cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rebentischia unicaudata
Rebentischia unicaudata je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Berk. & Broome, a terŏźnõ nazwã doł mu Pier Andrea Saccardo 1883. Rebentischia unicaudata nŏleży do zorty Rebentischia i familije Tubeufiaceae.
Kategoryjo:Ascomycota unicaudata
Ceratocystis radicicola
Ceratocystis radicicola je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Bliss, a terŏźnõ nazwã doł mu C. Moreau 1952. Ceratocystis radicicola nŏleży do zorty Ceratocystis i familije Ceratocystidaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota radicicola
Wanaty (ślůnske wojewůdztwo)
Wanaty – wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we czynstochowskim kryśe, we gminu Polsko Kamjyńica.
Kategoryjo:Gmin Polsko Kamjyńica
Hysterium hyalinum
Hysterium hyalinum je grzib Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota hyalinum
Sporidesmiella longissima
Sporidesmiella longissima je grzib, co go ôpisoł P.M. Kirk 1982. Sporidesmiella longissima nŏleży do zorty Sporidesmiella i familije Melanommataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota longissima
Kśynga Powtůrzůnygo Prawa
Kśynga Powtůřůnygo Prawa [Pwt], Pjůnto Kśynga Mojžešowo [5 Mojž] zawjyro Tora, je růwnočeśńy pjůntům kśyngům Starygo Testamyntu a Biblije. Mjano kśyngi we hebrajskij godce to Dvarim דברים, eli "suowa", uod pjyršygo wyrazu tyj kśyngi, we grece (Septuaginta - Δευτερονόμιον) a uaćińy (Wulgata - Deuteronomium) mjano tumačy śe kej "powtůřůne prawo". Pwt zawjero moc nawjůnzań do půpředńich šterech kśůng, we tym l.b. powtůřyńy Dekalůgu a inkšych přepisůw. W kśyndze tyj ůmješčůny je tyž hymn Mojžeša.
Kategoryjo:Biblijo
Sůmaliland
Sůmaliland (Republika Sůmalilandu) – państwo ńyuznowůne, położůne we Afryce Weschodńij, na půłwyspje Sůmalijskym. Grańiczy ze Etjopijům, Dżibuti a Sůmalijům (Puntlandym).
Perkusyjne insztrumynty
Perkusyjne insztrumynty – insztrumynty muzyczne, kerych klang wytwarzo śe bez uderzyńe we insztrumynt abo jigo tajla, a ńyskorzi ji drgańe.
Insztrumynty perkusyjne mogům być:
!
Wolsk
Wolsk (rus. Вольск) - mjasto we Rusyji, we saratowskim uobwodźe, stolica wolskigo rejůnu.
Kategoryjo:Mjasta we saratowskim uobwodźe
Crassochaeta fusispora
Crassochaeta fusispora je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Sivan., a terŏźnõ nazwã doł mu Réblová 1999. Crassochaeta fusispora nŏleży do zorty Crassochaeta i familije Chaetosphaerellaceae.
Kategoryjo:Ascomycota fusispora
Trnovec nad Váhom
Trnovec nad Váhom (madź. Tornóc) - wjeś a gmin na Słowacyji, we nitrianskim kreju, we kryśe Šaľa. Mo 32,54 km² wjyrchu a podug danych ze 2020 roku půmjyszkiwało sam 2692 ludźi.
Kategoryjo:Gminy Słowacyji
Zorzycze (ćeszyński krys)
Zorzycze - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we ćeszyńskim kryśe, we gmińe Chybje.
Beauveria velata
Beauveria velata je grzib, co go ôpisoł Samson & H.C. Evans 1982. Beauveria velata nŏleży do zorty Beauveria i familije Cordycipitaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Hypocreales velata
Botryosphaeria mamane
Botryosphaeria mamane je grzib, co go ôpisoł D.E. Gardner 1997. Botryosphaeria mamane nŏleży do zorty Botryosphaeria i familije Botryosphaeriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota mamane
Carluke
Carluke (gael.: Cathair MoLuaig) - mjasto we Szkocyje, we hrabstwje South Lanarkshire.
Kategoryjo:Mjasta Szkocyji
Hypoxylon samuelsii
Hypoxylon samuelsii je grzib, co go ôpisoł Y.M. Ju & J.D. Rogers 1996. Hypoxylon samuelsii nŏleży do zorty Hypoxylon i familije Xylariales. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Leptographium euphyes
Leptographium euphyes je grzib, co go ôpisoł K. Jacobs & M.J. Wingf. 2001. Leptographium euphyes nŏleży do zorty Leptographium i familije Ophiostomataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ophiostomatales euphyes
Cercospora ligustrina
Kategoryjo:Ascomycota ligustrina
Oghuzke gŏdki
Oghuzke gŏdki - jednŏ s 6 tajli tureckich gŏdek
Kategoryjo:Ałtajske godki Kategoryjo:Turecke godki Kategoryjo:Oguzke godki
Phyllachora abutilonis
Phyllachora abutilonis je grzib, co go ôpisoł Orejuela 1944. Phyllachora abutilonis nŏleży do zorty Phyllachora i familije Phyllachoraceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota abutilonis
Leptographium bistatum
Kategoryjo:Ophiostomatales bistatum
Târgu Mureș
Târgu Mureș (dowńij Tîrgu Mureș, madź. Marosvásárhely, mjym. Neumarkt am Mieresch) - mjasto we Růmůńiji, stolica uokryngu Mureș.
Kategoryjo:Mjasta Růmůńiji
Amoebophilus dangeardii
Amoebophilus dangeardii je grzib, co go ôpisoł K. Miura 1978. Amoebophilus dangeardii nŏleży do zorty Amoebophilus i familije Cilonemataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Noter
Kategoryjo:Zygomycota dangeardii
Wołomin
Wołomin - mjasto we Polsce, we mazowjeckim wojewůdztwje, śedźiba wołůmińskigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Wołomin.
Ceratocystis stenoceras
Ceratocystis stenoceras je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Robak, a terŏźnõ nazwã doł mu C. Moreau 1952. Ceratocystis stenoceras nŏleży do zorty Ceratocystis i familije Ceratocystidaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota stenoceras
Cercospora malvacearum
Cercospora malvacearum je grzib, co go ôpisoł Chidd. 1960. Cercospora malvacearum nŏleży do zorty Cercospora i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota malvacearum
Janikowo
Janikowo – mjasto we Polsce, we kujawsko-půmorskim wojewůdztwje, we inowrocłowskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Janikowo. Uostrzodek industryje.
Kategoryjo:Mjasta kujawsko-půmorskigo wojewůdztwa Kategoryjo:Gmin Jańikowo
Microcyclus tinctoria
Microcyclus tinctoria je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Louis René Tulasne, a terŏźnõ nazwã doł mu Arx 1962. Microcyclus tinctoria nŏleży do zorty Microcyclus i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
1631
{|align=left width=100%
XVI stoleće · XVII stoleće · XVIII stoleće
Roman Kostrzewski
Kategoryjo:Rodzyńi we 1960 Kategoryjo:Umarći we 2022 Kategoryjo:Polske metalowe wokalisty Kategoryjo:Polske tekśćorze
1631
Zdarzyńo astrůnůmiczne:
*1631
Gōrny Ślōnsk
Gōrny Ślōnsk (,, , , gś-miym. Oberschläsing, ) to je historycznŏ krajina we Postrzodkowyj Ojropie, na placu Polski i Czeskij Republiki. Je to połedniowo-weschodniŏ tajla Ślōnska. Gōrny Ślōnsk je barzo roztōmajty kulturowo, a tyż baukōnsztym. Ônego miyszkańcy nazywani sōm Ślōnzŏkami, a posugujōm sie ślōnskōm gŏdkōm. Gōrny Ślōnsk je we dorzyczu gōrnyj i strzodkowyj Ôdry a poczōnkowygo biygu Wisły.
