cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elimunafsia
Kujifahamu
Hakuna mtu wa jana, leo au kesho aliye sawasawa na mwingine: kila mmoja ni wa pekee. Mungu ametufanya tofauti ili tutimilizane. Kila mmoja anahitaji wengine, na kila mmoja ni muhimu kwa wenzake. Katika maisha ya jamii kuna sehemu ambayo yeye tu anaweza kuijaza. Wazo hilo linaweza kumsaidia kijana ambaye ni mwepesi kukata tamaa na kujitupa. Daima uhai ni zawadi nzuri kwa mhusika na kwa wenzake wote. Kijana ni zawadi yenye nguvu na wema hata kwa taifa, kiasi kwamba kujali ustawi wa kijana ni kujenga taifa.
Tunataka kujifahamu tulivyoumbwa (mwili, nafsi na roho, ambavyo vyote vinafungamana ndani mwetu):
Kujikubali
Daima ni muhimu tukubali hali ilivyo, halafu tujitahidi kuifanya bora zaidi. Tusipojikubali kwanza tutahangaika tu hata kukata tamaa. Wajue wasijue vijana wapokua wanashindwa kujikubali walivyo. Pengine wanaficha silika zao wasitambulikane na watu, hata wakashindwa kujielewa, wakapatwa na vilema vya ukuaji pia. Ni lazima waache kujifunika uso kwa vinyago hivyo; badala yake wakabili ukweli wao, wenye sifa na kasoro. Hivyo tu watapitia vizuri mabadiliko ya ujana upande wa mwili, nafsi, jamii, maadili na roho. Hatimaye watakomaa na kushika nafasi yao maishani.
Phyllis Omido
Phyllis Omido (alizaliwa Phyllis Indiatsi Omido 1978 hivi) ni mwanaharakati wa mazingira wa Kenya. Alikuwa mmoja wa watu 6 waliopewa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mnamo 2015. Alijulikana kwa kuandaa maandamano dhidi ya kiwanda cha kuyeyusha madini ya risasi kilichoko katikati ya mtaa wa Owino Uhuru, uliopo karibu na Mombasa. Kiwanda hicho kilisababisha sumu ya risasi kwa kuongeza kiwango cha madini ya risasi katika mazingira, kuua wakaazi, haswa watoto, na kuwadhuru wengine, akiwemo mtoto wake mwenyewe. Kiwanda hatimaye kilifungwa.
Elimunafsia
Kujikubali
Kwa kila mtu ni muhimu kuwa na marafiki; hasa kijana anahitaji kikundi. Lakini hiyo isiwe njia ya kukwepa nafsi yake mwenyewe wala ya kuficha tabia yake kwa kuzungumza, kutembea au kutenda namna fulani wanavyofanya wenzake. Kwa hiyo asijifananishe nao. Kila mtu anakua kwa namna yake, akibadilika kwa kiasi tofauti na muda tofauti. Ni lazima ajifunze kuyapokea mabadiliko hayo pia yanayomfanya geugeu sana, hasa msichana katika mzunguko wake wa kila mwezi: mara anaonekana jasiri au korofi, mara amejaa wasiwasi.
Kujistawisha
Uhai unasukuma kiumbe chochote kistawi. Mimea inakua namna yake, wanyama namna yao, na binadamu polepole zaidi kwa kuwa ndiye kiumbe bora anayehitaji kukomaa pande zake zote. Kulingana na haja yetu ya kukomaa hivyo, sio tu kufikia umri au kimo fulani, ndani mwetu zimo nguvu zinazotuhimiza tujilinde ili tuzidi kuishi wenyewe, tuendeleze uhai tulionao kwa kuzaa, tujitegemee (yaani tumiliki maisha yetu), tutawale vitu na watu ili mambo yaende tunavyotaka, n.k.
Haja iliyoota mizizi mirefu ndani mwetu ni ile ya kujikamilisha tusiwe watu wanaoishi ili mradi tu. Kadiri tunavyokua tunajisikia kuwajibika. Haja hizo zinafanya tujiwekee pia malengo katika utendaji. Basi, baada ya kujifahamu, kila mmoja wetu achague na kuazimia awe bora vipi, kwa sababu wenyewe tunaamua tuweje. Ni wajibu wetu kujipenda na kwa hiyo kujitunza na kujistawisha kimwili, kinafsi, kijamii, kimaadili na kiroho. Kazi hiyo inahitaji nia na bidii za kudumu. Tufuate taratibu za kulinda afya ya mwili, heshima ya mavazi, usafi wa mazingira. Tujiepushe na uvivu unaosababisha mawazo na matendo mabaya. Tujihadhari na maandishi, picha na maneno yasiyofaa, yasije yakatupotosha kimawazo au kusisimua ashiki. Tuhusiane vema na wengine (adabu, lugha nzuri n.k.). Hasa tufuate dhamiri na kustawisha roho iliyo sehemu bora ya utu wetu ambamo tunashirikiana na Mungu.
Mbali ya motisha kutoka nje (yaani kupewa tuzo au adhabu), sisi binadamu tuna maarubu yanayotuongoza kwa ndani na kututia nguvu tutende namna fulani na kukwepa mambo mengine. Yanaweza kuwa ya aina mbalimbali: Maarubu hayo yanasaidia kukua na kuelekea ukomavu, yaani hali ya kuwa jinsi Muumba alivyokusudia kisha kupitia hatua kadhaa.
Muyuni 'A'
Muyuni 'A' ni kata ya Wilaya ya Kusini katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 935 waishio humo.
Mto Naberu
unapatikana katika wilaya ya Moroto, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kiiwaidja
Kiiwaidja ni lugha ya Kiyiwaidjan nchini Australia inayozungumzwa na Waiwaidja katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiiwaidja 140.
Uwanja wa michezo wa Gelvandale
Gelvandale Stadium ni uwanja wa michezo unaotumika kwa matumizi mbalimbali uliopo Port Elizabeth, Afrika Kusini. .Uwanja huo una njia ya mashindano ya mbio na hasa uwanja wa mpira wa miguu. Hivi sasa hutumiwa zaidi kama uwanja wa michezo wa jamii, na klabu ya mpira wa miguu ya ndani ya Swallows. Hivi sasa unatumiwa kama uwanja wa nyumbani wa muda wa Blackburn Rovers FC ya Afrika Kusini. Uwanja huo hapo awali ulikuwa kutumiwa kwa mechi za mpira wa kulipwa ukiwa uwanja wa nyumbani wa klabu ya Daraja la Kwanza, Bay United F.C.. Baada ya kuhamishwa kwa Bay United, ilitumika kama uwanja wa nyumbani wa Bay Stars F.C. inayoshiriki ligi ya Daraja la Pili la SAFA.
Ulitumika pia kama uwanja wa mazoezi kwa timu zilizoshiriki katika Kombe la Dunia la FIFA mwaka 2010 na Kombe la Mataifa ya Afrika 2013, baada ya kujengwa na kufunguliwa Machi 2010 Iilikuwa moja ya nafasi mbili za Port Elizabeth zilizotumiwa na washiriki wa Kombe la Dunia kwa mazoezi yao na mechi za mazoezi kabla ya michezo yao katika uwanja wa Nelson Mandela Bay Stadium.
184
Makala hii inahusu mwaka 184 (Baada ya Kristo).
Kibakwe
Neno au jina la Kibakwe hurejea mambo mbalimbali tofauti, k.m.:
Ukatili
Ukatili (kutoka neno la Kiarabu) ni hali ya kusababisha kwa makusudi mateso na kukosesha raha dhidi ya mtu mwingine, ilihali suluhisho la wazi linapatikana kwa urahisi.
