cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pango la Wapiga Mishale
Marejeo
thumb|Michoro ya miamba ya Pango la Wapiga mishale
Mto Isongero
unapatikana katika wilaya ya Mayuge, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika ziwa Nyanza, mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Aureus wa Mainz
Aureus wa Mainz alikuwa askofu wa kwanza kujulikana wa Mainz, leo nchini Ujerumani, katika nusu ya kwanza ya karne ya 5, akitokea Ufaransa ya leo.
Alidhulumiwa kwa kutetea imani sahihi ya Kanisa Katoliki dhidi ya Waario na hatimaye aliuawa na wavamizi Wapagani wakati wa kuadhimisha Misa.
Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini pamoja na dada yake Yustina na wenzao.
Nana Gichuru
Kama muigizaji, alijulikana kwa uhusika wake katika maonyesho ya televisheni kwa majina ya Noose of Gold, Demigods na How to Find a Husband. Kama mtangazaji, alitakiwa aelezee kipindi cha Interior Designs, maonyesho ya uhalisia ya ki Kenya, kabla ya kifo chake. Pia alikuwa ni miongoni mwa wafanyakazi katika shirika la ndege la nchini kenya. Aliolewa na Richard Wainaina.
Kifo
Takriban majira ya saa 4 asubuhi, 22 Septemba mwaka 2015, Nana alikua akisafiri ndani ya gari lake aina ya BMW, alipofika makutano ya barabara ya Utawala, aligonga lori na kufa papo hapo. Alikufa akiwa na miaka 28. Kifo chake kilitokea siku kumi baada ya yeye mwenyewe kujitabiria kifo kupitia kurasa zake za kijamii. Ibada ya kumbukumbu ya kifo chake ilifanyika tarehe 30 Septemba 2015 katika kanisa la Ruaraka Methodist Church. Alizikwa tarehe 2 Oktoba 2015 nyumbani kwao Kaaga, Meru.
Newlands Forest
alt=Picha ya msitu wa Newlands|thumb|Picha ya msitu wa Newlands Msitu wa Newlands
Newlands Forest ni eneo la uhifadhi kwenye miteremko ya mashariki ya Table Mountain, kando ya kitongoji cha Newlands, Cape Town. Inamilikiwa na kudumishwa na Bodi ya Mbuga za Kitaifa ya Table Mountain, pamoja na Idara ya Mbuga za Jiji la Cape Town, na inajumuisha Kituo cha Zimamoto, Kitalu na Hifadhi ya maji. Msitu wenyewe ni mahali maarufu pa kutembea na kukimbia (Angalia ramani ya njia hapa chini), karibu na kufikika kwa urahisi kutoka vitongoji vya kusini mwa jiji. Kwa sababu ya eneo lake kwenye miteremko ya mlima, kuna maoni ya kuvutia kuelekea mashariki juu ya Cape Flats.
Fauna na Flora
Fauna na Flora Msitu wa Newlands uko katika eneo la mpito la asili kati ya Fynbos ya Granite iliyo hatarini kutoweka na Peninsula ya Shale Fynbos, katika eneo ambalo pia lilisaidia misitu mikubwa ya kiasili. Mwishoni mwa miaka ya 1800, sehemu kubwa ya misitu ya kiasili ilikatwa, na fynbos ikafyekwa, ili kutoa nafasi kwa mashamba ya kibiashara ya misonobari, ambayo bado yamesalia na kuchangia sehemu iliyobaki ya ardhi.
Ni Noma
Ni Noma ni filamu ya vichekesho ya mwaka 2016 iliyochezwa na Elizabeth Michael na waigizaji wengine kama Kulwa Kikumbe na Isarito Mwakalikamo.
Muhtasari
Angela ni mwanamke mrembo anayetumia uzuri wake kuishi maisha ya kifahari kwa kuwadanganya wanaume. Siku moja  uchumi wake ulidondoka na akaamua kucheza mchezo wa kudangaganya Zaidi  ili aweze kupata kazi katika kampuni kwa kumtongoza bosi. Kutokana na yeye kukosa ujuzi wa kufanya kazi katika kampuni hiyo, alimtegemea sana mlinzi kutoka kwenye shirika la ulinzi la intelligent aitwaye Steve.
Uzalishaji
Ni Noma ilirekodiwa Dar Es Salaam, Tanzania, na kutayarishwa na Elizabeth Michael na ilizalishwa na Proin Promotions Tanzania Ltd. Principal photography iliachiliwa mwaka 2015 wakati inarekodiwa.
