cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Al Wusta
thumb|Mji wa Al Wusta Al Wusta ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Omani. Idadi ya wakazi wake ni takriban 22,983. Makao makuu ni Haima.
El Mafrex
Aliteuliwa kama Mwimbaji Bora ya Injili mfululizo katika matoleo ya 2012 na 2013 ya ( MOBO ) Music of Black Origin Awards. Alishinda Artiste of the year na Urban Recording of the year katika Tuzo za Muziki Mpya za Uskoti za 2012, na kumfanya kuwa mtu wa kwanza mweusi kushinda SNMA.
Santa Clara, California
thumbnail|right|200px|Mji wa Santa Clara
thumb|right|260px|Mahali pa Santa Clara katika Santa Clara County na [[California]] Santa Clara (yaani, kwa Kihispania, Mtakatifu Klara) ni mji wa Marekani katika jimbo la California.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka 2005, kuna wakazi wapatao 109,000 wanaoishi katika mji huu.
Mji upo mita 23 juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 48 km².
Beylikova
thumb|Ramani ya Beylikova ni mji na wilaya iliopo Mkoani Eskişehir kwenye kanda ya Anatolia ya Kati huko nchini Uturuki.
Saint-Louis, Réunion
thumbnail|right|280px|Mji wa Saint-Louis
Saratoga, California
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Saratoga, California
Saint-Louis, Réunion
Saint-Louis ni mji wa Ufaransa.
Saratoga, California
thumb|right|260px|Mahali pa Saratoga katika Santa Clara County na [[California]] Saratoga ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 30,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 125 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 31 km².
Kigana
Kigana ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wagana. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigana imehesabiwa kuwa watu 1000. Kwa vile Wagana wengi wameanza kuacha lugha yao na kutumia lugha nyingine badala yake, lugha ya Kigana iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigana iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
George Wald
thumbnail|right|200px|George Wald George Wald (18 Novemba 1906 – 12 Aprili 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza mabadiliko ya kikemia ndani ya jicho. Mwaka wa 1967, pamoja na Ragnar Granit na Haldan Hartline alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Mto Ruguzwe
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Ngoma ya Warangi
Ngoma ya Warangi ni aina ya ngoma iliyowambwa ngozi ya mnyama wa porini hasa dikidiki. Kwa Kirangi huitwa "ntangasa". Ngoma hiyo hutumika wakati wa sherehe kama harusi na kadhalika.
Ragnar Granit
left|80px thumbnail|right|200px|Ragnar Granit Ragnar Arthur Granit (30 Oktoba 1900 – 12 Machi 1991) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Uswidi. Amezaliwa nchini Ufini lakini. Hasa alichunguza mabadiliko ya umeme ndani ya jicho. Mwaka wa 1967, pamoja na George Wald na Haldan Hartline alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Saksonia-Anhalt
thumb|Mahali pa Saksonia-Anhalt katika [[Ujerumani]] thumb|bendera ya Saksonia-Anhalt Saksonia-Anhalt (Kijerumani: Sachsen-Anhalt) ni moja ya majimbo 16 ya kujitawala ya Ujerumani lenye wakazi milioni 2,3 kwenye eneo la 20 446 km². Mji mkuu ni Magdeburg. Waziri mkuu ni Reiner Haseloff (CDU).
Jiografia
Saksonia-Anhalt imepakana na majimbo ya Ujerumani ya Mecklenburg-Pomerini, Brandenburg, Saksonia, Thuringia, Hesse na Saksonia ya chini.
Miji mikubwa ni pamoja na Magdeburg, Halle (Saale) na Dessau.
Elbe na Saale ni mito muhimu zaidi.
Kaskazini ya jimbo ni nchi tambarare; katikati kuna maeneo ya rutba kubwa katika mazingira ya Magdeburg. Kusini ni eneo la vilimavilima vinavyopanda juu hadi milima ya Harz.
Historia
Jimbo la Saksonia Anhalt lilianzishwa mwaka 1945 kwa kuunganisha maeneo mawili: Mkoa wa Saksonia (Sachsen) wa Prussia na jimbo la Anhalt. 1949 likawa sehemu ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kijerumani (Ujerumani ya Mashariki). Kutokana na harakati ya kubadilisha utawala katika Ujerumai ya Mashariki jimbo liligawiwa kuwa mikoa 2 ya Halle und Magdeburg na jimbo lilifutwa.
Wakati wa maungano ya Ujerumani mikoa ya awali ilibatilishwa na jimbo la Sachsen-Anhalt liliundwa tena mwaka 1990.
Mtwango
Mtwango ni jina la mahali mbalimbali
Campbell
Campbell:
Paramaribo
thumb|350px|right|Nyumba za kale za Waholanzi huko Paramaribo. thumb|200px|Mahali pa Paramaribo katika Surinam. Paramaribo (jina fupi: Par'bo) ni mji mkuu wa Surinam.
Iko kando ya mto Surinam takriban km 20 kutoka mwambao wa Bahari ya Karibi. Anwani ya kijiografia ni 5°52' N, 55°10' W.
Ina wakazi 250,000, karibu nusu ya wakazi wa nchi.
Kiini cha mji huo kimeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia mwaka 2002.
Kiida'an
Kiida'an ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Waida'an. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kiida'an imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiida'an iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Paramaribo
Historia
Jina la Paramaribo limetokana na kijiji cha wakazi asilia "Parmirbo". Mwaka 1613 Waholanzi walijenga kituo cha biashara karibu na kijiji hicho. Mwaka 1651 eneo lilikuwa chini ya utawala wa Uingereza waliojenga hapa Fort Willoughby. Waholanzi walirudi mwaka 1667 wakatwaa eneo lote na kuita kituo Fort Zeelandia na kijiji mbele yake "Nieuw Middelburgh". Mwaka 1683 nyumba 27 zilihesabiwa zilizoongezeka hadi mwaka 1790 kuwa zaidi ya 1000.
Firenze
thumb|Mji wa Firenze Firenze (kwa Kiingereza Florence) ni mji katika Italia ya Kati na makao makuu ya mkoa wa Toscana. Kati ya mwaka 1865 hadi 1870 ilikuwa pia mji mkuu wa Ufalme wa Italia.
Paramaribo
Historia
Mji wa kale ulichomwa moto mara mbili (1821 na 1832).
Firenze
Mji uko juu ya mto Arno. Idadi ya wakazi ni mnamo 360,000 na pamoja na rundiko la mji ni takriban 1,100,000.
Paramaribo
Historia
Baada ya mwisho wa utumwa mwaka 1863 wengi waliowahi kuwa watumwa walihamia mjini na kusababisha kukua kwa Paramaribo. Tangu mwaka 1975 imekuwa mji mkuu wa Surinam huru.
Jan Mayen
280px|thumb|right|Mahali pa Jan Mayen kati ya Greenland na Norwei Jan Mayen ni kisiwa cha Norwei katika eneo ambapo Bahari ya Aktika na Atlantiki ya Kaskazini zinakutana. Eneo lake ni km² 373, urefu ni km 54 na upana km 2.5-15. Kisiwa kipo katikati ya Norwei, Isilandi na Greenland.
Uwanja wa mji wa Minna
thumb|Nigeria
Hifadhi ya Taifa ya Bénoué
Hifadhi ya Taifa ya Bénoué ni mbuga ya taifa ya Kamerun na Hifadhi iliyoteuliwa na UNESCO. Ina hektari 180,000 kwa ukubwa. Hifadhi hii ina sehemu kubwa ya mbele ya Mto Bénoué, ambayo inaenea kwa zaidi ya kilomita 100 kutengeneza mpaka wa mashariki.
