cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Siku moja kabla Ngolo hajajifungua mtoto, wingu kubwa lilitanda angani. Mvua kubwa na yenye radi kali ikaanza kunyesha. Mtoto aliyekuwa tumboni akaruka mruko usio wa kawaida na kisha ikaskika sauti ya kitoto kutoka tumboni ikisema, "máyù nibyalage, yaani mama nizae!" Ngolo akashtuka na kuingiwa hofu baada ya kuskia sauti hiyo, hivyo akamuita mama mkwe wake na baadhi ya majirani ili nao waweze kuwa mashahidi wa sauti hiyo. Kwa bahati nzuri sauti ile ikajirudia tena na ghafla uchungu ukamshika Ngolo. Ilikuwa ni mwaka 1892 Ngolo alipojifungua mtoto wa kiume mwenye maajabu tangu akiwa tumboni mwake. Mtoto huyo akaitwa Igulu, yaani Mbingu.
Igulu (Mwanamalundi) alizaliwa akiwa mwenye afya njema kabisa isipokuwa tu miguu yake ilikuwa myembamba na yenye nyayo kubwa tangu alipozaliwa. Kutokana na wembamba wa miguu yake, jamii ikampa jina la utani "Mamilundi" likimaanisha "mamiguu membamba".
Igulu alikuwa ni mtu mwenye aibu sana enzi za utoto wake. Alikuwa akiwakimbia wageni wasimuone na kuuficha uso wake kwa aibu. Pamoja na aibu alizokuwepo nazo, alipenda sana kuzurura mitaani akiwa ameambatana na marafiki zake. Baadhi ya wazazi hawakupendezwa na tabia yake ya uzururaji akiwa ameambatana na watoto wao. Mara kadhaa wazazi wa marafiki wa Igulu walimtamkia Igulu (Mwanamalundi) maneno mabaya kila Igulu (Mwanamalundi) alipotoka kuzurura na watoto wa majirani zake, walimwambia, “Mamirundi galyo lilihumbura bana bise”, ikiwa na maana "mamiguu yake marefu linarubuni watoto wetu”.
Uhaini
Uhaini (kutoka neno la Kiarabu) ni pale mtu anapotenda jambo dhidi ya nchi yake. Kwa mfano, mtu anaweza kuisaidia nchi nyingine ipigane vita dhidi ya nchi yake kwa kutoa habari za siri.
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Katika ujana wake Igulu, alipenda sana kucheza ngoma aina ya Kahela. Kila aliposhiriki kucheza ngoma hiyo, alipenda sana kuuficha uso wake kwa kitambaa cheusi. Katika mashindano ya kucheza ngoma hiyo, Igulu na marafiki zake walishindwa kuwa washindi. Watu kama Samíke, Ng'wanikinga, Ng'wanilong'ho na Gíndù Nkíma walikuwa si rahisi kuwashinda katika uchezaji wa ngoma. Ni watu ambao walijua kucheza ngoma kwa umahili kuliko Igulu (Mwanamalundi). Mara nyingi matumizi ya uchawi yalihusika katika kuwapa ushindi wa kucheza ngoma hiyo na kukubalika kwa watu mbalimbali.
Uhaini
Uhaini ni neno la kawaida, lakini nchi tofauti zina sheria na adhabu tofauti dhidi ya matendo ya kihaini, hata adhabu ya kifo.
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Kutokukubalika kwa Igulu (Mwanamalundi) na marafiki zake mbele ya jamii hasa katika uchezaji wa ngoma kulipelekea achukue uamuzi wa kwenda kwa mganga. Igulu aliwashawishi vijana wenzie waende kwa mganga atakaewapa dawa ya mvuto kwa watu na kuwa washindi nyakati zote za mashindano ya ngoma. Vijana wenzie walikubali sababu kwa nyakati zile suala la kwenda kwa mganga lilikuwa ni jambo dogo sana.
Uhaini
Miongoni mwa wahaini maarufu duniani kuna Yuda Iskarioti, Benedict Arnold, Philippe Pétain na Vidkun Quisling.
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Safari ya kuelekea mashariki zaidi mwa kijiji chao ikawadia. Mganga alikuwa ni mwanamke, mwenye umri ufaao kuitwa bibi ndani ya kijiji cha Nyaraja, wilaya ya Iramba mkoa wa Singida. Walipokelewa vizuri na mwenyeji wao. Iliwachukua wiki moja bila kuhudumiwa chochote kile, siku ya nane mganga akawaamuru wachukue panga na majembe kuelekea porini ili wakachimbe dawa itakayowasaidia kupendwa na watu.
Wakiwa porini, yule bibi mganga alitafuta vinyonga watatu kwa idadi ya vijana hao wanaotaka dawa kisha akawaambia wachimbe mashimo yenye nusu ya urefu wao. Vijana wakachimba mashimo hayo huku wakiwa na vinyonga vichwani mwao. Walipomaliza kuchimba, bibi mganga akawaambia wafunike mashimo hayo kwa kuni kavu. Vijana hao wakatii maagizo ya bibi mganga na kisha bibi akawatoa vinyonga waliokuwa wameng'ang'ania kwenye vichwa vya vijana hao watatu na kisha akawatia dawa midomoni vinyonga hao na kisha akawaweka juu ya kuni zilizofunika mashimo yale yaliyochimbwa na vijana wale watatu. Mara baada ya kuwaweka vinyonga hao juu ya kuni zile, moto ukawashwa ili kuwachoma vinyonga hao.
Mindelo
Mindelo ni mji wa jamhuri ya Cabo Verde iko kisiwani Sao Vicente.
Ukiwa na wakazi 70,468 (2010) ni mji mkubwa wa pili nchini.
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Hazikupita dakika kadhaa wakiwa wanashuhudia kuteketea kwa vinyonga hao, ghafla akatokea kifaru katika mazingira ya kutatanisha na akaanza kuwafukuza watu wote, akiwemo yule bibi mganga. Igulu (Mwanamalundi) ilimlazimu apande juu ya mti kujinusuru na madhira hayo. Wale vijana wawili walitimka mbio na hawakurudi tena. Bibi mganga akararuliwa na yule kifaru mpaka akapoteza maisha na kisha kifaru akamjia Igulu (Mwanamalundi) aliekuwa juu ya mti na kuanza kuudhuru ule mti kwa pembe yake. Kifaru hakufanikiwa kuuangusha mti aliopanda Igulu zaidi ya kuubandua magome yake. Kifaru alipochoka akaamua kuondoka na kutokomea kusikojulikana.
Igulu (Mwanamalundi) akashuka juu ya ule mti na kumwendea bibi mganga ambae muda huo alikuwa ni marehemu. Igulu akaubeba mwili wa yule bibi mganga na kuurudisha nyumbani. Akiwa njiani, ule mwili wa bibi mganga uliokuwa mabegani mwake ukaonesha kuwa ni kama vile unavuta pumzi mapafuni. Ghafla yule bibi akapiga chafya na kuamka kisha akamuuliza Igulu (Mwanamalundi), "Bhaja hálí abhayanda abhalaha" akimaanisha kuwa wako wapi vijana waliokuwa hapa? Igulu akamwambia kuwa wale vijana wenzie wamekimbia baada ya kumuona yule kifaru. Bibi mganga ambae muda huu alionekana kuwa ni mzima kabisa na hana majeraha tena akaomba warudi eneo la tukio ili wachukue dawa. Wakiwa njiani kurudi eneo la tukio, yule bibi mganga akamsifia sana Igulu kwa kumuita "Ni mwanaume kamili" aliekuja kweli kutafuta dawa. Bibi akaokota yale magome yaliyobanduliwa na kifaru na kisha kuondoka nayo.
