cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wiki
Jamii za watumiaji
Wikipedia ya Lugha ya Kiingereza ina idadi kubwa sana ya watumiaji katika mtandao World Wide Web : imo miongoni mwa tovuti kumi zenye watumiaji wengi zaidi. Wiki nyingine kubwa ni pamoja na WikiWikiWeb, Memory Alpha, Wikivoyage, World66 na Susning.nu, hifadhi maarifa ya Kiswidi.
Jamii za utafiti
Wiki ni nyanja za utafiti mwingi. Mikutano miwili ya Wiki ijulikanayo vyema ni:
Pia kuna kuna jamii nyingi ndogo za kielimu zinazotumia programu ya Wiki au mbadala wake. 'Upelelezi wa falsafa' wa Wikidot ni moja ya zile zifahamikazo vyema zaidi.
Katika makala ya Aprili 2009 ya gazeti la kitaalamu London Times, mwanafalsafa Martin Kohen alitabiri kwamba mfumo wa 'chini hadi juu' ungekuja kuzidi matarajio ya "maktaba ya maarifa" kama Wikipedia na Wiktionary.
Kiwarlmanpa
Kiwarlmanpa ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawarlmanpa katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwarlmanpa 47 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwarlmanpa kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Korkut
thumb| Korkut thumb|Korkut
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Muş kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
GO
GO au go ni kifupi cha:
368
Makala hii inahusu mwaka 368 (Baada ya Kristo).
Uwanja wa michezo wa Afraha
Uwanja wa michezo wa Afraha ni uwanja wa michezo wenye matumizi mengi na unapatikana Nakuru, nchini Kenya. Unatumika zaidi na chama cha mpira wa miguu na pia ni uwanja wa nyumbani wa timu ya Nakuru AllStars inayoshiriki ligi kuu Kenya; pia Ulinzi Stars wanaoshiriki ligi kuu nchini humo wanautumia pia. Uwanja unachukua takribani watu 8,200 (Elfu nane na mia mbili) na ulifunguliwa mnamo mwaka 1948.
Uwanja huo uko umbali wa kilomita mbili kutoka Hifadhi ya Taifa ya Ziwa Nakuru. Ingawa ni uwanja wa mpira, ulifahamika kwa kuandaa mikutano mingi ya kisiasa ikiwa ni pamoja na GEMA waliokua wakiimiza mabadiliko ya safu ya katiba iliyofanyika mwaka 1970. Chama tawala cha zamani KANU pia kilifanya mikutano mingi mashuhuri.
Kisiwa cha Rubondo
Ndipo ilipo hifadhi ya kisiwa cha Rubondo iliyoanzishwa huko kwa sababu kisiwa cha Rubondo ni makazi na mazingira muafaka ya kuzaliana samaki wakiwemo sato na sangara. Sangara huweza kuwa na ukubwa wa hadi kilo 100.
Jeremiah Solomon Sumari
Jeremiah Solomon Sumari (2 Machi, 1943 hadi 19 Januari, 2012) alikuwa mbunge wa jimbo la Arumeru Mashariki (Akheri) katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kisiwa cha Rubondo
Fukwe za kisiwa hiki ni miongoni mwa makazi ya pongo na nzohe. Aidha hifadhi hii ni maskani makuu ya ndege na samaki kama zumbuli, chechele na taisamaki.
Mbali na ndege hao kisiwa hiki ni makazi ya aina nyingine nyingi za ndege wa majini na mimea kadhaa ambayo hutoa harufu nzuri ya kuvutia.
Wanyama wakazi wa hifadhi hii ni kama viboko, pongo, nzohe, fisi maji, mamba na pimbi ambao wanashirikiana makazi na wanyama waliohamishiwa katika hifadhi hii kama sokwe, tembo, mbega weusi na weupe na twiga.
Namna ya kufika
Hifadhi hii ina ukubwa wa kilometa za mraba 457 na iko kaskazini magharibi mwa Tanzania, katika mkoa wa Geita. Pia hifadhi hii -Inafikika kwa ndege za kukodi kutoka Arusha, Ziwa Manyara, Serengeti na Mwanza. -Kwa njia ya barabara kutoka Mwanza-Sengerema-Geita-Nkome kisha kwa boti hadi hifadhini. -Kwa meli ndogo kutoka Muleba na Bukoba vilevile kwa njia ya barabara kutoka wilaya za Biharamulo na Muleba kupitia kijiji cha Mganza.
Côtes-d'Armor
thumb| Idara ya Côtes-d'Armor, Saint-Brieuc thumb|right|220px|Mahali pa Côtes-d'Armor katika [[Ufaransa]] Côtes-d'Armor ni département au department  la Bretagne ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Saint-Brieuc.
Kigbe-Xwla-Mashariki
Kigbe-Xwla-Mashariki ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wagbe. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kigbe-Xwla-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 80,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigbe-Xwla-Mashariki iko katika kundi la Kikwa.
Mto Sabaki
Mto Sabaki ni jina la sehemu ya mwisho ya mto Athi nchini Kenya hadi unapoingia katika Bahari ya Hindi.
Kibikol cha Rinconada
Kibikol ya Rinconada ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabikol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibikol ya Rinconada imehesabiwa kuwa watu 234,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibikol ya Rinconada iko katika kundi la Kifilipino.
Barbara Cho Chungi
(alifariki Seoul, 29 Desemba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.
Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society).
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Karne ya 3
Karne ya 3 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 201 na 300. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 201 na kuishia 31 Desemba 300. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".
Matukio
Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii, kama vile:
Mto Tudor Creek
Mto Tudor Creek unapatikana Kenya. Una urefu wa kilometa 32, kati ya Mariakani na Mombasa unapoingia katika Bahari ya Hindi.
Malazgirt
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Muş kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
GP
GP au gp ni kifupi cha:
367
Makala hii inahusu mwaka 367 (Baada ya Kristo).
1485
Makala hii inahusu mwaka 1485 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe
Mavis Ogun
Mavis Ogun (alizaliwa 24 Agosti 1973) ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Nigeria ambae anacheza kama beki wa timu ya taifa ya Nigeria. Alishiriki na timu yake ya taifa katika Kombe la Dunia la FIFA la wanawake la 1991, 1995 na Kombe la Dunia la Wanawake la FIFA 1999.
Mto Jor
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Santa Barbara, California
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Santa Barbara, California
thumb|right|260px|Mahali pa Santa Barbara katika Santa Barbara County na [[California]] Santa Barbara ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 90,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 15 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 112 km².
Kishambala
Kishambala (au Kisambaa) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Washambala. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kishambala imehesabiwa kuwa watu 664,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kishambala iko katika kundi la G20.