Ukatili unaweza kutokana na matatizo ya kisaikolojia yenye mizizi utotoni, lakini pia ni tabia ambayo mtu anaweza kujijengea kinyume cha maadili.
Ukatili unaweza kujitokeza hata katika namna ya kufanya ngono.
Matumizi katika sheria
Neno ukatili mara nyingi hutumika katika sheria kuhusu matendo dhidi ya watoto, wenzi wa ndoa, na wafungwa lakini pia dhidi ya wanyama. Ukatili kwa wanyama unapojadiliwa, mara nyingi humaanisha mateso yasiyofaa, yaani yasiyo na sababu ya kutosha, si yale yanayotakiwa na ulaji wa nyama yake.
Katika sheria ya jinai, inamaanisha mateso, unyanyasaji na adhabu kali na isiyo ya kawaida. Katika visa vya talaka, mamlaka nyingi huiruhusu kwa ajili ya matendo ya kikatili na ya kinyama. Katika sheria, ukatili ni "usumbufu wa kimwili au kiakili, haswa inapofikiriwa kwa uamuzi wa kutoa talaka."
Bridgetown
Bridgetown ni mji mkuu wa Barbados ambayo ni nchi ya visiwani ya Karibi kati ya visiwa vya Antili Ndogo. Bridgetown ni mji mdogo tu mwenye wakazi 7,000 lakini pamoja na watu wa eneo la karibu ni mnamo 90,000. Uko kwenye pwani la kusini-magharibi ya kisiwa cha Barbados.
Mji ulianzishwa na Waingereza mnmo 1628 kando la mdomo wa Constitution River. Mdomo huu unaoitwa "Careenage" ni pia bandari kwa jahazi ndogo za watalii.
Uchumi umetegemea siku hizi hasa utalii. Mashamba ya miwa yameendelea na bidhaaa kutokana na miwa ni sukari na pombe aina ya Rum.
Kila mwezi wa Januari kuna sherehe ya musiki ya Barbados Jazz Festival mjini Bridgetown.
Hugo Wolf
thumb|right|300px|Hugo Wolf.
Hugo Wolf (13 Machi 1860 – 22 Februari 1903) alikuwa mtunzi wa Opera mashuhuri wa Kiaustria-Kislovenia. Nae huyu alikuwa moja kati ya watunzi mashuhuri wa kipindi cha Romantic.
Sapanca
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Sakarya kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
183
Makala hii inahusu mwaka 183 (Baada ya Kristo).
Uwanja wa michezo wa Wonji
Uwanja wa michezo wa Wonji ni uwanja unaotumika katika michezo mbalimbali huko Wonji Oromia  nchini Ethiopia. Hutumika zaidi katika mchezo wa mpira wa miguu, na hutumika kama uwanja wa nyumbani wa Klabu ya Muger Cement na Wonji Sugar. Una uwezo wakuchukua  idadi ya watu 14,000.
Yohane Mbatizaji wa Rossi
thumb|Mt. Yohane Mbatizaji wa Rossi. Yohane Mbatizaji wa Rossi (kwa Kiitalia: Giovanni Battista de' Rossi; Voltaggio, Piemonte, 22 Februari 1698 – Roma, Lazio, 23 Mei 1764) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.
Papa Pius IX alimtangaza mwenye heri tarehe 13 Mei 1860, halafu Papa Leo XIII akamtangaza mtakatifu tarehe 8 Desemba 1881.
Sikukuu yake huadhimishwa katika tarehe ya kifo chake.
Maisha
Mtoto wa maskini, alikwenda Roma kwa masomo akapewa upadrisho ingawa alikuwa ameanza kuugua kifafa kilichomsumbua hadi mwisho wa maisha yake.
Tangu hapo alijitosa kuhudumia fukara na waliotengwa na jamii, wakiwa pamoja na wanawake, wagonjwa, wafungwa, wafanyakazi, akiwapa pia mafundisho ya Kikristo mbali ya kuadhimisha sakramenti ya upatanisho kwa wengi.
Quintana Roo
thumbnail|right|200px|Mji wa Cancún, Quintana Roo thumb|Bendera ya Quintana Roo thumb|Mahali pa Quintana Roo katika [[Mexiko]] Quintana Roo ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kusini - mashariki ya nchi na mashariki ya rasi ya Yucatán. Ina pwani ndefu na Bahari ya Karibi.
Mji mkuu ni Chetumal na mji mkubwa ni Cancún.
Imepakana na Yucatán, Campeche na nchi ya Belize. Kunako mwaka wa 2005, idadi ya wakazi ilikuwa 1,135,309. Eneo la jimbo ni 20,212 km².
Jina la jimbo lilitolewa kwa heshima ya mzalendo ya nchi Andrés Quintana Roo.
Siku hizi imekuwa nchi tajiri kutokana na utalii.
Gavana na jimbo ni Félix González Canto.
Gboko
alt=Muonekano wa mbali wa kilima cha Mkar, kutoka Shule ya Sekondari ya Serikali (GSS), Mkar, Gboko, jimbo la Benue, Nigeria.|thumb|Muonekano wa mbali wa kilima cha Mkar, kutoka Shule ya Sekondari ya Serikali (GSS), Mkar, Gboko, jimbo la Benue, Nigeria. ni mji wa jimbo la Benue, kusini mashariki mwa Nigeria.
Quintana Roo
Viungo vya Nje
thumb|right|250px|Cancún
Gboko
Mwaka 2010 umekadiriwa kuwa na wakazi 480,000 hivi.
Mia saba themanini na moja
Ni namba asilia inayofuata 780 na kutangulia 782.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 11 x 71.
Kibeti (lugha)
Kibeti ni jina la lugha mbili tofauti, yaani:
Wilaya ya Baringo
Wilaya ya Baringo ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Bonde la Ufa wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).
Makao makuu yalikuwa mjini Kabarnet.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Baringo.
Onorata wa Pavia
Onorata wa Pavia (alifariki Pavia, Lombardia, Italia, 11 Januari 500) alikuwa dada wa askofu Epifanio wa Pavia aliyemweka wakfu kama mtawa wa Kanisa Katoliki.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Paulo Dybala
thumbnail|right|200px|Paulo Dybala Paulo Dybala (alizaliwa Laguna Larga, Cordoba, Arjentina, 15 Novemba 1993) ni mchezaji wa soka na anacheza kama namba (10).
Anachezea klabu ya Juventus na timu ya taifa ya Arjentina, lakini familia yake asili yake ni Italia.
Ndani ya 2012 alijiunga na Palmone huko Italia alicheza katika kiwango kizuri na kupelekwa kundi A ndani ya 2015 alisajiliwa kwenda Juventus.
Chelsea, Massachusetts
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Chelsea, Massachusetts
thumb|right|260px|Mahali pa Chelsea katika Suffolk County na [[Massachusetts]] Chelsea ni mji wa Marekani katika jimbo la Massachusetts. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 38,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 3 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 6.4 km².
Nacer Barazite
Nacer Barazite (alizaliwa Nijmegen, Uholanzi, 27 Mei 1990) ni mchezaji wa kandanda wa Uholanzi mwenye asili ya Moroko. Anaweza kucheza kama mchezaji wa kati ya uwanja anayeshambulia ama kama mshambulizi msaidizi.