Barabara ya umma kuelekea Tcholliré inakatiza sehemu ya kaskazini ya hifadhi hiyo. Mpaka wa magharibi umeundwa na barabara kuu inayounganisha miji ya Garoua kuelekea kaskazini, na Ngaoundéré kusini. Hifadhi hiyo inapatikana kwa kuja kaskazini kutoka Ngaoundéré.
Historia
Mnamo 1932, eneo hilo lilianzishwa kama Hifadhi ya wanyama. Iliboreshwa na kuwa Hifadhi ya taifa mnamo 1968, na mnamo 1981, ikawa Hifadhi ya Mazingira.
Mimea na wanyama
right|thumb| [[Kiboko ndani ya hifadhi]] Hupatikana wanyama mbalimbali katika hifadhi hiyo ikiwa ni pamoja na, tembo wa afrika, fisi mwenye madoadoa, nguruwe, nguruwe na tumbili pia hupatikana katika mbuga hiyo. Wanyama wakubwa katika mbuga hiyo ni swala kama vile kob, kore wa magharibi, eland kubwa na kunde, pamoja na nyati wa afrika.
Mahali pekee barani Afrika ambapo kuna mabadiliko ya kweli ya kutazama eland kubwa, swala mkubwa zaidi barani Afrika, yupo ndani ya Mbuga ya taifa ya Bénoué. Mbwa mwitu wa afrika yuko ndani ya mbuga ya taifa, ingawa sio kawaida hapo kuliko katika Hifadhi ya taifa ya Faro. Mbuga ya taifa ya Bénoué inajulikana kwa makoloni yake ya viboko.
Tangu 2005, eneo hilo linachukuliwa kuwa ni kitengo cha Uhifadhi wa Simba. Mwaka wa 2011, idadi ya simba ilihesabiwa kuwa ni 200.
Paramaribo
Uchumi
Biashara ya nje kutoka Paramaribo ni hasa boksiti, sukari, mpunga, kokoa, kahawa na ubao. Kuna viwanda vya saruji, rangi na bia.
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini ni jina la sehemu ya kaskazini ya "mkondo wa Ghuba".
Mkondo huu katika bahari hutokea katika ghuba ya Meksiko na kuvuka Atlantiki. Kabla ya kufika funguvisiwa ya Britania unajigawa katika mikono miwili. Mkono wa kaskazini huitwa "Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini".
Jan Mayen
Hakuna wakazi wa kudumu isipokuwa wafanyakazi 14 wa vituo viwili vya serikali ya Norwei. Moja ni kituo cha redio kinachohudumia usafiri kwa ndege katika sehemu hii ya dunia. Nyingine ni kituo cha wataalamu wanaopima hali ya hewa.
Paramaribo
Utamaduni
Utamaduni wa Paramaribo una pande nyingi kutokana na mchanganyiko wa watu wenye asili ya Uhindi, Afrika, Indonesia, Uchina na Ulaya.
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini
Hupeleka maji ya vuguvugu kutoka kusini kwenda kaskazini na kuwa na athari kubwa kwa hali ya hewa hasa ya Ulaya.
Uwanja wa mji wa Minna
Uwanja wa Mji wa Minna (Uwanja wa Bako Kontagora) ni uwanja wenye matumizi mengi katika jimbo la  Minna, nchini Nigeria. Hivi sasa unatumika zaidi kwa mechi za mpira wa miguu na ndio uwanja wa nyumbani wa timu ya mpira ya Niger Tornadoes. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watu 5,000 hadi 7,000. Jimbo la Nigeria  liko katika hatua za kutaka kupanua uwanja Kwa lengo la kuwezesha kubeba watu 30,000. Lakini uwanja huo unaonekana kuwa katikati ya mji wa minna bila nafasi ya kupanuka. Ila tayari nyumba zilikwisha jengwa katika kila upande wa uwanja.
Genoveva Torres Morales
right|thumb|220x220px|Mt. Genoveva Torres Morales. Genoveva Torres Morales (Almenara, 3 Januari 1870 - Zaragoza, 5 Januari 1956) alikuwa mtawa wa Kanisa Katoliki nchini Hispania ambaye, baada ya kupitia majaribu na maradhi mengi tangu utotoni, alianzisha shirika lake lijulikanalo kama Mabinti wa Moyo Mtakatifu wa Yesu na Malaika watakatifu. Alitaka shirika hilo jipya lizingatie utunzaji wa wanawake wote. Wakati wa maisha yake na baada ya kifo chake, alitajwa kama "Malaika wa Upweke".
Jan Mayen
Jan Mayen kilitangazwa kuwa sehemu ya Norwei 27 Februari 1930. Kiutawala kiko chini ya gavana wa Spitzbergen.
Genoveva Torres Morales
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri mnamo 1995 na mtakatifu mnamo 2003.
Jimbo Katoliki la Ifakara
Jimbo katoliki la Ifakara (kwa Kilatini "Dioecesis Ifakarensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini
Kwa njia hi hali ya hewa ya Ulaya ya kaskazini na magharibi si baridi jinsi ilivyo katika Amerika kwenye latitudo ileile. Joto linalokuja na maji ya mkondo huzuia baridi kali. Maji ya mkondo wa ghuba husababisha mabandari ya Ulaya ya Kazkazini hadi Murmansk kuwa bila barafu hata wakati wa baridi.
Genoveva Torres Morales
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Mkondo wa Atlantiki ya Kaskazini
Hali ya hewa ya Ulaya inaruhusu kustawi kwa mazao ya kutosha ya kulisha watu wengi - wakati huohuo maeneo ya Kanada katika latitudo ileile hazina watu kutokana na vipindi virefu vya baridi. Katika Kanada kwenye latitudo ya 60 hakuna miti tena kwa sababu ya kipindi kirefu cha baridi - katika Ulaya miji ya Sankt Petersburg, Helsinki, Stockholm na Oslo iko kwenye latitudo ileile.
Jimbo Katoliki la Ifakara
Makao makuu yako mjini Ifakara.
New Haven, Connecticut
thumbnail|right|200px|Mji wa New Haven
Firenze
Historia
Firenze hutajwa mara nyingi kama chanzo cha kipindi cha "Renaissance" yaani kuzaliwa upya kwa ustaarabu wa kale wa Ulaya. Wakati ule ulitawaliwa na familia ya Medici. Mji umepambwa kwa majengo mazuri sana yaliyojaa picha za kupendeza. Wasanii wengi walio muhimu katika utamaduni wa Ulaya waliishi Firenze kama vile Donatello, Botticelli, Michelangelo na Leonardo da Vinci. Pia watu kama mwanafalsafa wa siasa Machiavelli, mpelelezi wa Amerika Amerigo Vespucci na mwanasayansi Galileo Galilei waliishi Firenze.
Etheldreda Nakimuli-Mpungu
Etheldreda Nakimuli-Mpungu (alizaliwa 1974) ni profesa, mtafiti, mtaalamu wa magonjwa na daktari wa akili katika Idara ya Saikolojia kutoka Kitivo cha Tiba, Chuo Kikuu cha Makerere nchini Uganda. Utafiti wake unalenga hasa matibabu ya kisaikolojia ya makundi kama matibabu ya kwanza ya unyogovu kwa watu walio na VVU. Yeye ni mmoja wa wapokeaji watano tu wa Tuzo ya Elsevier Foundation kwa Wanasayansi wa Ajira ya Awali katika Ulimwengu Unaoendelea katika Sayansi ya Biolojia, na pia waliorodheshwa katika mojawapo ya Wanawake 100 wa BBC mnamo 2020.