Deux-Sèvres
thumb| Idara ya Deux-Sèvres, Niort thumb|right|220px|Mahali pa Deux-Sèvres katika [[Ufaransa]] Deux-Sèvres ni département au department  la Poitou-Charentes ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Niort.
Kiyankunytjatjara
Kiyankunytjatjara ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayankunytjatjara katika majimbo ya Australia Kusini na Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiyankunytjatjara 560. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyankunytjatjara kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Dordogne
thumb| Idara ya Dordogne, Périgueux thumb|right|220px|Mahali pa Dordogne katika [[Ufaransa]] Dordogne ni département au department  la Aquitaine ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Périgueux.
Tumbusi
Spishi nyingi za tumbusi zina kichwa bila manyoya. Sifa bainifu hii imekua kuzuia manyoya ya kichwa yasichafuliwe kwa damu wakati tumbusi akiingiza kichwa chake ndani ya mzoga. Kichwa chenye upara kinaweza kusafishwa kwa urahisi ndani ya mto au ziwa.
Kibinukid
Kibinukid ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabinukid. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kibinukid imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinukid iko katika kundi la Kifilipino.
Kiyindjibarndi
Kiyindjibarndi ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayindjibarndi katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiyindjibarndi 310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyindjibarndi kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Mto Mbagathi
Mto Mbaghati unapatikana kusini mwa Kenya. Ni tawimto la mto Athi-Galana-Sabaki ambao unaishia katika Bahari ya Hindi.
366
Makala hii inahusu mwaka 366 BK (Baada ya Kristo).
Uingereza Kusini-Mashariki
Uingereza Kusini-Mashariki (Kiing.: South East England) ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 8,000,550. Mji wake mkuu ni Southampton.
1484
Makala hii inahusu mwaka 1484 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe
Uwanja wa michezo wa Petro Sport
thumb|Uwanja wa michezo wa Petro Sport
Uwanja wa michezo wa Petrosport (Kiarabu استاد بتروسبورت)  ni uwanja wenye  matumizi mengi  na  wenye uwezo wa kukaa wotu 16,000 walioko Cairo Gavana, nchini Misri. Ulikamilishwa mnamo mwaka 2006. Ni nyumba ya Klabu ya ENPPI na vilabu vingine vya Petroli huko Misri. Zamalek SC pia hucheza michezo yao mingi ya nyumbani kwenye uwanja wa Petrosport.Ulitengenezwa na watu wengi, pamoja na wabuni: Jana mahmoud, Mohannad alaa, mustafa khleed, Doaa Saad, yousef khaled na wengi zaidi hiyo haijumuishi pamoja na wafanyikazi waliotengeneza uwanja nk.
Uwanja wa michezo wa Sohag
Uwanja wa michezo wa Sohag upo katikati ya jiji la Sohag, lenye uwezo wa kuheba watu 20,000 na karibu sawa na uwanja mwingine wowote wa Misri kwenye [Mto Nile] huko Aswan, Naq Hammadi, [El Minya FC], Asyut, Beni Suef na Fayum.
Kigun
Kigun ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin na Nigeria inayozungumzwa na Wagun. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kigun nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 320,000. Pia kuna wasemaji 259,000 nchini Nigeria. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigun iko katika kundi la Kikwa.
Kishubi
Kishubi (au Kisubi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Washubi. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kishubi imehesabiwa kuwa watu 153,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kishubi iko katika kundi la D60.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Eustasi wa Luxeuil
Eustasi wa Luxeuil (560 hivi – 629 hivi), alikuwa abati wa pili wa Luxeuil kuanzia mwaka 611, akimrithi mwalimu wake Kolumbani, baada ya kuwa mkuu wa chuo cha monasteri.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 2 Aprili.
Maisha
Eustasi alizaliwa huko Burgundy (leo nchini Ufaransa) akatawa huko Luxeuil.
Kolumbani, mwanzilishi wa abasia hiyo, alipofukuzwa na mfalme wa Burgundy kwa sababu ya kukemea maadili yake, alimpendekeza Eustasi achaguliwe kushika nafasi yake, akahamia Bobbio, Italia.
Eustasi alikuwa mtu mnyenyekevu, wa sala na mfungo wa kudumu.
Chini yake, monasteri ilizidi kusifiwa kwa elimu na utakatifu wa wamonaki wake 600. Pamoja na baadhi yao alijitosa kuhubiri maeneo yasiyoinjilishwa bado, hasa katika Galia ya kaskazini-mashariki, lakini pia Bavaria. Wengine wakawa maaskofu na watakatifu.
Mbebe
Mbebe  ni jina la kata ya Wilaya ya Ileje katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,282 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53406.
Varto
thumb|Varto
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Muş kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Raageshwari Loomba
alt=Raageshwari Loomba|thumb|Raageshwari Loomba Raageshwari Loomba ni mwimbaji, mwigizaji, mtangazaji wa televisheni na mzungumzaji wa masuala ya akili na raia wa India.
Mkoa wa Ogooué-Ivindo
right|175px|Mkoa wa Ogooué-Ivindo Ogooué-Ivindo ni mkoa uliopo zaidi mjini kaskazini-mashariki mwa mikoa tisa ya Gabon. Mji mkuu wa mkoa huu ni Makokou, ambamo ni nyumbani mwa theluthi moja ya idadi ya wakazi wa mkoa huu. Mkoa umejipatia jina lake kutoka kwa mito miwili, Ogooué na Ivindo. Mkoa huu ni mkubwa sana, wakazi wachache, na maendeleo duni katika orodha nzima ya mikoa tisa.
Raageshwari Loomba
Wasifu
Raageshwari alihudhuria Shule ya Upili ya Auxilium Convent. Akiwa kijana, alicheza filamu yake ya kwanza kama mwigizaji, Zid (iliyotolewa mwaka wa 1994).Raageshwari alisaini mkataba na Coca-Cola kufanya matamasha kote India.
Mkoa wa Ogooué-Ivindo
Upande kusini mwa mkoa huu umepita katika Ikweta. Urefu wake unaendea kutoka 11 E hadi 14 E na upana ni 0.35 S hadi 1 N.
Kwa upande wa kaskazini na magharibi, Ogooué-Ivindo imepakana na mkoa wa Sangha na Cuvette-Ouest ambayo ni mikoa ya Jamhuri ya Kongo. Kwa nyumbani, mkoa umepakana na mikoa ifuatayo:
Departments
thumb|right|300px|Departments za Ogooué-Ivindo Ogooué-Ivindo imegawanyika katika departments 4:
Mto Joro
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Ruiru
Mto Ruiru ni jina la mito kadhaa ya Kenya:
Kilukpa
Kilukpa ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Walukpa. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kilukpa imehesabiwa kuwa watu 50,000. Pia kuna wasemaji 13,600 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kilukpa iko katika kundi la Kigur.