Wasifu wa Klabu
Barazite alianza kucheza kama kijana katika klabu ya mji wake wa kinyumbani, NEC. Alijiunga na Arsenal katika mwaka wa 2006 na mara kwa mara amehusika katika mechi ya timu hifadhi na timu ya vijana chini ya umri wa miaka 18 katika msimu wa 20006-07. Yeye alitia saini mkataba maalum na klabu hii mnamo Septemba 2007, akiwa amefunga akiwa timu ya kwanza katika mechi za kirafiki dhidi ya Barnet, mwezi uliopita.
Barazite alichezea timu ya kwanza katika mechi ya kushindana kwa mara ya kwanza 31 Oktoba 2007.Aliingi kama mchezaji mbadala kwa Eduardo da Silva dhidi ya Sheffield United katika mechi ya Shindano la Kombe la League. Mechi yake ,akiwa timu ya kwanza, ya pili aliingia kama mbadala wa Mark Randall katika Shindano la Kombe la League katika robo fainali dhidi ya Blackburn Rovers mnamo 18 Desemba 2007. Ingawaje,dakika 17 baada ya kuingia uwanjani alitolewa kutoka mechi akiwa na bega limeumia na akabadilishwa na Fran Merida.
Barazite akarudi kuchezea timu hifadhi baada ya jeraha lake,alifunga mabao matatu akiwa timu ya vijana wa chini ya umri wa miaka 18 wa timu ya Arsenal wakishinda Southampton 5-2. Mabao mengine mawili yalifungwa na Luke Freeman. Barazite pia alikuwa miongoni mwa wachezaji wabadala wa Arsenal katika mechi ya mwisho ya ligi dhidi ya Sunderland hapo 11 Mei 2008,lakini hakucheza.
Barazite alihusika katika kampeni ya kabla ya msimu wa 2008-09,akafunga bao la Arsenal wakashinda 2-1 dhidi ya Barnet katika mechi ya kirafiki huko Underhill mwezi wa Julai. Tarehe 19 Agosti 2008, Barazite alijiunga na timu ya Derby County,hapo awali mkataba ulikuwa hadi mwisho wa mwaka lakini aliongeza ifike mwisho wa msimu. Barazite alipewa taji la Mchezaji bora wa Mechi ,Derby iliposhinda mechi yao ya kwanza baada ya karibu mwaka mmoja bila ushindi,Barazite aliingia baada ya dakika 45. Yeye alikuwa muhimu katika ushindi wao wa 2-1 alipowasaidia na kumpa mchezaji mpira na akafunga katika dakika za mwisho wa mechi. Tarehe 29 Desemba 2008, alithibitisha kwamba mkataba wa mkopo wake ungeendelea na Derby County hadi mwisho wa msimu wa 2008-09. Yeye alifunga bao lake la kwanza kwa timu ya Derby 18 Februari dhidi ya Blackpool.
Msimu wa 2009/10
Barazite alicheza katika michuano ya kampeni ya kabla ya msimu wa 2009-10,akafunga bao katika mechi yao dhidi ya Barnet iliyoisha 2-2.Ilichezwa Underhill 19 Julai 2009. Barazite alishiriki katika ushindi wa Arsenal wa 2-0 dhidi ya West Brom katika Shindano la Kombe la Carling alipoingia na kumtoa Armand Traore baada ya dakika 69.
Wasifu wa Kimataifa
Barazite alichezea timu ya Uholanzi ya vijana walio chini ya umri wa miaka 17,akawa katika timu ya UEFA ya Uropa ya 2007 ya shindano hilo.Alifunga bao katika mechi ya Uholanzi na Ubelgiji iliyoisha 2-2.Uholanzi haikupita mkondo wa vikundi. Alikuwa mchezaji wa mara kwa mara katika timu yao ya vijana walio chini ya umri wa miaka katika mechi ya kuhitimu kucheza katika Shindano la Mabingwa la Uropa la 2009.Walikosa kuhitimu kuingia shindano hilo. Tarehe 9 Oktoba, yeye alicheza katika mechi ya kuhitimu kuingia Shindano la Mabingwa la Uropa,akawa mchezaji mbadala katika nusu ya pili.
Lugha za Kiyiwaidjan
right|thumb|Eneo la lugha za Kiiwaidjan (rangi ya zambarau) Lugha za Kiyiwaidjan (au za Kiiwaidjan) ni familia ndogo ya lugha nchini Australia. Katika familia hiyo kuna lugha sita tu ambazo huzungumzwa katika jimbo la Northern Territory: Kiiwaidja, Kigarig, Kiilgar, Kimanangkari, Kimaung na Kiamurdag. Lugha hizo zote zimo hatarini mwa kutoweka au zimeshatoweka.
Jean Wiener (mwanabiolojia)
Jean Wiener ni mwanabiolojia wa baharini wa Haiti.
Wasifu
Wiener ambaye alizaliwa Haiti, aliamua kitu kinachohitajika kufanywa ili kuhifadhi mazingira baada ya kujionea uharibifu wake kukua. Wiener alisoma biolojia katika Chuo Kikuu cha Bridgeport, Connecticut, na akarudi kuanza Fondation pour la Protection de la Biodiversité Marine (FoProBiM) huko Haiti mnamo 1992, kwa lengo la kulinda mazingira, pwani yake na rasilimali za baharini.
Kitadyawan
Kitadyawan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Watadyawan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitadyawan imehesabiwa kuwa watu 4150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitadyawan iko katika kundi la Kifilipino.
Petro Apselamo
Petro Apselamo (pia: Petrus Abselamus, Petrus Absalon, Petrus Balsamus na Petro wa Atroa; alifariki Kaisarea Baharini, Palestina, 11 Januari 309 ) alikuwa Mkristo wa karne ya 3 aliyefia dini yake kwa kuchomwa moto wakati wa dhuluma ya kaisari Masimino baada ya kukataa mashauri mengi ya kumtaka aokoe ujana wake.
Mzaliwa wa Anea, karibu na Eleutheropolis (leo nchini Israeli), alijulikana kwa nguvu yake kubwa, lakini pia kwa huruma na moyo wa ibada.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Januari au 14 Oktoba. .
Kitagabawa
Kitagabawa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Watagabawa. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kitagabawa imehesabiwa kuwa watu 43,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitagabawa iko katika kundi la Kifilipino.
Mzee Ngwali Zubeir
Mzee Ngwali Zubeir (amezaliwa tar. 4 Februari 1963) ni mbunge wa jimbo la Mkwajuni katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kingamwili
Kingamwili inahusisha vijenzi mahususi na visivyo mahususi. Vijenzi visivyo mahususi hufanya kazi ama kama vizuizi au kutoa visababishi magonjwa mbalimbali bila kujali umahususi wa antijeni. Vijenzi vingine vya mfumo wa kinga hujitohoa kwa kila ugonjwa vinavyokabiliana nao na vinaweza kuzalisha kinga maalum kwa visababishi magonjwa.
Kinga tulivu inapatikana kwa njia ya uhamisho wa kingamwili au seli za T zilizoamilishwa kutoka kwa kimelea mwenye kingamaradhi, na inadumu muda mfupi - kwa kawaida miezi michache tu - lakini kinga tendi husababishwa katika kimelea mwenyewe na antijeni, na hudumu muda mrefu zaidi, wakati mwingine kwa maisha yote. Mchoro wa hapa chini ni muhtasari wa migawanyiko hii ya kinga.
