cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
KK Fosu
Maisha na kazi
KK Fosu alianza muziki akiwa na umri mdogo akiwa katika kwaya ya shule alipokua Sekondari. Alijiunga na kundi la bendi moja kwa moja lililoitwa "Soundz Unlimited" ambapo alicheza kwa miaka miwili. Baadaye alisainiwa na lebo ya DKB.
KK Fosu ametoa albamu tano ambazo ni "Sudwe", "Anadwo Yede", "6'oclock", Akonoba na "Toffee". Amefanya kazi na wanamuziki kama Obrafour,Obour, Reggie Rockstone na wengine kadhaa.
Espero, Zoe na wanao
(walifariki Atalia katika Pamfilia, leo nchini Uturuki, 127 hivi) walikuwa Wakristo watumwa wa Mpagani, ambao huyo alidai wateswe na hatimaye kuchomwa moto katika tanuru kwa sababu walikiri wazi imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Hadrian wa Dola la Roma.
Espero na Zoe walikuwa mume na mke kutoka Italia, Kiriako na Theodulo watoto wao.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao ni tarehe 2 Mei.
Kiwere
Kiwere hurejea majina tofauti yafuatayo:
Mto Kathita Munyi
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Waburji
thumbnail|right|200pax|Ngoma ya Kiburji mwaka 2017 Waburji ni kabila la watu ambao wanaishi nchini Ethiopia na Kenya na kuzungumzwa Kiburji, mojawapo kati ya lugha za Kikushi.
Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiburji nchini Ethiopia imehesabiwa kuwa watu 35,700. Pia kuna wasemaji 10,400 nchini Kenya.
Kigoundo
Kigoundo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Chad inayozungumzwa na Wagoundo. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kigoundo imehesabiwa kuwa watu 30 tu. Kwa hiyo, lugha hiyo imekaribia kutoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigoundo iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Magneriki
Magneriki (Trier, leo nchini Ujerumani, 522 hivi - Trier, 25 Julai 596 hivi) alikuwa askofu wa Trier, baada ya mwalimu wake Niseti wa Trier.
Rafiki yake Gregori wa Tours aliandika juu yake. Pia Venansi Fortunati alimsifu kwa maadili yake.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Julai.
Yohakim Royo
, O.P. (Hinojosa de Jarque, Septemba 1691 – Fuzhou, 28 Oktoba 1748) alikuwa padri kutoka Hispania aliyefanya umisionari barani Asia akauawa nchini China kwa ajili ya imani yake ya Kikristo.
Alitangazwa kuwa mtakatifu pamoja na wengine 119 waliofuata kifodini chake na Papa Yohane Paulo II tarehe 1 Oktoba 2000.
Kacheliba
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Zaynab Matitu Vulu
Zaynab Matitu Vulu (amezaliwa mnamo mwaka 1969) katika kijiji cha Mlongazi wilayani Kisarawe mkoani Pwani ni mwanasiasa Mtanzania na mwanachama wa Chama cha kisiasa cha Chama Cha Mapinduzi (CCM). Amechaguliwa kuwa mbunge wa Viti maalum vya wanawake kwa mwaka 2015 – 2020.
Khalia Braswell
Khalia Braswell ni mwanasayansi wa kompyuta wa Marekani, mwalimu, na mwanateknolojia. Yeye ndiye mwanzilishi na mkurugenzi mtendaji wa INTech Camp for Girls, kuhimiza wasichana kujifunza kuhusu teknolojia.
Orenburg
Orenburg (Kirusi: Оренбург) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.361. Iko katika mkoa wa Orenburg Oblast.
Kimambwe-Lungu
Kimambwe-Lungu ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Zambia inayozungumzwa na Wamambwe, Walungu na Wafipa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kimambwe-Lungu nchini Tanzania imehesabiwa kuwa watu 295,000 ambao 230,000 wao wlaikuwa Wafipa walioongea Kimambwe badala ya lugha yao ya Kifipa. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimambwe-Lungu iko katika kundi la M10.
Liberali wa Altino
Liberali wa Altino (karne ya 4 – 400 hivi) alikuwa mkaapweke.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Aprili.
Wayaaku
Wayaaku (pia: Wamukogodo ) ni kabila la watu wanaoishi katika misitu ya Mukogodo, magharibi mwa Mlima Kenya, katika kaunti ya Laikipia, Kenya.
Asili
Wayaaku waliingia Kenya kutoka Ethiopia kusini wakachanganyikana na wenyeji.
Katika miaka ya 1920 na 1930 walianza kuiga utamaduni wa Wamasai na hata lugha yao.
Novokuznetsk
thumb|Novokuznetsk Novokuznetsk (Kirusi: Новокузнецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 549.870. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.
Fransisko Diaz
, O.P. (Ecija, 2 Oktoba 1713 – Fuzhou, 28 Oktoba 1748) alikuwa padri kutoka Hispania aliyefanya umisionari barani Asia akauawa nchini China kwa ajili ya imani yake ya Kikristo.
Alitangazwa kuwa mtakatifu pamoja na wengine 119 waliofuata kifodini chake na Papa Yohane Paulo II tarehe 1 Oktoba 2000.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake, lakini pamoja na wenzake ni tarehe 9 Julai.
Teodomiro wa Carmona
Teodomiro wa Carmona (Carmona, Sevilia, Hispania, karne ya 9 - Cordoba, Hispania, 25 Julai 851) alikuwa kijana mmonaki aliyeuawa na Waislamu waliotawala nchi hiyo.
Taarifa zake ziliandikwa na Eulogi wa Kordoba .
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
Sababu
Sababu ni jambo linalokuwa mwanzo au chanzo cha lingine. Sababu huweza kufasilika kama ushawishi ambao tukio moja, mchakato, hali, au kitu huchangia katika uzalishaji wa tukio jingine; mchakato, hali, au kitu huweza kusababisha athari katika jambo au kitu hicho. Mara nyingi sababu huleta athari, na athari yoyote hutegemea sababu. Sababu huweza kuchangia kuleta jambo au kitu chanya au hasi
Kimsingi, katika ulimwengu huu, hakuna kitu kisicho na sababu yake.
Wasengwer
Wasengwer (pia: Wasekker, Wasiger, Wasigerai, Wasegelai, Wacherang'any) ni kabila la watu wanaoishi hasa katika misitu ya Embobut, kwenye nyanda za juu za magharibi mwa Kenya.
Kanyarkwat
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Michael Branicky
Michael S. Branicky ni profesa wa uhandisi wa umeme na sayansi ya kompyuta katika Chuo Kikuu cha Kansas, Lawrence, Kansas. Alitajwa kuwa Mwanachama wa Taasisi ya Wahandisi wa Umeme na Elektroniki (IEEE) mnamo 2016 kwa michango ya mifumo ya udhibiti wa switched na mseto.
Mto Muhuwesi
ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Ruvuma.
Mto Kaja
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Kamnunguuawa
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Mto Kaja
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Margaret Mwanakatwe
Margaret Mhango Mwanakatwe (alizaliwa 1 Novemba 1961) ni Waziri wa Fedha wa Zambia na mbunge wa jimbo la Lusaka Kati wa chama cha Patriotic Front.