Mto Kelku
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
1482
Makala hii inahusu mwaka 1482 BK (Baada ya Kristo).
Kisiwa cha Chumbe
thumb|Kisiwa cha Chumbe. thumb|Kisiwa cha Chumbe. thumb|[[Mnara wa taa wa Chumbe.]] ni kati ya visiwa vya mkoa wa Unguja Mjini Magharibi, Zanzibar, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi, kilichopo km 13 kusini mwa mji wa Zanzibar kikitazama Fumba Town.
Kisiwa hicho ni kati ya sehemu za kitalii zilizojumuishwa katika maeneo yanayohifadhiwa na kulindwa na Umoja wa Mataifa. Eneo hili lina zaidi ya asilimia 90 ya spishi za Coral katika Afrika ya Mashariki.
Ni makazi ya zaidi ya aina 368 za samaki, kaa wa kwenye minazi, mwewe na pomboo pia wanapatikana katika eneo hili. Pamoja na hayo kuna aina 60 za ndege ambao wanapatikana hapo.
Kisiwa kinatawaliwa na kampuni ya binafsi inayoendesha utalii wa kiekolojia.
Doubs
thumb| Idara ya Doubs, Besancon thumb|right|220px|Mahali pa Doubs katika [[Ufaransa]] Doubs ni département au department  la Franche-Comté ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Besançon.
Philip Sang'ka Marmo
Philip Sang'ka Marmo (amezaliwa tar. 29 Desemba 1951) ni mbunge wa jimbo la Mbulu katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kibinukidnon-Kaskazini
Kibinukidnon-Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabinukidnon. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibinukidnon-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 15,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinukidnon-Kaskazini iko katika kundi la Kifilipino.
Goleta, California
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Goleta, California
Kiyinggarda
Kiyinggarda ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wayinggarda katika jimbo la Australia Magharibi. Mwaka wa 2005, kulikuwa na wasemaji wa Kiyinggarda wawili tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyinggarda kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Magdalena Han Yongi
(alifariki Seoul, 29 Desemba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Yeye na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.
Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.
Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society).
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Kisiwa cha Fungu Yasini
thumb|Kisiwa cha fungu Yasinixt
ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.
Limau
thumbnail|Limau nzima na limau nusu. thumbnail|Limau bivu na ua lake. Limau (pia: limao; kutoka Kiarabu ليمون limun) ni tunda la mlimau, mti mdogo ambao daima kijani, Citrus limon, asili yake ni Asia. Pamoja na chungwa, danzi, balungi na ndimu ni mojawapo kati ya matunda chungwa.
Rangi ya tunda lililoiva ni njano hadi njano-kijani. Majimaji yake yana asidi nyingi: ni asilimia 5 asidi sitriki (asidi maalumu ya matunda jamii ya machungwa) ambayo hulipa limao ladha yake ya uchachu, na ph ya 2 mpaka 3, kiasi kwamba tunda haliliwi moja kwa moja kutokana na uchungu mkali.
Mengine yasiyo ya mapishi hasa ni majimaji yake ambayo hufanya kujipatia asidi ya gharama nafuu kwa ajili ya mafunzo ya kielimu.
Limau ina vitamini C nyingi ndani yake na kiasi kidogo kinatosheleza mahitaji ya binadamu. Sifa hii ilitambuliwa wakati mabaharia kwenye jahazi walipata ugonjwa wa kiseyeseye uliokuwa balaa kwa safari za kwanza zilizovuka bahari za Atlantiki na Pasifiki wakati wa upanuzi wa Wareno, Wahispania na Waingereza kuanzia karne ya 16. Hapo limau zilitambuliwa kuwa dawa iliyozuia ugonjwa huo kutokana na kiasi chake cha vitamini C.
Historia
Asili kabisa ya limao bado haijulikani, japo inaaminika kuwa mimea ya kwanza ilipatikana huko India, Kaskazini mwa Bama na China. Huko Kusini na kusini Mwashariki mwa asia yalifahamika kwa uwezo wake wa matibabu na ukatumika sana kama dawa kwa sumu mbalimbali. Baadae ukafahamika huko Persie na kasha Misri na Iraki mnamo 700bk. Mlimao ulisambaa sana miongoni mwa jamii ya Uarabu na Ukanda wa Mediteraniani kati ya 1000 na 1150 BK. Malimao yaliingia ulaya baada ya karne ya kwanza BK, wakati wa utawala wa Roma.
thumb Hata hiyo mmea huuulikua hauliwi sana na kilimo cha limao kilianza karne ya kumi na tano huko Genoa. Baada yalifika mpaka mpaka America mwaka 1493 wakati ambapo Cliristopher Columbus alichukua mbegu za limao na kwenda nazo Hispania wakati wa safari zake. Kutoka Hispania malimao yalisambaa sana na yalikuwa yakitumika hasa kwa mapambo na dawa na miaka ya 1700 na 1800, malimao yalikuzwa sana huko Fhorida na Calfonia baada ya malimao kuanza kutumika kupikia na kama viungo vya kuongeza laza. Mnamo 1747 utafiti wa James Lind ulithibitisha kwamba unavitamini C kutoka kwenye limao, yaliweza kuwatibu baharia ugonjwa wa ngozi wa kiseyeye.
Virutubisho vya limao
Malimao yanafahamika kama msaada mkubwa wa umengenywaji wa chakula, mchanganyiko wa asali nyeusi na makapi huwa kwa kiwango kizuri katika kusafisha oganiza umegaji wa chakula. Virutubisho vingine hujumuisha maji -89%, aside ya sitriki -5%, makapi -2.8%, sukari – 2.5%, mafuta – pungufu ya 0.3%, protini – pungufuya 7%, vitamin C, na madini kadhaa kama vile selenium, zinc manganese, na shaba. Vitamin C katikt limao hutofautina. Hutegemea na ukubwa na ukomavu, kuiva aina na sehem inayoliwa kula limao lililokomaa huwezesha mtu kupata 10,000% ya vitamin c. Zingatia kuwa ni lile ganda la ndani jeupe la ndani la limao, linalokuwa na kiasi kikubwa cha vitamin c kwa ujazo wake kuliko chakula kingine chochote, uchunguzi unaonyesha, sehem ile nyeupe kuwa na mara 8 mpaka 11 zaidi ya vitamin c kuliko chupa ya dawa ya vitamin c kutoka hospitali.