Termin Silesia Superior ukazuje sie po rŏz piyrszy we zdrzōdłach pisanych pod kōniec 15. stoleciŏ. Bōł to teryn na weschōd ôd Przesieki Ślōnskij, kerŏ stanowiyła naturalnõ granicã miyndzy ôpolskim a wrocławskim ksiynstwym. Terŏźnie ôkryślynie granic Gōrnego Ślōnska ôpiyrŏ sie przede wszyjskim na kształcie regyrōnkowego rejōnu ôpolskigo we pruskij Prowincyji Ślōnsk, a niyskorzij Prowincyji Gōrny Ślōnsk. Gōrny Ślōnsk ôbyjmuje tyż Cieszyn a inksze teryny dŏwnego Austryjŏckigo Ślōnska, jednak skuli inakszyj tożsamości miyszkańcōw i inkszyj historyje niy sōm ôni dycki do ônego rachowani. Wiynkszość regiōnu, co mŏ łōncznõ wiyrchniã 20,373 km² a kole 5 milijōnōw miyszkańcōw, je tajlōm Polski (we wojewōdztwach ślōnskim i ôpolskim) ôd abszlusu II światowyj wojaczki, za to myńszŏ tajla połedniowo-zachodniŏ je we Czeskij Republice (we morawsko-ślōnskim krŏju).
Historycznŏ stolica regiōnu to je Ôpole. Inkszymi historycznie wŏżnymi miastami bōły: Racibōrz, Prudnik, Bytōm, Ôpawa a Cieszyn. Terŏźnie nojsrogszym miastym sōm Katowice a nojbarzij zaludniōnym przestrzyństwym je kōnurbacyjŏ katowskŏ społym ze Rybnickim Rejōnym Wōnglowym. Na Gōrnym Ślōnsku je tyż tajla Ôstrawy jak tyż srogŏ tajla aglomeracyje ôstrawskij. Srogŏ tajla regiōnu cechuje sie wydobyciym kamiynnego wōnglŏ i zwiōnzanōm z tym industrializacyjōm i urbanizacyjōm we 19. i 20. stoleciu, nale ôbyjmuje tyż z wiynksza bauerski Ôpolski Ślōnsk jak tyż Beskidy i Sudety.
Syberyjske gŏdki
Syberyjske gŏdki - jednŏ s 6 tajli tureckich gŏdek
Kategoryjo:Ałtajske godki Kategoryjo:Turecke godki Kategoryjo:Syberyjske godki
Gōrny Ślōnsk
Symbole a farby
Symbolika Gōrnego Ślōnska wywodzi sie ze familijnych wapynōw ślōnskich Piastōw. Ziymie te przijmowały zaôbycz wapyn gōrnoślōnskich Piastōw, kery mioł złotego ôrła we błynkitnym polu. Wapyn tyn ulygoł stylistycznym modyfikacyjōm. Niykere jednotki administracyjne używały ino tajli ôrła. Wapyny piastowskich princōw przijōnły do swojich wapynōw i fanōw place a administracyjne jednotki położōne na Gōrnym Ślōnsku.
Granice
Ślōnsk tradycyjnie tajluje sie na „Dolny” i „Gōrny” podle ônych wzglyndnego położyniŏ w relacyji do rzyki Ôdry: Gōrny Ślōnsk to połedniowo-weschodniŏ tajla regiōnu na gōrnym biygu rzyki. Dolny to pōłnocno-zachodniŏ, a leży dalij ôd zdrzōdła (chociŏż je ôn na postrzodku, a niy niżyj). Termin Silesia Superior (Gōrny Ślōnsk) zaczōn ukazować sie we historycznych zdrzōdłach pod kōniec 15. stoleciŏ, ôwdy analogijōm zrobiōny bōł termin Silesia Inferior (Dolny Ślōnsk). Roztajlowowała ônych Przesieka Ślōnskŏ, co bōła pasym lasōw biygnōncym wzduż Kłodzkij Nysy i Stobrawy, a stanowiyła naturalnõ granicã miyndzy terytoriami plymiōn Ôpolanōw a Ślynżanōw, niyskorzij miyndzy ksiynstwami ôpolskim a wrocławskim. Dolny Ślōnsk bōł z wiynksza miymiecki i protestancki, a Gōrny Ślōnsk bōł miynszany etnicznie i z wiynksza katolicki. Po II światowyj wojaczce Dolny Ślōnsk przeszoł pōmianã ludności i hned imyntnõ polōnizacyjõ, za to Gōrny Ślōnsk zachowoł swojã wielokulturowõ naturã. Terŏźny ciōng granice Dolnego a Gōrnego Ślōnska je spōrny. We gōrnoślōnskich kryngach regiōnalistōw Gōrny Ślōnsk je nojczyńścij ôkryślany za teryn dŏwnyj pruskij Prowincyje Gōrny Ślōnsk, społym z cołkim dŏwnym Austryjŏckim Ślōnskym. Granica zachodniŏ na tajliku miyndzy granicōm polsko-czeskōm we ôkolicach czeskigo gminu Bílá Voda a polskij wsi Młodoszowice je idyntycznŏ ze zachodniōm granicōm ôpolskigo wojewōdztwa (z wyjōntkym szejściu wsi we ôkolicach Grodkowa), potym we przibliżyniu wzduż autobany A4 a ôd wsi Michałōw biygnie Kłodzkōm Nysōm i Stobrawōm aże do wsi Zawiyść, skōnd naśladuje granicã krysōw namysłowskigo a kluczborskigo. Jednak nyske ksiynstwo i teryn na pōłnoc ôd Kluczborka (tajla brzeskigo ksiynstwa) przōdzij przinŏleżały do ​​Dolnego Ślōnska i majōm z nim moc spōlnego kulturowo i społecznie (bp. umiana ludności po 1945 roku) Jeźli to pōminymy, zachodniŏ granica Gōrnego Ślōnska cŏfnie sie w bliż terŏźnyj granice miyndzy morawsko-ślōnskim a olmickim krŏjym, potym na zŏchōd ôd Prudnika, rzykã Ścinawa Niymodlińskŏ miyndzy Dytmarowicami a Fyrlōndym (tajla wzduż granicy prudnickigo krysu) a połōnczy sie ze Kłodzkōm Nysōm koło Kopic. Na pōłnocach leci wzduż Strobawy (z pōminiyńciym cołkigo Kluczborka) do wsi Brzezinka, a potym do terŏźnyj granicy krysōw kluczborskigo a ôleskigo.
Pōłnocnõ granicã Gōrnego Ślōnska, za kerõ leży Wielgopolska, tworzi rzyka Prosna. We ślōnskim wojewōdztwie granica lōndowŏ je fest zakorzeniōnŏ we świadōmości ludności. Idzie weschodniōm granicōm lublinieckigo krysu, potym tworzi jōm rzyka Brynica (z jednym ôdchylyniym koło Siymianowic) do uchodu Przemszy do Wisły. Ôd tego placu weschodni rzbiet Ślōnskigo Beskidu stŏwŏ sie granicōm Ślōnska i je tożsamy ​​ze administracyjnōm granicōm gmin Brenna, Wisła i Jistebná. Przeciw mianu ino 48% ślōnskigo wojewōdztwa faktycznie leży na Ślōnsku.
Warōnki naturalne
Wiynkszość Gōrnego Ślōnska leży w dorzeczu Ôdry, keryj bazowymi dopłygami sōm ôd lewyj: Ôpawa, Cyna, Ôsobłoga ze Prudnikym i Kłodzkŏ Nysa ze Ścinawōm Niymodlińskōm; a ôd prawyj: Ôstrawica, Olza, Kłodnica, Małapana i Stobrawa. Jyno połedniowo-zachodni kraniec leży w dorzeczu Wisły, kaj wpadajōm Biołŏ, Przemsza i Brynica.
