cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mto Pamaramo
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
10
Makala hii inahusu mwaka 10 BK (Baada ya Kristo).
Mgelema
Mgelema ni jina la kata ya Wilaya ya Chake Chake katika Mkoa wa Pemba Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 1,188 waishio humo.
10
Matukio
Jimbo la Illyria katika Dola la Roma lagawiwa kwa majimbo mawili ya Pannonia na Dalmatia.
Waliofariki
10er
Moon Bloodgood
Moon Bloodgood (alizaliwa mnamo 20 Septemba 1975) ni mwigizaji wa filamu na mwanamitindo kutoka nchini Marekani. Amecheza kama "Lt. Blair Williams" kwenye filamu ya Warner Bros., Terminator Salvation akiwa pamoja na Christian Bale kwa mwongozaji McG. Bloodgood awali alicheza katika filamu ya Eight Below kwa Disney na Pathfinder kwa ajili ya 20th Century Fox.
Wizara ya Mambo ya Ndani
Wizara ya Mambo ya Ndani (Kiingereza: Ministry of Home Affairs kifupi (MoHA)) ni wizara ya serikali nchini Tanzania. Ofisi kuu ya wizara hii zipo mjini Dar es Salaam.
Kikenswei-Nsei
Kikenswei-Nsei ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakenswei-Nsei. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kikenswei-Nsei imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenswei-Nsei iko katika kundi la Grassfields ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Kiekit
Kiekit ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waekit. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiekit imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekit iko katika kundi la Cross River.
Kieki
Kieki ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeki. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kieki imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieki iko katika kundi la Cross River.
Mlima Feathertop
thumb|Mlima Feathertop kama unavyoonekana kutoka kwenye wimbo wa mkutano wa kilele. ni mlima wa Australia wenye kimo cha mita 1,922 juu ya usawa wa bahari.
11
Makala hii inahusu mwaka 11 BK (Baada ya Kristo).
Waliofariki
10er
Idifu
Idifu ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41415 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9609 waishio humo.
David Gaines (mwanamazingira)
David Allen Gaines (30 Desemba 1947 – 11 Januari 1988) alikuwa mwanamazingira wa Marekani na mwanzilishi wa Kamati ya Ziwa la Mono. Kamati ya Ziwa la Mono (pamoja na Jumuiya ya Audubon ) ilianzisha kesi mahakamani dhidi ya Idara ya Maji na Nguvu ya Los Angeles ili kupunguza au kusimamisha mitiririko ya maji iliyokuwa ikipunguza Ziwa la Mono, Mbinu ya Gaines katika kesi hiyo ilikuwa kufanya kazi na upinzani badala ya kuwachafua. Yeye na mke wake, Sally Gaines, walianza kamati hiyo mwaka 1978. Walihitaji usaidizi kutoka kwa wanafunzi wa Chuo Kikuu cha Stanford, UC Davis, UC Santa Cruz, na Chuo cha Earlham. Kulingana na utafiti katika Bonde la Mono, aliandika sura katika kitabu California Riparian Systems ; hii ilisaidia kuleta usikivu wa kisayansi kwa masuala katika Ziwa la Mono. Kama timu shirikishi, Kamati ya Ziwa la Mono ilichukua msimamo dhidi ya LADWP.
Alifariki mnamo Januari 11, 1988 katika ajali ya gari iliyosababishwa na dhoruba ya upepo na theluji. Sally na watoto wake wawili, Vireo na Sage, walinusurika kwenye ajali hiyo.
Colts Neck Township, New Jersey
thumbnail|right|250px|Kituo cha biashara cha wilaya ya Colts Neck huko Route 34 na CR 537
thumb|right|260px|Mahali pa mji wa Colts Neck Township katika Monmouth County na [[New Jersey]] Colts Neck ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 10,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 23 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 83 km².
Mto Parakaka
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Igandu
Igandu ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41416 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 14880 waishio humo.
Ghana
Jamhuri ya Ghana ni nchi ya Afrika Magharibi inayopakana na Côte d'Ivoire (Ivory Coast) upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini, Togo upande wa mashariki, na Ghuba ya Guinea upande wa kusini.
Kabla ya ukoloni Ghana ilikaliwa na idadi ya watu wa kale, hasa wa Falme za Akan, wakiwemo Waakwamu upande wa mashariki, Himaya ya Ashanti ya bara na falme kadha wa kadha za Kifante, pia falme zisizo za Kiakan kama Waga na Waewe waliokuwa pwani na bara.
Biashara na nchi za Ulaya ilistawi baada ya kukutana kwao na Wareno katika karne ya 15, na Waingereza walianzisha nchi ya Gold Coast, chini ya himaya ya Uingereza mwaka wa 1874.
Nchi ya Gold Coast ilijinyakulia uhuru kutoka kwa Uingereza mwaka wa 1957, ikawa taifa la kwanza la Afrika Kusini mwa Sahara (Sub-Saharan Africa) kufanya hivyo
Ghana ni mwanachama wa mashirika mbalimbali ya kimataifa yakiwemo Jumuiya ya Madola, Jumuiya ya Kiuchumi ya Afrika Magharibi, Umoja wa Afrika, na Umoja wa Mataifa.
Vilevile, Ghana ni nchi inayojulikana sana katika ulimwengu wa soka. Tarehe 16 Oktoba 2009, Ghana lilikuwa taifa la kwanza la Kiafrika kushinda Kombe la Dunia la FIFA kwa walio chini ya umri wa miaka 20 (FIFA U-20 World Cup) kwa kushinda nchi ya Brazil kwa mabao 4 kwa 3 kupitia mikwaju ya penalti.
Vellinge
thumb|200px| thumb|200px| Vellinge ni manispaa na pia mji nchini Uswidi. Iko kusini ya Malmö katika mkoa wa Skåne. Kuna wakazi 6,115 (mwaka 2005).
Jiografia
Eneo lake ni 3.06 km².
Bunge la Tanzania
300px|thumb|Wabunge wa Bunge la 11 (2022), bila wabunge walioteuliwa na rais Bunge la Tanzania ni baraza la [[Jamhuri ya Muungano wa Tanzania linalotunga sheria na kuisimamia serikali katika utekelezaji wa majukumu yake.
Go Oiwa
Oiwa alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 5 Februari 2000 dhidi ya Mexiko. Oiwa alicheza Japani katika mechi 3.
Felikola
Felikola (alifariki Roma, karne ya 4 hivi) alikuwa mwanamke wa Roma ya Kale aliyeuawa kwa ajili ya imani yake.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.
Ghana
Asili ya jina
Ghana lilichaguliwa kuwa jina rasmi la nchi ya Gold Coast nchi hii iliponyakua uhuru mnamo tarehe 6 Machi 1957; hata hivyo, Ghana haikuweza kutangaza uhuru wake kamili kutoka kwa Uingereza hadi tarehe 1 Julai 1960 ambapo nchi ilianza kujulikana kama Jamhuri ya Ghana.
Miaka ya 1180
Makala hii inahusu muongo ya miaka 1180 - 1189.
Ghana
Jiografia
thumb|right|160px|Bustani ya Aburi Botanical Gardens thumb|left|180px|Mto wa Volta thumb|left|200px|Ufukoni mwa Ghana thumb|right|Ndovu katika Hifadhi ya Kitaifa ya Mole Nchi hii ina eneo la kilomita mraba 238,500 (maili mraba 92,085)238500 km2. Eneo hili limezungukwa na Togo kwa upande wa mashariki, Cote d’Ivoire upande wa magharibi, Burkina Faso upande wa kaskazini na Ghuba ya Guinea (Bahari ya Atlantiki) upande wa kusini.
