cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kilimandżaro
Pjyrszy roz zdobyto we 1889 roku uod Hansa Meyera a Ludwiga Purtschellera. We 1921 utworzůno sam rezerwat przirody, a uod 1973 Narůdowy Park - Kilimanjaro National Park, kery mo 753 km² wjyrchu. Uod 1987 je uůn wpisany na Lista śwjatowygo dźedźictwa uod UNESCO.
Mimo aże Kilimandżaro je we Tanzańiji, bezma cołke dochody ze turystyki dostowo Kyńijo, bez cůż prziszło pora razůw do kůnfliktu mjyndzy tymi państwůma.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Gůry Afriki Kategoryjo:Tanzańijo Kategoryjo:Uobjekty ze Listy Śwjatowygo Dźedźictwa UNESCO
Easter egg
Easter egg (z ang.: Wjelganocne jajco) to je ekstra dodano schrůńůno wjadomość abo wic we kśůnżce, na malůnku, CD (schrůńůny utwůr), we kůmputrowym programje a t.p. Bajszpilem easter egga je The Book of Mozilla (Kśynga Mozilli), ze keryj "cytat" idźe uobejzdrzeć po wpisańu we gurt adresa "about:mozilla").
Abdurrahman Wahid
Abdurrahman Wahid (znůmy tyż jako Dus Gur, rodz. 7 wrześńa 1940, um. 30 grudńa 2009 we Dżakarće) – indůnezyjski polityker, prezydynt Indůnezyje we lotach 1999 - 2001. Prziwůdca partyji Partai Kebangkitan Bangsa (Partyjo Narodoweygo Przebudzyńo). Mjoł klerykalne przekonańa, chćoł coby islam mjoł srogi ajnflus na polityka.
Wolność i Praworządność
Wolność i Praworządność (ślůnske swobodne tumaczyńy: Frajńizna a Prawe Rzůndzyńy) je ńyistńejůnco już polityczno partyjo, kero fůngowała we Polsce. Bůła uůna zołożůno we 2005 ze mjanym Platforma Janusza Korwin-Mikkego lo welůngu do polskigo parlamyntu. Ze listůw Platformy sztartowali znamjyńńy człůnki Uńije Polityki Realnyj, nale tyż inksze, kej Andrzej Pilipiuk. Po przegranyj we welůngu, PJK-M przestało fůngować, nale partyjo ńy uostała rozwjůnzano. We 2009, po wnůtrznych problymach we UPR Janusz Korwin-Mikke uogłośůł reaktywacyjo PJK-M. 12 listopada tygo roku bůł kůnwynt partyje, na kerym pomjyńili mjano na Wolność i Praworządność a uobrali za prezesa Janusza Korwin-Mikkego.
We welowańu na prezidynta Polski we 2010 kandidatym partyje bůł Janusz Korwin-Mikke, kery dostoł 2,49% a zajyn sztworty plac. We tym samym roku podjynli decyzyjo uo połůnczyńu śe ze UPR. 24 marca WiP ustoł istńeć, a na nostympny dźyń powstoł Unia Polityki Realnej - Wolność i Praworządność, kero ńyskorzi przemjanowali na Kongres Nowej Prawicy.
Program
WiP je partyjům kůnserwatywno-liberalnům, je za deregulacyjům rynku, prywatyzacyjům lazarytůw a szulůw, karům śmjyrći a pogłůwnym podatkym. Dowo uodpora lo małżyństwůw hůmoseksualistůw a wszyjskim ulgům a zaśiłkům. Je to ojrosceptyczno patryjo.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Polske polityczne partyje
Ajnlauf
Ajnlauf to je zupa, zauobycz uůnaczůno na rosole, do kerygo powoli wlywo śe płynne ćasto robjůne ze jajcůw, můnki a wody abo mlyka, tak, coby ś ńygo powstowały roztomajtyj srogośći kluski.
Kategoryjo:Ślůnsko kuchńa
Nickelback
Nickelback – kanadyjsko muzyczno skupina założůno uod Chada Kroegera, Mike'a Kroegera, Ryana Peake a Brandona Kroegera we 1995 roku we mjeśće Hanna we průwincyji Alberta. Zorta muzyczno skupiny je uokreślano jako post grunge, alternatywny rock abo alternatywny metal. Jeich nojbarzi znůmym szlagrym je śpjywka How You Remind Me, singel ze jeich trzećigo albůma Silver Side Up, wydanygo we 2001 roku.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Kanadyjske muzyczne skupiny Kategoryjo:Post grunge (muzyczne skupiny) Kategoryjo:Alternatywny rok (muzyczne skupiny)
Liberec
Liberec (mjym. Reichenberg) – mjasto we Czeskij Republice, we historycznyj krajińe Czechy. Gůwne mjasto libereckigo kreju a libereckigo krysu. Wożny gospodarczy a szportowy (gůra Ještěd) postrzodek we půłnocnyj tajli Czeskij Republiki.
Mjejske prawa Liberec mo uod 1577. Do II śwjatowyj wojny bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma, kerzi po wojńe uostali wyćepani do uokupacyjnych sztrefůw alijantůw.
Bez mjasto płyńe rzyka Łużycko Nysa (Lužická Nisa).
Kamracke mjasta
Kategoryjo:Mjasta libereckigo kreju
Aokigahara
Aokigahara (jap. 青木ヶ原), zwany tyż Morze Strōmōw (jap. 樹海 Jukai) – miynszany las na terynie Parku Nŏrodnego Fuji-Hakone-Izu u pōłnocno-zachodnigo podnōża gōry Fuji w Japōniji. Rośnie pōmiyndzy jeziorami Sai i Shoji przinŏleżōncymi do Piyńciu Jezior Fuji, rozciōngŏ sie w richtōngu połedniowym ôd jezior. Las rośnie na zastygłyj lawie bydōncõ z erupcyje pasożytniczego krateru ô mianie Gōra Nagaoyama, przinŏleżōncego do stratowulkōnu Fuji we roku 864.
Las Aokigahara zajmuje teryn ô wiyrchni 30 km². Je wyjōntkowo gynsty, strōma pokryte sōm mchym, a zŏl z lawy ekstra zawŏdzŏ poruszanie sie po nim. Gynste strōma sprawiajōm, iże we postrzodku lasa panuje bezwietrznŏ atmosfera a niytypowŏ ciszyna.
Samobōjstwa
Las znany je skuli wyjōntkowyj hyrskości postrzōd samobōjcōw. Niy ma statystyk zbiyrajōncych sumaryczne dane na tymat samobōjstw na terynie lasa, jednak regularnie ukazujōm sie informacyje na tymat liczby ciał znŏdniyntych we danym roku. Ksiōnżka Cliffs of Despair autorstwa Toma Hunta wysuwŏ tezã, iże je to drugi pod wzglyndym hyrskości plac pod wzglyndym liczby dziōnych samobōjstw, zarŏz po moscie Golden Gate Bridge we San Francisco.
Krōm iże już wczaśnij znany bōł za plac zwiōnzany z duchami jak tyż dŏwnymi rytuałami, swojã hyrskość postrzōd samobōjcōw las zyskoł dziynki dwōm ksiōnżkōm autorstwa Seichō Matsumoto (1909–1992), ôpublikowanym we 1960 roku: Nami no Tō (ôzprŏwka ô duchu kobiyty, kerŏ popołniyła samobōjstwo we lesie Aokigahara) i Kuroi jukai (tragicznŏ ôzprŏwka ô dwōch kochankach, kerzi decydujōm, by zakōńczyć swoje życiŏ razym we lesie Aokigahara) jak tyż film Suicide Forest (ôzprŏwka ô modyj Amerikance, kerŏ przijyżdżŏ do mrokewnego lasa Aokigahara ku cylu ôdnŏdniyńciŏ ciała szwestry samobōjczyni).