Jeziora naturalne sam niy wystympujōm. Nojsrogszym wodnym behaltrym je Jezioro Goczałkowicke (32 km²) na Wiśle, potym Jezioro Turawa (24 km²) na Małapanyj i trzi bajery na Kłodzkij Nysie: Nysa (20,7 km²), Jezioro Ôdmuchōw (20,6 km²) i Paczkōw (6,9 km²). Nojsrogszy w czeskij tajli je Behalter Slezská Harta (10,7 km²) na Morawicach. Nojsrogsze systymy stŏwōw sōm na Cieszyńskim Ślōnsku a tyż we Poodří na połednie ôd Ôstrawy.
Ukształtowanie terynu
Pōłnocno-zachodniŏ tajla terytorium leży na Ślōnskij Nizinie, nŏleżōncyj do subprowincyji Strzodkowopolskij Niziny. Bergi wystympujōm zaôbycz na weschodzie, a zaliczane sōm do Ślōnskij Chyży i Woźnicko-Wieluńskij Chyży. Nojwyższym pōnktym ślōnskich bergōw je Anaberg (408 m n.p.m.). Na połednie ôd nich rozciōngŏ sie pas Pōłnocnych Podkarpatōw jak tyż Zachodniobeskidzke Pogōrze.
Leptographium koreanum
Leptographium koreanum je grzib, co go ôpisoł J.J. Kim & G.H. Kim 2005. Leptographium koreanum nŏleży do zorty Leptographium i familije Ophiostomataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Gōrny Ślōnsk
Ukształtowanie terynu
Naturalnŏ połedniowŏ granica Gōrnego Ślōnska ôbyjmuje Niski Jesiōnik, Wysoki Jesiōnik i Rychleby, cuzamyn to Sudety, a tyż Ślōnsko-Morawski Beskid i Ślōnski Beskid, kere sōm tajlōm Karpatōw. Ôddzielŏ je Morawskŏ Brama. Nojwyższōm szpicōm je Pradziŏd (1491 m n.p.m.), potym Vysoká hole (1465 m n.p.m.) i Petrovy kameny (1447 m n.p.m.). Wŏżnymi turystycznymi szpicami sōm Kepernik (1423 m n.p.m.), Gigula (1324 m n.p.m.), Baraniŏ Gōra (1220 m n.p.m.) i Wielgŏ Czantoryjŏ (995 m n.p.m.).
Geograficzne spōłrzyndne krajnych pōnktōw :
Leptographium koreanum
Kategoryjo:Ophiostomatales koreanum
Gōrny Ślōnsk
Nojsrogsze miasta
Terŏz nojsrogszym miastym na Gōrnym Ślōnsku sōm Katowice. We 2020 roku miały 291,774 stałych miyszkańcōw i stanowiōm strzōn dwōmilijōnowyj aglomeracyje na ôbōch zajtach granicy ślōnsko-małopolskij. Podle nojciaśniyjszyj definicyje kōnurbacyjŏ skłŏdŏ sie ze 19 miast, a z ônych ôkrōm Katowic 13 je na Ślōnsku. Sōm to Glywice (178,186), Zŏbrze (171,691), Bytōm (164,447), Ślōnskŏ Ruda (137,030), Tychy (127,307), Chorzōw (107,443), Myslowice (74,601), Siymianowice (66,587), Tarnowske Gōry (61,756), Piekary (54,860), Świyntochłowice (49,363), Mikołōw (41,078) i Knurōw (38,004). We szyrszym ujyńciu do aglomeracyje przinŏleżōm tyż Gōrne Łaziska (22,187), Ôrzesze (21,221) i Pyskowice (18,450).
Ôstrawa miała 298,335 roku na dziyń 1 stycznia 2019 roku. Wiynkszość aglomeracyje ôstrawskij je na Gōrnym Ślōnsku, w tym miasta Hawiyrzōw (71,698), Frydek-Mistek (54,805), Karwinŏ (51,373), Ôrłowŏ (29,122) i Bogumin (20,960).
Miyndzy aglomeracyjōm katowskōm a ôstrawskōm je Rybnicki Rejōn Wōnglowy, co ônego strzōn stanowiōm miasta Rybnik (137,782), Jastrzymbie (88,425), Żŏry (62,670), Wodzisłōw (47,685), Czyrwiōnka-Leszczyny (28,074), Rydułtowy (21,525) i Pszōw (13,814). Te trzi aglomeracyje sōm cuzamyn nazywane Gōrnoślōnskōm Metropolijōm. Biylsko-Biołŏ (170,303) i Ôpole (128,012), historyczne metropolije Gōrnego Ślōnska, tyż majōm powyżyj 100,000 miyszkańcōw.
Miasta ze ôd 20 do 100 tysiyncy miyszkańcōw poza trzyma bazowymi aglomeracyjami :
Historyjŏ
Piyrszymi znanymi państwami na Ślōnsku bōły Wielge Morawy i Czechy. We 10. stoleciu gospodzin Polski Mieszko I z dynastyje Piastōw prziłōnczōł Ślōnsk do polskigo państwa. W czasie fragmyntacyje Polski Ślōnsk i ôstatek krŏju ôstały potajlowane miyndzy moc niyznŏleżnych ksiynstw reskyrowanych bez roztōmajtych ślōnskich princōw. W tym czasie miymiecke wpływy kulturowe i etniczne wzrosły we wyniku imigracyje z miymieckij tajli Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa. We 1178 roku tajle krakowskigo ksiynstwa naôbkoło Bytōmia, Ôświyncimia, Chrzanowa i Siewiyrza ôstały przekŏzane ślōnskim Piastōm, chociŏż ônych ludność bōła zaôbycz byciŏ wiślanego, a niy ślōnskigo.
Cartagena
Cartagena - mjasto we Szpańiji, we autůnůmicznyj spůlnoće Murcyjo. Uostrzodek industryji, morsko hawyna.
Gōrny Ślōnsk
Historyjŏ
We 1241 roku, po najechaniu Małopolski, Mōngoły najechali Ojropã i Ślōnsk, co wywołało panikã i masowe zaucieczki. Po śmierci ônych khana (prziwōdcy) Ordy Mongoły uzdali niy naciskać dalij we głōmb Ojropy, nale wrōciyli na weschōd, coby wziōńć udzioł we ôbiorach nowego Wielgigo Khana.
Cartagena
Kategoryjo:Mjasta Szpańiji
Gōrny Ślōnsk
Historyjŏ
W latach 1289-1292 czeski krōl Wacław II ôstoł zwierzchnikym niykerych gōrnoślōnskich ksiynstw. Polske mōnarchy zrzekli sie erbowych praw do Ślōnska dopiyro we 1335 roku. We 1337 Luksymburski Jōn przekŏzoł ślōnskim Piastom miasto Prudnik i ôkolice. Gōrny Ślōnsk (jako tajla ślōnskich ksiynstw) stoł sie tajlōm Czeskij Korōny we rōmach Świyntego Rzimskigo Cysŏrstwa i przeszoł z tōm korōnōm do habsburskij mōnarchije Austryje we 1526 roku. We 15. stoleciu w granicach Ślōnska dokōnano pŏru zmian. Tajla ziym przekŏzanych ślōnskim Piastom we 1178 roku kupiyli polske krōle we drugij pōłowie 15. stoleciŏ. We 1742 roku wiynkszość Gōrnego Ślōnska ôstała zajyntŏ bez krōla Prus Fryderyka Wielgigo we wojaczce ô austryjŏckõ sukcesyjõ, a we 1815 roku powstoła Pruskŏ Prowincyjŏ Ślōnsk; we kōnsekwyncyji Gōrny Ślōnsk stoł sie tajlōm Miymieckigo Cysŏrstwa, powstōnego we 1871 roku.