Ghana ni nchi ambayo inapatikana katika Ghuba ya Guinea, nyuzi chache kaskazini mwa Ikweta, jambo ambalo linaipa nchi hii hali ya joto. Vilevile mstari wa Greenwich Meridian hupita ndani ya Ghana, katika jiji la viwanda la Tema. Hivyo kijiografia Ghana iko karibu zaidi ya sehemu ya “katikati” mwa ulimwengu kuliko nchi yoyote ile, ingawa sehemu halisi ya katikati, (0°, 0°) inapatikana katika Ghuba ya Guinea, katika Bahari ya Atlantiki, kwa makadirio kilomita 614 (maili 382) 614 km kusini mwa Accra, Ghana.
Nchi hii ina maeneo tambarare, vilima vya chini na mito michache. Nchi ya Ghana inaweza kugawanywa katika maeneo matano tofauti ya kijiografia. Eneo la pwani ni sehemu ambayo ni ya chini na iliyo na ufuo wa mchanga huku ikipakana na koko na kukingamana na mito na vijito kadha wa kadha huku sehemu ya kaskazini ikiwa na maeneo ya juu yaliyo tambarare. Eneo la kusini magharibi na kusini ya kati mwa Ghana ni sehemu iliyoinuka sawa na pana yenye misitu ikiwa na vilima vya Ashanti na eneo sawa na pana (plateau) la Kwahu na safu ya vilima vya Akuapim-Togo vinapatikana kwenye mpaka wa mashariki mwa nchi. Bonde la Volta linachukua eneo la kati mwa Ghana. Sehemu ya juu zaidi nchini Ghana ni Mlima Afadjato ulio na urefu wa mita 855 (futi 2,904)885 m na unaopatikana kwenye safu ya vilima vya Akwapim-Togo.
Hali ya hewa ni ya hari. Kanda ya pwani ya mashariki ni ya joto na iliyokauka (angalia Dahomey Gap); pembe ya kusini magharibi, huwa na joto jingi na unyevu hewani; huku sehemu ya kaskazini ikiwa yenye joto jingi na iliyokauka. Ziwa Volta, ziwa lisilo la asili kubwa zaidi ulimwenguni, linaenea kupitia katika mafungu makubwa mashariki mwa Ghana na ndicho chanzo kikuu cha vijito vingi kama vile vya Oti na Afram.
Kuna misimu miwili mikuu nchini Ghana, masika na kiangazi. Kaskazini mwa Ghana huwa na msimu wa masika kutoka Machi hadi Novemba huku sehemu ya kusini, ukiwemo mji mkuu wa Accra, ikiwa na masika kutoka Aprili hadi Novemba katikati.
Kusini mwa Ghana kuna misitu ambayo daima ni ya kijani kibichi na ile ambayo hupoteza majani yake wakati fulani wa mwaka ikiwa na miti kama mikangazi, odumu na mipingo. Sehemu hii inayo pia mingi ya mitende ya mafuta na mikoko. Miti ya Shea, mibuyu na mikakaya hupatikana kwa kawaida katika maeneo ya Volta na kaskazini mwa nchi.
Maeneo kiutawala
Mikoa hiyo 16 ni:
Historia ya kale
Kuna ushahidi kutoka kwa maarifa ya mambo ya kale ambao unaonyesha kwamba watu wameishi katika eneo linalojulikana siku hizi kama Ghana kutoka karibu miaka ya 1500 KK (Kabla ya Kristo).
Licha ya hayo, hakuna ushahidi wa kuonyesha kuwa wakazi hao wana uhusiano na wale wa eneo hili kwa sasa. Kwa mujibu wa mapokeo simulizi, mengi kati ya makabila ya Ghana, leo kama vile watu wa chimbuko la makabila kadhaa kama Waakan, Waga na Waewe, walifika Ghana mnamo karne ya 13.
Mengi ya maeneo ya Ghana yanajumuisha eneo lililokuwa la Himaya ya Ashanti, mojawapo ya falme zilizokuwa na ushawishi mkubwa katika eneo la Afrika Kusini mwa Sahara kabla ya enzi za ukoloni.
Wahamiaji Waakan walihama kuelekea kusini na kuanzisha mataifa kadhaa, likiwemo lile la kwanza la himaya kuu ya Akan ya Wabono, ambayo kwa sasa inajulikana kama eneo la Brong Ahafo nchini Ghana.
Bunge la Tanzania
Waliopo bungeni
Bunge linamjumuisha rais wa Tanzania pamoja na wabunge. Mnamo mwaka 2017 kulikuwa na wabunge 393 wanaoingia kwa namna tofauti
Ghana
Historia ya kale
Sehemu kubwa ya eneo la sasa la kusini na kati mwa Ghana ilikuwa imeungana chini ya Himaya ya Ashanti ya Waashanti, tawi la Waakan wa karne ya 16.
thumb|left|200px|Sherehe ya Waashanti ya viazi vikuu, karne ya 19 kwa mujibu wa Thomas E. Bowdich thumb|left|200px|Cape Coast Castle thumb|right|200px|Kasri la Elmina Utawala wa Waashanti ilihudumu mwanzoni kama mtandao mlegevu kabla ya kuwa ufalme ulioungana huku ukiwa na urasimu ulioendelea na wenye uchanganuzi mkubwa uliokuwa na makao yake Kumasi. Inasemekana kuwa katika kilele chake, Waasantehene wangeweza kutuma askari 500,000 vitani na kuwa na ushawishi wa kijeshi wa kiwango fulani juu ya majirani wake wote.
Bunge la Tanzania
Majimbo ya Uchaguzi wa Bunge
Kuna majimbo 214 Tanzania Bara na majimbo 50 Zanzibar.
Ghana
Historia ya kale
Thuluthi moja ya Waashanti wote walikuwa watumwa.
Bunge la Tanzania
Majimbo ya Uchaguzi wa Bunge
Majimbo yanatofautiana kwa kiasi kikubwa katika idadi ya wakazi. Wastani wa Tanzania bara ni mbunge mmoja kwa wakazi 227,461. Kuna majimbo katika mikoa ambako mbunge mmoja anawakilisha watu wengi zaidi kama vile Dar es Salaam (wakazi 546,542/mbunge 1), Mwanza (346,999) na Kagera (309,953). Kinyume chake kuna majimbo mengine ambako mbunge anawakilisha watu wachache kama vile Pwani (wakazi 133.104/mbunge), Katavi (128.513), Njombe (120.795) au Lindi (112.192).
Ghana
Mwanzo wa ukoloni
Mawasiliano ya awali na Ulaya kutoka kwa Wareno, walioingia Ghana mnamo 1419, yalizingatia upatikanaji wa dhahabu. Wareno walitua kwanza katika jiji la pwani lililokuwa makazi ya ufalme wa Wafante na kuliita eneo hili Elmina, jina ambalo linamaanisha “mgodi” kwa Kireno.
Mvumoni
Mvumoni ni jina la kata ya Wilaya ya Chake Chake katika Mkoa wa Pemba Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 3,708 waishio humo.
Ghana
Mwanzo wa ukoloni
Mwaka wa 1481, Mfalme John II wa Ureno aliagiza Diogo de Azambuja kujenga Kasri ya Elmina, ambayo ilikamilishwa mwaka uliofuata. Lengo lao lilikuwa kufanya ubadilishanaji wa dhahabu, pembe za ndovu na watumwa, ili kuimarisha mamlaka yao yaliyokuwa yanakua kwa kasi katika eneo hilo.