Mradi wa Edfu
thumb|Sanamu la Hor-Behdeti, Hekalu la Edfu Mradi wa Edfu unafanywa kwa lengo kuu la tafsiri za maandishi ya hekalu la kale la Edfu. [1]
Historia
thumb|Mlango mkuu wa Hekalu la Edfu linaloonyesha nguzo ya kwanza Mnamo 1986, Profesa Dk. Dieter Kurth wa Chuo Kikuu cha Hamburg alianzisha mradi wa muda mrefu ambao umetolewa kwa tafsiri kamili ya maandishi ya hieroglifi ya Hekalu la Edfu katika Upper Misri (Hekalu la Horus) ambayo inakidhi mahitaji ya isimu na masomo ya fasihi. Aidha, utafiti unajumuisha ulinganifu wote wa ndani, fasihi husika na uchanganuzi wa taratibu nyuma ya mapambo. Fahirisi za kina za uchanganuzi - ambazo ni muhimu kwa watafiti wa taaluma zinazohusiana - na sarufi ya maandishi ya hekalu Graeco-Roman hukusanywa pia. Ukiwa katika Chuo Kikuu cha Hamburg, mradi wa Edfu ulifadhiliwa na "Wakfu wa Utafiti wa Kijerumani" hadi 2001.
Tangu 2002, Chuo cha Sayansi cha Göttingen kinasimamia mradi wa Edfu, ambao sasa unafadhiliwa na "Programu ya Chuo". Kitengo cha utafiti bado kinafanya kazi katika Chuo Kikuu cha Hamburg. Tafsiri ya maandishi ya pylon (lango) ikijumuisha manukuu na maoni ilichapishwa mwaka wa 1998 (Edfou VIII). Mnamo 2004, ilifuatiwa na tafsiri ya maandishi ya ukuta wa mshipi wa nje (Edfou VII) ambayo baadhi yake hayakuwa yamechapishwa hapo awali. Uchapishaji wa hivi karibuni, uliotolewa mwaka wa 2014, hutoa tafsiri ya maandishi ya upande wa ndani wa ukuta wa mshipa (Edfou VI). Maandishi ya mahakama ya wazi na nguzo zake (Chassinat, Edfou V-VI) zinapatikana katika tafsiri ya awali.
Marejeo
Juzuu hili lina tafsiri ya maandiko kwenye nguzo ya hekalu. Juzuu hii ina tafsiri ya upande wa nje wa ukuta wa mshipi. Juzuu hii ina tafsiri ya upande wa ndani wa ukuta wa mshipi.
North Atlanta, Georgia
thumb|right|260px|Mahali pa North Atlanta katika DeKalb County na [[Georgia]] North Atlanta ni mji wa Marekani katika jimbo la Georgia. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 39,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 306 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 19.9 km².
Graeme Brown (mwanasoka)
Graeme Brown (alizaliwa tarehe 8 Novemba 1980 huko Johannesburg, Afrika Kusini) ni mchezaji wa soka mwenye asili ya Afrika Kusini na Scotlandi anayecheza kama mshambuliaji. Brown alianza kazi yake huko Cowdenbeath akiwa na umri wa miaka 16 mnamo 1997. Aliifungia timu hiyo mabao 60 katika kipindi cha miaka sita na nusu katika uwanja wa Central Park, na baadaye akahamia Ayr United mnamo Januari 2004. Maonyesho yake katika klabu hiyo yalizuiliwa na jeraha la mguu uliovunjika, na alijiunga na Alloa Athletic mnamo Machi 2005.
Aliachiliwa na Alloa kurudi kwa klabu yake ya zamani Cowdenbeath katika dirisha la uhamisho la Januari 2009.
Baada ya kukabiliwa na changamoto za kutafuta mabao katika msimu wa 2008/09 wa Cowdenbeath, Brown aliachiliwa kwa makubaliano ya pande zote. Sasa amestaafu soka la kulipwa na anafanya kazi kama wakili huko Glasgow.
Mto Kamirantumbu
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Chuo Kikuu cha Calabar
Chuo Kikuu cha Calabar (Unical) ni chuo kikuu mjini Calabar, jimbo la Cross River, kusini mashariki mwa Nigeria. Ni mmoja ya vyuo vikuu vya Nigeria vya kizazi cha pili. Chuo Kikuu cha Clabar kilikuwa kampasi ya Chuo Kikuu cha Nigeria hadi mwaka wa 1975. Kilianzishawa ili kutimiza agizo hili la jadi na msemo wake "Maarifa ya Huduma ".
Makamu wa Chansela ni Bassey Asuquo. Msajili ni Bibi Julia Omang Dr. The chuo kikuu cha Calabar kilikuwa moja ya vyuo vikuu vya Nigeria kusajili wanafunzi kupitia potali ya Chuo
Wanafunzi wa kiume wanajulikana kama Malabites, wakati wanafunzi wa kike ni Malabresses. Vyumba vya kulala vya wanaume vinajukikana kama Malabor.Hii ilikuwa ni matokeo ya tatizo lililokabili wanafunzi ambalo lilikuwa sambamba na mateso yaliyowakaba Wanaigeria waliotoka Guinea (ambayo mji wake mkuu ni Malabor).
Malengo ya Uanzishaji wa Chuo Kikuu cha Calabar
(a) Kuhimiza maendeleo ya ujuzi wa kujifunza na kushughulikia kila mtu bila ubaguzi wa rangi, cheo, jinsia au kisiasa na kuwapa fursa ya kupata elimu huria. (b) Kutoa kozi ya mafundisho na vifaa vingine kwa ajili ya harakati za kujifunza katika matawi yake yote, na kuhakikisha vifaa vya kutosha katika hali nzuri ili watu kuweza kufaidika ; (c) kuhamasisha na kuendeleza udhamini na kufanya utafiti katika nyanja zote za kujifunza na jitihada za binadamu. (d) kuhusisha shughuli zake katika kijamii mahitaji ya, kiutamaduni na kiuchumi kwa watu wa Nigeria, na (e) Kufanya shughuli nyingine yoyote inayofaa kwa Chuo Kikuu cha kiwango cha juu.
