała fabrykŏrzy na Gōrnym Ślōnsku.
Bibliografijŏ
Kategoryjo:Historyjo Ślůnska Kategoryjo:Mysłowicy
.onion
.onion to je pseudodůmyna nojwyższygo poźůmu, kero uoznaczo usługa dostympno bez anůńimowy nec Tor. Take adresy ńy sům po prowdźe adresůma DNS, a .onion ńy je zerejerowany we TLD, nale idźe poinsztalować szpecyjalne programy a sztekry do przeglůndarkůw a wlazować do neca Tor. Mjano "onion" (we angelskij godce cwibla) wźyno śe uod cwiblowygo trasowańo kere je używane ze cwekym zapewńyńo anůńimowości.
Kategoryjo:Funkcjonalne důmyny nojwyższygo poźůmu
Rogoźnik (ślůnske wojewůdztwo)
Rogoźnik – (pol.: Rogoźnik) – wjeś we Polsce, we gůrnoślůnskim wojewůdztwje, we byńdźińskim kryśe, we gmińe Bobrowńiki. Pjyrszy roz wspůmńano we zdrzůdłach kole 1225.
Technologijŏ
Technologijŏ – knif narychtowaniŏ i kludzyniŏ procesu wytworzyniŏ abo przetwŏrzaniŏ jakigoś dobra abo informacyje. Technologijŏ może ôznaczać kōnkretny proces (bp. technologijŏ klejenia, technologijŏ malowaniŏ). Idzie rozwŏżać produkty pod wzglyndym technologiczności, to znaczy ôptymalizacyje gysztelu dlŏ danego procesu, tak by dany projekt niy sprawioł ciynżkości wykōnaniŏ danym knifym.
Rogoźnik (ślůnske wojewůdztwo)
Kategoryjo:Gmina Bobrowniki (byńdźiński krys)
Technologijŏ
Kategoryjo:Techńika Kategoryjo:Techńiczne nauki
Aleksander Doba
Aleksander Ludwik Doba (rodz. 9 wrześńa 1946 we Swarzyndzu, um. 22 lutygo 2021 na Kilimandżaro ) - polski rajzynder, kajakorz. Przepłynůn kajakym Bałtycke Morze a jeźdźoro Bajkał.
Kategoryjo:Polske kajakorze Kategoryjo:Umarći we 2021 Kategoryjo:Rodzyńi we 1946
Ślōnske wojaczki
Ślōnske wojaczki – trzi wojaczki miyndzy Austryjōm Habsburgōw (i jeji zmiyniajōncymi sie sojusznikami) a Prusami Hohenzollernōw ô panowanie nad Ślōnskem, we wyniku kerych wiynkszość Ślōnska (a tyż Kłodzko) znŏdły sie we granicach Prus, a społym z niymi ôd 1871 roku we zjednoczōnym bez Hohenzollernōw Miymieckim Cysŏrstwie.
Baborůw
Baborůw (gś-mjym.: Pauerwitz, Baborów, Bauerwitz, Bavorov) je mjasto we uopolskim wojewůdztwje, we gubczyckim kryśe a tyż śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Baborůw. Podle danych ze 30 czyrwńa 2008 roku, we mjeśće mjyszkało 3114 ludźi. Baborůw je położůny nad rzykům Cynům. Pjyrsze spůmńyńy uo Baborowje je we dokůmyntach ze 1296 roku, tyn datům przijyno śe uoznować za założyńy mjasta. Na poczůntku podlygoł Baborůw wrocławskimu biskupstwu a tyż uopolsko-raćiborskimu kśůnżynstwu, potym biskupstwu we Olmicu.
Kategoryjo:Gmin Baborůw
Ślōnske wojaczki
Prziczyny
Fryderyk II Wielgi uzdoł sie napaść Ślōnsk, spotrzebujōnc m.in. wzrŏstajōncõ wrogość pōmiyndzy prześladujōncymi protestantōw Habsburgami, a z wiynksza luterańskõ ludnościōm zebranyj prowincyje. Już wczaśnij uciskanŏ ludność cysŏrskij czynści Ślōnska (we ksiynstwach brzesko–lignickim a ôleśnickim ôbowiōnzowała swoboda wierzyniŏ a kultu) swrŏcała sie ô protekcyjõ do przechodzōncych bez jego terytorium szwedzkich wojsk (1706), kere uwŏżano za gwarantōw warōnkōw podpisanego po trzidziestorocznyj wojaczce westfalskiego pokoju.
Fryderyk swe fungowaniŏ spiyroł dynastycznymi roszczyniami, wynikajōncymi z podpisanego we 1537 roku układu ô przeżycie pōmiyndzy Joachimem II Hektorem a Fryderykiem II z dynastyje ślōnskich Piastōw – lignicko–brzeskim princym (ukłŏd niy ôstoł zryalizowany ani we 1548 roku po śmiyrci Fryderyka II, ani we 1675 roku po przedŏwniyniu dynastyje Piastōw; ksiynstwo przejyli Habsburgowie).
We tym samym czasie jednak Prusy zwiōnzane były – potwierdzōnõ bez fatra Fryderyka II Wielgigo we 1713 roku – pragmatycznõ sankcyjōm, zôbowiōzujōncõ jy do zachowaniŏ jedności wszyjskich ziym Habsburgōw jak tyż spiyraniŏ za nastympczyni a dziedziczki korōny Marii Teresy, cery umartego cysŏrza Karola VI.
III ślōnskŏ wojaczka (1756–1763)
Kategoryjo:Historyjo Ślůnska Kategoryjo:Historyjo Mjymcůw
Godka griko
Godka griko to je uojczysto godka lo Italogrekůw, kerzi půmjyszkujům połedńowo Italijo (Kalabryjo a Apulijo). Terozki mo ůng. 20 tyś. używaczůw. Pochodźi uůna bezpostrzedńo uod doryckigo djalektu klasycznyj greckij godki. Mimo, iże bez stoleća ajnflus na uůna godka mjała łaćina a ńyskorzi italsko godka, je uůna do terozki zrozumjało lo ludźi kerzi wjedzům grecko godka. Uod greckij godki uodrůżńo śe tyż tym, aże je pisano we łaćińskim abecadle.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Hellyńske godki
Marquess
Marquess to je mjymjecko muzyczno skupina ze Hannoveru, kero gro muzyka ze zorty pop. Śpjywajům uůńi we szpańelskij godce. Jygo wokalista, Sascha Pierro, mo italske pochodzyńe. Skupina mjoła debjut we 2006 roku singlym ""El Temperamento".
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjymjecke muzyczne skupiny
Sąjūdis
Sąjūdis – litewski ruch ze cwekym przebudowy, założůny we czyrwńu 1988 jako ńyformalne społeczne towarzistwo. Jygo przewodńiczůncym bůł Vytautas Landsbergis. Ńyskorzi uopedźoł śe za ńypodległóśćům Litwy. Sąjūdis wygroł we welůngu do Nojwyższyj Rady Litewskij Socjalistycznyj Sowjeckij Republiki a Landsbergis uostoł przewodńiczůncym Norodowyj Rady. We 1993 przeksztołcůny we Tėvynės sąjunga (Zwjůnzek Domowizny).