Awali alifanya kazi mbalimbali zikiwemo biashara, uhasibu, na ofisa wa benki. Alikuwa mkurugenzi wa maendeleo ya kibiashara kwa nchi zinazozungumza Kiingereza Afrika katika benki ya United Bank for Africa kwenye makao yake makuu Lagos, Nigeria. Alisimamia maendeleo ya kibiashara kwenye nchi za Kameruni, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Ghana, Kenya, Liberia, Msumbiji, Tanzania, Uganda, na Zambia.
Kabla ya hapo alikuwa mkurugenzi mkuu wa United Bank for Africa Uganda Limited toka Machi 2009 hadi Mei 2011.
Ana shahada ya Business Administration na pia ni Chartered Certified Accountant, anayetambuliwa na Association of Chartered Certified Accountants of London.
Ryazan
thumb|Ryazan Ryazan (Kirusi: Рязань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 521.560. Iko katika mkoa wa Ryazan Oblast.
Natalie Becker
Wasifu
Becker alizaliwa George, mkoa wa Western Cape na kukulia Cape Town. Yeye ni wa asili ya Cape Coloureds. Becker amezungumzia juu ya kukulia katika upweke kwa sababu mama yake na baba yake wa kambo walikuwa katika ndoa ya mchanganyiko ambayo ilikuwa haramu wakati huo chini ya ubaguzi wa rangi sheria nchini Afrika Kusini.
Alipata shahada ya sayansi kutoka chuo kikuu cha Cape Town mnamo 2004. Ana kaka wawili.
Becker alianza kazi yake kama mtangazaji kwenye Good Hope FM, kituo cha redio cha mkoa kinachohusiana na shirika la utangazaji la Afrika Kusini. Baadaye, alihamia kwenye runinga na alikuwa mtangazaji kwenye kipindi cha kupendeza cha muda mrefu ‘’Top Billing’’ ya Juu (Kipindi cha Runinga).
Kama muigizaji, Becker alionekana kando ya Meg Ryan na William H. Macy katika ‘’The Deal’’ filamu ya2008, John Malkovich katika ‘’Disgrace’’ filamu ya 2008 mabadiliko ya filamu ya JM Coetzee ‘’Disgrace’’ (riwaya) | riwaya ya jina moja) na pia iligunduliwa katika ‘’Tremors 5: Bloodlines’’ ya 2015.
The Second Coming (Heroes)
"The Second Coming" ni jina la kutaja sehemu ya kwanza ya msimu wa tatu wa tamthilia ya ubunifu wa kisayansi inayorushwa hewani na televisheni ya NBC, Heroes, na sehemu ya therathini-na-tano kwa hesabu ya sehemu zote. Kipengele hiki kilitungwa na mwanzilishi na mtayarishaji mkuu wa mfululizo huu Tim Kring na kuongozwa na matayarishaji mtendaji Allan Arkush. Ilianza kurushwa kwa mara ya kwanza mnamo tar. 22 Septemba, 2008, ukiwa kama ndiyo mwanzo wa mtiririko wa hadithi ya "Villains".
Hadithi
Kipengele hiki kinaanza na miaka minne ya baadaye. Peter, mwenye kovu katika sura yake, anakimbizwa na kisha kuingia katika jumba la ndege. Claire anajaribu kumpiga risasi, lakini Peter anasimamisha wakati na kutorokea katika siku ya sasa, akichukua silaha ya Claire na yeye.
Katika mkutano wa Nathan na vyombo vya habari, Peter-Mustakabali anampiga risasi Nathan, kama jinsi ilivyoonekana kwenye "Powerless". Peter-Mustakabali baadaye anamkimbiza Nathan hospitalini, ambapo Nathan anakufa. Muda mfupi baadaye, Nathan anaamka, inapelekea amini ya kwamba Mungu amempa fursa nyingine katika maisha.
Nathan baadayea anatembelewa na Mr. Linderman, inampelekea kuamini ya kwamba Linderman ilikuwa sababu ya yeye kupona. Gavana wa New York anamwangalia Nathan kwenye televisheni, na kutoa habari kwa mwanamke aliye lala nae: Tracy, mwanamke ambaye anafanana kabisa na Niki. Anamwambia mwanamama huyo ya kwamba amepata kile ambacho alikuwa anakitafuta.
Kimwera-Nyasa
Kimwera-Nyasa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wamwera lakini ni lugha tofauti na Kimwera yenyewe. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kimwera-Nyasa imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kimwera-Nyasa iko katika kundi la N20.
Mto Kazita Magharibi
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Mto Muirisha
ni kati ya mito ya mkoa wa Ruvuma (Tanzania Kusini) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi kupitia mto Ruvuma.
Mto Kazita Mashariki
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Jack Elton Bresenham
Jack Elton Bresenham (amezaliwa 11 Oktoba 1937, Clovis, New Mexico, Marekani ) ni profesa wa zamani wa sayansi ya kompyuta.
Novak Djokovich
Novak Djokovich (22 Mei 1987, Belgrad; Kiserbia: Новак Ђоковић, Novak Đoković) ni mchezaji wa tenisi kutoka Serbia. Alishinda mashindano matano ya Grand Slam. Mwaka 2012 Djokovich alikuwa mchezaji bora duniani kwenye orodha ya ATP.
Meugan
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Aprili.
Kingasa
Kingasa (au Kiongamo) ni lugha ya Kinilo-Sahara nchini Tanzania inayozungumzwa na Wangasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingasa kiko katika kundi la Kinilotiki.
Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kingasa imehesabiwa kuwa watu 200 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa. Ingawa kulikuwa na Wangasa zaidi ya 4,000 mwaka wa 2000, wengi walikuwa wameshasahau lugha yao na kutumia Kimaa, Kichaga au lugha nyinginezo. Inawezekana kwa sasa hakuna anayejua tena Kingasa.
Caron Bernstein
Caron Bernstein (alizaliwa Johannesburg, Afrika Kusini, 26 Agosti 1970) ni mwanamitindo, mwigizaji na mtunzi wa nyimbo Kutoka Afrika Kusini.
Wasifu
Caron Bernstein aliJishughulisha na uchoraji wakati akisoma katika Chuo cha Sanaa huko Johannesburg.Alipofika umri miaka kumi na minne alihamia New York alipopewa mkataba na kampuni ya uonyeshaji mitindo. Akiwa na miaka 23, Bernstein alibadilisha mwelekeo wake kutoka kwa kuonyesha mitindo hadi muziki, akisaini mikataba mitatu ya rekodi na lebo kuu wakati alikuwa na miaka 26.
Penza
Penza (Kirusi: Пенза) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 518.025. Iko katika mkoa wa Penza Oblast.
Caron Bernstein
Wasifu
Bernstein baadaye alirudi kwenye sanaa, akizingatia tabia zenye ugumu katika wahusika wa picha zake. Kazi yake amejumuisha wahanga wa kujiua, anorexia na alopecia. Ameelezea mtindo wake kama "ukweli nje ya kawaida" (surrealistic anime).