Matumizi katika mapishi
Malimao hutumika kutengenezea shamlati na mapambo mezani kwa vinywaji. Magada ya limao pia yanamatumizi mengi. Vinywaji vingi soda, chi na maji mara nyingi huandaliwa na kipande cha limao kwenye bilauri au hata kwenye pindo ya chombo husika. Ssamaki huwekwa maji ya limao kuondoa shombo. Hapo aside ya limao hubadilisha amaibni, kemikali iliyo kwenye samaki kuwa chumvi za amoniamu, pia hutumika kulainisha nyama kwa tena kunyunyizia kwenye nyama kabla ya kupika, japo haiui vijidudu. Mmatumizi mengine, malimao hutumika kutengeneza aside ya Sitriki, kabla ya njia ya kuchachusha haijafahamika. Hutumika kusafishia vyombo na baadhi ya vitu hasa, hasa kwa ugumu wake ya kuondoa mafutana madoa.Hutumika kama bacteria sababu ya kiwango chake kidogo cha pH, majimaji ya limao pia hutumika kusafishia vyombo vya shombo, wakifuatiwa na Meksiko 14.5%, Brazili 8% na Hispania 7%.
Ziwa Natron
-2.41667°N, 36°W
Ziwa Natron ni ziwa la chumvi lililopo kaskazini mwa Tanzania, katika Mkoa wa Arusha, karibu na mpaka wa Kenya, katika tawi la Afrika mashariki la Bonde la Ufa.
Ziwa hilo hulishwa na mto Ewaso Ng'iro wa Kusini na pia chemchemi zilizo tajiri kwa madini ambazo ni kina kabisa. Ziwa hili lina kina cha chini ya mita tatu (futi 10), na upana wake hutofautiana kwani hutegemea kiwango cha maji.
Mimea
Rangi ya ziwa hili ni tabia ya maziwa ambayo hupata viwango vya juu sana vya uvukizi. Maji inapovukiza wakati wa kiangazi, viwango vya chumvi huongezeka na kwa uhakika, vijidudu vipendao chumvi huanza kustawi. Baadhi ya vijinyama hivi ni cyanobacteria, bakteria wadogo ambao hukua majini na hujitengenezea chakula kama mimea kupitia Usanisinuru (kwa Kiingereza photosynthesis). Pigmenti nyekundu ndani ya cyanobacteria hutoa kwa kirefu rangi nyekundu ya maji ya ziwa, na rangi ya chungwa kwa sehemu ya kina ya ziwa.
Chumvi ya alkali ambayo hukusanyika juu ya usawa wa ziwa, mara nyingi huwa na rangi nyekundu au pinki ambayo husababishwa na vijidudu vinavyopenda chumvi na ambavyo vinaishi huko. Vinamishi vya chumvi na sehemu zenye maji bichi karibu na pembe za ziwa kufanya mkono aina tofauti ya mimea.
Wanyama
Joto la juu (hadi digrii 41°C) na maudhui ya chumvi nyingi inayogeuka katika ziwa hili haifanyi mkono wanyamapori wengi. Hata hivyo ni makazi muhimu kwa aina ya ndege ya flamingo na pia ni makazi ya mwani, wanyama bila mifupa ya mgongo na hata samaki ambao wanaweza kuishi katika maji ya chumvi.
Hili ndilo ziwa pekee katika eneo la Afrika Mashariki ambalo kwa kawaida flamingo milioni 2.5 ambao ni wadogo na ambao huhofiwa maisha yao hufugwa. Kiwango cha chumvi kiongezekapo, cyanobacteria pia huongekeka, na ziwa yaweza kusaidia viota zaidi. Flamingo hao, kundi kubwa zaidi katika Afrika Mashariki, hukusanyika pamoja katika maziwa ya chumvi, ambapo hujilisha Spirulina (mwani ya rangi ya buluu na kijani na pigmenti nyekundu). Ziwa Natron ni sehemu salama kufuga Flamingo wale wadogo kwa sababu mazingira yake ni kikwazo dhidi ya wanyama wanaokula wenzao wanaojaribu kufikia viota vyao. Flamingo wakuu pia hufuga katika sehemu zenye ardhi zilizonyooka.
Hata la kushangaza zaidi kuliko uwezo wa flamingo kuishi katika mazingira hayo ni kwamba spishi ya samaki, Tilapia wa alkali (Oreochromis alcalicus), hunawiri katika maji ya mito chemichemi.
Vitisho na Uhifadhi
Eneo linalozunguka ziwa hili la chumvi halijapangwa lakini kuna ufugaji na kilimo cha msimu. Vitisho kwa uwiano wa chumvi kutokana na ongezeko la maji mabichi vitasababishwa na makadirio zaidi ya kukata magogo katika Natron na mtambo wa nguvu za umeme wa maji (hydroelectric power) iliyopangwa kuanzishwa katika Ziwa hili la Ewaso Ng'iro mpakani mwa nchi ya Kenya. Ingawa mipango ya maendeleo ni pamoja na ujenzi wa lambo mwishoni mwa kaskazini mwa ziwa hili ili kushikilia maji safi, tishio la mchanganyiko katika ardhi hii bado ni kubwa. Hakuna ulinzi rasmi.
Tishio mpya kwa Ziwa Natron ni mapendekezo ya ukuzaji wa mtambo wa magadi katika mipaka yake. Mtambo huu utapampu maji kutoka kwa ziwa hili na kuchomoa sodium carbonate ambayo itabadilishwa kuwa poda ya kuosha ambayo hatimaye itasafirishwa.
Kitachofuata mtambo huu kitakuwa makazi kwa zaidi ya wafanyakazi 1000 na kituo cha nguvu cha makaa chenye uwezo wa kutoa nishati kwa mtambo huu. Aidha, kuna uwezekano wa watengenezaji kuanzisha suriama ya uduvi wa maji ya chumvi kuongeza ufanisi wa uchimbaji.
Kulingana na Chris Magin, afisa wa kimataifa wa RSPB wa Afrika, nafasi ya flamingo wadogo kuendelea kufugwa katika uso wa uchinjanaji ni karibu sifuri. Maendeleo hayo huenda yakapelekea flamingo wadogo kupotea katika Afrika Mashariki. Hivi sasa kundi lenye taasisi 20 za hifadhi ya mazingira kutoka Afrika Mashariki linaendesha kampeni duniani kote. Lengo kuu ni kusitisha mipango ya ujenzi wa kiwanda cha majivu ya magadi ambayo inafaa kujengwa na kampuni za Tata Chemicals Ltd ya Mumbai, India na National Development Corporation ya Tanzania. Kikundi hiki ambacho kinafanya kazi kutumia jina la Lake Natron Consultative Group linaratibiwa na Ken Mwathe, Mkuu wa Ikolojia wa African Conservation Centre.
Kwa sababu ya viumbe hai wake wa pekee, Tanzania ililitaja Bonde la Ziwa Natron katika Orodha ya Ramsar (List of Wetlands of International Importance) tarehe 4 Julai 2001. Ziwa hili pia ni eneo la World Wildlife Fund East African halophytics.