Kategoryjo:Polityka Litwy
Baukōnszt
Baukōnszt – kōnszt ôrganizowaniŏ przestrzyństw, ôbyjmujōncõ dōmyny techniki, a we tym samym czasie m.in. kōnsztu i filozofije, kerŏ zajmuje sie transformacyjōm przestrzyństw, jakõ zamiyszkujymy, na miarã naszych ôsiōngniyńć, aspiracyje i nadzieje.
Dzieło baukōnsztu
Ôbiekt, dzieło baukōnsztu, winiyn ôdpadać zamierzōnyj funkcyje, technicznyj celowości, ekōnōmicznym a estetycznym wymŏganiōm, a przede wszyjskim, dōnżyniōm i ôczekowaniōm używŏczy jego przestrzyństw.
Ryalizacyjŏ ôbiektōw baukōnsztu wymŏgŏ używaniŏ z ôsiōngniyńć inkszych dyscyplin, m.in. kōnsztu, filozofije, inżynieryje, techniki, baukōnsztu, statyki, socjologije, psychologije, urbanistyki, ekōnōmicznych nauk. We czasie stoleci zmiyniały sie tak zakres musōw i zdatnyj wiedze baumajstera, jak i samo chytanie baukōnsztu.
Baukōnszt jako dyscyplina
Baukōnszt jako szyroko miarkowanŏ dyscyplina zajmuje sie:
Do baukōnsztu zaliczŏ sie glid dyscyplin:
Berliński mur
Berliński mur to bůł ńy ino mur, nale cołki systym umocńyńůw kery wyznaczoł grańica mjyndzy Zachodńim Berlinym a Wschodńim Berlinym a inkszymi mjastůma i gminůma NRD. Bůł uůn ůng. 156 km dugi. Uod socjalistycznyj propagandy bůł mjanowany tyż antifaschistischer Schutzwall (antyfaszystowski mur). Mur powstoł 13 śyrpńa 1961, a zbulůno uůnygo 9 listopada 1989. Bůł jydnym ze nojbarzi znůmych symbolůw źimnyj wojny a potajlowańo Mjymcůw. Podug roztomajtych zdrzůdłůw, przi průbach jygo przelyźyńo zginůło uod 86 do 238 ludźi.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Berlin Kategoryjo:Mjymjecko Dymokratyczno Republika
Zauszńica
Zauszńica (inakszy: uryngla, uryngel) – zdobno zawjyszka do uszůw uod baby, nale roz za czas je do trefjyńo tyż u chopůw abo we inkszych tajlach ćała. Zauszńice wystympujům we mocy kulturůw we cołkim śwjeće.
Kategoryjo:Moda
Lappeenranta
Lappeenranta (szw.: Villmanstrand) – mjasto we połedńowo-wschodńij Finlandyji, nad jeźorym Saimaa, 30 km na zachůd uod grańicy ze Rusyjům. Zajmuje 1347 km² placu a mo 70 tyś. mjyszkańcůw. We Lappeenranta fůnguje uńiwerzitejta, kery mo przez 5 tyś. szkolorzůw.
Kategoryjo:Mjasta Finlandyji
Turza Ślůnsko
Turza Ślůnsko(pol.: Turza Śląska) je wjeś położůno we połedńowo-zachodńij Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, wodźisławskim kryśe, we gmińe Gorzyce, wele grańicy ze Czeskům Republikům. Płyńe bez ńa rzyka Leśńica. We rokach 1975-1998 Turza admińistracyjńy noleżała do katowickigo wojewůdztwa.
Kategoryjo:Gmin Gorzice (wodźisławski krys)
Lesotho
{{Państwo infobox |mjano_oryginalne      = Muso oa Lesotho Kingdom of Lesotho |nazwa_ślůnsko          = Krůlewstwo Lesotho |fana_uobroz           = Flag_of_Lesotho.svg |goduo_uobroz           = Coat of arms of Lesotho.svg |nazwa_dopeuńač      = Lesotho |dewiza                = Khotso, Pula, Nala |dewiza_godka          = godka sotho |dewiza_ślůnsko         = Pokůj, dyszcz, dobrobyt |lokalizacja_uobruz     = LocationLesotho.png |kůnstytucyjo           = |państwo               = |zaležne_uod = |godka uřyndowo        = godka sotho, angelsko godka |godka užywano         = |stolica               = Maseru |ustrůj polityčny     = kůnstytucyjno můnarchijo |typ_państwa           = |guowa_państwa         = Letsie III |guowa_państwa_uopis    = krůl |status_terytorium     = |zaležne_uod}           = |guowa_terytorium      = |guowa_terytorium_uopis = |we_imjyńu_tekst       = |we_imjyńu_uřůnd       = |we_imjyńu             = |szef_řůndu            = Moeketsi Majoro |szef_řůndu_uopis       = prymjer |we_imjyńu_tekst2      = |we_imjyńu_uřůnd2      = |we_imjyńu2            = |plac          = 30 355 |plac_wůd      = ~0% |plac_mjejsce  = 137 |ludźi               = 2 031 348 |gynstość               = 67 |gynstość_mjejsce       = |ludźi_rok           = 2005 |narodowości           = |ludźi_mjejsce       = 146 |utwořynie_sposůb     = ńypodleguość |uod_kogo               = uod Wjelgij Brytańije |utwořyńe_data       = 4 paźdźerńika 1966 |likwidacjo_sposůb     = |bez_kogo            = |likwidacjo_data       = |religja_dominujůnco    = |waluta_nazwa          = loti |waluta_symbol         = LSL |UTC                   = +2 |hymn                  = Lesotho Fatse La Bontata Rona |hymn_nazwa_ślůnsko     = Lesotho, kreju naszych uojcůw |kod_ISO               = LS |domyna                 = .ls |kod_samochodowy       = LS |numer_kerunkowy       = +266 |terytoria_zaležne     = |terytorja_autůnůmične = |mapa_uobroz            = |uwagi                 = }} Lesotho – państwo we połedńowyj Africe, je uůne ynklawům we Republice Połedńowyj Afriki. Je to jedźiny krej na śwjeće, kery je cołki rozlygowany na wyżce srogszyj kej 1000 m n.p.m. Gospodarka mo fest znależno na RPA. 68% ludźi je krześćijanůma, 27% ańimistůma.
! Kategoryjo:Ynklawy
Lech Wałęsa
Lech Wałęsa (rodz. 29 wrześńa 1943 we Popowje) – polski zwjůnzkowy dźołacz a polityker, fachu elektrikorza. Firer Solidarnośći a prezydynt Polski we rokach 1990-1995. We 1983 dostoł Pokojowo Noblowo Nadgroda jako lider "Solidarnośći", kero fůngowała wuůnczas we podźymju.
Kategoryjo:Rodzyńi we 1943 Kategoryjo:Prezydynty Polski Kategoryjo:Noblisty - pokojowo nadgroda
Leopold Moczygemba
Leopold Moczygemba OFMConv (nar. 18 paździyrnika 1824 we Wielgij Płōżnicy, um. 23 lutego 1891 we Dearborn) to bōł ślōnski kōnwentualny franciszkōn, założyciel zidlōngu Panna Maria we Teksasie, we 1854 roku.