Mgawanyiko zaidi wa kinga tohozi unajulikana kwa seli husika; kinga katika ugiligili ni kipengele cha kinga kinachoibuliwa na kingamwili zilizonyunyizwa, wakati ambapo ulinzi unaotolewa na kinga iliyoibuliwa na seli inahusisha limfosaiti-T pekee. Kinga katika ugiligili iko hai wakati kiumbehai kinazalisha kingamwili zake mwenyewe, na tulivu wakati kingamwili zinahamishwa kati ya watu binafsi. Vile vile, kinga iliyoibuliwa na seli ni hai wakati seli-T za kiumbehai zimechangamshwa na tulivu wakati seli T zinatoka kwa kiumbehai mwingine. <br style="clear:both">
Historia ya nadharia za kinga
Dhana ya kinga imevutia watu kwa miaka elfu kadhaa. Mtazamo wa kale wa ugonjwa ni kwamba ulitokana na nguvu zisizo za kawaida, na kwamba ugonjwa ulikuwa aina ya adhabu ya tambiko kwa "matendo mabaya" au "mawazo maovu" inayoletwa kwa nafsi na miungu au maadui wa mtu.
Kati ya wakati wa Hippokrates na karne ya 19, ambapo misingi ya mbinu za kisayansi iliwekwa, magonjwa yalihusishwa na mabadiliko au kutolingana katika moja ya giligili nne (damu, kohozi, nyongo njano au nyongo nyeusi). Nadharia ya miasma, iliyosema kwamba magonjwa kama vile kipindupindu au Tauni Nyeusi yalisababishwa na miasma, aina hatari ya "hewa mbaya" ilikuwa maarufu wakati huo. Ikiwa mtu angefichuliwa kwa miasma, angeweza kupata ugonjwa.
Maelezo ya kwanza kuandikwa ya dhana ya kinga yanaweza kuwa yalitolewa na Wathusaidi wa Athene ambao, mwaka wa 430 KK, walieleza kuwa wakati ugonjwa ulipoathiri mji huo "wagonjwa na waliokuwa mahututi walihudumiwa na wale waliokuwa wamepona, kwa sababu walijua uelekeo wa ugonjwa na hawakuwa na hofu. Kwa maana hakuna mtu aliyepata ugonjwa mara ya pili, au si kwa matokeo mbaya." Neno "wenye kingamaradhi", pia hupatikana katika shairi la kishujaa "Pharsalia" lililoandikwa mnamo 60 KK na mshairi Marcus Annaeus Lucanus kuelezea upinzani wa kabila la Afrika Kaskazini kwa sumu ya nyoka.
Maelezo ya kwanza ya kiafya ya kinga ambayo yalitokana na kiumbehai maalumu mwenye kusababisha ugonjwa huenda ni Kitab fi al-jadari wa-al-hasbah (Tasnifu juu ya Ndui na Surua, ilitafsiriwa 1848 ) yaliyoandikwa na daktari wa Kiislamu Al-Razi katika karne ya 9. Katika tasnifu, Al Razi anaeleza wasilisho la kiafya la ndui na surua na anaendelea kuonyesha kwamba ufichuo kwa vikolezo hivi maalum kufikia kinga ya kudumu (ingawa si kutumia muda). Hata hivyo, ni nadharia ya viini-maradhi ya ugonjwa ya Louis Pasteur iliyoiruhusu sayansi mpya ya elimu ya kingamaradhi kueleza jinsi ugonjwa unavyosababishwa na bakteria, na jinsi, kufuatia maambukizo, mwili wa binadamu unapata uwezo wa kupinga maambukizo zaidi. Matibabu hai ya maradhi kwa njia ya kuanzisha, kuimarisha au kuzuia mwitikio wa kingamwili huenda yalianza na Mithridates VI wa Ponto (leo nchini Uturuki). Ili kusababisha kinga tendi kwa sumu ya nyoka, yeye alipendekeza utumizi wa mbinu sawa na tiba ya kisasa ya majimaji ya damu yaliyotolewa sumu, kwa kunywa damu ya wanyama waliokula nyoka wenye sumu. Kulingana na Jean de Maleissye, Mithridates aliamini kuwa wanyama waliokula nyoka wenye sumu walipata nguvu za kuondoa jinsi ya sumu ya dutu ndani ya miili yao, na damu yao ni lazima iwe na vijenzi vya sumu ya nyoka vilivyopunguzwa au kugeuzwa. Kitendo cha vijenzi hivyo kinaweza kuwa kuimarisha mwili kuipinga sumu badala ya kugandamiza athari za sumu. Mithridates alitoa hoja kwamba, kwa kunywa damu ya wanyama hao, atapata upinzani sawa kwa sumu ya nyoka kama wanyama waliokula nyoka hao. Vile vile, alitaka kujishupaza dhidi ya sumu, na alikunywa vipimo vya dawa vya kukaribia kusababisha mauti kila siku kujenga stahamala. Inasemekana kuwa Mithridates pia alitengeneza 'kimaliza-sumu cha hali zote' kumlinda kutokana na sumu zote duniani. Kwa karibu miaka 2000, sumu zilidhaniwa kuwa sababu ya karibu ya ugonjwa, na mchanganyiko changamani wa viungo, uitwao Mithridati, ulitumika kutibu kuathiriwa na sumu wakati wa Mvuvumko. Toleo la kisasa la tiba hii, Theriacum Andromachi, lilitumiwa hadi karne ya 19.
Mwaka wa 1888 Emile Roux na Alexandre Yersin walitenga sumu ya dondakoo, na baada ya ugunduzi wa 1890 wa Emil von Behring na Kitasato wa kinga inayotokana na antitoksini dhidi ya dondakoo na pepopunda, antitoksini ikawa fanikio kuu la kwanza la elimu ya kingamaradhi ya kisasa.
Ulaya, kusimika kwa kinga tendi kulijitokeza katika jaribio la kudhibiti ndui. Chanjo, hata hivyo, ilikuwepo katika aina mbalimbali kwa angalau miaka elfu moja. Matumizi ya kwanza ya chanjo hayajulikani, hata hivyo mnamo 1000 BK Wachina walianza kufanya majaribio ya aina hiyo kwa kukausha na kuvuta poda inayotokana na maganda ya vidonda vya ndui.
Mnamo karne ya 15 huko Uhindi, Milki ya Osmani na Afrika ya Mashariki, utaratibu wa kuchanja na virusi vya ndui ili kupata kinga dhidi ya ugonjwa huo (kudukiza ngozi na nyenzo za poda zinazotokana na maganda ya ndui) kukawa kawaida. Kuchanja na virusi vya ndui ili kupata kinga dhidi ya ugonjwa huo kuliletwa magharibi mapema karne ya 18 na Maria Wortley Montagu.
Mwaka wa 1796, Edward Jenner alianzisha utaratibu salama zaidi wa kuchanja na virusi vya ndui ya ng'ombe, virusi visivyo vya kufisha ambavyo vilisababisha kinga kwa ndui. Mafanikio na ridhaa ya jumla ya utaratibu wa Jenner baadaye yalisababisha hali jumla ya chanjo iliyoendelezwa na Pasteur na wengine karibu na mwisho wa karne ya 19. <br style="clear:both">
Kinga tulivu
Kinga tulivu ni uhamisho wa kinga tendi, katika hali ya kingamwili za kutungua, kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine. Kinga tulivu inaweza kutokea kwa kawaida, wakati kingamwili za wanawake wajawazito zinapohamishiwa kutoka kwa kijusi kupitia kwa kondo, na pia inaweza kusababishwa kwa kughushi, wakati viwango vya juu vya kingamwili za binadamu au farasi maalum kwa ajili ya kisababishi magonjwa au toksini ni vinahamishwa kwa watu wasio na kinga. Kinga tulivu hutumika wakati kuna hatari kubwa ya maambukizi na wakati usiotosha kwa mwili kukuza kinga yake, au kupunguza dalili za magonjwa yanayoendelea au ya kukandamiza kinga. Kinga tulivu hutoa ulinzi mara moja, lakini mwili haukuzi kumbukumbu, kwa hivyo ya mgonjwa yuko katika hatari ya kuambukizwa na kisababishi magonjwa sawa baadaye.
