cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kandida Maria wa Yesu
Mwaka 1871 alianzisha shirika la Mabinti wa Yesu lililowajibika kulea wasichana.
Alitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa mwenye heri tarehe 12 Mei 1996, na Papa Benedikto XVI kuwa mtakatifu tarehe 17 Oktoba 2010.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.
Kingolwira
Kingolwira ni jina la kata ya Wilaya ya Morogoro Mjini katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67119. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 21,953 waishio humo.
Hata hivyo, baada ya sensa, kata iligawanyika ili kuzaa kata mpya ya Tungi.
Wakazi wa Kingolwira wanajihusisha sana na shughuli za uchumi kama vile biashara, kilimo n.k.
Pia ni moja kati ya sehemu zilizojaliwa kwa uoto wa asili mzuri kama vile misitu, vichaka na milima mikubwa ya Uluguru yenye safu za kupendeza.
Asidi amino
thumbnail|200px|Mfumo wa jumla wa asidi amino alfa. thumb|right|upright=2.0|alt=Table of Amino Acids.|Asidi amino zinazopatikana katika yukaryoti, ambazo zimepangwa kulingana na 'pKa za minyororo yao ya upande na chaji katika pH 7.4 ya kimwili Asidi amino ni molekyuli zilizo na kikundi cha amaini, kikundi cha asidi ya kaboksili na mnyororo wa upande ambao unatofautiana katika asidi amino mbalimbali. Molekyuli hizi zina vipengele muhimu vya kaboni, hidrojeni, oksijeni na nitrojeni. Molekyuli hizi ni muhimu sana hasa katika biokemia, ambapo neno hili kwa kawaida huashiria asidi amino alfa zilizo na fomula ya jumla H2NCHRCOOH, ambapo R ni kibadala cha kiogani. Katika asidi amino alfa, kikundi cha amino kimeunganishwa na atomu ya kaboni kinachopakana na kikundi cha kaboksili (kaboni ya α), lakini kumbuka kwamba aina nyingine za asidi amino huwepo wakati kikundi cha amino kimeunganishwa kwa atomu nyingine ya kaboni (kwa mfano, katika asidi za amino za gama kama vile asidi amino butireti ya gama atomu ya kaboni ambapo kikundi cha amino hujiunga hujitenga kutoka kwa kikundi cha kaboksili na atomu zingine mbili). Amino asisi za alfa zinatofautiana katika upande ambao mnyororo (kikundi R) unapounganishwa na kaboni yao ya alfa na hizi zinaweza kutofautiana kwa ukubwa kutoka kwa atomu moja tu hidrojeni katika glaisini au kikundi cha methili katika alanini, hadi kwa kundi kubwa la heterosaikliki katika triptofani.
Kingolwira
Makabila yapatikanayo huku ni Waluguru, Wasukuma, Wakwere n.k.
Asidi amino
Asidi amino ni muhimu kwa uhai, na huwa na majukumu mengi katika umetaboli. Kazi muhimu hasa ni kutumika kama miundo msingi ya ujenzi wa protini, ambayo ni minyororo tu ya asidi amino. Kila protini hufafanuliwa kikemikali kwa mpangilio wa mabaki ya asidi amino, muundo msingi na hii, kwa upande wake, huamua muundo wao wa sekondari (kwa mfano sifa zilizoelezewa vizuri kama vile helisi alfa au karatasi beta za mkunjo), mfumo wa tatu (umbo la protini binafsi, kwa mfano umbo la tufe kama katika kimeng'enya au kama safu katika kolajeni) au muundo wa nne (sura jumla ya changamano ya protini iwapo monoma zimepangwa kwa pamoja, kama katika mchangamo wahimoglobini, ambayo inajumuisha monoma nne ambazo zimeshikiliwa pamoja na vifungo vya hidrojeni ambavyo vina uwezo wa kuja pamoja wakati moja au zaidi yazo inapoifunga molekuli nyingine kwa mfano oksijeni ). Kama vile herufi za alfabeti zinaweza kuwekwa pamoja na kuunda orodha isyo na mwisho ya maneno, asidi amino inaweza kuunganishwa pamoja kwa utaratibu tofauti na kuunda aina nyingi ya protini. Asidi amino ni muhimu pia katika molekuli nyingine nyingi za bayolojia, kwa mfano huwa na majukumu muhimu katika vimeng'enya mwenza kama vile S adenosilmethionini. Kutokana na majukumu yao muhimu katika biokemi, asidi amino ni muhimu sana katika lishe na ni kawaida kutumiwa katika teknolojia ya chakula na viwanda. Kwa mfano, monosodiamu glutamati ni kiimarisha ladha cha kawaida ambacho hupatia vyakula ladha iitwayo umami.  Pia hutumika katika sekta ya viwanda ambapo matumizi ni pamoja na uzalishaji wa plastiki bayochungulika, madawa ya kulevya na vichocheo vya chirali.
Historia
Asidi amino za kwanza ziligunduliwa mapema miaka ya 1800. Katika 1806, na wanakemia wa Kifaransa Louis-Nicolas Vauquelin na Pierre Jean Robiquet waliutenga mchanganyiko katika asparaga ambayo ilipatikana kuwa asparagini, na kuwa asidi amino ya kwanza kugunduliwa. Asidi amino nyingine iliyogunduliwa mapema karne ya 19 ilikuwa sistini, katika 1810, ingawa monoma yake, sisteini, ilikuja kugunduliwa miaka mingi baadaye, katika 1884. Leucine Glycine na pia ziligunduliwa katika wakati huu, katika 1820. Matumizi ya neno "amino acid" katika lugha ya Kiingereza ni kutoka 1898.
Muundo jumla
thumb|right|Lysine with the carbon atoms in the side chain labeled|Alt = Lisini ina atomi dioksidi sita. Atomi ya kati ya dioksidi iliyounganishwa na makundi ya amino na kaboksili na imelezewa kwa ishara alfa. Atomi nne za dioksidi katika mlolongo wake wa laini wa upande umepewa majina kutoka beta (karibu na dioksidi ya kati), gama, delta, hadi kwa dioksidi Epsilon mwisho wa mnyororo na mbali kutoka dioksidi ya kati. Katika muundo ulioonyeshwa katika sehemu ya juu ya ukurasa, R inawakilisha upande wa mnyororo maalum kwa kila asidi amino. Atomu ya kaboni karibu na kikundi cha kabonili inaitwa α-kaboni na asidi amino na mnyororo upande bonded na dioksidi hii inajulikana kama asidi amino alpha.  Hii ndio miundo inayopatikana sana katika maumbile. Katika asidi amino ya alfa, kaboni-α ni atomu ya kaboni chirali, isipokuwa ile ya glaisini. Katika asidi amino ambazo zina mnyororo wa kaboni iliyoshikana na kaboni-α (kama vile laisini, imeonyesha kulia) kaboni zimepewa majina yafuatavyo α, β, γ; δ, na kadhalika. Katika asidi amino fulani, kikundi cha amino kimeshikana na β au γ-kaboni, na hizi kwa hiyo zinajulikana kama asidi amino za beta au gamma .
Ufalme wa Merina
thumb|Bendera ya Ufalme wa Merina thumb|Nembo ya Ufalme wa Merina Ufalme wa Merina ni mlolongo wa watu ambao waliwahi kuwa watawala wa Bukini (sasa inafahamika zaidi kama Madagaska) katika kipindi cha miaka themanini kuanzia mwaka 1787 hadi mwaka 1897.