Wysłannik ôd papiyża do Zjednoczōnych Sztatōw, założyciel we 1879 roku Syminarium św. Cyryla i Metodego we Orchard Lake, przeznaczōnego przōdzij dlŏ Polŏkōw.
Biografijŏ
Fater Leopold Moczygemba, syn Leopolda Moczygemby a Ewy Krawietz, narodziōł sie 18 paździyrnika 1824 we Wielgij Płōznicy na Gōrnym Ślōnsku, kole Wielgich Strzelec. Leopold przijōn świyncyniŏ kapelańske we zakōnie Myńszych Bratōw Kōnwentualnych we Pesaro, Italiji 25 lipnia 1847 roku.
We 1852 roku piyrszy biskup Teksasu – Jean Marie Odin wyruszōł do Francyji i Bajerōw coby znojść ksiynży gotowych sużyć postrzōd miymieckich ymigrantōw we placach takich jak: New Braunfels, Fredericksburg, Castroville a D'Hanis. Fater Leopold, mody kapelōn, ôdpedzioł na pytanie biskupa i wyruszōł do Teksasu.
Dwa lata niyskorzij, ku udziwiyniu Moczygemby, krōm jego sztyrech bratōw dziewiyńćdziesiōnt szejś inkszych familiji ôdpedziało na jego zaproszynie i przibyło do Teksasu. Zdatnościōm stało sie założynie nowego zidlōngu, a ôbiōr pŏd na niyzagospodarowany teryn ziymie we hrabstwie Karnes we placu połōnczyniŏ sie rzyki San Antonio River ze ônyj dopływem Cibolo Creek. Sam tyż, 24 grudnia 1854 roku, powstoł piōniyrski zidlōng Panna Maria. Ksiōndz Moczygemba, kery pod dymbym kludziōł piyrszõ mszõ we Wilijõ 1854, pŏrã lŏt potym musioł uciykać przed ściykłymi parafianami, co chcieli go na tym samym dymbie powiesić.
Dalsze piyńć lŏt fater Leopold Moczygemba sprawowoł duszpasterskõ flyjgã, nauczoł a bōł szafarzem sakramyntōw dlŏ landsmanōw ze Ślōnska, kerzi miyszkali we Teksasie. Ôstatek swojigo życiŏ – 34 lata swojigo kapłaństwa – Leopold robiōł we 11 sztatach Pōłnocnyj Ameryki (Illinois, Indiana, Iowa, Kentucky, Michigan, Missouri, Nebraska, New Jersey, Nowy Jork, Pynsylwanijŏ a Wisconsin).
Leopold, coby sprostać wymŏganiōm duszpasterskij roboty we USA, biegle włŏdoł siedmiōma gŏdkami: łacinōm, polskōm, miymieckōm, italskōm, angelskōm, czeskōm a szpanielskōm. We poszukowaniu ludzi gotowych do roboty we USA, jak tyż funduszy na robotã postrzōd katolikōw, dziewiyńć razy przepływoł Atlantycki Ôcean, co we tym czasie niy bōło fest snadne.
Franciszkōn robiōncy we USA dostōmpił mocka wyrōżnień. We 1869 roku bōł spowiednikiem w czasie I Watykańskigo Soboru. We 1873 roku bōł ôbrany piyrszym kludzōncym sjŏzdu Polŏkōw miyszkajōncych we USA. Bōł ôn tyż spōłzałożycielym Polskigo Duchowego Syminarium pw. Świyntych Cyryla i Metodego we Detroit powstōnego we 1885 roku.
Fater Leopold umrził 23 lutego 1891 roku we Dearborn (we bliżu Detroit) we sztacie Michigan. 13 paździyrnika 1974 roku jego doczesne kōnski ôstały przikludzōne do zidlōngu Panna Maria we Teksasie, kaj spamiyńć ô nim je fest żywŏ. Spoczynły we bliżu kościoła. Fest tyn był dekanalnōm (dekanat Floresville) tajlōm ôbchodōw stoleciŏ istniyniŏ dyjecezyje San Antonio (terŏźnie je to archidyjecezyjŏ).
Panna Maria
Panna Maria to piyrszy zidlōng założōny bez Ślōnzŏkōw na terynie USA. Miyszkańcōw nynkały wynże, polne ferdŏczki, malaria, powodzie a suchoty jak tyż kōndyse. Skirz ciynżkich warōnkōw życiŏ populacyjŏ Panna Maria zmyńszyła sie ze 120 familiji we 1858 roku do 80 we 1909 roku. Terŏźnie we zidlōngu miyszkŏ kole 100 ôsōb. Miyszkańcy Panny Mariji założyli tyż pobliske zidlōngi Cestohowa a Pawelekville. Miana miyszkańcōw to m.in. Moczygemba, Kowolik, Polok, Jainta (Yanta), Piegza, Korus, Korzekwa, Dziok (Dziuk), Jarzombek. Zachowali ślōnskõ gŏdkã, przi czym stworzili teksaskõ gwarã, co wyrōżniŏ sie przede wszyjskim myńszym wpływym miymieckij gŏdki.
Linki zewnyntrzne
Kategoryjo:Ślůnske katolicke duchowne Kategoryjo:Rodzyńi we 1824 Kategoryjo:Umarći we 1891
Vlad Ţepeş
Vlad Ţepeş (czytej Cepesz), mjanowany tyż Wład Palowńik, Vlad Drăculea, Drakula (rodz. 1431 we Sighişoara, um. 1476) – wołoski hospodar ze dynastyje Besarabůw. Wojowoł ze Turkůma, a znůmy je skirz tygo, co wele drůgi do swojij śedźiby we Târgovişte postawjůł pale ze nabitymi na ńe Turkůma. Turecki sułtůn, kej to uobezdrzoł, zarzůńdźůł uodwyrtka swojij armije. Ńyskorzi zaczły powstować powjarki uo jygo srogij uokrutnośći, podug kerych warzůł żywcym swoje uofjary, przibijoł bajtle do pjerśi matkům, a inksze. Uůne powjarki wykorzistoł brytyjski pisorz Bram Stroker, kery napisoł růman Dracula, we kerym przedstawjůł Ţepeşa jako wampjyrza.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Rodzyńi we 1431 Kategoryjo:Umarći we 1476 Kategoryjo:Wadcy Wołoszczyzny
Krojcok
Krojcok – uokryślyńy lo czowjeka, kery je půł-hanysym a půł-gorolym. Uoznoczo to, iże jedyn ze uůnygo uojcůw ńy pochodźůł ze Ślůnska (bez tyn przikłod bůł ze fali imigracyje na Ślůnsk za PRL-u). Krojcoki ńyrzodko godajům fest dobrze po ślůnsku, znamjyńńy kej jygo familijo na tyj źymji mjyszko.
Kategoryjo:Uokreślyńa we ślůnskij godce
Dolní Lutyně
Dolní Lutyně (Lutynia Dolna, Nieder Leuten) je ślůnsko wjeś a gmina we Czeskij Republice. Dolní Lutyně mo 4715 mjyszkańcůw.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Ślůnsko-morawski krej Kategoryjo:Ćeszyński Ślůnsk
Koukastla
Koukastla je przirzůnd do trzimańo wůngla, kerym śe hajcuje we kachlokach.