Kinga tulivu ya kimaumbile
Kinga tulivu ya uzazi ni aina ya kinga tulivu ya asili, na inahusu kinga iliyoibuliwa na kingamwili iliyowasilishwa kwa kijusi mamake wakati wa ujauzito. Kingamwili za uzazi (MatAb) huwasilishwa kupitia kwa kondo hadi kwa kijusi kupitia kipokezi cha FcRn kwenye seli za kondo. Hii hutokea katika mwezi wa tatu wa kipindi cha ujauzito. IgG (imunoglobulini) ndio isotaipu pekee ya kingamwili inayoweza kupitia kwa kupitisha kwa kondo. Kinga tulivu pia hutolewa kupitia uhamisho wa kingamwili za IgA (immunoglobulini A) zinazopatikana katika maziwa ya mama zinazohamishwa hadi kwa matumbo ya mtoto, kulinda dhidi ya maambukizi ya bakteria, hadi mtoto atakapoweza kusanisi kingamwili zake mwenyewe.
Kinga tulivu inayopatikana kwa kughushi
Kinga tulivu inayopatikana kwa kughushi ni kingamardhi ya muda mfupi inayosababishwa na uhamisho wa kingamwili, ambayo inaweza kutolewa katika aina mbalimbali; kama plazma ya damu ya binadamu au ya mnyama, kama immunoglobulini iliyochangwa kwa matumizi ya ndani ya mshipa (IVIG) au ya ndani ya misuli (IG), na kama kingamwili za monoklonali (MAb). Uhamisho tulivu hutumika kukinga katika kesi za magonjwa ya ukosefu wa kinga mwilini, kama vile haipogamaglobulinemia. Inatumika pia katika matibabu ya aina mbalimbali za maambukizi hatari, na kutibu kuathiriwa na sumu. Kinga inayotokana na kingamaradhi tulivu hudumu kwa muda mfupi tu, na pia kuna uwezukano wa hatari ya athari za wepesi kupita kiasi kuhisi, na ugonjwa unaotokana na mwili kukataa majimaji ya damu kutoka nje, hasa kutoka kwa gama globulini ya asili isiyo ya binadamu.
Kuingiza kinga tulivu kwa kughushi kumetumika kwa zaidi ya karne moja kutibu magonjwa ya kuambukiza, na kabla ya majilio ya viua vijasumu, mara nyingi yalikuwa matibabu pekee maalumu kwa maambukizi fulani. Tiba ya immunoglobulini iliendelea kuwa tiba ya mstari wa kwanza katika matibabu ya magonjwa hatari ya kupumua hadi miaka ya 1930, hata baada ya kuanzishwa kwa viua vijasumu vya salfonamidi.
Uhamisho tulivu wa kinga iliyoibuliwa na seli
Uhamisho tulivu au "wa kupanga" wa kinga iliyoibuliwa na chembe, unatendeka kwa uhamisho wa chembe T "zilizohisishwa" au zilizoamilishwa kutoka kwa mtu mmoja hadi ndani ya mwingine. Hautumiki sana kwa binadamu kwa sababu unahitaji changizi wenye tishu patanifu (sawa), na mara nyingi ni vigumu kuwapata. Katika changizi wasiopatana aina hii ya uhamisho ina hatari kubwa ya ugonjwa unaosababishwa na kutolingana kwa seli iliyobandikwa na iliyokuwemo. Hata hivyo, umetumiwa kutibu magonjwa kadhaa ikiwa ni pamoja na aina fulani za saratani na ukosefu wa kinga mwilini. Aina hii ya uhamisho hutofautiana na upandikizi uboho, ambapo seli za shina zenye uwezo wa kujitengeneza upya (zisizotofautishwa) huhamishwa.
Kinga tendi
Wakati seli B na seli T zinapoamilishwa na kisababishi magonjwa, seli B na seli T za husitawi. Katika maisha yote ya mnyama seli hizi za kumbukumbu "zitakumbuka" kila kisababishi magonjwa maalum zilizo kabiliana nacho, na zina uwezo wa kuweka ulinzi mkali ikiwa kisababishi magonjwa hicho kitaonekana tena. Aina hii ya kinga ni hai na ya kupanga kwa sababu mfumo wa kinga wa mwili hujiandaa kwa changamoto za baadaye. Wakati mwingi kinga tendi huhusisha vipengele vya kuibuliwa na seli na vya ugiligili vya kinga pamoja na pembejeo kutoka mfumo asili wa kinga. Mfumo asili upo tangu kuzaliwa na humlinda mtu kutoka kwa visababishi magonjwa bila kujali uzoefu, ilhali kinga ya kupanga hutokea tu baada ya kuambukizwa au chanjo na hivyo "hupatikana" wakati wa maisha.
Kinga tendi ya kimaumbile
Kinga tendi ya kimaumbile hutokea wakati mtu anafichuliwa kwa kisababishi magonjwa hai, na anakuza mwitikio wa msingi wa kinga, unaosababisha kumbukumbu ya kinga. Aina hii ya kinga ni ya "kimaumbile" kwa sababu haisababishwi na dhihiriko la kimaksudi. Matatizo mengi ya kazi ya mfumo wa kinga yanaweza kuathiri uumbaji wa kinga tendi kama vile ukosefu wa kinga mwilini (inayopatikana na ya kuzaliwa) na uzuiaji wa mwitikio wa kingamwili.
Kinga tendi inayopatikana kwa kughushi
Kinga tendi inayopatikana kwa kughushi inaweza kusababishwa na chanjo, dutu iliyo na antijeni. Chanjo huchangamsha mwitiko wa msingi dhidi ya antijeni bila kusababisha dalili za ugonjwa huo. Neno kuchanja liliundwa na Edward Jenner na lilitoholewa na Louis Pasteur kwa kazi yake tangulizi katika kuchanja. Mbinu iliyotumiwa na Pasteur ilihusu kutibu vikolezo vya kuambukiza kwa magonjwa hayo na hivyo vilipoteza uwezo wa kusababisha ugonjwa hatari. Pasteur alichukua jina chanjo kama jina tambulishi kwa heshima ya ugunduzi wa Jenner, ambalo kazi ya Pasteur ilitumia kama msingi. Mwaka wa 1807, Wabavaria walikuwa kundi la kwanza kuwataka makuruta wake wa kijeshi kuchanjwa dhidi ya ndui, kwa sababu kueneza kwa ndui kulihusishwa na mapambano. Baadaye utaratibu wa chanjo uliongezeka kwa sababu ya kuenea kwa vita.
Kuna aina nne za chanjo za jadi:
182
Makala hii inahusu mwaka 182 (Baada ya Kristo).
Hesse
thumb|Mahali pa Hesse katika [[Ujerumani]] thumb|bendera ya Hesse Hesse (Kijerumani:Hessen) ni moja ya majimbo 16 ya kujitawala ya Ujerumani lenye wakazi milioni 6,1 kwenye eneo la 21 114 km². Mji mkuu ni Wiesbaden. Waziri mkuu ni Volker Bouffier (CDU).