Elimu
Nakimuli-Mpungu alihitimu Udaktari kutoka Kitivo cha Sayansi ya Afya Chuo Kikuu cha Makerere mnamo 1998. Alipomueleza habari hizo kwa mama yake, mama yake alimuambia unajua si vizuri kuwa daktari tu, ukienda kwa madaktari wengine hawakufanyi ujisikie vizuri. Nataka uwe mmoja wa madaktari ambao wanawafanyia watu wema kweli kweli." Kazi yake ilianza Kampala, ambapo alifanya kazi kwanza katika idara ya upasuaji, kisha na watoto. Kuanzia 2001 hadi 2012 alifanya kazi katika huduma ya magonjwa ya akili katika Hospitali ya Rufaa ya Kitaifa ya Akili ya Butabika . Mnamo 2006, pia alianza tena masomo ya Saikolojia katika Chuo cha Sayansi ya Afya Chuo Kikuu cha Makerere na kutunukiwa MA. Mnamo 2012, alitunukiwa udaktari wa magonjwa ya akili kutoka Chuo Kikuu cha Johns Hopkins.
New Haven, Connecticut
New Haven ni mji wa Marekani katika jimbo la Connecticut. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 850,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 18 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Firenze
Historia
Sehemu ya mji imo katika orodha ya urithi wa dunia wa UNESCO.
Çifteler
thumb|Ramani ya Çifteler ni mji na wilaya iliopo Mkoani Eskişehir kwenye kanda ya Anatolia ya Kati huko nchini Uturuki.
Dunni Olanrewaju
Dunni Olanrewaju (Desemba 2, 1960), maarufu kama Opelope Anointing ni mwimbaji wa nyimbo za injili wa Nigeria, mtunzi wa nyimbo na mwinjilisti.
Upako wa Opelope alizaliwa tarehe 2 Desemba 1960 huko Akinyele, eneo la serikali ya mtaa katika Jimbo la Oyo, kusini magharibi mwa Nigeria katika familia ya Kikristo ya marehemu Isaya na Shemasi Elizabeth Olaniyi.
Maisha binafsi
Mnamo Mei 2013, binti yake Ibironke aliolewa na Olawunmi na sherehe ya harusi ilifanyika Isolo katika Jimbo la Lagos. Wageni waliohudhuria walikuwa Bola Are, Funmi Aragbaye na Mega 99 ambao walitumbuiza katika kituo cha tukio.
Haldan Hartline
left|80px thumbnail|right|200px|Haldan Hartline Haldan Keffer Hartline (22 Desemba 1903 – 17 Machi 1983) alikuwa mwanafiziolojia kutoka nchi ya Marekani. Hasa alichunguza neva za macho. Mwaka wa 1967, pamoja na Ragnar Granit na George Wald alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Paramaribo
Utamaduni
Wenyeji wanapenda mashindano ya uimbaji wa ndege wanaofugwa kwa kusudi hilo. Mashindano hayo hutokea kila Jumapili.
Jimbo Katoliki la Ifakara
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Dar-es-Salaam.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 14,245, ambapo kati ya wakazi 322,779 (2012) Wakatoliki ni 287,000 (88.9%) katika parokia 18.
Wanahudumiwa na mapadri 62 (42 wanajimbo na 20 watawa (kwa wastani kila mmojawao anahudumia waumini 4.629). Pia kuna mabruda 3 na masista 198.
Saruji
thumb|300px|Kiwanda cha saruji Saruji (pia: simiti, simenti) ni mata laini kama ungaunga unaotengenezwa kutokana na mawe chokaa, udongo wa mfinyanzi, mchanga, chuma na mengine. Kwa kawaida huonekana kama unga wa rangi ya kijivu.
Hukorogwa na maji kuwa na hali kati ya ujiuji ila baada ya muda inaanza kuganda na kuwa imara kama jiwe.
Baadaye ikagunduliwa ya kwamba saruji ikichanganywa na mchanga ma mawe madogo (kama kokoto) kuwa zege inaweza kumwagwa kati ya bao mbili na kuwa imara ndani yake. Kwa njia hiyo imewezekana kujenga haraka sana kwa kumwaga mchanganyiko wa zege ya saruji katika nafasi zilizoandaliwa awali. Hapo nondo za chuma zinaingizwa ndani ya ukuta au sakafu ya saruji kwa kusudi la kuongeza uimara.
Kikaradjeri
Kikaradjeri (au Kigaradjari) ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wakaradjeri katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kikaradjeri 26 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikaradjeri kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Sunnyvale, California
thumbnail|right|200px|Mji wa Sunnyvale, California thumb|left|260px|Makao makuu ya [[Yahoo! katika Sunnyvale]] thumb|right|260px|Mahali pa Sunnyvale katika Santa Clara County na [[California]] Sunnyvale ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 132,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 39 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 59 km².
Mto Ruhona (Gitega)
Maji yake huelekea Mto Ruvubu, Ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Uwanja wa michezo wa Westdene
Uwanja wa Westdene, inajulikana pia kama uwanja wa michezo wa Westdene, ni uwanja wenye matumizi mengi katika mji wa Bloemfontein, eneo huru la Afrika ya Kusini. Kwa sasa unatumika zaidi kwa mechi za mpira wa miguu (soka) na ni uwanja wa nyumbani wa kilabu cha Roses United na kilabu cha Celtic Colts.
Zana za kilimo
alt=|thumb|[[Ng'ombe anayetumika kwa kuvuta plau ili kulima.]] thumb|Mashine ya kuvunia [[pamba.]] Zana za kilimo ni zana au vifaa ambavyo hutumika katika kufanya kazi shambani, kwa mfano mashine fulani.
Zana kwa jumla zimetengenezwa ili kurahisisha kazi fulani, na huweza kuwa zana duni au za kisasa. Zana duni ni zana ambazo hutumika kwa ugumu, nguvu ili kufanya kazi, kumbe zana za kisasa ni zana ambazo hutumika kirahisi ili kufanya kazi.
Kilimo ni juhudi za watu fulani kuzalisha mazao eneo fulani. Kinaweza kuwa cha mazao ya chakula au mazao ya biashara. Kwa ukuaji wa teknolojia wakulima hutumia sana zana za kisasa zaidi kuliko zile za zamani.
Zana za kilimo ni zana au vifaa ambavyo hutumika kurahisisha kazi ya kilimo. Pia zana hizo zinaweza kuwa duni au za kisasa. Zana duni za kilimo ni kama jembe, panga na shoka. Zana za kisasa za kilimo ni kama trekta na kadhalika.
Mapinduzi ya Viwanda
Mapinduzi ya Viwanda na maendeleo ya mashine ngumu zaidi yalifanya mbinu za kilimo kuchukua hatua kubwa za mbele. Badala ya kuvuna nafaka kwa mkono na mundu mkali, mashine za magurudumu hupunguza swati inayoendelea. Badala ya kupunja nafaka kwa kumpiga kwa vijiti, mashine za kupunja zilitenganisha mbegu kutoka kwa vichwa na mabua. Matrekta ya kwanza yalionekana mwishoni mwa karne ya 19.
Nguvu ya mvuke
Kuchanganya inaweza kuwa imechukua kazi ya kuvuna mbali na matrekta, lakini matrekta bado hufanya kazi nyingi kwenye shamba la kisasa. Wao hutumiwa kushinikiza vifaa-mashine zinazofikia ardhi, kupanda mbegu, na kufanya kazi nyingine.