Kufikia mwaka wa 1598 Waholanzi walikuwa wameungana nao, na kujenga ngome katika maeneo ya Komenda na Kormantsi. Mwaka wa 1637, waliiteka Kasri ya Elmina kutoka kwa Wareno na vilevile Axim mwaka wa 1642 (Ngome ya Mtakatifu Antoni).
Bunge la Tanzania
Majimbo ya Uchaguzi wa Bunge
Tofauti ni kubwa zaidi huko Zanzibar. Kwa mfano Wilaya ya Kaskazini B katika Mkoa wa Unguja Kaskazini ina wakazi 81,675 pekee lakini inachagua wabunge 4 katika majimbo ya Bumbwini, Donge, Kiwengwa na Mahonda.
Ghana
Mwanzo wa ukoloni
Zaidi ya ngome na kasri thelathini zilijengwa na wafanyabiashara Wareno, Waholanzi, Waingereza na Wadenmarki.
Eneo la Gold Coast lilijulikana kwa karne nyingi kama ‘Kaburi la Mtu Mweupe’ kwa sababu wengi kati ya Wazungu walioenda huko kutoka Ulaya walikufa kutokana na malaria na magonjwa mengine ya eneo la hari.
Bunge la Tanzania
Kamati za Bunge
Bunge linatekeleza kazi yake kwa kiasi kikubwa kupitia kamati mbalimbali. Kuna aina tofauti za kama kama vile:
Ghana
Mwanzo wa ukoloni
Baada ya Waholanzi kuondoka mwaka wa 1874, Uingereza iliiweka Gold Coast chini ya himaya yake. Kufuatia ushindi wa Uingereza mwaka wa 1896, hadi unyakuzi wa uhuru mnamo Machi 1957, eneo la Ghana ya sasa ghairi ya sehemu ya Volta Region (British Togoland), lilikuwa likijulikana kama Gold Coast.
Vita vingi vilitokea baina ya utawala wa kikoloni na baadhi ya mataifa ya eneo hilo vikiwemo Vita vya 1806 vya Ashanti-Fante na mapambano ya kudumu ya Waashanti dhidi ya Waingereza, ambayo yalikoma baada ya Vita vya Tatu baina ya Waashanti na Waingereza (the third Ashanti-British War) (1900-1901). . ]
Hata chini ya utawala wa kikoloni machifu na watu wao walipinga mara kwa mara sera za Waingereza; hata hivyo, ushawishi wa kupinga ukoloni ulikolea baada ya Vita vya Pili vya Dunia. Mwaka wa 1947 chama kipya cha United Gold Coast Convention (UGCC) kilitoa wito wa “utawala wa kujitegemea katika wakati mfupi iwezekanavyo.”
La Spezia
thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Spezia ni mji wa mkoa wa Liguria, Italia Kaskazini wenye wakazi 93,229 (2018).
Ghana
Kuelekea uhuru
Baada ya kuongezeka kwa maandamano mnamo 1948, wanachama wa chama cha United Gold Coast Convention walikamatwa, akiwemo Waziri Mkuu na Rais wa baadaye, Kwame Nkrumah. Baadaye, Nkrumah aliunda chama chake mwenyewe, the Convention People's Party (CPP) ambacho kiliongozwa na usemi ‘serikali ya kujitegemea sasa’ (self government now). Alianzisha kampeni ya ‘Vitendo Chanya’ na kupata ufuasi wa watu wa sehemu za mashambani na wa daraja la wafanyakazi.
Kwa mara nyingine Nkrumah alishikwa na kuzuiliwa kwa kuwa msimamizi wa chama ambacho kilisababisha ususiaji, migomo na vitendo vingine vya uasi wa raia.
Hata hivyo, baada ya kushinda wingi wa viti katika Bunge ya Kuunda Sheria mnamo 1952, Kwame Nkrumah aliachiliwa na kuchaguliwa kuwa Kiongozi wa Masuala ya Serikali.
Baada ya uhuru
thumb|right|200px|Tao la Uhuru, Accra Baada ya mazungumzo na Uingereza, hatimaye tarehe 6 Machi 1957 saa sita usiku, Kwame Nkrumah alitangaza Ghana kuwa “huru milele”.
Mlima Hotham
thumbnail|right|200px|Mlima Hotham ni mlima wa Australia wenye kimo cha mita 1,861 juu ya usawa wa bahari.
Ghana
Baada ya uhuru
Bendera iliyokuwa na rangi nyekundu, dhahabu, kijani kibichi na nyota nyeusi ilikuwa bendera mpya mnamo 1957. Bendera hiyo iliundwa na Theodosia Salome Okoh, na rangi nyekundu inawakilisha damu iliyomwagwa ili kupata uhuru, rangi ya dhahabu inawakilisha ukwasi wa madini wa Ghana, ile ya kijani kibichi inaashiria utajiri wa kilimo na ile nyeusi ni ishara ya Uhuru wa Waafrika.
Kiekpeye
Kiekpeye ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waekpeye. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiekpeye imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiekpeye iko katika kundi la Kiigboidi.
Bunge la Tanzania
Kamati za Bunge
Kamati za kudumu zinazohusu uendeshaji wa Bunge:
Mto Nyakimonyi (Kayanza)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Ikowa
Ikowa ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41407 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6325 waishio humo.
Bunge la Tanzania
Kamati za Bunge
Kamati za kudumu za Bunge za Kisekta
Ghana
Baada ya uhuru
Huku ikiundwa kutoka kwa muungano wa maeneo ya Gold Coast na British Togoland kufuatia matokeo ya kura ya maoni ya watu yaliyodhaminiwa na Umoja wa Mataifa mnamo 1956, Ghana ilikuwa nchi ya kwanza ya Afrika Kusini mwa Sahara kunyakua uhuru mnamo 1957.
Mto Nyakimonyi (Kayanza)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Kikenyang
Kikenyang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakenyang. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kikenyang imehesabiwa kuwa watu 65,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikenyang iko katika kundi la Kimamfe ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Bunge la Tanzania
Kamati za Bunge
Kamati za Sekta Mtambuka:
Ghana
Baada ya uhuru
Kanuni za Ghana za uhuru na haki, usawa na elimu ya bure kwa wote, bila kujali kabila, dini au mila, zinatokana na utekelezaji wa wazo la Pan-Africanism.
Ingawa lengo lake la muungano wa Afrika halikuwahi kuafikiwa, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah, kama ajulikanavyo sasa, alishiriki kwa kiwango kikubwa katika kuzinduliwa kwa Shirika la Umoja wa Afrika, ambalo lilifuatwa mnamo 2002 na Umoja wa Afrika (African Union). Ingawa Nkrumah aliheshimika sana ng’ambo, hakuwa akipendwa katika masuala ya ndani ya nchi.
Hakufeli tu kuanzisha uchumi wa viwanda, ila hata sera zake hukusu uchumi ziliishia kuifanya nchi ya Ghana kuwa maskini kuliko ilivyokuwa wakati wa kupata uhuru. Mafanikio yake yalikuwa kutambuliwa na raia wa Ghana wakati wa maadhimisho ya kuzaliwa Centenary wake na siku aliliweka kama likizo umma nchini Ghana.
Hatimaye Nkrumah aliondolewa madarakani na jeshi alipokuwa ng’ambo mnamo Februari 1966, na mabadiliko hayo yalikaribishwa na wengi wa wakazi wa Ghana. Inaaminika na wengi wa wachanganuzi wa masuala ya kisiasa kwamba shirika la Marekani la Central Intelligence Agency (CIA) lilihusika na mapinduzi hayo, lakini wazo hilo halijawahi kuthibitishwa.