Kategoryjo:Norzyńdźa
Kokot
Kokot to je samjec uod důmowyj kury a inkszych ptokůw ze raji grzebjůncych. Zauobycz je srogszy uod samicy, mo wjyncy farbůw a sům uůne barzi jaskrawe. Kokot mo srogszy grzebjyń, dugsze dzwůnki, a mo tyż uostroga na nodze. Kokot je simbolym Francyji a je tyż przedstawjůny na fańe Walůńiji.
Kategoryjo:Uorńitologijo
Bandundu (mjasto)
Bandundu - mjasto we Dymokratycznyj Republice Kůnga, stolica prowincyji Kwilu. Uostrzodek nauki.
Kategoryjo:Mjasta Dymokratycznyj Republiki Kůnga
Kista
Kista to je zorta pojymńika na flaszki. Teroźńe kisty sům robjůne ze plastiku a kożdy spodńi a wjyrchńi rant mo formowany tak, coby szło wrazować jydna na drugo a uůne śe przi tymu trzimały nawet po uodchylyńu sztapla uod blaju.
Kategoryjo:Pojymńiki
Słůneczny Ukłod
Słůneczny Ukłod to je planytarny ukłod we kerygo skłod wlazuje Słůńce a zwjůnzane ś ńim inksze ńybjeske ćoła: 8 planytůw, 166 znůmych terozki kśynżycůw, 5 karłowatych planytůw a miljardy inkszych ćoł, do kerych wrachowujymy planetojidy, uobjekty gurta Kuipera, kůmety, meteoroidy a mjyndzyplanetarny půł.
Brifmarka
Brifmarka to je znak kery śe naklejo na koperće jako dowůd uopłacyńo brifa. Zauobycz mo forma prostokůnta kerygo brzygi sům zůmbkowane. Pjyrszo brifmarka wydano we Wjelgij Brytańiji we 1840 roku a mjanowała śe uůna Black Penny. Ludźi kere zbjyrajům brifmarki mjanuje śe filatelistůma.
!
Szipa
Szipa to je przirzůnd, kerym śe zbjyro farfocle zmjotane śmjatkym. Zauobycz je przedowano ś ńym do kupy.
Kategoryjo:Higjena
Śmjatek
Śmjatek to je przirzůnd, kerym śe zbjyro farfocle na szipa. Zauobycz je przedowany ś ńům do kupy.
Kategoryjo:Higjena
Bjelanka (dolnoślůnske wojewůdztwo)
Bjelanka (pol. Bielanka) - wjeś we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we lwůweckim kryśe, we gmińe Ślůnski Lwůwek.
Kōnszt
Kōnszt – dōmyna ludzkij działalności majōncŏ miyndzy inkszymi na cweku dolifrowanie estetycznych wrażyń. Powstoła społym z rozrostym ludzkij cywilizacyje. Idzie trufać, iże na zaczōntku miała przede wszyjskim funkcyjõ zwiōnzanõ z magicznymi ôbrzyndami, kerõ zachowała u pierwotnych ludōw.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020 - fusbalowy turńej prowadzůny bez UEFA uo majstra Ojropy wygrany bez reprezentacyjo Italiji. Bůły to szesnoste we historyji take mistrzostwa. Cuzamyn skłodały śe ze 51 szpilůw. Termin szibńynto na rok 2021 skiż pandymije COVID-19. Titel brůńůła reprezyntacyjo Portugalije, kero wygroła tyn turńej sztyry lata tymu.
Kōnszt
Znaczynie kōnsztu
We mocka ojropejskich gŏdkach, słowo kōnszt je ôd łacińskigo ars (italske i szpanielske arte, francuske i angelske art ), ôznaczajōncego grajfka, biygłość. We antyce kōnszt chytano za wszelõ twōrczość. Do kōnsztōw zaliczano tyż nauki (astrōnōmijõ, geōmetryjõ) i rzymiosło.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020
Grupowo faza
Bjerům sam udźoł 24 reprezyntacyje rozlosowane na 6 grupůw. Ze kożdyj ńyskorzi awansujům dwa nojlepsze manszafty plus nojlepsze sztyry ze trzećich placůw we grupach. Pjyrszy szpil przipado na 11 czyrwca 2021.
Kōnszt
Znaczynie kōnsztu
Strzedniowiek potajlowoł kōnszt na 7 wyzwolōnych kōnsztōw (artes liberales) jak tyż mechaniczne kōnszty (tyż 7), mynij wŏżōne, kere we ôpaczności do wyzwolōnych wymŏgały prŏcy fizycznyj. Do kōnsztōw wyzwolōnych zaliczōno gramatykã, dialektykã, retorykã, geōmetryjõ, arytmetykã, astrōnōmijõ i muzykã. Malyrki i rzeźby niy zaliczano we cołkości do kōnsztōw, były traktowane za rzymiosło.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020
Puharowo faza
Sam gro nojsamprzůd 16 manszaftůw. Majstrym uostańe drużyna kero wygro swoje wszyjske 4 szpile.
Kōnszt
Znaczynie kōnsztu
Uznanie cyny kōnsztōw we dzisiyjszym znaczyniu zaczło sie społym z renesansem. Dyskusyje dokludziyły do uznaniŏ malyrki i rzeźby za wyzwolōne kōnszty. Niyskorzij wydzielōno jy - po przidaniu do nich baukōnsztu - za rysunkowe kōnszty.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2020
Puharowo faza
Majster Ojropy 2020: Italijo Drugi titel we gyszichće
Prawa do puszczańo szpilůw
Kategoryjo:Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu
Kōnszt
Znaczynie kōnsztu
We XVII i XVIII stoleciŏ trwały spory na tymat mian tykajōncych kōnsztu. Dopiyro pod kōniec XVIII stoleciŏ francuski filozof Charles Batteux wkludziōł termin piykne kōnszty (beau-arts), do kerych zaliczŏ sie malyrka, rzeźbã, baukōnszt, muzykã, gŏdkã, poezyjõ, taniec i tyjater.
We terŏźnych społeczyństwach, we srogij czynści zawłaszczonŏ bez show business, kōnszt stoł sie niyblank dalszõ astōm industryje.
Lasowice
Lasowice (mjym. Lassowitz) – dźelńica Tarnowskich Gůr, rozlygowano we wchodńij tajli mjasta. Mo ůng. 5 tyś. mjyszkańcůw.