Po I światowyj wojaczce ô Gōrny Ślōnsk walczyły Miymce i nowo niypodlygłŏ Polska. Liga Nŏrodōw zôrganizowała we 1921 absztimōng w tyj sprawie, we wyniku kerego 60% głosōw ôddano na Miymce a 40% na Polskã. Po trzecim ślōnskim powstōniu (1921) nojbarzij wysuniyntŏ na weschōd tajla Gōrnego Ślōnska (cuzamyn z Katowicami) ôstała prziznanŏ Polsce, i stała sie ślōnskim wojewōdztwym. We ôbrymbie Miymiec utworzōnŏ bōła Prowincyjŏ Gōrny Ślōnsk. Wtynczŏs Austryjŏcki Ślōnsk, niywielgŏ tajla Gōrnego Ślōnska zachowanŏ bez Austryjõ po ślōnskich wojaczkach, ôstała z wiynksza prziznanŏ nowyj Czechosłowacyje (Czeski Ślōnsk i Zaolzie), chociŏż wiynkszość Cieszyna i teryn na weschōd ôd niego trefiyła do Polski.
Kōnferyncyjŏ we Poczdamie we 1945 roku ôkryślyła piskã Ôdry i Kłodzkij Nysy za granicã miyndzy Miymcami a Polskã, we ôczekowaniu na ôstatecznõ kōnferyncyjõ z Miymcami, co sie antlich nikej sie niy ôdbyła. Administracyjny tajlōng Gōrnego Ślōnska we Polsce zmiynioł sie pŏrã razy ôd 1945 roku. Ôd 1999 roku je potajlowany miyndzy wojewōdztwa ôpolske i ślōnske. Czeski Ślōnsk je terŏźnie tajlōm Republiki Czeskij, tworzi morawsko-ślōnski krŏj.
Literatura
Martin ze Ôpawy bōł strzedniowiecznym krōnikarzym, a ônego Chronicon Pontificum et Imperatorum stało sie nojbarzij wpływowym zdrzōdłym strzedniowiecznyj powiarki ô papiyżycy Janie. Na przełōmie 13. a 14. stoleciŏ fest popularne bōły łacińske kŏzaniŏ Sermones de tempore et de sanctis ôd Peregrina ze Ôpola. We 1573 roku pisŏrz Ôlbrycht Strumiyński z Mysłowic wydoł dzieło „O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów, także o przekopach, o ważeniu i prowadzeniu wody”, co je uznŏwane za piyrszõ polskõ ksiōnżkã z dōmyny inżynieryje. Za nojwŏżniyjszego przedstŏwiciela ślōnskij rynesansowyj historiografije uznŏwany je Nicolaus Henelius ze Prudnika, autōr dzieł Silesiographia, Breslographia a Silesia Togata. We 1612 roku Walenty Roździeński z dzisiyjszych Katowic napisoł po staropolsku poymat Officina ferraria, co ôpisowoł stan grub i werkōw na Ślōnsku we 17. stoleciu. Dzieło to je jednym z piyrszym we Ojropie podryncznikōw metalurgicznych (a piyrszym po polsku). Czeske wanielicke śpiywki religijne wydoł we 1636 roku cieszyński teolog i kŏzatel Jiří Třanovský pod tytułym Cithara sanctorum.
Literatura pisanŏ na Ślōnsku w dialekcie miymieckim abo gōrnoślōnsko-miymieckim miała rozrost na zaczōntku 19. i 20. stoleciŏ. Nojwŏżniyjszym gōrnoślōnskim przedstŏwicielym epoki rōmantyzmu bōł Joseph von Eichendorff, autōr rozprŏwki Z życiŏ nicpōnia (ôrginalny miymiecki tytuł: Aus dem Leben eines Taugenichts) ze 1826 roku. Pisoł ôn we miymieckij gŏdce.
Do historyje czeskij literatury wlazły Pieśni ślōnske (Slezské písně) ôd Petra Bezruča (1909), przedstŏwiciela tm. Gyneracyje Burzicieli ze Ôpawy. Pisŏrze 19. stoleciŏ Józef Lompa ze Ôleszna, Karol Miarka z Pielgrzimowic abo Konstanty Damrot i Juliusz Ligoń ze Lublyńca pisali po polsku. Ze Trzińca bōł Jan Kubisz, autōr śpiywki Płyniesz Olzo po dolinie, co je hymnym Cieszyńskigo Ślōnska.
Ôblyczynia
Ślōnske ôblyczynia babske rōżniōm sie znŏleżnie ôd regiōnu, a nawet ôd miast i wsi, z kerych sōm. Knify ôblykaniŏ wzajymnie przenikały sie społym z przemieszczaniym ludności we 19. i 20. stoleciu. Miyszkanki Ślōnska zaczły tyż przipasowować swoje ôblyczynia do miastowyj mody, co tyż zmiyniyło ônych wyglōnd. Gyneralnie Ślōnzŏczka mogła ôblyc sie na trzi knify:
Byklajdōng mynski skłŏdŏ sie ze szaketu, westy, biołyj hymdy, jedwobki abo szlajfki, galot abo bizokōw a tyż strzewikōw. Na gowie Ślōnzŏk nosiōł hut. Ôblyczynie chopa terŏźnie nazywŏ sie ancugym.
Ôblyczynia ludowe Gōrnego Ślōnska :
Kuchnia
Gōrnoślōnskŏ kuchnia nŏleży do strzodkowoojropejskich kuchniōw. Ônej jŏdła cechujōm sie wysokōm kalorycznościōm. Jy sie sam jŏdła ôbiylie jak bp. kasze i piyczywa jak tyż jŏdła mōnczne jak bp. kluski, pierogi, zupy, gynste zōuzy. Miynszały sie sam kuchnie polskŏ, czeskŏ (bp. ôblŏty) a miymieckŏ. Jedzōne sōm sam jŏdła ajnfachowo gōrnoślōnske, jak i jŏdła wystympujōnce tyż we Małopolsce i Wielgopolsce (bp. ajsbajn, makōwki). We drugij pōłowie 20. stoleciŏ na Gōrnym Ślōnsku hyrskość dostały jŏdła z polskij kuchnie krysowyj (bp. placki kartŏflanne, pierogi z syrym, bŏrszcz czyrwōny, bigos). Miynsne jŏdła sōm zaôbycz ajnrychtowane z wieprzowiny, drobiu. Popularne bōło miynso mycŏkōw, z kerych bōły robiōne karminadle.
Tradycyje
Jedyn dziedziński zwyk karnawałowy na Gōrnym Ślōnsku zimōm je mianowany Wodzyniym Bera. Zimã symbolizuje ôsoba przeblyczōnŏ za bera. Zastawiŏ jōm ôsoba przeblyczōnõ za policyjōna. Ber idzie za inkszymi przeblyczōnymi ludźmi i je wydalany z dziedzinki, a wczaśnij przechodzi sie po dōmach. Gŏdŏ sie tyż, iże ber reprezyntuje zło, kere ôstało wykludzōne z tego placu. Tradycyjnie ônego ôblyczynie je szyte ze słōmy. Babski Comber tyż je ôbchodzōny w tym czasie. Je to bakusowy festiwal zarezerwowany dlŏ bab, nale wstymp majōm tyż chopy przeblyczyni za baby. Zwyk babskigo combru popularny je nojbarzij we ślōnskich strzodowiskach grubiŏrzy.
Na Wielkanoc sōm roztōmajte zwyki. Zwykym na Pyńdziałek Wielkanocny wszeôbecnym na Ślōnsku bōło tm. „Wielkanocne Chostanie” (Schmackostern). Kej na Dolnym Ślōnsku dziouszki bōły bite karwaczym ôzdobiōnym szlajfkami, na Gōrnym Ślōnsku bōły zaôbycz ôblywane wodōm. Inkszym wielkanocnym zwykym je wielkanocnŏ kawalkada (jazda konnŏ), kerŏ w niykerych placach ôdbywŏ sie do dzisioj.
Corŏz wiyncyj placōw i społeczności na Ślōnsku fajruje Oktoberfest, na muster Bajerōw.
Do nojwŏżniyjszych familijnych festōw Gōrnoślōnzŏkōw nŏleżōm: krzest, piyrszŏ kōmunijŏ i gyburstag, w tym nojwŏżniyjszy je piyrszy i piyńćdziesiōnty gyburstag, mianowany Abrahamym. Ślōnzŏki niy ôbchodzōm imienin.