Kutembelea eneo
Kuna idadi ya sehemu za kambi karibu na ziwa, ambayo pia ni msingi kwa ajili ya kupanda volkeno Ol Doinyo Lengai
Paulina Visintainer
260px|thumb|Mt. Paulina. Paulina Visintainer (Vigolo Vattaro, leo nchini Italia, 16 Desemba 1865 - Ipiranga, Brazil, 8 Julai 1942) alikuwa mwanamke wa Italia kaskazini ambaye alihamia Brazil akaanzisha shirika la Masista Wadogo wa Kukingiwa Dhambi ya Asili kwa ajili ya kuhudumia maskini.
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 18 Oktoba 1991, halafu mtakatifu tarehe 19 Mei 2002.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 9 Julai.
Drôme
Mji mkuu wake ni Valence.
Kimbelime
Kimbelime ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wambelime. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimbelime imehesabiwa kuwa watu 24,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimbelime iko katika kundi la Kigur.
Tabasco (jimbo)
thumb|Bendera ya Tabasco thumb|Mahali pa Tabasco katika [[Mexiko]] Tabasco ni moja kati ya majimbo 31 ya Mexiko upande wa kusini wa nchi. Imepakana na Veracruz, Chiapas, Campeche na nchi ya Guatemala.
Tabasco inahesabiwa kuwa sehemu ya shingo ya nchi ya Tehuantepec. Upande wa kaskazini ni pwani ya hori ya Campeche
Jimbo lina wakazi wapatao 1,989,969 (2005) wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 25,267.
Lugha rasmi ni Kihispania.
Mji mkuu na mji mkubwa ni Villahermosa (kwa Kihispania: kitongoji sheshe).
Gavana wa jimbo ni Andrés Rafael Granier.
Miji Mikubwa
thumb|Tabasco. thumb|right|300px|Comalcalco
1481
Makala hii inahusu mwaka 1481 BK (Baada ya Kristo).
Felisi, Filipo na wenzao
Sikukuu yao ni tarehe 10 Julai.
Boutros Boutros-Ghali
thumb|190px|Boutrous Boutrous-Ghali Boutros Boutros-Ghali (Kar. بطرس بطرس غالي, Kikopti: Bουτρος Βουτρος-Γαλι) (alizaliwa 14 Novemba 1922 - 16 Februari 2016) alikuwa mwanasiasa na mtaalamu wa sheria kutoka nchini Misri. Alikuwa katibu mkuu wa Umoja wa KimataifaUN kati ya 1992 na 1996.
Uwanja wa michezo wa manispaa ya Mombasa
Uwanja wa michezo wa manispaa ya Mombasa ni uwanja unaotumika kwa shughuli mbalimbali za kimichezo huko Mombasa nchini Kenya, lakini hutumika sana sana katika mchezo wa mpira wa miguu.
Boutros Boutros-Ghali
Alizaliwa katika familia ya Wakristo Wakopti mjini Kairo. Babu yake alikuwa waziri mkuu wa Misri. Baada ya shule alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Kairo akamaliza 1946 akaendelea kuchukua shahada ya udaktari huko Ufaransa.
Baada ya kufunza miaka kadhaa alipewa nafasi ya naibu waziri wa maswala ya kigeni chini ya rais Anwar as-Sadat. Akishughulika amani kati ya Israeli na Misri alisaidia pia kutiwa huru kwa aliyekuwa rais wa Afrika Kusini Nelson Mandela.
Kiyinhawangka
Kiyinhawangka kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wayinhawangka katika jimbo la Australia Magharibi. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kiyinhawangka ilitoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiyinhawangka kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
Boutros Boutros-Ghali
Kuanzia Januari 1992 hadi Januari 1997 alikuwa Katibu Mkuu wa UM, akiwa Mwafrika wa kwanza kwenye nafasi hii.
364
Makala hii inahusu mwaka 364 (Baada ya Kristo).
Kitabu cha Hagai
Kitabu cha Hagai ni kimojawapo kati ya vitabu 12 vya Manabii wadogo ambavyo, pamoja na vingine vingi, vinaunda Tanakh, yaani Biblia ya Kiebrania. Hivyo ni pia sehemu ya Agano la Kale katika Biblia ya Kikristo.
Kama vitabu vingine vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Mwandishi na muda
Kazi ya nabii huyo kati ya Agosti na Desemba ya mwaka 520 KK, wakati uleule alipoanza nabii Zekaria, ni mwanzo wa kipindi cha mwisho cha unabii katika Israeli kabla ya ujio wa Yohane Mbatizaji na Yesu Kristo.
Mazingira
Kabla ya uhamisho wa Babeli, ujumbe wa manabii ulitishia mara nyingi adhabu ya Mungu kwa uasi wa taifa lake.
Wakati wa uhamisho ujumbe ulikuwa wa faraja zaidi.
Ule wa Hagai na Zekaria ulilenga ustawi wa Wayahudi waliokuwa wamerudi Yerusalemu mwaka 538 K.K. ili kujenga upya hekalu, lakini walichelewa kutekeleza azma yao, kutokana na upinzani na mahangaiko ya kujipatia riziki katika mazingira magumu.
Mbaya zaidi, walikaribia kukata tamaa. Kwa changamoto ya manabii wao, gavana Zerubabeli na kuhani mkuu Yoshua waliongoza wananchi kukazania ujenzi huo na kuukamilisha mwaka 515 KK.
Muhtasari
Juhudi hizo ndizo lengo la hotuba zote nne zinazounda kitabu hiki, ambapo ujenzi wa hekalu ni sharti la ujio wa ufalme wa Mungu.
Ahadi ya kuwa hatimaye hekalu jipya litakuwa tukufu kuliko lile la Solomoni ni la maana zaidi kwa Wakristo wanaoiona kama utabiri wa Yesu mfufuka, aliye hekalu la kweli la Agano Jipya (Yoh 2:19-22).
Mto Ganale Dorya
Mto Ganale Dorya ni mto wa Ethiopia kusini wenye maji mwaka mzima. Unapoungana na mto Dawa, karibu na mpaka wa Somalia, inakuwa mto Jubba ambao unatiririkia kusini hadi bahari ya Hindi.
Rita Louise Mlaki
Rita Louise Mlaki (amezaliwa tarehe 10 Desemba 1954) ni mbunge taifa huko Tanzania Anatokea katika chama cha CCM.
Mto Kilao
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Essonne
thumb| Idara ya Essonne, Évry thumb|right|220px|Mahali pa Essonne katika [[Ufaransa]] Essonne ni département au department  la Île-de-France ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Évry.
Baykan
thumb|Picha ya ramani kuonesha eneo la Siirt_Baykan
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Siirt kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
363
Makala hii inahusu mwaka 363 (Baada ya Kristo).