Walipofika nyumbani, yule bibi akaamua kumwambia ukweli Igulu (Mwanamalundi) kuwa yule kifaru ni yeye mwenyewe bibi. Aliamua kujibadili ili kuwapima uwezo wao wa kuvumilia magumu. Kwa kuwa Igulu pekee ndio alionesha yuko imara, bibi yule alimtunuku dawa nzuri zitakazompa mvuto na nguvu katika ngoma zake. Wale vijana wawili walipitiliza hadi kwao bila kurudi tena kwa mganga. Bibi mganga alimpa masharti Igulu baada ya kumpa dawa. Bibi mganga alimzuia Igulu (Mwanamalundi) kumparaza mtu yeyote au kumnyooshea kidole. Iwapo atafanya hivyo basi alieparazwa au kunyooshewa kidole atakufa hapohapo.
Igulu aliposhinda mashindano ya ndani ya kijiji, akaamua kuomba kushindana na wapinzani wakubwa zaidi walioishi kijiji cha Ng'wagala wilaya ya Maswa; yaani akina Samíke, Ng'wanikînga, Ng'wanilog'ho na mwanamke mwenye nguvu za kiganga aitwae Gíndü Nkíma. Hawa watu wanne walikuwa hawana mpinzani katika ngoma lakini Igulu (Mwanamalundi) akajitosa kushindana nao kwa mara nyingine.
Mwanamalundi alipofika kwenye mashindano, akafanya miujiza kwa kujirefusha kama ngongoti asiye na magongo yoyote yale na kisha akaanza kucheza huku akiwa ameficha uso wake kwa kitambaa cheusi kama kawaida yake. Wakati anacheza ngoma akiwa ana urefu wa ngongoti, baadhi ya watu walijaribu kugusa na kuifunua miguu yake ili wajue kulikuwa kuna nini. Wote waliothubutu kuigusa walikufa baada ya muda mfupi. Katika ngoma hiyo, Gíndü Nkíma akatumia nguvu zake za kiganga kumrudisha Igulu (Mwanamalundi) kama alivyokuwa awali; yaani pasipo kurefuka kama ngongoti. Kwa kufanya hivyo, Mwanamalundi alipoteza pambano hilo.
Mwanamalundi akaondoka Maswa na kwenda kijiji cha Nela ambako lilipangwa shindano jingine. Shindano hili Mwanamalundi alishinda. Kwa kuwa katika safari zake zote huambatana na jopo la wapishi wa chakula, ushindi huu ulimkwaza Gíndü Nkíma, mpinzani wake mkubwa ambae aliamua kuloga chakula anachoandaliwa Mwanamalundi ili kisiive hata kikipikwa wiki nzima.
Ni kweli kabisa, wapishi wa Mwanamalundi walilalamika kuhusu chakula kutoiva kabisa kwa muda mrefu na kuni zinakaribia kuisha. Hivyo wapishi wakaomba msaada wa kuni kwa Mwanamalundi. Baada ya wapishi kulalamika, Mwanamalundi akasonta/akanyoosha kidole kwenye pori fulani eneo hilo na kuwaambia wapishi waende wakakate kuni alikonyooshea kidole. Kwa bahati mbaya wakati ananyoosha kidole hicho hakujua kama ndani ya pori hilo kulikuwa kuna mifugo na wachungaji kadhaa ambao wote walikufa na kukauka kama kuni.
Kabla Mwanamalundi hajakamatwa, alijua jambo hilo lingetokea. Hivyo akaenda haraka kumuaga mama yake mzazi na kumuachia maagizo. Mwanamalundi alikamua maziwa kiasi fulani kwenye kikombe na kisha akampa mama yake na kumwambia, "Iwapo maziwa haya yataanza kuganda, ujue kuwa nipo katika hali mbaya, iwapo yataganda kabisa, ujue kuwa nimekufa!", Mwanamalundi akachukua shoka isiyo na mpini kisha akaiegamisha ukutani na kumwambia mama yake, "Iwapo nitakamatwa na kupelekwa kuuliwa, shoka hii itakuwa ikipanda ukutani nikiwa napelekwa kuuliwa, tukifika eneo nitakalouliwa, basi hii shoka itapandisha hadi mwisho wa ukuta kuonesha kuwa tumefika mwisho wa safari!" Mama yake alipokea maagizo hayo na haikuchukua muda Mwanamalundi akakamatwa na askari wa Mtemi Masanja.
Mtemi Masanja III aliamua kupeleka shauri hilo kwa watawala wa kizungu (Wajerumani) ili wamchukulie hatua Mwanamalundi. Uchunguzi ukafanyika na Mwanamalundi akaonekana ana hatia ya mauaji ya watu wasio na hatia. Adhabu ya kosa hili ilikuwa ni kunyongwa.
Katika safari hii ya kunyongwa, Mwanamalundi aliambatana na Makongoro Igana ambae alikuwa ni Mtemi wa Ilemela. Mtemi huyu alikuwa ana hatia ya kuwachapa fimbo wajerumani baada ya kupita upande usio sahihi katika njia kadiri ya utaratibu wa utawala wake. Mtemi Makongoro Igana kila alipokuwa akisafiri juu ya punda, mkono wake wa kuume ulikuwa umeshika fimbo ndefu. Fimbo hiyo hutumika kumchapia kila atakaepita upande wa kuume katika safari zake. Kwa bahati mbaya wajerumani hawakujua utaratibu huo wa Mtemi Makongoro. Siku wajerumani walipopishana safarini na Mtemi Makongoro, walipita upande wa kuume wenye fimbo. Mtemi Makongoro akawachapa fimbo wazungu hao kama ilivyo jadi yake. Wazungu hao walishindwa kumvumilia, wakamkamata na kumfungulia mashtaka yaliyoamuru Mtemi anyongwe.
Kaliyaya ni mtu wa pili alieambatana na Mwanamalundi katika safari ya kunyongwa. Huyu Kaliyaya alikuwa ni mtu alieonekana ni mwenye ushawishi mkubwa kwa watu wa jamii yake. Kukubalika kwake kulimfanya apate wafuasi wengi ambao walihofiwa kumpindua mjerumani. Hivyo wajerumani wakaona ni bora wamfungulie mashtaka ili wamnyonge kabla hajawapindua. Kaliyaya alikuwa ni mtu wa kawaida tu ila ni mwenye ushawishi na kipenzi cha watu wengi.
Mtu wa tatu alieambatana na Mwanamalundi katika safari ya kunyongwa ni Mtemi Italange wa Bugando. Mtemi huyu aliingia mgogoro na Wajerumani baada ya kuhodhi eneo kubwa la pwani ya ziwa Victoria na bandari zake kisha akakataa kuwapa Wajerumani. Ili kumnyang'anya utajiri huo, wajerumani wakaamua kumfungulia mashtaka ili wamnyonge.
Zoezi la kunyongwa lilipofika, Mwanamalundi alikuwa ndio mtu wa kwanza kuvishwa kitanzi. Kamba ilipofyatuliwa tu ili kumuua, kamba ikakatika yenyewe. Zoezi la kumuua likaahirishwa, badala ya kunyongwa akabadilishiwa adhabu.