Marejeo
Jamii:Waliozaliwa 1970 Jamii:Watu walio hai Jamii:Waigizaji filamu wa Afrika Kusini
Viborada
Viborada (pia: Wiborada, Guiborat, Weibrath au Viborata; Aargau, leo nchini Uswisi, karne ya 9 – St. Gallen, Uswisi, 1 Mei 926) alikuwa bikira mkaapweke mwenye karama za pekee ambaye hatimaye aliuawa na Wahungari Wapagani kwa sababu ya imani yake na ya maisha yake ya kitawa.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Tena ndiye wa kwanza kutangazwa na Papa. Hilo lilifanywa na Papa Klementi II mwaka 1047.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 2 Mei.
Lucas Cranach Mzee
Lucas Cranach Mzee (tamka: "Lukas Kranakh"; 1472–16 Oktoba 1553) alikuwa mchoraji na mkata nakhshi Mjerumani. Anaitwa "Mzee" kwa kusudi la kumtofautisha na mwanawe msanii mwenye jina lilelile anayejulikana kama "Lucas Cranach Kijana".
Maisha
Alizaliwa katika mji mdogo wa Kronach katika eneo la Frankonia, Bavaria. Babake Hans alikuwa mchoraji pia lakini hakuna habari zaidi juu yake. Lucas alijiita kufuatana na mji Kronach alikozaliwa kwa umbo la kilatini "Cranach". Baada ya kujifunza uchoraji -labda kwa babake- alienda kwenye safari ya ufundistadi iliyokuwa kawaida kwa fundi kijana siku zile kuzunguka nchini na kujifunza mbinu mpya mahali mbalimbali.Kazi zake za kwanza zinajulikana kutoka kipindi alipokaa mjini Vienna.
Mwaka 1505 alipewa ajira kama mchoraji rasmi kwenye ikulu ya mtawala Frederik III wa Saksonia mjini Wittenberg. Kazi yake ilikuwa hasa kuchora taswira kwa ajili ya makanisa na maboma ya Saksonia. Pamoja na hayo alianza kuchapisha pia michoro kwa njia ya utiaji nakshi au mihuri ya mbao na kuiuza.
Mwaka 1508 mtawala wake alimpa haki ya kutumia nembo ya binafsi iliyokuwa nyoka mwenye mabawa anayeshika pete mdomoni.Kutokana na ubora wa kazi yake mtawala Frederik III alimtuma Lucas kwenda kwenda Uholanzi alipochora taswira za Kaisari Maxilimilian I na mwanawe aiyemfuata baadaye kama Kaisari Karolo V.
Mnammo 1512 alimwoa Barbara Brengebier († 25. Dezember 1540) akaza naye wavulana 2 na mabinti 3. Pamoja na kazi yake ya kisanii alitumia mapato yake kuanzisha pia miradi mbalimbali kama hoteli na maduka la madawa, vitabu, karatasi na mengine. Mara kadhaa alichaguliwa kama mtunza hazina na baadaye pia kama meya wa manisipaa ya Wittenberg. Hapo Wittenberg alikuwa karibu na vyanzo vya matengenezo ya kiprotestanti  akawa rafiki wa Martin Luther na Philipp Melanchthon. Pamoja na mkewe alikuwa shahidi kwenye arusi ya Martin Luther na Katharina wa Bora.
Kazi
Lucas Cranach Mzee aliendelea kuwa kati ya wachoraji mashuhuri wa Ujerumani na Ulaya wa karne yake. Sehemu kubwa ya taswira zake ni picha za watu hasa watawala lakini pia watu raia. Kutokana na picha zake tunajua uso wa Martin Luther na watu wengine wa wakati wake. Alichora pia picha za Biblia na baada ya kufahamiana na Luther taswira mbalimbali zilizotangaza ujumbe wa kipotestanti. Hata hivyo aliendelea kupokea wateja wakatoliki wlaiotaka picha yao kutoka mkono wake. Aina nyingine za picha ni michoro na taswira zinasimulia hadithi za Waroma wa Kale jinsi ilivyokuwa kawaida wakati ule wa renaissance. Hapa alichora mara kwa mara mabinti uchi kufuatana na mifao wa wasanii wa Italia. Cranach alisimamia karahana kubwa penye wachoraji wengine. Mara nyingi alianzisha picha akikazia muundo wa taswira na kuwaachia watu wengine kujaza rangi na sehemu za kando za picha.
Kifo
Lucas Cranach Mzee aliaga dunia 16 Oktoba 1553 mjini Weimar, Ujerumani. Nyumba yake iko hadi leo kwenye uwanja wa soko wa mji.
Mto Bann
thumb|right|Mito ya Ireland Mto Bann An Bhanna ni mto mrefu katika Ireland ya Kaskazini, ukiwa na kilometa 129 (maili 80). Mto huu huunda njia yake kutoka kona ya kusini mashariki ya jimbo kuelekea pwani ya kazini magharibi, kukoma katikati na kupanuka kuwa Lough Neagh kubwa. Mto huu umecheza sehemu muhimu katika maendeleo ya viwanda katika kaskazini ya Ireland, hasa katika Viwanda vya Taulo . Leo, uvuvi wa Salmoni na Eel ni vipengele muhimu vya kiuchumi ya mto. Mto huu hutumika kama laini ya kugawanya kati ya maeneo ya mashariki na magharibi ya Ireland ya Kaskazini, na kujulikana kma "Mgawanyo wa Bann ". Halmashauri ya miji na biashara "magharibi ya Bann" mara nyingi huonekanakuwa uwekezaji na matumizi ya serikali ya chini kuliko yale ya mashariki. Pia huonekana kama mgawanyiko wa kisiasa na kidini, ambapo Wakatoliki, Nationalists na Republican wengi kuwa katika magharibi, na Waprotestanti na unionist katika mashariki.
Bann ya Juu
Bann ya juu huanzia katika Milima ya Mourne katika Kata ya chinina kutiririka ndani ya Lough Neagh katika Bannfoot, kata ya Armagh. Mkondo huu moja ya mito maarufu ya uvuvi katika Ulaya. Karibu Portadown unajiunga na mtaro wa Newry, usiotumika, ambao ulikuwa njia ya kufika kusini ya Bahari Kiayalandi.
Bann ya Chini
thumb|Mtazamo wa Mto Bann katika Coleraine na buga kando ya mto kwenye mafuko za mashariki ya mto Bann ya chini mtiririko kutoka Lough Neagh katika Toome hadi Atlantiki katika Portstewart. Mto huu njia ya maji ambayo ina mitaro na milango tano lkatika maili 38 (51 km) zake. Mto huu ni maarufu katika michezo ya maji, waendesahji wa mashaua huwa na trafiki ndogo. Huwa kama mpaka kati ya kata ya Antrim na kata ya Londonderry. Bandari ya kibiashara pekee katika mto huu ni katika Coleraine. Meli kutoka Bahari ya Londonderryna Bahari ya Belfast za kuhamisha makaa ya mawe na vyuma chakavu.
Selulitisi
Selulitisi (kutoka Kilatini na Kiingereza: "cellulitis") ni ugonjwa unaotokana na bakteria unaoathiri undani wa ngozi.
Dalili zake ni pamoja na ngozi kubadilika rangi kuwa nyekundu na pia kuvimba. Sehemu iliyoathiriwa huwa na maumivu.
Miguu na uso ndio sehemu zinazoathiriwa zaidi na ugonjwa huu ingawa unaweza kuathiri sehemu yoyote ya mwili.