Mfululizo wa baadaye wa mapinduzi kati ya 1966 na 1981 uliishia kwa kuingia madarakani kwa Liuteni wa Jeshi la Wanahewa (Flight Lieutenant) Jerry Rawlings mwaka wa 1981.
Bunge la Tanzania
Kamati za Bunge
Kamati za kudumu za Bunge zinazosimamia matumizi ya fedha za Umma:
Ghana
Baada ya uhuru
Punde baadaye, Rawlings aliafikiana na shirika la International Monetary Fund juu ya mkataba wa mpango wa maendeleo (structural development plan) na kubadili sera nyingi za awali za uchumi na hivyo uchumi ukaanza kukua.
Tomoyuki Hirase
Hirase alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 5 Februari 2000 dhidi ya Mexiko. Hirase alicheza Japani katika mechi 2.
Värnamo
Jiografia
Eneo lake ni 11.89 km².
Walter Rodney
thumb|Walter_Rodney
Ghana
Baada ya uhuru
Huku akishinda uchaguzi wa mwaka 2000, John Kufuor wa chama pinzani cha New Patriotic aliapishwa kama Rais mnamo Januari 2001, na kumshinda tena Mills mwaka wa 2004; hivyo kuhudumia kama Rais kwa mihula miwili.
Mwaka wa 2009, John Atta Mills alichukua mamlaka huku kukiwa na tofauti ndogo sana ya kura 40,000 ambazo ni 0.46% kati ya chama chake, National Democratic Congress, na kile cha New Patriotic Party, tukio hili likiwa la pili la ubadilishanaji wa mamlaka kutoka kwa kiongozi mmoja aliyechaguliwa kihalali kwa mwingine, na hivyo kuimarisha hadhi ya Ghana kama demokrasia iliyo imara.
thumb|right|180px|Maeneo ya Ghana
Serikali na siasa
thumb|right|200px|Jengo la Mahakama Kuu (The Supreme Court Building), Accra thumb|left|200px|Maadhimisho ya Ghana ya miaka 50 ya utaifa Kwa mujibu wa Fahirisi ya Mataifa Yaliyoanguka (Failed States Index), Ghana inaorodheshwa katika nambari ya 53 baina ya mataifa ambayo hayajaanguka huku likiorodheshwa kwa nafasi ya pili baina ya mataifa ya Afrika baada ya Mauritius. Taifa la Ghana liliorodheshwa katika nafasi ya 124 baina ya nchi 177 katika fahirisi hii na liliainishwa kama taifa la wastani. Vilevile, nchi ya Ghana imo katika nafasi ya 7 baina ya nchi 48 za Afrika zilizo Kusini mwa Sahara katika fahirisi ya mwaka wa 2008 ya Ibrahim Index of African Governance ambayo ilitokana na hakiki za mwaka wa 2006. Fahirisi ya Ibrahim ni kipimo chenye uchanganuzi mwingi kuhusu maswala ya utawala barani Afrika, kinachotokana na maswala ya mabadiliko tofautitofauti ambayo huashiria kufuzu kwa serikali wakati wa kutoa huduma muhimu za kisiasa kwa wananchi wao.
Serikali
Taifa la Ghana lilianzishwa kama demokrasia ya bunge wakati wa kupata uhuru mnamo mwaka wa 1957, ikifuatiwa na ubadilishanaji wa serikali za kijeshi na za kiraia. Mnamo Januari 1993, serikali ya kijeshi iliondoka na kuipisha Jamhuri ya Nne baada ya uchaguzi wa urais na ubunge mnamo mwisho wa mwaka wa 1992. Katiba ya 1992 inagawa mamlaka kati ya Rais, Bunge, Baraza la Mawaziri, Baraza la Taifa na mahakama huru. Serikali huchaguliwa na upigaji kura wa haki kwa wote; ingawa bunge halina uwiano kabisa kwani wilaya zilizo na watu wachache hupata wawakilishi wengi kwa kila mtu zikilinganishwa na wilaya ambazo zina idadi ya juu ya wakazi.
Mfumo wa Mahakama
Mfumo wa kisheria unatokana na ule wa Uingereza yaani British common law, sheria za kimila (kitamaduni), na katiba ya mwaka wa 1992. Daraja za mahakama hujumuisha Mahakama Kuu ya Ghana (mahakama ya juu zaidi), Mahakama za Rufaa na Mahakama Kuu za Kisheria. Chini ya mahakama hizi kuna mahakama za kuzunguka, mahakama za hakimu, na mahakama za kitamaduni. Taasisi zingine zisizo chini ya sheria ni pamoja na mahakama za umma. Tangu unyakuzi wa uhuru, mahakama zimekuwa huru kwa kiwango fulani; uhuru huu unaendelea chini ya Jamhuri ya Nne. Mahakama za chini zinadhahirishwa na kupangwa upya chini ya utawala wa Jamhuri ya Nne. thumb|right|100px|Kofi Annan
Siasa
Vyama vya kisiasa vilihalalishwa katikati mwa mwaka wa 1992 baada ya kupigwa marufuku kwa miaka kumi. Kuna vyama vingi vya kiasisa chini ya Jamhuri ya Nne; hata hivyo vile vikubwa ni National Democratic Congress kilichoshinda uchaguzi wa urais na ubunge mnamo 1992, 1996 na 2008; New Patriotic Party, chama kikubwa cha upinzani kilichoshinda uchaguzi wa mwaka wa 2000 na ule wa 2004; People’s National Convention, na Convention People’s Party, ambacho kilichukua mahali pa chama cha awali cha Kwame Nkrumah kilichokuwa na jina lilo hilo.
Mahusiano ya Kigeni
Tangu unyakuzi wa uhuru, Ghana imefuata kwa dhati mwelekeo wa kutojiunga na upande wa kibepari au ule wa kikomunisti (nonalignment) na pia siasa zinazopendelea siasa za umoja wa Afrika (Pan-Africanism); mawazo ambayo yanahusishwa na rais wa kwanza, Osagyefo Dr. Kwame Nkrumah. Nchi ya Ghana inapendele31ushirikiano wa kimataifa na wa kikanda wa kisiasa na wa kiuchumi, na ni mwanachama mwenye mashuhuri wa Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika.
Wanadiplomasia na wanasiasa wengi Waghana wana vyeo katika mashirika ya kimataifa. Hawa ni pamoja na mwanadiplomasia Mghana na Katibu Mkuu wa zamani wa Umoja wa Mataifa, Kofi Annan, Jaji wa Mahakama ya Kimataifa ya Jinai Akua Kuenyehia, na rais wa zamani Jerry Rawlings, ambaye alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa Jumuiya ya Kiuchumi ya Mataifa ya Afrika Magharibi (Economic Community of West African States).
Wakazi
thumb|right|160px|Msikiti wa Larabanga, uliojengwa katika karne ya 13, Larabanga thumb|right|160px|[[Kanisa kuu la Kimethodisti Wesley, Kumasi]] Nchi ya Ghana ina idadi ya watu inayokadiriwa kuwa milioni 27.
