cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Usiku wa roho
Upendo wa kulingana na matakwa ya Mungu
“Kabla utashi wetu haujakumbatia aibu na sadaka za kila aina, kazi ya Mungu haikamiliki rohoni au inafanyika kidogo tu. Kuvumilia tabu ni hatua fulani, lakini haitoshi. Kwa uvumilivu tunaweza tukafikia utakatifu, lakini njia pekee ya kuinuka juu yetu ni kuungana na kushiriki sadaka ya Yesu Kristo. Ndiyo nguvu yetu na chanzo cha ule uzima wa Kimungu unaojijenga juu ya magofu ya umimi wetu… Kuimarisha utashi wetu kuhusu karaha za umbile letu ni jambo linalopatikana tu kwa sala ya kudumu isiyochoka, kwa kutojiamini kabisa na kwa kumtumainia Mungu kadiri ya uweza wake usio na mipaka” (Maria wa Kutungwa Mimba). Hapo jaribu hilo gumu tutaliona kuwa jema, au walau tutasadiki linatufaa na kututakasa. “Msalaba una usalama. Msalaba una uzima. Msalaba unakulinda na maadui wote. Msalaba unakujaza utamu wa mbinguni. Msalaba una maadili yote. Msalaba una utakatifu kamili… Hakuna mtu mwenye kufahamu moyoni mwake mateso ya Yesu kama yule aliyepata kuteseka vilevile… Mateso yanayopatikana sasa hayafanani na utukufu wa siku za mbele” (Kumfuasa Yesu Kristo II,12:2,5,10).
Hayo yote yanathibitisha kwamba, “Upendo kwa Mungu unaunganisha, kwa kuwa unainua mapendo yetu kutoka mema mengi hadi wema mkuu; ndiyo sababu maadili yanayotokana na upendo yanafungamana. Kinyume chake kujipendea kunabomoa, kunatawanya na kupotosha mapendo yanayolenga viumbe vingi na vya kupita” (Thoma wa Akwino). Upendo wa Mungu unazidi kung’arisha ndani mwetu mwanga wa akili na ule wa neema, kumbe dhambi inachafua roho na kuiondolea uangavu huo wa Kimungu. Utakaso wa roho tuliouzungumzia unauondoa uchafu uliomo ndani mwa vipawa vyetu vya juu viweze kung’aa kwa mwanga wa kweli.
Matokeo ya roho kutakaswa hasa upande wa maadili ya Kimungu
Kisha kueleza utakaso huo na uongozi unaohitajika, tuseme matokeo yake ni yapi ukivumiliwa kwa moyo. Ndiyo lengo la Mungu katika kuwatakasa watumishi wake, kwamba upande wa juu wa roho uinuliwe kuliko umbile lake na kuandaliwa uungane na Mungu, kama vile hisi zilivyohitaji kutiishwa chini ya roho. Kati ya matokeo hayo, mengine ni ya kubomoa, yaani kukomesha kasoro, na mengine ni ya kujenga, yaani kukamilisha maadili yaliyomo upande wa juu wa roho.
Matokeo ya kubomoa
Matokeo hayo yanajitokeza kwa kuzidi kupunguza mitawanyiko ya mawazo, upumbavu wa roho, na haja ya kujimwaga nje na ya kufarajika. Polepole umimi unakwisha. Mtu hadanganyiki kama awali, kwa kuwa anazidi kuishi kadiri ya upande wa juu wa roho, ambamo adui hawezi kuingia ila Mungu tu. Bila shaka adui anazidisha vishawishi vyake, lakini mtu akikimbilia kiini chake mwenyewe anamokaa Mungu, adui hawezi kumdhuru wala kujua kinachotokea ndani mwake; sanasana anaweza kushuku, kwa sababu siri za moyo ziko nje ya uwezo wake. Utakaso huo unafuta kasoro nyingine nyingi: zile zinazohusu mafungamano na majukumu; ukali wa silika unaoelekeza kukosa subira; kiburi cha chinichini kinachosababisha vurugu na mashindano; pia kutojali shida (pengine kubwa) za jirani anayeomba msaada. Hapo mwenye jukumu la kusimamia wengine na kujitoa kwa ukarimu anaelewa kwa dhati maneno ya Yesu: “Mimi ndimi mchungaji mwema. Mchungaji mwema huutoa uhai wake kwa ajili ya kondoo. Mtu wa mshahara, wala si mchungaji, ambaye kondoo si mali yake, humwona mbwamwitu anakuja, akawaacha kondoo na kukimbia; na mbwamwitu huwakamata na kuwatawanya” (Yoh 10:11-12). Ili tufaidike na maneno hayo tumuombe Bwana atuzidishie ari halisi, ambayo ina subira na upole, si umimi, inachota uzima ndani ya Mungu ili kuushirikisha zaidi na zaidi.
Pengine yanatokea matakaso ya pamoja (k.mf. dhuluma) tunayopaswa kufaidika nayo. Hapo ushujaa wa maadili unakuwa wa lazima, maana tunajikuta katika haja yenye heri ya kugeuka watakatifu tusije tukapoteza roho yetu. Mara nyingi wanaoonekana wema katika hali ya amani, wanajitokeza dhaifu na waoga katika shida hizo kubwa, kumbe wengine wasiotarajiwa wanajitokeza bora. Lakini haiwezekani kamwe kuwa watakatifu pasipo kulingana na Kristo msulubiwa. Utakatifu halisi unadai utakaso uleule katika vipindi vya amani na vile vya vurugu. Watakatifu walioishi katika vipindi vitulivu vya maisha ya Kanisa walipatwa na majaribu ya Kiroho, ambayo wasingekuwa nayo wasingefikia usafi kamili alioutaka Mungu.
Hatimaye kuna majaribu mengine yanayotudai utashi mnyofu tu, k.mf. matukio ya pekee yakitulazimisha kusimama upande wa Mungu kwa sadaka kubwa. Mzee Simeoni alisema juu ya mtoto Yesu, “Huyu amewekwa kwa kuanguka na kuinuka wengi walio katika Israeli, na kuwa ishara itakayonenewa” (Lk 2:34). Yaani ilimbidi Yesu, aliyekuja kuokoa wote, asababishe wengine waangukie uasi kwa kukataa kumtambua kuwa ndiye Kristo. Hivyo yalifunuliwa mawazo ya siri ya Mafarisayo ambayo kwa kiasi fulani yangefichika kama wangeishi kabla yake. Kitu cha namna hiyo kinatokea waadilifu na waovu wanapofarakana k.mf. bikira Maria akitokea. Kama Blaise Pascal alivyosema, kuna mwanga wa kutosha kwa wanaotaka kuona, na giza la kutosha kwa wasiotaka. Matukio hayo yanathibitisha maelezo yetu kuhusu roho kutakaswa, kwa kuwa ziara za Bwana “ni za aina tofauti: za kufariji… za kukosoa… na pengine za kuhukumu” (Thoma wa Akwino). Huenda akatutembelea ili kutufariji, kama katika maono ya Lurdi, lakini tusipofaidika anaweza akatuadhibu, na tusipofaidika tena anaweza akatuhukumu.
Hayo yanaonyesha tunavyopaswa kujitahidi tufaidike na majaribu tunayoletewa na Bwana, hasa katika kipindi kirefu cha usiku wa roho tunachozungumzia. Tukikivumilia kwa moyo, kasoro nyingi zinazozuia ustawi wetu zitang'olewa moja kwa moja: hapo umimi utauachia nafasi upendo wenye ari.