Kategoryjo:Tarnowske Gůry
Wallgau
Gmina Wallgau to je wjejsko gmina we Mjymcach, we Bajerach, we kryśe Garmisch-Partenkirchen, ńydaleko uod grańicy ze Austrijům. Mo 33,96 km² wjyrchu a podug danych ze 208 roku mjyszkało sam 1 394 ludźi.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Gminy Bajerůw
Chrustki
Kategoryjo:Maszkety
Matchbox
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Modelarstwo
Bahrajn
{{Państwo infobox |mjano_oryginalne      = مملكة البحرين |nazwa_ślůnsko          = Krůlestwo Bahrajnu |fana_uobroz           = Flag of Bahrain.svg |goduo_uobroz           = Coat_of_arms_of_Bahrain.svg |nazwa_dopeuńač      = Bahrajnu |dewiza                = بحريننا |dewiza_godka          = arabsko godka |dewiza_Ślůnsko         = Nasz Bahrajn (Bahrajnuna) |lokalizacja_uobruz     = LocationBahrain.png |kůnstytucyjo           = |państwo               = |zaležne_uod = |godka uřyndowo        = arabsko godka |godka užywano         = |stolica               = Manama |ustrůj polityčny     = můnarchijo kůnstytucyjno |typ_państwa           = |guowa_państwa         = Hamad ibn Isa al-Chalifa |guowa_państwa_uopis    = krůl |status_terytorium     = |zaležne_uod}           = |guowa_terytorium      = |guowa_terytorium_uopis = |we_imjyńu_tekst       = |we_imjyńu_uřůnd       = |we_imjyńu             = |szef_řůndu            = Chalifa ibn Salman Al-Chalifa |szef_řůndu_uopis       = prymjer |we_imjyńu_tekst2      = |we_imjyńu_uřůnd2      = |we_imjyńu2            = |plac          = 765 |plac_wůd      = 0% |plac_mjejsce  = 175 |ludźi               =  1 378 000 |gynstość               = 1801 |gynstość_mjejsce       = |ludźi_rok           = 2016 |narodowości           = |ludźi_mjejsce       = 155 |utwořynie_sposůb     = ńypodlygłość |uod_kogo               = uod Wjelgij Brytańije |utwořyńe_data       = 15 śyrpńa 1971 |likwidacjo_sposůb     = |bez_kogo            = |likwidacjo_data       = |religja_dominujůnco    = islam |waluta_nazwa          = dinar Bahrajnu |waluta_symbol         = BHD |UTC                   = +3 |hymn                  =  Bahrainona |hymn_nazwa_Ślůnsko     = Nasz Bahrajn |kod_ISO               = BH |domyna                 = .bh |kod_samochodowy       = BRN |numer_kerunkowy      = +973 |terytoria_zaležne     = |terytorja_autůnůmične = |mapa_uobroz            = Bahrain map.png |uwagi                 = }} Bahrajn, Krůlestwo Bahrajnu (Al-Bahrajn, Mamlakat al-Bahrajn) – państwo we Azyje, rozlygowane na archipelagu na Perskij Zatoce. Ńypodległe uod 1971 roku, we lotach 1968-1971 wlazowoł we skłod Zjydnoczůnych Arabskich Ymiratůw. Jygo mjano uoznaczo "Dwa Morza". Gospodarka je uoparto na fedrowańu naftowyj ropy, a bankowośći. Do 2002 roku władca mjanowoł śe ymirym, terozki mjanuje śe krůlym.
Kategoryjo:Bahrajn
Kwadratkilomyjter
Kwadratkilomyjter (zimbol: km²) to je jedność wjyrchu, wjelokrotno pochodna uod kwadratmyjtra. Je to wjyrch, jaki mo kwadrat uo boku 1 kilomyjtra. Kwadratkilomyjter mo 1 000 000 kwadratmyjtrůw, 10 000 arůw, 100 hektarůw.
Kategoryjo:Jednośći mjarůw wjyrchu
Quadratmeter
The Prodigy
The Prodigy to je brytyjsko muzyczno skupina założůno we 1990 roku, kero gro elektrůńiczno muzyka roztomajtych zortůw: techno, rave, dance a electronic.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Brytyjske muzyczne skupiny Kategoryjo:Skupiny elektrůńicznyj muzyki
Uopatowice
Uopatowice - dźelńica Tarnowskich Gůr.
Kategoryjo:Tarnowske Gůry
Wapyn Ślōnska
Wapyn Ślōnska – wapyn, kery przedstawia czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnym pasym na krzidłach, czynsto z biołym krziżym na strzodku. Reprezyntuje cołki Ślōnsk jak tyż Dolny Ślōnsk.
Wyglōnd
Symbolika Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Po rŏz piyrszy ôbraz ôrła użōł na swojim sztymplu princ Kazimiyrz I ôpolski we 1222 roku. Na ziymiach Dolnego Ślōnska używano wapyna dolnoślōnskich Piastōw, kery mioł czŏrnego ôrła we złotym polu ze strzybrnõ piskōm na krzidłach, ekstra ze strzybrnym krziżym postrzodku (ôsobliwie ôd czasōw kontrreformacyje).
Adaptacyjŏ
We tradycyji przijōnło sie, iże wapyn a farby dolnoślōnske używane sōm we tym samym czasie za symbole Ślōnska we cołkości.
Zobŏcz tyż
Kategoryjo:Ślůnsk
Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku
Absztimōng na Gōrnym Ślōnsku (pol. Plebiscyt na Górnym Śląsku, miym. Volksabstimmung in Oberschlesien) – jedyn ze dwōch absztimōngōw tykajōncych etnicznego pograniczŏ polsko-miymieckigo, kere wyznaczōno było we 1919 roku we wersalskij pokojowej umŏwie, kōńczōncyj I wojaczkã światowõ. Absztimōng ôstoł przekludzōny 20 marca 1921 a poprzedzony bōł dwōma powstōniami ludności Gōrnego Ślōnska dopōminajōncyj sie prziłōnczyniŏ regiōnu do Polski (ślōnske powstōnia).
Absztimōngowe ôrgany
Absztimōng bōł nadzorowany bez Miyndzysojuszniczõ Reskyrujōncõ a Absztimōngowõ Kōmisyjõ na Gōrnym Ślōnsku ze siydzibōm we Ôpolu. Na czole tyj angelsko-francusko-italijańskij Kōmisyje stoł Francuz jyneroł Henri Le Rond. Zastympnikym Le Ronda bōł Italije jyn. Alberto De Marinis Stendardo di Ricigliano, Wielgõ Brytanijõ reprezyntowoł płk Harold Franz Passawer Percival. Do Kōmisyje byli ŏddelegowani przedstŏwiciele Polski, Miymiec, Czechosłowacyje a Watykanu (apostolski nuncjusz abp Achille Ratti, niyskorzij monsignore Giovanni Battista Ogno-Serra). Polskõ reprezyntowoł gyneralny kōnsul Daniel Kęszycki. Ôkrōm przekludzyniŏ absztimōngu Kōmisyjŏ miała niyskorzij podle jego wynikōw zapropōnować straciōł spornego terytorium. Auftragym Kōmisyje a tŏwarziszōncych jeji alianckich wojsk było dopilnowanie nŏleżnego ciōngu kampanije absztimōngowej a samego welowaniŏ jak tyż utrzimanie porzōndku i pokoju. Kōmandyrym wojsk wachujōncych porzōndku bōł jyn. Jules Gratier.
Polskŏ i Miymcy zaczły tworzić ôrgany absztimōngowe we lutym 1920. We Bytōmiu powstoł Polski Absztimōngowy Komisariat (PKPleb.) ze Wojciechem Korfantym na czole. Jego siydziba była we Hotelu Lomnitz. Zastympnikami Korfantego byli: Konstanty Wolny (CHZL), Józef Rymer (NPR) a Józef Biniszkiewicz (PPS). Szefym Wydziału Administracyjnego ôstoł prŏwnik Paweł Kempka. Na czole Miymieckigo Absztimōngowego Komisariatu (Plebiszitskommissariat fur Deutschland) stanōł burmistrz Rozbarku dr Kurt Urbanek. Siydziba miymieckigo Komisariatu była we Katowicach we hotelu „Cyntralnym” przi ul. Dworcowej 11. Pōnadto na terynie absztimōngowym fungowały krysowe a gmińske absztimōngowe kōmitety. Na czole krysowych kōmitetōw stali krysowi kōmisŏrze, a na czole gmińskich – ślubni dufności. Jedyn ze Polskich Podkomisariatōw Absztimōngowych fungowoł we Katowicach na Heinzelstraße (dzisiyjszŏ ulica Plebiscytowa nr 1).