Makabila
Ingawa Ghana ni kiambo cha zaidi ya makabila 70 tofauti, haijashuhudia migogoro ya kikabila kama ile ambayo imesababisha vita vya wenyewe kwa wenyewe katika nchi nyingi za Afrika. Makabila nchini Ghana ni ya Waakan (ambalo linajumuisha Fante, Akyem, Ashanti, Kwahu, Akuapem, Nzema, Bono, Akwamu, Ahanta na makabila mengine) 47.5%, Wamole-Dagbon 16.6%, Waewe 13.9%, Waga-Adangbe (likijumuisha Ga, Adangbe, Ada, Krobo na makabila mengine) 7.4%, Wabassare 5.9%, Wakonkomba 5.7%, Waguan 3.7%, Wagurunsi 2.5%, Wakusasi 2.2%, Wabissa 1.1%, mengine (Wahausa, Wazabarema, Wafula) 1.4% (sensa ya 2010).
Lugha
Lugha rasmi ni Kiingereza; hutumika sana katika masuala ya serikali na biashara. Lugha hiyo vilevile ndiyo inayotumika katika mafundisho ya elimu. Kifaransa pia kinajulikana sana na kiko mbioni kufanywa lugha rasmi ya pili.
Hata hivyo, Waghana wengi pia huzungumza kwa kiasi lugha moja ya kikabila.
Ingawa wataalamu wengine wanasema nchini Ghana huzungumzwa zaidi ya lugha na lugha ndogo 250, Ethnologue inaziorodhesha 79 tu (angalia pia orodha ya lugha za Ghana). Lugha za asili za Ghana zimegawanywa katika jamii mbili ndogo kutokana na jamii ya lugha za Kiniger-Kongo.
Lugha za jamii ndogo ya Kwa zinapatikana zaidi katika maeneo ya kusini mwa Mto Volta, huku zile za jamii ya Gur zikipatikana katika eneo la kaskazini. Kikundi cha Kwa, lugha ambayo huzungumzwa na takribani 75% ya wakazi wa nchi, kinajumuisha lugha za Akan, Ga-Dangme na Ewe. Kikundi cha Gur kinajumuisha lugha za Gurma, Grusi, na Dagbani.
Lugha kumi na moja zina hadhi ya kuwa lugha zinazodhaminiwa na serikali: Akuapem Twi, Ashanti Twi, Fante, Nzema, Dagaare/Wale, Dagbani, Dangme, Ewe, Ga, Gonja na Kasem.
Ingawa si lugha rasmi, Kihausa ndiyo lugha ya mawasiliano inayozungumzwa na Waislamu wa Ghana.
Dini
Kwa mujibu wa sensa ya serikali ya 2010, mgawanyiko wa kidini ni: Wakristo 71.2% (hasa Waprotestanti 46.7% na Wakatoliki 13.1%), Waislamu 17.6%, dini asilia za Kiafrika 6.2%.
Afya
Kufikia mwaka wa 2009, matarajio ya urefu wa maisha (life expectancy) wakati wa kuzaliwa ni takriban miaka 59 kwa wanaume na 60 kwa wanawake huku makisio ya vifo vya watoto wachanga yakiwa 51 kwa watoto 1000 waliozaliwa hai.
Hesabu ya watoto wanaozaliwa pia ni takriban watoto wanne kwa kila mwanamke. Kuna takriban madaktari 15 na wauguzi 93 kwa watu 100,000.
Asilimia 4.5 ya Pato la Taifa lilitumika kwa masuala ya afya mwaka wa 2003.
Watu na Utamaduni
Ghana ni nchi iliyo na makabila mbalimbali; kwa hivyo ni mchanganyiko wa tamaduni wa makabila yake yote, Ashanti, Fante, Akyem, Kwahu, Ga, Ewe, Mamprusi na Dagomba, baina ya mengine. Jambo hili linadhihirika katika upishi, sanaa na desturi ya mavazi ya Ghana.
Maadhimisho ya tamasha nchini Ghana ni sehemu muhimu ya utamaduni wa Ghana na kuna tamasha nyingi kama vile Homowo, Odwira, Aboakyer, Dodoleglime na Sandema baina ya zingine. Ibada na mila kadha wa kadha hufanywa wakati wote wa mwaka katika sehemu mbali mbali za nchi, zikiwemo zile za kuzaliwa, ibada za mpito maishani kama vile kubalehe, ndoa na kifo.
Michezo
thumb|right|200px|Uwanja wa michezo wa Tamale thumb|left|100px|Vida Anim, mwanamichezo Mghana Soka ndiwo mchezo ulio na umaarufu zaidi nchini. Timu za kitaifa za soka ya wanaume zinajulikana kama The Black Stars, the Black Satellites na the Black Starlets na timu hizi hushiriki katika michuano mingi ikiwemo ile ya Kombe la Mataifa ya Afrika, Kombe la Dunia la FIFA na Kombe la Dunia la FIFA kwa walio chini ya miaka 20. Timu ya the Black Satellites ilishinda Kombe la Dunia la FIFA kwa walio chini ya miaka 20 mnamo 2009 baada ya kushinda timu ya Brazili ya Seleção. Kuna timu za soka kadhaa nchini Ghana za kutajika zaidi zikiwa Accra Hearts ya Oak SC na Asante Kotoko baina ya zingine. Baadhi ya wachezaji wa soka wa Ghana wanaojulikana katika daraja ya kimataifa au waliopata ufanisi katika soka ya Ulaya ni Abedi Pele, Ibrahim Abdul Razak, Tony Yeboah, Anthony Annan, John Paintsil, Asamoah Gyan, Samuel Osei Kuffour, Richard Kingston, Sulley Muntari, Laryea Kingston, Stephen Appiah, Andre Ayew, Emmanuel Agyemang-Badu, Dominic Adiyiah na Michael Essien.
Desturi ya Mavazi
thumb|right|160px|Kitambaa cha Ewe katika muundo wa Kente Kufumwa kwa vitambaa ni kitengo muhimu cha utamaduni wa Ghana. Vitambaa hivi hutumika kutengeneza mavazi ya kiasili na ya kisasa. Michoro na rangi tofauti humaanisha vitu tofauti. Pengine Kente ndicho kitambaa mashuhuri zaidi baina ya vitambaa vyote vya Ghana. Kente ni kitambaa cha sherehe cha Waashanti ambacho kinatengenezwa kwa mkono kwenye kitanda cha mfumi. Vipande vya takribani inchi nne kwa upana hushonwa pamoja ili kuwa vitambaa vikubwa zaidi. Vitambaa hivi huwa katika rangi, ukubwa na namna tofautitofauti na huvaliwa wakati wa hafla muhimu sana za kijamii au kidini.
Muziki
thumb|left|200px|Wapiga ngoma Waghana thumb|right|100px|Axatse Nchi ya Ghana ina aina nyingi ya muziki wa kitamaduni na wa kisasa. Midundo hii hutofautiana kutoka kabila moja hadi jingine na eneo moja hadi lingine. Muziki wa Ghana unajumuisha aina nyingi tofauti za vyombo vya muziki kama vile ngoma za talking drum ensembles, zeze ya goje na kinubi cha koloko, muziki wa jumba la mfalme, ikiwemo miziki ya Waakan wa Atumpan, wa Waga wa mitindo ya Kpanlogo, na marimba ya gogo itumikayo katika muziki wa Waasonko. Aina za muziki ambazo zinajulikana zaidi kutoka Ghana ni Afro-jazz ambayo ilifumbuliwa na msanii Mghana Kofi Ghanaba. na aina ya awali zaidi ya muziki wa kidunia inayoitwa Highlife. Highlife ni muziki uliochimbuka katika miaka ya mwisho ya 1800 na miaka ya mwanzo ya 1900 na kuenea kote Afrika Magharibi hasa Sierra Leone na Nigeria. Katika miaka ya 1900 aina mpya ya muziki ilizinduliwa na vijana huku ikiunganisha jinsi za Highlife, Afro-reggae, Dancehall na Hiphop. Mchanganyiko huu huitwa Hiplife. Wasanii wa Ghana kama vile mwimbaji wa R&B na Soul Rhian Benson, mwimbaji wa Highlife Kojo Antwi na msanii wa rap Tinchy Stryder (Kwasi Danquah) wamekuwa na ufanisi wa kimataifa.