Matokeo ya kujenga
Matokeo hayo ni hasa ustawi wa kasi wa maadili yaliyomo upande wa juu wa roho (kwa namna ya pekee unyenyekevu, ibada na yale matatu ya Kimungu) ambayo yanatakaswa kikamilifu yaache kutegemea sababu za kibinadamu ambazo ni za ziada tu na zinafanya yatekelezwe kibinadamu mno. Kwa mfano, wengine wanahudhuria misa kila siku kwa sababu ni jambo jema, lakini pia kwa sababu ni desturi ya mazingira wanapoishi, kiasi kwamba kama desturi hiyo ingekoma, labda wangeacha kuhudhuria kila siku. Kumbe ni lazima maadili yatekelezwe zaidi na zaidi kwa upendo wa Mungu, mbali na sababu za chini. Hapo inazidi kujitokeza sababu hasa ya kila moja kati ya maadili matatu ya Kimungu: ukweli mkuu unaojifunua kama sababu ya imani, uweza usio na mipaka unaokuja kusaidia kama sababu ya tumaini, na wema mkuu unaopendeza mno kama sababu ya upendo.
Lakini kwanza kuna utakaso wa namna hiyo katika unyenyekevu. Ili kiburi chote kifukuzwe ni lazima Bwana alete uvuvio maalumu wa vipaji vya elimu na akili ambavyo anatuonyesha wazi unyonge wetu kiasi tusichoweza hata kudhani, na anatuangazia moyoni vificho vya kasoro za hatari. Ni kama mwali wa jua ambao ukipenya chumba chenye giza unaonyesha mavumbi yote ambayo yanaelea hewani lakini hayakuweza kutambulika kwanza. Kwa mwanga huo unaotakasa tunaona ndani mwetu rundu ya kasoro tusizokuwa tumezizingatia; tunaabika kiasi cha kutouvumilia.
Ndio utakaso wa ule unyenyekevu wa kununa tu ambao tunajiweka pembeni kwa sababu hatukubaliwi. Hapo unakuwa unyenyekevu halisi wa moyo unaopenda kuwa si kitu ili Mungu awe yote. Unainamia ukuu usio na mipaka wa Aliye Juu na yale yote ya kwake yaliyomo katika kila kiumbe. Hapo tunang’amua kwamba kwa nguvu zetu tu hatuwezi kutenda lolote la kustahili uzima wa milele. Tunaona ukweli wa fundisho la Kanisa kwamba hata mwanzo wa wokovu unategemea neema tu na kwamba inahitajika zawadi ya pekee ili kudumu mpaka mwisho. Tunakuja kuelewa kuwa neema, mbali na kuwezeshwa na ridhaa yetu, ndiyo inayosababisha ridhaa hiyo: “ndiye Mungu atendaye kazi ndani yenu, kutaka kwenu na kutenda kwenu, kwa kulitimiza kusudi lake jema” (Fil 2:13). Katika kipindi hicho, mtu anapopambana na vishawishi vikali vya kukatisha tamaa, anahitaji kuusadiki huo uwezo wa Kimungu wa neema unaomuinua aliye dhaifu aweze kutekeleza amri na kugeuka.
Ndivyo unyenyekevu unavyostawi hatua kwa hatua hadi ushujaa. Unadai uvuvio maalumu wa Roho Mtakatifu na utakaso wa Kimungu tunaouzungumzia. Wenyewe upo katika njia ya kawaida ya kufikia utakatifu; ukamilifu wa Kikristo haupatikani bila unyenyekevu wa namna hiyo. Katika watakatifu wote tunaona unyenyekevu huo mkubwa unaotokana na kuzama katika kweli kuu zifuatazo: 1) Tumeumbwa na Mungu kutoka utovu wa vyote naye anatudumisha kwa hiari yake. 2) Pasipo msaada wa neema yake hatuwezi kutenda lolote la kustahili wokovu. Hapo wanafikia kutambua kuwa neema inatolewa bure na kutenda yenyewe, na kuwa bila neema hawawezi kusonga mbele ila kurudi nyuma tu. Unyenyekevu uliotakaswa hivyo unaimba utukufu wa Mungu kuliko nyota za angani.
Kuna utakaso wa namna hiyo kwa adili la ibada pia. Ni lazima iwepo ibada halisi, yaani utayari wa utashi katika kumtumikia Bwana, hata isipokuwepo ibada ya kihisi wala faraja za rohoni kwa miezi na miaka. Hapo uvuvio wa kipaji cha ibada unakuja kusaidia adili la ibada; unatufanya tudumu katika sala bila kujali ukavu mkubwa wa roho. Ibada hiyo ya dhati inazaa heri ya upole.
Utakaso wa imani
Kama vile Bwana anavyowafundisha marafiki wake kuwa wapole na wanyenyekevu wa moyo, ndivyo pia anavyotakasa imani yao. Waamini wote wanayasadiki yaliyofunuliwa na Mungu, lakini wachache tu wanayaishi mafumbo yaliyoshikwa na imani. Sanasana wengi wanazingatia kweli zinazoeleweka (k.mf. uwepo wa Mungu na maongozi yake) na wanaishia upande wa nje na wa hisi wa ibada za Kikristo. Imani dhaifu haituwezeshi kuishi kweli mafumbo ya Utatu Mtakatifu, umwilisho, ukombozi, ekaristi na uwemo wa Roho Mtakatifu ndani mwetu. Tunaweza tukayataja kwa moyo wa ibada, lakini kwetu ni hafifu, si hai, na kweli zake ziko mbali kama nyota: hayajawa vya kutosha mwanga wa uzima, msingi wa machaguo yetu na vipimo vya kawaida vya mawazo yetu.
Halafu sababu ya kusadiki mafumbo hayo ni kuwa Mungu ameyafunua kwetu, lakini tunaishia mno kutegemea sababu nyingine zinazotusaidia: kwanza imani iliyoenea katika mazingira yetu; halafu uwiano kati ya dogma zipitazo akili na kweli zinazoeleweka; hatimaye mang’amuzi ya kazi ya Mungu ndani mwetu. Kama angetuondolea ghafla sababu hizo zote za ziada na katika ukavu wa roho wa miezi na miaka tusingesikia tena faraja yake ndani yetu wala kuona ulinganifu wa mafumbo yapitayo maumbile na kweli za kimaumbile, tendo la imani lingekuwa gumu. Ndivyo ilivyo hasa mwanga wa Mungu unaotakasa unapokuja kuyaangazia katika mafumbo hayo yale ambayo ni ya juu zaidi na yanaonekana kutolingana na akili, kama vile haki yake upande mmoja na uteule usiostahilika upande mwingine. Tena katika jaribu hilo shetani anajitahidi kutupotosha kwa kutuonyesha eti! Haki ya Mungu ni kali mno. Kana kwamba walaaniwa wanaomba msamaha wasiupate, wakati kwa kweli hawauombi kamwe. Vilevile adui anajitahidi kutuonyesha kuwa ugawaji wa neema haukubaliki wala haufai. Tena kuwa Mungu mwema mwenye uweza wote asingeruhusu mabaya yote yanayotukia ulimwenguni; shetani anayazidisha ili kuleta hoja mpya. Anafanya tusikie noti mbaya ili ivuruge ulinganifu bora wa mafumbo ya imani. Akitaka tusadiki hakuna kitu kisha kufa, anajitahidi kuthibitisha udanganyifu huo wa kutisha. “Siku hizi pazia nzito na nyeusi imefunika roho yangu maskini… Hakika moja tu imeonekana kunipata: kwamba mambo yote ya Kimungu hayapo… Hiyo imenipata nitake nisitake, kama aina ya hakika isiyopingika ambayo sina budi kuikubali… Ni kama kubomoka kwa imani yangu niliyoipenda sana, ambayo kwa muda mrefu iliongoza maisha yangu… Lakini pengine wazo likanijia: kwamba ningekubali minong’ono hiyo, ningetia shakani maneno ya Bwana wetu ambaye alikuwa mtakatifu mno asiweze kudanganya, na hapo nikasikia kama wajibu ulionidai niwe mwaminifu kwake kwa heshima ya kupendana kwetu, kwa kuwa tumetoleana nafsi zetu. Hapo nikaweza kusema, Bwana, nasadiki, nataka kusadiki, lakini zidisha imani yangu” (Fransiska wa Yesu).