Almunai Mashuhuri
Miongoni mwa Almunai wa Chuo Kikuu cha Calabar ni:
Linz
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Linz
Linz ni mji mkuu wa Austria Juu nchini Austria. Iko karibu na ziwa kubwa la Danubi kama 266 m juu ya UB. Idadi ya wakazi wake ni takriban 189.000.
Marv Hanson
Marvin B. "Marv" Hanson (Amezaliwa mwezi Disemba, tarehe 12, mwaka 1943 na akafariki  mwezi Februari ya tarehe 29, mwaka 2004) alikuwa ni mkulima na mwanasiasa. Kuanzia Hallock, Minnesota, Hanson alipokea Shahada yake ya kwanza katika chuo kikuu cha Minnesota na shahada yake ya sheria katika chuo cha Columbia. Aliweza kutumikia katika vikosi vya amani vya Marekani. Hanson alitumikia kwenye seneti ya nchi ya Minesota kama mwanademokrasia kuanzia mwaka 1977 hadi mwaka 1982. Hanson aliweza kushiriki Kanisa la Warutheri la Red River karibia Hallock. Alifariki kutokana na mshutuko wa moyo nyumbani kwake kule Kennedy, Minnesota
Akin Akinsehinde
Akin Akinsehinde (alizaliwa 14 Aprili 1976) ni mchezaji wa soka wa Nigeria anayecheza kama mshambuliaji.
Kariobangi
Kariobangi ni mtaa fukara wa Nairobi ulio kata ya tarafa ya Kasarani. Iko upande wa mashariki wa Nairobi kati ya Dandora na Huruma. Kuna Kariobangi North na Kariobangi South; nyumba ziko za ghorofa lakini kuna pia maeneo ya mabanda.
Akin Akinsehinde
Akinsehinde' alishinda Nigeria FA Cup ya msimu wa 1991-92 na klabu ya El-Kanemi Warriors F.C. Pia alicheza soka la kulipwa nje ya nchi na klabu za SK Rapid Wien, First Vienna FC, Akhaa Ahli Aley FC, na Zamalek SC.
Ytri
Yttri ni elementi na metali yenye kifupi Y na namba atomia 39 katika mfumo radidia.
Nansio
Nansio ni kata ya Wilaya ya Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  7,674 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33601.
Kariobangi
Mtaa huu unajulikana sana kwa malori ya kusafirisha vifaa vya ujenzi kama vile changarawe, mawe na kadhalika.
Akin Akinsehinde
Alicheza katika timu ya taifa ya Nigeria mwaka 1993.
Ytri
Kiasili haipatikani kama elementi peke yake ila tu katika hali ya kampaundi na elementi mbalimbali. Baada ya kutolewa katika mchanganyiko na kusafishwa rangi yake ni nyeupe-kifedha.
Matumizi yake ni hasa kwa rangi nyekundu katika mitambo kama neli zinazoonesha rangi katika skrini cha televisheni au cha kompyuta.
Jina limetokana na kijiji cha Ytterby nchini Uswidi ambako ilitambuliwa mara ya kwanza. .
Namilembe (Ukerewe)
Namilembe ni kata ya Wilaya ya Ukerewe katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  16,544 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33618.
Hulk
Hulk (alizaliwa 25 Julai 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Brazil. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Brazil.
Hulk ameichezea timu ya taifa ya Brazil tangu mwaka wa 2009. Hulk alicheza Brazil katika mechi 48, akifunga mabao 11.
Kampuni ya Green Bus Lines
Green Bus Lines ilikuwa kampuni ya mabasi katika jiji la New York,Marekani.Ilisimamiwa na hivi majuzi kabisa na Bw.Jerome Cooper(mwana wa marehemu mwanzilishi/mmiliki Bw. William Cooper 1895 - 1985) na ikaendesha biashara zake katika mitaa ya Queens na pia kuwa na mabasi ya kuenda hadi Manhattan bila kusimama.Ilifanya hivi hadi 9 Januari 2006,ndipo Kampuni ya MTA ilichukua njia maalum za Green Bus Lines.
Kampuni hii ilianzishwa 3 Aprili 1925 ili kuwasilisha huduma ya mabasi katika mitaa. Mabasi yake yalikuwa yakipitia njia nyingi maalum za Manhattan(hizi zinahusisha njia za sasa M22, M27, M50, M79, M86 na M96) katika mwaka 1933,lakini mamlaka za kutumia njia hizi zikapewa Shirika la Comprehensive Omnibus katika mwaka wa 1935 na Shirika la New York City Omnibus katika mwaka wa 1936, na Green ikanunua mamlaka za njia zingine za upande wa kusini mashariki mwa Queens. Green ilinunua pia mashirika ya mabasi ya Manhattan na Queens,iliyokuwa inaendesha mabasi ya Manhattan and Queens Traction Company Queens Boulevard hapo awali huko Manhattan tangu 1937, katika mwaka wa 1943.