Ngoma
Ngoma (densi) ya Ghana ina tofauti mithili ya muziki wake. Kila kabila lina ngoma zake za kitamaduni na kuna ngoma tofauti tofauti kwa hafla tofauti tofauti. Kuna ngoma za mazishi, sherehe za maadhimisho, usimulizi wa hadithi, sifa na kuabudu na kadhalika. Baadhi ya ngoma hizi ni:
Kpanlongo huchezwa na watu wa Ga wa Ghana. Ngoma hii ya Kpanlongo ambayo mara nyingi huitwa “ngoma ya vijana,” ilianza kuchezwa punde tu baada ya unyakuzi wa Uhuru wa Ghana kama aina ya muziki wa burudani jijini Accra. Kpanlongo huchezwa kwa sasa kwa matukio yanayohusu maisha, tamasha na mikutano ya kisiasa.
Klama Huu ni muziki na ngoma ambayo inahusishwa na ibada za kubalehe kati ya watu wa Krobo wa Ghana. Inasisitiza kusonga kwa madaha kwa mikono na miguu. Huku wakipiga hatua ndogo kuambatana na muziki na wakigeuza vichwa kwa utaratibu kuangalia chini, wacheza ngoma huwa mfano wa madahiro tulivu. Tofauti baina ya hatua za wachezaji zinanuiwa kuonyesha uzuri wa wacheza ngoma. Mara kwa mara, wachumba wanaotazama ngoma hii kutoka pembeni huzuru jamii ya msichana baada ya sherehe kwa madhumuni ya kumposa msichana huyo.
Elimu
Kiwango cha kujua kusoma na kuandika kwa watu wazima kilikuwa 65% mnamo 2007, huku wanaume wakiwa 71.7% na wanawake wakiwa 58.3%.
Nchi ya Ghana ina mfumo wa elimu ya msingi wa miaka 6 kuanzia umri wa miaka sita, na, chini ya mageuzi ya elimu yaliyotekelezwa mnamo 1987 na kurekebishwa mnamo 2007, watoto huingia katika mfumo wa miaka mitatu wa elimu ya upili ya daraja la chini.
Walter Rodney
Baada ya kuzaliwa katika familia ya wafanyakazi, Rodney alikuwa mwanafunzi mwerevu, na aliweza kuhudhuria Chuo cha Queen's katika Guyana na kisha kuhudhuria kwa udhamini Chuo Kikuu cha West Indies katika Jamaika na kufuzu mwaka wa 1963.
Kazi
Walter Rodney aliweza kupata PhD yake mwaka 1966 katika Shule ya Oriental and African Studies mjini London, Uingereza. Leng biashara ya watumwa kwenye pwani Guinea ghorofani. Jarida lilitolewa mwaka wa 1970 kwa jina, A History of the Upper Guinea, Coast, 1545-1800 na ilipendekezwa sana kwa changamoto lake kwa hekima ya kawaida kwenye eneo hilo.
Alisafiri sana akawa anajulikana kote duniani kama mwanaharakati na mwanachuoni. Yeye alifundisha kwa muda nchini Tanzania baada ya kufuzu, na baadaye katika Jamaika katika alma mater yake - UWI Mona. Rodney alikuwa na kina katika kiwango cha katikati kwa jukumu lake katika uhuru post-Caribbean. Yeye pia hakupendelea ubinafsi na alipendekeza mfumo wa maendeleo ya Kijamii. Wakati serikali ya Jamaika, ikiongozwa na waziri mkuu Hugh Shearer, ilimpiga marufuku, katika Oktoba 1968, kurejea nchini, kwa sababu ya utetezi wake kwa maskini wanaofanya kazi katika nchi hiyo, maandamano yalitokea, hatimaye kudai uhai wa watu kadhaa na kusababisha mamilioni ya dola kuharibika. Haya maandamano, ambayo yalianza tarehe 16 Oktoba 1968, kwa sasa yanajulikana kama maandamano ya Rodney na yalisababisha ongezeko katika mwamko wa kisiasa katika Karibi, hasa miongoni mwa Rastafarian, dini ya Kiafrika ya Jamaika, kumbukumbu katika kitabu chake, The groundings with my brothers.
Rodney aliweza kuwa Mwafrika mashuhuri na alikuwa muhimu katika harakati za Uongozi wa watu Weusi katika Karibi na Amerika Kaskazini. Wakati alipoishi jijini Dar es Salaam alikuwa na ushawishi mkubwa katika kuendeleza kituo kipya cha Afrika cha kujifunza na majadiliano.
Umaarufu katika elimu
Kitabu mashuhuri zaidi cha Rodney Jinsi Ulaya Ilivyorudisha Nyuma Afrika, kilichapishwa mwaka 1972. Katika kitabu hiki alielezea jinsi Afrika ambayo imetumiwa kwa njia mbaya na Ulaya na kusababisha kukosekana kwa maendeleo ya kisasa katika pande nyingi za bara. Kitabu kilikuwa mashuhuri na vilevile kilileta utata.
Miaka ya baadaye na kuuawa
Mwaka wa 1980, Rodney aliuawa kwa bomu katika gari lake wakati alipokuwa akigombea ofisi katika uchaguzi Guyana.
Rodney aliishi na mke wake, Pat, na watoto wake watatu. Ndugu yake, Donald, ambaye alijeruhiwa katika mlipuko, alisema kuwa afisa wa Jeshi la Guyana aitwaye Gregory Smith ndiye alimpa Rodney bomu iliyomuua. Baada ya mauaji, Smith alikimbilia Guiana ya Kifaransa ambako alikufa mwaka wa 2002.
Kifo cha Rodney kiliadhimishwa na Martin Carter kwa shairi lililotungiwa Walter Rodney.
12
Waliofariki
10er
Walter Rodney
Miaka ya baadaye na kuuawa
Mwaka wa 2004, mjane wake, Patricia, na watoto wake walichangia majarida kwa Robert L Woodruff Maktaba ya Chuo Kikuu cha Atlanta. Tangu mwaka wa 2004, kuna Kongamano la Walter Rodney linalofanyika kila mwaka tarehe 23 Machi (Siku ya kuzaliwa ya Rodney) katika Kituo chini ya udhamini wa Maktaba na Idara ya Sayansi ya Siasa chuo kikuu cha Atlanta na chini ya familia ya Rodney.
Ghana
Elimu
Mwishoni mwa mwaka wa tatu katika shule ya upili ya Junior High, kuna mtihani wa lazima unaojulikana kama Basic Education Certificate Examination (BECE).
Wale wanaoendelea na masomo ni lazima wamalize masomo ya miaka mitatu ya shule ya upili ya daraja ya juu (senior high school - SHS) na kufanya mtihani wa kukubaliwa kuingia katika masomo ya chuo kikuu au taasisi yoyote ile.
Kwa sasa, Ghana ina shule za msingi 21,530, shule za upili za daraja ya chini 8,850, shule za upili za daraja ya juu 900, vyuo vya mafunzo vya umma, 52, vyuo vya mafunzo vya kibinafsi, 5 vyuo vya elimu ya sanaa, 5 taasisi za umma ambazo si vyuo vikuu, 4 zisizo chuo kikuu Msingi umma taasisi, 8 vyuo vikuu 4 na zaidi ya taasisi za kibinafsi 45.