1480
Makala hii inahusu mwaka 1480 BK (Baada ya Kristo).
Kisiwa cha Mbudya
ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.
Eure
thumb| Idara ya Eure, Évreux thumb|right|220px|Mahali pa Eure katika [[Ufaransa]] Eure ni département au department  la Haute-Normandie ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Évreux.
Kibinukidnon-Kusini
Kibinukidnon-Kusini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabinukidnon. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibinukidnon-Kusini imehesabiwa kuwa watu 7570. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibinukidnon-Kusini iko katika kundi la Kifilipino.
Shweta Mohan
alt=Shweta Mohan|thumb|Shweta Mohan Shweta Mohan (alizaliwa 19 Novemba 1985) ni mwimbaji raia wa India. Amepokea Tuzo nne za Filamu kama Mwimbaji Bora wa Kike, Tuzo moja ya Filamu ya Jimbo la Kerala na Tuzo moja ya Filamu ya Jimbo la Tamil Nadu. Amerekodi zaidi ya nyimbo 700 za muziki wa filamu na albamu katika lugha zote nne za kusini mwa India ambazo ni Kimalayalam, Kitamil, Kitelugu, Kikannada pamoja na filamu za Kihindi na amejiimarisha kama mwimbaji anayeongoza wa uchezaji wa sinema ya Kusini mwa India.
Maisha binafsi
Yeye ni binti ya Krishna Mohan na mwimbaji Sujatha Mohan. Alimaliza shule huko Good Shepherd Convent, Chennai na kuhitimu kutoka Chuo cha Stella Maris, Chennai. Ameolewa na rafiki yake wa siku nyingi, Ashwin Shashi. Shweta Mohan na Ashwin Shashi wana binti, Sresta Ashwin, ambaye alizaliwa mwaka wa 2017.
Uwanja wa michezo wa Nairobi
Uwanja wa michezo wa Nairobi ni uwanja wenye shughuli mbalimbali za kimichezo huko Nairobi nchini Kenya. Upo mashariki mwa jiji la Nairobi. Uwanja huo unamilikiwa na Halmashauri ya Jiji la Nairobi.
Kisiwa cha Maziwi
ni kisiwa kimojawapo cha mkoa wa Tanga, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.
Uwanja wa michezo wa Nairobi
Ulikuwa uwanja mkuu jijini Nairobi hadi miaka ya 1980 wakati Uwanja wa Kitaifa wa Nyayo na Moi International Sports Center vilijengwa. Uwanja huu unatumiwa zaidi kwa mechi za chama cha mpira wa miguu na ndio uwanja wa nyumbani wa Gor Mahia na vilabu vingine vya hapa. Uwanja huo una uwezo wa kuchukua watu takribani 15,000.
Kimiyobe
Kimiyobe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wamiyobe. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kimiyobe nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 7000. Pia kuna wasemaji 1700 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimiyobe iko katika kundi la Kigur.
Matege
Matege (kwa Kiingereza: rickets au rachitis) ni ugonjwa unaompata mtu au mnyama mwenye ukosefu wa vitamini D mwilini, hasa miezi ya kwanza ya maisha yake.
Kisiwa cha Chole
Kisiwa cha Chole ni kisiwa kidogo kwenye funguvisiwa la Mafia ambayo ni sehemu ya mkoa wa Pwani, nchini Tanzania, ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi.
Historia
Kufuatana na taarifa ya Oskar Baumann mji wa Chole ulianzishwa baada ya mashambulio ya Wasakalava kutoka Madagaska walioangamiza mji wa Kua kwenye kisiwa jirani cha Juani mnamo mwaka 1829. Bauman aliandika katika taarifa yake ya 1895 kwamba kila mwezi nazi milioni moja zilitolewa nje kutoka Mafia yote kupitia Chole, pamoja na kamba na mikeka. Hadi sehemu ya kwanza ya karne ya 20 Chole ilikuwa mji muhimu zaidi wa Mafia yote. Kamusi ya Koloni za Kijerumani (1920) iliita Chole "mahali pakuu pa biashara pa visiwa vya Mafia" na mwaka 1913 kulikuwa na makampuni ya biashara 13 ya Waarabu, Waswahili na Wahindi pamoja na makampuni 3 ya Wazungu.
Baadaye umuhimu wa Chole ulipungua haraka; Waingereza walitwaa visiwa vya Mafia kwenye mwaka 1915; mashambulio yao dhidi ya koloni la Kijerumani yaliwahi hapa kwa sababu walitafuta njia ya kushambulia manowari ya SMS Koenigsberg iliyojificha kwenye delta ya mto Rufiji. Waingereza waliendelea kutumia Kilindoni kwenye kisiwa kikuu kama makao makuu ya utawala wao.
Leo hii kuna maghofu mengi ya majengo makubwa katika sehemu ya kisiwa inayoitwa "Chole mjini" iliyopo upande wa kaskazini wa kisiwa, karibu na kituo cha kivuko kwenda Mafia. Jengo la kituo cha forodha cha Wajerumani limekarabatiwa, kuna pia jengo la gereza la zamani linalotambuliwa kwa urahisi.
Ngulilo
Ngulilo  ni jina la kata ya Wilaya ya Ileje katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 4,659 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53416.
Uingereza Kusini-Magharibi
Uingereza Kusini-Magharibi (Kiing.: South West England) ni moja ya mikoa 9 ya kujitawala ya Uingereza. Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,928,450. Mji wake mkuu ni Bristol / Plymouth.
362
Makala hii inahusu mwaka 362 (Baada ya Kristo).
Charles Ndiliana Ruwa Keenja
Charles Ndiliana Ruwa Keenja (amezaliwa tar. 24 Desemba 1940) ni mbunge wa jimbo la Ubungo katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
César Franck
thumb|right|300px|César Franck.
César Franck (10 Desemba 1822 - 8 Novemba 1890) alikuwa mtunzi wa Opera, mpiga kinanda na mwalimu wa muziki wa Kibeligiji-Kijerumani aliyekuwa anaishi nchini Ufaransa. Alikuwa mmoja kati wa watunzi maarufu wa kipindi cha romantiki. Alikuwa mpigaji kinanda wa Kanisa la Mtakatifu Clotilde la mjini Paris kwa zaidi ya miaka 30 na akawa anafundisha vijana wengi wenye vipaji vya muziki. Miziki yake iliyomingi ambayo ni maarufu zaidi, aliitunga akiwa tayari yungali mtu mzima.