Ikaja zamu ya Mtemi Makongoro Igana. Mtemi alipowekewa tu kitanzi shingoni na kisha kuifyatua kamba hiyo ili kumuua, ghafla kukatokea mfano wa sinema kwenye ukuta. Ni sinema ya kimiujiza iliyoonesha matukio ya kivita miaka ya nyuma. Askari wakageuka kuitazama sinema hiyo. Sinema haikuchukua zaidi ya dakika moja, ikaisha. Walipomgeukia yeye (Mtemi Makongoro Igana) wakaona hana kamba shingoni. Huyu nae akawekwa pembeni na kubadilishiwa adhabu.
Akaja Mtemi Italange. Huyu alipowekewa kitanzi shingoni, nae pia kamba ilifyatuka. Akawekwa pembeni na kubadilishiwa adhabu. Ilipofika zamu ya Bwana Kaliyaya, kitanzi kilipofyatuliwa ili kumnyonga, hakika kitanzi kilimuua. Huyu hakuwa mwenye ulinzi wowote ule kishirikina; yaani alikuwa ni mtu wa kawaida tu.
Ndipo mamlaka za mjerumani zikaamuru askari wawapeleke watu hao watatu Tabora. Wakiwa njiani kuelekea Tabora, walifika Nzega na kuamua kupumzika kidogo chini ya mti mkubwa nje ya Shule ya Sekondari Chama. Askari wakijerumani wakawa wakimuuliza maswali Mwanamalundi kuhusu nguvu zake na kisha wakamuomba afanye muujiza wa mwisho kabla hajafikishwa gerezani. Mwanamalundi akawaambia askari kuwa bado ana uwezo mkubwa, hata huo mti waliopumzikia anaweza kuukausha. Aliongea maneno hayo huku akiupigapiga mti huo. Kabla hajamalizia sentensi yake kuwa anaweza kuukausha, mti ulikauka palepale na majani makavu yakaanza kudondoka. Askari wa kijerumani waliogopa sana tukio hilo.
Walipofika Tabora mjini, Mwanamalundi na wale watemi wawili waliunganishwa na watu wengine wenye makosa ya uhaini na uhujumu uchumi na kisha kupelekwa kisiwa cha Mafia kutumikia kifungo cha miaka mitatu.
Akiwa gerezani, Mwanamalundi aliwekwa chumba kimoja na mtemi Makongoro Igana. Mtemi Makongoro akamuuliza Mwanamalundi, "Hivi huna namna ya kujiokoa mahali hapa?" Mwanamalundi akamjibu kuwa kwa wakati huo hangeweza kujiokoa, ila kuna miujiza ya shoka na maziwa amemuachia mama yake nyumbani. Mtemi akamuuliza, "Una miujiza mingine yoyote?" Mwanamalundi akamwambia Mtemi Makongoro kuwa yeye (Mwanamalundi) anaweza kupanda viazi na mihogo na ikavunwa ndani ya dakika kadhaa tu na ikawa tayari kabisa kwa chakula. Wakiwa kisiwani hapo, wakakubaliana kwenda ng'ambo ya kisiwa (bara) kisha wakachukue mbegu za viazi na mihogo ili washuhudie miujiza hiyo ya kupanda na kuvuna ndani ya dakika kadhaa.
Kwa kuwa nyakati hizo wafungwa wa visiwani walikuwa wakiachwa huru sababu hawataweza kutoroka, Mwanamalundi na Mtemi Makongoro walienda mpaka baharini ndani ya kisiwa hicho. Makongoro akiwa ameshika jiwe na Mwanamalundi akiwa ameshika fimbo. Makongoro aliporusha jiwe umbali mrefu baharini, Mwanamalundi aliyapiga maji kwa fimbo na kisha maji yakajitenga na kuacha njia mpaka pale lilipotua jiwe. Walifanya hivyo mpaka walivyofika bara (mainland). Wakatafuta mbegu za mihogo na viazi na kuonesheana miujiza.
Kila walipokuwa wakitoroka gerezani, waliacha vivuli vyao vilivyoonekana kama watu halisi. Kuna nyakati Mwanamalundi na Mtemi Makongoro walionekana wakiwa Mwanza au Shinyanga na gerezani pia muda huohuo. Jambo hili liliwachanganya sana wajerumani.
Walipomaliza kifungo chao walirudishwa nyumbani kwao kwa ndege. Jamii ya Mwanamalundi ilipoona ndugu yao amerudishwa kwa ndege wakaamua kumpa jina jipya, "Ng'wenhwandege", wakimaanisha "aliyerudishwa kwa ndege". Mwanamalundi anaaminika kuwa ndie msukuma wa kwanza kupanda ndege.
Wakati anarudishwa nyumbani baada ya kumaliza kifungo chake, mama yake alifurahi sana. Mama yake alifurahi kwa sababu maziwa hayakuganda kwa miaka mitatu jambo ambalo lilionesha kuwa huko aliko alikuwa hai. Maziwa yalibaki katika ubora uleule kwa miaka mitatu. Shoka ilianza kuteremka taratibu kwenye ukuta kadiri Mwanamalundi alivyokuwa akikaribia kufika nyumbani. Alivyofika tu, shoka ilikuwa tayari imefika ardhini kuashiri kuwa muda wowote Mwanamalundi atafika hapo. Na ndivyo ilivyokuwa.
Aliporudi mtaani, Mwanamalundi hakuacha asili yake. Aliendelea kucheza ngoma maeneo mbalimbali. Mtemi Masanja ambae ndie aliesababisha Mwanamalundi kunusurika kunyongwa na hatimae kufungwa, aliamua kumfukuza Mwanamalundi katika himaya ya utawala wake. Mwanamaundi akaamua kuhamia kijiji kiitwacho Seke kwa Mtemi Mahizi ambako akiendelea kucheza ngoma na kufanya miujiza yake.
Akiwa Seke wilayani Kishapu ,mkoani Shinyanga; Mwanamalundi alifanya muujiza uliomuongezea heshima kijijini Seke. Wanakijiji cha Seke waliibiwa ng'ombe wengi sana na Wamasai kutoka Tabora. Wanakijiji wakataka kwenda kufuatilia ng'ombe hao usiku huo huo jambo ambalo Mwanamalundi alikataa. Mwanamalundi aliwahakikishia wanakijiji kuwa ng'ombe hao wapo salama na watarudishwa salama tu kesho asubuhi na sio usiku huo. Wanakijiji walikubali kutokana na kumuamini Mwanamalundi.
Jimbo Katoliki la Matadi
(kwa Kilatini Dioecesis Matadiensis) ni mojawapo kati ya majimbo 47 ya Kanisa Katoliki nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma kadiri ya utamadunisho maalumu.
Mkwiti
Mkwiti  ni jina la kata ya Wilaya ya Tandahimba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania yenye postikodi namba 63322. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  4,819 waishio humo.
Louise Armstrong
Akiwa mtetezi wa haki za wanawake na mwanaharakati, Armstrong alikuwa alizungumza kwa mapana kwa miongo miwili huko Marekani, Kanada, na Uingereza, kuhusu unyanyasaji wa watoto, mapenzi, jeuri ya familia, na unyanyasaji wa kingono. Kitabu chake cha Kiss Daddy Goodnight, kilichochapishwa na Pocket Books mwaka wa 1978, ni kazi ya msingi ilyoeleza juu ya kujamiiana.
Mto Merumbe
unapatikana katika kaunti ya Baringo nchini Kenya.