Mimea ya mimea huandaa udongo kwa kupanda kwa kufungua udongo na kuua magugu au mimea inayopinga. Yafahamika zaidi ni shamba, kutekeleza zamani ambayo iliboreshwa mwaka wa 1838 na John Deere. Plow sasa hutumiwa mara kwa mara chini ya U.S. kuliko zamani, na disks za kukabiliana kutumika badala ya kugeuka juu ya udongo, na vibanda kutumika kwa kupata kirefu zinahitajika kuhifadhia unyevu.
Teknolojia mpya na baadaye
thumb|Mashine ya kilimo inayotumia teknolojia mpya. Teknolojia ya msingi ya mashine za kilimo imebadilika kidogo katika karne iliyopita. Ingawa wavunjaji wa kisasa na wapandaji wanaweza kufanya kazi bora au kuwa na tatizo kidogo kutoka kwa watangulizi wao, $ 250,000 ya Marekani wanachanganya leo bado hupunguzwa, kupungua, na hutenganisha nafaka kwa njia ile ile ambayo imefanywa kila wakati. Hata hivyo, teknolojia inabadilika njia ambayo wanadamu hutumia mashine, kama mifumo ya ufuatiliaji wa kompyuta, watoaji wa GPS, na mipango ya kujitegemea huruhusu matrekta na vifaa vya juu zaidi kuwa sahihi zaidi na visivyofaa katika matumizi ya mafuta, mbegu au mbolea. Katika siku zijazo inayoonekana, kunaweza kuwa na uzalishaji wa wingi wa matrekta wasio na gari, ambayo hutumia ramani za GPS na sensorer za elektroniki.
Melanie Bernstein
Melanie Bernstein (alizaliwa 28 Septemba 1976) ni mwanasiasa wa Ujerumani wa Chama cha Kidemokrasia cha Kikristo (CDU) ambaye aliwahi kuwa mwanachama wa Bundestag kutoka jimbo la Lower Saxony kutoka 2017 hadi 2021.
Kazi ya kisiasa
Bernstein alipoteza kiti chake kwa Kristian Klinck kutoka Chama cha Kidemokrasia cha Kijamii kwenye uchaguzi wa shirikisho la Ujerumani wa 2021.
Demetra
Demetra (Kigiriki: Δήμητρα, Dḗmētra au Δημήτηρ, Dēmḗtēr; Kiatika: Δημήτηρ, Dēmētēr; Kidoriki: Δαμάτηρ, Dāmātēr) alikuwa mama wa Persefona na mungu wa kike wa kilimo, mimea na mavuno katika mitholojia ya Kigiriki. Analingana na Ceres katika dini ya Roma ya Kale.
Historia ya Ukraine
Historia ya Ukraine inahusu eneo la Ulaya ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Ukraine (au Ukraina).
Historia ya kale
300px|thumb|Dola la Kiev, chanzo cha Urusi. Ukraine ulianza polepole pamoja na Urusi huko makabila ya wasemaji wa Kislavoni cha Mashariki walikoanza kujenga maeneo yao kuanzia karne ya 8 BK.
Waviking waliunda dola la kwanza katika eneo la Kiev, wakalitawala kama dola la Kislavoni. Wenyewe waliingia haraka katika lugha na utamaduni wa wenyeji, lakini waliacha jina lao kwa sababu "Rus" kiasili ilikuwa jina la Waskandinavia wale kutoka Uswidi ya leo.
Mwaka 988 Kiev ilipokea Ukristo wa Kiorthodoksi kutoka Bizanti. Tukio hilo liliathiri moja kwa moja utamaduni na historia yote iliyofuata.
Dk. Omar Ali Juma
'''Dk. Omar Ali Juma''' (26 Juni 1941 – 4 Julai 2001) alikuwa Makamu wa Rais wa serikali ya awamu ya tatu nchini Tanzania, iliyokuwa inaongozwa na Rais Benjamin William Mkapa.
Historia ya Ukraine
Historia ya kale
Dola la Kiev liliporomoka kutokana na mashambulio ya Wamongolia baada ya Jingis Khan, na maeneo madogo zaidi yalijitokeza yaliyopaswa kukubali ubwana wa Wamongolia.
Upanuzi wa utemi wa Moscow
250px|thumb|Utemi wa Moscow 1390 - 1525 Katika karne ya 14 sehemu kubwa ya maeneo ya Milki ya Kiev ya awali ilifikishwa chini ya utawala wa Polandi na Lithuania. Tawi moja la familia ya watawala wa Kiev lilidhibiti Moscow katika mashariki-kaskazini. Hapa viongozi wake walifaulu kuimarisha utawala na kupanua eneo lake. Hata askofu mkuu wa Kiev, aliyepaswa kuondoka baada ya kuchomwa kwa mji wake, hatimaye alihamia Moscow. Hivyo watawala wa utemi wa Moscow walijitazama kama wafuasi halali wa Dola la Kiev wakaendelea kutumia jina "Rus" lililoendelea kuwa chumbukizo la jina Urusi. Hatimaye watemi wa Moscow walifaulu kushinda pia Wamongolia na kupata uhuru.
Dk. Omar Ali Juma
Wasifu
Dk. Omar alizaliwa tarehe 26 Juni 1941 katika kijiji cha Wawi, Wilaya ya Chake Chake, Mkoa wa Pemba Kusini.
Magdeburg
thumbnail|right|280px|Mji wa Magdeburg
Dk. Omar Ali Juma
Wasifu
Elimu yake ya msingi aliipata tangu mwaka 1949 mpaka mwaka 1957 katika Shule ya Msingi ya wavulana ya Chake, ambayo kwa sasa inajulikana kama Shule ya Msingi Michakaini.
Magdeburg
Magdeburg ni mji mkuu wa Saksonia-Anhalt nchini Ujerumani. Iko kando ya mto Elbe. Idadi ya wakazi wake ni takriban 230,000.
Dk. Omar Ali Juma
Wasifu
Elimu ya sekondari aliipata tangu mwaka 1957 hadi 1960 katika Shule ya Sekondari ya Euan Smith Madressa, ambayo nayo hivi sasa imebadilishwa jina na kuitwa Shule ya Sekondari ya Haile Selassie.
Kuhusu elimu ya juu aliipatia kwenye vyuo mbalimbali vilivyomo nchini Tanzania na nje. Alianza kusoma katika Chuo Kikuu cha Moscow State, ambako alimaliza mwaka 1967 na pia mwaka 1969 alimaliza katika Chuo Kikuu cha Cairo, Misri.
Pia alisoma Chuo Kikuu cha Edimburgh ambapo napo alimaliza masomo yake mwaka 1977, akapata nafasi tena ya kwenda kusoma Chuo Kikuu cha Florida, Marekani na alimaliza mwaka 1980.
Sagio la Warangi
Sagio la Warangi ni aina ya kifaa kilichotengezwa kutokana na mawe. Kwa Kirangi huitwa "lwaala". Sagio lilitumika kwa kusagia nafaka ili kupata unga. Sagio la asili lilikuwa la mviringo.
Historia ya Ukraine
Upanuzi wa utemi wa Moscow
Maeneo makubwa ya Ukraine ya leo yalikuwa chini ya utawala wa Lithuania na Polandi na baadaye ya Ufalme wa Maungano ya Poland-Lithuania. Mwaka 1696 watawala wa Polandi walishawishi sehemu ya maaskofu Waorthodoksi kukubali maungano na kanisa katoliki na hii ilikuwa chanzo cha kutokea kwa Kanisa Katoliki la Kigiriki la Ukraina.
Yohane wa Ribera
Mwenye ibada kubwa kwa Ekaristi takatifu na mtetezi wa ukweli wa imani Katoliki, alijenga waumini kwa mafundisho bora.