Kingolwira
Mwaka 1971 Kingolwira ilikuwa mahali pa kambi ya wanajeshi kutoka Uganda waliowahi kukimbia utawala wa Idi Amin. Walikusanywa huko na rais aliyepinduliwa Milton Obote ambaye alifanya mipango ya kurudi Uganda tena kwa kibali cha Julius Nyerere. Kundi la askari 294 liliondoka tena kwenye Agosti 1971 wakielekea Tabora wakashiriki mwaka 1972 katika jaribio lililoshindikana la Obote kumwondoa Amin madarakani.
Kingombe (Afrika ya Kati)
Kingombe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wangombe. Isichanganywe na Kingombe nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kingombe imehesabiwa kuwa watu 1450. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingombe iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Ufalme wa Merina
Watawala hao walikuwa watu kutoka familia ya Andrianampoinimerina, mwanzilishi wa taifa hilo ambaye alikuwa ametokea katika kabila la Wamerina ambalo ndilo lilikuwa kabila lilioenea sehemu kubwa ya Bukini.
Watawala hao wa kifalme waliweza kutekeleza mambo mbalimbali kuendeleza Bukini katika vipindi vyao kabla ya kuja kwa utawala wa kigeni wa Uingereza na Ufaransa ambao kwa kiasi fulani ulidhoofisha mamlaka ya kifalme.
Utangulizi
Bukini ya karne ya 19 ilikuwa na jumla ya makabila 18. Kabila la Wamerina ndilo lililokuwa kubwa na muhimu kuliko yote. Kabila hilo lilikuwa na makazi yake katika uwanda wa juu wa kati.
Idadi ya watu katika kundi hilo ilikuwa ni moja ya sita tu ya watu wote wa Bukini, lakini ndio lililotawala kisiwa cha Bukini kabla ya kuchukuliwa na Wafaransa.
Makabila yote ya Kimalagasi (wenyeji wa Bukini) yalizungumza lugha moja na yalikuwa na mila na desturi zinazofanana, hivyo yaliweza kujenga umoja wa kiutamaduni uliowafanya wawe jamii moja kimsingi.
Mfalme Andrianampoinimerina (1787-1810)
Mwaka 1875, Andrianampoinimerina alijipa madaraka ya kuwa mfalme wa mojawapo ya falme zilizokuwa zikipigana vita katika Imerina ya kati baada ya kumpindua mtawala aliyepita. Kwa kutumia mbinu za kidiplomasia na za kijeshi aliendelea kuzichukua tawala za jirani katika himaya yake.
Baada ya mwaka 1800 alianzisha sera ya kuyapiga vita majimbo mengine visiwani humo kwa nia ya kuyaunganisha makabila yote 18. Katika kutimiza jukumu hilo, alikabiliana na upinzani wa hali ya juu kutoka kwa makabila mengine kisiwani humo kama vile Wasakalava, Wabezanozano na Waambongo.
Hata hivyo, wakati wa kifo chake hapo 1810, Andrianampoinimerina alikuwa ameifanya tayari Imerina kuwa pengine ufalme wenye nguvu zaidi kuliko falme zote katika kisiwa cha Bukini.
Asidi amino
Muundo jumla
Asidi amino ni kwa kawaida zimegawanishwa kwa asili mnyororo yao ya upande katika makundi manne. Mnyororo wa upande unaweza kufanya asidi amino iwe asidi dhaifu au besi dhaifu, na iwe hidrofili kama mnyororo wa upande ni ncha au hidrofobi kama si ncha. Mifumo ya kemikali ishirini na mbili za asidi amino za kawaida, pamoja na sifa zao za kemikali, zimeelezewa zaidi katika makala ya asidi amino za proteinojeniki.
Ufalme wa Merina
Mfalme Radama I (1810-1828)
Hata hivyo, mafanikio yake makubwa zaidi yalihusiana na upanuaji wa mipaka. Alitafuta njia moja kwa moja hadi baharini ili kufanikisha biashara baina yake na Wazungu na kuupanua utawala wa Merina.
Asidi amino
Muundo jumla
Maneno ya "asidi amino yenye matawi" au BCAA yanahusu asidi amino yenye minyororo upande alifatiki usio kwenye laini, hizi ni liusini, isolusini, na valini. Prolini ni asidi amino ya proteinojeniki tu ambayo kundi lake la kando limeungana na kikundi cha amino-α, hivyo, pia ni asidi amino ya proteinojeniki ambayo ina amino ya pili katika nafasi hii. Kemikali, proline basi ni asidi imino kwani inakosa kikundi cha amino ya msingi, ingawa bado inaorodhwashwa kama asidi amino utaratibu wa majina wa sasa, na pia inaweza kuitwa "asidi amino alfa yenye alikali-N".
Ufalme wa Merina
Mfalme Radama I (1810-1828)
Jeshi lake si tu kuwa lilitumika kuyapiga majimbo mengine, bali pia kudumisha sheria na utulivu katika maeneo yaliyotekwa.
Hadi mwaka 1825, Radama alikwisha kuliteka eneo lote la pwani ya mashariki ya Bukini, kuanzia Vohema hadi ngome ya Dauphin. Aidha aliishinda sehemu kubwa ya magharibi, ila ilikuwa vigumu kuiteka Sakalava.
Asidi amino
Muundo jumla
thumb|left|alt=Animation of two mirror image molecules rotating around a central axis. |Isoma mbili za kuonekana za alanini, D-Alanini na L-Alanini
Waisoma
Kwa asidi amino-α za kawaida, zote ila glaisini zinaweza kuwepo kwa aidha ya isoma zionekanazo mbili, ziitwazo asidi amino L au D, ambazo ni zinafanana kama shilingi kwa ya pili (tazama pia Chirality). Wakati asidi L-amino zinawakilisha asidi amino zote zinazopatikana kwa protini ya wakati wa tafsiri ya ribosomu, asidi amino D ni protini ambazo hupatikana katika baadhi ya protini zilizotayarishwa na vimeng'enya wakati baada ya kutafsiriwa kimuundo baada ya kutafsiriwa na kuchukuliwa na hadi kwa endoplasmu retikulamu kama katika viumbe wa baharini wa kipekee kama vile konokono koni. Pia ni sehemu nyingi za ukuta wa seli wa peptidoglikani za bakteria. na serini-D huweza kutendakazi kama nyurotransmita katika ubongo. Mpangilio wa L na D kwa muundo wa asidi amino hairejelei jinsi asidi inavyoonekana, bali kwa kuzunguka kwa macho kwa aisoma ya gliseralidehidi ambayo asidi amino ambayo inaweza kinadharia kutengezwa kutoka kwayo (gliseraldehidi-D ni deksitrorotari, L - glyceraldehidi ni levorotari). Vinginevyo, viashiria vya (S) na R)  (hutumiwa  kuonyesha  stereokemia kamili. Takriban asidi amino zote katika protini ni (S)  katika kaboni α, huku sistini ikiwa (R)  na glisini siyo chirali. Sistini si ya kawaida kwani ina chembe ya sulfuri katika nafasi ya kwanza katika mnyororo wake wa upande, ambayo ina uzani mkubwa wa atomia kuliko makundi yaliyoshikana na kaboni α katika asidi nyingine, hivyo (R)  badala ya (S ).