Jiografia
Hesse imepakana na majimbo ya Ujerumani ya Rhine Kaskazini - Westfalia, Saksonia ya chini, Thuringia, Rhine-Palatino, Baden-Württemberg na Bavaria.
Miji mikubwa ni pamoja na Frankfurt am Main, Wiesbaden, Kassel, Darmstadt, Offenbach, Marburg, Fulda, Gießen, Wetzlar, Hanau na Bad Homburg. (Angalia Orodha ya miji ya Hesse.)
Rhine, Lahn na Main ni mito muhimu zaidi.
Itaka
Itaka  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 21,032 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53313.
Mto Nadike
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Máxima Acuña
thumb Máxima Acuña ni mkulima mdogo na mwanamazingira wa Peru, ambaye anajulikana kwa mapambano yake ya kubaki kwenye ardhi inayotafutwa kwa ajili ya mgodi mpya, Mgodi wa Conga, akivumilia vitisho vya miaka mingi vya Newmont Mining Corporation na Buenaventura (kampuni ya uchimbaji madini), ambayo alipokea. Tuzo ya Mazingira ya Goldman la 2016.
Rajab Hamad Juma
Rajab Hamad Juma (amezaliwa tar. 25 Mei 1956) ni mbunge wa jimbo la Tumbatu katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Muyuni 'C'
Muyuni 'C' ni kata ya Wilaya ya Kusini katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa kata hiyo ilikuwa na jumla ya wakazi 811 ambapo 407 ni wanaume na 404 ni wanawake.
Söğütlü
thumb|Uturuki ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Sakarya kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
181
Makala hii inahusu mwaka 181 (Baada ya Kristo).
Kigarig-Ilgar
Kigarig-Ilgar ni lugha ya Kiyiwaidjan nchini Australia inayozungumzwa na Wagarig na Wailgar katika jimbo la Northern Territory. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha ya Kigarig-Ilgar, yaani lugha imetoweka kabisa.
Jecca Craig
Jessica Craig, anayejulikana kama Jecca Craig, ni mhifadhi wa mazingira na mwanafunzi wa udaktari katika Chuo Kikuu cha London, London.
Alisaidia kupatikana kwa Panthera, shirika kubwa zaidi la uhifadhi wa paka mwitu duniani na Stop Ivory, NGO huru inayolenga kulinda tembo na kukomesha biashara ya pembe za ndovu.
Mia saba themanini na mbili
Mia saba themanini na mbili ni namba inayoandikwa 782 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 781 na kutangulia 783.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 17 x 23.
Kitagakaulo
Kitagakaulo ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Watagakaulo. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kitagakaulo imehesabiwa kuwa watu 83,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitagakaulo iko katika kundi la Kifilipino.
Ugep
alt=Sehemu ya mji wa Ugep lililopo ndani ya jimbo la Cross River|thumb|Sehemu ya mji wa Ugep lililopo ndani ya jimbo la Cross River ni mji wa jimbo la Cross River nchini Nigeria.
Mwaka 2022 umekadiriwa kuwa na wakazi 200,276.
Carl Maria von Weber
thumb|right|300px|Carl Maria von Weber.
Carl Maria von Weber (alizaliwa mjini Eutin, Holstein, kunako tar. 18 Novemba 1786 na kufariki mjini London kunako tar. 5 Juni 1826) alikuwa mtunzi wa Opera muhimu na mashuhuri kutoka nchini Ujerumani. Bwana huyu alitunga opera nyingi tu, na tungo hizo ni kama vile Der Freischütz, Euryanthe na Oberon ambazo ndiyo maarufu. Aliandika ala za muziki wa ajili ya mabendi mbalimbali, na ala hizo zilitungika vizuri sana.
Sundbyberg
thumb|200px| Sundbyberg thumb|200px| Sundbyberg ni manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 34,529 (mwaka 2005). Mji ulianzishwa - 1927.
Jiografia
Eneo lake ni 8.83 km².
Kiwanda cha kusafisha mafuta
right|thumb|350x350px| Kiwanda cha Kusafisha cha Anacortes ( Tesoro ), upande wa kaskazini wa Machi Point kusini mashariki mwa Anacortes, [[Washington .]] Kiwanda cha kusafisha mafuta (kwa Kiing. oil refinery, petroleum refinery) ni kiwanda ambapo mafuta ghafi hutumiwa kuzalisha bidhaa za mafuta kama vile petroli, diseli, lami au gesi ya mafuta ya petroli (LPG) kwa njia ya ukenekaji kisehemu.
Madi TV
Kihistoria
Idhaa hii iliundwa na Christophe Madihano na kaka yake pacha Christian mnamo 2020. Mnamo Septemba 30, 2021, Canal+ katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inazindua mpango wa huduma, ambao utaongeza chaneli za Madi TV na Maboke TV kwenye fomula yake ya ACESS, Digital Terrestrial Television, Easy TV.
Kiwanda cha kusafisha mafuta
Kimsingi mafuta ghafi huchemshwa na kemikali tofauti ndani yake ambazo hutenganishwa na kusafishwa kila moja peke yake. Maana mafuta ghafi kikemia ni mchanganyiko wa dutu nyingi na kila moja inachemka na kuyeyuka kwa halijoto tofauti ambapo inajitenga na nyingine. Mvuke wa sehemu hizo tofauti unapozwa na kuwa miminika baadaye, isipokuwa sehemu hizo ambazo zinabaki kama gesi.
Madi TV
Kihistoria
Madi TV inatangaza kutoka makao makuu yake katika mji wa Goma mkoa wa Kivu Kaskazini mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, hadi Afrika inayozungumza Kifaransa kupitia Canal Africa na kwa ulimwengu wote kupitia Canal+ Overseas.
Programu
Kituo hiki kinatoa vipindi vya televisheni vya Kiafrika na Kihindi kweye lughua la Kiswahili, filamu za Bongo Flava zenye asili ya Tanzania, burudani na vipindi vya uhalisia.
Lugha za matangazo
Kituo kinatangazwa kwa lugha moja pekee. Ndiyo idhaa pekee kwa Kiswahili katika Canal+.
Taraklı
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Sakarya kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
Västervik
thumb|200px| Västervik thumb|200px| Västervik ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 20,694 (mwaka 2005). Mji ulianzishwa - 1275.
Jiografia
Eneo lake ni 12.87 km². Iko kando ya Bahari ya Baltiki.
Sosa
Sosa ni jina la:
Distractions (Heroes)
"Distractions" ni sehemu ya kumi na nne ya msimu wa kwanza wa mfululizo wa igizo la ubunifu wa kisayansi linalorushwa hewani na kituo cha televisheni cha NBC, Heroes.
Hadithi
Claude na Peter wanatembea wakiwa hawaonekani kwenye mitaa -lio na kazi nyingi huko mjini New York, ambapo Claude anamweleza Peter kwamba anafyonza nguvu za watu wengine kama tendohiari na hivyo basi atamsaidia kuweza kupata nguvu za kudhibiti hali ile.
Kwa ukaribu wake na Claude, Peter anaanza kuwachunguza watu aliokaribu nao. Claude anamshawishi Peter kwamba anahitajika amtoe akilini yule ampendaye kwa sababu wanamsabashia asitiliye maanani kile anachokifanya. Kwa maoni ya Claude, wawili hao wakamfuatilia Simone.