Dokludziyło to do wkludzyniŏ ôd roku 1971 kŏżdorocznych patroli kludzōnych bez chyntliwe ôsoby. Patrole przeszukujōm las we poszukowaniu ciał, zaôbycz powieszōnych na strōmach, niyjednokrotnie niyblank zjedzōnych bez zwiyrzynta. Jednak ôsobliwy wzrōst liczby samobōjstw prziszoł ôd mōmyntu publikacyje ksiōnżki The Complete Manual of Suicide (Kōmpletny podryncznik samobōjstwa) autorstwa Wataru Tsurumi (1964– ) we 1993 roku. Bestseller przedany we bez milijōnie egzymplŏrzōw ôpisuje las jako idyalny plac na abszlus życiŏ.
We roku 1998 samobōjstwo popołniło we nim 73 ôsoby. We 2002 znŏdniynto rekordowõ liczbã ciał – 78. Po tym jak we roku 2003 liczba dźwigła sie do 100, a we 2004 do 108, miyjscowe władze przestały publikować informacyje ô liczbie ciał, majōnc nadziejã, iże Aokigahara przestanie być kojarzōny z samobōjstwami. Na ôbrzeżach lasa sōm liczne znaki zniychyncajōnce do ôdebraniŏ sie życiŏ jak tyż zachyncajōnce do kōntaktu z policyjōm. Miyjscowŏ policyjŏ pasuje zapobiygawczy hereszt ôsōb, kerych zachowanie skazuje na zastrojynie popołniyniŏ samobōjstwa. We 2002 zastawiōno we tyn knif 83 ôsoby, ô 20 wiyncyj aniżeli rok wczaśnij.
Zapobiyganie samobōjstwōm mŏ tyż praktyczny fasōng. Trzi place bydōnce we bliżu: Kamikuishiki, Narusawa i Ashiwada zgodnie z japōńskim prawym muszōm skrymować niyzidyntyfikowane ciała na włŏsnõ utrŏtã, co je uwŏżnym ôciōnżyniym dlŏ budżetōw. Prochy sōm potym przechowowane we urnach, kerych podle danych na rok 2000 było już 231.
Turystyka
Jako plac bydōncy na terynie Parku Nŏrodnego Fuji-Hakone-Izu, las Aokigahara posiadŏ pŏrã sztrek jak tyż lawowe groty narychtowane do zwiydzaniŏ:
Linki zewnyntrzne
Kategoryjo:Japůńijo
Janusz Atlas
Janusz Atlas (rodz. 30 styczńa 1949 we Warszawje, um. 3 styczńa 2010 we Warszawje) – polski szportowy dźyńńikorz, kery trzi razy dostoł Fusbalowygo Uoskara uod Canal+ lo nojlepszygo szportowygo dźyńńikorza. Do 2008 roku bůł zastympcům naczelnygo redachtůra we cajtůngu "Piłka Nożna". Napisoł tyż pora kśůnżkůw, ńy yno uo fusbalu, nale tyż uo babach; zagroł we poru filmach.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Rodzyńi we 1949 Kategoryjo:Umarći we 2010 Kategoryjo:Polske szportowe dźyńńikorze
Violetta Villas
Violetta Villas (rodz. 10 czyrwca 1938 we Liège um. 5 grudźyńa 2011) – polsko śpjywoczka, kero śpjywo pop.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Polske pjosynkarki Kategoryjo:Rodzyńi we 1938 Kategoryjo:Umarći we 2011
Wancki
Tierläuse
Naro-Fominsk
Naro-Fominsk (rus.: На́ро-Фоми́нск) – mjasto we Rusyje, we moskewskim uobwodźe, nad rzykům Narům. Mo 22 km² wjyrchu a podug danych ze 2009 roku, mjyszkało sam 71 630 ludźi. Mjejske prawa mo uod 1926.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta we moskewskim uobwodźe
Katalůńijo
Katalůńijo (kat. Catalunya [], uoks. Catalonha, szp. Cataluña) – autůnůmiczno spůlnota we Szpańiji, rozlygowano we půłnocno-wschodńij tajli kreju, nad Strzůdźymnym Morzym. Tyż geograficzny regijůn a historyczno krajina na Iberyjskim Půłwyspje, kerygo głownym mjastym je Barcelůna.
Prowincyjo zajmuje 32 114 km² wjyrchu a mo 6 995 206 mjyszkańcůw (dane ze 2006 roku).
Status urzyndowyj godki majům trzi godki: katalůńsko, szpańelsko a uoksytańsko.
1 paźdźerńika 2017 bůło sam referyndům, we kerym 92% sztimujůncych doło głos za ńypodległośćům. Parlamynt Katalůńiji 27 paźdźerńika uogłośůł jednostrůnno deklaracyjo ńypodległośći. Skiż tygo, co władze Szpańije uwożajům referyndům a deklaracyjo ńypodległośći za ńylegalne, autůnůmijo zostoła zawjyszůno.
Necowe uodwołańa
!
Pńůwka
Pńůwka (pol. Pniowiec) – rzyka na Pńowcu. Płynie ůng. 8 km. Wypływo we leśe na Tucykůńcie. Przepływo bez Śiwcowy Stow. Wpływo do Sztůłli. Je ze Granicznom Wodom ino jednymi rzykami ftore płynom bez Pńowjec.
Uobejzdrzij tyż
Kategoryjo:Rzyki dorzyczo Uodry
Burj Khalifa
Burj Khalifa (dowńij: Burj Dubaj) wjeżowjec we Dubaju we ZEA, to je nowjyższe we gyszichće stowjyńe, kere uoddano do użytkowańo 4 styczńa 2010. Mo 169 użytkowych sztokůw (wszyjskich mo 206). Je wysoke na 828 myjtrůw. Uůnygo budowa zaczynto 29 grudńa 1996. Stowjyńe kosztowało 1,5 milijorda USD.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Wjeżowce we Zjydnoczůnych Arabskich Ymiratach Kategoryjo:Wjeżowce wysoke na przez 400 myjtrůw
Polkowice
Polkowice (pol. Polkowice, mjym. Polkowitz) - to je mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, śedźiba polkowickigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Polkowice.
Je to jedyn ze głůwnych uostrzodkůw industryje we Lignicko-Głogowskim Mjydźowym Uokryngu.
Kategoryjo:Mjasta dolnoślůnskigo wojewůdztwa Kategoryjo:Gmin Polkowicy
Jeleniec (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Jeleniec – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Biskupje Papowo.
Kategoryjo:Gmin Biskupje Papowo
Nowy Dwůr Krůlewski
Nowy Dwůr Krůlewski (pol. Nowy Dwór Królewski) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Firlus
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Folgowo
Folgowo (pol. Folgowo) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Falęcin (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Falęcin (pol. Falęcin) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Biskupje Papowo
Biskupje Papowo (pol. Papowo Biskupie) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Biskupje Papowo.
Bůła sam rodzůno Irena Santor.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Bykowina
Bykowina (mjym: Friedrichsdorf) – do 1951 bůła to samodźelno gmina, terozki zaś je to dźelnica Ślůnskij Rudy (inakszy Wjelgo Ruda).
Kategoryjo:Ślůnsko Ruda
Wrocławki
Wrocławki (pol. Wrocławki) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Bruce Lee
Bruce Lee, po prowdźe czyt. Li Siaolann, za bajtla Li Dżenfan ang. szrajbůnek Lee Siao-lung, Lee Jun-fan (chiń., szrajbůnek pinyin) 李小龍 Lǐ Xiăolóng , 李振藩 Lǐ Zhènfān; rodz. 7 listopada 1940 we San Francisco, um. 20 lipca 1973 we Hůngkůngu) – amerikański szauszpiler chińskigo pochodzyńo, mistrz sztukůw walki. Jedna ze nojbarzi znůmych postaći we kińe akcji a popularnyj kulturze. Zginůł we ńywyjaśńůnych uokolicznośćach a na tyjma jygo śmjyrći powstoły mjejske powjarki, autopsyjo - uczulynie ze pile na kopfszmerc beztoż uobrzynk můzgu. Uůnygo syn, Brandon Lee, tak samo bůł szauszpilerym we filmach uo sztukach walki. Mistrz mjoł tyż cera Shannon Lee kero tyż gro we filmach a żůna Linda Lee s chałpy Emery (terozki je Linda Lee Cadwell, hajtła sie s Bruce Cadwellym we 1991). Bruce Lee trynowoł szauszpilyrów ze Hollywood np. Jamesa Coburna, Stevea McQueena. Opracowoł nowo sztuka walki Dżit Kun Do.