Zwiterioni
Asidi amino inaamaini naasidi ya kaboksili vikundi vya kazi na kwa hiyo wote ni asidi na besi wakati huo huo. Katika baadhi ya pH inayojulikana kama ncha ya isoelektriki na asidi kwa ujumla haina chaji, kwa vile idadi ya vikundi vya amonia vilivyo na protoni (chaji chanya) na vikundi vya kaboksili zisizo na protoni(bila chaji chanya) ni sawa. Asidi amino zote zina ncha tofauti za ki-isoelektriki. Ayoni zinazozalishwa katika ncha ya isoelektriki huwa na chaji chanya na chaji hasi na hujulikana kama zwitterioni,  ambayo huja kutoka neno la Kijerumani Zwitter  maana "huntha" au "mchanganyiko". Asidi amino inaweza kupatikana kama zwiterioni katika mango na ufumbuzi kama vile maji, lakini si katika awamu ya gesi. Zwiterioni huwa na umumunyifu mdogo katika ncha yake ya kielektriki na asidi amino na inawezakutengwa kwa kutumia kutuama kutoka kwa maji kwa kubadilisha PH yake hadi kwa ncha yake hasa ya elektriki.
Matukio na kazi katika bayokemia
thumb|300px|right|alt=A protein depicted as a long unbranched string of linked circles each representing amino acids. One circle is magnified, to show the general structure of an amino acid. This is a simplified model of the repeating structure of protein, illustrating how amino acids are joined together in these molecules. | Polipeptidi ni mnyororo ambao hauna matawi ya asidi amino.
Asidi amino za kawaida
Asidi amino ni viungo msingi vya kutengeneza protini. Hujiunga pamoja na kuunda minyororo mifupi ya polima ziitwazo peptidi au minyororo mirefu iitwayo aidha polipeptidi au protini. Polima hizi ni zenye matawi na za mistari, na kila asidi amino ndani ya mnyororo imeshikana na asidi amino mbili jirani. Mchakato wa kutengeneza protini huitwa tafsiri na unahusu kuongezwa hatua kwa hatua kwa aidha asidi amino kwa mnyororo unaokuwa wa protini  na ribozaimu iitwayo ribosomu. Utaratibu ambao asidi amino zinaongezwa nao unasomwa kutoka kwa programu ya maumbile kutoka kwa programu ya jeni ya mRNA, ambayo ni nakala ya RNA ya jeni ya moja ya kiumbe.
Asidi amino ishirini na mbili kiasili zimejumuishwa katika polipeptidi na huitwa proteinojeniki au asidi amino za kawaida. Kati ya hizi 22 ishirini, ishirini zimejumuishwa moja kwa moja na kanuni kuu ya maumbile. Zilizosalia mbili, selenosistini na pirolisini, hujumuishwa katika protini kwa utaratibu kusanisi wa kipekee. Selenosistini hujumuishwa wakati mRNA inapokuwa ikitafsiriwa ikiwa na kipengele SECIS, ambayo husababisha kodoni ya UGA kuweka Selenosistini badala ya kodoni ya kusimama. Pirolisini hutumiwa na baadhi methanojeni echea katika vimeng'enya vinavyotumika kuzalisha methani. Imewekwa kwa kanuni pamoja na kodoni ya UAG, ambayo kwa kawaida huwa ni kodoni ya kusimama katika viumbe wengine. thumb|left|alt=The structure of selenocysteine, this differs from the lead image by having the R group (the side chain) replaced by a carbon atom with two hydrogen and a selenium attached.|Asidi amino selenosisteini
Asidi amino zisizo za kawaida
Mbali na asidi amino za msingi ishirini na mbili, kuna idadi kubwa ya "asidi amino zisizo za kawaida". Hizi asidi amino zisizo za kawaida zinazopatikana kwa protini huundwa kwa mabadiliko baada ya kutafsiriwa, ambayo ni kubadilishwa baada ya tafsiri katika protini ya awali. Mabadiliko haya mara nyingi ni muhimu kwa ajili ya utendajikazi au udhibiti wa protini, kwa mfano, ukabsilishaji wa glutamati unaruhusu kushikilia vizuri kwa kashoni za kalsiamu, na hidroksilesheni ya prolini ni muhimu kwa ajili ya kudumisha tishu zilizoshikana. Mfano mwingine ni uundaji wa hipusini katika kuanzishwa kwa kipengele tafsiri cha EIF5A, kwa kubadilishwa kwa mabaki ya laisini. Mabadiliko kama hayo yanaweza pia kuamua ujanibishaji wa protini, kwa mfano, nyongeza ya makundi marefu ya kukwepamaji kunaweza kusababisha protini kujifunga kwa utando wa fosfolidi.
thumb|250px|right|alt=Comparison of the structures of alanine and beta alanine. In alanine the side chain is a methyl group, in beta alanine the side chain contains a methylene group connected to an amino group and the alpha carbon lacks an amino group. The two amino acids therefore have the same formulae but different structures.| β-alanini na isoma yake α-alanini
Mifano ya asidi amino zisizo za kawaida na hazipatikani kwa protini ni pamoja na lanthionini,asidi-aminoisobutiri 2, dehidroalanini na nyurotransmita asidi ya gama-aminobutiriki. Asidi amino zisizo za kawaida mara nyingi hutokea baina ya njia za metaboli kwa asidi amino za kawaida- kwa mfano orinithini na sitrulini hutokea katika mzunguko wa urea, sehemu ya ukataboli wa asidi amino (angalia hapo chini). Tofauti ya nadra kwa kutawala kwa asidi amino α katika biolojia ni asidi amino β beta alanini (asidi aminopropanu 3), ambayo hutumiwa na mimea na vidubini katika uundaji wa asidi pantotheni (vitamini B 5), sehemu ya kimeng'enya pacha A.
Katika lishe ya binadamu
Baada ya kupelekwa katika mwili wa binadamu kutoka kwa chakula, aina 22 za asidi amino hutumiwa kutengeza protini na bayomolekuli nyingine au huoksidishwa na kuwa urea na kaboni dioksidi kama chanzo cha nishati. Njia ya uoksidishaji huanza na kuondolewa kwa kikundi cha amino na transaminasi, kundi la amino basi huongezwa katika mzunguko wa urea. Bidhaa nyingine za transamidesheni ni asidi keto ambayo inaingia mzunguko wa asidi sitriki. Asidi amino Glukojeniki pia inaweza kugeuzwa kuwa glukosi, kupitia glukoneojenesi.
Pirolisini bainishi iko kwa vijiumbe maradhi kadhaa, na kiumbe kimoja tu kina Pyl na Sec. Kati ya asidi amino ishirini na mbili, nane huitwa asidi amino muhimu kwa sababu mwili wa binadamu hauwezi kuzitengeza kutoka misombo mingine katika ngazi inayohitajika kwa ajili ya ukuaji wa kawaida, hivyo ni lazima zipatikane kutoka kwa vyakula. Hata hivyo, hali ni ya kuchanganya kwani sistini, taurini, tirosini, histidini na arginini ni asidi amino muhimu kiasi kwa watoto, kwa sababu njia za metaboli za kutengeza asidi amino hizi hazijaumbika kikamilifu. Kiasi kinachohitajika pia hutegemea umri na afya ya mtu binafsi, hivyo ni vigumu kutoa taarifa ya jumla kuhusu mahitaji ya malazi ya baadhi ya asidi amino.