Alitangazwa na Papa Pius VI kuwa mwenye heri tarehe 18 Septemba 1796, halafu Papa Yohane XXIII alimtangaza mtakatifu tarehe 12 Juni 1960.
Historia ya Ukraine
Upanuzi wa utemi wa Moscow
Katika karne ya 18 Polandi iligawanywa kati ya majirani yake. Ugawaji huo uliongeza sehemu za Ukraine zilizofika chini ya utawala wa Urusi. Ila sehemu ya kusini-magharibi ilikuwa sehemu ya milki ya Austria. Katika maeneo chini ya Urusi Wakatoliki walipaswa kurudi katika Kanisa la Kiorthodoksi. Lakini katika maeneo yaliyochukuliwa na Austria tangu mwaka 1772, serikali iliwapa Wakatoliki Waukraine haki sawa na Kanisa la Kilatini; liliweza kuunda seminari na vyuo; taasisi hizo zikawa chimbuko la kukua kwa lugha ya Kiukraine na utaifa wa Kiukraine.
Miaka mia ya mwisho
Miaka 1918 - 1921, baada ya mwisho wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia na ya kuporomoka kwa Dola la Urusi, nchi ilikuwa na kipindi kifupi cha uhuru na vita vya wenyewe kwa wenyewe.
Miaka 1922 - 1991 Ukraine ilikuwa jamhuri mwanachama wa Umoja wa Kisovyeti. Jamhuri hiyo ilikuwa moja ya nchi wanachama walioanzisha Umoja wa Mataifa. Hali halisi haikuwa na madaraka ya pekee kwa sababu ilikuwa chini ya usimamizi wa serikali kuu ya Moscow.
Baada ya kuporomoka kwa Umoja wa Kisovyeti nchi ilijipatia tena uhuru wake kama Jamhuri ya Ukraine, ingawa Russia haikuridhika wala kukubali mipaka.
Mwaka 1991 Urusi na Ukraine ziliutia sahihi mkataba wa urafiki walipoahidiana kuheshimiana kama majirani wema.
Kwa msingi huo, mwaka 1994 Ukraine ilikabidhi Urusi silaha za nyuklia iliyowahi kurithi kutoka jeshi la Kisovyeti na kwenye Mkataba wa Budapest Urusi, Marekani na Uingereza ziliahidi kulinda Ukraine katika mipaka yake dhidi ya mashambulizi yoyote.
Hata hivyo, baada ya mwaka 2000 majadiliano ndani ya Ukraine kuhusu kujiunga na umoja wa NATO ilianza kuleta ugumu katika uhusiano na Urusi.
Mwaka 2013 yalitokea maandamano na mapigano kwa sababu rais Viktor Yanukovich aliamua ghafla kukataa mapatano ya kujiunga na Umoja wa Ulaya yaliyokwisha kukubaliwa tayari. Waandamanaji kwa mamia waliuawa na polisi na hatimaye rais alikimbilia Urusi. Hapo bunge liliamua kumwondoa madarakani na kuwa na uchaguzi mpya wa rais.
Katika hali hiyo Urusi ilivamia Krim kwa njia ya kuficha. Wanajeshi wasio na sare walitokea kwenye miji ya Krim wakivamia majengo ya serikali pamoja na bunge la kieneo. Idadi isiyojulikana ya wabunge la jimbo la Krim waliamua tarehe 5 Februari kuondoa serikali ya jimbo wakaitisha kura za wananchi. Tarehe 11 Februari walitangaza uhuru wa Krim, na kura ya wananchi ya tarehe iliyoendeshwa na mamlaka mpya ilitangaza kuwa na kura nyingi za kujiunga na Urusi. Ombi hilo lilikubaliwa na Urusi.
Mnamo Aprili 2014 waandamanaji walivamia majengo ya serikali huko Donetsk wakidai pia kura kuhusu kujitenga na Ukraine. Baada ya kuondolewa na polisi, waandamanaji wenye silaha walitangaza maeneo ya Donetsk na Luhansk kuwa "jamhuri za kujitegemea". Serikali ya Ukraine iliongeza polisi na pia jeshi. Mapigano yalianza ambako jeshi la Urusi lilisaidia waasi, kwanza kwa siri na baadaye waziwazi. Mapigano hayo yalikuwa mwanzo wa Vita ya Donbas iliyoendelea hadi mwaka 2022.
Mwaka 2022 rais wa Urusi alitangaza kwamba yeye haoni Ukraine kama nchi halisi akaamuru jeshi lake kuvamia Ukraine tarehe 24 Februari.
Dk. Omar Ali Juma
Wasifu
Dk. Omar aliendelea na masomo yake na mwaka 1982 alikuwa mmoja wa wahitimu katika Chuo Kikuu cha Reading, Uingereza na pia kiongozi huyo alipata fursa ya kwenda kusoma katika Chuo cha Kivukoni Ideological mwaka 1982.
Shughuli za kiserikali
Dk. Omar Ali Juma alikuwa mfanyakazi wa Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar tangu mwaka 1967 hadi mwaka 1984 ambapo alihamishiwa katika serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania mwaka 1995 hadi alipofariki dunia.
Saint-Malo
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Saint-Malo
Dk. Omar Ali Juma
Shughuli za kiserikali
Alipokuwa mfanyakazi wa Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar (SMZ) alishika nyadhifa nyingi kubwa.
Saint-Malo
Saint-Malo ni mji wa Ufaransa.
Dk. Omar Ali Juma
Shughuli za kiserikali
Mwaka 1967 - 1969 alikuwa Ofisa Wanyama Msaidizi, mwaka 1969 - 1970 alikuwa Ofisa Wanyama na mwaka 1970 hadi 1971 alikuwa Ofisa Wanyama Mwandamizi.
Mwaka 1971 -1972 alikuwa Ofisa Mifugo, halafu alikuwa Ofisa Mkuu wa Mifugo katika miaka ya 1972-1978.
Miaka 1978-1984, alifanikiwa kushika wadhifa wa Mkurugenzi wa Maendeleo ya Mifugo, mwaka 1984-1987 alikuwa Katibu Mkuu Wizara ya Kilimo na Maendeleo ya Mifugo, Zanzibar, na Januari 1988 - 1995, alikuwa Waziri Kiongozi wa Serikali ya Mapinduzi Zanzibar.
Sudan
thumb|350px|right|[[Ramani ya Sudan ikionyesha majimbo yake]] Sudan (jina rasmi: Jamhuri ya Sudan) ni nchi ya tatu kwa ukubwa katika bara la Afrika na ya kumi na sita duniani
Imepakana na Misri kaskazini, Bahari ya Shamu kaskazini-mashariki, Eritrea na Ethiopia mashariki, Sudan Kusini kusini-mashariki, Afrika ya Kati na Chadi magharibi, na Libya kaskazini-magharibi.
Kijiografia nchi hii huhesabiwa kama sehemu ya Afrika ya Kaskazini.
Mji mkuu ni Khartoum.
Majimbo ya Sudan Kusini yalikuwa sehemu ya nchi hiyo lakini yalipiga kura ya kujitenga yakapata kuwa nchi huru kuanzia tarehe 9 Julai 2011.
thumb|150px]left|Aliyekuwa makamu wa Rais [[John Garang, ambaye awali aliongoza wanamgambo wa Sudan Kusini kupigania uhuru wa majimbo ya kusini.]]
Jiografia
Ona pia: Orodha ya mito ya Sudan, Orodha ya miji Sudan thumb|280px|right|Mlima wa Dair eneo ya kati, Sudan thumb|280px|right|Bwawa kusini mwa Sudan Sudan iko upande wa Afrika ya kaskazini, ina pwani kwenye bahari ya Shamu kati ya Misri na Eritrea. Imetamalikiwa zaidi na mto Nile na mikono yake.