Jimbo Katoliki la Matadi
Kikanisa liko chini ya Jimbo Kuu la Kinshasa.
Askofu wake amefariki dunia.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 11,350, ambapo kati ya wakazi 2,518,006 (2016) Wakatoliki ni 1,121,010 (44.5%) katika parokia 53.
Chemuche East
ni kata ya kaunti ya Kakamega, Eneo bunge la Malava, nchini Kenya.
Ngw'anamalundi (Mwanamalundi)
Taarifa nyingine
Usiku wa siku hiyo, Mwanamalundi akatuma nguvu zake zilizowazingira Wamasai na kisha kuwafanya wasinzie na mifugo hiyo. Hata walipofuatwa asubuhi, walikutwa wamelala fofofo. Wanakijiji wakawaua Wamasai hao na kisha wakarudi na mifugo yao. Mwanamalundi akapewa jina jingine ugenini na kuitwa "Kishosha mang'ombe nga Seke", ikimaanisha "Alierudisha ng'ombe za Seke".
Kuna kipindi, Mwanamalundi alivamia pori la Mtemi wa Ng'hung'hu aitwae Chalya ili achimbe mizizi fulani ya dawa. Mtemi Chalya alipata machale kuwa kuna mvamizi katika mapori yake anachimba mizizi ya dawa. Mtemi akaondoka na kuelekea kule ambako machale yalimuelekeza. Ni kweli, akamkuta Mwanamalundi akichimba mizizi ya dawa fulani. Mtemi akamuuliza Mwanamalundi, "ni kwanini umeingia katika utemi wangu bila kunijulisha?" Mwanamalundi akajibu, "Wewe ni mtemi wa watu wote ila mimi ndie mtemi wa miti yote!" Jibu hilo lilimkwaza Mtemi Chalya ambae aliamua kurudi kwenye himaya yake kwa ghadhabu na kuwaamuru askari wake wamkamate Mwanamalundi ili aadhibiwe.
Askari wakiwa wameambatana na Mtemi Chalya walipofika porini eneo alilokuwepo Mwanamalundi, hawakumkuta. Badala yake waliwakuta simba wengi wakiwa wamelala eneo hilo. Ilibidi watimue mbio kujiokoa wenyewe dhidi ya simba hao walioanza kuwafukuza. Walipofika kwenye himaya ya Mtemi wakiwa salama, walimkuta Mwanamalundi amemaliza kula chakula chao na anaondoka. Ilibidi mtemi amuache tu Mwanamalundi aondoke bila kumbughudhi kwa lolote.
Mwanamalundi alifariki mwaka 1936 kwa maradhi ya kawaida na kuzikwa Ididí Jihū huko kijiji cha Seke wilaya Kishapu mkoa wa Shinyanga akiwa ana umri wa miaka 44. Tukio la kifo chake liliitwa "hang'witulo gwa shigela" ikimaanisha "Vita ya kuwakimbia wamasai". Hii ni kwa sababu wakati Mwanamalundi anakata roho, kulitokea kishindo kikubwa kama tetemeko la ardhi. Watu wengi walikimbia ovyo kwa hofu kuwa labda wamasai wamevamia eneo lao ili kuwaua. Baada ya kishindo hicho, giza likaingia ghafla, giza ambalo hata kuku wakaanza kurudi nyumbani, fisi wakaanza kutembea mitaani wakidhani ni usiku. Hata baada ya mazishi yake, kaburi lake lilifuka moshi mwingi sana uliopanda mpaka juu mawinguni na kutengeneza giza la muda mfupi. Mwanamalundi anakumbukwa pia kwa kuweza kutembea hewani bila kukanyaga ardhi, kujibadili na kuwa kiumbe tofauti kama mnyama, ndege, majani, mti au jiwe na uwezo wake wa kutembea juu ya maji au kuwa ndani ya maji kwa muda mrefu. Mwanamalundi ni mmoja tu wa watu mashuhuri katika tawala za Kisukuma. Kuna watu mashuhuri kabla yake kama akina Níndwa, Italange na Sïta. Hawa wote walikuwa ni watu wa miujiza kama alivyokuwa Mwanamalundi.
Mia mbili arubaini na nane
Mia mbili arubaini na nane  ni namba inayoandikwa 248 kwa tarakimu za kawaida na CCXLVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 247 na kutangulia 249.
Louise Armstrong
Armstrong alikuwa kitivo cha taasisi ya Fasihi ya watoto na aliongoza kamati ya unyanyasaji wa familia kwa ajili ya mtandao wa Kitaifa wa Afya ya Wanawake mwaka (1979–1984). Armstrong pia aliandika magazeti, ikiwa ni pamoja na Siku ya Mwanamke na Connecticut Magazine.
Daraja la Kikwete
Daraja la Kikwete ni daraja la kuvuka Mto Malagarasi karibu na Uvinza kwenye Mkoa wa Kigoma nchini Tanzania lililofunguliwa rasmi na rais Jakaya Kikwete tarehe 16 Septemba 2015.
Daraja hilo lilijengwa na kampuni za Korea Kusini M/S Hanil Engineering and Construction Company Ltd ilhali asilimia 41 za gharama za ujenzi (jumla USD milioni 56) zililipwa na serikali ya Korea Kusini.
Daraja lina urefu wa mita 275. Shabaha ya kujengwa ilikuwa pamoja na kurahisisha usafiri wa kwenda Kigoma.
Louise Armstrong
Mtoto wake wa kike ni Noah Hawley aliyeshinda tuzo ya Emmy Award kama mtayarishaji bora wa filamu.
Mto Mboo Sangarao
unapatikana katika kaunti ya Baringo nchini Kenya.
Mto Marchaui
unapatikana katika kaunti ya Baringo nchini Kenya.
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Kimaden
Kimaden ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamaden kwenye kisiwa cha Salawati. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kimaden imehesabiwa kuwa watu 600 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimaden iko katika kundi la Kiraja-Ampat.
Mto Watlabwor
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Daraja la Selander
Daraja la Selander ni daraja kwenye Barabara ya Ali Hassan Mwinyi (Bagamoyo Road) ambalo linavuka mto Msimbazi jijini Dar es Salaam, Tanzania.
Daraja hili lilitengenezwa mwaka 1929 likapewa jina kwa kumbukumbu ya John Einar Selander aliyekuwa mkurugenzi wa kwanza wa ujenzi katika eneo la Tanganyika chini ya utawala wa Waingereza.
Daraja hili lilipanuliwa na Japan International Cooperation Agency mnamo 1980 kuwa na njia 4 za magari.
Tangu mwaka 2019 daraja la pili limeanza kujengwa takriban mita 300 kando yake upande wa Oyster Bay.
Dalia (mwimbaji)
Dalia (kwa Kiarabu :داليا) ni mwimbaji wa Kimisri aliyezaliwa Al Mansoura, Misri.
Baada ya kugunduliwa na mtunzi wa nyimbo wa Misri Jamal Salameh, alimshirikisha kwenye nyimbo kadhaa kwenye albamu yake ya Hameed Al-Shaeri manamo 1994, ambayo ilisaidia kuzindua kazi yake ya muziki wa solo.
Jimbo Katoliki la Popokabaka
Kikanisa liko chini ya Jimbo Kuu la Kinshasa.