Mtu anajikuta kati ya athari mbili zinazopingana: ile ya mwanga wa Mungu unaomtakasa kwa kurusha akili yake katika vilindi visivyodhanika vya mafumbo kama vile angetupwa baharini bila kujua kuogelea; na ile ya shetani anayejitahidi kupotosha athari ya mwanga huo. Inabaki sababu moja tu ya kusadiki, yaani kwamba Mungu amefunua hayo. Hapo ni lazima kuomba neema ya msaada inayosababisha tendo la imani, neema ya kushinda na kama kuruka kishawishi badala ya kukifikiria, neema ya kuambatana na ukweli wa Mungu uliojifunua, na mamlaka yake ya kujifunua, juu kuliko dhana zetu finyu kuhusu ukamilifu wake. Hapo mwanasala anapokea mwanga upitao maumbile wa kipaji cha akili ambao kwa kumfunulia roho ya Neno la Mungu, unamlazimisha kuvuka herufi zake na kawaida ya kumfikiria Mungu kibinadamu. Katika huo usiku wa roho, mtu yuko katika mshangao: mwanga ni mkali mno kwa macho yake dhaifu bado. Lakini atalitoka jaribu hilo akiwa na ujuzi wa juu na imara zaidi kuhusu kweli za imani, akipita maneno ya dogma asadiki kwa dhati na kuishi mfululizo mafumbo yanayotolewa katika matamko hayo. Polepole anapata kimbilio katika yule asiyebadilika, katika ukweli mkuu, katika Neno lisiloumbwa lenye kuleta ufunuo, linalojulisha k.mf. kwamba Mungu akiacha mabaya yoyote yatokee ni kwa ajili ya mema makubwa zaidi ambayo aliyaona nasi pia tutayaona milele; pengine tunayachungulia katika usiku wa roho.
Hapo imani inaondolewa takataka yote; haiishii tena kwenye sababu za ziada za kusadiki (ambazo kwa sasa zimetoweka) wala upande wa hisi wa mafumbo ya umwilisho, ukombozi na ekaristi, bali inapenya vilindi vya ufunuo. Ndivyo imani ya mitume ilivyotakaswa katika jaribu chungu la wakati wa mateso, ambapo Yesu, ambaye watatu kati yao walimtazama mtukufu mlimani, alionekana kudhalilishwa na kuangamizwa. Bila kujali hayo, walitakiwa kusadiki, kama bikira Maria aliyesimama imara katika imani, kuwa yeye ni Mwana wa Mungu aliyefanyika mwili na kuwa atafufuka siku ya tatu. Hata baada ya Kupaa Bwana, walipoondolewa fursa ya kumuona Yesu mfufuka, walipaswa kuishi katika giza la imani ambayo tangu Pentekoste wakaja kuitangaza kwa hakika hadi kuifia. Watakatifu waliofuata walipitia majaribu ya aina hiyohiyo, k.mf. M.H. Henri Suso kwa miaka kumi.
Mwishoni mwa jaribu hilo, imani imezidishwa mara kadhaa. Ili kuona uangavu wa mafumbo ya Mungu, ni lazima akili iwe imetoa sadaka yake kwa kujinyima kufuata macho yake na kwa kupokea kwa unyenyekevu mwanga wa Mungu. Ndio uongofu wa tatu ambapo maadili ya Kimungu yanatekelezwa kwa namna bora kuliko awali. Bwana analima tena palepale lakini kwa ndani zaidi ili mbegu anayotia ardhini izae si kumi wala thelathini, bali hata sitini na mia (taz. Mk 4:8). Hapo mtu anaanza kumtazama Mungu kwa dhati zaidi, kwa namna ambayo inaelekea kuwa ya kudumu, na ni kama kuongea naye mfululizo. Hekima hiyo ndiyo “lulu nzuri” ambayo tuuze vyote ili kuinunua (Math 13:45).
Utakaso wa tumaini
Baada ya matokeo ya utakaso wa imani, yanaanza kujitokeza yale ya utakaso wa tumaini. Anayesadiki kuwa jambo muhimu pekee ni utakatifu na wokovu, anaweza akajiuliza kama ataweza kudumu mpaka mwisho kati ya majaribu anamojikuta.
Tumaini ni adili la Kimungu ambalo tunamlenga Mungu kama heri yetu, tukitegemea huruma yake na uweza wake usio na mipaka unaotusaidia ili tumfikie. Shabaha kuu ya tumaini ni kumpata Mungu milele; sababu yake ni Mungu kusaidia, kama vile sababu ya imani ni Mungu kuwa ukweli mkuu unaojifunua.
Kila Mkristo mwema ana adili hilo la kumiminiwa pamoja na upendo; na anapoomba neema zinazohitajika kwa wokovu anamtumaini Mungu mwenyewe. Lakini mara nyingi tumaini linakosa ukuu wake, kwa maana tunatamani mno malimwengu kadhaa yanayoonekana kuufaa wokovu wetu, kumbe sivyo; pengine tunatamani mema ya kibinadamu yanayoweza yakatudhuru na kuzuia mema ya juu yanayotokana na sisi kujibandua na yote na kuwa wanyenyekevu. Hapo tumaini linapungukiwa msukumo lisiweze kuruka moja kwa moja kwa Mungu.
Tena mara nyingi lina takataka fulani upande wa sababu yake, kwa kuwa tunatumaini msaada wa Mungu, lakini pia tunategemea kupita kiasi sababu za chini zisizo na hakika; tunajiamini mno, pamoja na uwezo wetu, maadili yetu na misaada ya kibinadamu tunayoweza kuipata; vilevile tunakata tamaa tukishindwa au tukikosa misaada hiyo. Ikiwa Mungu, kusudi atakase tumaini letu, anatuondolea ghafla malimwengu tuliyoyatumainia pamoja na sababu hizo za chini zilizotutumainisha (k.mf. wema na misaada ya marafiki, himizo na heshima ya wakubwa); na wakati huohuo anatuonyesha udhaifu wetu kwa kiasi tusichodhani; tena akiacha yatokee maradhi, masingizio na upinzani mkali dhidi yetu: je, tutaendelea kutumaini, mbali na tumaini lolote la kibinadamu, kutokana na sababu moja tu, yaani kuwa Mungu anabaki daima msaidizi wetu asiyeshindwa, litokee lolote lile?