(*) Muhimu katika kesi fulani tu.
Kazi zisizo za protini
Kwa binadamu, asidi amino zisizo protini pia zina majukumu muhimu kama viungo vya kati vya metaboli, kama vile katika biosanisi ya nyeurotransmita ya asidi gama aminobutiriki. Asidi amino nyingi hutumiwa katika usanisi wa molekuli nyingine, kwa mfano:
Hata hivyo, si kazi zote za asidi amino nyingi zisizo za kawaida zinajulikana, kwa mfano taurini ni asidi amino kubwa katika misuli na tishu ya ubongo, lakini ingawa kazi nyingi zimependekezwa, wajibu wake hasa katika mwili bado haujatambuliwa.
Baadhi ya asidi amino zisizo za kawaida hutumika katika mimea kama kinga dhidi ya wanyama walao mimea. Kwa mfano kanavanini ni mfano wa argininiambayo hupatikana katika mimea ya jamii ya kunde, na kwa kiasi kikubwa hasa katika Kanavalia gladiata (maharage upanga ). Hii asidi amino hulinda mimea kutoka waporaji kama vile wadudu na inaweza kusababisha ugonjwa kwa watu kama aina fulani ya kunde ni kuliwa bila ya usindikaji. Asidi amino isiyo protini mimosini hupatikana katika aina nyingine ya kunde, hasa Leucaena leucocephala. Mchanganyiko huu ni mfano wa tairosini na inaweza kuwa sumu kwa wanyama wanaolishwa na mimea hiyo.
Matumizi katika teknolojia
Asidi amino hutumika kwa njia nyingi tofauti viwandani lakini matumizi yao makuu ni kama viziada vyachakula cha mifugo. Hii ni muhimu kwani sehemu kuu ya vyakula hivi, kama vile soya, aidha ina viwango vya chini au hukosa baadhi ya asidi amino muhimu: lisini, methionini, threonini, na triptofani ni muhimu katika uzalishaji wa vyakula hivi. Sekta ya chakula pia ni mtumizi mkubwa wa asidi amino, hasa asidi glutamiki, ambayo hutumiwa kama kiongeza ladha, na Aspartami (aspartili-fanilalanini-1-methili esta) kama kiongeza tamu bandia cha kalori kidogo. Uzalishaji uliosalia wa asidi amino hutumika katika usanisi wa madawa na vipodozi.
Maumbile jeni yaliyopanuliwa
Tangu mwaka wa 2001, asidi amino 40 zisizo za kiasili zimeongezwa kwa protini kwa kujenga kodoni ya kipekee (kubadilisha) na uhamisho unaombatana wa jozi ya RNA: aminoacyl - tRNA-sinthetesi jozi kwa usimbaji wa mwili na kemikali tofauti na tabia ya kibayolojia ili kutumika kama chombo cha kuchunguza mfumo wa protini na kazi au kutengeneza mkusanyiko wa protini zilzoimarishwa.
Miundo msingi ya kemikali
Asidi amino ni muhimu kama viambajengo vya gharama ya chini. Misombo hii inatumika katika bwawa la chirali husaidia kujenga miundo mbinu yenye molekuli zenye chirali.
Asidi amino zimechunguzwa kama kitangulizi cha kichocheo chirali, kwa mfano kwa mrundikano wa atomu zisopacha katika hidrojenesheni, ingawa hakuna matumizi yaliyomo kwa sasa.
Plastiki zinazoweza kuvundishwa
Asidi amino zinaundwa kama sehemu ya polima nyingi zinazoweza kuvundishwa. Vifaa na maombi kama zisizo na madhara ya ufungaji wa mazingira na madawa katika utoaji wa madawa na ujenzi wa uwekaji wa viungo bandia. Polima hizi ni pamoja na polipeptidi poliamidi, poliesta, polisulfuri na polietheni amabzo zina asidi asidi amino kama sehemu ya minyororo yao kuu au imeshikana kama minyororo ya upande. Mabadiliko haya hugeuza maumbile ya polima hizi pamoja na mrundikano wao wa atomu. Mfano mzuri wa nyenzo hizi ni poliaspartati, polima ambayo inaweza kuyeyuka kwa maji na pia inaweza kuvundishwa na bakteria na inaweza kutumika katika utengezaji wa nepi za kutupwa na kilimo. Kutokana na umumunyifu wake na uwezo wa kushikana na molekuli zaidi ya moja za metali, poliaspartati pia hutumika kama ajenti inayoweza kuvundishwa na ya kuzuia ubambuzi. Aidha, asidi amino ya kunukia tirosini inaundwa kama iweze kuwa badala ya kwa fenoli zenye sumu kama vile bisfenoli A katika utengenezaji wa polikaboni.
Miitikio
Kwa kuwa asidi amino ina kikundi cha msingi cha kaboksili na amino, hizi kemikali zinaweza kuwa na athari zinazohusiana na makundi hayo. Hizi ni pamoja na kuongeza nukleofiliki, kutengeza kiunganishi cha amaidi na kutengezwa kwa imini kwa kikundi cha amaini na uundaji wa esterasi, uundaji wa kiunganishi cha amaidi na udikaboksishaji kwa kikundi cha asidi ya kaboksili. Minyororo mingi ya upande ya asidi amino inaweza pia kuwa na miitikio ya kemikali. Aina ya hizi athari huamuliwa na kwa makundi haya kwenye minyororo ya upande na kwa hivyo ni tofauti kati ya aina mbalimbali za asidi amino.
thumb|400px|left|The Strecker amino acid synthesis|Alt = kwa hatua katika mmenyuko, angalia maandishi.
Usanisi wa kemikali
Mbinu kadhaa zipo za kusanisi asidi amino. Moja ya mbinu kongwe, huanza na kuongezwa kwa bromidikatika kaboni-α ya asidi ya kaboksili. Kubadilisha niuklofili na amonia nayo hubadilisha alkili bromidi kuwa asidi amino. Vinginevyo, usanisi wa asidi amino Strecker unahusisha matibabu ya alidehaidi na potasiamu sianidi na amonia, hii hutoa amino nitrili α kama cha kati. Hidrolisisi ya nitrili katika asidi hutoa asidi amino α. Kutumia amonia au chumvi za amonia katika mmenyuko huu inatoa asidi amino ambazo hazikubadilishana, wakati kubadilisha amini za msingi na upili kutatoa asidi amino zilizobadilishwa. Kadhalika, kutumia ketoni, badala ya aldehidi, inatoa α, asidi amino α zilizobadilishwa. Usanisi wa awali unatoa mchanganyiko rasimu wa asidi amino α kama mavuno, lakini taratibu kadhaa mbadala kwa kutumia mbinu saidizi zisopacha au vichocheo visopacha vimeundwa.
Ufalme wa Merina
Mfalme Radama I (1810-1828)
Pamoja na hayo yote, hadi mwaka 1823 Radama aliweza kuupanua utawala wa Merina katika sehemu kubwa sana ya kisiwa hicho. Ingawa utawala wake katika kisiwa hicho chote haukukamilika, hakukuwa na kipingamizi chochote kikubwa dhidi ya kujitangaza kwake kuwa mfalme wa Bukini.