Ina eneo la kilomita mraba 1,886,068 (sq mi 728,215).
Hali ya anga ni ya mwangaza kusini, na mikuranga kaskazini.
Mvua yapatikana miezi ya Aprili na Oktoba.
Uharibifu wa mazingira hasa ni kwa sababu ya mmomonyoko wa udongo na utapakazi wa jangwa.
Majimbo
Nchi imegawiwa katika wilaya 18, zilizogawiwa tena katika kata 133.
Historia
thumb|left|150px|Sanamu ya Mfalme wa Wanubi, Sudan thumb|Muhammad al-Mahdi thumb|left|300px|Dola la Mahdi 1881-1898
Historia ya awali
Katika milenia ya 5 KK watu walizidi kuhama Sahara ikigeuka jangwa wakasogea katika eneo la Sudan ya sasa (bonde la mto Nile).
Mchanganyiko wa watu hao uliunda ufalme wa Kush kwenye 1700 KK. Makao makuu yalikuwa Kerma.
Katika karne ya 8 KK watu wa ufalme huo waliteka Misri na kuitawala kwa karne moja hadi waliposhindwa na Waashuru.
Baadaye makao makuu yalikuwa Meroe, ambapo ufalme uliendelea hadi karne ya 4 BK ukiwa maarufu kwa uhunzi kwa jina la Ethiopia.
Ufalme kusambaratika
Ufalme huo uliposambaratika, zilitokea falme mbalimbali katika eneo lake, mmojawapo ukiwa ule wa Nubia.
Baadaye Uislamu pia ulijitokeza katika falme hizo ukazidi kuenea hadi kuanzisha usultani wa Sennar.
Mwaka 1821 mtawala wa Misri chini ya himaya ya Waturuki aliteka Sudan kaskazini.
Dola la Mahdi
Dola la Mahdi (kwa Kiarabu المهدية, "mahdiyya") lilianzishwa na Muhammad Ahmad Al-Mahdi mwaka 1881 alipojitangaza kuwa mahdi kufuatana na imani ya Kiislamu akaongoza uasi dhidi ya Misri iliyotawala Sudan ikisimamiwa yenyewe na Uingereza.
Muhammad Ahmad Al-Mahdi alifaulu kukusanya wafuasi wengi na kushinda Wamisri. Tarehe 26 Januari 1885 jeshi lake lilitwaa mji mkuu Khartum na kumwua gavana Gordon Pasha.
Baada ya ushindi wake Al-Mahdi alikufa na homa ya matumbo.
Khalifa Abdullahi aliimarisha utawala wake wa kuwaua wapinzani bila neema, kati yao wanafunzi na ndugu za mahdi mwenyewe. Akajenga jumba mjini Omdurman linalosimama hadi leo.
Khalifa Abdullahi alijaribu kutumia teknolojia mbalimbali. Akanunua meli za mvuke za mtoni alizoziona Waingereza walizitumia pia akajenga kiwanda cha kutengenezea bunduki. Akaanzisha nyaya za mawasilaino kwa simu. Lakini kwa ujumla vita na utawala wa mahdiyya zilikuwa ziliharubu uchumi iliyoendelea kuzorota.
Khalifa alifaulu kupanua utawala wake juu ya maeneo karibu yote ya Sudan ya leo lakini alishindwa kufikia jimbo la Ikweta ambako Emin Pasha aliendelea kutetea mabaki ya Sudani ya Kimisri. thumb|300px|Jeshi la Mahdiyya
Itikadi ya kupanua utawala wa mahdiyya kwa njia ya jihad ilimsababisha khalifa kushambulia nchi jirani ya Ethiopia iliyotawaliwa na kaisari wa Kikristo. Mwaka 1887 akaongoza jeshi la askari 60,000 hadi Gondar. Waethiopia wakajibu kwa kushambulia Sudan mwaka 1889. Kifo cha Kaisari Yohane IV katika mapigano ya Metemma tarehe 9 Machi 1889 ililazimisha Waethiopia kurudi kwao. Lakini jeshi la mahdiyya lilipoteza wanajeshi wengi pia likadhoofika.
Wakati huohuo jemadari wa khalifa Abd ar-Raħmān an-Nujumī alishambulia Misri lakini alishindwa kwenye mapigano ya Tushkah. Hii ilikuwa mara ya kwanza ya jeshi la mahdiyya kushindwa.
Majaribio ya vita za jihadi dhidi ya Wabelgiji katika jimbo la Ikweta na dhidi ya Waitalia katika Eritrea yalishindikana pia. thumb|250px|Mapigano ya Omdurman 2 Septemba 1898
Mwaka 1895 mkuu wa jeshi la pamoja la Misri na Uingereza, jenerali Horatio Kitchener aliamua kulipiza kisasi kwa vita ya 1885 akaongoza jeshi kubwa dhidi ya Sudan. Kwa kutumia meli za mvuke kwenye mto Nile na kujenga reli akasongea mbele hadi Omdurman.
Tarehe 2 Septemba 1898 jeshi la mahdiyya lilishindwa kabisa katika mapigano ya masaa matano. Safari hiyo Waingereza waliandaliwa vizuri zaidi, pia silaha mpya kama bunduki ya mtombo ziliwapa ushindi. Upande wa khalifa walikufa askari 11,000, upande wa Waingereza na Wamisri watu 400 pekee.
Khalifa mwenyewe alitoroka akajenga jeshi upya na kutawala kusini mwa Sudan, lakini akauawa mwaka 1899 katika mapigano ya Umm Diwaykarat.
Hivyo Waingereza walitawala Sudan pamoja na Misri hadi 1956, na Kitchener akawa gavana mkuu wa kwanza.
Baada ya Uhuru
thumb|280px|right|Ramani ya siasa ya Sudan kabla ya Sudan Kusini kujitenga. Baada ya uhuru wa nchi (1956), makabila ya kusini, ambayo hayakukubali kusilimishwa, yalipigania vita ndefu hadi kupata uhuru wao.
Darfur ni eneo lenye majimbo matatu ambayo imeathiriwa na vita vya kisiasa, vita vya Darfur.
Kutokana na vita nyingi serikali hazikuwa imara na kulikuwa na mabadiliko ya mara kwa mara baada ya uhuru. Mapinduzi ya kijeshi ya kwanza yalitokea mwaka 1958, kisha jenerali Ibrahim Abboud alitawala hadi 1964 wakati alipopaswa kujiuzulu kutokana na upanuzi wa vita katika Sudan Kusini na upinzani wa wananchi kwenye mji mkuu.
Utawala wa Nimeiry
Kilichofuata kilikuwa kipindi cha serikali 3 za kiraia hadi 1969. Tarehe 25 Mei 1969 jeshi, chini ya kanali Gaafar Nimeiry, lilipindua tena serikali. Nimeiry alikuwa waziri mkuu, wakati bunge na vyama vyote vilipigwa marufuku. Nimeiry alitawala hadi 1985, na tangu 1971 alikuwa rais. Mwaka 1972 alifaulu kumaliza awamu ya kwanza ya vita ya wenyewe kwa wenyewe dhidi ya Sudan Kusini kwa mapatano ya Addis Ababa. Sudan Kusini ilipewa mamlaka ya kujitawala katika mambo ya ndani chini ya serikali ya kieneo.