Ndio wakati wa kujisemea, “Ni huruma za Bwana kwamba hatuangamii, kwa kuwa rehema zake hazikomi” (Mao 3:22). “Bwana amejaa huruma na neema, haoni hasira upesi, ni mwingi wa fadhili” (Zab 103:8). “Jaribu halikuwapata ninyi, isipokuwa lililo kawaida ya wanadamu; ila Mungu ni mwaminifu; ambaye hatawaacha mjaribiwe kupita mwezavyo; lakini pamoja na lile jaribu atafanya na mlango wa kutokea, ili mweze kustahimili” (1Kor 10:13). Yeye haruhusu kamwe tujaribiwe kupita uwezo wetu unaotegemezwa na neema yake; anatusaidia daima tupate wokovu; hatuachi kamwe kwanza; anataka kutuinua toka maanguko yetu kila tunapomlilia. “Maana milima itaondoka, na vilima vitaondolewa, bali wema wangu hautaondoka kwako, wala agano langu la amani halitaondolewa; asema Bwana akurehemuye” (Isa 54:10). “Mradi atanisitiri bandani mwake siku ya mabaya, atanisitiri katika sitara ya hema yake, na kuniinua juu ya mwamba… Bwana, uso wako nitautafuta. Usinifiche uso wako, usijiepushe na mtumishi wako kwa hasira. Umekuwa msaada wangu, usinitupe, wala usiniache, Ee Mungu wa wokovu wangu. Baba yangu na mama yangu wameniacha, bali Bwana atanikaribisha kwake” (Zab 27:5,8-10).
Watakatifu walitumaini hivyo katika majaribu makuu. “Nilisema nguvu zangu zimenipotea, na tumaini langu kwa Bwana. Kumbuka mateso yangu, na msiba wangu, pakanga na nyongo… Ni vema mtu autarajie wokovu wa Bwana na kumngojea kwa utulivu… Kwa kuwa Bwana hatamtupa mtu hata milele. Maana ajapomhuzunisha atamrehemu, kwa kadiri ya wingi wa huruma zake. Maana moyo wake haupendi kuwatesa wanadamu, wala kuwahuzunisha” (Mao 3:18-19,26,31-33). Ndivyo Yohane Mbatizaji alivyotumaini gerezani, alipoyaona yale yote yanayopinga ujio wa ufalme wa Mungu alioutangaza. Ndivyo Mt. Yohane wa Msalaba alivyotumaini gerezani, yote yalipoonekana kuchangia maangamizi ya urekebisho wa Karmeli. Ndivyo Alfonso Maria wa Liguori alivyotumaini shirika lake lilipoonekana kukoma. Ndiyo sadaka ya Isaka ambayo Mungu anawaomba tena watumishi wake ili wafanye kazi waliyokabidhiwa si kama kazi yao, bali kama kazi yake ambaye anaweza kushinda mapingamizi yote na hakika atayashinda kama ameamua milele kazi hiyo ifanikiwe.
Hapo, juu ya sababu yoyote ya kutumaini, inazidi kujitokeza sababu halisi ya tumaini la Kikristo, yaani Mungu aliye tayari kusaidia kutokana na uweza wake na stahili za Yesu zisizo na mipaka. Hapo mtu anajisikia kurudia sala ya Esta, “Bwana wangu, wewe peke yako u mfalme wetu, unisaidie mimi niliye mkiwa, wala sina msaidizi mwingine ila wewe, maana hatari yangu imo mikononi mwangu… Ee Mungu, uweza wako ni juu ya yote; isikie sauti yao wasio na tumaini, utuokoe mikononi mwao wafanyao maovu, uniokoe katika hofu yangu” (Est 4:17l,y). Hapo tumaini linageuka kujiachilia kikamilifu kwa Mungu kuhusu kazi yake duniani na kuhusu wokovu wa milele.
Vilevile tunaposaidia wagonjwa mahututi tunatakiwa kuwaombea tumaini hilo la kujiachilia kikamilifu, na kadiri utashi wao unavyolingana na matakwa ya Mungu yaliyokwishajulikana, uko tayari kujiachilia kwa yale yasiyojulikana bado. Hivyo mtu anajiinua juu ya giza la dunia, udanganyifu na dhambi, ajizamishe katika giza la maisha ya ndani ya Mungu na la upendo wake kwa kila mmojawetu. Hapo si kwa nadra mtu anajaribiwa kuhusu fumbo la uteule, kama vile Katerina wa Siena ambaye shetani alimuambia, “Malipizi hayo yanasaidia nini kama hujateuliwa? Kumbe kama umeteuliwa, utaokoka bila hayo”. Mtakatifu akamjibu, “Kama nimeteuliwa, juhudi zako za kunipoteza zinasaidia nini? Kumbe kama sijateuliwa, kwa nini unanishughulikia hivi?” Ni kwamba uteule, kama vile maongozi yote ya Mungu, unahusu si lengo tu, bali pia njia za kulifikia. Kama vile katika maisha ya kawaida hatupati mavuno tusipopanda mbegu, katika utaratibu wa neema wokovu haupatikani pasipo sala na maadili.
Mwishoni mwa utakaso huo wa tumaini, adili hilo limeondolewa umimi uliochanganyikana nalo, pamoja na hamu isiyoratibiwa ya faraja, nalo limekuwa imara zaidi katika usafi wake. Limekuwa hamu motomoto ya kumpata Mungu kuliko zawadi zake; hata hivyo yeye hajitokezi: ndipo yanapoanza kuonekana matokeo ya utakaso wa upendo.
Utakaso wa upendo
Hasa katika adili hilo matakaso ya Kimungu yanafanana na yale ya toharani, mbali ya tofauti kubwa ya kwamba hayo ya pili hayaongezi upendo wala stahili. Kila Mkristo mwema anao upendo, ambao tunampenda Mungu kwa ajili yake mwenyewe; lakini tunampenda pia kwa sababu anatupatia faraja, tunahisi uwemo wake mwetu, na kazi tunazomfanyia zinafanikiwa na kutufurahisha. Vilevile tunampenda jirani kwa ajili ya Mungu, kwa kuwa anapendwa na Baba yetu sote; lakini tunampenda pia kwa kuwa anaitikia upendo wetu; kumbe asipoonyesha shukrani hatumpendi vya kutosha, ingawa tunapaswa kuwapenda maadui pia na kuwaombea wanaotudhulumu. Maana yake upendo wetu una takataka na hautawali vizuri uchungu au ukali kwa kukosewa adabu.
Hivyo, Bwana anapotaka mtu mwenye tumaini kubwa afikie upendo safi ambao ampende kweli kwa ajili yake mwenyewe kuliko kwa zawadi zake, anamnyima kwa miezi na miaka faraja yoyote ya Kiroho pamoja na hisi ya uwemo wake, ingawa anazidi kuungana naye na kumtendea kwa dhati. Anaonekana kumuacha kama Yesu alipolia msalabani, “Mungu wangu, Mungu wangu, mbona umeniacha?” (Zab 22:1). Ni maneno ya Zaburi ya Kimasiya ambayo yanafuatwa na mengine ya tumaini kamili, kujiachilia na upendo, kama ilivyotokea moyoni mwa Yesu. Katika usiku huo wa roho, mtu anapojiona ameachwa na Mungu, anatimiza tendo kubwa la upendo kwa sababu moja tu tena safi, yaani kwamba Mungu mwenyewe ni wema usio na mipaka, bora mno kuliko neema zake zote, na kwamba ndiye aliyetangulia kutupenda. Hivyo, kwa mfano wa Mwanae msulubiwa, anapaswa kumrudishia upendo kwa upendo.