Wrocławki
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Staw (chełmiński krys)
Staw (pol. Staw) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Kucborek
Kucborek (pol. Kucborek) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Storlus
Storlus (pol. Storlus) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Dubielno (chełmiński krys)
Dubielno (pol. Dubielno) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Zegartowice (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Zegartowice (pol. Zegartowice) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Łysomice
2 wśe we Polsce:
Żygląd
Żygląd (pol. Żygląd) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010 – trzyńśyńy źymje uo magńitudźe 7 we richterowyj skali, kerygo epicyntrům bůło 16 km uod Port-au-Prince na Hajiti. Głowny wstrzůns bůł 12 styczńa 2010 uo 16:53, ńyskorzi bůły tyż wtůrne wstrzůnsy, ze kerych dźywjyńć mjało magńituda 5 we richterowyj skali.
Łysomice (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Łysomice – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we torůńskim kryśe, we gmińe Łysomice.
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Skirz ńigo zbůlůło śe srogszo tajla ze historycznych stawjyńůw we Port-au-Prince, we tym Prezydyncki Pałac, śedźiba Norodowygo Zgrůmadzyńo a Katedrala Notre-Dame.
Mint Hill
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta we Půłnocnyj Karolińe
Trzyńśyńy źymje na Hajiti we 2010
Podug szacowańo Hajitańskigo Czyrwjůnygo Krziża pogińůło 200 tyśůncůw ludźi.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Gyszichta Hajiti Haiti Kategoryjo:Katasztrofy we 2010
Łysomice (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Kategoryjo:Gmin Łysomice
Niemczyk (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Niemczyk (pol. Niemczyk) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Papowo Biskupie.
Kategoryjo:Gmin Papowo Biskupie
Beilrode
Beilrode to je gmin we Mjymcach, we landźe Saksůńijo, we kryśe Nordsachsen. Mo 36,.18 km² wjyrchu a podug danych ze 2006 roku mjyszkało sam 2648 ludźi.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Gminy we Saksůńiji
Ugiany
Ugiany (Łubniany, Lugnian, ôd 1936 do 1945 Lugendorf) – wieś rozlygowanŏ we połedniowo-wschodnij Polsce, we ôpolskim wojewōdztwie, we ôpolskim krysie, we gminie Ugiany. Leżōm kole 14 kilomyjtrōw na pōłnoc ôd głownygo miasta regijōna – Ôpolŏ. Do 1945 roku Ugiany bōły na ziymiach przinŏleżōncych dō Miymcōw.
Kategoryjo:Gmin Ugiany
Philo vom Walde
Philo vom Walde, po prowdźe Johannes Reinelt (rodz. 5 śyrpńa 1858 we Gołuszowicach (gmina Gubczyce), um. 16 styczńa 1906 we Wrocławju) – bůł to ślůnski pisorz a dichter, kery tworzůł we literackij ślůnkij godce a uůnyj gůrnoślůnskim djalekće. Napisoł m.in.: Mein Schlesierland (regijůnalny hymn Ślůnska).
Kategoryjo:Ślůnzoki Kategoryjo:Mjymjecke pisorze Kategoryjo:Autory kśůnżek we ślůnskij mjymjeckij godce Kategoryjo:Rodzyńi we 1858 Kategoryjo:Umarći we 1906
Papowo Toruńskie
Papowo Toruńskie – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we torůńskim kryśe, we gmińe Łysomice.
Kategoryjo:Gmin Łysomice
The Offspring
The Offspring to je amerikańsko muzyczno skupina, kero gro punk rok. Założůno we 1984 roku uod Bryana Hollanda a Grega Kriesela.
Necowe uodwołańa
Offspring, The
Lisewo (chełmiński krys)
Lisewo (pol. Lisewo) – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we chełmińskim kryśe, we gmińe Lisewo.
Kategoryjo:Gmin Lisewo
Bogi starożytnygo Egiptu
Starożytne Egipcjůny wjerzůły we 79 bogůw, 6 duszyczkůw egipskich 7 7 śwjyntych stworzyń. To bůła Egipsko religijo.
Uobocz też
!
Kipkemboi Kimeli
Kipkemboi Kimeli (rodz. 30 listopada 1966, um. 6 lutygo 2010) – kyńijski lekoatleta, dugodystansowy bjegacz, kery zdobůł brůnzowo mydajla we bjygu na 10 kilomyjtrůw na Uolimpjadźe we 1988 we Seulu.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Kyńijske szportowcy Kategoryjo:Rodzyńi we 1966 Kategoryjo:Umarći we 2010
Briftryjger
Briftryjger to je pracowńik pocztowygo amtu, kery dostarczo brify, pakety, telegramy a inksze przesyłki.
Kategoryjo:Fachy
Fernajz
Fernajz to je strzodek kery je zauobycz używany do impregnowańo drzewa. Zabezpjeczo uod wilgoći a je ekologiczny, bo je robjůny ze naturalnych składńikůw: yjla ze lnu ze culagům strzodkůw kere przyspjeszajům wysychańe, a ńykej terpentyny.
Kategoryjo:Malyrske materjały
Lillehammer
Lillehammer – mjasto we Norwygiji, we regijůńe Oppland, nad jeźdźorem Mjøsa. Mo 477 km² wjyrchu a podug danych ze 2005 roku mjyszkało sam 25 075 ludźi. We Lillehammer bůły Źimowe Uolimpijske Igrziska we 1994 roku.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta Norwygiji
Piracko fana
Piracko fana (we angelskij godce Jolly Roger) to je fana używano uod piratůw, kero przedstawjo zauobycz na czornym tle bjoło trupjo czaszka a dwa skrziżowane gnaty. Bůła używano uod kůńca XV stolećo, nojpjyrw bůły uůne czyrwjůne (jak krew), ńyskorzi czorne. Trefjało śe aże na fańe bůły inksze symbole - kośćotrupy, djobły, mjecze, klepsydra a t.p. Cwek używańo uůnych simbolůw bůł taki, coby wystraszyć przećiwńika a uodybrać uůnymu chyńći do stowjańo uoporu.
Kategoryjo:Piraty Kategoryjo:Fany
Klajd
Klajd to je wjyrchńe babske jednotajlowe uobleczyńe, kere uokrywo ćało uod barůw aże po nogi, ńykej tyż rynce. Je poważany za uroczyste, bogate uobleczyńe.
Kategoryjo:Uoblyczyńo
Joszkar-Oła
Joszkar-Oła (mar. a rus.: Йошка́р-Ола) – mjasto we Rusyji, głowne mjasto republiki Mari El. Podug danych ze 2004 roku mjyszkało sam 255 461 ludźi.
Założůne we 1584 roku, mjejske prawa mo uod 1781. Do 1919 roku uůnygo mjano bůło Carjowokokszajsk (Царёвококшайск), we rokach 1919-1927 Krasnokokszajsk (Краснококшайск). Joszkar-Oła je we maryjskij godce "Czyrwjůne Mjasto".
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta we Mari El
Matrjoszka
Matrjoszka (rus.: матрёшка) to je ruske bawidołko, kere skłodo śe ze roztomajtyj srogośći lalkůw, pustych we postrzodku a wrażůnych jedna we drugo podug jeich srogośći. Zauobycz przedstawjajům uůne dziołszki we ludowych uoblyczyńach, nale trefjo śe co matrjoszkůma uostajům jake politykery abo ważne postaće ze gyszichty.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Bawidołka Kategoryjo:Kultura Rusyji
Bronisław Komorowski
Bronisław Maria Komorowski (rodz. 4 czyrwca 1952 we Ślůnskich Uoborńikach) – polski polityker. Noleży do Uobywatelskij Platformy.