Narychtowaniŏ zabezpieczały po zajcie polskij Polskŏ Wojskowŏ Ôrganizacyjŏ, a potym Cyntrala Bildōngu Fizycznego a Kōmynda Ôbrōny Absztimōngu, a po zajcie miymieckij Kampforganisation Oberschlesien (Ôrganizacyjŏ Bojowŏ Gōrnego Ślōnska). We zwiōnzku ze nasilajōncym sie miymieckim terrorym w czasie narychtowań do absztimōngu wybuchło II ślōnske powstōnie. Po jego abszlusowi Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ ôbrobiyła prawidła absztimōngowe, kery ôstoł ôgłoszōny we tajlach, we dniu 30 grudnia 1920 jak tyż 23 a 28 lutego 1921 roku (prawidła ôpublikowane były we nr 12, 14 i 15 „Cajtōngu Amtowym Gōrnego Ślōnska”). Po drugim powstōniu utworzōno tyż polsko-miymieckõ policyjõ absztimōngowõ – Abstimmungspolizei, tm. Apo.
Ciōng absztimōngowej kampanije
Narychtowaniŏ do absztimōngu ôdbywały sie we atmosferze terroru ôbōch zajt. Jŏrym 1919 roku ôstała utworzōnŏ miymieckŏ policyjŏ bezpiyczyństwa – Sicherheitspolizei, we przimo Sipo, wszeôbecnie zwanŏ „zycherkōm”. Policyjŏ ta przejōnła niykere wojskowe auftragi, m.in. warowała granice ze Polskõ. Sipo zawŏdzało napływ polskich bojōwkarzy na tejże granicy. We tym samym czasie ulekszało napływ miymieckich bojōwkarzy a transport brōni na Gōrny Ślōnsk bez piskã dymokracyjnã ôddzielajōncõ tyn teryn ôd Rzeszy. Po zawarciu wersalskij pokojowej umŏwy aliancka Rada Nojwyższŏ nakŏzała Miymcōm rozwiōnzanie Sipo do kwietnia 1920 roku. Decyzyjõ tã jednak zignorowano, za to po przibyciu Miyndzysojuszniczej Kōmisyje a ôpuszczyniu Ślōnska bez ôddziały Grenzschutzu, Sicherheitspolizei stała sie jedynym zôrganizowanym wojskowym drukym zajty miymieckij na terynie absztimōngowym. Zgodnie ze tajnymi dyrektywami płynōncymi ze Berlina jeji funkcjōnariusze dopuszczali sie aktōw gwołtōw przi polskich działŏczach, zawŏdzali jejich legalne fungowanie, pasowali terror a zastrŏszanie. Polŏki ôdpłacali sie im tã samã mōnetōm, mordujōnc ślōnskich a miymieckich działŏczy, na przikłŏd Teofila Kupkę.
Bez cołki czas narychtowań do absztimōngu, na jego terynie fungowały miymiecke bojōwki przerzucane ze Prudnika, kery bōł terynym jejich kōncyntracyje. Bōł w nim tajny skłŏd brōni, amunicyje a ajnrichtōngu wojskowego dlŏ paramilitarnych formacyji. We Prudniku fungowała tyż rekrutacyjna baza czōnkōw freikorpsōw, kerych po przeszkoleniu a uzbrojyniu kerowano niylegalnie na teryn absztimōngowy. Polŏki planowo terroryzowali ludność bez niszczynia łōnczności, wysadzanie torōw a mostōw bazowych banowych pisek na terynach miymieckich sōmsiadujōncym dyrekt ze terynem absztimōngowym.
Napiyncie wzrŏstało ôd chyty kwietnia 1920 roku. We dniu 25 kwietnia 1920 roku ôdbyły sie protestacyjne mityngi polskij ludności we Bytōmiu, Gliwicach, Katowicach, Krōlewskij Hucie (Chorzowie), Myslowicach, Pszczynie, Radziōnkowie, Ślōnskij Rudzie, Rybniku, Wirku, Władzisławiu, Zaborzu a Zŏbrzu. Dopōminano sie m.in. likwidacyje Sipo. We pŏrã dni niyskorzij doszło do zetrzyń miymieckich bojōwek ze polskōm ludnościōm uczestniczōncõ we mityngach rocznicowych upamiyntniajōncych przijyńcie Kōnstytucyje 3 mŏja. Wrŏz szkolŏrskŏ młōdź we pŏru krysach podyjmła sztrejk przi dopōminaniu sie rōwnouprawniyniŏ polskij gŏdki we szkołach. We nocach 27/28 mŏja miymiecke bojōwki, przi braku ryakcyje Sipo, dokōnały zbrojnego ajnbruchu na Hotel „Lomnitz” we Bytōmiu, siydzibã Polskigo Aabsztimōngowego Kōmitetu. Atak ôstoł ôdparty bez grupã prŏcownikōw komisariatu, ale budōnek ulegnōł poprzniyniu. Podane ataki miały plac na siydzibã Polskigo Aabsztimōngowego Komisariatu, a potym gmach konsulatu Polski we Ôpolu. Zdemolowano lokale krysowych Polskich Aabsztimōngowych Kōmitetōw, m.in. na prudnicki krys we Prudniku a kozielski krys we Koźlu, skirz czego jejich siydziby trza było przeniyść ôdpednio do Gogōwka a do Ciska (niyskorzij lokal na prudnicki krys ôstoł przeniesiōny z Gogōwka do Strzyleczek). Miymcy tyż ôrganizowali mityngi antyfrancuske, bp. we Ôpolu, kaj 14 kwietnia Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ ôgłosiyła stan wojynny.
We siyrpniu 1920 roku miymiecke władze absztimōngowe zabrusiły działalność antypolskõ, a Polŏki antymiymieckõ. 17 siyrpnia 1920 regyrōnek miymiecki zażōndoł ôd Miyndzysojuszniczej Absztimōngowej Kōmisyje ôgłoszyniŏ neutralności Gōrnego Ślōnska we zwiōnzku ze kulajōncõ sie wojaczkōm polsko-bolszewickõ, kere to żōndanie ôstało społniōne. Wiadōmości ô zbliżaniu sie wojsk bolszewickich pod Warszawã jeszcze barzij ôśmieliły Miymcōw. Bojōwki miymiecke napadły siydzibã krysowego inszpektora Miyndzysojuszniczej Kōmisyje we Katowicach, obersta Blancharda, mieszczōncõ sie przi ul. Warszawskij 7. Francuscy wojŏki użyli brōni, zabijōnc 10 napastnikōw a raniōnc mocka inkszych. Hned po tym Miymcy skatowali a zamordowali polskigo działŏcza, dŏchtora Andrzeja Mielęckiego, kery prōbowoł niyść pōmoc rannym, za to wczaśnij przikludzoł brōń ze Polski na Gōrny Ślōnsk dlŏ powstōńcōw.