Dalia (mwimbaji)
Nyimbo zake pamoja na Al-Shaeri, Ehab Tawfeeq, na mwigizaji na mwimbaji wa Kuwait Ahmad Johar zilifuata baada ya kushiriki kwenye albamu hiyo. Dalia aliimba katika muziki wa Misri wa El-Qods Ha Tergaa Lena. Albamu yake ya kwanza mnamo 1998 ilipokelewa vyema, lakini albamu ya pili mnamo 1999 ilishindwa kusukuma kazi ya muziki wa solo.
Jimbo Katoliki la Popokabaka
Askofu wake ni Bernard Marie Fansaka Biniama.
Dalia (mwimbaji)
Orodha ya kazi za muziki
Albums
Jimbo Katoliki la Popokabaka
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 45,000, ambapo kati ya wakazi 1,002,000 (2011) Wakatoliki ni 628,900 (62.8%) katika parokia 19.
Santa Maria (Kabo Verde)
Santa Maria ni mji wa jamhuri ya Cabo Verde iko kisiwani Sal.
Ukiwa na wakazi 23,839 (2010) ni mji mkubwa wa tatu nchini.
1693 KK
Makala hii inahusu mwaka 1693 KK (kabla ya Kristo).
1694 KK
Makala hii inahusu mwaka 1694 KK (kabla ya Kristo).
Gerty Cori
left|80px thumbnail|right|200px|Gerty Theresa Cori mnamo mwaka 1947 Gerty Theresa Cori (15 Agosti 1896 – 26 Oktoba 1957) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Ucheki.
Butali/Chegulo
ni kata ya kaunti ya Kakamega, Eneo bunge la Malava, nchini Kenya.
Gerty Cori
Baada ya kufunga ndoa na mumewe Carl Cori mwaka wa 1920, walihamia Marekani na kupata uraia wa huko mwaka 1922.
Pamoja na Carl alichunguza umetaboli wa kabohaidreti katika kiumbehai cha wanyama.
Mwaka wa 1947, pamoja na mumewe Carl na Bernardo Houssay alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Tingatinga (uchoraji)
thumb|450px|Punda Milia Baba na Mama - uchoraji kwa mtindo wa Tingatinga na Rubuni Rashidi Said (2021) Tingatinga (pia huandikwa Tinga-tinga au Tinga Tinga) ni mtindo wa uchoraji ulioanzishwa mnamo mwaka 1970's katika eneo la Masaki jijini Dar es Salaam (Tanzania) na baadaye kuenea katika sehemu kubwa ya Afrika Mashariki. Mtindo huo umepewa jina la mwanzilishi wake, mchoraji wa Kitanzania Edward Said Tingatinga. Picha za aina hiyo zinalenga hasa soko la watalii na wageni kwa jumla. Picha hizi za Tinga Tinga zimehamasisha utengenezaji wa katuni za watoto iitwayo Tinga Tinga Tales thumb|Wachoraji wa Tingatinga jinsi walivyoanza kuuza kazi zao huko [[Oyster Bay, Dar es Salaam. Picha ya mwaka 1973.]] Mwanzoni picha za Tingatinga zilichorwa kwenye hadibodi iliyopatikana kwa bei nafuu, kwa kutumia rangi ya baisikeli. Rangi zilizotumiwa ni zile zinazong'aa. Fomati ya picha ilikuwa mraba, maana ilikuwa njia ya kutumia vipande vya hadibodi vilivyopatikana bila kuacha mabaki.
Picha zilichorwa kwa soko la watalii na Wazungu waliofanya kazi nchini, maana walikuwa wenye pesa na tayari kutoa pesa kwa sanaa. Kwa hiyo picha nyingi zinaonyesha wanyama walio mashuhuri kama "wakubwa watano", yaani simba, chui, kifaru, ndovu na nyati wanaotafutwa zaidi na watalii, pamoja na wanyama wengine wanaoonekana kwenye mbuga za wanyama.
Historia
Mwanzilishaji wa mtindo huo alikuwa Edward Tingatinga aliyeanza kuchora mnamo 1968 mjini Dar es Salaam. Alitumia vifaa vya gharama nafuu kama vile hadibodi na rangi ya baisikeli akafaulu kuvuta watalii kununua kazi yake. Mwenyewe hakuchora wanyama pekee, lakini pia watu pamoja na wanyama na pia "masheitani" kufuatana na utamaduni wa Wamakonde.
Kizazi cha kwanza cha wasanii waliomfuata Tingatinga, walirudia tu mtindo wake. Lakini katika miaka iliyofuata, wachoraji walipanua chaguo la motifu yaani vitu walivyoonyesha katika picha zao, kama vile msongamano wa watu kwenye masoko ya mjini, au kwenye daladala (au matatu), pamoja na kutumia mitindo mipya kama vile mtazamo wa kisanii.
Mmoja wa wachoraji wa Tingatinga wa kizazi cha pili anayejulikana sana ni shemeji wa Edward Tingatinga, Simon Mpata.
Edward Tinagatinga mwenyewe aliacha idadi ndogo tu ya picha za kuchora, ambazo siku hizi hutafutwa na wakusanyaji. Michoro yote maarufu ya Tingatinga, kama vile Simba, Tausi kwenye Mti wa Mbuyu, Antelope, Chui, Nyati, au Tumbili ilinakiliwa na kuuzwa mara nyingi kwa jina lake, kumbe ni bandia. thumb|Chui, na Rubuni
Siku hizi wachoraji wengi wa mtindo wa Tingatinga hutumia rangi za mafuta kwenye kitambaa.
Chama cha Ushirika cha Tingatinga
Baada ya kifo cha ghafla cha Edward Tingatinga, wanafunzi wake 6 wa moja kwa moja waliokuwa Ajaba Abdallah Mtalia, Adeusi Mandu, January Linda, Casper Tedo, Simon Mpata, na Omari Amonde walijaribu kujipanga upya. Jamaa wa Tingatinga nao walijiunga na kundi hili ambalo baadaye liliitwa "Tingatinga (au Tinga Tinga) Partnership". Sio wafuasi wote wa Tingatinga waliokubali kuwa katika kundi hilo; wengine waliunda kikundi kipya huko Slipway, Masaki. Mnamo 1990, Ushirikiano wa Tingatinga ulijiunda na kuwa shirika lilipewa jina la Tingatinga Arts Cooperative Society (TACS).
Shirika hili limeunda tovuti yake mnamo Mei 2018: www.tingatingaArt.com
2069
Makala hii inahusu mwaka 2069 BK (Baada ya Kristo).
2050
Makala hii inahusu mwaka 2050 BK (Baada ya Kristo).
Santo Antão (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
Tamron Hall
thumb|200px|Tamron Hall 2017 thumb|Tamron Hall akiwa Kapeti jekundu Marekani Latrise Hall (alizaliwa 16 Septemba 1970) ni Mmarekani mwandishi wa habari, mtangazaji na mzungumzaji katika kipindi cha runinga.
Mnamo mwezi wa tisa mwaka 2019, Hall alijitokeza katika kipindi cha mchana cha mazungumzo. Hall alikua mwanahabari wa kitaifa kwa habari za NBC na MSNBC, na muongozaji wa programu moja kwa moja MSNBC ya Tamron Hall, na akiwa muongozaji wa kipindi cha leo chukua. Yeye aliandaa tarehe ya mwisho, na alikua muongozaji katika tarehe ya kituo Cha uchunguzi. katika kipindi cha joto 016, ulipatikana uchunguzi mpya wa majeshi maalumu,  ikiwa na bunduki kituon, Tamron Hall  alichunguza ambacho alikumbuka maadhimisho ya miaka hamsini ya risasi katika chuo Kikuu cha antinous
Elimu
Hall alipata stashahada ya sanaa katika uandishi wa habari kutoka chuo Kikuu cha Temple mnamo mwaka 1992, na baadae kuHamia eneo la Dallas-Fort Worth ili kuanzisha kazi yake ya utangazaji wa habari.