Ze wyksztołcyńo historyk.
Bůł Marszołkem Sejma RP, a uod 10 kwjetńa 2010 skirz tygo, co Lech Kaczyński zginůł we lotńiczyj katasztrofje, połńił bez ńydugi czas uobowjůnzki gowy państwa polskiego.
Podug połnych wyńikůw prezydynckigo absztimůngu, uostoł po ńich prezydyntym-elektym.
Kategoryjo:Rodzyńi we 1952 Kategoryjo:Prezydynty Polski
Borsztajn
Borsztajn to je zewnyntrzno tajla lojfera abo pobocza jakij cesty, rant kery uůnygo uoddźelo uod jezdźne.
Kategoryjo:Urbańistyka
Mérida
Uobejzdrzij tyż:
Grańiczno Woda
Grańiczno Woda – rzyka we tarnogůrskim kryśe. Wpływo do Sztůłli. Wypływo ze Mjasteczka Ślůnskiego. Przepływo bez Lasowice, Pńowjec, Boruszowiec.
Kategoryjo:Rzyki dorzyczo Uodry
Sztrůmwerk
Sztrůmwerk to je werk we kerym wytwarzo śe sztrům bez przetworzyńy inkszych zortůw ynergije.
Zorty sztrůmwerkůw: ćeplny, jůndrowy, wodny a inksze.
Kategoryjo:Ynergetyka
Koszęcin
Kategoryjo:Gmin Koszęcin
Istryjo
Istryjo (słowyń. a chor. Istra, it. Istria) – půłwysep we połedńowyj Ojropje, we půłnocnyj talji Adrjatyckigo Morzo. Wjynkszo ji tajla przinoleży do Chorwacyje, yno půłnocne krańce do Słowyńije a sztad Muggia do Italije. Je rozlygowano pomjyndzy zatokůma Trjestyńskům, Kvarner a Rijeckům. Jij wjyrch je ůng. 3,5 tys. km². Miyszko tam wele 330 tyś. (z tego 235 tys. we Chorwacyj, 80 tys. we Slowyńiji, 15 tys. we Italiji).
Epa
Epa to je zorta taszy zrobjůno ze sztucznygo tworziwa (folije). Nadowo śe do wjelorazowygo używańo. Zauobycz sům na ńij nadurkowane roztomajte reklamy.
Kategoryjo:Kożdodźynne żywobyće
Biskupjo Kůpa
Na wjyrchu stoji widokowo wjeża Kaiser-Franz-Joseph-Warte ze 1898 roku (po czeskij strůńe).
Pod wjyrchym (uod polskij strůny) dźało turystyczne schrůńisko Pod Kopą Biskupią, do 1945 Oberschlesierhütte (Chaupa Gůrnoślůnzokůw).
Kategoryjo:Uopawske Gůry
Hebe Camargo
Hebe Maria Camargo (rodz. 12 merca 1929 we Taubaté) – brazylijsko szauszpilerka a pjosynkarka.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Rodzyńi we 1929 Kategoryjo:Brazylijske szauszpilery
Napoleůn Bůnaparte
Napoleůn Bůnaparte, fr.: Napoléon Bonaparte, it.: Napoleone Buonaparte, Napoleůn I, rodz. 15 śyrpńa 1769 we Ajaccio na Korsyce, um. 5 maja 1821 we Longwood na Wyspje Śwjyntyj Helyny) – pjyrszy kůnsul Francuskij Republiki 1799-1804, cysorz Francuzůw we lotach 1804-1814 a 1815, prezydynt (1802-1805) a krůl Italiji we lotach 1805-1814. Wkludźůł we 1804 do prawnygo systymu cywilny kodeks, kery przewidywoł mjyndzy inszymi cywilne śluby a rozwody. We tym samym roku koronowoł śe na cysorza Francuzůw, a 26 maja 1805 na krůla Italiji. Prowadźůł wojny we cołkij Ojropje, prziłůnczůł do Francyji Belgijo, Ńiderlandy, mjymjecke prowincyje nad Půłnocnym Morzym, a srogo tajla Italije, wroz ze Rzimym. Ńyskorzi losy wojnůw śe zwyrtły a 31 marca 1814 Paryż znod śe pdoe uokupacyjům. Bestůż 6 kwjetńa Napoleůn abdykowoł. Ńyskorzi zesłano go na wyspa Elba. Citnůł ś ńij 26 lutygo 1815, wrůćůł nazod do Francyje, a bez 100 dńůw wojowoł na nowo, aże do bitwy pod Waterloo, po keryj go internowano zaś a zesłano dali, aże na Wyspa Śwjyntyj Helyny. Żůł sam jeszcze bez 6 lot, po śmjyrći jygo ćoło przekludzůno do Paryża.
Kategoryjo:Rodzyńi we 1769 Kategoryjo:Umarći we 1821 Kategoryjo:Władcy Francyji Kategoryjo:Korsykany
Tubera
Tubera (łać.: tuberculosis, TB – tubercule bacillus) to je powszechno ńymoc, kero poradźi doprowadźić do śmjyrći. Zauobycz atakjyruje puca, nale może tyż atakjyrować inksze narzůndy a jejich układy. Wywołowano uod průntka tubery Mycobacterium tuberculosis. Zauobycz tubera ńy szkodźi zdrowym majerantnym persůnům, nale atakjyruje te ze ńymocům uodpornośćowygo układu, ntp. AIDS.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Ńymoce ukłodu dychańo
He Pingping
He Pingping (chiń. 何平平 rodz. 13 lipca 1988 we Wulanchabu, um. 13 merca 2010 we Rzimje) – bůł poważany za nojniższego czowjeka na śwjeće. Bůł na 73 centymyjtry wysoki a skirz tygo trefjůł do Kśyngi Rekordůw Guinnesa.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Chińczyki Kategoryjo:Rekordźisty Guinnesa Kategoryjo:Rodzyńi we 1988 Kategoryjo:Umarći we 2010
Hazok (zwyk)
Hazok – zwyk dowańo geszynkůw we Wjelkanoc, zauobycz bajtlům, uůne geszynki przikludzo Hazok. Ńy je to ajnfachowy hazok, nale wjelgonocny. Zauobycz geszynki chowo kajś na zygrodźe a sznupje śe za ńymi po wjelgonocym śńodańu. Zwyk tyn przilozł na Ślůnsk ze Mjymjec.
Kategoryjo:Zwyki Kategoryjo:Wjelganoc
Cukmantel
Cukmantel (śl-mjym. Zuckmantel, mjym. Zuckmantel, cz. Zlaté Hory, do 1948 Cukmantl) – sztad we Czeskij Republice, we kryśe Frywołdůw (historyczny Dolny Ślůnsk), we olmickim kreju.
Cukmantel leżům wele grańice ze Polskům (nojbliższe sům Kozia Szyja). We 1918 nolozły śe we grańicach Czechosłowacyje, nale do 1945 bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma.
Burmistrzym mjasta je Milan Rác.
Kategoryjo:Mjasta olmickigo kreju Kategoryjo:Mjasta Ślůnska
Čadca
Czadca (Čadca, do 1927 Čaca, Csaca) – mjasto we půłnocno-zachodńij Słowacyji, we Żylińskim kreju, wele grańice ze Polskům. Bez mjasto przepływo rzyka Kisuca.
Czadca położono je na banowyj lyńije Ćeszyn-Żylina a Zwardůń-Żylina.
Kategoryjo:Mjasta Słowacyje
Aleksander Kwaśniewski
Aleksander Kwaśniewski (rodz. 15 listopada 1954 we Bjołogardźe) – polski polityker, ze fachu dźyńńikorz. Uod 23 grudńa 1995 do 23 grudńa 2005 bůł Prezydentym Rzeczypospolitej Polskiej.