Green ilinunua kampuni zingine kadhaa zilizoendelea kujiendesha zenyewe,hasa: Kampuni ya Command Bus, Shirika la Triboro Coach, na Mabasi ya Jamaika.
Disc jockey
Disc Jockey (kifupi "DJ") ni mtu anayeunganisha miziki kadhaa ikicheza, mara nyingi kwenye hadhira walio kwenye klabu au mtandao au kwenye matangazo.
"Ma DJ" pia utengeneza kandamseto zinazouzwa baadaye. Kwenye Hip hop "ma dj" hutengeneza midundo kwa kutumia piano, gitaa na "beats".
Kampuni ya Green Bus Lines
Njia zilizotumiwa na mabasi ya Green Bus
Kabla ya kununuliwa na Kampuni ya MTA, Green Bus ilikuwa ikiendesha mabasi yake katika zifuatazo,nyingi zikiwa na makao maalum katika Vituo vya Basi vya Far Rockaway na John F Kennedy.
Disc jockey
Mifano ya Ma-DJ
thumb|Khaled ni DJ thumb
thumb|Kutoka kushoto ni: [[Ice Cube, Dr. Dre Eazy-E, DJ Yella na "MC Ren"]]
David Byrne (mwanasoka, aliyezaliwa 1960)
David Byrne ni kocha wa soka mwenye asili ya Uingereza na Afrika Kusini na pia alikuwa mchezaji wa kulipwa. Alikuwa mmoja wa wafungaji bora kumi katika North American Soccer League.
Timu ya Taifa
Mwaka 1994, Byrne alipata nafasi ya kuchezea timu ya taifa ya Afrika Kusini chini ya umri wa miaka 23 kama mchezaji mkongwe na alitiwa wito mara mbili katika kikosi cha timu ya taifa, lakini hakufanikiwa kucheza mechi yoyote.
Meneja
Kwa muongo uliopita, Byrne amekuwa kocha msaidizi katika vilabu vya Afrika Kusini. Alianza kazi yake na klabu ya Port Elizabeth ya Michau Warriors mwaka 1997. Katika msimu wa 1998-99 alikuwa mchezaji-meneja wa Santos. Mwaka 2001, alikuwa kocha msaidizi wa Black Leopards na baadaye mwaka 2003 alikuwa kaimu meneja wa klabu hiyo. Baada ya hapo alikuwa kocha wa Avendale Athletico kabla ya kuachishwa kazi mwezi Novemba 2004.
Ndugu yake David, Mark Byrne, ni mchezaji wa zamani wa kulipwa, meneja nchini Afrika Kusini, na alikuwa kocha mkuu wa chuo cha mafunzo cha klabu ya Italia Udinese.
Tuks Camerata
Camerata ya Chuo Kikuu cha Pretoria ni mojawapo wa kwaya tano ambazo ziko katika kampasi ya Chuo Kikuu cha Pretoria, nchini Afrika Kusini. Nne zingine ni Chorale ya Chuo Kikuu cha Pretoria, kwaya ya vijana ya Chuo Kikuu cha Pretoria, kwaya ya watoto ya Chuo Kikuu cha Pretoria na kwaya ya concert ya Chuo Kikuu cha Pretoria. Camerata ni kundi la waimbaji ambalo idadi yake ndogo zaidi ni 40 na idadi yake kubwa zaidi ni 60.
Wasifu
Camerata hii ilianzishwa rasmi tarehe 20 Machi 1968. Misheni yake ni kutoa mchango unaoelekezwa kwa maendeleo ya utamaduni wa kundi la wanafunzi na kutajirisha utamaduni wa jamii kwa njia ya kuimba. Kwaya hii pia hujaribu sana kukuza sifa ya Chuo Kikuu cha Pretoria kupitia kujitahidi kuelekea viwango vya juu zaidi vya kisanaa iwezekanavyo pamoja na maadili ambayo yanakidhi matakwa ya juu ya urafiki.
Kwaya hii huendeshwa chini ya Idara ya Muziki ya Chuo Kikuu cha Pretoria. Makondakta daima wamelenga maadili ya juu ya kisanaa. Awali kwaya hii imekondaktiwa na:
Kwa ujumla, camerata ni kwaya ndogo ikijumuisha kati ya sauti au waimbaji 40 na 60. Idadi kamili ya camerata hii hutofautiana kati ya miaka.