Kati ya sababu zinazofanya mtu kupata ugonjwa huu ni pamoja na unene kupita kiasi, kuvimba kwa miguu, na uzee. Bakteria wanaosababisha ugonjwa huu ni streptococci na Staphylococcus aureus.
Matibabu yake huwa ni kwa dawa kama vile cephalexin, amoxicillin au cloxacillin. Kwa wale wenye matatizo ya kutumia dawa kama penicillin, dawa za erythromycin na clindamycin hutumiwa.
Wengi sana wanapona bada ya siku 7-10 za kutumia dawa kama hizo.
Simeoni wa Mantova
Simeoni wa Mantova (Armenia ya Kale, karne ya 10 - Polirone, Mantova, Italia, 26 Julai 1016) alikuwa mmonaki na mkaapweke wa Armenia ya Kale ambaye alihiji patakatifu pengi huko Mashariki ya Kati akahamia Ulaya.
Alitangazwa na Papa Benedikto VIII kuwa mwenye heri mwaka 1024, halafu Papa Leo IX alimtambua kama mtakatifu mwaka 1049.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Julai.
Kukurna
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Tyumen
thumb|Tyumen Tyumen (Kirusi: Тюмень) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 510.719. Iko katika mkoa wa Tyumen Oblast.
Stefano wa Perm
Stefano wa Perm (kwa Kirusi Стефан Пермский; 26 Aprili 1340 - 26 Aprili 1396 ) alikuwa mmonaki mchoraji aliyeleta Ukristo kwa Wakomi na kuwa askofu wa kwanza wa jimbo la Perm, akibomoa sanamu za miungu na kujenga makanisa, mbali na kubuni mwandiko wa Kiperm na kutumia lugha ya wenyeji katika kuthibitisha imani na kuadhimisha liturujia.
Alitangazwa na Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi kuwa mtakatifu tarehe 26 Aprili 1754. Anaheshimiwa hivyo na Kanisa Katoliki pia.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Aprili.
Naberezhnye Chelny
thumb|Naberezhnye Chelny Naberezhnye Chelny (Kirusi: Набережные Челны) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 509.870. Iko katika mkoa wa Tatarstan.
Kunyao
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Shaw Hassan
Shaw Hassan Shaw Rwamboh (alizaliwa 25 Septemba 1959) ni mpigaji kinanda na gitaa maarufu kutoka nchini Tanzania. Huenda akawa anajulikana zaidi kwa wapenzi wa Vijana Jazz wanakumbuka vile vipande vya kinanda vilivyokuwa vikianzisha zile nyimbo mbili alizokuwa akiimba Kida Waziri, Penzi Haligawanyiki na Shingo Feni, ile ni kazi ya Shaw Hassan Shaw Rwamboh.
Historia na kazi ya muziki
Mwanamuziki huyu alizaliwa jijini Dar Es Salaam. Alianza kujifunza kupiga gitaa na wenzie kando ya Ziwa Tanganyika huko Kigoma, wakitumia magitaa ya tajiri mmoja aliyekuwa na meli ya uvuvi. Alipokuja Dar es Salaam akakutana na mwanamuziki Zahir Ally Zorro, Zahir ndiye aliyeboresha upigaji wake wa gitaa kiasi cha kukubaliwa na Patrick Balisidya kupiga gitaa la rythm katika bendi yake ya pili PAMA Band, chini ya Afro70.
Ni chini ya malezi ya Patrick alipojifunza kupiga Keybords (Kinanda). Baada ya hapo aliacha muziki na kujiunga na Dar Technical College. Lakini 1980 alijiunga na Vijana Jazz kama mpiga Keyboards, alishirikiana na wanamuziki wengi lakini wengi kwa mapenzi ya Mungu, wametangulia mbele ya haki. Baadhi ya waliobaki kati ya aliyokuwa nao wakati huo ni John Kitime, Kida Waziri, Saad Ally Mnara, Hamisi Mirambo, Huluka Uvuruge, Hassan Dalali, Hamza Kalala na Rashid Pembe.
Mwaka 1990 alijiunga na Orchestra Safari Sound, chini ya Maalim Muhidin Gurumo (MJOMBA), na Marehemu Abel Baltazar, hapa alikutana na wanamuziki kama Benno Villa Anthony na Mhina Panduka (Toto Tundu). Aliacha bendi baada ya miezi sita tu, mwenyewe anasema, ‘….kutokana na muhusika kutozingatia mkataba wangu…’. Alihamia Zanzibar na kujiunga na bendi iliyokuwa ikipiga Mawimbini Hotel, hakukaa sana kwani Washirika Tanzania Stars walimwita. Hapa akakutana na mwalimu wake wa gitaa Zahir Ally, Ally Choki, Musemba wa Minyugu, Tofi Mvambe, Abdul Salvador na wengine, ilitokea kutoelewana baina ya wanamuziki na yeye kama kiongozi wa bendi ilibidi aachie ngazi kuepusha bendi kuzidi kujichanganya.
Baada ya hapo Kanku Kelly ambaye ni mume wa dada wa mke wake alimuita ajiunge na Kilimanjaro Connection Band. Anasema Kanku alimvumilia sana kwa kuwa alikuwa hajawahi kufanya kazi ya kukopi nyimbo za wanamuziki wengine wakubwa duniani, hatimaye akaweza kujiendeleza na kuweza kumudu kupiga vitu vikubwa, bendi hii ya Kanku ilikua inazunguka kwa kupiga muziki hotel mbalimbali katika nchi za Malaysia, Singapore, Indonesia, Thailand na Japan jambo ambalo lilifanya aone kila kitu ni kigeni kila alipokwenda.
Katika bendi hiyo alishirikiana na akina Kanku Kelly, Mafumu Bilal, Maneno Uvuruge, Burhan Adinan, Shomari Fabrice, Bob Sija, Fally Mbutu, Raysure Boy, Delphin Mununga na Kinguti System. Baadaye Shaw, Kinguti na Burhan Muba waliamua kuanzisha kundi dogo wakitumia Sequencer Keyboards na kumuaga Kanku Kelly. Group hili lilijiita Jambo Survivors Band, bendi ambayo itakumbukwa kwa ule wimbo Maprosoo ulioimbwa na Mlasi Feruzi ambao uliokuwa katika album ya MAPROSOO.
Lemuri-mwanzi
Lemuri-mwanzi (kutoka Kiingereza: bamboo lemur) ni spishi za lemuri wa jenasi Hapalemur na Prolemur katika familia Lemuridae. Kama lemuri wote wanatokea Madagaska tu. Wana manyoya kijivu hadi kahawia. Urefu wa mwili ni sm 26-46 na mkia una urefu sawa au mrefu zaidi. Lemuri-mwanzi mkubwa ni sm 40-50 na ana uzito wa kg 2-2.5. Hula machipukizi, majani na gale za miwani hasa, na pengine nyoga, maua na matunda.
Nota nzima (muziki)
Nota nzima (kwa Kiingereza: Whole note au semibreve) ni aina ya nota za muziki itumikayo katika uandishi wa muziki na ina thamani ya mapigo manne (4). Nota nzima huwa na umbo la sifuri au 0 kama ionekanavyo katika picha.