Tawahudi
Kuhusu ugonjwa wa mifupa unaoweza kuitwa kwa jina hili angalia usonji
Wenye tatizo hilo hawaonekani watu wa kawaida. Muda mwingine hawapendi kuangalia wengine pale wanapozungumza nao, au hawapendi kushirikiana na watu wengine katika mambo kadhaa. Pia, hawako vizuri katika mawasiliano. Muda mwingine huwa hawawezi kuongea au kuzungumza na watu wengine. Mwishoni, hujijibu wenyewe. Wanaweza wakawa na shauku na kitu ambacho mtu mwingine (ambaye hana tatizo la usonji) hafikirii kina umuhimu.
Mtu mwenye tatizo hilo anaelekea mara nyingi kurudiarudia matendo kadhaa, na anaweza kuhofia vitu katika mazingira yake yasiyoeleweka kama tatizo na wengine.
Usonji ni ugonjwa wa ukuaji wa neva unaojumuisha kudhoofishwa kwa uwezo wa mwingiliano wa kijamii na mawasiliano, na kwa tabia finyu na ya kujirudiarudia. Dalili hizo huanza kabla ya mtoto kutimiza miaka mitatu. Ugonjwa wa akili kwa watoto huathiri uchakataji wa habari katika ubongo kwa kubadili jinsi seli za neva na sinepsi zake zinavyounganika na kujipanga; jinsi gani hilo hutokea haileleweki vizuri.
Ni moja ya matatizo matatu yanayotambulika katika wigo wa ugonjwa wa akili wa watoto (ASDs), nyingine mbili zikiwa maradhi ya Aspaja, ambayo haicheleweshi ukuaji wa kiutambuzi na lugha, na Tatizo la Ukuaji Ulioenea-Usiofafanulika Vinginevyo (PDD-NOS), ambao hutambuliwa kikamilifu wakati vigezo vyote vya kawaida au Aspaja havijatimizwa.
Usonji una msingi kamili katika jeni, ingawa mpangilio wa jeni za ugonjwa wa akili kwa watoto ni changamano na si bayana kama ASD inaelezeka zaidi kwa mabadiliko makuu ya jeni yasiyo ya kawaida, au kwa mchanganyiko usio wa kawaida wa aina tofauti za jeni ya kawaida. Katika matukio ya nadra, usonji unahusishwa sana na visababishi vya kasoro za kuzaliwa. Ubishi unakumba mapendekezo mengine ya visababishi vya kimazingira, kama vile metali nzito, viuawadudu au chanjo za utotoni; nadharia tete ya chanjo haiwezekani kibiolojia na inakosa ushahidi yakinifu wa kisayansi.
Uenezi wa usonji ni karibu 1-2 kati ya watu 1,000, wakati uenezi wa ASD ni takriban matukio 6 kwa 1,000, huku idadi ya wanaume ikiwa mara nne kuliko ya wanawake. Idadi ya walioaguliwa kuwa na usonji umeongezeka kwa kasi tangu miaka ya 1980, kwa kiwango kutokana na mabadiliko katika jinsi ya uaguaji, swali la kama maambukizi shadidi yameongezeka halijafumbuliwa.
GQ
GQ au gq ni kifupi cha:
Tawahudi
Wazazi kwa kawaida hugundua dalili katika miaka miwili ya kwanza ya maisha ya mtoto wao. Dalili hizo kwa kawaida huendelea hatua kwa hatua, lakini baadhi ya watoto wenye ugonjwa wa akili hukua kwa kawaida kijumla kabla ya ukuaji kubadilika. Ingawa mwingilio wa mapema wa kitabia au wa kitambuzi unaweza kuwasaidia watoto wenye ugonjwa wa akili kujihimili, kupata ujuzi wa kijamii, na mawasiliano, hakuna tiba inayojulikana. Si watoto wengi wenye usonji huishi kwa kujitegemea wanapofikia utu uzima, ingawa baadhi huwa wafanisi. Kumeibuka desturi ya usonji, huku watu wengine wakitafuta matibabu na wengine wakiamini lazima usonji ikubalike kuwa utofauti, si ugonjwa.
Kukaa peke yake
Mtoto wa kawaida huwaangalia watu wakizungumza, hutazama wengine usoni, hutabasamu, na huwa na shauku na watu wengine. Watoto wenye usonji, wanaweza kupenda vitu kuliko sura au watu wengine. Wanaweza wakatazama usoni kwa sekunde tu, halafu mara moja wakageuka. Wanaweza wasitabasamu, au wanaweza wakatabasamu kwa kitu kile walichokipenda.
Watoto wenye tatizo hilo huwa na kawaida ya kukaa wenyewe tu, bila uwepo wa wengine. Wanaweza wasiwe na shauku ya kutaka urafiki na mtu yeyote. Pia, wanaweza wasiwe wanafanya mambo ya kawaida kama kukumbatiana na alama nyingine za upendo kwa wazazi wao. Hii haimaanishi hawawapendi wazazi wao, ni kwamba hawajui namna ya kuonyesha hivyo vitu.
Wanaweza wasione hisia za watu wengine; kwa mfano, wanaweza wasione tofauti kubwa sana kati ya mzazi kuwa na furaha ama kuwa na huzuni. Wanaweza wakacheka na kulia mara zisizoeleweka.
Kutozungumza
Mtoto mwenye usonji anaweza asithubutu kuongea, maana, au kujaribu kuelewa maongezi kati ya mwenzie mwenye umri sawa. Baadhi yao huwa hawaongei kabisa. Wengi wao hawawezi kuongea vizuri na watu wengine.
Kufanya vitu tena na tena
Baadhi ya wenye usonji hutumia muda mwingi kufanya vitu vya aina moja mara nyingi zaidi na zaidi, au kuwa na shauku na vitu ambavyo si vya kawaida; baadhi yao wanaweza kutumia muda mwingi kujizungushia mkono, kutembea na wanaserere wao, au kupanga vitu kwa mpangilio mmoja. Watu wenye tatizo la usonji wanaweza wakatumia muda mrefu kupanga visanamu au vyumbavyumba vyao kwa mstari mmoja na wanaweza kusikia jazba mtu akivivuruga katika eneo lake.
Baadhi yao hawataki badiliko lolote lile, na wanaweza wakafanya mambo yaleyale kila siku bila kubadilisha — kama vile wanapokula, wanavaa, wanapiga mswaki, au pale wanapokwenda shule — huwa na huzuni kama kuna badiliko lolote katika vitu hivyo. Pia, wanaweza wakawa na shauku na vitu vya ajabu na kutumia muda wao mwingi kujifunza vitu hivyo.
Ugunduzi na jina
Autism lilipewa jina hilo la Kiingereza kwa mara ya kwanza mnamo 1943. Leo Kanner alifanya utafiti huu kwa watoto wapatao 11 akagundua vitu ambavyo si vya kawaida kuhusu wao. Aliita early infantile autism.