Mshauri wa kisaikolojia wa Niki anamwambia Niki anataka kuzungumza na Jessica. Anamwakikishia Niki kwamba pingu za mkononi mwake zaweza kuwa na tembo, na pia anaweza kutumia silaha yenye shoti ya umeme.
Baada ya kumfanyia hali ya ukusule kidogo, Niki anaanza kuzungumza jinsi Jessica alivyokuwa na kipaji cha kupiga piano na namna dada'ke alivyosema kwamba anaweza "kubadili Mozart kuwa ngedere." Kisha Jessica katokea na kuthibitisha kuwa kasema haya. Ka-kata pingu na kumvamia mwanasaikolojia kabla hajampunguza nguvu Jessica na kile chombo cha shoti.
Baadaye walinzi wanagundua kama Niki kalala sakafuni na mshauri wa kisaikolojia hajitambui, mkono umepinda si kikawaida, ikiwa na vipiga shoti kadhaa vikimuunguza kwenye jaketi lake. Baadaye, Aron Malsky anamtembelea Niki kwenye chumba chake. Anamwambia Niki kwamba mashtaka yote dhidi yake yameisha, shukrani kwa msaada wa Linderman. Niki anarudi nyumbani kuja kuungana na D.L na Micah, lakini bila wote wawili kujua, Jessica yu hatamuni.
Mia saba themanini na tatu
Mia saba themanini na tatu ni namba inayoandikwa 783 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIII kwa zile za Kirumi.
Nnewi
alt=Picha ya muonekano wa juu wa Nnewi, jiji katika Jimbo la Anambra, Nigeria|thumb|Picha ya muonekano wa juu wa Nnewi, jiji katika Jimbo la Anambra, Nigeria ni mji wa jimbo la Anambra nchini Nigeria.
Mia saba themanini na tatu
Ni namba asilia inayofuata 782 na kutangulia 784.
Nnewi
Mwaka 2022 umekadiriwa kuwa na wakazi 214,558.
Mia saba themanini na tatu
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 3 x 3 x 29.
Mto Nadunget
unapatikana katika wilaya ya Moroto, kaskazini mwa Uganda.
Kakuichi Mimura
Kakuichi Mimura (三村 恪一; alizaliwa 16 Agosti 1931) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Mto Nadunget
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Sakristia
Sakristia (kutoka Kilatini "sacristia"; kwa Kiingereza "sacristy") ni chumba maalumu kwa ajili ya kutunza mavazi ya liturujia (kama vile alba na kasula) na vifaa vingine vya ibada za Kikristo (kama vile mkate, divai, mishumaa n.k.).
Kakuichi Mimura
Mimura alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Januari 1955 dhidi ya Burma. Mimura alicheza Japani katika mechi 4.
Sakristia
Kwa kawaida sakristia iko jirani na ukumbi wa kanisa, ili padri na watumishi waingie moja kwa moja baada ya kuvaa kiibada.
Masakazu Morita
Masakazu Morita|森田 成一|Morita Masakazu ni mwigizaji na seiyū alizaliwa tarehe 21 Oktoba 1972, huko Tokyo, Ujapani. Hivi sasa anafanya kazi na Aoni Productions. Yeye pia ni mtangazaji wa kipindi cha Bleach B-Station cha redio. Morita afaamika sana kwa jukumu lake kama Ichigo Kurosaki (Bleach), Tidus (Final Fantasy X), Auel Neider (Gundam Seed Destiny), Pegasus Seiya (Saint Seiya Hades: Chapter Inferno),  na Troy Bolton (Toleo ya kijapani wa High School musical  na High School Musical 2).
Kulingana na mwandishi wa Bleach Tite Kubo, ni "mwenye nguvu nyingi", lakini "mtu anayependa marafiki na aliyewazi na watu".
Siasa ya Cote d'Ivoire
Serikali ya Côte d'Ivoire (Ivory Coast) inachukua nafasi katika mfumo wa uwakilishi wa uraisi katika jamhuri ya kidemokrasia, ambapo Rais wa Cote d'Ivoire ni mkuu wa nchi na vilevile ni kiongozi wa serikali, na inafuata mfumo wa vyama vingi. Nguvu ya kiutendaji hutimizwa na serikali tu. Suala la utunzi wa sheria hutekelezwa kwa njia ya serikali yenyewe au bunge.
Mji mkuu rasmi tangu 1983 ni Yamoussoukro; hata hivyo, Abidjan unabaki kuwa kitovu cha utawala. Nchi nyingi huweka balozi zao mjini Abidjan, ijapokuwa baadhi yao (ikiwa ni pamoja na Uingereza) wamefunga harakati zao kwa sababu ya fujo zinaoendelea na ushambuliaji dhidi ya Wazungu. Wakazi wanaendelea kupata shida kwa kufuatia vita ya wenyewe kwa wenyewe inayoendelea.
Shirika la kimataifa la haki za binadamu limeng'amu matatizo ya uchukuliwaji mateka wa watu ambao si wapiganaji pande zote mbili na uchipukaji upya wa utumwa wa watoto katika uzalishaji ya kakao. Tangu tukio la 19 Septemba 2002, vita ya wenyewe ilivyoisha, na upande wa kaskazini wa nchi ukawa umechukuliwa na waasi, Vikosi Vipya (FN).
Uchaguzi mpya wa rais ulikuwa unatarajiwa ufanyika mnamo mwezi wa Oktoba 2005. Hata hivyo, uchaguzi huu mpya haukuweza kufanya kwa muda uliotakikana kwa kufuatia kucheleweshwa kwa maandalizi na ukaghailishwa hadi mnamo mwezi wa Oktoba 2006 baada ya makubaliano ya pande zote mbili za vyama hasimu kuafikiana. Baada ya uchelewesho wa muda mrefu, hatimaye uchaguzi ukafanyika mnamo 2010.
Feteh Saad Mgeni
Feteh Saad Mgeni (amezaliwa tar. - ) ni mbunge wa jimbo la Bumbwini katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kyrilo wa Saloniki
thumb|300px|Kyrilo na Methodio mitume wa Waslavoni Mtakatifu Kyrilo (kwa Kigiriki: Κύριλλος, Kyurillos; kwa Kikyrili: Кирилъ;Thesalonike, 815; Roma, 14 Februari 869) alikuwa mmisionari, mmonaki na mtaalamu wa Kigiriki aliyeweka msingi wa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Waslavoni. Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Wilaya ya Bomet
Wilaya ya Bomet ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Bonde la Ufa wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).
Kyrilo wa Saloniki
Jina
Alipozaliwa na askari wa Kibizanti na mama Mslavoni mjini Thesaloniki (kifupi Saloniki) katika Ugiriki ya kaskazini wakati wa enzi za Dola la Bizanti alipewa jina la "Konstantino"
Wilaya ya Bomet
Makao makuu yalikuwa mjini Bomet.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Bomet.
Kyrilo wa Saloniki
Jina
Jina la "Kyrilo" alilipokea baada ya kujiunga na monasteri.
Minamibōsō, Chiba
thumb|right|260px|mnara uliopo kusini mwa Minamibōsō peninsula katika [[mkoa wa Chiba]] Minamibōsō (南房総市, Minamibōsō-shi) ni mji wa Japani katika mkoa wa Chiba. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2010, mji una wakazi wapatao 40,000 wanaoishi katika mji huu. Eneo lake ni 230.22 km².