Pumziko la nota nzima
Pumziko la Nota nzima huwa na umbo la kisanduku kilichotiwa kivuli na kutazamia chini, na huchorwa katika mstari mmojawapo kati ya mistari mitano ya staff ya muziki. Pumziko la nota nzima huwa na thamani ya mapigo manne (4), yaani thamani ya mapigo yake ya ukimya hufanana na thamani ya mapigo ya nota nzima.
Mkoa wa Haysimo
Haysimo (kwa Kisomali: Xaysimo, kwa Kiarabu: حايسمو) ni mkoa ulioteuliwa katika kujitangaza Somaliland. Kabla ya kujulikana katikati ya mwaka 2014, Wilaya ya Haysimo ilikuwa sehemu ya mkoa wa Sool.
Mbwa-mwitu wa Afrika
Mbwa-mwitu wa Afrika (Lycaon pictus) ni spishi ya mbwa ya familia (biolojia)}familia Canidae ambayo ni ya asilia ya Afrika kusini mwa Jangwa la Sahara. Ni mbwa mkubwa zaidi barani Afrika na mwana pekee aliyepo wa jenasi Lycaon ambayo inatofautishwa na Canis kwa meno maalum kwa lishe iliyo na nyama tu, na kwa ukosefu wa kucha za tano (dewclaws). Inakadiriwa kwamba takriban wapevu 6,600 (kutia ndani mbwa 1,400 waliokomaa) wanaishi katika vikundi vidogo 39 ambavyo vyote vinatishiwa na mgawanyiko wa makazi, mateso ya wanadamu na milipuko ya magonjwa. Kwa vile kikundi kikubwa zaidi huenda inajumuisha wanyama wasiozidi 250, mbwa-mwitu wa Afrika ameorodheshwa kama kuwa hatarini kutoweka kwenye Orodha Nyekundu ya IUCN tangu 1990. Mbwa-mwitu wa Afrika ni mmoja wa mamalia walio hatarini zaidi ulimwenguni na wanaweza kutambuliwa kwa miguu mirefu na manyoya yasiyo ya kawaida.
Mkoa wa Haysimo
Makao makuu ya mkoa ni mji wa kihistoria wa Taleh. Huu mkoa pia una wilaya kama Sarmanyo, Godaalo, Halin, Arroley na Shahda.
Mbwa-mwitu wa Afrika
Mbwa huyo ni mnyama wa kijamii sana anayeishi katika makundi yenye viwango tofauti vya madaraja ya utawala kwa wanaume na wanawake. Mbwa mwitu hukusanyika katika makundi ya takriban wanyama kumi, lakini baadhi ya makundi hufikia zaidi ya 40. Ni wawindaji nyemelezi ambao huwinda ukubwa wa wastani kama swala. Katika mbio mbio, mbwa-mwitu wa Afrika wanaweza kufikia kasi ya zaidi ya km 70 kwa saa.
Maelezo ya kimwili
Mbwa Mwitu wa Afrika ndiye aliyejengwa zaidi na kati ya Kanidi za Afrika. Wana urefu wa inchi 30 hivi, wanaweza kuanzia pauni 40-70, na wanaweza kufikia inchi 30-60 kutoka kichwa hadi mkia.
Mkoa wa Haysimo
Haysimo ni mkoa ambao una wenyeji wengi kutoka makabila ya Dhulbahante na Kaskiiqabe.
Mbwa-mwitu wa Afrika
Majina yanayotumika
Lugha ya Kiingereza ina majina kadhaa kaa mbwa huyo, ikiwa ni pamoja na "African wild dog", "African hunting dog", "Cape hunting dog", "painted hunting dog", "painted dog", "painted wolf" and "painted lycaon". Kwenye Afrika ya Mashariki makabila mengi yana majina yao, k.m.:
Viungo vya nje
<Woodroffe, R.; McNutt, J.W. & Mills, M.G.L. (2004). "African Wild Dog Lycaon pictus". In Sillero-Zubiri, C.; Hoffman, M. & MacDonald, D. W. (eds.). Foxes, Jackals and Dogs: Status Survey and Conservation Action Plan. Gland, Switzerland: IUCN/SSC Canid Specialist Group. pp. 174–183. ISBN 978-2-8317-0786-0. (list of indigenous names) />
Kilingao
Kilingao (au Kiong-Be) ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Uchina inayozungumzwa na Wahan. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kilingao imehesabiwa kuwa watu 600,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilingao iko katika kundi la Kilakkja.
Yohane-Fransisko-Regis Clet
thumb|Mtakatifu akishika [[msalaba.]] , C.M. (Grenoble, 19 Agosti 1748 – Wuchang, 18 Februari 1820) alikuwa padri kutoka Ufaransa aliyefanya kwa miaka 30 umisionari mgumu barani Asia akawekwa katika kifungo kikali gerezani akauawa kwa kunyongwa nchini China kwa ajili ya imani yake ya Kikristo.
Alitangazwa kuwa mtakatifu pamoja na wengine 119 waliofuata kifodini chake na Papa Yohane Paulo II tarehe 1 Oktoba 2000.
Louise Barnes
Barnes alipata kutambuliwa nchini Afrika Kusini kwa majukumu anuwai katika filamu zinazozalishwa nchini na safu ya runinga. Anajulikana sana kwa jukumu lake katika filamu ya 2009 ya Afrika Kusini / Uingereza (filamu ya kutisha), Surviving Evil ambapo aliigiza pamoja na Billy Zane, Christina Cole na Natalie Mendoza. Alicheza pia kama Miranda Barlow katika safu ya runinga ya Amerika ya 2014 Black Sails (TV Series), iliyotengenezwa na Michael Bay na Jonathan E. Steinberg.
Maisha na elimu
Barnes alihitimu katika chuo kikuu cha Witwatersrand na Shahada ya Heshima katika Sanaa ya Maigizo. Anaishi Johannesburg na mumewe na binti yake. Aliwahi kumiliki studio ya afya baada ya mafunzo huko Marekani kama mkufunzi wa Bikram yoga. Amepokea sifa kubwa kwa utendaji wake kwenye safu ya ‘’Scandal’’ ambayo alishinda tuzo ya SAFTA ya mwigizaji bora katika telenova.
Kazi
Barnes amecheza filamu na filamu kadhaa za Afrika Kusini ikiwa ni pamoja na ‘’Egoli: Place of Gold | Egoli’’,’’7de Laan’’, ‘’ Binnelanders ,  Scandal!’’, ‘’Sorted’’,’’Suburban Bliss’',’’SOS'’ 'na uzalishaji wa pamoja wa Afrika Kusini / Canada ‘’Jozi-H’’. Anaonekana kwenye safu ya runinga ya Amerika ya "Black Sails", ambayo amepokea sifa kubwa kwa utendaji wake. ". Burudani kila wiki ilimwita mhusika wake "wa kushangaza. Alibadilisha jukumu lake katika msimu wa pili ambao ulifanyika Cape Town, Afrika Kusini na kurushwa hewani mnamo 2015. .
Mto Kiambogo
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Lipetsk
thumb|Lipetsk Lipetsk (Kirusi: Липецк) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Lipetsk Oblast.