Kazi
Hall hapo mwanzo alifanya Kazi ya  KBTX katika Bryan, Texas, akiwa mwandishi kwa ujumla, pia aliamia  KTVT  mnamo mwaka 1994, ambalo alidumu kwa miaka mingi akiwa mwandishi wa moja kwa moja.
Kuanzia mwaka 1997 mpaka 2007, alifanya kazi kwa WFLD-TV ya  Chicago, Illinois. alishikilia nafsi mbalimbali kama mwandishi wa moja kwa moja,mtumishi na mwenyezi wa kipindi Cha masaa matatu, "mwendeshaji wa kipindi Cha asubuhi".kama mkazi wa  Chicago, Hall Mara kwa Mara alitoa habari kuhusiana na siasa za Chicago,na na zilichukua habari mpya , stori kama zaidi devastating Amtrak accidents ya  Illinois.
Mnamo mwezi wa saba mwaka 2007, Hall alijiunga na mtandao wa habari za kitaifa ya MSNBC na NBC News.MSNBC. na pia liingia kwenye mahojiano ya moja kwa moja na Barack Obama  kabla ya kuhaidiwa kugombea  uraisi ya mwaka 2008.
Katika  MSNBC, Hall alijulikana kama mwandishi mkuu  na mmahili,akiwa wa kwanza katika kumbukumbu za umaarufu kama mmahili mbadala wa  Keith Olbermann ya Countdown with Keith Olbermann. Hall pia alijiunga na David Shuster kama mwenyezi mwenza wa programu ya masaa mawili Ni picha kubwa ambayo ilionyeshwa mnamo tarehe 1 mwezi wa sita mwaka, 2009,na kuitimishwa mnamo tarehe  29 mwezi wa kwanza mwaka 2010. Hall ni mmahili mwenza kwa Natalie Morales,  na pia alikua mmahili wa wikiendi
Petro Van Van Doan
(1770-1857) alikuwa katekista aliyehudumia parokia ya Bau No huko Vietnam hadi uzee mkubwa alipothibitisha uaminifu wake kwa kufia dini yake chini ya kaisari Tu Duc
Ni mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.
Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 25 Mei.
São Vicente (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
Kyle Walker
alt=Kyle Walker|thumb|Kyle Walker Kyle Andrew Walker (aliyezaliwa Mei 28, 1990) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anacheza katika klabu ya Ligi Kuu Manchester City na timu ya taifa ya Uingereza.
Maisha
Walker alizaliwa huko Sheffield, Kusini mwa Yorkshire, na mama Mwingereza na baba wa Jamaika.
1695 KK
Makala hii inahusu mwaka 1695 KK (kabla ya Kristo).
Kyle Walker
Maisha
Alikua katika mali ya halmashauri eneo la Sharrow na alihudhuria Shule ya watoto wachanga na Junior Porter Croft, ikifuatwa na Shule ya High Storrs hadi 2006
Stuart Armstrong
thumbnail|right|200px|Stuart Armstrong Stuart Armstrong (alizaliwa 30 Machi 1992) ni mchezaji wa soka wa Uskoti ambaye anacheza Southampton na timu ya taifa ya Scotland kama kiungo.
Alianza kazi yake na Dundee United, akifanya kwanza mwaka 2010 na kuendelea kufanya maonyesho karibu 150. Armstrong alihamia Celtic mwezi Februari 2015, na akawasaidia kushinda michuano minne ya ligi ya Scottish na safari za ndani zinazofuata. Kisha alihamia klabu ya Southampton mwezi Juni 2018.
Manda-Shivanga
ni kata ya kaunti ya Kakamega, Eneo bunge la Malava, nchini Kenya.
Kibukusu
thumbnail|right|200pax|Nyumba ya wazungumzaji wa Kibukusu Kibukusu (jina la asili: Lubukusu) ni lugha ya Kibantu nchini Kenya inayozungumzwa na Wabukusu. Ni moja kati ya lugha zinazohusiana na Waluhya. Pia, inahusiana na lugha za Gisu na Masaaba za Uganda Mashariki: lugha hizo zote zinaweza kuelewana.
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu ni utawa wa Kanisa Katoliki ambao ulianzishwa na Petro wa Betancur nchini Guatemala katika karne ya 17, ukiwa wa kwanza barani Amerika.
Ambroise Oyongo
Ambroise Oyongo Bitolo (alizaliwa 22 Juni 1991) ni mchezaji wa soka wa Kameruni ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Montpellier ya Ligue 1.
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu
Baada ya kufutwa, ulifufuliwa na Papa Yohane Paulo II tarehe 16 Januari 1984. Ndiye aliyemtangaza mwanzilishi kuwa mwenye heri, halafu mtakatifu.
Ambroise Oyongo
Kazi ya Kimataifa
Oyongo alicheza Kameruni katika Kombe la Dunia la Umoja wa Mataifa mwaka 2011. Mnamo tarehe 28 Julai 2013 alichezea timu ya taifa ya Kameruni, katika ushindi wa goli 1-0 dhidi ya Gabon huko Stade Ahmadou Ahidjo.
Ndugu wa Kiume na wa Kike wa Bethlehemu
Mwaka 2005 tawi la kiume lilikuwa na ndugu 7 katika konventi 2.
Kibukusu
Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibukusu ilihesabiwa kuwa watu 1,433,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibukusu kiko katika kundi la E.30, hasa moja ya lugha za Kiluhya.
Ambroise Oyongo
Kazi ya Kimataifa
Katika Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2015, Oyongo alifunga bao lake la kwanza la kimataifa katika mechi ambayo walitoka sare ya goli 1-1 dhidi ya Mali tarehe 20 Januari 2015.
2051
Makala hii inahusu mwaka 2051 BK (Baada ya Kristo).
Uwanja wa kimataifa wa michezo wa Moi
Uwanja wa Kimataifa wa Michezo wa Moi ni uwanja wenye shughuli mbalimbali huko Kasarani, maeneo ya nje ya Nairobi nchini Kenya. Uwanja huu una kiwango cha kukimu takribani watu 60,000. Uligharamiwa na Serikali ya China mnamo mwaka 1987 kwa ajili ya michezo yote ya Afrika iliyofanyika jijini  Nairobi. Unatumika kwa sasa haswa kwa mechi za kandanda, Timu ya Taifa ya Kenya huchezea mechi zake nyingi za nyumbani hapa. Kando na uga wa kandanda, pia kuna uwanja unao kimu takribani watu 5,000 wa Gymnasium na ukumbi wa kuogelea kama sehemu ya Uwanja wa Kitaifa wa Mchezo wa Moi. Vilabu vya soka kama vile Mathare United na Tusker FC hutumia uwanja huu kwa mechi zao za nyumbani. Kuna uga wa mchezo wa kriketi na uwanja wa gofu zinazojengwa.
Sherehe za mwaka wa 2009 za MTV Africa Music Awards zilifanyikia hapa.
Malaysia Mashariki
Malaysia Mashariki ("Malaysia Timur") ni sehemu ya Malaysia inayopatikana kaskazini mwa kisiwa cha Borneo na visiwa vidogo vya jirani.