Kyrilo wa Saloniki
Ujana na elimu
Alipokea mafunzo yake ya ngazi ya juu kwenye chuo kikuu cha mji wa Konstantinopoli katika masomo ya falsafa, sarufi, mahubiri, muziki, hesabu, jiografia na astronomia. Alijifunza pia lugha za Kigiriki, Kilatini, Kiaramu na Kiebrania. Baadaye aliongeza Kiarabu. Lahaja za Kislavoni alizijua tangu utotoni.
Mwaka 848 alijiunga na utumishi wa Kanisa akapokea ushemasi. Katika mapokeo ya Waorthodoksi angeruhusiwa kufunga ndoa kwanza lakini aliamua kufuata mtindo wa wamonaki. Mwaka 850 alipewa kazi ya kufundisha falsafa kwenye chuo kikuu cha Konstantinopoli.
Safari kwa Waarabu na Wakhazari
Alifanya safari nyingine kubwa kwenda kwa Wakhazari waliokuwa Waturuki waliofuata imani ya Uyahudi katika maeneo kaskazini kwa Bahari Nyeusi.
Safari kwenda Moravia kati ya Waslavoni
Kaisari alimtuma Kyrilo pamoja na mdogo wake Methodio kwa sababu wote wawili walikuwa watu wa kanisa wenye elimu nzuri wakijua lugha ya Kislavoni toka kwa mama yao.
Tafsiri na alfabeti mpya
Tangu mwaka 863 Kyrilo na Methodio waliisha na kufanya kazi kati ya makabila ya Waslavoni. Walitafsiri sehemu za Biblia hasa Agano Jipya na liturgia katika lugha ya watu. Walifaulu hata kupata kibali cha Papa kwa matumizi ya Kislavoni kanisani. Waliunda aina ya lugha inayojulikana kama "Kislavoni cha kanisa" inayoendelea kutumiwa hadi leo katika liturujia ya Wakristo Waorthodoksi Urusi, Serbia na Bulgaria.
Kwa kazi yao walianzisha aina ya mwandiko wa pekee iliyokuwa chanzo cha alfabeti inayoitwa hadi leo "Kikyrili" kwa heshima ya Kyrilo.
Kwa shughuli zao Kyrilo na Methodio walieneza Ukristo na kuweka msingi kwa utamaduni wa Kikristo kati ya mataifa ya Kislavoni ya leo.
Sala yake
Utakase, ulinganishe taifa lako katika imani ya kweli na ungamo sahihi, na kuangaza mioyoni neno la mafundisho yako.
Wale ulionipa nakurudishia kama wako; uwaongoze sasa kwa mkono wako wa kuume wenye nguvu, uwalinde kivulini mwa mabawa yako, ili wote wasifu na kutukuza jina lako la Baba, Mwana na Roho Mtakatifu. Amina.
Liz Chicaje
Liz Chicaje Churay (alizaliwa mwaka 1982) ni kiongozi wa kiasili wa Peru ambaye amechangia kwa kiasi kikubwa ulinzi wa misitu ya mvua na mito katika eneo la Loreto kaskazini mashariki mwa Peru, kulinda haki za watu wa Yagua. Shukrani kwa juhudi zake, Alianzishwa Hifadhi ya taifa ya Yaguas mnamo 2018.Mnamo Januari 2019 huko Lima, alitunukiwa tuzo ya Franco-Ujerumani  na mabalozi wa Ufaransa na Ujerumani kwasababu ya kupambania  haki za binadamu.
Kitagbanwa
Kitagbanwa ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Watagbanwa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kitagbanwa imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitagbanwa iko katika kundi la Kifilipino.
NB
NB au nb ni kifupi cha:
Orodha ya Vyuo Vikuu vya Cote d'Ivoire
Hii ni orodha ya vyuo vikuu katika nchi ya Cote d'Ivoire.
Kimanangkari
Kimanangkari ni lugha ya Kiyiwaidjan nchini Australia inayozungumzwa na Wamanangkari katika jimbo la Northern Territory. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha ya Kimanangkari, yaani lugha imetoweka kabisa.
Ujumbe kosa
thumb|409x409px|Ujumbe kosa wa [[Windows XP unaitwa "skrini samawati"]] Katika utarakilishi, ujumbe kosa (kwa Kiingereza: error message) ni taarifa, inaoonyeshwa katika skrini ya tarakilishi au vifaa vingine, ikithibitisha kosa moja lililotokea.
Yasukazu Tanaka
Yasukazu Tanaka (田中 雍和; alizaliwa 15 Juni 1933) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Tanaka alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Januari 1955 dhidi ya Burma. Tanaka alicheza Japani katika mechi 4.
Berta Cáceres
Berta Isabel Cáceres Flores (4 Machi 1971 – 2 Machi 2016) alikuwa mwanaharakati wa mazingira wa Honduras (Lenca), kiongozi wa kiasili, na mwanzilishi mwenza na mratibu wa Baraza la Mashirika Maarufu na Wenyeji wa Honduras (COPINH). Alishinda Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka 2015, kwa "kampeni ya msingi ambayo ilifanikiwa kumshinikiza Ujenzi wa bwawa kubwa zaidi ulimwenguni  Bwawa la Agua Zarca" huko Río Gualcarque.
Çerkezköy
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Tekirdağ kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
Nganani
Nganani ni kata ya Wilaya ya Kusini katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa kata hiyo ilikuwa na jumla ya wakazi 2,050 ambapo 949 ni wanaume na 1,101 ni wanawake.
Mia saba themanini na nne
Ni namba asilia inayofuata 783 na kutangulia 785.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 7 x 7 (au 282).
Ise (Nigeria)
alt=Mtazamo wa mbele wa Ofisi ya Posta ya Ise|thumb|Mtazamo wa mbele wa Ofisi ya Posta ya Ise ni mji wa jimbo la Ekiti nchini Nigeria.
NC
NC au nc ni kifupi cha:
Uwanja wa michezo wa Huntersfield
Uwanja wa michezo wa Huntersfield ni uwanja wa mchezo wenye matumizi mengi huko Katlehong, Afrika Kusini. Kwa sasa unatumika kwa michezo ya soka na ulikuwa uwanja wa nyumbani kwa klabu ya Jomo Cosmos.
179
Makala hii inahusu mwaka 179 (Baada ya Kristo).
Haki za wanawake nchini Brazil
Majukumu ya kijamii ya wanawake nchini Brazili yameathiriwa pakubwa na mila za mfumo dume wa utamaduni wa Waiberia, ambao huwaweka wanawake chini ya wanaume katika mahusiano ya kifamilia na kijamii. Peninsula ya Iberia, ambayo inaundwa na Uhispania, Ureno na Andorra, kwa jadi imekuwa mpaka wa kitamaduni na kijeshi kati ya Ukristo na Uislamu, ikiendeleza mila dhabiti ya ushindi wa kijeshi na kutawala kwa wanaume. Tamaduni za wazee zilihamishwa kwa urahisi kutoka Peninsula ya Iberia hadi Amerika ya Kusini kupitia mfumo wa encomienda ambao ulikuza utegemezi wa kiuchumi kati ya wanawake na watu wa kiasili nchini Brazili.
Saplisi
Saplisi (kutoka neno la Kiingereza surplice ambalo limetokana na Kilatini superpelliceum, ambamo super inamaanisha "juu" na pellicia inamaanisha "vazi la ngozi") ni vazi la liturujia ya Ukristo wa Magharibi (Wakatoliki, Wakatoliki wa Kale, Waanglikana, Walutheri n.k.).
Ni kama alba fupi yenye mikono mipana.