Asidi amino
Kuundwa kwa kiunganishi cha Peptidi
thumbnail|right|400px|The condensation of two amino acids to form a peptide bond|Alt = asidi amino mbili zimeonyeshwa karibu na kila mmoja. Moja hupoteza hidrojeni na oksijeni kutoka kwa kundi lake la kaboksili (COOH) na nyingine hupoteza hidrojeni kutoka kwa kundi lake la amino (NH2). Mmenyuko huu hutoa molekuli ya maji (h2o) na asidi amino mbili zilizounganishwa na kiunganishi peptidi (-CO-NH-). Asidi amino mbili zilizojiunga huitwa dipeptidi.
Ufalme wa Merina
Mfalme Radama I (1810-1828)
Alifariki mwaka 1828 akiwa na umri wa miaka 36.
Malkia Ranavalona I (1828-1861)
thumb|left|upright|Malkia [[Ranavalona I (1828-1861)]] Malkia Ranavalona I alikuwa binamu na mke wa kwanza wa Radama I. Kwa kuwa alisaidiwa kupata umalkia na makabila na wakuu wa majeshi ambao Radama aliwaondoa madarakani katika harakati zake za kukijenga kisiwa hicho upya, washauri wake walikuwa watu waliozipinga sera muhimu za mfalme aliyefariki.
Mkazo wa sera za Ranavolona ulikuwa kuulinda uhuru wa Bukini dhidi ya athari za kigeni, hasa zile zilizoathiri asasi za kitaifa, mila na desturi. Kuhusu sera ya mambo ya nje, aliegemea zaidi katika kuitoa nchi yake kutoka kwenye athari za Waingereza, hasa katika nyanja za siasa na dini.
Asidi amino
Kuundwa kwa kiunganishi cha Peptidi
Kwa kuwa vikundi vyote viwili vya asidi ya kaboksili na amaini vya asidi amino vinaweza kuathiriwa na kuunda viunganishi vya amaidi, molekuli moja ya asidi amino inaweza kuathiriwa na nyingine na kujiunga nayo na kuunda muungano wa amaidi. Huu upolimishaji wa asidi amino ni ndio unaounda protini. Huu mtonesho wa kutonesha unazaa kiunganishi cha peptidi na molekuli ya maji. Katika seli, mwitikio huu hautokei moja kwa moja, badala yake asidi amino kwanza huchochewa kwa kufungiliwa kwa molekuli hamishi yaRNA   kupitia kwa kiunganishi cha esta. Hii aminoasili tRNA huzalishwa katika mwitikio unaotegemea ATP unaofanywa na asidi amino tRNA sanisifu. Aminoasili-tRNA hii huwa tena ni sabstreti ya ribosomu, ambayo huchochea ya mashambulizi ya kundi la amino la kurefusha mnyororo wa protini kwa kiunganishi cha esta. Kutokana na utaratibu huu, protini zote zinazotengezwa na ribosomu husanisiwa kuanzia kituo chao cha N na kusonga kuelekea kituo chao cha C.
Ufalme wa Merina
Malkia Ranavalona I (1828-1861)
Hatimaye majeshi ya serikali yalipowashinda machifu wa Sakalava, walikimbia na watu wao na kwenda kwenye visiwa vya jirani ambapo walijiweka kwenye hifadhi ya Wafaransa. Hali hiyo baadaye ilikuwa ndiyo msingi wa madai ya Wafaransa kwa majimbo yaliyoko magharibi mwa Bukini.
Utawala wake unaweza kuelezwa katika namna mbili. Kwa upande mmoja, ulikuwa ni utawala wenye vitisho kwa wamisionari na watu wengine waliotekwa na kuwa chini ya utawala wa Kimerina. Kwa upande mwingine, ulikuwa kipindi cha maendeleo makubwa ya viwanda, na ambacho kiliimarisha elimu ya Kizungu na kuiweka nchi katika mwelekeo wa usasa.
Kwa jumla, kwa raia zake wengi, Ranavalona alikuwa ishara ya utaifa wa Kimalagasi.
Bwana Msa
Bwana Msa ni mhusika wa kubuni katika vitabu vya mwandishi Mohammed S. Abdullah.
Ufalme wa Merina
Malkia Ranavalona I (1828-1861)
Ranavalona alifariki mwaka 1861 baada ya kumtangaza Rakoto Radama kuwa ndiye atakayetawala baada yake.
Mfalme Radama II (1861-1863)
thumb|upright|Mfalme [[Radama II (1861-1863)]] Shughuli za mfalme Radama II zilielekezwa katika kuzibadilisha sera zote zilizokuwa zinapinga mambo yaliyoletwa na Wazungu ambazo mfalme aliyetangulia alikuwa akizitumia. Mwelekeo huo ulisababisha upinzani mkubwa dhidi ya utawala wake kutoka kwa watu mashuhuri nchini humo, hali iliyosababisha kuanguka kwake.
Sera ya mfalme ya kusaini mikataba ya siri bila ya maofisa wake kufahamu iliongeza mashaka zaidi kwa viongozi hao. Zaidi ya hayo, kuongezeka kwa athari za wamisionari na Wazungu wengine kitalani kwa mfalme hakukusaidia kitu.
Jambo lililommaliza kabisa ni jaribio lake la kuwaondoa baadhi ya maafisa waandamizi wa nchi ambao ndio walikuwa uti wa mgongo wa serikali yake na badala yao kuwaweka marafiki wake wa ujanani. Hili lilifufua mlolongo mrefu wa malalamiko dhidi ya mfalme, na tarehe 12 Mei 1863 akauawa.
Utawala wa Kibaraka (1863-1880)
thumb|left|upright|Malkia [[Rasoherina (1863-1868)]] thumb|upright|Malkia [[Ranavalona II (1868-1883)]] thumb|upright|Malkia [[Ranavalona III (1883-1897)]] Baada ya kifo cha Radama II, madaraka halisi ya serikali ya Bukini yaliingia mikononi mwa maofisa wakuu wa utawala, ambao walimtawaza Malkia Rasoherina kama mtawala kibaraka.
Malkia Rasoherina alitawala kuanzia mwaka 1863 mpaka 1868 na kufuatiwa na Malkia Ranavalona II (1868-1883). Watu hao hawakupinga uendelezaji wa nchi wala hawakuwachukia Wazungu. Sera yao ya nje ililenga uhuru wa nchi yao kwa imani kwamba uendelezaji wa nchi kulingana na wakati usifanywe kwa namna itakayoua mila za Kimalagasi. Hivyo, serikali mpya iliazimia kufanya marekebisho muhimu katika sera za Rahama.
Uingereza na Ufaransa zilipokea taarifa za kupinduliwa kwa Radama na mapendekezo ya mabadiliko ya sera ya mambo ya nje ya Bukini kwa hisia tofauti.
Hitimisho
Pamoja na yote hayo, kisiwa hicho hatimaye kiligeuzwa kuwa koloni. Hii ni kwa kuwa, ingawa sera ya kuisasisha ya Bukini kwa namna fulani iliimarisha uwezo wa nchi hiyo wa kutetea uhuru wake, lakini kwa ujumla sera hiyo ilidhoofisha ufalme huo kwa kuongeza utegemezi wake kwa mataifa ya kigeni.