Wengi baina ya Waghana wanaweza kupata huduma za elimu ya msingi na ya upili kwa urahisi. Idadi hizi zinaweza kutofautishwa na zile za chuo kikuu kimoja tu na shule chache tu za upili na za msingi zilizokuwepo wakati wa kujinyakulia uhuru mnamo 1957.
Gharama ya nchi ya Ghana kwa elimu imekuwa kati ya asilimia 28 na 40 ya bajeti yake ya mwaka katika mwongo mmoja uliopita.
Mafunzo yote hufanywa kwa lugha ya Kingereza ambayo ndiyo lugha rasmi ya Ghana, na hufanywa na walimu Waghana waliohitimu. thumb|right|160px|Watoto wa shule
Mtaala wa daraja la upili la Senior High una masomo ya Lazima na yale ya Kuchagua. Wanafunzi wanapaswa kuchukua masomo manne ya lazima ya Lugha ya Kingereza, Hisabati, Sayansi ya Ujumla (yakiwemo masomo ya Sayansi, Kilimo na Masomo ya maswala ya Mazingira) na Masomo ya Kijamii (uchumi, jiografia, historia na serikali). Wanafunzi wa shule ya upili vilevile hufanya masomo matatu ya kuchaguliwa kati ya matano yafuatayo: Mtaala wa Kilimo, Mtaala wa Kijumla (chaguo la Sanaa au Sayansi), Mtaala wa somo la Biashara, Mtaala wa Ufundi (Vocational Programme and Technical Programme).
Mbali na shule za msingi na za upili zinazofuata mfumo wa elimu wa Ghana, kunazo shule za kimataifa kama vile Ghana International school, Lincoln Community School na SOS-Hermann Gmeiner International College ambazo hufuata mfumo wa International Baccalaureat, Advanced Level General Certificate of Education na International General Certificate of Secondary Education (IGCSE).
Huku ikiwa na asilimia 83 ya watoto wake shuleni, kwa sasa nchi ya Ghana ni baina ya nchi zilizo na viwango vya juu zaidi vya uandikishaji shuleni katika eneo la Afrika Magharibi.
Uwiano wa wasichana na wavulana katika ujumla wa mfumo wa elimu ni 1:0.96, ambao kwa nchi ya Afrika Magahribi, ni mafanikio makubwa. Kadiri ya watoto 500,000 hawaendi shuleni kwa sababu ya ukosefu wa mapato ya kuwezesha ujenzi wa shule, kutoa vitabu vya kusoma vya kutosha na kutoa mafunzo kwa walimu wapya.
Chuo Kikuu cha zamani zaidi nchini Ghana, Chuo Kikuu cha Ghana, ambacho kilianzishwa mnamo mwaka wa 1948, kilikuwa na takriban jumla ya wanafunzi 29,754 katika mwaka wa 2008. Tangu unyakuzi wa uhuru wa Ghana, nchi hii imekuwa mojawapo ya vitovu vya elimu katika eneo la Afrika Kusini mwa Sahara na imekuwa mwenyeji wa watu maarufu kama vile Rais Robert Mugabe wa Zimbabwe, Alhaji Sir Dauda Jawara wa The Gambia na Cyprian Ekwensi wa Nigeria baina ya wengine. Chuo Kikuu cha Sayansi na Teknolojia cha Kwame Nkrumah, ambacho ndicho chuo kikuu cha pili kuanzishwa nchini Ghana, ndicho chuo cha kwanza cha masomo ya sayansi na teknolojia nchini humo na katika ukanda wa Afrika Magharibi.
Einar Håndlykken
thumb|Einar Bakke Håndlykken Einar Bakke Håndlykken (amezaliwa Trondheim, Norwei, 9 Agosti 1976) ni mwanamazingira wa Norway na mkurugenzi wa Shirika la Rasilimali ya Uzalishaji Sifuri (ZERO). Håndlykken alianza na masuala ya mazingira akiwa kijana huko Grenland Natur og Ungdom, na akawa naibu mwenyekiti wa shirika la kitaifa mwaka 1997 na mwaka 1999 na 2000 akawa mwenyekiti. Alifanya kazi kwa Bellona kutoka 2001 hadi 2002, alipoanzisha ZERO.
Ghana
Uchumi
Ikiwa imejaliwa sana na maliasili, nchi ya Ghana ina mapato yanayokadiriwa kupata kila mtu (per capita output) yaliyo mara mbili yakilinganishwa na yale ya nchi zilizo maskini zaidi za Afrika Magharibi. Hata hivyo, Ghana imebakia kutegemea kwa kiwango fulani biashara na usaidizi wa kimataifa na vilevile shughuli za uwekezaji kutokana na Waghana wanaoishi nchi za ng’ambo. Karibu 28% ya wakazi wanaishi chini ya mstari wa kimataifa wa umaskini wa dola za kimarekani 1.25 kwa siku, na kwa mujibu wa wa Benki ya Dunia, kisio la mapato ya kila mtu (per capita income) ya Ghana yamekuwa mara dufu lakini kwa shida kwa miaka 45 iliyopita.
Nguvukazi ya Ghana katika mwaka wa 2008 ilikuwa jumla ya watu milioni 11.5. Uchumi unaendelea kutegemea sana kilimo ambacho huchangia 37% ya Pato la Taifa na kutoa ajira kwa kwa 56% ya watu wanaofanya kazi, hasa wenye ardhi ndogo. Sekta ya viwanda ni sehemu ndogo tu ya uchumi wa Ghana iliyochangia kwa ujumla 7.9% ya Pato la Taifa mnamo 2007.
Sera za kiuchumi zisizofaa za serikali za kijeshi zilizopita na masharti ya vikosi vya kulinda usalama katika maeneo ya kanda vimechangia mfumuko katika fedha za nakisi, kushuka thamani kwa Sidi, na kuongezeka kwa kutoridhika kwa umma katika maswala ya hatua za kupunguza ugumu wa maisha. Hata hivyo, Ghana inabakia kuwa mojawapo baina ya nchi za Afrika nzima ambazo zina ustawi wa kiuchumi.
Mnamo Julai 2007, Benki ya Ghana ilianzisha shughuli ya kugeuza sarafu, kutoka kwa Sidi (¢) hadi kwa sarafu mpya, Sidi ya Ghana (GH¢). Kiwango cha ubadilishanaji ni Sidi moja ya Ghana kwa kila Sidi 10,000. Benki ya Ghana ilizindua kampeni kabambe katika vyombo vya habari ili kuelimisha umma juu ya mageuzo haya.
Sarafu mpya ya Sidi ya Ghana iko imara kwa kiwango kikubwa na katika mwaka wa 2008 ilibadilishwa kwa ujumla kwa thamani ya dola moja ya marekani kwa Sidi 1.1 ya Ghana. Kodi ya Ongezeko la Thamani ni kodi ya matumizi itozwayo nchini Ghana. Utaratibu huu wa kodi ambao ulianza mnamo 1998 ulikuwa wa kiwango kimoja lakini tangu Septemba 2007 utaratibu wa viwango kadhaa ulizinduliwa.