Suzanna Owíyo
Maisha
Owíyo alizaliwa katika kijiji cha Kasaye, Nyakach, karibu na jiji la kando ya ziwa la Kisumu. Suzanna Owíyo alitambulishwa kwenye muziki akiwa mdogo na babu yake ambaye alikuwa mchezaji mahiri wa Nyatiti.
Malaysia Mashariki
Inaundwa na majimbo ya Sarawak na Sabah pamoja na eneo la shirikisho la Labuan (funguvisiwa) lililoanzishwa mwaka 1984.
Suzanna Owíyo
Kazi
Maandalizi yalipokuwa yakifanywa kwa ajili ya sherehe za miaka mia moja za jiji la Kisumu, ambapo Owíyo aliombwa kutunga wimbo wa mada ya sherehe ya ufunguzi.
Malaysia Mashariki
Idadi ya wakazi ilikuwa milioni 5.77 mwaka 2010.
Upande wa dini, Waislamu ni 51.3%, Wakristo 33.3%, Wabuddha 9.3% n.k.
Suzanna Owíyo
Kazi
Owíyo alikuwa sehemu ya Divas ya The Nile supergroup, iliyoshirikisha wanamuziki wanne wa kike wa Kenya. Wengine walikuwa Mercy Myra, Achieng Abura na Princess Jully. Kikundi kilitumbuiza kwenye Tamasha la Mundial mnamo 2007.
Mnamo 2008, alitumbuiza kwenye tamasha la miaka 90 ya kuzaliwa kwa Nelson Mandela huko London na kwenye tamasha la WOMEX.
Petro Hieu Van Nguyen
(1783-1840) pamoja na katekista mwenzake Yohane Mbatizaji Din Van Than na padri Paulo Pham Khac Khoan walikaa kwanza gerezani miaka 3 wakiteswa ili wakane imani yao ya Kikristo, hatimaye wakakatwa vichwa vyao chini ya kaisari Minh Mang.
Kibukusu
Lahaja
Kati ya hizi, lugha inayozungumzwa karibu na Kitale inachukuliwa kuwa ya asili zaidi. Hii ni kwa kuwa lahaja hizo nyingine mbili zimeingiliwa na ushawishi wa lahaja nyingine za lugha za Kiluhya.
2052
Makala hii inahusu mwaka 2052 BK (Baada ya Kristo).
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Wabukusu wanaishi katika Wilaya ya Bungoma ambayo inapakana na Uganda kuelekea Magharibi na Wilaya ya Kakamega ya Kenya kuelekea Mashariki.
Petro Hieu Van Nguyen
Ni kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Katika mpaka wa Uganda, wanaishi BaMasaaba na BaGisu, ambao wanahusiana na Bukusu kupitia lugha moja na utamaduni unaofanana.
Petro Hieu Van Nguyen
Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Kuoana kati ya Bukusu na jamii hizo ni jambo linaloungwa mkono na jamii zote. Matokeo ni kuwa Wabukusu wana jamaa wa karibu katika jamii hizi, na jamii hizi pia zina jamaa kati ya Wabukusu.
Petro Hieu Van Nguyen
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Wakati wa Vita vya Uganda miaka ya 1970, wengi wa BaGisu na BaMasaaba walitoroka Uganda na kuhamia Kenya ili kuishi na jamaa zao wa Bukusu karibu na Bungoma. Vita vilipokwisha wengi wao hawakurudi Uganda.
Dalya Attar
alt=Mjumbe wa Baraza la Wajumbe la Maryland kutoka wilaya ya 41|thumb|Mjumbe wa Baraza la Wajumbe la Maryland kutoka wilaya ya 41 Dalya Attar-Mehrzadi ni mwanasiasa wa nchini Marekani ambaye kwa sasa anahudumu katika Maryland House of Delegates kama mjumbe anayewakilisha wajumbe wa Maryland katika jimbo la Maryland, ambalo liko kaskazini-magharibi mwa jiji la Baltimore.
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Kuenea kwao kati ya Bukusu kumekuwa na ushawishi mkubwa kwa lugha ya Bukusu katika maeneo ya Bungoma. Wazungumzaji wa asili wa Bukusu wanaweza kutambua mtu kutoka eneo la Bungoma kutokana na lugha yake. Kwa mfano wanatumia L badala ya R, na hivyo kitenzi 'khuufwara'- kuvaa nguo sasa linatamkwa 'khufwaala' jinsi linavyotamkwa na BaGisu na BaMasaaba.
Petro Hieu Van Nguyen
Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba, lakini ya kwake mwenyewe ni tarehe 28 Aprili.
Dalya Attar
Attar alizaliwa na kukulia katika Jiji la Baltimore katika familia ya wahamiaji.
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Lahaja inayotumiwa mashariki mwa mji wa Webuye ina ushawishi wa lahaja jirani, Kabras na Tachoni za lugha za Kiluhya. Hili linaonekana katika kubadilisha mwanzo wa nomino. Kwa mfano, nomino 'sisindu' (kitu fulani) inatamkwa 'eshindu' katika Kabras. Wabukusu wa Webuye huiita 'esindu'.
São Nicolau (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
Kibukusu
Ushawishi wa lugha nyingine
Kwa vile wanapakana na Waniloti na lugha za Kikalenjin za Pokot, Nandi na Sebei kuelekea kaskazini, mashariki na magharibi, lugha ya Bukusu ya Kitale imehifadhi kwa ukubwa uasili wake. Ni tofauti kabisa na lahaja nyingine zilizozungumziwa awali.
Mto Mindi
unapatikana katika kaunti ya Baringo nchini Kenya.
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
1697 KK
Makala hii inahusu mwaka 1697 KK (kabla ya Kristo).
Mto Mugurin
unapatikana katika kaunti ya Baringo nchini Kenya.
Sal (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
Kimadura
Kimadura ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamadura kwenye visiwa vya Madura, Sapudi na Java. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimadura nchini Indonesia imehesabiwa kuwa watu 6,770,000. Pia kuna wasemaji 900 nchini Singapuri. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimadura iko katika kundi la Kimadura yenyewe.
South Kabras
ni kata ya kaunti ya Kakamega, Eneo bunge la Malava, nchini Kenya.
Jolene Marie Rotinsulu
Jolene-Marie Cholock-Rotinsulu (anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii Jolene Maria; amezaliwa 15 Mei 1996, asili yake Santa Ana, California – Marekani) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo za pop dansi kutoka nchini Indonesia.
Boa Vista (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
1698 KK
Makala hii inahusu mwaka 1698 KK (kabla ya Kristo).
Labuan
thumb|Ramani ya kisiwa cha Labuan pamoja na visiwa vilivyo karibu. Labuan ni kisiwa kikuu cha funguvisiwa lenye jina hilohilo ambalo tangu mwaka 1984 limekuwa eneo la shirikisho katika nchi ya Malaysia.
Inapatikana kaskazini kwa kisiwa cha Borneo ambacho ni cha tatu duniani kwa ukubwa.
Shirugu-Mugai
ni kata ya kaunti ya Kakamega, Eneo bunge la Malava, nchini Kenya.
Mto Mukutan
Maji yake yanaishia katika ziwa Baringo.
1696 KK
Makala hii inahusu mwaka 1696 KK (kabla ya Kristo).
Mario Lemina
thumb|Mario Lemina Mario Lemina (alizaliwa mnamo 1 Septemba 1993) ni mchezaji wa soka wa Gabon ambaye anacheza kama kiungo wa kati katika klabu ya Southampton na timu ya taifa ya Gabon.