Już ôd 4 grudnia Ślōnzŏki ôbchodzōm świynto Barbory. Barbora patrōnuje wszyjskim, co mogōm przi robocie narŏz stracić życie: hajerōm, kopaczōm tunelōw, płatnyrzōm, rusznikŏrzōm i wszyjskim, co robiōm ze materyjami wybuchowymi, nale na Ślōnsku Barborã tradycyjnie celebrujōm grubiŏrze.
Mydia
Piyrszōm prywatnōm telewizyjōm na Gōrnym Ślōnsku bōła PTV Rondo, kerŏ nadŏwała swoje programy ze Katowic na anfangu lŏt 90. Niyskorzij bōła przejyntŏ ôd TV Wisła, z keryj powstoł ôgōlnopolski TVN. Terŏźnie na terynie Gōrnego Ślōnska polskŏ publicznŏ telewizyjŏ Telewizja Polska S.A. nadŏwŏ kanały regiōnalne TVP3 Opole i TVP3 Katowice. Krōm tego je prywatnŏ telewizyjŏ TVS, skerowanŏ do ôglōndŏczy we ślōnskim wojewōdztwie. Inkszym kanałym je TVT.
Regiōnalne radiostacyje to Polskie Radio Opole i Polskie Radio Katowice państwowyj rozgłośni radyjowyj. Prywatnym radyjym je Radio Piekary. Radio Mittendrin to je miymiecko-polske internetowe radyjŏ dlŏ myńszości miymieckij. Inkszymi radyjami na Gōrnym Ślōnsku sōm m.in. Slonsky Radio, Radio Silesia , Radio Fest.
Ruch Autōnōmije Ślōnska wydŏwŏ ślōnski cajtōng Ślōnskŏ Szwalbka. Ôd 1945 roku wydŏwany je cajtōng Dziennik Zachodni. Je tyż sporo ślōnskich zerwisōw informacyjnych, na bajszpil: Wachtyrz.eu, Silesion.pl.
Simdega
Kategoryjo:Mjasta Indyji
Gōrny Ślōnsk
Tańce
Roztōmajtość ślōnskich melodyji cechuje kōntrast tajli tańcowanyj poleku a gibko. Je to wyrōżniajōncŏ cecha ślōnskich tańcōw, kerŏ wytwŏrzŏ srogõ skalã napiynć dynamicznych. Tajla swobodnŏ wykōnowanŏ we umiarkowanym tympie mŏ czynsto charakter chodzōnego. Za to drugŏ tajla wykōnowanŏ w gibkim tympie, biegiym abo szusami, przi klaskaniu a przitupywaniu, zmiyniŏ sie w żywy, szpaśny taniec.
Nojbarzij charakterystycznym a nojzŏcniyjszym ślōnskim tańcym je trojak, kery we powojynnym ôkresie rozszyrzōł sie na cołkõ Polskã. Trojak je tańcym trōjkowym, a cechuje go dwutajlowŏ (piyrszŏ mŏ metrōm 3/4, drugŏ 2/4) a dobōr tancyrzy skłŏdŏ sie ino z jednego karlusa i dwōch dziouszek.
Popularne postrzōd Ślōnzŏkōw bōły tyż tańce chodzōne, tyroliny, walczyki – tańcowane do popularnych melodyji. Inkszõ grupã tańcōw stanowiōm tańce zabawowe, spostrzōd kerych idzie wymiynić: druciŏrz, kokotek, gōnsior, zwodzōny, diobōłek, mietlŏrz, ôwczarek, zajōnczek, gołōmbek, rachtōr-siedmiokroczek, bogosławiōny, kijŏk, myszka, ceglŏrz, grozik a inksze.
Hysterium wallrothii
Hysterium wallrothii je grzib, co go ôpisoł Duby 1862. Hysterium wallrothii nŏleży do zorty Hysterium i familije Hysteriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Gōrny Ślōnsk
Tańce
Na Gōrnym Ślōnsku wystympowały tyż tańce ôbrzyndowe, na bajszpil zwiastujōnce nadejście jŏra. Nojbarzij popularne bōły tańcowane z gaikym abo z kukłami (marzanna, marzaniok), kiere bōły wciepowane do wody na symbol ôdejściŏ zimy.
Nojwŏżniyjszym reprezyntantym i popularyzatorym ślōnskich tańcōw je Zespōł Pieśni i Tańca „Śląsk”.
Religijŏ
Na Gōrnym Ślōnsku bazowymi ôstrzodkami religijnego kultu katolikōw sōm bazylika Nojświyntszyj Marii Panny i świyntego Bartłomieja w Piekarach jak tyż Sanktuarium świyntyj Anny na Anabergu. Wŏżnym placym we tyj tajli Ślōnska je tyż bazylika Narodzyniŏ Nojświyntszyj Maryi Panny we Pszowie.
Piyrsze protestancke tryndy dotrzały do regiōnu po wystōmpiyniu Martina Lutra we 1517 roku. Liczbã wiernych kościoła Ewangelicko-Augsburskigo na samym Cieszyńskim Ślōnsku szacuje sie na bez 40 tys. Na Czeskim Ślōnsku dzioła Ślōnski Kościōł Ewangelicki Augsburskigo Zawiyrzyniŏ, do kerego we 2009 roku przinŏleżało kol. 15,6 tys. wiernych.
Hysterium wallrothii
Kategoryjo:Ascomycota wallrothii
Botryosphaeria cocoicola
Botryosphaeria cocoicola je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Sivan., a terŏźnõ nazwã doł mu K.D. Hyde & P.F. Cannon 1999. Botryosphaeria cocoicola nŏleży do zorty Botryosphaeria i familije Botryosphaeriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Gōrny Ślōnsk
Ludność
Przi analizowaniu sytuacyji socjologicznych panujōncyj na zaczōntku 20. stoleciŏ podkryślŏ sie, iże Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnska niy posiadali rozwiniyntyj nŏrodnyj świadōmości a przekōnaniŏ ô uczestnictwie we nŏrodnyj spōlnocie. Elymyntym jednoczōncym tã zbiorowość bōła wiynź regiōnalnŏ. Poza niylicznōm grupōm prawie manifestujōncōm swojã polskość, autochtōniczne Ślōnzŏki ze Ôpolskigo Ślōnska piastowali swoje polske elymynta kulturowe niy za wyrŏz łōnczności ze polskōm nacyjōm, atoli za elymynt miyjscowego folkloru a kultury, dziynki keryj mogli ôdrōżnić sie ôd Miymcōw.
Botryosphaeria cocoicola
Kategoryjo:Ascomycota cocoicola
Gōrny Ślōnsk
Mŏwa
Jednym z elymyntōw kulturowyj tożsamości Ślōnzŏkōw sōm używane bez nich dialekty, kere ôd stoleci pōmŏgały poznŏwać swojich a cudzych. Zmŏcniajōm ône spōjność grupy, a ônych wyzbycie sie rōwnoznaczne je z pociepniyńciym spōlnoty. A dyć trza swrōcić uwagõ, iże autochtōni z ludnościōm napływowōm używajōm literackij gŏdki, a dialektami posugujōm sie we familiji i ôbrymbie włŏsnyj zbiorowości. Podle klasyfikacyje Alfreda Zaręby na terynie Gōrnego Ślōnska wystympujōm dialekty/gwary: cieszyński, glywicki, jabłōnkowski, kluczborski, niymodliński, prudnicki, ôpolski.
Spōrny je sztatus ślōnskij mŏwy. We gŏdkoznawczych publikacyjach ślōnszczyzna je uznŏwanŏ za dialekt polskij gŏdki. We polskim Nŏrodnym Wykazie we 2002 roku używanie ślōnskigo we dōmowych kōntaktach zadeklarowało 56,6 tys. ôsōb. We wykazie ze 2011 roku było już 529 tys. takich deklaracyji.