Orodha ya nyimbo za Tuks Camerata
2009
2007
Wigo kubwa wa kwaya hii ni pamoja na: Misa Criolla  (Ramirez), Messiah (Handel), Weihnachtsoratorium  (Bach), Missa aulica (Mozart), Mass in E Minor  (Bruckner), Requiem  (Faure), Requiem  (Mozart), Ein deutsches Requiem (Brahms), Elijah  (Mendelssohn), Magnificat  (Bach), A Carol Cantata (Hendrik Hofmeyr), Carmina Bura na (Orff)
Nyimbo za mwaka wa 2007 ni pamoja na:
Uanachama
Uanachama wa kwaya ni wazi kwa wanafunzi wote waliojiandikisha na Chuo Kikuu cha Pretoria walio na umri wa chini ya miaka 30. Wagombea wanahitaji kujaribiwa na kufanikiwa kupasi majaribio ndiposa wakubaliwe kujiunga na kwaya. Majaribio ya kujiunga na kwaya ya mwaka wa 2009 ulikuwa tofauti na majaribio ya jadi ya Camerata hasa kwa sababu ya kondakta mpya (Christo Burger). Wagombea walihitaji kuimba tu wimbo wa kitamaduni na baadaye kufanya majaribio ya sauti. Majaribio yalifanyika kuanzia 28 Januari hadi 5 Machi 2009. Baadaye kwaya ya 2009 ilitangazwa, na mazoezi yalianza. Majaribio ya 2009 yalifungwa na wagombea wapya wanahitaji kusubiri hadi mwisho wa 2009 wakati majaribio ya mwaka wa 2010 yatafanyika.
Maendeleo ya Kitamaduni
Ni wajibu wa kwaya kucheza jukumu katika majaliwa ya utamaduni-kiroho kwa wanachama wake ndani ya milieu ya nidhamu na kujitolea. Kukiwa na haja kubwa ya utaalamu katika kuongoza kwaya, Tuks Camerata itafanya lolote iwezekanavyo kuwa mahala pa kuwafunza makondakta wajao.
Kondakta
Kuondoka kwa Johann van der Sandt mwezi wa Juni mwaka wa 2008 kulipelekea Tuks Camerata kumwajiri kondakta mpya, Burger Christo. Christo ni kondakta mpya rasmi na kwa sasa anafanywa miujiza na Camerata.
Mkufunzi wa Sauti
Camerata ina mkufunzi wa muda mzima wa sauti ambaye anafanya kazi na watu binafsi na makundi madogo ya kwaya na kuhakikisha utengenezaji wa sauti na mtindo wa kuimba.
Utendaji zijazo
Programu ya 2009 bado haijakamilika, kwa hivyo hakuna tarehe rasmi za utendaji zilizotajwa.
Marekodi
Kwaya imerekodi idadi ya CD ikishirikiana na Singkronies Chamber Choir, Chorale ya Chuo Kikuu cha Pretoria na Cant'Afrika.
CD za hivi karibuni ni:
Sura
thumb|Sura ya [[mvulana wa Venezuela.]] Sura ni umbile la juu la kama vile la mtu au mnyama lililopo usoni, namna au jinsi ya kitu au ni hali ya mtu inayojitokeza usoni.
Kila mmoja ana sura yake maalumu, ambayo mara nyingi inasema juu ya tabia pia.
Dante Alighieri
thumb|230px|right|Dante Alighieri jinsi alivyochorwa na [[Giotto di Bondone|Giotto wakati wa maisha yake]] Dante Alighieri (14 Mei/13 Juni 1265 - 13/14 Septemba 1321) alikuwa mshairi bora wa lugha ya Kiitalia, mwenyeji wa mji wa Firenze, Italia.
Anasifiwa kama baba wa lugha ya Kiitalia akiwa mwanashairi maarufu wa kwanza aliyeandika kwa lugha ya watu badala ya Kilatini cha wataalamu na wasomi. Hutazamwa pia kama mshairi muhimu zaidi wa kipindi cha zama za kati za Ulaya.
Upande wa dini, alikuwa Mkristo wa Kanisa Katoliki, tena mwanachama wa Utawa wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Al-Shymaa Kway-Geer
Kway-Geer ni mzaliwa wa mkoa wa Tanga nchini Tanzania na aliteuliwa kuwa mbunge mnamo mwaka 2008. Hapo awali Kway-Geer alikuwa mhudumu wa ndege. Akiwa mlemavu wa ngozi (Albino), Kway-Geer ameonesha matumaini kwa watu wenye ulemavu kama yeye na kubadilisha mtazamo wa watu wengi nchini Tanzania wenye imani kuwa mtu mwenye ulemavu wa ngozi ni laana au chanzo cha kujipatia nguvu za giza. Manyanyaso kwa watu wenye ulemavu wa ngozi (Albino) yameshamiri sana nchini Tanzania yakiwemo mauaji ya maalbino, kuwavamia na kukata baadhi ya viungo vyao.
Makongoro Nyerere
Charles Makongoro Nyerere (amezaliwa 30 Januari 1959) ni mwanasiasa wa CCM wa Tanzania na afisa mstaafu wa Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania. Hivi sasa anahudumu kama mjumbe wa Bunge la Afrika Mashariki na kama Mkuu wa mkoa wa Manyara.
Maisha na kazi
Makongoro alisoma katika shule za msingi za Arusha, Bunge na Isike kutoka 1964 hadi 1972. Kisha akajiunga na Shule ya Sekondari ya Wavulana ya Tabora ambapo alipata kiwango chake cha kawaida na cha juu cha elimu. Kuanzia 1979 hadi 1990, alihudumu jeshini na ni mkongwe wa Vita vya Uganda na Tanzania. Kufuatia Kuanguka kwa Kampala mnamo 11 Aprili 1979, alikuwa sehemu ya wanajeshi wa Tanzania waliobaki hapo kuhakikisha kuwa sheria na utulivu vinatawala.