Sergey Brin
Sergey Mikhailovich Brin ( Сергей Михайлович Брин ; amezaliwa Agosti 21, 1973) ni mfanyabiashara mkubwa wa Marekani, mwanasayansi wa kompyuta, na mjasiriamali wa mtandao. Alianzisha Google pamoja na Larry Page. Brin alikuwa rais wa kampuni kuu ya Google, Alphabet Inc., hadi alipojiuzulu kutoka wadhifa huo tarehe 3 Desemba 2019. Yeye na Ukurasa wanasalia katika Alfabeti kama waanzilishi-wenza, kudhibiti wanahisa, wanachama wa bodi, na wafanyikazi. Kufikia Septemba 2022, Brin ndiye mtu tajiri zaidi wa 8 ulimwenguni, na wastani wa jumla wa $ 94 bilioni.
Kivunjo
Kivunjo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wachagga, yaani ni lugha moja katika mnyororo wa lugha za Kichagga. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kivunjo imehesabiwa kuwa watu 300,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kivunjo iko katika kundi la E60.
Yohane Mbatizaji Luo Tingyin
(1825 hivi - Qingyan 29 Julai 1861) alikuwa mlei wa China aliyefia Ukristo.
Kirombo
Kirombo ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Warombo, jamii ya Wachagga. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kirombo kiko katika kundi la E60.
Yohane Mbatizaji Luo Tingyin
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mtakatifu pamoja na wengine 119 tarehe 1 Oktoba 2000.
Kirombo
Idadi ya wasemaji wa Kirombo imehesabiwa mwaka 2009 kuwa watu 202,000.
Yohane Mbatizaji Luo Tingyin
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Julai, lakini ya kwake mwenyewe tarehe ya kifodini chake.
Kimochi
Kimochi ni jina la:
Lokitanyala
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot, mpakani mwa Uganda ambako kinaenea katika Wilaya ya Moroto.
Mto Kiaru
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Zita wa Lucca
Zita wa Lucca (Lucca au Succisa, 1218 - Lucca 27 Aprili 1278) alikuwa bikira mlei wa Italia aliyejitokeza kwa wema na ukarimu wa pekee.
Mto Kiaru
Maji yake yanaishia katika mto Jubba na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Zita wa Lucca
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu. Papa Inosenti XII alithibitisha heshima hiyo tarehe 5 Septemba 1696.
Sikukuu yake ni tarehe 27 Aprili.
Raphael Kiilu
Raphael Muli Kiilu (aliyefariki 2006 ) alikuwa mwanadiplomasia wa Kenya na mwakilishi wa kudumu (balozi) wa nchi hiyo katika Umoja wa Mataifa.
Per Brinch Hansen
Per Brinch Hansen ( 13 Novemba 1938 – 31 Julai 2007 ) alikuwa mwanasayansi wa kompyuta kutoka Denmark na Marekani anayejulikana kwa kazi yake katika mifumo ya uendeshaji, upangaji programu kwa wakati mmoja na sambamba na kusambazwa kwa kompyuta.
Lossom
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Msamaha
Msamaha (kutoka neno la Kiarabu) ni uamuzi wa Mungu au mtu wa kutofuatilia makosa ambayo ametendewa.
Ni kinyume kabisa cha kisasi lakini pia ni tofauti na kutetea, kusahau na kupatana. Kwa kawaida unaendana na ombi la mtu aliyekiri makosa.
Pengine neno msamaha linatumika kwa uamuzi wa rais au mtawala mwingine wa kutoa gerezani baadhi ya watu kabla adhabu yao haijakamilika, hasa katika nafasi ya kuingia madarakani au ya sikukuu nyingine. Vilevile kuhusu ondoleo la deni au wajibu mwingine.
Dini nyingi zinasisitiza umuhimu wa kusamehe wengine kuhusiana na haja ya kusamehewa nao lakini pia na Mungu kutokana na ukosefu unaomuathiri kila binadamu.
Lemuri-ukosi
Lemuri-ukosi (kutoka Kiingereza: ruffed lemur) ni spishi za lemuri wa jenasi Varecia katika familia Lemuridae. Kama lemuri wote wanatokea Madagaska tu. Jina lao linatoka kwa ukosi wa manyoya kuzunguka shingo yao. Rangi yao ni kahawianyekundu au nyepe na nyeusi. Spishi hizi ni lemuri wakubwa kuliko wote wengine wa familia hii (urefu wa mwili: sm 43-57, na uzito: kg 3-4). Hula matunda na mbochi, na husaidia kutawanya mbegu za miti.
Roger W. Brockett
Roger Ware Brockett (amezaliwa 22 Oktoba 1938 huko Seville, Ohio ) ni mwananadharia wa udhibiti wa Marekani na Profesa wa An Wang wa Sayansi ya Kompyuta na Uhandisi wa Umeme katika Chuo Kikuu cha Harvard, ambaye alianzisha Maabara ya Roboti ya Harvard mwaka wa 1983.
Historia ya Kanisa
Historia ya Kanisa ni fani inayochunguza historia ya Ukristo na ya miundo yake mbalimbali tangu Kanisa lilipoanzishwa na Yesu Kristo katika karne ya 1 hadi leo.
Kwa kawaida historia hiyo hugawanywa katika hatua nne:
Astrahan
thumb|Astrakhan Astrakhan (Kirusi: Астрахань) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 506.114. Iko katika mkoa wa Astrahan Oblast.
Historia ya Kanisa
Pande mbili za Kanisa
Ni kwamba kwa Wakristo, Kanisa ni kitu kizuri na muhimu sana. Ni bibiarusi wa Yesu, ni mwili wa Kristo, ni chombo cha Mungu cha kuunganisha waumini wake kwa Roho Mtakatifu. Limepewa na Mungu wito wa kuwaletea watu Neno lake. Hivyo linatangaza Habari Njema, ambayo ni faraja kwa watu wanaotaka kukata tamaa. Linaombea watu. Linasaidia wenye dhiki. Linatetea haki za binadamu. Ndiyo sababu ya kusema: Nasadiki Kanisa takatifu.
Lakini Kanisa lina upande mwingine. Kati ya habari za siku zetu tunaweza kusikia juu ya magomvi ndani ya madhehebu fulani. Viongozi wanaweza kushindana. Vikundi vinaweza kujitokeza na kujitenga na Kanisa. Mambo ya hela yanaweza kupata uzito kuliko mambo ya kiroho. Masharti ya ajabu yasiyo na msingi katika imani na mafundisho ya mitume, yanaweza kuzushwa ghafla na kutangazwa kuwa ya lazima mbele za Mungu.
Tukiingia katika historia ya Kanisa kwa undani tunapata habari nyingi za kusikitisha. Ni kwamba Wakristo ni binadamu. Waliopokea wokovu katika Kristo wako njiani kwenda mbinguni. Lakini bado ni wanadamu wenye dhambi na wenye kasoro. Kasoro hizo za kibinadamu zinaonekana katika historia ya Kanisa pia.
Mazingira ya Yesu na ya Wakristo wa kwanza
Imani ya Wakristo ni juu ya Yesu kuwa Kristo, Mwana wa Mungu. Kwamba alikuja kwelikweli hapa duniani kuishi kama mtu kati ya watu. Alikuja miaka 2000 iliyopita katika nchi iliyoitwa majina mbalimbali katika historia yake ndefu, kama Kanaani, Israeli, Palestina au Uyahudi. Alizaliwa na mwanamke, aliishi na kufa kama sisi sote. Kwa maisha na kifo chake alidhihirisha upendo wa Mungu kwetu na kutualika tumrudishie.