Czeskōm gŏdkōm i laszkimi dialektami ludność ôsprŏwiŏ przede wszyjskim na Czeskim Ślōnsku, polskōm i ślōnskōm gŏdkōm zaôbycz we polskij tajli Gōrnego Ślōnska, a tyż miymieckōm gŏdkōm.
Baukōnszt
Piyrszy murowany budōnek na Gōrnym Ślōnsku to kościōł świyntego Mikołaja we Cieszynie ze pōłowy 11. stolecia. Wczaśnij jednak powstŏwały na Ślōnsku ôbrōnne grody z spotrzebowaniym kamiynnych elymyntōw. Ôd czasōw renesansu Gōrny Ślōnsk cechowoł zebrany religijny baukōnszt, zachowany do dzisiej zaôbycz we kształcie i stylistyce drzywniannych kościołōw. Nojstarszymi zachowanymi do naszych czasōw ze drzywniannych kościołōw na Gōrnym Ślōnsku sōm strzedniowieczne kościoły Wszyjskich Świyntych we Łaziskach i Siyrotach, za to nojstarszõ ôbrōnnõ wieżōm na Gōrnym Ślōnsku je Wieża Woka we Prudniku.
Pozōr
<references group="pozōr"/>
Asmara
Asmara (tigr. ኣስመራ) - nojrogsze mjasto a stolica Erytryji. Uostrzodek industryji a nauki.
Beauveria amorpha
Beauveria amorpha je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Franz Xaver von Höhnel, a terŏźnõ nazwã doł mu Samson & H.C. Evans 1982. Beauveria amorpha nŏleży do zorty Beauveria i familije Cordycipitaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Asmara
Kategoryjo:Mjasta Erytryji Kategoryjo:Stolice państwůw Afriki
Beauveria amorpha
Kategoryjo:Hypocreales amorpha
Rebentischia massalongoi
Rebentischia massalongoi je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Jean François Montagne, a terŏźnõ nazwã doł mu Pier Andrea Saccardo 1883. Rebentischia massalongoi nŏleży do zorty Rebentischia i familije Tubeufiaceae.
Goleszůw (ślůnske wojewůdztwo)
Goleszůw (pol. Goleszůw) - wjeś we Polsce, we ślůnskim wojewůdztwje, we ćeszyńskim kryśe, śedźiba gminu Goleszůw.
Rebentischia massalongoi
Kategoryjo:Ascomycota massalongoi
Goleszůw (ślůnske wojewůdztwo)
Kategoryjo:Gmin Goleszůw
Hypoxylon subcorticeum
Hypoxylon subcorticeum je grzib, co go ôpisoł Y.M. Ju & J.D. Rogers 1996. Hypoxylon subcorticeum nŏleży do zorty Hypoxylon i familije Xylariales. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Xylariales subcorticeum
Ceratocystis tetropii
Ceratocystis tetropii je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Math.-Käärik, a terŏźnõ nazwã doł mu J. Hunt 1956. Ceratocystis tetropii nŏleży do zorty Ceratocystis i familije Ceratocystidaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Neophaeosphaeria quadriseptata
Neophaeosphaeria quadriseptata je grzib, co go nojprzōd ôpisoł M.E. Barr, a terŏźnõ nazwã doł mu M.P.S. Câmara, M.E. Palm & A.W. Ramaley 2003. Neophaeosphaeria quadriseptata nŏleży do zorty Neophaeosphaeria, rzyndu Pleosporales, klasy Dothideomycetes, grōmady Ascomycota i krōlestwa grzibōw. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota quadriseptata
Phyllachora acalyphae
Phyllachora acalyphae je grzib, co go ôpisoł Chardón 1940. Phyllachora acalyphae nŏleży do zorty Phyllachora i familije Phyllachoraceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota acalyphae
Ceratocystis tetropii
Kategoryjo:Ascomycota tetropii
Crassochaeta nigrita
Crassochaeta nigrita je grzib, co go ôpisoł Réblová 1999. Crassochaeta nigrita nŏleży do zorty Crassochaeta i familije Chaetosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota nigrita
Ustrzyki Dolne
Ustrzyki Dolne - mjasto we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, śedźiba bjeszczadzkigo krysu a mjejsko-wjejskigo gminu Ustrzyki Dolne.
Kategoryjo:Mjasta podkarpackigo wojewůdztwa Kategoryjo:Gmin Dolne Ustrziki
Veramycina elegans
Veramycina elegans je grzib, co go ôpisoł Subram. 1995. Veramycina elegans nŏleży do zorty Veramycina i familije Chaetosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Pseudodidymella fagi
Pseudodidymella fagi je grzib, co go ôpisoł C.Z. Wei, Y. Harada & Katum. 1997. Pseudodidymella fagi nŏleży do zorty Pseudodidymella, rzyndu Pleosporales, klasy Dothideomycetes, grōmady Ascomycota i krōlestwa grzibōw. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Veramycina elegans
Kategoryjo:Ascomycota elegans
Pseudodidymella fagi
Kategoryjo:Ascomycota fagi
Sporidesmiella parva
Sporidesmiella parva je grzib, co go nojprzōd ôpisoł M.B. Ellis, a terŏźnõ nazwã doł mu P.M. Kirk 1982. Sporidesmiella parva nŏleży do zorty Sporidesmiella i familije Melanommataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Pseudodidymella fagi
Pseudodidymella fagi
Cercospora physospermi
Cercospora physospermi je grzib, co go ôpisoł Deighton 1969. Cercospora physospermi nŏleży do zorty Cercospora i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
São Paulo
São Paulo – nojsrogsze mjasto Brazylije a Połedńowyj Ameriki. Je rozlygowane we połedńowo-wschodńij tajli kreju nade rzykům Tietê (dopływ Parany), ńydoleko uod Atlantyckigo Uoceanu. Je stolicům sztatu São Paulo. Zołożůne 1554 kej misyjo jezuicko św. Paula, a skiż tygo mo take mjano. mjejske prowa mo uod 1712. Uod 1815 stolica prowincyji. We 1822 uogłoszůno sam samostanowjyńy Brazyliji. Terozki je to srogi uostrzodek industryji, kultury, nauki a handlu (cyntrum brazyliskigo handlu kawům). Szportkluby: São Paulo FC, SE Palmeiras, SC Corinthians, Portugesa.
*
Cercospora physospermi
Kategoryjo:Ascomycota physospermi
Mycodidymella aesculi
Mycodidymella aesculi je grzib, co go ôpisoł C.Z. Wei, Y. Harada & Katum. 1998. Mycodidymella aesculi nŏleży do zorty Mycodidymella, rzyndu Pleosporales, klasy Dothideomycetes, grōmady Ascomycota i krōlestwa grzibōw. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota aesculi
Mycodidymella aesculi
Amoebophilus sicyosporus
Amoebophilus sicyosporus je grzib, co go ôpisoł Drechsler 1961. Amoebophilus sicyosporus nŏleży do zorty Amoebophilus i familije Cilonemataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Zygomycota sicyosporus
Livingston (Můntana)
Livingston - mjasto we USA, we sztaće Můntana, stolica hrabstwa Park.
Kategoryjo:Mjasta we sztaće Můntana
Zdołbuniw
Zdołbuniw (ukr. Здолбунів) - mjasto na Ukrajińe, we růwjyńskim uobwodźe, we růwjyńskim rejůńe.
Kategoryjo:Mjasta we růwjyńskim uobwodźe
Sporidesmiella hyalosperma
Sporidesmiella hyalosperma je grzib. Sporidesmiella hyalosperma nŏleży do zorty Sporidesmiella i familije Melanommataceae.
Underarter
Arten delas in i följande underarter:
Kategoryjo:Ascomycota hyalosperma
Gyöngyös
Kategoryjo:Mjasta Madźarůw
Dąbrowa (rzeszowski krys)
Dąbrowa – wjeś we Polsce, we podkarpackim wojewůdztwje, we rzeszowskim kryśe, we gmińe Świlcza.