Mnamo 1982, alihitimu kutoka Chuo cha Jeshi la Tanzania huko Monduli ambapo alisoma Kozi ya Afisa Cadet. Kati ya 2001 na 2003, alipata digrii katika masomo ya kimkakati katika Chuo Kikuu cha Aberdeen huko badae aliteuliwa na rais samia kuwa Mkuu wa mkoa wa Manyara hadi sasaScotland.
Kazi ya kisiasa
Mnamo 1995, Makongoro alijiunga na chama cha upinzani cha NCCR – Mageuzi na kushinda jimbo la Arusha Mjini katika uchaguzi mkuu, lakini akapoteza kiti chake mnamo 1997. Alifuatwa na Felix Mrema wa Chama tawala Chama Cha Mapinduzi (CCM). Mwaka 2000, alijiunga na CCM. Rais Benjamin Mkapa alimteua kama mbunge mteule mnamo Februari 2004. Kuanzia 2007 hadi 2012, aliwahi kuwa mwenyekiti wa chama mkoa wa Mara.
Maisha binafsi
Ni mtoto wa Julius Kambarage Nyerere, Rais wa kwanza wa Tanzania na "baba wa Taifa". Yeye ni mshiriki wa Kanisa Katoliki.
Kujiua
Kujiua (kwa Kiingereza "suicide" kutoka neno la Kilatini suicidium, lililotokana na sui caedere, "kujiua") ni kitendo cha mtu kujisababishia kifo kwa makusudi ama kwa kufanya kitu kinachoharibu uhai wake au kwa kuacha yale yanayohitajika kuuendeleza kama kula au kunywa.
Kuna sababu mbalimbali kwa nini watu wanajiua, kama vile
Mara nyingi, watu hujiua kufuatia hali ya kukata tamaa iliyosababishwa na tatizo la kiakili kama vile fadhaiko, maradhi ya hisia mseto, skizofrenia, ulevi au matumizi ya dawa za kulevya.
Vipengele vya dhiki kama vile matatizo ya kifedha au matatizo katika mahusiano ya kijamii huchangia sana.
Mbinu za kujiua ni nyingi na upendeleo hutegemea mazingira na utamaduni. . Inayotumika zaidi hutofautiana katika nchi mbalimbali na huhusishwa kwa kiasi na mbinu zinazopatikana. Mara nyingi hujumuisha: kujinyonga, kunywa sumu na kutumia bunduki.
Kwa jumla wanaume hutumia zaidi mbinu kali kama silaha au kujinyonga, wanawake njia ambazo ni pole zaidi kama kunywa sumu au kujizamisha kwenye maji.
Shirika la Afya Duniani linakadiria kwamba duniani kote kila baada ya sekunde 39 mtu mmoja anajiua, maana yake takriban watu 800,000 hadi milioni 1 hujiua kila mwaka.
Kwa hiyo tendo la kujiua ni kati ya sababu muhimu za kifo cha watu, ni kisababishi kikuu cha 10 cha vifo vyote ulimwenguni. Idadi ya wanaume wanaojiua kwa jumla inazidi mara nne ile ya wanawake. Wazee hujiua kushinda vijana.
Waganga wa kisasa huona kujiua kama tatizo la afya ya nafsi; mara nyingi watu wanaojaribu kujiua hawataki kufa bali kuepukana na matatizo na kama wangeona njia ya kuachana na tatizo wasingejiua. Hivyo majaribio ya kujiua inaweza kuwa ya kuwaonyesha watu wa mazingira ya kwamba kuna tatizo zito na kuomba msaada.
Watu wanaorudia mara nyingi majaribio ya kujiua wanafaulu hatimaye kama hali yao haibadiliki.
Katika mafundisho ya dini nyingi tendo la kujiua linatazamwa kama dhambi au kosa.
Dini za Kiibrahimu zinachukulia kujiua kuwa dhambi kwa sababu ya imani juu ya utakatifu wa uhai, heshima na thamani ya maisha.
Katika Ulaya hadi karne ya 19 watu waliojiua hawakuzikwa makaburini pamoja na watu wengine lakini kando. Nchi mbalimbali zilikuwa na sheria dhidi ya wale waliojiua na jaribio lilitazamwa kama kosa la jinai.
Ingawa kosa la kujiua au kujaribu kujiua lilichangia adhabu ya kisheria hapo awali katika mataifa ya magharibi, kwa sasa haliadhibiwi. Kosa hili limesalia kuwa hatia katika mataifa mengi ya Kiislamu.
Kuna pia jamii ambako hatua ile inaheshimiwa kama azimio la kila mtu.
Katika utamaduni wa enzi za samurai nchini Japani kujiua kulitazamwa kama nafasi ya mkabaila kujirudishia heshima yake kama ameshindwa au kuonekana na kosa kubwa. Hivyo seppuku iliheshimiwa kama mbinu ya kulipia kosa la kushindwa au njia ya utetezi.