We uokreśe PRL noleżoł do PZPR.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Prezydynty Polski Kategoryjo:Rodzyńi we 1954 Kategoryjo:Posły III RP Kategoryjo:Dźołocze PZPR
I ślōnske powstōnie
I ślōnske powstōnie – zbrojne wystōmpiynie zôrganizowane bez Ślōnzŏkōw majōnce na cweku prziłōnczynie Gōrnego Ślōnska do Polski. Napoczło sie z byfelu Maksymiliana Iksala abo ôsoby z kryngōw POW Gōrnego Ślōnska przeciw woli polskigo regyrōnku a Wojciecha Korfantego we pōłnocnyj czynści pszczyńskigo krysu we nocy z 16 na 17 siyrpnia 1919 r. a trwało do 24 siyrpnia tego roku. Powstōńcami kōmandyrowoł Alfons Zgrzebniok. Powstōnie ôbjōnło krysy: katowski, lubliniecki, pszczyński, rybnicki, tarnogōrski jak tyż tajle raciborskigo. Militarne zaangażowanie ôd 14 lutego 1919 r. we wojaczkã z sowieckōm Rusyjōm na weschodzie Polski niy dozwolyło regyrōnkowi sparcie powstōnia. Zakōńczyło sie ôno przegranõ i zaucieczkōm powstōńcōw przed represjami na teryn Polski. We 1920 r. wybuchło II ślōnske powstōnie.
Boje w ôkolicach Pszczyny, Tychōw, Rybnika a Władzisławia
We nocy z 17 na 18 siyrpnia 1919 r. z ôboza we Piotrowicach na Cieszyńskim Ślōnsku wyruszyła 40-ôsobowŏ grupa powstōńcōw, kerych kōmandyrym bōł Maksymilian Iksal. Powstōńcy po walce z partōm Grenzschutzu zdobyli folwark we Gołkowicach. We czasie boju zginyło dwōch powstōńcōw: Franciszek Panus a Franciszek Sernik jak tyż 6 Miymcōw. Powstōńcy, miymieckich zebranych ôdkludziyli do Cieszyna.
Kōmandyr pszczyńskigo krysu Alojzy Fizia na byfel Iksala tyż nakŏzoł napoczyńcie zbrojnych fungowań. We czynści pōłnocnyj pszczyńskigo krysu kōmandyrowoł Stanisław Krzyżowski, kery kole godziny 1 we nocy wymaszerował na Tychy kaj powstōńcy zdobyli banowy dworzec, folwark a pocztã. Tyj samyj nocy na powstōńcōw trzasnōł ze wsi Czułōw ôddział Grenzschutzu, jednak po zaczōntkowym wycŏfaniu sie, powstōńcy przeszli do zakōńczōnego sukcesym kontrataku.
Z ôkolic Tychōw, ślōnscy powstańcy zaczli sie wycŏfować, skuli ukazujōnce sie niymiecke fligry i nadjechanie pancernego cugu z Glywic.
Donald Tusk
Donald Franciszek Tusk (rodz. 22 kwjetńa 1957 we Gdańsku) – polski polityker, prymjer Polski uod 16 listopada 2007 do 22 wrześńa 2014, posoł na Sejm I, IV, V a VI kadyncyje, synatůr IV kadyncyje. Je ryskjyrokym Platforma Ôbywatelskŏ a we lotach 2003-2014 ji przewodńiczůncym. Uod 2014 roku przewodńiczůncy Ojropejskij Rady.
I ślōnske powstōnie
Boje w ôkolicach Pszczyny, Tychōw, Rybnika a Władzisławia
We nocy z 17 na 18 siyrpnia ôddział kole 100 powstōńcōw sformowany z wychodźcōw we ôbozie we Piotrowicach pod kōmyndōm Jana Wyglendy i Mikołaja Witczaka, zdobōł nad ranem we walce z Grenschutzem wieś Godōw (we walce zginyło 46 Miymcōw przi jednym rannym powstōńcu).
Donald Tusk
Ze wyksztołcyńo historyk. Mo syna (Michał, rodz. 1982) a cera (Katarzyna, rodz. 1987).
I ślōnske powstōnie
Boje w ôkolicach Pszczyny, Tychōw, Rybnika a Władzisławia
Wykōnawczy Kōmitet POW we Bytōmiu, do kerego doszły powiadōmiyniŏ ô bojach koło Pszczyny, wydoł byfel, coby powstōnie napoczło sie tyż we inkszych rejōnach Gōrnego Ślōnska, we nocach z 17 na 18 siyrpnia.
Donald Tusk
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Rodzyńi we 1957 Kategoryjo:Polske historyki Kategoryjo:Posły III RP Kategoryjo:Synatorowje III RP
I ślōnske powstōnie
Boje w ôkolicach Pszczyny, Tychōw, Rybnika a Władzisławia
W czasie bojōw, na Ślōnsk wrōciōł z Warszawy Alfons Zgrzebniok, kery sprzeciwioł sie abszusowi powstōnia we tym mōmyncie. Jednak we zwiōnzku ze spōntanicznym abszusym, przejōn nad nim kōmynda.
18 siyrpnia Miymcy ôgłosiyli rozporzōndzynie, we kerym ôgłosiyli, iże fto ôstanie we walce pochwycony z brōniōm we rynce, bydzie na placu rozstrzelany bez gyrichtu.
We wsi Gotartowice parta powstōńcōw, kerych kōmandyrym bōł Wincenty Kopaczka, rozbroił miymieckõ placōwkã, jednak we drōdze do Rybnickij Ligoty doszło do potyczki Ślōnzŏkōw z Grenschutzem ściōngniyntym z Rybnika a Żor. Trzidziystu powstōńcōw musiało poddać sie po sturbaczyniu amunicyje, a tajla wycŏfała sie do Boguszowic, kaj po zôrganizowaniu ôbrōny, pōnieśli porażkã z atakyrujōncym Grenzschutzem.
Boje w ôkolicach Katowic
18 siyrpnia herske boje kulały sie we katowskim krysie. We Katowicach Bogucicach a Małyj Dōmbrōwce, boje trwały bez trzi dni. Ôpanowano tyż Szopienice, Roździeń, Jōnōw, Nikiszowiec a dworzec we Ligocie, paraliżujōnc tym samym banowe transporty.
W Katowicach Bogucicach powstōńcy bez 3 godziny walczyli z atakyrujōncymi policyjōnami i wojskym. Po dolifrowaniu Miymcōm pōmocy społym z artyleryjōm, Ślōnzŏki wycŏfali sie ze wsi. Ôprōcz kilkakrotnie ponawianych szturmōw we dniu 19 siyrpnia, powstōńcy niy poradziyli ôdbić Bogucic. Niy podarziło sie tyż parcie Franciszka Deji ôpanować Siymianowic.
W dniu 20 siyrpnia powstōńcy z Katowic Bogucic i Małyj Dōmbrōwki przeformowali sie i napoczli fungowaniŏ pod kōmyndōm Henryka Miękina. We czasie dalszych bojōw pod Małõ Dōmbrōwkōm powstōńcom podarziło sie zestrzelić atakyrujōncy jejich miymiecki fliger (z trzech użytych w walce). Po tym sukcesie powstōańcom podarziło sie zmusić Miymcōw do nawrotu. A dyć 21 siyrpnia przibyły w tyn rejōn miymiecke pancerne auta, kere wyparły powstōńcōw ze zdobytego terynu. We czasie nawrotu powstōńcy wysadzili banowy most. We tym dniu powstōńcy ôpanowali jednak dzielnicã Katowic Giszowiec.
We Katowicach Nikiszowcu niyherski ôddział powstōńcōw pod kōmyndōm Teodora Chrószcza wsparty tulmōm grubiŏrzy z gruby „Giesche” i inkszych fabryk, zdobōł bez boju na ôddziale Grenschutzu 100 ryncznych, 2 ciynżke i 2 leke gywery maszinowe i 200 hangranat.