Ndio utakaso wa pamoja wa maadili ya Kimungu, ambao kwake uliendana na malipizi kwa ajili ya wakosefu. Humo matendo ya imani, tumaini na upendo ni kama yameunganika katika kujiachilia kikamilifu kwa matakwa ya Mungu kama Yesu msalabani, “Ee Baba, mikononi mwako naiweka roho yangu” (Lk 23:46). “Kadiri mtu anavyoelewa ukuu wa Mungu na kuona anavyostahili kupendwa, anazidi kuwaka upendo kwake na kuona tabu ya kutoungana naye bado” (Teresa wa Yesu). Baada ya utakaso huo wa mwisho, upendo kwa Mungu na kwa jirani umeondolewa takataka yoyote kama dhahabu iliyojaribiwa kwa moto, tena umezidishwa.
Tukisifu upendo wa mke wa baharia asiyekoma kumfikiria mumewe, ambaye tangu miezi hana habari zake na huenda akafa, bali anazidi kumpenda na kuwalea wanae wampende kana kwamba yupo; basi, hatuwezi kuacha kushangaa usafi wa upendo wa bibi arusi wa Yesu Kristo ambao utamu wake unageuka nguvu ya kuungana naye katika jaribu lolote, kwa kuwa: “Upendo una nguvu kama mauti… maji mengi hayawezi kuuzimisha upendo, wala mito haiwezi kuuzamisha” (Wim 8:6-7). Msalabani upendo wa Bwana, anayewaunda wafuasi kwa mfano wake, ulikuwa na nguvu kuliko mauti ya roho, dhambi na shetani na kwa ufufuko ukashinda kifo kilicho tokeo la dhambi. Katika kutakaswa na Mungu, watakatifu wanaungana na Kristo katika mateso kabla hawajalinganishwa naye katika utukufu wa milele.
Mateso yanayoweza yakaendana na kutakaswa kwa roho
Teresa wa Yesu aliposema juu ya utakaso huo hakubainisha vizuri mateso ambayo yanaendana nao mara nyingi lakini si kwa lazima: “Mungu wangu! Jinsi zilivyo kubwa tabu za nje na za ndani ambazo mtu anapaswa kuzivumilia kabla hajaingia makao ya saba! Kwa kweli ninapozifikiria naona kwamba angewahi kuzijua, udhaifu wake wa kibinadamu ungesita kuamua hata kama angeahidiwa faida gani… Kweli katika hali hizo inaonekana yote yamepotea. Ni masingizio ya watu tunaohusiana nao… Wale walioonekana marafiki wanasaliti, tena wanang’ata kwa ukali zaidi; jambo ambalo hakika linaumiza kwa dhati. Ukiwasikia eti! Mtu huyo anadanganyika kwa namna ya pekee. Eti! Yote yanayomtukia yanatoka kwa shetani. Eti! Atapotea kama fulani au fulani… Namfahamu mtu aliyefikia hatua ya kuhofia hatapata tena padri anayekubali kumuungamisha… Mbaya zaidi ni kwamba maneno hayo, badala ya kukoma mapema, yanadumu pengine maisha yote… Na jinsi ilivyo ndogo idadi ya wanaotetea ikilinganishwa na ile ya wanaoteta wanavyotaka. Mang’amuzi ni kwamba watu wako tayari kutoa vilevile sifa na lawama, hata mtu asijali tena hizo wala hizo. Baadaye anaimarika badala ya kukata tamaa akiona anasemwa, kwa kuwa ameng’amua faida yake. Anaona kana kwamba wanaomdhulumu hawamkosei Mungu, ila mwenyewe amewaruhusu kwa faida yake. Jambo hilo linaonekana naye wazi. Hapo kwa kawaida Bwana anamtumia maradhi makubwa… Halafu niseme nini kuhusu tabu za rohoni? Ingewezekana kutoa picha yake, zile za nje zingeonekana nyepesi sana!… Teso lingine linalowapata, hasa kama waliwahi kutenda makosa, ni kwamba wanadhani Mungu ameacha wadanganyike kutokana na dhambi zao. Ni kweli kwamba wakati wa kujaliwa fadhili hawawezi kuwa na wasiwasi kwamba Roho Mtakatifu ndiye anayezitenda ndani mwao. Lakini tabu yao inaanza upya kwa kuwa fadhili hizo zinapita haraka, wakati kumbukumbu ya dhambi zao inabaki, tena wenyewe wanaona ndani mwao kasoro nyingi (nani hana?). Muungamishi akiwatuliza, tabu inapungua, halafu inarudi tena. Lakini kama padri mwenyewe ndiye anayezidisha wasiwasi wao, tabu inakuwa karibu haivumiliki, hasa kama wakati huo wamo katika ukavu ambamo tunadhani hatujawahi wala hatutawahi kuwaza lolote juu ya Mungu na ambamo tukisikia anazungumziwa ni kama kusikia juu ya mtu tuliyepata habari zake muda mrefu uliopita… Bwana anamruhusu shetani amshawishi na kumfanya aamini amelaaniwa na Mungu… Katika dhoruba hiyo hawezi kupata faraja yoyote… dawa pekee ni kutumainia huruma ya Mungu, naye isipotarajiwa kwa neno moja analomuambia mtu au kwa tukio moja linalotukia anamkomboa mara na mabaya yake yote”.
Barikisu Tettey-Quao
Barikisu Tettey-Quao (alizaliwa 28 Agosti 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Ghana ambaye alicheza kama beki wa timu ya taifa ya mpira wa miguu ya wanawake ya Ghana. Alikuwa sehemu ya timu kwenye Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake la 1999. Katika ngazi ya klabu anachezeatimu ya La Ladies ya Ghana.
Caroline Ndosi
Caroline Ndosi (auCarol Ndosi) ni mwanamke mjasiriamali Mtanzania mwenye uzoefu wa vyombo vya habari kwa zaidi ya miaka saba.
Kazi yake
Alifanya kazi na kampuni ya IPP Media, na baadae kupata uzoefu wa uhusiano wa umma na usimamizi wa matukio kwa takribani miaka 3. Mnamo mwaka 2007, alikuwa mjumbe na meneja wa matukio ya kujitegemea.
Mnamo mwaka 2011, alizindua kampuni yake ya usimamizi wa matukio iitwayo Alta Vista Events. Kampuni hiyo inamiliki tamasha kubwa la Nyama Choma Afrika Mashariki na Kati. Kampuni hiyo pia inahimiza na kukuza ujasiriamali na kuingizwa kwa biashara ndogo hadi za kati na bidhaa zao mitaani zinazowapa wafanyabiashara kujulikana na kutoa fursa za ajira.
Carol alichaguliwa kwa Mpango wa Viongozi wa Vijana wa Afrika - Mfuko wa Maendeleo ya Mandela wa 2016.