Katika utamaduni wa Uhindi mjane alisifiwa kama alijiua baada ya kifo cha mume wake hasa kwa kujichoma pamoja na maiti ya marehemu. Sati katika mazishi ya Kihindi, ambayo sasa imeharamishwa, ilimhitaji mjane kujitoa kafara kwa kujichoma katika kimbwi cha mazishi ya mumewe, kwa hiari au kwa kushinikizwa na familia na jamii.
Katika karne ya 20 na 21, kujiua kwa mbinu ya kujitoa kafara kumetumika kama mbinu ya utetezi, na kamikaze na kujiua kwa bomu kama harakati za kijeshi au kigaidi.
Vibanzi
thumb|Vibanzi na [[nyama.]] thumb|Vibanzi na [[samaki.]] thumb|Samaki na vibanzi. Vibanzi (na majina mengine mengi kama vihepe, vibendo na chipsi kutoka Kiingereza "chips") ni aina ya chakula kinachotayarishwa kwa viazi au viazi vikuu.
Kujiua
Hivyo katika vita vilivyopita askari walisifiwa kama waliamua kujiua kwa kutumia miili yao kama silaha dhidi ya adui. Mfano mashuhuri ni marubani wa kamikaze wa Japani waliojirusha pamoja na ndege zao dhidi ya meli za Marekani wakati wa vita kuu ya pili ya dunia.
Vibanzi
Katika uandaaji wa chakula hiki viazi hukatwa kwa vipande vyembamba vilivyooshwa na kuwekwa kwenye mafuta ili viweze kuiva na kuliwa. Kwa kawaida hukaangwa mara mbili, mara ya kwanza kwa nyuzijoto °C 140 - 180 hadi kushika rangi nyeupe-njano. Baada ya kupoa kuwekwa katika mafuta yenye nyuzijoto 190 - 200 na kushika rangi ya njano-kidhahabu.
Profesa
thumb|Profesa
Kujiua
Wanamgambo wa Tamil Tiger nchini Sri Lanka walishambulia jeshi la serikali mara nyingi kwa mabomu hai yaani askari waliobeba bomu na kujilipua karibu na maadui.
Vibanzi
Katika nchi nyingi kun viwanda vinavyotengeneza vibanzi kwa wingi kwa ajili ya matumizi ya hoteli. Hapa viazi hukatwa kwa mashine kubwa na kukaangwa mara ya kwanza, halafu kugandishwa kwa nyuzijoto chini ya sifuri na kuuzwa kupitia maduka penye friza.
Profesa
Profesa (hutoka kwa Kilatini "professor", "mtu anayesema"; kwa kawaida inafupishwa kama "Prof.") ni cheo cha kitaaluma katika vyuo vikuu na taasisi za utafiti katika nchi nyingi. Kwa kawaida huwa mtaalamu wa sanaa au sayansi, mwalimu wa cheo cha juu.
Katika sehemu nyingi za ulimwengu, neno lisilostahili "profesa" hutumiwa rasmi ili kuonyesha cheo cha juu cha kitaaluma, kinachojulikana kama "profesa kamili". Wakati katika nchi nyingi (ambazo zinajumuisha ulimwengu wa Kiingereza), profesa wa neno hutumiwa tu kwa maana hii, katika nchi nyingine, profesa wa neno pia hutumiwa katika majina ya chini kama vile profesa mshiriki na profesa msaidizi.
Maprofesa hufanya utafiti wa awali na kwa kawaida hufundisha shahada ya kwanza, wahitimu, au kozi za kitaaluma katika maeneo yao ya ujuzi. Katika vyuo vikuu na shule za kuhitimu, profesa anaweza kushauri na kusimamia wanafunzi wahitimu wanaofanya utafiti kwa kutafakari.
Maprofesa hushikilia Ph.D., daktari mwingine au shahada tofauti ya kimuhula. Baadhi ya maprofesa wanashikilia shahada ya bwana au shahada ya kitaaluma, kama vile M.D., kama ya juu yao.
Vibanzi
Chakula hiki hakina virutubishi vya kutosha kunufaisha sana mwili.
Kinyume chake, mara nyingi tunashauriwa kutokula chakula hiki kwani kinapikwa kwa mafuta mengi na mafuta hayo yanaweza kusababisha matatizo katika miili yetu tunapokula chakula hiki mara kwa mara.
Tunashauriwa sana kula vyakula vya asili visivyokuwa na mafuta mengi ili kujenga miili yetu kwa sababu mafuta yakiwa mengi mwilini yanaweza kusababisha matatizo kama vile ugonjwa wa moyo.pia huleta maradhi ya figo na hufanya mwili kuwa dhaifu wanasayansi walishauli kuwa ni heli kwa siku moja ukala kipande kimoja cha tikiti kuliko kula mfuko mmoja wa vibanzi
Kujiua
Mbinu hiyohiyo inatumiwa pia katika dunia ya Kiislamu na wanamgambo na magaidi mbalimbali, hasa katika nchi kama Palestina, Irak au Afghanistan. Ilitumiwa pia na magaidi kutoka Checheniya dhidi ya Warusi.