Mwanzoni Nimeiry alijaribu kuiga siasa ya Gamal Abdel Nasser nchini Misri na kutekeleza sera kadhaa za ujamaa. Utawala wake uliona upinzani kutoka kwa Wakomunisti na pia kutoka Waislamu wenye itikadi kali. Baada ya kupinduliwa kwa siku kadhaa na Wakomunisti alivunja ushirikiano na Urusi na kuanza kupokea wanasiasa wenye mwelekeo wa Uislamu mkali katika serikali yake.
Tangu miaka ya 1980 alisogea zaidi upande wa Uislamu wa kisiasa. Mwaka 1983 alitangaza sharia kuwa msingi wa sheria zote na kubadilisha sheria za jinai ipasavyo. Hatua hii ilisababisha upinzani katika sehemu za nchi zisizokaliwa na Waislamu. Alivunja pia serikali ya kieneo kwa Sudan Kusini na hivyo vita ya wenyewe kwa wenywewe ilianza upya.
Nimeiry alitangaza hali ya dharura iliyompa tena mamlaka za kidikteta. Mwaka 1985 aliruhusu kunyongwa kwa mwanafalsafa Mwislamu Mahmoud Mohammed Taha kwa kosa la "uasi dhidi ya Uislamu". Miezi minne baadaye Nimeiry alipinduliwa kwenye mwaka huohuo.
Utawala wa Bashir
Sudan ilirudi kwa miaka michache chini ya serikali ya kiraia. Mapinduzi yaliyofuata mwaka 1989 yalileta utawala wa jenerali Omar al-Bashir. Vita ya wenyewe kwa wenye iliendelea hadi mwaka 2005 ikamalizika kwa Mapatano ya Naivasha baina ya Sudan na SPLA. Sudan Kusini ilipewa miaka hadi 2011 kujitawala halafu kuwa na kura ya wananchi wa kusini kuhusu uhuru uliotangazwa mwaka uleule.
Tarehe 11 Aprili 2019 Bashir alipinduliwa na jeshi lake baada ya wiki kadhaa za maandamano ya wananchi wa Khartum na miji mingine dhidi yake. Kupinduliwa kwake pamoja na kipindi cha serikali ya mpito ya kijeshi vilitangazwa na waziri wa ulinzi, jenerali Awad Mohammed Ibn Auf. Ilhali waandamanaji waliendelea kupinga serikali ya kijeshi, Ibn Auf alijiuzulu tarehe 12 Aprili na siku iliyofuata, tarehe 13 Aprili, jenerali Abdel Fattah Burhan alitangaza wanajeshi wanatafuta ushirikiano wa karibu na wapinzani wa utawala wa awali.
Watu na makabila
Kadiri ya sensa za mwaka 2008, wakazi walihesabiwa kuwa zaidi ya milioni 21.6.
Kadirio ni kwamba wakazi ni karibu milioni 48 mwaka 2022.
Umma wa miji kama Khartoum (pamoja na Omdurman, na Khartoum ya kaskazini) waongezeka zaidi: umma wa miji hiyo yakadiriwa milioni 6-7 na wengine wahamiaji milioni 2 ambao wamekimbia vita vya kusini, magharibi, mashariki na pia wengine kwa sababu ya ukame.
Sudan ina aina mbili za utamaduni — Waafrika walio na Uarabu na Waafrika wasio Waarabu — na maelfu ya makabila na migao ya kabila, lugha tofautitofauti kwa makundi au kabila – migawanyiko hii uleta siasa za utengo na ubaguzi.
Majimbo ya Kaskazini hasa ndio makubwa nchini Sudan, na pia miji mikubwa iko katika majimbo haya. Zaidi ya milioni 22 wanaoishi katika majimbo haya ni Waislamu-Waarabu na wanaongea Kiarabu, lakini wengi pia huongea lugha 70 za kikabila hasa Kinubi, Kibeja, Kifur, Kinuban, Kiingessana, kwa kikundi hiki kuna wale wavutia zaidi kama: Wa-Kababish kutoka Kordofan kaskazini, watu hawa wanaofuga ngamia; Ga’alin (الجعلين), Rubatab (الرباطاب), Manasir (المناصير) and Shaiqiyah (الشايقيّة); makabila ambao makao yao ni karibu na mito ni kama Baggara wa Kurdufan na Darfur; Wakiham Beja eneo ya bahari ya Shamu na Wanubi wa Nile kaskazini, ambao wengine wamehamishwa karibu na mto Atbara. Eneo la Shokrya kwa Wabutana, Wabataheen wamepakana na Waga’alin na Washorya, upande wa kusini-magharibi eneo ya Butana. Pia kuna Warufaa, Wahalaween na makabila mengine mingi eneo la Gazeera na kwa ufuo wa Bluu Nile na eneo ya Dindir. Hata Wanubi kusini mwa eneo la Kurdufan na Wafur upande wa magharibi.
Dini
Dini kubwa zaidi nchini ni Uislamu (97%).
Elimu
Vyuo Vikuu vya Sudan ni kama vile:
Kikariyarra
Kikariyarra kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakariyarra katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikariyarra ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikariyarra kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Larry Abramson
thumb|Larry Abramson (2005). Larry Abramson (1954) ni msanii kutoka nchi ya Israel.
Wasifu
Abramson alizaliwa mwaka 1954 katika Afrika Kusini mnamo mwaka wa 1961, familia yake ilihamia Israel na kuanzisha makazi mjini Yerusalemu. Mnamo Mwaka wa 1970, kama mwandamizi katika  shule ya sekondari, yeye alikuwa mmoja wa wale waliotia sahihi  barua ya kupinga uvamizi wa kijeshi wa Gaza. Mwaka 1973, Abramson alikwenda kujifunza sanaa katika Chuo cha Chelsea ya Sanaa na ubunivu, London. Pindi tu aliporudi Israel yeye alichukua nafasi ya uchapishaji na mtunza ya maonyesho katika Warsha Print Yerusalemu, ambako alifanya kazi kwa miaka tisa, hadi 1986.
Kibisaya cha Sabah
Kibisaya ya Sabah ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia inayozungumzwa na Wabisaya. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibisaya ya Sabah imehesabiwa kuwa watu 15,800. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibisaya ya Sabah iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Larry Abramson
Wasifu
Maonyesho yake ya kwanza kibinafsi yalikuwa mwaka 1975. Kazi yake katika miaka ya 1980 yalishughulikia  aina ya sanaa ya kisasa ishara kutoka Ulaya, hasa "Black Square" iliyoundwa na  KAŽIMÍR Malevich, aliyoitumia kujenga hali ya nguvu kuchanganya mtindo wa kurahisisha na mfano wa sanaa ya kuchora.
Katika mwaka 1993 na 1994 Abramson aliunda mfululizo wa sanaa "Tsuba," iliyoonyeshwa katika Nyumba ya sanaa ya Kibbutz. Mfululizo huo ilijumuisha michoro asili 38 (mafuta kwenye turubai), michapisho 38 kwenye karatasi ya michoro ya asili, na picha za kisimama, kutokana na sampuli za mimea zilizochukuliwa kwenya maeneo. Mfululizo huu wa kazi inahusiana na magofu ya kiakeolojia iliyo karibu kibbutz Tzova, eneo ambayo ulitolewa muongo kabla yake na msanii Joseph Zaritsky (chini ya jina "Tsuba)." Wakati Zaritsky alipuuza magofu ya Waarabu yaliyopatikana kwenye eneo hilo kwa kulainisha uchoraji wake, Abramson alichora kihalisi. Kwa kujumuisha magofu ya kijiji Kiarabu, yeye alikosoa Zaritsky, ambaye inatakaali kutoa  utambulisho wa Kiarabu kutoka kwenye eneo hilo.