Yeye ni mmoja wa waanzilishi wa suluhisho la kidigitali ambalo linaitwa KilimoUza, ambapo suluhisho hili linawapa fursa ya kuwaunganisha wakulima.
Carol pia ameanzisha Launch Pad Tanzania, ambayo inahusisha masuala ya kitaalamu ya maendeleo na kitovu cha maendeleo binafsi. Launch Pad inazingatia uwezeshaji wa vijana na wanawake kwa njia ya maendeleo ya ujuzi na mipango ya uwezeshaji wa kiuchumi.
Mto Lotongot
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mlima Ngagau
unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.
Kilele kina urefu wa mita 2,140 juu ya usawa wa bahari.
Mbezi Juu
Mbezi Juu ni jina la kata ya Wilaya ya Kinondoni katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye msimbo wa posta namba 14128. Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 51767.
Hannah Bromley
Hannah Bromley (alizaliwa New Plymouth, New Zealand, 15 Novemba, 1986) ni beki wa kati wa mpira wa miguu ambaye anacheza katika Ligi ya WK ya Korea Kusini katika klabu ya Suwon. Ameiwakilisha New Zealand kwenye timu ya taifa ya wakubwa pamoja na timu mbalimbali za taifa za vijana.
Herforder SV
Bromley, alitia saini mkataba wa miaka 2 na klabu ya Herforder SV katika mashindano ya Bundesliga ya wanawake ya Ujerumani, mnamo 15 Januari 2011.
Theofani Vénard
Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.
Hannah Bromley
Jets za Newcastle
Mnamo Oktoba 2015, Bromley alijiunga na Newcastle Jets.
Mia Brogaard
Mia Birkehøj Brogaard (née Olsen, alizaliwa 15 Oktoba 1981) ni mlinzi wa zamani wa kandanda wa Denmark. Alichezea timu ya taifa ya soka ya wanawake ya Denmark na klabu ya Elitedivisionen Brøndby .
Theofani Vénard
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.
Hannah Bromley
Suwon
Baada ya msimu mmoja na Newcastle Jets, Bromley alijiunga na Suwon pamoja na mchezaji mwenzake Gema Simon.
Theofani Vénard
Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 2 Februari.
Mia Brogaard
Kazi katika klabu
Kufikia Septemba 2012, Brogaard alishikilia rekodi ya muda wote katika klabu ya Brøndby akiwa na 327 katika mashindano yote. Malene Olsen alikuwa katika nafasi ya pili na 247. Akiwa ameanza kazi yake kama mshambuliaji, kabla ya kurejea kwenye safu ya ulinzi, Brogaard alikuwa ameifungia klabu mabao 74.
Brogaard alichukua muda kumpata mtoto wake wa kiume Villads mnamo 2010. Alirejea Brøndby katika mnamo 2012 baada ya kucheza michezo kadhaa na FC Damsø mnamo 2011 ili kujiimarisha. Mnamo Novemba 2013 Brogaard alitangaza kuwa amestaafu mpira wa miguu.
Kalalani
Kalalani ni jina la kata ya Wilaya ya Korogwe katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 21637. Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 3,045.
Mto Maricha
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mto Kabugesa
unapatikana katika mkoa wa Magharibi, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Fatma Karume
thumb Fatma Karume (amezaliwa 15 Juni 1969) ni mwanasheria wa Kitanzania na wakili wa kujitegemea, mwanaharakati ambaye aliwahi kuwa rais wa Chama cha Wanasheria Tanganyika (TLS) katika kipindi cha mwaka 2018 hadi 2019. Alipata wadhifa huo baada ya kushinda katika uchaguzi wa uraisi wa chama hicho uliofanyika Aprili 2018 na hivyo kumrithi mtangulizi wake Tundu Lissu aliyekiongoza chama hicho kutoka mwaka 2017 hadi 2018.
Katiba ya chama cha TLS huruhusu kuongoza kwa muda wa mwaka mmoja tu. Rugemeleza Nshala alichaguliwa katika uchaguzi huo kuwa Makamu wa Rais wa chama hicho. Hivyo alikuwa rais wa TLS hadi mwaka 2019 Dr. Rugemeleza Nshala alipochaguliwa kuwa rais mpya.
Maisha
Fatma Karume ni mtoto wa raisi mstaafu wa Zanzibar Amani Abeid Karume na mjukuu wa raisi wa kwanza wa Zanzibar Abeid Amani Karume.
Elimu
Baada ya kumaliza elimu ya sekondari alianza kusoma sheria huko Strasbourg, Ufaransa hadi 1991. Mwaka 1992 akaendelea kupata shahada ya awali ya sheria kwenye Chuo Kikuu cha Sussex. Mwaka 1994 alikubaliwa kuwa wakili katika Tanzania bara na Zanzibar, mwaka 1997 alipata Shahada ya uzamivu katika sheria (LLM) kwenye Chuo cha Uchumi London mwaka 1997 akapokelewa katika uwakili mjini London.
Wazo
Wazo ni jina la kata ya Wilaya ya Kinondoni katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye msimbo wa posta namba 14130. Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 113734.
Fatma Karume
Elimu
Anaongea kwa ufasaha lugha tatu ambazo ni: Kiswahili, Kiingereza na Kifaransa.
Kazi
Fatma Karume ni mwenza katika kampuni ya mawakili ya IMMMA yenye makao makuu katika jiji la Dar es Salaam, Tanzania.
Lemooti
Lemooti ni jina la kata ya Wilaya ya Monduli katika Mkoa wa Arusha, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 23419 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 4,122.
Alberta Sackey
Alberta Sackey (alizaliwa 6 Novemba 1972) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa zamani wa kimataifa wa timu ya taifa ya Ghana ambaye alicheza kama mshambuliaji. Aliichezea Ghana katika Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA la 1999 na Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake la 2003.
Bao lake dhidi ya Australia katika Kombe la Dunia la 2003 liliteuliwa kwenye FIFA.com kwa bao bora zaidi katika historia ya Kombe la Dunia la Wanawake. Alikuwa Mwanasoka Bora wa Kike wa Mwaka wa 2002 wa Afrika.
Mlima Mbwelere
unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.
Mto Kachogogwa
unapatikana katika mkoa wa Kaskazini, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Betty Mkwasa
Betty Mkwasa (alizaliwa tar.) aliwahi kuwa Mkuu wa wilaya ya Bahi na Mvomero katika serikali ya awamu ya nne nchini Tanzania.
Mlima Mbwelere
Kilele kina urefu wa mita 1,323 juu ya usawa wa bahari.
Lashaine
Lashaine ni jina la kata ya Wilaya ya Monduli katika Mkoa wa Arusha, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 23417 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 5,107.
Mlima Mkululu
unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.
Mlima Small
unapatikana katika Mkoa wa Iringa nchini Tanzania.
Mlima Mkululu
Kilele kina urefu wa mita 1,838 juu ya usawa wa bahari.
Fatma Karume
Kazi
Ana uzoefu wa zaidi ya miaka 25 katika nyanja ya sheria. Ni mbobezi katika sheria za kodi na ameshawahi kuwakilisha benki kubwa katika kesi mbalimbali.
Amepata hitilafu nyingi kutoka serikalini tangu aanze uharakati wake juu ya uhuru wa kujieleza ambao aliona unapotea kwa kasi na hivyo kujipatia umaarufu sana katika Twitter kama Shangazi akiwa na wafuasi zaidi ya laki tisa kuanzia mwaka 2018.