Mnamo 1998, kiwango cha kodi kilikuwa ni 10% na na kilirekebishwa mnamo mwaka wa 2000 na kuwa 12.5%. Hata hivyo baada ya kupitishwa kwa Sheria ya 734 (Act 734) ya mwaka 2007, kodi ya usawa ya 3% (a 3% VAT Flat Rate Scheme (VFRS) ) ilianza kufanya kazi kwa sekta ya usambazaji wa rejareja. Hii inawezesha wauzaji wa rejareja wa bidhaa zinazotozwa ushuru chini ya Sheria ya 546 (Act 546) kotoza ushuru wa pambizoni wa 3% kwa mauzo yao na kuhesabu ushuru huu pamoja na ule wa VAT. Hii inanuia kurahisisha utaratibu wa uchumi na kuongezeka kwa maafikiano.
Christopher Walken
thumb|Christopher Walken 2008
Ronald Walken (amezaliwa tar. 31 Machi 1943) akiwa kama mwigizaji, hutumia jina la Christopher Walken, ni mwigizaji wa filamu na televisheni kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama muhusika mwasi au kichaa. Kuna ki[indi hutumia picha ile kwa ajili ya vionjo vya kuchekesha. Huyu, alizaliwa mjini Queens, New York na baba Mjerumani na mama Mscotland.
Mto Pono (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kikera
Kikera ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad na Kamerun inayozungumzwa na Wakera. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kikera nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 44,500. Pia kuna wasemaji 6000 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikera iko katika kundi la Kichadiki.
13
Waliofariki
10er
Ivan Rakitic
thumb|250x250px|Ivan Rakitic akichezea timu ya Sevilla. Ivan Rakitic (alizaliwa 1988) ni mchezaji mtaalamu sana ambaye anacheza kama kiungo wa kati au mshambuliaji wa klabu iliyopo Hispania Barcelona FC na timu yake ya kitaifa Croatia.
Rakitić alianza kazi yake huko Basel na alitumia misimu miwili pamoja nao kabla ya kusainiwa na Schalke 04. Baada ya kutumia msimu mmoja na nusu Bundesliga, alisainiwa na Sevilla mwezi Januari 2011. Miaka miwili baadaye, Rakitić alikuwa nahodha wa klabu ya sevilla na alishinda magoli mengi katika msimu wake wa kwanza.
Kieleme
Kieleme ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeleme. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kieleme imehesabiwa kuwa watu 58,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kieleme iko katika kundi la Cross River.
Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa
Wizara ya Mambo ya Nje na Ushirikiano wa Kimataifa (Kiingereza: 	Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation kifupi (MFAIC)) ni wizara ya serikali nchini Tanzania. Ofisi kuu ya wizara hii zipo mjini Dar es Salaam.
Jinsi ilivyo kwa wizara ya mambo ya nje, kazi yake ni kuwakilisha Tanzania kimataifa, kuwasiliana na serikali za nje na taasisi za kimataifa kama Umoja wa Mataifa na Umoja wa Afrika na taasisi zake, kuendesha balozi za Tanzania katika nchi nyingine na kutoa visa kwa wageni wanaotaka kuja Tanzania, na kushirikiana na wizara nyingine za Tanzania.
Falls Creek
thumb|ramani ya Falls Creek thumb|Falls Creek ni eneo la burudani kwenye milima ya Australia wenye kimo cha mita 1,842 juu ya usawa wa bahari. Katika majira ya baridi watu wanakuja hapa kwa michezo ya skii.
Savona
80px|right| thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Savona ni mji wa mkoa wa Liguria, Italia Kaskazini wenye wakazi 60,442 (2018).
Ndagoni
Ndagoni ni jina la kata ya Wilaya ya Chake Chake katika Mkoa wa Pemba Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 3,534 waishio humo.
Ilindi
Ilindi ni jina la kata ya Wilaya ya Bahi katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41303 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9440 waishio humo.
Miaka ya 1190
Makala hii inahusu muongo ya miaka 1190 - 1199.
Mto Nyamaronge
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Kieloyi
Kieloyi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waeloyi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kieloyi imehesabiwa kuwa watu 25,000. Kuhusu uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, wataalamu hawajakubaliana kama kuainisha Kieloyi katika kundi la Kiidomoidi au la Plateau.
Mto Pworogali
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Hawara
Amenemhet III aliyekuwa ndiye mtawala wa kinasaba mwenye nguvu zaidi wa Misri katika karne ya 12. Na pia lijenga piramidi katika eneo hili la Hawara. anasemekana kubadilisha tarehe za "Piramidi Nyeusi" iliyojengwa na yeye mwenyewe katika eneo la Dahshur. Katika eneo hili ndipo panaaminika kuwa ndiye sehemu aliyozikwa mtawala huyu. Pia katika eneo la Hawara ndipo kuna kaburi la Mtoto wa kike wa Amenemhet III aliyeitwa Neferu-Ptah, Kaburi hili lilipatika kiasi cha kilometa 2, kusini mwa piramidi la Mfalme.
Katika hali ya kawaida, katika kipindi cha kati cha uongozi wa kifalme wa Misri Piramidi zilizojengwa baada taya Amenemhet II, ilikuwa ikijengwa kwa kutumia matope na mbao.Katika piramid hizo pia kulikuwa na sehemu kwa ajili ta kuzikia. Majengo mengine yaliyojengwa na mawe. Hii ikiwa ni staili ya kujenga ambayo hadi sasa hutumika katika majengo mengi nchini Misri. Hii leo, Piramidi nyingi zilizojengwa kwa kutumia matope na mbao yanaonekana kuharibika kutokana na mvua.
Wakati wa kuingia, kuna ngazi zinazoteremsha na kuingia katika chumba kidogo, na mbele kidogo kuna korido inayoingia ndani zaidi,. Juu ya korido hili kuna mlango wa kusukuma wenye uzito wa tani 20. kama mwizi akiwa anaingia katika jumba hili, baada ya kutoa mlango huu wa tani 20, mbele kidogo angekutana na mlango uliojengwa na kuni na matope mwizi huyo angehisi kuwa, alikuwa akipoteza muda kutoa mlango na hapo kutakuwa na uwezekano mkubwa wa kukamatwa a walinzi.
Deal, New Jersey
thumbnail|right|250px|Nyumba kwenye Ocean Avenue
Hawara
Katika jumba hili ,kuna aina mbalimbali za ulinzi, lakini Pertie alikutahakuna haya mlango mmoja uliokuwa umefungwa, hii ikiwa na ile milango yenye uzitp wa tani kadhaa lakini hata ile milango ya miti. Hii inaweza ikiwa inaonesha uzembe wle waliofanya mazishi katika majumba hayo au pengine ni kutokana na kuwa na mategemeo ya kurudi hapo badae katika piramidi, au pengine ni nia ya makusudi ya kuwezesha wizi katika katika malkaburi, lakini kwa hali yote bado hakuna ushahidi wa kutosha kuhakikisha haya yote.
Deal, New Jersey
thumb|right|260px|Mahali pa mji wa Deal katika Monmouth County na [[New Jersey]] Deal ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 1,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 8 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 3.4 km².
Hawara
Sehemu ya mazishi ilikuwa imetengenezwa kwa kutumia nguzo ya jiwe, ambayo ilikuwa imeshushwa katika shimo ndani ya piramidi hiyo. Nguzo hii ilikuwa na uzito upatao tani 110 kwa mujibu wa Petrie. Maraba wa matofali ulipitishwa juu ya nguzo hii yam mawe na kuinua paa la sehemu hiyo na kufunikwa na vibamba vyenye kiasi cha uzito wa tani 45,.
Njia ya kuingia katika piramidi hii leo imefurika na maji yenye kina cha mita sita, hii ni kutokana na maji kutoka katika mfreji wa Bahr el-Yusuf (Joseph's Canal) ambao unatiririka katika njia mbili na kupita katika mita 30 ndani ya piramidi.