Boje w ôkolicach Bytōmia
W Bytōmiu skuli srogij ilosci wojska wy mieście powstōńcom 18 siyrpnia niy podarziło sie zdobyć koszar z forantym brōni, a dyć we pobliskich Łagiewnikach mały ôddział powstōńczy po walce rozbroił 100-ôsobowy posterunek Grenzschutzu. Musioł jednak go ôpuścić po przibyciu z odsieczōm pancernych aut.
We Ôrzegowie powstōńcy roztrzasli dwie miymiecke placōwki bydōnce we budōnkach gruby. Po pŏru godzinach Miymcy napadli, jednak podarziło sie powstōńcom jejich odeprzeć. Jednak po ôstrzelaniu bez artyleryjõ a skirz tego ciynżkich stratach powstōńcy musieli sie wycŏfać.
Na Bobrku kōmpanijŏ powstōńcza Jana Trzęsioka zdobyła we gmińskim hereszcie 120 gywer a 10 kastlōw amunicyje po czym tajla napadła koszary a tajla pod kōmyndōm marynŏrza Józefa Termina zajōnła most. Po ciynżkich bojach z spotrzebowaniym gywer maszinowych powstōńcy jednak ustōmpiyli pola.
We Bytōmiu Szombierkach ôddziały Grenschutzu tyż wyparły powstōńcōw i wziōnły do niywole kōmandyra powstōńcōw, kerym bōł Adolf Piontek (hned zbiegł). Powstōńcy ôpanowali tyż Godulã i Chropaczōw. W zŏbrskim krysie wydolōno wkroczyć do Biskupic i Bielszowic.
We Lipinach kōmpanijŏ powstōńcōw napadła Grenzschutz we niedalekiej kolōnije Piaśniki. Miymcy zaczli ôstrzeliwać skrytych za wałym banowych torōw powstōńcōw. Hned nadjechał tyż ôstrzeliwujacy powstōńcōw pancerny cug. Potym Grenschutz prziwstoł do ataku, kery jednak wartko sie załōmoł, po czym doszło do ślōnskigo kontrnatarcia. Boje trwały do wieczora do wystrzelania cołkij amunicyje, co sprawiyło wycŏfanie sie Ślōnzŏkōw.
Boje w ôkolicach Tarnowskich Gōr
W ôkolicach Tarnowskich Gōr powstōńcy byli kōmandyrowani bez Jana Zejera. Zdobyto Radziōnkōw a Piekary, jednak powstōńcy po trzykrotnych atakach na jednotki miymieckigo wojska niy poradziyli zdobyć Tarnowskich Gōr, we ferajnie z czym wycŏfali sie do inkszych placōw.
Boje w ôkolicach Myslowic
24 siyrpnia 1919 roku kōmandyr powstōnia, lojtnant Alfons Zgrzebniok, widzōnc iże niy mŏ szans na zdobycie srogszyj wielości amunicyje, pōmoc z Polski niy nadejdzie jak tyż, iże Miymcy ściōngajōm sroge pōmoce, wydoł byfel ustōniŏ bojōw.
Bibliografijŏ
Kategoryjo:Historyjo Ślůnska Kategoryjo:Historyjo Mjymcůw
Ślōnske aufsztandy
Ślōnske aufsztandy (niym. Aufstände in Oberschlesien, pol. Powstania śląskie) to je miano dlŏ trzech zbrojnych kōnfliktōw, co do nich dochodziyło ôd 1919 do 1921 roku we Gōrnym Ślōnsku pōmiyndzy propolskimi insurgyntami a czōnkami niymieckich paramilityr ôrganizacyji ze sparciym ôd regyrōnku Weimarskij Republiki.
Piyrszy (siyrpiyń 1919) i drugi (siyrpiyń 1920) aufsztand sie dzioły we ôkresie rychtowań do gōrnoślōnskigo absztimōngu, co zgodnie ze umŏwōm wersalskōm mioł usōndzić do jakigo krŏju bydzie przinŏleżoł Gōrny Ślōnsk, za to trzicie (mŏj–lipiyń 1921) sie zaczło już po absztimōngu skirz tego, iże polskŏ ludność Ślōnska bōła niyradŏ ze ônego wynikōw. Za rezultat bōło ôpracowane nowe kōmprōmisowe rozwiōnzanie dlŏ spiyrki ô granicã niymiecko-polskõ ôd Ligi Nacyji (ôbejzdrzij: kōnwyncyjŏ gynewskŏ ô Gōrnym Ślōnsku).
Aufsztandy to je jedyn ze zwrotnych pōnktōw we terŏźnyj gyszichcie Ślōnska i durch sōm fest przedmiotym kōntrowersyji. Sporne ôcyny sytuacyje a pōnkty widzyniŏ wpisujōm sie we szyrszy kōntekst spiyrki ô tożsamość Ślōnzŏkōw i relacyje Gōrnego Ślōnska ze Polskōm.
Dymografijŏ
Podle wykŏzu wszeôbecnego ze 1910 roku polskŏ gŏdka bōła rodnōm gŏdkōm dlŏ 53% ludności ôpolskij regyncyje (przi zarachowowaniu tm. „wasserpolnisch” – ślōnskij gŏdki), dlŏ 40% rodnŏ bōła niymieckŏ, dlŏ 2,5% czeskŏ, dlŏ 4% wrŏz polskŏ i niymieckŏ, a dlŏ 0,5% bōły to inksze gŏdki. We miastach a na zŏchōd ôd Ôdry dōminowali ludzie gŏdajōncy po niymiecku, a we dziedzinkach na weschōd ôd Ôdry po polsku.
Politycznŏ sytuacyjŏ
Po przegranyj piyrszyj wojnie światowyj Niymce znŏdły sie we chaosie. Cysŏrz Wilhelm II. abdankowoł a krŏj spustoszyły masowe haje (rewolucyjŏ listopadowŏ, aufsztand ôd Spartakusa, wielgopolski aufsztand, Bajerskŏ Sowieckŏ Republika). Do terynōw wŏżnego ekōnōmicznie Gōrnego Ślōnska mioły rożczynia nowo powstōne krŏje: Polska i Czechosłowacyjŏ. Umŏwa wersalskŏ ze czyrwnia 1919 roku przewidowoła nastympujōnce usōndzynie spiyrki: Czechosłowacyjŏ dostanie tajlã krysu Racibōrz (art. 83), a we ôstanyj tajli ôpolskij regyncyje – krōm krysōw: Grodkōw, Niymodlin, Nysa, a niyblank Prudnik – dojdzie do absztimōngu, coby ludzie sami mogli sie wypedzieć, przi kerym krŏju chcōm być – Polska abo Niymce (art. 88).
Absztimōng we Gōrnym Ślōnsku
Absztimōng bōł zaplanowany na marzec 1921 roku. Nad ônego wykōnaniym mioła wachować Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ Reskyrujōncŏ i Absztimōngowŏ we Gōrnym Ślōnsku. Armijŏ niymieckŏ musioła ôpuścić regiōn a bōła zastōmpiōnŏ bez siyły ôd Aliantōw, co bōło we nich 11129 francuskich wojŏkōw, 4676 brytyjskich i 5075 italijańskich.
Wtynczŏs Ferajn Gōrnoślōnzŏkōw (Związek Górnoślązaków–Bund der Oberschlesier) ôd Ewalda Latacza a bratōw Jana i Tomasza Reginkōw, co reprezyntowoł spōmŏgŏczy niyznŏleżnyj ślōnskij nacyje a bez powodzyniŏ prōmowoł utworzynie swobodnego, samostanowiōncego krŏju Gōrnego Ślōnska za neutralny a wielogŏdkowy krŏj, mustrym Szwajcaryje.