Günyüzü
thumb|Ramani ya Günyüzü ni mji na wilaya iliopo Mkoani Eskişehir kwenye kanda ya Anatolia ya Kati huko nchini Uturuki.
Larry Abramson
Wasifu
Mnamo Mwaka 1984, Abramson alijiunga na idara ya sanaa katika chuo cha Sanaa na ubunifu Bezaleli iliyoko Yerusalemu. Mwaka 1992, aliteuliwa mkuu wa idara ya sanaa na mkuu wa mipango Bezaleli kwa ajili ya wasanii chipukizi(shahada ya juu). Kwa mwaka wa masomo 2002-2003, yeye alialikwa kama mhadhiri mgeni na taasisi ya sanaa ya San Francisco; kwa wakati huo, huo alianza mchakato wa kuanzisha idara ya sanaa na ubunivu katika Chuo cha Uhandisi na ubunivu cha Shenkar katika eneo la Ramat Gan, Israel.
534
Makala hii inahusu mwaka 534 (Baada ya Kristo).
Larry Abramson
Wasifu
Mwezi tano 2002, Abramson alichapisha makala katika jarida Studio haki "We're all Felix Nussbaum," ambapo walijadili hali ya matatizo ya kujenga uchoraji wa kihistoria katika zama za baada ya ya mauaji ya wayahudi nchini ujerumani. Mnamo Mwaka 2004, Abramson aliweka maonyesho ya kazi chini ya jina "piles" kwa kutumia makaa. hii ilikuwa ni pamoja na michoro ya marundiko na uchafu ya ujenzi na yalikuwa yanahusiana na suala la magofu ikionyesha  katika sanaa na sanamu ya mchoraji Felix Nussbaum wa Kijerumani aliyekuwa na asili ya Kiyahudi. Mfululizo huu iliwasilishwa katika Makavazi ya Felix Nussbaum katika Osnabrück, Ujerumani na katika makavazi ya Chaim Atar ya Sanaa katika kibbutz Ein Harod katika Bonde la Yezreeli.
Mnamo Mwaka 2007, Abramson aliwasilisha maonyesho ya uchoraji wake katika sanaa Gordon mjini Tel Aviv.
Orodha ya mito ya wilaya ya Koboko
Orodha ya mito ya wilaya ya Koboko inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.
Samia Yusuf Omar
Samia Yusuf Omar au Samiyo Omar (25 Machi 1991 – Aprili 2012) alikuwa mwanariadha wa mbio fupi kutoka nchini Somalia. Alikuwa mmoja kati ya Wasomalia wawili walioshiriki kwenye Michezo ya Olimpiki 2008 huko Beijing, China.
Baada ya kutishiwa na wanamgambo wenye itikadi kali wa Al-Shabaab alikimbilia Ethiopia akaendelea hadi Lybia na wakati wa kuvuka bahari ya Mediteranea pamoja na wakimbizi wengine alikufa maji.
Familia na utoto
Samia Yusuf Omar alizaliwa Somalia mnamo 25 Machi 1991, kwa Omar Yusuf na Dahabo Ali akiwa wa kwanza kati ya watoto sita. Mama yake aliwahi kuwa mwanariadha kwenye ngazi ya kitaifa.
Wakati wa vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Somalia baba yake aliuawa na bomu lililolipuka sokoni alipofanya kazi wakati Samia alikuwa katika darasa la nane. Wakati ule aliacha shule akaangalia wadogo ilhali mama aliendelea kufanya biashara ndogondogo. Mama alimpa moyo kufanya mazoezi ya mbio. Alienda kwa mazoezi kwenye uwanja wa michezo penye njia ya mbio iliyokuwa na mashimo kutokana na milipuko ya mabomu. Kama hakuweza kuingia uwanjani alikimbia kwenye barabara za miji hata akishikwa mara kwa mara na wanamgambo na kurudishwa nyumbani kutokana an iamni zao za kidini eti mwanamke Mwislamu asishiriki katika riadha.
Mashindano
Mwezi wa Aprili mwaka 2008 alishiriki katika Ubingwa wa riadha wa Afrika huko Addis Ababa, Ethiopia alipopata nafasi ya mwisho. Hata hivyo aliteuliwa na Kamati Olimpiki ya Somalia kushiriki katika mashindani ya mbio wa mita 200 kwenye Michezo ya Olimpiki ya 2008 huko Beijing, China. Wakati ule alisema ya kwamba hakutegemea kuteuliwa kwa sababi ya umri wake mdogo na kwa sababu familia yake alitoka katika jamii lisilo la Kisomali.
Alishiriki katika viatu na nguo zilizotolewa na timu ya Sudani kwa sababu mwenyewe au kamati ya Somalia walikosa pesa. Alimaliza wa mwisho lakini kwa makofi ya watazamaji wote katika sekunde 32.16. Habari zake akiwa mwanamke wa pekee kutoka Somalia ziliripotiwa na magazeti na vituo vya runinga vingi duniani.
Baada ya Olimpiki
Kushiriki kwake kwenye Olimpiki haikuripotiwa sana katika Somalia iliyoendelea kuwa na hali ya vita tena bila programu zozote za runinga nchini. Aliporudi kundi la al-Shabaab lilipanua utawala wake juu ya sehemu kubwa za Mogadishu na baada ya kutishwa na wanamgambo wao alijaribu kuficha kuwa yeye ni mwanariadha. Mwaka 2009 alihamia pamoja na mama na wadogo zake katika kambi la wakimbizi ndani ya Somalia. Al-Shabaab ilikataa wanawake wote wasihudhurie au kutazama michezo tena.
Mwaka 2011 Samia aliona hawezi kuendelea tena Somalia alikimbia Ethiopia bila famila yake. Hapo Addis Abeba aliruhusiwa kushiriki katika mazoezi ya timu ya Ethiopia. Aliona ya kwamba alihitaji mazoezi zaidi na kocha ya binafsi ili akubaliwe kwa Olimpiki za mwaka 2012. Hivyo aliamua kuelekea Ulaya kwa matumaini ya kumpata kocha pale.
Dhidi ya ushauri wa marafiki na familia aliondoka katika Ethiopia akitumia pesa yake kulipa watu waliomfikisha hadi Lybia. Huko alifungwa jela pamoja na wakimbizi wengine Waafrika kwa muda.
Kifo
Mwezi wa Aprili alifaulu kupata nafasi kwenye mashua iliyopangwa kuwapeleka wakimbizi 70 Italia kwa siri. Mashua iliishiwa petroli ikaelea ovyo baharini kati ya Lybia na Sisilia. Manowari ya Kiitalia ilikaribia na wakati mabaharia walirusha kamba kwa mashua ndogo kulitokea msongamano mkubwa na watu kadhaa walisukumwa na kuanguka kwenye maji. Samia alikuwa mmojawao akazama akafa.
Habari zake zimesimuliwa katika kitabu Non dirmi che hai paura ("Usiniambie kwamba unaogopa") cha mwandishi na mwanahabri Giuseppe Catozzella. Hakimiliki zimenunuliwa na shirika la Penguin Books kulikuwa na mipango ya kupiga filamu ya historia hii. Mwaka 2015 mwandishi na mchoraji Mjerumani Reinhard Kleist alitoa kitabu Der Traum von Olympia – Die Geschichte von Samia Yusuf Omar ("An Olympic Dream – The Story of Samia Yusuf Omar") kilichotafsiriwa pia kwa Kiingereza na kutolewa mwaka 2016.
Cri-Zelda Brits
Cri-Zelda Brits (pia Crizelda Brits, * 20 Novemba 1983) ni mchezaji wa kriketi wa kimataifa kutoka Afrika Kusini akirusha kwa mkono wa kulia.