Wanafunzi wengi, wa kiume na wa kike, walifuatana naye popote alipokwenda, na kuona aliyoyatenda na kusikia aliyoyasema. Kati yao Yesu alichagua wanaume 12 ambao aliwaita "mitume". Hakika alikuwa na maana kubwa kufanya hivyo. Ndio mbegu ya taifa kubwa la waamini wake wote linaloitwa Kanisa, yaani mkusanyiko. Ndio waliotekeleza maagizo yake, "Basi enendeni, mkawafanye mataifa yote kuwa wanafunzi, mkiwabatiza kwa jina la Baba, na Mwana, na Roho Mtakatifu; na kuwafundisha kuyashika yote niliyoamuru ninyi; na tazama, mimi nipo pamoja nanyi siku zote, hata ukamilifu wa dhahari." (Math 28:19-20) Hawakuwa watu mashuhuri kwa asili. Tena Biblia inatupa habari za aina hii: kwamba wale Mitume ni mifano ya Ukristo wetu katika nguvu au karama zao, lakini pia katika udhaifu wao.
Wayahudi
Yesu na wanafunzi wake wa kwanza walitokana na Abrahamu na kuwa watoto wa Agano lililofanywa kati ya Mungu na taifa lake la Israeli zamani za Musa. Wakati wa Yesu Waisraeli hao waliitwa "Wayahudi". Walio wengi waliishi nje ya nchi ya Israeli, kutokana na ufukara wa nchi na vita vingi vya zamani vilivyosababisha wakimbizi kuhamia nchi zenye usalama zaidi. Jumuiya za Wayahudi zilipatikana katika miji yote mikubwa ya Afrika Kaskazini (hasa Misri na Libya), Ulaya Kusini na Asia Magharibi mpaka Uajemi. Kwa jumla watu wa huko walifuata dini zao za asili za kuabudu miungu mingi. Palikuwa na mchanganyiko wa imani mbalimbali. Wanajeshi Waroma waliokaa katika nchi nyingi walileta miungu yao na kuwajengea mahekalu pale walipokaa. Katika mazingira yao Wayahudi walikuwa watu pekee waliomshuhudia Mungu mmoja tu. Walikuwa tofauti na wengine kwani hawakushiriki katika ibada ya miungu ya serikali, tena walitunza utaratibu wa Sabato yaani kutofanya kazi siku ya saba. Kwa njia ya Wayahudi hao habari za Mungu mmoja zilikuwa zinasikika sehemu nyingi.
Kwa upande mmoja Wayahudi walitoka katika ukoo wa Abrahamu, hasa waliokaa nchini Israeli, lakini watu wengine, wenye asili ya mataifa tofauti, waliwahi kuvutiwa na imani ya Wayahudi hata wakachukua hatua ya kuongoka na kutahiriwa wakahesabiwa Wayahudi kamili.
Mitume wa Yesu walitumia usafiri uliopatikana wakati ule na kufikia nchi zilizojulikana katika mazingira yao lakini si mbali zaidi. Tena hapo awali kila walipokwenda walihubiri hasa katika jumuiya za Wayahudi na Kanisa lilionekana kama madhehebu ya Kiyahudi tu. Baada ya kuanza kupokea watu wengine pia bila kuwatahiri hali ilibadilika: Kanisa likawa taifa la Mungu kutoka kwa Wayahudi na kwa Mataifa.
Dola la Roma
Dola la Roma lilikuwa na eneo kubwa sana katika nchi za mabara matatu kuzunguka Bahari ya Kati (Mediteranea). Mataifa mengi waliishi chini ya utawala wake. Utawala huo ulianza kabla ya Yesu kuzaliwa ukaendelea mpaka karne ya 5 baada ya Kristo. Hata mji wa Yerusalemu na nchi nzima ya Israeli vilikuwa chini ya Dola hilo. Vilikuwa na serikali yake ya Kiyahudi lakini pia na liwali au gavana wa Kiroma. Waroma hawakuwa na neno juu ya utamaduni na dini za nchi hizo ila walidai utiifu na kodi za mataifa na makabila yote yaliyokuwa chini yao. Walizima kwa ukali majaribio yote ya kupindua utawala wao. Wayahudi katika Israeli walijaribu mara mbili kuwafukuza Waroma nchini: miaka 66-73 na 135 BK Kila safari Waroma walilipiza kisasi, wakichoma moto miji na vijiji na kuwafanya wananchi kuwa watumwa au kuwaua kabisa.
Utawala wa Roma ulirahisisha biashara na uchumi pamoja na mawasiliano katika maeneo hayo yote. Waroma hawakuwa na mitambo ya injini lakini walikuwa wataalamu wa uhandisi. Walikuwa hodari sana kujenga barabara na nyumba za ghorofa. Majengo kadhaa waliyoyajenga husimama mpaka leo. Magofu ya miji yao yanaonekana kuanzia Misri na Algeria hadi Ujerumani na Asia. Wasanii wao walichonga sanamu za mawe za kudumu. Mkuu wa Dola aliitwa "Kaisari" na kukaa mjini Roma (Italia).
Watu wa Roma walifaulu kujenga dola hilo kubwa kwa karne nyingi. Kwa jumla walitawala kwa busara, hivyo wakafaulu kuendelea muda mrefu. Mwanzoni uraia ulikuwa kwa wakazi huru wa mji wa Roma tu, lakini polepole hata wakazi wa maeneo mengine chini ya Roma wakapewa haki za uraia.
Utawala wa Kiroma ulileta kipindi kirefu cha amani na cha maendeleo ya kiuchumi. Lakini maendeleo hayo yalijengwa juu ya utaratibu mkali wa unyonyaji wa nchi na mikoa ndani ya Dola. Kila sehemu wakazi walipaswa kulipa kodi. Kama kabila fulani lilijaribu kupinga utawala wa Roma wanajeshi wake wakafika haraka na kuzima ghasia. Kwa mfano Wayahudi walipojaribu kujipatia uhuru tena mnamo mwaka 70 BK mji wa Yerusalemu uliharibiwa kabisa na wakazi wote wakauzwa utumwani. Watoto wa watumwa walizaliwa watumwa. Njia nyingine ya kugeuzwa mtumwa ilikuwa kutolipa madeni. Mdaiwa aliweza kushtakiwa na akishindwa kulipa aliuzwa mwenyewe kama malipo ya madeni yake.
Idadi ya watumwa ilikuwa kubwa: katika mikoa kadhaa ya Dola la Roma watumwa walikuwa asilimia 20 za wakazi wote. Wengi wao walikuwa na maisha mabaya, lakini wengine waliweza kupata maendeleo na hata kupewa uhuru na mabwana wao.