Piyrszy aufsztand (1919)
Piyrszy ślōnski aufsztand ze reskyrowaniym ôd Alfonsa Zgrzebnioka zaczło sie nŏgle bez srogich rychtowań 16 siyrpnia 1919 roku skirz heresztowaniŏ prziwōdcōw Polskij Ôrganizacyje Wojskowyj Gōrnego Ślōnska a niyzadowolyniym polskij ludności Gōrnego Ślōnska ze terroru i represyji ôd Niymcōw. Wŏżnym trefiyniym, co mioło wpływ na sztartniyncie aufsztandu, bōła tm. masakra we Myslowicach, co w czasie nij niymiecke funkcjōnariusze ôd Grenzschutz Ost zabiyli 10 ludzi we grubie Myslowice. Aufsztand ôbjōn krysy Pszczyna i Rybnik a tajlã Gōrnoślōnskigo Industryjalnego Regiōnu. Aufsztand stłōmiyli Niymce do 24 siyrpnia 1919 roku. Polski regyrōnek niy wydolōł spōmōc aufsztandu skirz trwajōncyj polsko-sowieckij wojny. Krōm klynski insurgyntōw, skirz aufsztandu niymiecki regyrōnek bōł zmuszōny do ôgłoszyniŏ amnystyje. Jednak na przestrzyństwie rychtowanym do absztimōngu durch bōły niymiecke bojōwki.
Drugi aufsztand (1920)
Drugi ślōnski aufsztand, zaś resyrowany ôd Alfonsa Zgrzebnioka, bōł wymierzōny we niymieckõ dōminacyjõ we administracyjnym regyrōnku prowincyje i ôgōlnie coby zapewnić bezpiyczyństwo ludzi, co gŏdali polskōm gŏdkōm. Aufsztand ôbjōn zasiyngym cołki Industryjalny Regiōn a tajlã krysu Rybnik.
Miyndzysojuszniczŏ Kōmisyjŏ żōndała strzimaniŏ bojōw, nale Zgrzebniokowi podarziło sie dostać dostymp Polŏkōw do tymczasowyj administracyje, likwidacyjõ niymieckij policyje Sipo a udzioł we nowych ôrganach bezpiyczyństwa. Tak cyle aufsztandu ôstały ôsiōngniynte, a Polŏki dostali lepsze warōnki do kampanije przed absztimōngym.
Trzici aufsztand (1920)
Trzici ślōnski aufsztand ze reskyrowaniym ôd Wojciecha Korfantego, mioł poprawić niykorzistny dlŏ Polŏkōw wynik gōrnoślōnskigo absztimōngu. Zaczło sie nocōm ze 2 na 3 mŏja 1921 roku kej Polŏki wysadzili wŏżne mosty pod Ôpolym, Prudnikym, Biołõ, Kandzierzinym, Siołkowicami i Krapkowicami, a bōł to nojsrogszy ze ślōnskich aufsztandōw. We czasie trzicigo aufsztandu doszło do dwōch zgolymych bataliji – we rejōnie Anabergu i pod Ôlzōm. Bōły to nojbarzij krwŏwe batalije we czasie ślōnskich aufsztandōw.
We 1922 roku podpisanŏ bōła kōnwyncyjŏ gynewskŏ ô Gōrnym Ślōnsku, co podle nij teryn prziznany Polsce ôstoł powiynkszōny do kol. ⅓ spornego terytorium. Kōnwyncyjŏ bōła fest korzistnŏ dlŏ Polski, jeźli chodzi ô ôbiekty industryjalne na prziznanyj ônyj terynie. Polsce tedy przipadło 50% werkōw i 76% grub wōnglŏ.
Spamiyńć
Już we ôkresie miyndzywojynnym branie insurgyntōw za bohaterskich patriotōw, co wojowali ô „powrōt do łōna Piastowskigo Ślōnska” i „wyzwolynie spod niymieckigo jarma”, stoło sie wŏżnym elymyntym narracyje polskigo państwa. Podanie ślōnske aufsztandy widzioła polskŏ kōmunistycznŏ propaganda po drugij wojnie światowyj. Tyż narracyjŏ Trzecij Polskij Republiki ôd 1989 roku je takŏ sama.
Miasto Kandzierzin dostoło we 1934 roku miano Heydebreck (a mioło jy do 1945) po Peterze von Heydebreck – kōmandyru jednyj ze niymieckich dywizyji we bataliji pod Anabergym a 4 czyrwnia 1921 roku przekludziōł podarzōnõ kōntratakã na Kandzierzin. Ôstoł ôn tak hōnorowany jeszcze za ônego życiŏ, podanie jak Karl Hoefer, co ôd niego miano dostoła terŏźnŏ hulica Grunwaldzkŏ we Prudniku.
Ôstatnim weteranym aufsztandu bōł Wilhelm Meisel, kery umrził we 2009 roku kej mioł 105 lŏt.
Dynkmale
Do ślōnskich aufsztandōw nawiōnzuje moc dynkmalōw we Polsce. Postrzōd nich sōm cum bajszpil:
Pozōr
<references group="pozōr"/>
Wołga
Wołga (rus.: Волга, mar.: Jul, tat.: Idel, łać.: Rha) – rzyka we Rusyji, na 3530 km dugo. Je to nojdugszo rzyka we Ojropje a tyż nojdugszo ze rzyk kere majům ujśće do jeźdźora. Zdrzůdła mo na wyżce Wajdaj, 229 m n.p.m.,a uchodźi do Kaspijskigo Morza. Jeji wjyrch śćekańo mo 1380 tys. km². Nojsrogsze mjasta nad Wołgům: Rybińsk, Niżnij Nowgorod, Kazań, Wołgograd a Astrachań.
Kategoryjo:Rzyki Rusyji
John Forsythe
John Forsythe (rodz. 29 styczńa 1918 we Penn's Grove (New Jersey), um. 1 kwietńa 2010 we Santa Ynez (Kaliforńijo) – amerikański szuszpiler, nojbarźi znůmy ze role Blake'a Carringtona we seryjalu "Dynasty".
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Amerikańske szauszpilery Kategoryjo:Rodzyńi we 1918 Kategoryjo:Umarći we 2010
Śiwcowy Stow
Śiwcowy stow – stow na Pńowcu (Śiwcowe), na rzyce Pniówka.
Kategoryjo:Pńowjec Kategoryjo:Stowy Polski
Rōmański kōnszt
Rōmański kōnszt je to zorta kōnsztu, kerŏ porodziyła sie we Francyji we XI stoleciu a była we Ojropie do trzinŏstygo stoleciŏ. Głownymi a znōmymi postrzodkami rōmańskigo kōnsztu, ôkrōm Francyje, bōły tyż Italijŏ, Yngland a Szpanijŏ. Zaôbycz tworzyniy we rōmańskim duchu wypływało ze religije a wiōnzało sie ze bynydiktyńskimi a cysterskimi zakōnami. Wônczas bōły budowane geometryczne a sroge kościoły a klŏsztory. Ôkrōm tygo je dlŏ rōmańszczyzny charakterystyczne używaniy krziżowych a kolybkowych sklepōw, kulatych łukōw, rubych murōw a małych ôknōw. Stawiyniōm przidŏwano rzezane dekoracyje do zgody ze baukōnsztowymi formami. Słowo rōmański kōnszt niy ôznŏczŏ ale jyn baukōnsztu, nale tyż religijne malyrstwo na ścianach, miniaturowe a tabulowe malyrstwo, tkaniy, snycerstwo, rzezaniy we słōniowyj kości, ôdlywaniy we brōnzie a złotnictwo.
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2016
Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu 2016 - XV Mistrzostwa Ojropy we Fusbalu, prowadzůne bez UEFA we Francyji. Pjyrszy roz we gyszichće tyj imprezy udźoł broło 24 manszaftůw, a ńy jak pjyrwyj 16, beztuż rozegranych bůła 51 szpilůw. Titel majstra brůńůła Szpańijo. Majstrym uostała Portugalijo.
Kandydaty na gospodorza
Zgłoszůno 3 kandydatury na gospodorzy. Po welowańu UEFA wybrano Francyjo.
Francyjo
Stadjůny:
Italijo
Stadjůny:
Grupowo faza
Do puharowyj sztrefy przelozły po 2 nojlepsze manszafty ze kożdyj grupy i 4 nojlepsze manszafty ze wszyjskich trzećich placůw.