Alicheza pande za Ufaransa Lorient na Marseille, kabla ya kujiunga na Juventus upande wa Italia mwaka 2015, ambapo alishinda mara mbili ndani ya msimu wake wote na klabu hiyo.
Simon Hoa Dac Phan
(1774/1787-1840) ni mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).
Mario Lemina
Kazi yake kwa klabu
Lemina alianza kazi yake nchini Ufaransa na academi ya vijana Lorient mwenye umri wa miaka 11; baadaye alipandishwa katika kikosi cha kwanza wakati wa msimu wa 2012-13, msimu wake pekee na klabu.
Santa Luzia (Cabo Verde)
thumb|[[Ramani ya funguvisiwa la Cabo Verde.]] ni kisiwa kisicho na wakazi cha jamhuri ya Cabo Verde, katika kundi la Barlavento (yaani "juu ya upepo").
Jackie Ormes
Jackie Ormes (1 Agosti 1911 - Desemba 26, 1985) alikuwa mchora katuni wa Marekani. Anajulikana kama mchoraji wa kwanza wa kike wa Marekani mwenye asili ya Kiafrika na muundaji wa safu ya vichekesho ya Torchy Brown na Patty-Jo 'n' Ginger.
Maisha ya awali na kazi
Jackie Ormes alizaliwa Zelda Mavin Jackson mnamo Agosti 1, 1911, huko Pittsburgh, Pennsylvania, kwa wazazi William Winfield Jackson na Mary Brown Jackson. Baba yake William, mmiliki wa kampuni ya uchapishaji na mmiliki wa ukumbi wa sinema, aliuawa kwa ajali ya gari mnamo 1917. Hii ilisababisha mtoto wa miaka sita wakati huo Jackie na dada yake mkubwa Dolores kuwekwa chini ya uangalizi wa shangazi yao na mjomba kwa muda mfupi. Hatimaye, mama yake na Jackie aliolewa tena na familia ilihamia mji wa karibu wa Monongahela. Ormes alielezea kitongoji hicho katika mahojiano ya 1985 kwa Chicago Reader kama "ulioenea na rahisi. Hakuna kitu cha maana sana kinachotokea hapa. Alihitimu huko Monongahela mnamo 1930.
Ormes alichora na kuandika wakati wote wa shule. Alikuwa mhariri wa sanaa wa Kitabu cha Mwaka cha 1929-1930 cha Monongahela ambapo juhudi zake za mapema kama mchora katuni zinaweza kuonekana katika picha za kupendeza za wanafunzi wa shule na walimu wake. Ilikuwa katika kipindi hiki alipoandika barua kwa mhariri wa jarida la Pittsburgh Courier, gazeti la kila wiki la Kiafrika Amerika ambalo lilichapishwa Jumamosi. Mhariri wa wakati huo, Robert Vann, alimuandikia pia. Barua hii ilisababisha jukumu lake la kwanza la kuandika-kufunika mechi ya ndondi. Kufunikwa kwake kwa mechi zilizofuata kulisababisha yeye kuwa shabiki hodari wa mchezo huo.
Ormes alianza katika uandishi wa habari kama mthibitishaji wa Jarida la Pittsburgh. Alifanya kazi pia kama mhariri na kama mwandishi wa kujitegemea, akiandika juu ya mapigo ya polisi, kesi za korti na mada za masilahi ya wanadamu. Wakati alifurahia kazi nzuri ya kuzunguka mji, akiangalia kila kitu sheria inavyoruhusu na kuandika juu yake, kile alitaka sana kufanya ni kuchora.
Marejeo
]
Simon Hoa Dac Phan
Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.
Rio Ferdinand
Rio Ferdinand (alizaliwa 7 Novemba 1978) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Uingereza na klabu ya Manchester United anayecheza katika nafasi ya beki wa kati. thumb|454x454px|Rio Ferdinand
Frédéric Joliot-Curie
left|80pxalt=Frédéric Joliot-Curie|thumb|Frédéric Joliot-Curie. Frédéric Joliot-Curie (19 Machi 1900 - 14 Agosti 1958) alikuwa mwanasayansi wa Kifaransa.
Rio Ferdinand
Alianza kuichezea Manchester United kuanzia mwaka 2002 hadi mwaka 2014.
Alipata mafanikio mengi ikiwemo kubeba taji la ligi kuu la nchini Uingereza na kombe la UEFA.
Mwaka 2014 alihamia klabu ya QPR ya nchini Uingereza.Mwaka 2015 alistaafu soka.
Frédéric Joliot-Curie
Utafiti wa Frederic na Irene ulikuwa juu ya muundo wa atomu; waliweka msingi wa ugunduzi wa baadaye wa nyutroni.
Chiyonofuji Mitsugu
Chiyonofuji Mitsugu, alizaliwa 1 Juni 1955, kama Mitsugu Akimoto (, Akimoto Mitsugu?) Katika Hokkaido, Ujapani, ni bingwa wa zamani wa Sumo wrestler na 58 yokozuna ya mchezo. Yeye sasa ni kocha mkuu wa Kokonoe imara.
Chiyonofuji alikuwa mmoja wa mkuu wa hivi karibuni yokozuna nyakati, 31 kushinda mashindano michuano, pili Taihō tu. Yeye alikuwa hasa ajabu Longevity wake katika cheo Sumo ya juu, ambayo yeye uliofanyika kwa kipindi cha miaka kumi 1981-1991. Yeye alishinda mashindano zaidi kuliko thirties yake yoyote katika wrestler na wastaafu thirties katikati yake, tofauti na wengi ambao yokozuna karibuni tended kustaafu kuzunguka 30. 1045 alifunga Chiyonofuji wins wakati kazi yake kitaaluma, ambayo bado ni unbeaten kama wa 2009. [1] rekodi yake ya mafanikio ya 807 katika mgawanyo wa juu Makuuchi ulifanyika kwa karibu miaka 19, mpaka Kaiō bettered katika Januari 2010. [2]
Katika mchezo ambapo uzito mara nyingi kuonekana kama ni muhimu, Chiyonofuji mara mwanga kabisa karibu 120 kg. Yeye kutegemewa juu kuliko misuli technique na kuwashinda wapinzani. Alikuwa lightest yokozuna tangu Tochinoumi katika miaka ya 1960.
Eric Dier
alt=Eric Dier|thumb|Eric Dier Eric Jeremy Edgar Dier (/ daɪər / DIRE; alizaliwa 15 Januari 1994) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anacheza klabu ya Ligi Kuu ya Tottenham Hotspur na timu ya taifa ya Uingereza. Mchezaji mwenye manufaa anayetimiza wajibu pia mwenye ujasiri, Dier ametumika kama kiungo  mlinzi, beki wa kati.
Dier alikulia huko Ureno, ambako alikuja kupitia vijana wa michezo ya Sporting CP, akifanya hifadhi yake na madai makubwa mwaka 2012 baada ya mkopo kwa Everton. Mwaka 2014, alihamia Tottenham Hotspur mkataba wa miaka mitano kwa ada ya £ 4,000,000.
Guinea Mpya ya Kiholanzi
Ilikaliwa tangu milenia kadhaa na Wapapua ambao ni jina la kutaja jumla la wenyeji ikitawaliwa kama sehemu ya koloni la Uhindi wa Kiholanzi (leo Indonesia) tangu 1828; Waholanzi walianza kueneza utawala wao kisiwani katika karne ya 20 tu.