Asidi amino
Kuundwa kwa kiunganishi cha Peptidi
Hata hivyo, si viunganishi vyote hutengenezwa kwa njia hii. Katika kesi chache, peptidi husanisiwa na vimeng'enya maalum. Kwa mfano, glutathioni tripeptidi ni sehemu muhimu ya ulinzi wa seli dhidi ya dhiki ya uoksidishaji. Peptidi huundwa kutoka katika asidi amino huru kwa hatua mbili. Katika hatua ya kwanza gamma-glutamilisistini sinthetesi hutonesha sistini na asidi ya glutamiki  kupitia kwa kiunganishi cha peptidi kilichoundwa kati ya mnyororo wa upande wa kaboksili wa glutameti(kaboni ya gama ya mnyororo huu) na kundi la amino la sistini. Dipeptidi hii basi hutoneshwa na glisini na sinthetesi glutathioni kuunda glutathioni.
Kibebe
Kibebe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wabebe. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kibebe imehesabiwa kuwa watu 2500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibebe iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Uwanja wa michezo wa TP Mazembe
Stade TP Mazembe ni uwanja wenye matumizi mengi uliopo  Kamalondo Lubumbashi, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Tangu kukamilika kwake mnamo mwaka 2011, umekuwa ukitumika zaidi kwa mpira wa miguu pia ni uwanja wa nyumbani wa TP Mazembe na CS Don Bosco, Uwanja huo una viti 18,000
Historia
Mnamo Aprili mwaka 2010 ujenzi wa uwanja mpya wa klabu cha TP Mazembe Lubumbashi ulianza, boma ambalo litakidhi viwango vinavyohitajika na Shirikisho la Soka Afrika (CAF) kuandaa mashindano ya kimataifa, vituo vipya vina chumba cha waandishi wa habari cha VIP na  maegesho ya magari
Hadi mwaka 2011 TP Mazembe ilitumia Stade Frederic Kibassa Maliba.
Lyublyana
thumb|250px|Kitovu cha Lyublyana bado kinaonyesha majengo ya kihistoria ya zamani ya [[Austria-Hungaria.]] Lyublyana ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Slovenia mwenye wakazi 265,000 (2002).
Asidi amino
Kuundwa kwa kiunganishi cha Peptidi
Katika kemia, peptidi husanisiwa kupitia m mbalimbali. Moja kati ya sanisi za peptidi za awamu-mango zinazotumika sana, ambayo inatumia vitu vinavyotokana na oksime ya kunukia ya asidi amino kama vipande vilivyooamilishwa. Hizi huongezwa kwa mlolongo unaokua kwenye mnyororo wa peptidi, ambayo imeshikanishwa na utomvu imara. Uwezo wa kusanisi idadi kubwa ya peptidi tofauti kwa kubadilisha aina tofauti na utaratibu wa asidi amino (kutumia kemia ya kuunganisha) imefanya usanisi wa peptidi kuwa muhimu katika kujenga maktaba ya peptidi kwa matumizi ya ugunduzi wa madawa kwa njia ya uchunguzi hali ya juu.
Lyublyana
Iko kati ya milima ya Alpi na Bahari ya Mediteranea. Lyublyana ni kitovu cha kijiografia na ya uchumi, utamaduni na siasa ya Slovenia.
Asidi amino
Biosanisi na ukataboli
Katika mimea, nitrojeni kwanza hulishizwa kwenda kwa misombo ya kikaboni katika mfumo wa glutemeti, hutengenezwa kutoka kwa alfa-ketoglutareti na amonia katika mitokondria. Ili kuunda asidi amino nyingine, mmea hutumia transaminasi kusongesha kikundi cha amino kwenda kwa asidi alfa-keto kaboksili nyingine. Kwa mfano, aminotransferasi aspartati hubadilisha glutameti na oksaloasetati kuwa alfa-ketoglutareti na asparteti. Viumbe wengine hutumia transaminasi kwa usanisi wa asidi amino pia. Transaminasi pia hushiriki katika kuvunja asidi amino. Udhalilishaji wa asidi amino mara nyingi unahusisha kusongesha kundi lake la amino kwenda kwa alfa-ketoglutareti na kutengeneza glutameti. Katika wanyama wenye uti wa mgongo wengi, kikundi cha amino kisha huondolewa kwa njia ya mzunguko wa urea na kisha kuondolewa mwlilini kwa fomu ya urea. Hata hivyo, uharibifu wa asidi amino unaweza kutoa asidi mkojo au amonia badala yake. Kwa mfano, kiondoa-oksijeni serini hubadilisha serini kuwa piruvati na amonia.
Asidi amino zisizo za kawaida hutengenezwa kwa kubadilishwa kwa asidi amino za kawaida. Kwa mfano, homosisteini hutengezwa kwa kusongeshwa njia ya sulfuri kwa njia ya kutolewa kwa methili kutoka kwa methionini kupitia kwa kimetaboli kati S-adenosili methionini, wakati hidroksiprolini hutengezwa na kubadilishwa kwa proline baada ya kutafsiriwa ya
Lyublyana
Mji ulianzishwa zamani za Dola la Roma kwa jina la Emona lakini kuharibiwa na Wahunni wa Attila mwaka 452. Mji uliundwa upya na walowezi Wajerumani kutoka Bavaria kaw jina la Laibach katika zama za kati mnamo mwaka 1144. Tangu 1335 ilifikia chini ya utawala wa Austria ikabaki pale hadi 1918.
Asidi amino
Biosanisi na ukataboli
Vidubini na mimea inaweza kusanisi asidi amino nyingi zisizo za kawaida. Kwa mfano, baadhi ya vijiumbe maradhi hutengeza asidi amino sobutiriki-2 na lanthionini, ambayo imetokana na sulfidi ya alanini. Asidi amino hizi zote mbili zinapatikana katika lantibiotiki peptidi kama vile alamethisini. Ilihali katika mimea, asidi amino saiklopropani-1-kaboksili ni asidi ndogo iliyobadilishwa ya asidi amino ya mzunguko, ambayo ni muhimu katika uzalishaji  homoni kati  ya mmea ya ethilini.
Lyublyana
1918 mji pamoja na Slovenia uliingia katika Ufalme wa Waserbia, Wakroatia na Waslovenia uliokuwa baada ya Yugoslavia. Baada ya 1946 Lyublyana ilikuwa mji mkuu wa Jamhuri ya kisoshalisti ya Slovenia ndani ya Shirikisho la Yugoslavia.
Asidi amino
Sifa za kemikali za asidi amino
Asidi amino 20 zinazopatikana kiasili zinaweza kugawanywa katika makundi mbalimbali kulingana na sifa zao. Sababu muhimu ni chaji, kiwango cha kupenda maji au kukwepa maji, ukubwa na vikundi vya kazi. Hizi sifa ni muhimu kwa mfumo wa protini mwingiliano wa protini na protini. Protini mumunyifu kwa maji zinaelekea kuwa na mabaki yao ya kukwepamaji (Leu, Ile, Val, Phe na Trp) kuzikwa katikati ya protini, ilhali minyororo ya kupendamaji hufunuliwa kwa kiyeyusho cha majimaji. Utando wa muhimu wa protini mara nyingi huwa na pete za asidi amino za kukwepamaji iliyoonyeshwa wazi ambazo huzitia nanga katika rusu mbili ya lipidi ya. Katika sehemu ya kesi kati ya njia mbili tofauti sana, baadhi ya tando za protini za pembeni huwa na kiraka cha asidi amino za kukwepamaji juu ya uso wao ambacho hushikilia kwa utando. Vile vile, protini ambazo hufaa kushikilia kwa molekuli zenye chaji chanya huwa na asidi amino zenye chaji hasi kwenye nyuso zao kama vile glutameti na aspartati, wakati protini zinazofaa kushikilia kwa molekuli zenye chaji hasi huwa na nyuso zenye minyororo chaji chanya kama vile lisini na ajinini. Kuna mizani tofauti ya kukwepamaji ya mabaki ya asidi amino.