Sifongo-bahari
Mwili wa sifongo ni ukuta wa seli tu ambao unazunguka uwazi wa katikati. Ukuta huu umeumbwa kwa tabaka la kolajini (collagen) au mesohili (mesohyl) lililofunikwa na seli nje na ndani. Hata vinyweleo vimezungukwa na seli zinazoitwa porositi (porocytes). Seli zenye kijeledi (flagellum), ambazo huitwa koanositi (choanocytes), zisukuma maji kuelekea osculum na maji mengine yaingia kupitia ostia. Chembe za kulika zilizomo majini ziliwa kwa phagocytosis.
Mlima Small
Kilele kina urefu wa mita 1,554 juu ya usawa wa bahari.
Mfereji (Monduli)
Mfereji ni jina la kata ya Wilaya ya Monduli katika Mkoa wa Arusha, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 23416 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 5,302.
Fatma Karume
Kazi
Fatma Karume ni kati ya wachache ambao walisema mashoga wana haki pia mbele ya sheria na Paul Makonda hana haki wala mamlaka ya kuamua tu watu wakamatwe kwa kushtukiwa kuwa shoga.
Pia ni mtetezi wa haki za wanawake akipinga mfumo dume ambao umetawala sana siasa na utamaduni wa Tanzania.
Ofisi yake ilipigwa bomu ikiwa ni moja ya mashambulio dhidi yake. Aliondolewa uraisi wa TLS na mnamo Septemba 2020 alifutwa kabisa kwenye orodha ya mawakili ili asiweze kufanya kazi tena nchini. Lakini hii haijamzuia Fatma kuendelea na msimamo wake na harakati zake.
Tarehe 23 Septemba 2020 alifutwa katika orodha ya mawakili, lakini baada ya siku 243 Mahakama Kuu imetoa hukumu ya kuwa uamuzi huo ulikuwa batili
Betty Mkwasa
Maisha ya Ndoa
Alifunga ndoa na Charles Boniphace Mkwasa ambapo tarehe 18 Januari 2014 walisherehekea jubilei ya miaka 25 ya ndoa yao katika ukumbi wa Budget Entertainment Resort uliyopo Dar es Salaam.
Mto Marso
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Rachel Brown
Kwa sababu ya majeraha, Brown alifukuzwa katika timu na Karen Bardsley katika Kombe la Dunia la FIFA la wanawake mwaka 2011. Alichaguliwa pia katika kikosi cha Uingereza kwa ajili ya Olimpik i ya London mwaka 2012. Brown alikuwa kipa kwenye klabu ya Channel Five 's Superstars na ameajiriwa na Everton FC's Community Project. Nje ya soka, anajulikana kama Rachel Brown-Finnish, kutokana na ndoa yake na mchezaji wa gofu Ian Finnis.
Mto Marso
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro
Orodha ya milima ya mkoa wa Kilimanjaro inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania kaskazini.
Mto Kachwambeba
unapatikana katika mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Marin
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mto Kabuta (Uganda Kati)
unapatikana katika mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Stefano Theodori Cuenot
, M.E.P. (1802-1861) alikuwa askofu wa Ufaransa. Ni mmojawapo kati ya Wakristo wafiadini wa Vietnam waliouawa kwa ajili ya imani yao huko Vietnam katika karne ya 17, 18 na 19 (1625–1886).
Mavis Dgajmah
Mavis Dgajmah (alizaliwa 21 Desemba 1973) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa kimataifa wa wanawake wa timu ya taifa ya Ghana ambaye anacheza kama mshambuliaji. Alikuwa mwanachama wa timu ya taifa ya kandanda ya wanawake ya Ghana. Alikuwa sehemu ya timu kwenye Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake la 1999 na Kombe la Dunia la FIFA la Wanawake la 2003. Katika ngazi ya klabu alichezea La Ladies nchini Ghana.
Migungani
Migungani ni jina la kata ya Wilaya ya Monduli katika Mkoa wa Arusha, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 23420 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 4,952.
Stefano Theodori Cuenot
Wanatajwa pia kama Watakatifu Andrea Dũng-Lạc na wenzake 116.
Mto Kaija
unapatikana nchini Uganda kati ya mkoa wa Magharibi na Mkoa wa Kati.
Stefano Theodori Cuenot
Kwa nyakati tofauti, Papa Leo XIII, Papa Pius X na Papa Pius XII waliwatangaza kuwa wenye heri, halafu Papa Yohane Paulo II aliwaunganisha katika kuwafanya watakatifu wafiadini tarehe 19 Juni 1988.
Mto Marun
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Stefano Theodori Cuenot
Sikukuu yao huadhimishwa kwa pamoja kila tarehe 24 Novemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 14 Novemba.
Mto Marun
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mlima Shengena
Mlima Shengena unapatikana kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Kilele cha juu kiko mita 2,454 juu ya usawa wa bahari.
Mto Kadengele
unapatikana katika mkoa wa Mashariki, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mlima Hemwera
unapatikana kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Kilele cha juu kiko mita 2,109 juu ya usawa wa bahari.
Lewa
Lewa ni jina la kata ya Wilaya ya Korogwe katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 21634. Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 4,937.
Viwakilishi
Kiwakilishi (pia: viwakilishi) ni neno/maneno yanayosimama badala ya nomino. Maneno hayo (viwakilishi) hutumika pale tu ambapo nomino haipo au haikutajwa huenda kwa kuwa imekwisha-tajwa hapo awali au inafahamika katika mazingira husika. Mfano:
Mto Moinoi
unapatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Strathmore Business School
thumb|Shule ya Biashara ya Strathmore
Shule ya Biashara ya Strathmore (SBS) ni shule ya biashara ya graduate ya Chuo Kikuu cha Strathmore iliyoko Nairobi, Kenya. Kama sehemu ya Chuo Kikuu cha Strathmore, ni taasisi isiyo binafsi ya taasisi na kazi ya ushirika wa Opus Dei ndani ya Kanisa Katoliki.
Inatoa MBA na programu nyingine za darasani, pamoja na mipango ya elimu ya mtendaji.
Ilianzishwa mwaka 2005 kwa ushirikiano kati ya Chuo Kikuu cha Strathmore na Shule ya Biashara ya IESE. Ilikuwa shule ya kwanza ya biashara ya kijani nchini Afrika.
Mlima Kindoroko
unapatikana kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Kilele cha juu kiko mita 1,929 juu ya usawa wa bahari.
Mto Kaitakono
unapatikana katika mkoa wa Magharibi, nchini Uganda.
Magila Gereza
Magila Gereza ni jina la kata ya Wilaya ya Korogwe katika Mkoa wa Tanga, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 21635. Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 7,748.
Mto Nagola
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya West Pokot nchini Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi ni chuo kikuu cha umma kilichopo katika mji wa Moshi, Tanzania.
Mto Kaitakono
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Nagola
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi
Historia
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi kilianzishwa rasmi tarehe 5 Januari 1963. Lengo la kuanzishwa chuo lilikuwa kutoa mafunzo kwa rasilimali watu katika sekta ya ushirika ambacho kilikuwa kitengo katika wizara ya Ushirika na Maendeleo ya jamii.