Watumwa walifurahia sana kusikia mafundisho mapya ya Wakristo, kwamba kila mtu ni mtoto wa Mungu na anapendwa naye. Wakashangaa sana kusikia ya kwamba Yesu Kristo alikufa msalabani kwa ajili ya dhambi za watu wote, na Mungu hajali sifa au cheo cha mtu. Wakiingia katika ushirika wa Kikristo waliweza kushangaa wanavyoruhusiwa kukutana na watu huru na hata matajiri. Ibada za Kipagani zilitenga matabaka ya kijamii: haikuwa kawaida kwa tajiri kusali pamoja na watumishi wake.
Watumwa waliweza kusikia wakati wa ibada nyaraka za Mtume Paulo zinazokazia usawa kati ya Wakristo wote, akisititiza kwamba wote watazamane kama ndugu na viungo vya mwili mmoja. "Maana katika Roho mmoja tulibatizwa sisi sote tulibatizwa kuwa mwili mmoja, ikiwa tu watumwa au ikiwa tu huru" (1Kor 12:13).
Ndiyo sababu ujumbe wa Kristo ulienea hasa kati ya maskini na watumwa. Lakini hata watu wa matabaka ya juu walivutiwa na maneno ya Injili na mfano mzuri wa maisha ya Wakristo, uhodari wao katika mateso mbalimbali na utaratibu wao wa kusaidiana. Ilitokea pia kwamba, katika mwendo wa miaka, matatizo yalikua, vita vikaongezeka, uchumi na biashara vikashuka chini, thamani ya fedha ikapungua. Watu wengi wakaanza kukata tamaa au kutafuta faraja katika dini mbalimbali, Ukristo ukiwemo.
Afrika na sehemu nyingine za dunia
Miaka 2000 iliyopita mawasiliano kati ya nchi na nchi hayakuwa rahisi. Hakukuwa na redio wala simu wala ndege wala magari. Usafiri ulikuwa kwa miguu au kwa kupanda wanyama (k.v. farasi, ngamia, punda), halafu kwa meli za tanga. Meli hizo ziliweza kufuata pwani tu, hazikuwa imara kutosha kuvuka bahari kubwa. Lakini hata kwa vyombo hivyo iliwezekana kufanya biashara kati ya Mediteranea na nchi za mbali kama Bara Hindi au Afrika Mashariki. Tunafahamu kitabu ambacho kiliandikwa mwaka 100 BK na kueleza usafiri wa baharini kutoka Misri hadi pwani ya Afrika Mashariki (iliyoitwa na Wagiriki "Azania"). Lakini watu waliojua habari hizo walikuwa wachache.
Mabara ya Amerika na Australia] hayakujulikana na wataalamu wa Asia, Afrika na Ulaya. Watu wengi waliamini [[dunia kuwa tambarare yenye umbo la duara (kama sahani), ingawa wataalamu wa Misri walikwishagundua kwa njia ya vipimo kuwa dunia ina umbo la chungwa. Lakini si watu wengi walioamini au kujali elimu hiyo: ilikuwa nje ya upeo wao. Hali hiyo ilibadilika karne nyingi baadaye tu, wakati meli za kuvuka hata bahari kubwa zilipopatikana.
Wakati wa Yesu Afrika Kaskazini pia ilikuwa chini ya utawala wa Roma na wakazi wake hawakuwa Waarabu[[. Kiutamaduni kulikuwa na sehemu mbili: Wamisri upande wa [[Mashariki na Waberberi upande wa Magharibi. Nchi za Waberberi (Moroko, Algeria, Tunisia na Libya za leo) zilikuwa pia na miji mingi walipokaa wahamiaji kutoka Italia waliotumia lugha ya Kilatini. Mji mkuu wa sehemu ile ulikuwa Karthago (karibu na Tunisi ya leo). Mji mwingine unaotajwa katika Biblia ni Kurene (huko Libya). Misri ilikuwa kitovu cha utamaduni wa juu tangu karne nyingi. Mji mkuu wake ulikuwa Aleksandria. Eneo la utawala wa Roma lilifika mpakani mwa Sudan ya leo (eneo lililoitwa "Nubia").
Nchi za Afrika Kaskazini zilikuwa tajiri. Hali ya hewa ilikuwa afadhali kwa kilimo kuliko leo. Milima ya Atlas ilikuwa imejaa misitu. Katika Algeria na Tunisia ya leo ililimwa ngano kwa wingi na kuilisha Italia. Hata jina la "Afrika" lina asili yake katika kipindi cha Kiroma, lilipokuwa jina la mkoa mmoja uitwao leo Tunisia. Kutoka kule jina hilo lilitumika baadaye kwa sehemu nyingine za bara letu.
Nchi hizo hazikuwa na mawasiliano mengi na nchi za kusini kwa Sahara kwa sababu jangwa hilo lilikuwa kizuizi kikubwa kwa usafiri kati ya sehemu kubwa ya Afrika na nchi nyingine. Hivyo imani ya Kikristo ilifika haraka Kaskazini kwa Sahara isivuke jangwa hilo kubwa. Kumbe mawasiliano yalifanyika hasa kupitia Bahari ya Kati: ilikuwa rahisi kwa wafuasi wa Kristo kutumia mawasiliano hayo yaliyokuwepo tayari. Ni kweli kuwa watu kwa meli kutoka Mediteranea walifanya tayari biashara na pwani ya Afrika Mashariki, na tunaweza kuwaza wafanyabiashara Wakristo wakitembelea mapema sehemu zetu lakini hakuna kumbukumbu yoyote kwamba walihubiri n.k.
Watu wa Afrika Kaskazini walisafiri na kukaa katika miji ya Ulaya na Asia. Kutokana na hayo mawasiliano mazuri tunaona Waafrika mbalimbali katika taarifa za Agano Jipya, kwa mfano: - Yesu alipobeba msalaba wake kule Yerusalemu akaanguka chini. Askari wakamkamata mpitanjia jina lake ni Simoni wa Kurene. Jina linaonyesha kwamba alikuwa mgeni kutoka Libya (Lk 23:26). - wakati wa ushirika wa kwanza huko Yerusalemu Filipo alikutana na msafiri kutoka Kushi akambatiza. Kushi ni jina la kale la sehemu ya Sudan ya leo hata matoleo mengine ya Biblia hutafsiri: Mhabeshi au Mwethiopia (Mdo 8:26 n.k.). - katika mji mkubwa wa Antiokia (Asia Magharibi) kulikuwa na watu kutoka Afrika kati ya viongozi wa ushirika wa Kikristo. Mmojawao ni Lukio wa Kurene, mwingine ni "Simeoni aitwaye Nigeri" (Mdo 13). Neno "Nigeri" linatafsiriwa "Mweusi". Kumbe hata huyu anaonekana ametokea Afrika kutokana na rangi yake.
Haya yote si ajabu. Nchi za Misri mpaka Sudan na Afrika Kaskazini-Magharibi zilikuwa sehemu ya Dola la Roma wakati Ukristo ulipoanza kuenea.
Yesu mwenyewe alikaa miaka kadhaa Afrika katika utoto wake wakati wazee wake walipokimbilia pamoja naye Misri kwa sababu Mfalme Herode Mkuu alitaka kumwua. Mpaka leo Wakristo wa Misri wanatunza kumbukumbu ya uwepo wa Familia Takatifu katika nchi yao. Kuna makanisa mbalimbali mahali panapokumbukwa ya kwamba Yosefu, Maria na mtoto Yesu walipumzika.