Lyublyana
Tangi uhuru wa nchi 1992 mju umekuwa mji mkuu wa Slovenia huru.
Asidi amino
Sifa za kemikali za asidi amino
Baadhi ya asidi amino huwa na sifa za kipekee kama vile seistini, ambayo huweza kutengeneza kiunganishi chenye kugawanyika cha sulfudi na mabaki mengine ya seistini, prolini ambayo inaunda mzunguko kwa uti wa mgongo wa polipeptidi, na glisini ambayo ni rahisi kubadilika zaidi kuliko asidi amino nyingine.
Protini nyingi hupitia mabadliko mengi ya muundo baada ya kutafsiriwa, wakati makundi ya ziada ya kemikali yanaposhikanishwa na asidi amino katika protini. Baadhi ya mabadiliko yanaweza kuzalisha lipoprotini za kukwepamaji, au glikoprotini za kupendamaji. Mabadiliko ya aina hii yaruhusu kulenga kunakoweza kurejeshwa kwa protini kwa utando. Kwa mfano, kuongezwa na kuondolewa kwa asidi yenye mafuta ya asidi ya kiganja kwa mabaki ya seistini katika protini fulani za kuashiria husababisha protini kujiambatanisha na kisha kujitenga kutoka katika utando wa seli.
Orodha ya vifupisho na sifa za asidi amino za kawaida
Zaidi ya hayo, kuna asidi amino mbili za ziada ambazo zinajumuishwa kwa kutotilia manaani kodoni za kuacha:
Mbali na mfumo maalum za asidi amino, vishikilia sehemu hutumika katika kesi ambapo uchambuzi wa kemikali au wa chembechembe za peptidi au wa protini hauwezi kuamua kikamilifu utambulisho wa mabaki.
Unk wakati mwingine hutumiwa badala ya Xaa, lakini si kawaida.
Zaidi ya hayo, nyingi zisizo za kawa asidi amino kuwa na mfumo maalum. Kwa mfano, dawa kadhaa za peptidi, kama vile Bortezomibi au MG132 ni zimesanisiwa kibandia na uhifadhi vikundi vyao vya kulinda, ambavyo vina mfumo maalum. Bortezomibi ni Pyz-Phe-boroLeu na MG132 ni Z-Leu-Leu-Leu-al. Zaidi ya hayo, ili kusaidia katika uchambuzi wa mfumo wa protini, mifano ya kuunganisha kwa asidi amino inapatikana. Hizi ni pamoja na fotoleusini (pLeu) na fotomethionini (pMet).
Mario wa Bodon
Mario wa Bodon (pia: Marino; Orleans, Ufaransa, karne ya 5 - Sisteron, Ufaransa, 27 Januari 555) alikuwa abati wa monasteri aliyoianzisha huko Bodon, Drome, mwaka 506.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila tarehe 27 Januari.
Kisikaiana
Kisikaiana ni lugha ya Kiaustronesia nchini Visiwa vya Solomon inayozungumzwa na Wasikaiana kwenye kisiwa cha Sikaiana. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kisikaiana imehesabiwa kuwa watu 730. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisikaiana iko katika kundi la Kioseaniki.
Kanuni
Kanuni ni taratibu zilizotungwa na binadamu ambazo ni lazima kutimizwa.
Kipande (lugha)
Kipande ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wapande. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kipande imehesabiwa kuwa watu 9700. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipande iko katika kundi la C20.
Kanuni
Taratibu hizi zinaweza kuwa za afya, uchumi, biashara, kilimo, dini n.k.
Matarawe
Kwa matumizi tofauti ya jina hilo angalia Matarawe (Mbinga)
Kanuni
Mfano wa kanuni za afya:
Fair use
Fair use ni suala linalokuwa bora kunakili sehemu ndogo ya kitu kilichoundwa na mtu mwingine bila ya kuvunja sheria.
Katika nchi nyingi, vitu vya sanaa na vingine vingi vitengenezwapo, yaani kama vile hadithi, vitabu, vipindi vya TV, na picha, ambazo zinamilikiwa na mtu aliyeziumba. Mtu huyu anaweza kuruhusu mtu mwingine kutumia vile vitu alivyo vitengeneza, ikibidi hata kwa kujipatia fedha.
Mtu anayemiliki vitu hivi yeye ana hatimiliki ya kumiliki vitu hivyo, ikiwa na maana ya kwamba yeye ana uamuzi wake mwenyewe kuwa nani ana stahili kunakili kazi yake.
Endapo mtu mwingine atatokea na kutumia kazi yake bila ya kumwomba miliki kwanza, basi mtu huyo atakuwa ana vunja sheria. Mmiliki anaweza kumfikisha mtu mahakamani na kudai fidia kwa kitendo walichothubutu kukifanya.
Eneo la ng'ambo la Marekani
Maeneo ya ng'ambo ya Marekani ni visiwa na funguvisiwa vifuatavyo vinavyoorodheshwa hapa kufuatana na mahali pao ama katika Bahari ya Pasifiki au katika Bahari ya Karibi.
Visiwa katika Bahari ya Karibi
Kituo cha kijeshi cha Guantanamo kipo pia katika Karibi ni eneo la Kuba lililokodishwa kwa Marekani.
312 KK
Makala hii inahusu mwaka 312 KK (kabla ya Kristo).
Otilia wa Alsasya
Otilia wa Alsasya (pia Odilia wa Alsace; 662 hivi - Mont Sainte-Odile, 720 hivi) alikuwa mwanamke wa ukoo maarufu wa Alsace (leo nchini Ufaransa).
Inasemekana alikataliwa na baba yake kwa sababu ya jinsia yake na ya upofu wake, hivyo alilelewa na wakulima.
Miujiza mbalimbali ilitokea katika maisha yake baada ya kupata ubatizo na kuwezeshwa kuona.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Mwaka 1807 Papa Pius VII alithibitisha heshima hiyo.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Desemba.
Viungo vya nje
Sala kwa Mt. Otilia, msimamizi wa macho
Benvenuto Scotivoli
Benvenuto Scotivoli (Ancona, Marche, Italia, 1188 hivi - Osimo, Marche, 22 Machi 1282) alikuwa askofu wa Osimo katika karne ya 13.
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu tangu alipotangazwa na Papa Martin IV.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Maisha
Benvenuto alizaliwa Ancona, Dola la Papa, leo Italia ya Kati, akasomea sheria kwenye chuo kikuu huko Bologna, akiwa na Silvesta Guzzolini, ambaye pia ni mtakatifu.
Alipata kuwa shemasi mkuu wa Ancona kabla hajachaguliwa kuwa askofu.
Alijitahidi kupatanisha wananchi waishi kwa amani.
Haieleweki kama alijiunga na shirika la Ndugu Wadogo, lakini aliamua kufa akiwa amelala ardhini akaomba kuzikwa amevikwa kanzu ya Wafransisko.
Mji Mpya (Morogoro)
Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Mji Mpya
Mji Mpya ni kata ya Moshi Mjini katika Mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania yenye Postikodi namba 67107. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 15,293 walioishi humo.