Muskogee (Uoklahůma)
Muskogee – mjasto we USA, we sztaće Uoklahůma, śedźiba hrabstwa Muskogee.
Eriocercospora olivacea
Eriocercospora olivacea je grzib, co go ôpisoł Kris A. Pirozynski 1974. Eriocercospora olivacea nŏleży do zorty Eriocercospora i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota olivacea
Aplectosoma microsporum
Aplectosoma microsporum je grzib, co go ôpisoł Drechsler 1951. Aplectosoma microsporum nŏleży do zorty Aplectosoma i familije Cilonemataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Zygomycota microsporum
Wyrzysk
Wyrzysk (mjym. Wirsitz) - mjasto we Polsce, we wjelgopolskim wojewůdztwje, we pilskim kryśe, śedźiba mjejsko-wjejskigo gminu Wyrzysk.
Kategoryjo:Mjasta wjelgopolskigo wojewůdztwa Kategoryjo:Gmin Wyrzysk
Boguszůw-Gorce
Boguszůw-Gorce (pol.: Boguszów-Gorce, mjym.: Boguszów: Gottesberg, Gorce: Rothenbach) – mjasto we Polsce, we dolnoślůnskim wojewůdztwje, we wałbrziskim kryśe. Powstoło we 1973 roku bez skuplowańe mjast Boguszůw (mjejske prawa 1499), Gorce (mjejske prawa 1962) a wśůw Świdńicke Kuźńice a Stary Leśeńec.
Kategoryjo:Mjasta dolnoślůnskigo wojewůdztwa
Linkin Park
Soundtracki
Kategoryjo:Amerikańske rokowe skupiny
Marcoux
2 gminy we Francyji:
Armenia (Quindío)
Armenia – mjasto we Kolůmbiji, srolica departamyntu Quindío. Uostrzodek industryje.
Kategoryjo:Mjasta Kolůmbiji
Eriocercospora balladynae
Eriocercospora balladynae je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Clifford George Hansford, a terŏźnõ nazwã doł mu Deighton 1969. Eriocercospora balladynae nŏleży do zorty Eriocercospora i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota balladynae
Zábřeh
Zábřeh (mjym.: Hohenstadt) - mjasto we Czeskij Republice, we Olmickim Kreju, we kryśe Šumperk.
Kategoryjo:Mjasta olmickigo kreju
Grosmannia abiocarpa
Kategoryjo:Ophiostomatales abiocarpa
Beauveria felina
Beauveria felina je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Augustin Pyrame de Candolle, a terŏźnõ nazwã doł mu J.W. Carmich. 1980. Beauveria felina nŏleży do zorty Beauveria i familije Cordycipitaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Hypocreales felina
Foxborough (Massachusetts)
Foxborough - mjasto we USA, we sztaće Massachusetts, we hrabstwje Norfolk.
Kategoryjo:Mjasta we sztaće Massachusetts
Spinulosphaeria thaxteri
Spinulosphaeria thaxteri
Hypoxylon undulatum
Kategoryjo:Xylariales undulatum
Cercospora pudicae
Cercospora pudicae je grzib, co go ôpisoł J.M. Yen 1964. Cercospora pudicae nŏleży do zorty Cercospora i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota pudicae
Hysterium conigenum
Kategoryjo:Ascomycota conigenum
Botryosphaeria australis
Botryosphaeria australis je grzib, co go nojprzōd ôpisoł Mordecai Cubitt Cooke, a terŏźnõ nazwã doł mu Franz Petrak. Botryosphaeria australis nŏleży do zorty Botryosphaeria i familije Botryosphaeriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota australis
Kwadrat
Kwadrat – prostokůnt kery mo růwne boki.
Ńykere właśćiwośći kwadrata
Jak we prostokůnće, tyż we kwadraće:
Właśćiwośći kere mo ze prostokůntůw ino kwadrat:
Społecznŏ fobijŏ
Społecznŏ fobijŏ to je lynkowe zaburzynie, co cechuje sie ôbŏwōm przed społecznymi sytuacyjami. Je ofyn mylōne ze niyśmiałościōm. Społecznŏ fobijŏ wystympuje u 7,1% ôgōlnyj populacyje, czynścij je diagnozowanŏ u bab (8,0%) niż u chopōw (6,1%). Idzie ônōm lyczyć bez poznawczo-behawioralnõ terapijõ abo antydepresyjnymi medycynami.
Chabris
Chabris - gmin we Francyji, we regijůńe Centre-Val de Loire, we departamyńće Indre. Mo 41,22 km² wjyrchu a podug danych ze 2019 roku půmjyszkiwało sam 2763 ludźi.
Ochrocladosporium elatum
Kategoryjo:Ascomycota elatum
Chabris
Kategoryjo:Gminy we departamyńće Indre
Społecznŏ fobijŏ
Ôbjŏwy
Piyrsze ôbjŏwy społecznyj fobije idzie ôbserwować zaôbycz we ôkresie dojzdrzywaniŏ.
Kwadrat
Geůmetryjo ńyeuklidesowo
We ńyeuklidesowyj geůmetryji, kwadrat je to wjeloek ze 4 růwnymi bokůma a ekůma.
Społecznŏ fobijŏ
Ôbjŏwy
Ôsoby, co cierpiōm na społecznõ fobijõ:
Kwadrat
Geůmetryjo ńyeuklidesowo
Bajszpile:
Społecznŏ fobijŏ
Ôbjŏwy
Kej czowiek, co mŏ to zaburzynie, je narażōny na ekspozycyjõ społecznõ, wystympujōm u ônego ôbjŏwy sōmatyczne:
Kwadrat
Geůmetryjo ńyeuklidesowo
Kategoryjo:Wjeloeki
Społecznŏ fobijŏ
Wystympowanie
Kategoryjo:Psychologijo
Jelna (małopolske wojewůdztwo)
Jelna - wjeś we Polsce, we małopolskim wojewůdztwje, we nowosůndeckim kryśe, we gmińe Grůdek nad Dunajcem.
Kategoryjo:Gmin Grůdek nad Dunajcem
Lier (Belgijo)
Lier – mjasto we Belgiji, we prowincyji Flamandzko Brabancyjo. Uostrzodek industryje.
Kategoryjo:Mjasta Belgiji
Westport (Massachusetts)
Westport - mjasto we USA, we sztaće Massachusetts, we hrabstwje Bristol.
Kategoryjo:Mjasta we sztaće Massachusetts
Phyllachora ammophilae
Phyllachora ammophilae je grzib, co go ôpisoł Orton 1944. Phyllachora ammophilae nŏleży do zorty Phyllachora i familije Phyllachoraceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Acanthostigma affine
Acanthostigma affine je grzib, co go ôpisoł Sacc. & Berl. 1885. Acanthostigma affine nŏleży do zorty Acanthostigma i familije Tubeufiaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Systymatyka ôrganizmōw
Systymatyka ôrganizmōw, systymatyka biologicznŏ – nojstarszŏ dōmyna nauk biologicznych, nauka, co sie pŏrŏ klasyfikowaniym, katalogowaniym jak tyż ôpisowaniym ôrganizmōw we ôparciu ô podszukowanie jejich roztōmajtości, pochodzyniŏ i przŏcielstwa. Systymatyka grupuje ôrganizmy w jednostki, co stanowiōm taksōny w hierarchicznyj strukturze kategoryje systymatycznyj, w wyniku czego powstŏwŏ ukłŏd systymatyczny (systym). Prawidła klasyfikacyje i nazewnictwa systymatycznego ôkryślŏ taksōnōmijŏ, a relacyje przŏcielstwa ewolucyjnego miyndzy taksōnami – filogynetyka. Niykedy termin taksōnōmijŏ bywŏ rozszyrzany na cołkõ systymatykã, ale we ścisłym znaczyniu je to jeji dzioł, co zajmuje sie metodologicznōm, zmatymatyzowanōm strōnōm. Do dziś było ôdkrytych, ôpisanych i nazwanych nojmynij 1,75 mln zortōw ôrganizmōw, co żyjōm terŏźnie na Ziymi, jak tyż poraset tysiyncy ôrganizmōw wymartych.