Mlima Lalgarjen
unapatikana kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi
Historia
Chuo kilianzishwa na sheria ya ushirika namba 32 (kwa sasa imeshabadilishwa) ya mwaka 1964, kikiwa kama taasisi inayojitegemea na utawala wake.
Mwaka 2004, kilifanywa kuwa chuo kikuu kishiriki chini ya Chuo Kikuu cha Kilimo cha Sokoine.
Mto Kafo
unapatikana katika mkoa wa Magharibi, nchini Uganda.
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi
Historia
Mwaka 2014, chuo kikapewa mamlaka kamili ya kuwa chuo kikuu na waziri mstaafu Al Noor Kassum akiwa mkuu wa chuo.
Naalarami
Naalarami ni jina la kata ya Wilaya ya Monduli katika Mkoa wa Arusha, Tanzania, yenye msimbo wa posta namba 23418 . Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 2,284.
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi
Taaluma
Chuo Kikuu cha Ushirika Moshi kinatoa shahada, stashahada na astashahada katika fani zifuatazo:
Mto Kaiyape
unapatikana katika mkoa wa Mashariki, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mlima Klute
Kilele cha juu kiko mita 3,952 juu ya usawa wa bahari.
Mto Kafo
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Viwakilishi vya kuuliza
Viwakilishi vya kuuliza ni aina ya neno au maneno yanayosimama badala ya nomino iliyoulizwa.
Mlima Moshi
unapatikana kaskazini mwa Tanzania katika Mkoa wa Kilimanjaro.
Kilele cha juu kiko mita 2,234 juu ya usawa wa bahari.
Anelidi
Anelidi ni faila ya wanyama wafananao na minyoo wenye mapingili kwa umbo wa pete. Katika faila hii kuna nyungunyungu, ruba na mwata. Wanatokea baharini, majini baridi na ardhini. Spishi nyingine huchimba katika ardhi au matope, nyingine huogelea majini. Ukubwa wao unaenda kutoka mm ≤1 hadi m 3.
Kila pingili linabeba nywele fupi ngumu zinazowasaidia wanyama hawa ili kwenda mbele au nyuma juu ya tabaka ya chini au ndani ya matobo yao. Mapingili ya Polychaeta yana nywele nyingi ambazo zipo juu ya aina ya “miguu” inayoitwa parapodia (maana: “kama miguu”). Clitellata hawana parapodia na wana nywele chache au hawana nywele. Lakini hawa wana ogani maalum kwa sehemu ya mbele ya mwili inayoitwa clitellum (taz. chini).
Spishi nyingi za anelidi zinaweza kuongezeka bila kuzaa. Sehemu za mwili zinajitenga na kuota mpaka mnyama mzima. Licha ya hayo kuzaa ni jinsi ya kawaida ya kuongezeka. Spishi nyingi ni mahuntha na hutengeneza mayai na manii, lakini baina ya Polychaeta kuna spishi zenye madume na majike. Spishi za Clitellata zinaweka mayai yao ndani ya mfuko wa ute unaochozwa na clitellum.
Elsie Kanza
Elsie Kanza (alizaliwa tar.) ni mwanauchumi Mtanzania aliyezaliwa Kenya. Elsie ni Mkurugenzi mkuu wa Jukwaa la Uchumi wa Nchi za Afrika (World Economic Forum ) tangu mwaka 2014.
Kwa mujibu wa mtandao wa Forbes alitajwa kama mmoja kati ya Wanawake 20 Vijana wenye Nguvu Afrika kwa mwaka 2011.
Maisha yake
Kanza alizaliwa nchini Kenya na wazazi wenye asili ya Tanzania, akapata elimu yake nchini Kenya na baadaye kuendelea na masomo nchini Marekani.
Kwa kipindi cha miaka 1997-2006, Elsie aliweza kupata shahada ya biashara na utawala wa kimataifa katika chuo kikuu cha United States International – Afrika, shahada ya uzamili ya sayansi ya fedha katika chuo cha Strathclyde na shahada ya uzamili katika sanaa ya maendeleo ya kiuchumi katika chuo cha Williams cha nchini Marekani.
Ameweza kupata nafasi mbalimbali za uongozi ikiwa ni pamoja na kuwa mshauri wa masuala ya uchumi wa aliyekuwa Rais wa Tanzania Jakaya Mrisho Kikwete kwa miaka 2006-2011. Pia Ni balozi mteule wa Tanzania nchini Marekani. Ameteuliwa tarehe 17/08/2021 na kuapishwa tarehe 21/08/2021
Mto Mortorth
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mto Kyangago
(pia: Kakinga) unapatikana katika mkoa wa Magharibi, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara
Orodha ya milima ya mkoa wa Manyara inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania kaskazini.
Viwakilishi vya idadi
Viwakilishi vya idadi/kiasi ni aina ya neno au maneno yanayojulisha idadi ya watu au vitu ambavyo havikutajwa majina. Idadi hiyo inaweza kuwa ya jumla au idadi hali/kamili.
Addai
Addai, kwa Kiaramu ܐܕܝ, ni mtakatifu anayeheshimiwa na madhehebu mengi ya Ukristo, hasa wa Mashariki, ingawa hakuna makubaliano ya wanahistoria kuhusu maisha yake.
Masimulizi juu yake
Kadiri ya mapokeo, hasa ya kitabu Mafundisho ya Addai, alikuwa Myahudi mzaliwa wa Edessa, wakati ule sehemu ya Syria, siku hizi nchini Uturuki.
Alipokwenda kuhiji Yerusalemu, alimsikiliza Yohane Mbatizaji na kubatizwa naye katika mto Yordani, akabaki Palestina.
Baadaye akawa mfuasi wa Yesu, akachaguliwa naye kati ya wanafunzi 70 kwenda kuhubiri wawiliwawili.
Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Agosti, pamoja na mwanafunzi wake Mari.
Hata leo inatumika anafora yenye majina yao isiyo na simulizi la Karamu ya mwisho, tofauti na nyingine zote.
Milki ya Wasasani
thumb|250x250px|Milki ya Wasasani ilikuwa kubwa chini ya Khosrau II. Milki ya Wasasani au Nasaba ya Wasasani (Kiing. Sassanids au Sassanians) ni jina linalotumika kwa nasaba ya Uajemi ya Kale (leo Iran) ambayo ilidumu kutoka 224 hadi 651 BK.
Milki ya Wasasani ilifuata Waparthi kama watawala wa Uajemi. Ilitambuliwa kwa zaidi ya miaka 400 kama moja ya falme mbili kubwa huko Asia Magharibi, pamoja na Dola la Roma na baadaye Ufalme wa Byzanti.
Historia fupi
Mfalme wa kwanza wa Kisasani alikuwa Ardashir I aliyewahi kuwa mtawala wa kieneo katika jimbo la Pars kwenye nyanda za juu za kusini ya Uajemi; eneo ambako kumbukumbu ya watawala wa Liakhemi kabla ya uvamizi wa Wagiriki miaka 500 iliyopita ilikuwa hai bado. Ardashir alimpindua mfalme wa Waparthi aliyewatazama kama wageni kutoka kaskazini akalenga kurudisha ukubwa wa Uajemi wa Kale chini ya Waakhemi.
Wasasani waliendelea kutumia jiji la Ktesiphon katika Mesopotamia (Iraki ya leo) kama mji mkuu.