Ho-Ho-Kus, New Jersey
right|thumb| 260px|Mahali pa Ho-Ho-Kus katika Bergen County na [[New Jersey]] Ho-Ho-Kus ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao 4,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 36 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 4.5 km².
Kim Jong-il
thumb|Kim Jong-il (2011)
Kim Jong-il au Kim Jong Il (kwa Kikorea: 김정일; 16 Februari 1941 au 1942 - 17 Desemba 2011) alikuwa mwanasiasa wa Korea Kaskazini ambaye aliwahi kuwa Kiongozi Mkuu wa pili wa Korea Kaskazini kutoka mwaka 1994 hadi 2011.
Aliongoza Korea Kaskazini kutoka kifo cha baba yake Kim Il-Sung, Kiongozi Mkuu wa kwanza wa Korea Kaskazini, hadi kifo chake mwenyewe mnamo 2011, wakati aliporithiwa na mtoto wa mwanawe, Kim Jong-un.
Maisha
Mnamo miaka ya 1980 Kim alikuwa mrithi dhahiri kwa uongozi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Watu wa Korea (DPRK) na alichukua nafasi muhimu katika chama na vyombo vya jeshi. Kim alimpokea baba yake na mwanzilishi wa DPRK Kim Il-sung, kufuatia kifo cha mzee Kim mnamo 1994. Kim alikuwa Katibu Mkuu wa Chama cha Wafanyakazi wa Korea (WPK), WPK Presidium, Mwenyekiti wa Tume ya Kitaifa ya Ulinzi (NDC) Korea ya Kaskazini na Kamanda Mkuu wa Jeshi la Watu wa Kikorea (KPA), jeshi la nne kwa ukubwa ulimwenguni.
Kim alitawala kwa udikteta na ukandamizwaji wa Korea Kaskazini. Alidhani kuwa kiongozi mkuu wakati wa msiba wa janga la kiuchumi wakati wa kufutwa kwa Umoja wa Kisovieti, ambao ulitegemea sana biashara katika chakula na vifaa vingine, ambavyo vilileta njaa. Wakati njaa ilikuwa imemalizika mwishoni mwa miaka ya 1990, uhaba wa chakula uliendelea kuwa shida wakati wote wa umiliki wake.
Kim aliimarisha jukumu la kijeshi na sera zake za Songun ("kwanza-jeshi"), na kufanya jeshi kuwa mratibu mkuu wa asasi za kiraia. Utawala wa Kim uliona pia mabadiliko madhubuti ya kiuchumi, pamoja na ufunguzi wa Hifadhi ya Viwanda ya Kaesong mnamo 2003. Mnamo Aprili 2009, katiba ya Korea Kaskazini ilirekebishwa ili kumrejelea yeye na waliomfuata kama "kiongozi mkuu wa DPRK".
Jina la kawaida la upendeleo alilopewa Kim lilikuwa "Kiongozi Mpendwa" ili kumtofautisha na baba yake Kim Il-sung, "Kiongozi Mkuu".
Mnamo 19 Desemba 2011 serikali ya Korea Kaskazini ilitangaza kwamba amekufa siku mbili mapema, na baadaye mtoto wake wa tatu, Kim Jong-un, alipandishwa cheo cha juu katika WPK tawala akafaulu.
Baada ya kifo chake, Kim aliteuliwa kuwa "Katibu Mkuu wa Milele" wa WPK na "Mwenyekiti wa milele wa Tume ya Ulinzi ya Kitaifa", kwa kuambatana na jadi ya kuanzisha machapisho ya milele kwa washiriki wa nasaba ya Kim.
1953
Makala hii inahusu mwaka 1953 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe
Wafiadini wa Mlango wa Shaba
Walikuwa wengi, lakini kati yao wanatajwa kwa jina Juliani, Machani, Yohane, Yakobo, Alesi, Demetri, Fosyo, Petro, Leonsi, Maria na Gregori tu.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Agosti.
Mark (manispaa)
Jiografia
Eneo lake ni 1,018 km².
Mkoa wa Bounkani
Mkoa wa Bounkani (kwa Kifaransa: Région du Bounkani) ni moja kati ya mikoa 31 ya nchini Cote d'Ivoire.
Uko katika Kaskazini mashariki ya nchi. Makao makuu ya eneo hilo ni Bouna. Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa watu 267,167.
Bounkani kwa sasa imegawanywa katika wilaya nne:
Kirunga
Kirunga ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati na Chad inayozungumzwa na Warunga. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kirunga nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 21,500. Pia kuna wasemaji 21,500 tena nchini Afrika ya Kati. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kirunga iko katika kundi la Kinilotiki.
Salah Assad
Alichezea klabu ya RC Kouba, ambapo alishinda ubingwa wa Algeria mnamo 1981, na huko Ufaransa katika klabu ya FC Mulhouse Kwa timu ya taifa ya kandanda ya Algeria, mwaka 1980, 1982, na 1986 alishiriki katika Kombe la Mataifa ya Afrika, pia 1980 alishiriki Olimpiki ya Majira ya joto, na  katika matoleo mawili ya Kombe la Dunia la FIFA mnamo 1982 na 1986, alifunga mabao mawili.
Takwimu za kazi
Magoli Kimataifa
''Alama na matokeo yanaorodhesha idadi ya mabao ya Algeria kuwa ya kwanza. Safu wima ya "alama" inaonyesha alama baada ya bao la mchezaji''
Shungu Dutiro
Shungu Dutiro (alizaliwa 28 Januari 1999) ni mchezaji wa soka nchini Afrika Kusini.
Ushiriki katika klabu
Dutiro alionyesha nia ya kucheza soka akiwa na umri wa miaka sita, na wakati akisoma katika Chuo cha St Stithians, alisaini na Bidvest Wits mnamo 2013.
Mnamo Oktoba mwaka huo huo, alitajwa na gazeti la Kiingereza The Guardian kama mmoja wa wachezaji bora waliozaliwa mwaka 1999 kote ulimwenguni.
Odo wa Cluny
Odo wa Cluny (kwa Kifaransa: Odon; Deols, karibu na Le Mans, 880 hivi – 18 Novemba 942) alikuwa abati wa pili wa monasteri ya Cluny.
Aliendeleza urekebisho huo wa Wabenedikto nchini Ufaransa na Italia.
Habari zake zinapatikana katika kitabu Vita Odonis kilichoandikwa na Yohane wa Salerno, mwanafunzi wake.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, 18 Novemba.
352 KK
Makala hii inahusu mwaka 352 KK (kabla ya Kristo).
Majengo (Songea)
Kwa maana mengine ya jina hili angalia hapa
Majengo ni kata mojawapo ya manisipaa wa Songea. Iko kwenye kitovu cha manisipaa. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,400 waishio humo.
Takeshi Okada
Okada alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 9 Juni 1980 dhidi ya Hong Kong. Okada alicheza Japani katika mechi 24, akifunga mabao 1.
Rudolf Virchow
Anajulikana kama "baba wa patholojia," anaonekana kuwa mmoja wa waanzilishi wa dawa za kijamii.
Aliunda maneno ya catch-catch omnis cellula e cellula, maana yake, "seli hutoka tu kutoka kwenye seli nyingine".
Nottingham
thumbnail|right|280px|Sehemu za Mji wa Nottingham