18 siyrpnia miymiecke bojōwki napadły a zniszczyły lokal Polskigo Absztimōngowego Kōmitetu we Katowicach, kery mieściōł sie we hotelu „Deutsches Haus” (na ece dzisiyjszych ul. Wojewōdzkij a ul. Plebiscytowej). Jego kludzōncy dŏchtōr Henryk Jarczyk a inksi prŏcowniki ôstali sprani.
Ryakcyjōm na te trefiyniŏ bōł abszus we nocach ze 18 na 19 siyrpnia drugigo powstōnia ślōnskigo. Trwało ôno do 25 siyrpnia. We wyniku tego wystōmpiyniŏ Polŏkōm podarziło sie wywalczyć zicher ustympstwa. Zlikwidowano Sipo, a na jeji plac wkludzōno było polsko-miymiecke ôddziały policyji Apo (Abstimmungpolizei). Wkludzōno było dwujynzyczność we amtach, a we szkołach – nauczanie w polskij gŏdce. Uzdano było przi kożdym sojuszniczym kerowniku władz administracyjnych we krysie polskigo doradzŏcza, kerym auftragym była ôbrōna gyszeftōw polskij ludności.
We takij atmosferze ôbie zajty kludziyły propagandowõ akcyjõ. We Polsce powstŏwały kōmitety, kere zetrzały sie niyść pōmoc landsmanōm zza kordonu. Zbiyrano pijōndze, ôpracowywano a przesyłano propagandowe materyje. Utworzōno Cyntralny Absztimōngowy Kōmitet ze marszałkym syjmu Wojciechem Trąmpczyńskim na czole, kery mioł koordynować narychtowaniŏ. Akcyjõ propagandowõ kludzōno było tyż na terynie Miymiec, kaj przebywali liczni ymigranci ze Gōrnego Ślōnska. Utworzōno tam ekstra absztimōngowe biōra, co trefiyło sie ze szperowaniym Miymcōw. We Wrocławiu powstoło Tŏwarzistwo Flyjgi nad Gōrnoślōnzŏkami, kere zajmowało sie ôdszukiwaniem adres zamiyszkujōncych Dolny Ślōnsk Gōrnoślōnzŏkōw a namŏwianiym jejich do wziynciŏ udziału we absztimōngu.
Liczba welujōncych a teryn absztimōngu
We dniu 30 grudnia 1920 roku Miyndzysojuszniczŏ Reskyrujōncŏ a Absztimōngowŏ Kōmisyja na Gōrnym Ślōnsku uzdała, iże uprawniōnymi do welowaniŏ ôstanõ ôsoby, kere dnia 1 stycznia 1921 roku miały skōńczōny 20 rok życiŏ a:
Do udziału we welowaniu uprawniōnych było 1 220 524 ôsōb. Postrzōd welujōncych 19,3% stanowiyli tm. gōrnoślōnscy ymigranci, to znaczy ôsoby kere na Gōrnym Ślōnsku sie narodziyły, ale z niego wyymigrowały.
We 1919 polskŏ zajta zapropōnowała, coby dozwolić do welowaniŏ tyż tych Ślōnzŏkōw, kerzi miyszkali poza Gōrnym Ślōnskym, w nadzieji, iże przizwoli to zyskać głosy Polŏkōw robiōncych we Zagłymbiu Ruhry. Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ zgodziyła sie na tyn postulat, kery we rezultacie ôbrōciōł sie przeciw Polsce, bo rōncz 10 120 ôsōb przybyłych na absztimōng zawelowało za Polskõ, kej wtynczŏs za Miymcami ôpedziało sie 182 288 ôsōb.
We dniu 20 marca 1921 roku ôdbōł sie absztimōng. Ôbjōn ôn 1573 gminy gōrnoślōnskij prowincyje we krysach: bytōmskim, katowskim, gliwickim, tarnogōrskim, rybnickim, pszczyńskim, strzeleckim, ôpolskim, lublinieckim, kozielskim, kluczborskim, gubczyckim a czynści prudnickigo krysu. Welowano tyż we niywielgij czynści namysłowskigo krysu, leżōncego historycznie a administracyjnie na Dolnym Ślōnsku (dolnoślōnskŏ prowincyjŏ).
We welowaniu udzioł wziōn 1 190 846 uprawniōnych. Frekwyncyjŏ była tōż bezma stoprocyntowŏ (welowało kol. 98% uprawniōnych).
Wyniki welowaniŏ
W wyniku podrachowania głosōw we globalny knif za Polskõ ôpedziało sie 40,4%, a za Miymcami 59,5% uprawniōnych do welowaniŏ.
Potajlowanie absztimōngowego terynu
Po abszlusie III powstōniŏ, prziznano Polsce decyzyjōm Kōnferyncyje Ambasadorōw we Paryżu ze 20 paździyrnika 1921 roku, zaôbycz z inicjatywy Francyje, kerŏ chciała maksymalnie ôsłabić Miymcy, Katowicy, Krōlewskŏ Huta, Siymianowicy, Świyntochłowicy jak tyż krysy: pszczyński, katowski, srogsze czynści bytōmskigo dziedzińskigo (65%), lublinieckigo (68%), rybnickigo (84%), tarnogōrskigo (74%) a zŏbrskiego (60%) jak tyż skrawki bytōmskigo miastowego (28%), raciborskigo (25%) a gliwickigo. We posiadaniu niymieckim ôstało 2/3 terynu Gōrnego Ślōnska, we tym 345 becyrkōw welowaniŏ ôsprawiajōncych sie za prziłōnczyniym do Polski. Polsce ôstały prziznane za to liczne miasta, kerych ludność ôpedziała sie w srogij wiynkszości za prziłōnczyniym do Miymiec. Ôprōcz iże Polsce prziznano było myńszõ tajla Gōrnego Ślōnska znŏdła sie tam jednak wiynkszość industryjalnych werkōw. Ze 82 grub, 14 stalowni a 37 wielgich piycōw we Polsce znŏdły sie: 63 gruby, 9 stalowni a 22 wielge piyce.
Sprawy ekōnōmiczne a wzajymnyj ôchrōny praw myńszości sztalowała genewskŏ kōnwyncyjŏ ô Gōrnym Ślōnsku podpisanŏ 15 mŏja 1922.
Uwagi
Kategoryjo:Historyjo Ślůnska Kategoryjo:Historyjo Polski Kategoryjo:Historyjo Mjymcůw
Kodeks Koldína
Kodeks Koldína (cz. Koldínův zákoník), ôficjalnie zwany Prawa miastowe czeskigo krōlestwa (Práva městská království českého) – kodyfikacyjŏ miastowego prawa istych Czech.
Historyjŏ
Autorym Kodeksu je kanclyrz Pavel Kristián ze Koldína (†1589). Kodeks napisoł już we 1569 roku, jednak skirz ôpozycyje miast magdeburskigo prawa ukŏzoł sie ôdciskym i zatwierdzynie cysŏrza Rudolfa II dostoł dopiyro dziesiyńć lŏt niyskorzij.
Czeske miastowe prawo we kodyfikacyje Koldína ôsiōngło szpica we recepcyji rzimskigo prawa.