Acanthostigma affine
Kategoryjo:Ascomycota affine
Systymatyka ôrganizmōw
Rys historyje systymatyki
Nojstarsze prōby naukowego systymatyzowaniŏ roślin i zwiyrzōnt sōm znane ze antyku. Piyrszy systymatyczny ukłŏd zwiyrzōnt, ôparty na zewnyntrznych włŏsnościach budowy, stworzōł Arystoteles, a jego uczyń i kamrat Teofrast z Eresos sformułowoł rozdziały miyndzy światym zwierzyncym i roślinnym, jak tyż wkludziōł, utrzimany do XVI w., podzioł świata roślinnego na 4 grupy. Srogi wpływ dlŏ rozrostu systymatyki ôrganizmōw mioł Karol Linneusz, co ôpisoł kole 10 tys. zortōw roślin i kole 6000 zortōw zwiyrzōnt, jak tyż upowszechniōł binōminalne nazewnictwo zortōw.
Grosmannia aenigmatica
Grosmannia aenigmatica je grzib, co go nojprzōd ôpisoł K. Jacobs, M.J. Wingf. & Yamaoka, a terŏźnõ nazwã doł mu Zipfel, Z.W. de Beer & M.J. Wingf. 2006. Grosmannia aenigmatica nŏleży do zorty Grosmannia i familije Ophiostomataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Systymatyka ôrganizmōw
Rys historyje systymatyki
Pierwotne prōby klasyfikowaniŏ ôrganizmōw ôpiyrały sie na sztucznie dobranych kryteriach, porzōnd zewnyntrznych znakach morfologicznych abo siedliskowych. Takŏ postawa funkcjōniyrowała do XIX w. Terŏźnŏ systymatyka dōnży do poskludzaniŏ informacyji sebranych na tymat ôsobnych ôrganizmōw, do nadaniŏ kożdymu z nich niyôbyczajnego miana, jak tyż wrażyniŏ ich do usytymatyzowanych hierarchicznie kategoryjŏ systymatycznŏ kategoryji systymatycznych, żeby ôbsztalować ukłŏd systymatyczny ôparty na znōmości zwiōnzkōw.
Chalajskŏ gŏdka
Chalajskŏ gŏdka – jedynŏ tureckŏ gŏdka z tajle arguskich gŏdek. Używanŏ je ôna ôd Chalajōw zaôbycz we Iranie.
Systymatyka ôrganizmōw
Metody badawcze
W terŏźnyj systymatyce ôrganizmōw idzie wyrōżnić trzi bazowe metody badawcze :
Chalajskŏ gŏdka
Kategoryjo:Ałtajske godki Kategoryjo:Turecke godki Kategoryjo:Arghuske gŏdki
Pleurophomopsis lignicola
Pleurophomopsis lignicola je grzib, co go ôpisoł Petr. 1924. Pleurophomopsis lignicola nŏleży do zorty Pleurophomopsis i familije Melanommataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Ceratocystis virescens
Ceratocystis virescens je grzib, co go nojprzōd ôpisoł R.W. Davidson, a terŏźnõ nazwã doł mu C. Moreau 1952. Ceratocystis virescens nŏleży do zorty Ceratocystis i familije Ceratocystidaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota virescens
Pleurophomopsis lignicola
Kategoryjo:Ascomycota lignicola
Sphaerulina sacchari
Sphaerulina sacchari je porostyt, co go ôpisoł Henn. 1905. Sphaerulina sacchari nŏleży do zorty Sphaerulina i familije Mycosphaerellaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Grosmannia aenigmatica
Kategoryjo:Ophiostomatales aenigmatica
Bearsden
Bearsden - mjasto we Szkocyje, we hrabstwje East Dunbartonshire.
Kategoryjo:Mjasta Szkocyji
Endocilus asteroides
Endocilus asteroides je grzib, co go ôpisoł Drechsler 1935. Endocilus asteroides nŏleży do zorty Endocilus i familije Cilonemataceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Zygomycota asteroides Endocilus asteroides
Botryosphaeria populi
Botryosphaeria populi je grzib, co go ôpisoł A.J.L. Phillips 2000. Botryosphaeria populi nŏleży do zorty Botryosphaeria i familije Botryosphaeriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota populi
Sphaerulina sacchari
Kategoryjo:Ascomycota sacchari
Systymatyka ôrganizmōw
Metody badawcze
Systymatyka fynetycznŏ (numerycznŏ) – zakłŏdŏ, iże niy idzie poznać filogynezy i grupuje taksōny, co posiadajōm nojwiyncyj spōlnych cech, podobnie jak nojstarsze systymy ôd czasōw Arystotelesa. Inakszyj ale ôd tradycyjnyj systymatyki, ôrtodoksyjnŏ fynetyka ôdciepuje intujicyjne rangowanie cech jako ważniyjszych abo mynij ważnych dlŏ ôbsztalowaniŏ ôddalyniŏ systymatycznego.
Systymatyka filogynetycznŏ – za jednostki taksōnōmiczne definiuje klady, to znaczy naturalne grupy ôrganizmōw, co ôbyjmujōm zortã ancestralnõ i wszyjske zorty potōmne.
Jednostki, kategoryje, systymy
Bazowŏ jednostka taksōnōmicznõ to taksōn. Taksōny pokrewne sōm grupowane w taksōny wyższego poziōmu.
W tradycyjnyj systymatyce ôrganizmōw taksōnōm nadŏwŏ sie rangã, ôkryślanŏ za kategoryjõ systymatycznõ.
Hysterium myrtillum
Hysterium myrtillum je grzib, co go ôpisoł Pers. Hysterium myrtillum nŏleży do zorty Hysterium i familije Hysteriaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota myrtillum
Systymatyka ôrganizmōw
Jednostki, kategoryje, systymy
Terŏźny w danym ôkresie sztand wiedzy ô ôrganizmach je ôbrazowany ôd systymatykōw we formie układu systymatycznego, nazywanego systymym taksōnōmicznym, klasyfikacyjōm systymatycznōm, klasyfikacyjōm biologicznōm abo podziałym systymatycznym ôrganizmōw. Bez to że sztand tyj wiedzy durch sie umiyniŏ, ôdkrywane sōm nowe grupy ôrganizmōw, a tyż doskōnalōne sōm metody badawcze – propōnowane ôd ôsobnych autorōw klasyfikacyje biologiczne sztyjc podlygajōm modyfikacyjōm.
Hysterium asymmetricum
Hysterium asymmetricum je grzib Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota asymmetricum
Systymatyka ôrganizmōw
Jednostki, kategoryje, systymy
W systymatyce kladystycznyj ôdchodzi sie ôd ôkryślaniŏ kategoryji systymatycznych, a zależności filogynetyczne miyndzy ôsobnymi taksōnami ôkryślane sōm ze pōmocōm kladōw, co tworzōm strōm filogynetyczny, nazywany strōmym rodowym abo strōmym życiŏ.
Thun
Thun (fr. Thoune) - mjasto we Szwajcaryji, we kantůńe Berno.
Systymatyka ôrganizmōw
Bibliografijŏ
Kategoryjo:Taksōnōmijŏ
Thun
Kategoryjo:Mjasta Szwajcaryji
Acanthostigma perpusillum
Acanthostigma perpusillum je grzib, co go ôpisoł De Not. 1863. Acanthostigma perpusillum nŏleży do zorty Acanthostigma i familije Tubeufiaceae. Żŏdne podgatōnki niy sōm wymianowane we Catalogue of Life.
Kategoryjo:Ascomycota perpusillum
Iliskŏ gŏdka
Iliskŏ gŏdka - tureckŏ gŏdka s tajli karluckich gŏdek użiwanŏ hlawniy we Siynciyaniy we Chinach bez kole 30 uzbeckich familijōw.