Puharowo sztrefa
Napoczůła śe 25 czerwca 2016. Sam przelozły po 2 nojlepsze manszafty ze kożdyj grupy i 4 nojlepsze manszafty ze wszyjskich trzećich placůw.
Finoł
MAJSTER OJROPY 2016
PORTUGALIJO
PJYRSZY TITEL
Necowe uodwołańa
2016
Lean Back
Lean Back – niyformalnŏ grupa, kerŏ grała acid-jazz, funky, soul, pop a blues, fōndowanŏ we 1985 r. we Rudzie Ślōnskij; wstōmpiōła na muzycznõ binã ze kōncertym bluesowym we Klubie „Pulsar”, kaj grała sztandardy m.in. B.B. Kinga, Luther Allisona i Jeffa Becka. We 2000 r. zespōł zagroł ôstatni autorski kōncert na żywo dlŏ TVP 3 Katowicy; w tym tyż roku bōł rôzwiōnzany.
Skłŏd (1985-2000)
Janusz Biedrowski – saksofōn, Jacek Dobrzański – gitara, Wojciech Feodorow – trōmbka, Janusz Frychel – basowŏ gitara, Damian Jambor – szlagcojg, Zbigniew Janowski – szlagcojg, Maciej Kałwak – gitara basowŏ, Jarosław Kierkowski – gitara basowŏ, Marian Kowalik – gitara basowŏ, Ireneusz Kucharczyk – gitara basowŏ, śpiyw, Tomasz Kupka – klawiszowe insztrumynta, Jarosław Lelen – saksofōn, Krzysztof Nowakowski – szlagcojg, Zbigniew Szczerbinski – szlagcojg, Dariusz Wantuch – klawiszowe insztrumynta, Michał Zabrzeński – puzōn, Robert Zug – puzōn.
Ze skupinōm spōłrobiyli: Patrycja Gola, Andrzej Gaszczyk, Justyna Gwardecka, Marek Raduli, Michał Czachowski
Dyskografijŏ skupiny
(we ôstatnim skłŏdzie skupiny: Jacek Dobrzański – gitara, Wojciech Feodorow – trōmbka, Jarosław Kierkowski – gitara basowŏ, Tomasz Kupka – klawiszowe insztrumynta, Krzysztof Nowakowski – szlagcojg, Michał Zabrzeński – puzōn)
Wideografijŏ a radyjowe nagrania
Telewizyjne nagrania:
Radyjowe nagrania:
Przipisy
Kategoryjo:Polske muzyczne skupiny Kategoryjo:Ślůnske muzyczne skupiny Kategoryjo:Ślůnske dżezowe skupiny Kategoryjo:Muzyka we Ślůnsku Kategoryjo:Ślůnsko Ruda
Lulkowo
Mjano 2 wśůw we Polsce:
Gmin Topólka
Gmin Topólka (gmina Topólka, do 1954 gmina Czamanin) je wiejski gmin we kujawsko-pōmorskim wojewōdztwie, we radziejowskim krysie. Miyndzy rokym 1975 a 1998 gmin bōł położōny we wrocławskim województwie. Siedzibōm gminu je Topólka. Podle danych ze 30 czyrwnia 2004, we gminie miyszkało 5050 ludziōw.
Gyszichta
We gminie idzie trefić roztoliczne ślady dŏwnygo ôsadnictwa aże ôd czasōw mezolitu (roki 8000 – 4500 p.Kr.) a tyż strzedniowieczne a nowe archeologiczne ôbiykta. Nojwiynksze skupiny archeologicznych zicōw rozlygowane sōm we dolinach rzyki Zgłowiączka a jeździōra Głuszyńskiego a Chalna. We ôkresie XIX stoleciu siedzibōm gminu bōł Świerczyn, niyskorzi Lubrańczyk. Ôd 1862 do 1939 roku tã rolã połniōł Czamanin. Po II światowyj wojnie siedzibōm gminu ôstała Topólka. Nojstarszymi wsiōma we gminie sōm Orle, Kamieniec a Świerczyn, kere aże do dzisiej dochowały swojygo dŏwnygo miejscowy ukłŏd.
Kategoryjo:Gmin Topólka
Katasztrofa polskigo prezydynckigo fligra wele Smoleńska
Katasztrofa polskiego prezidynckego fligra wele Smolyńska 10 kwjetńa 2010 uo godźinie 8:41:06 bůło to roztrzaśńyńće śe uůnygo uo strům ůng. 1,5 kilomyjtra uod hawyny Smoleńsk-Sewierny pod Smolyńskym. Fligrym tym furgoł polski prezidynt Lech Kaczyński a 95 inkszych perzůnůw, kere wlazowały we skłod polskij delegacyje na fajer 70. lołt katyńskij zbrodńi. We katasztrofje furgołcza świtły wszyjske 96 perzůny.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Katasztrofy we 2010
Duszniki-Zdrój
Duszniki-Zdrój (śl-mjym. Reinerz, mjym. Bad Reinerz) – mjasto we dolnoślůnskim wojewůdztwie, we kłodzkim kryśe. Podug danych ze 2009 roka, mjyszkało sam 4956 ludźi.
Mjejske prawa mo uod 1324 roka.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Mjasta Ślůnska Kategoryjo:Kłodzki krys
Jemielnica
Jemielnica, mjym. Himmelwitz, śl. Imelnica – wjeś we uopolskim wojewůdztwje, we strzyleckim kryśe, śedźiba gminu Jemielnica. Mo ůng. 3500 mjyszkańcůw.
Uod 2008 roku we wśi uobowjůnzuje podwůjne polsko-mjymjecke mjanowańy.
Krzysztof Putra
Krzysztof Jakub Putra (ur. 4 lipjyńa 1957 - um. 10 kwjećyńa 2010 we Smoleńsku) – polityk, synatůr VI kadyncyje polskigo Senatu. Wicemarszołek Sejmu RP.
Zginůł we katasztrofje polskigo prezydenckigo fligra we Smoleńsku‎.
Kategoryjo:Synatorowje III RP Kategoryjo:Rodzyńi we 1957 Kategoryjo:Umarći we 2010
Stanisław Zając
Stanisław Zając (nar. 1 moja 1949 we Śwjyncanach wele Wilna - um. 10 kwietnia 2010 we Smolyńsku) – polski polityker, uod 2008 synatůr VII kadyncyje polskigo Senatu.
Zginůł we katastrofje polskigo prezydenckigo fligra we Smoleńsku.
Necowe uodwołańa
Kategoryjo:Synatorowje III RP Kategoryjo:Rodzyńi we 1949 Kategoryjo:Umarći we 2010
Gůrnoślůnski djalekt
Gůrnoślůnski djalekt ślůnskij mjymjeckij godki (tyż Gůrnoślůnsko mjymjecko godka, gś-mjym.: Oberschläs'sche Schproche abo Obrschläs'sche Schproche; śl-mjym.: Aeberschläsch, mjym: Oberschlesisch) je używany we uopolskim wojewůdztwje a tyż we enklawach wojewůdztwa ślůnskigo.
Auskuplůngi
Kategoryjo:Dolnoślůnsko godka ! Kategoryjo:Ślůnsk
Jawůrńik
Jawůrńik (śl-mjym., Jaanich, cz. Javorník) – mjasto we půłnocnyj tajli Czeskij Republiki, we olmickim kreju, we kryśe Frywołdůw (historyczny Dolny Ślůnsk), wele grańice ze Polskům.
We mjeśće je zůmek - Jánský Vrch (Johannesberg), downo śedźiba wrocłowskich biskupůw (nyskich fysztůw).
Lulkowo (kujawsko-půmorske wojewůdztwo)
Lulkowo – wjeś we Polsce we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we toruńskim kryśe, we gmińe Łysomice, wele wojewůdzkij cesty nr 552.
Jawůrńik
Po 1918 Jawůrńik noloz śe we grańicach Czechosłowacyje, nale bezma wszyske mjyszkańce bůły Mjymcůma (1,956 na 2,052 mjyszkańcůw).