Muda huohuo, daktari mwingine, Hans Asperger, akafanya utafiti mwingine karibu sawa. Alichokigundua kinaitwa sasa Asperger syndrome, wakati alichokigundua Leo Kanner kinaitwa autistic disorder, childhood autism, infantile autism, au autism tu.
Sifa bainifu
Usonji ni maradhi ya ukuaji wa neva yaliyo na ugeugeu mwingi sana ambayo huonekana kwanza wakati wa ukembe au utoto, na kwa jumla hufuata mkondo fulani bila kupungua. Dalili za kuonekana huanza polepole baada ya umri wa miezi sita, huwa dhahiri katika umri wa miaka miwili au mitatu, na aghalabu huendelea hadi utu uzima, ingawa mara nyingi katika kiwango kilichopungua.
Ukuaji kijamii
Mapungufu ya kijamii hutofautisha usonji na maradhi mengine yaliyo katika wigo unaofanana (ASD) kutoka matatizo mengine ya ukuaji. Watu walio na usonji huwa na mapungufu ya kijamii na mara nyingi hukosa uwezo wa kufikiri haraka kuhusu wengine, jambo ambalo watu wengi huchukulia kwa mzaha. Temple Grandin, mgonjwa wa akili mtambulika, alieleza hali yake ya kutoweza kuelewa mawasiliano ya kijamii ya watu wasio na matatizo ya neva, au watu wenye ukuaji wa kawaida wa mfumo wa neva, kama unaomwacha kujihisi "kama mwanaanthropolojia juu ya Mirihi".
Ukuaji wa kijamii usio wa kawaida huanza kudhihirika mapema utotoni. Watoto wachanga wenye usonji huonyesha makini ndogo kwa michocheo ya kijamii, ni nadra kutabasamu na kuwaangalia wengine, aidha ni nadra kuitikia jina lao wenyewe. Watoto wachanga wenye usonji huenda kinyume kabisa na kanuni za kijamii, kwa mfano, hawaangalii sana watu machoni wala kujibu wengine katika mazungumzo, na upo uwezekano mkubwa wa kuwasiliana kwa kuchezea mkono wa mwingine. Watoto wa umri wa kati ya miaka mitatu na mitano walio na ugonjwa wa akili huenda wasionyeshe uelewa wa masuala ya jamii, huenda wasijue kutangamana moja kwa moja, huiga na kuitikia hisia, hujieleza bila kuzungumza, na hawachangii inapofika zamu yao katika mazungumzo. Hata hivyo, huonyesha mapenzi kwa walezi wao. Watoto wengi wenye ugonjwa wa akili huonyesha kiasi kidogo cha mapenzi wakilinganishwa na watoto wasio na ugonjwa, ingawa tofauti hii hutoweka kwa watoto walio na ukuaji mkuu wa akili au walio na athari ndogo ya ASD. Watoto wakubwa na watu wazima walio na ASD hufanya vibaya katika mitihani ya utambuzi wa nyuso na hisia.
Kuna taarifa nyingi za matukio ya kweli, lakini chunguzi chache za kijarabati, kuhusu uchokozi na vurugu unaotekelezwa na watu walio na ADS. Data chache zilizopo zinaonyesha kwamba, kwa watoto wenye akili taahira, usonji unahusishwa na uchokozi, uharibifu wa mali, na hamaki. Utafiti mmoja wa mwaka 2007 uliowahoji wazazi wa watoto 67 walio na ASD uliarifu kuwa thuluthi mbili za watoto hao waliwahi kuwa na hamaki kali, takriban thuluthi moja wakiwa na historia ya uchokozi, huku wakiwa na uwezekano mkubwa wa hamaki kuliko watoto wasio na ugonjwa wa akili mbali na matatizo ya lugha. Utafiti uliofanyika Uswidi mwaka 2008 uligundua kwamba, kwa watu wenye umri wa miaka 15 au zaidi walioachiliwa kutoka hospitalini baada ya kutambuliwa kuwa na ASD, waliotekeleza uhalifu kwa nguvu pia walikuwa na uwezekano mkubwa wa kuwa na matatizo mengine ya kisaikolojia kama vile wendawazimu.
Mawasiliano
Takribani thuluthi au nusu ya watu walio na usonji hukosa umilisi wa mazungumzo wa kutosha kukidhi mahitaji yao ya mawasiliano ya kila siku. Tofauti katika mawasiliano inaweza kuwepo katika mwaka wa kwanza wa uhai, na inaweza kujumuisha kuchelewa kuanza kubwabwaja, ishara zisizo za kawaida, mwitikio mpungufu, na mifumo ya matamshi isiyooana na ya mlezi. Katika mwaka wa pili na wa tatu, watoto walio na ugonjwa wa akili hubwabwaja mara kidogo na maneno yao huwa machache iliyo uchache wa konsonanti, maneno, na mchanganyiko wa maneno, ishara zao mara nyingi haziambatani na maneno. Watoto walio na usonji ni nadra kuomba kitu au kujieleza, kuna uwezekano wa wao kurudia tu maneno ya watu wengine (ekolalia) au kugeuza kinyume viwakilishi. Mwongozo shirikishi wa makini unaonekana kuwa muhimu katika mazungumzo amilifu, na upungufu katika mwongozo shirikishi wa makini unaonekana kuwatofautisha watoto wachanga walio na ASD: kwa mfano, wanaweza kuangalia mkono unaoashiria badala ya kifaa kinachoashiriwa, na pia hushindwa mara nyingi kuashiria vitu ili kutoa maoni au kujieleza. Watoto walio na ugonjwa wa akili wanaweza kuwa na ugumu katika michezo ya ubunifu na kufanya ishara kuwa lugha.
Uwanja wa michezo wa Suez Canal
Uwanja wa michezo wa Suez Canal unapatikana huko Ismailia nchini  Misri.Unatumiwa na timu ya Olimpiki El Qanah FC | Olimpiki El Qanah.Uwanja huu una  uwezo wakuchukua   watu 10,000 kwenye viti vyote. .
Tawahudi
Tabia radidi
Watu walio na ugonjwa wa akili hudhihirisha aina mbalimbali ya tabia radidi au tabia finyu, ambayo Mizani ya Tabia Radidi-Iliyorekebishwa (RBS-R) inainisha kama ifuatavyo.
Petro Choe Changhub
(alifariki Seoul, 29 Desemba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Tawahudi
Tabia radidi
Hakuna tabia moja radidi au maumivu ya kujisabishia yanayoonekana kuwa mahsusi kwa walio na ugonjwa wa akili, lakini ni ugonjwa wa akili unaoonekana kuwa na mfumo wa ongezeko na ushadidi wa matukio ya tabia hizi.
1479
Makala hii inahusu mwaka 1479 BK (Baada ya Kristo).