Kodeks Koldína ôstoł przijynty we Cieszynie już we 1598 roku, na Morawach we drugim chycie XVII stoleciŏ i na zaczōntku XVIII stoleciŏ a na Gōrnym Ślōnsku we piyrszym chycie XVIII stoleciŏ. We 1784 roku rozciōngniynty ôstoł zakres pasowaniŏ prywatnoprawnych norm Kodeksu tyż na chopach na Morawach i Austryjŏckim Ślōnsku. Ôbowiōnzowało do 1811 roku.
Sowicke
Sowicke - dźelńica Tarnowskich Gůr.
Kategoryjo:Tarnowske Gůry
Szlagcojg
Kategoryjo:Insztrumynty perkusyjne
Stare Tarnowice
Stare Tarnowice – dźelńica Tarnowskich Gůr uod ftorego te mjasto mo mjano.
Historyjo
Stare Tarnowice bůły założone ne 1316 roku kej włśćićylym bůł Adam de Tarnowice.
Kategoryjo:Tarnowske Gůry
Freddie Mercury
Freddie Mercury, po prowdźe Farrokh Bulsara (rodz. 5 wrześńa 1946 we Stone Town na Zanzibarze, um. 24 listopada 1991 we Lůndůńe) – rokowy śpjywok a autůr tekstůw, głowno postać brytyjskij skupiny Queen. Powożany za jydnygo ze nojbarzi popularnych śpjywokůw popularnyj muzyki we gyszichće, autor m. in. szlagrůw "Bohemian Rhapsody", "We Are the Champions", "Somebody to Love", "Killer Queen" abo "Crazy Little Thing Called Love". Umrził skirz AIDS.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Brytyjske rokowe muzykanty Kategoryjo:Brytyjske wokalisty Kategoryjo:Rodzyńi we 1946 Kategoryjo:Umarći we 1991
Průszkůw
Mjejske prawa Průszkůw mjoł we latach 1560-1915 i zaś uod 2004.
Uod 2010 roku uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.
Kategoryjo:Mjasta Ślůnska Kategoryjo:Mjasta uopolskigo wojewůdztwa Kategoryjo:Gmin Průszkůw
Makůwki
Kategoryjo:Ślůnsko kuchńa
Walijo
Walijo (walij. Cymru, ang. Wales) to je jydna ze sztyrech skłodowych tajli Wjelgij Brytańije, rozlygowano we połedńowo-zachodńij tajli wyspy Wjelgo Brytańijo, nad Irlandzkim Morzym. Mo 20 779 km² wjyrchu a podug danych ze 2016 roku půmjyszkuje ja 3 113 200 ludźi. Uod 1267 je we personalnyj uńiji ze Ynglandym. Uod 1967 roku walijsko godka je sam zrůwnano we prowach ze angelskům. Uod 1999 mo autůnůmijo. Srogszo tajla ludźi we Waliji to Walijczyki. Stolicům Walije je Cardiff (walij. Caerdydd).
!
Las Vegas
Las Vegas – mjasto we Zjednoczůnych Sztatach, we sztaće Newada, we hrabstwje Clark. Założůne we 1905, mjejske prawa mo uod 1911. Je znůme skirz nojsrogszygo na śwjeće numera kasynůw, jako uostrzodek hazardu, a tyż skirz tygo co idźe sam fest lekuśko śe hajtnůńć a tak samo i rozwjyść.
Kategoryjo:Mjasta we sztaće Newada
Baia (Italijo)
Baia (downe łaćińske mjano Baiae) je mjasto we Italiji, we regijůńe Kampańijo, prowincyji Napoli, nad Napolitańskům Zatokům. Je znůme skirz swojij gyszichty - umrził tam rzimski cysorz Hadryjůn, sům tyż tukej wille uod Nerůna a Cezara. Srogszo tajla starożytnygo mjasta je terozki pod wodům, skirz wulkańicznyj aktywnośći.
Kategoryjo:Kampańijo (regjůn) Kategoryjo:Mjasta starożytnygo Rzimu
Perpignan
Perpignan (katal. Perpinyà, uoksyt. Perpinhan, szp. Perpiñán) – mjasto we połedńowyj Francyji (Langwedocyjo-Roussillon), nad Strzůdźymnym Morzym, głowne mjasto departamyntu Pyrénées-Orientales a historycznyj krajiny Roussillon, downe głowne mjasto Krůlewstwa Majorki. Mo 68,07 km² wjyrchu a podug danych ze 2004 roku mjyszkało sam 116 700 ludźi.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta Francyji
Kōfu
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta Japůńiji
Yves Rocher
Yves Rocher (rodz. 7 kwjetńa 1930 we La Gacilly, um. 26 grudńa 2009 we Paryżu) – francuski industryjny zarzůndca a polityker. Założůł kůncern Yves Rocher, kery produkuje kosmetyki a uobleczyńa, mo uůn przez 30 milijůnůw klijyntůw na śwjeće.
Kategoryjo:Rodzyńi we 1930 Kategoryjo:Umarći we 2009 Kategoryjo:Francuske przymysłowcy
Jegor Gajdar
Jegor Timurowicz Gajdar (rus. Егор Тимурович Гайдар, rodz. 19 marca 1956 we Moskwje, um. 16 grudńa 2009) – ruski polityker, doradca prezydynta Borisa Jelcina, prymjer Rusyje uod 15 czyrwńa 1992 do 14 grudńa 1992. Znůmy ze rynkowych reformůw kere wkludzoł we 1991 jako mińister finansůw. Bůł srogim krytykantym prezydynta Władimira Putina.
Kategoryjo:Ruske politykery Kategoryjo:Prymjery Rusyji Kategoryjo:Rodzyńi we 1956 Kategoryjo:Umarći we 2009
Margaret Thatcher
Margaret Thatcher (rodz. 13 paźdźerńika 1925 we Grantham, um. 8 kwjetńa 2013 we Lůndyńe) – brytyjsko politykerka, ze fachu chymik a prawńik. Skirz jeji stanowczośći we tłumjyńu strajkůw hajerůw we Wjelgij Brytańije mjanowano ja Żylozno Dama, a cołko liberalno polityka jeji rzůndu Tchatcheryzm. Uod 4 maja 1979 do 28 listopada 1990 bůła prymjerym Wjelgij Brytańiji - nojdużyj ze wszyjskich prymjerůw tygo kreju. Bůła znůmo ze ojrosceptycyzmu.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Rodzyńi we 1925 Kategoryjo:Prymjery Wjelgij Brytańiji Kategoryjo:Umarći we 2013
Uyo
Uyo to je mjasto we Ńigeryji, stolica sztatu Akwa Ibom. Je sam uńiwersytet. Mjasto mo 115 km² wjyrchu a mjyszko we ńim 304 000 ludźi (dane ze 2005).
Kategoryjo:Mjasta we Ńigeryji
Vilnius
Vilnius (pol.: Wilno, rus.: Вильнюс) – stolica Litwy, mjasto rozlygowane nad rzykům Wiljům. Terozki (2010) zamjyszkuje sam 546 733 ludźi. Je wożnym uostrzodkym biznesowo-handlowo-usugowo-przemysłowym.
Kategoryjo:Mjasta Litwy Kategoryjo:Stolice państwůw Ojropy