Fasili
Kujiua ni kitendo cha "kujitoa uhai".
Kujaribu kujiua ni kitendo cha kujidhuru kwa lengo la kujiangamiza, bila kufanikiwa kujiua.
Usaidizi wa kujiua ni pale mtu anapomsaidia mwingine kujiua kwa njia isiyo ya moja kwa moja; kupitia ushauri au mbinu za kujiua. Hii ni tofauti na eutenasia ambapo mtu mwingine huhusika zaidi katika kusababisha kifo cha mwingine.
Mawazo ya kujiua ni kuwaza jinsi ya kujiangamiza.
Vipengele vya hatari
Vipengele vinavyoathiri hatari ya kujiua hujumuisha ugonjwa wa akili, matumizi mabaya ya dawa, hali ya kisaikolojia, kiutamaduni, familia na vitengo vya kijamii na jenetikia. Ugonjwa wa akili na matumizi mabaya ya dawa mara nyingi hutokea kwa pamoja. Vipengele vingine vya hatari ni pamoja na jaribio la kujiua la hapo awali, uwepo wa mbinu za kujiua, historia ya kujiua katika familia au uwepo wa jeraha kuu la ubongo. Kwa mfano, viwango vya kujiua vimetambulika kuwa vya juu katika familia zilizo na bunduki kuliko zisizo nazo. Vipengele vya kijamii na kiuchumi, kama vile ukosefu wa ajira, umaskini, kukosa makazi na ubaguzi vinaweza kusababisha fikira za kutaka kujiua. Takriban 15-40% ya watu huacha ujumbe wa kujiua. Jenetikia huonekana kuhusika kwa kati ya 38% na 55% ya mitindo ya kujiua. Wakongwe wa vita wana hatari zaidi ya kujiua kufuatia viwango vya juu vya magonjwa ya akili na matatizo ya kiafya yanayohusishwa na vita.
Matatizo ya akili
Matatizo ya akili mara nyingi huwepo wakati wa kujiua, huku kadirio zikiwa kati ya 27% hadi zaidi ya 90%. Katika wagonjwa waliolazwa katika kitengo cha magonjwa ya akili, hatari yao ya kujiua kikamilifu katika maisha yao yote huwa takriban 8.6% Nusu ya watu wote wanaofariki kutokana na kujiua wanaweza kuwa na tatizo kuu la fadhaiko; uwepo wa hali hii au mojawapo ya matatizo ya kihisia, kama vile maradhi ya hisia mseto huongeza hatari ya kujiua kwa mara 20. Hali nyingine zinazochangia kujiua ni pamoja na skizofrenia (14%), matatizo ya nafsi (14%), maradhi ya hisia mseto, na tatizo la dhiki baada ya kiwewe. Takriban 5% ya watu wenye skizofrenia hufa kutokana na kujiua. Matatizo ya kula ni hali nyingine yenye hatari ya juu.
Historia ya jaribio la awali la kujiua ni ishara kuu ya kujiua kikamilifu baadaye. Takriban 20% ya visa vya kujiua hutanguliwa na jaribio la kujiua. 1% ya watu waliojaribu kujiua hufaulu kujiua katika mwaka mmoja, na zaidi ya 5% hufaulu kujiua baada ya miaka 10. Ingawa vitendo vya kujidhuru havichukuliwi kama majaribio ya kujiua, kuwepo kwa mtindo wa kujidhuru huhusishwa na hatari zaidi ya kujiua.
Kwa takriban 80% ya visa vya kujiua kikamilifu, mwathiriwa huwa amemtembelea daktari katika mwaka huo kabla ya kujiua, ikijumuisha 45% ya visa katika mwezi uliotangulia. Takriban 25%-40% ya watu wanaojiua huwa wamepokea huduma ya afya ya kiakili katika mwaka uliotangulia.
Matumizi ya vileo
Kutumia vileo ni kipengele cha hatari cha pili kikuu kinachopelekea kujiua, baada ya mfadhaiko mkuu na maradhi ya nafsi mseto. Ulevi wa muda mrefu na ulevi wa muda mfupi huhusishwa na kujiua. Ikiwa hali hii itaambatana na masikitiko ya kibinafsi, kama vile kufiwa, hatari huongezeka zaidi. Hali kadhalika, kutumia dawa za kulevya huhusishwa na matatizo ya afya ya kiakili.
Watu wengi huwa wameathiriwa na dawa za kutuliza na kuwezesha usingizi (kama vile pombe au benzodiazepines) wakati wa kujiua ,huku ulevi ukiwepo katika 15%-61% ya visa. Nchi zilizo na viwango vya juu vya ulevi wa pombe na idadi kubwa ya baa pia huwa na viwango vya juu vya kujiua. Uhusiano huu huhusishwa hasa na matumizi ya vinywaji vikali vilivyotoneshwa kuliko pombe kamili. Takriban 2.2-3.4% ya watu waliotibiwa kutokana na ulevi katika wakati fulani maishani mwao hufa kwa kujiua. Walevi wanaojaribu kujiua kwa kawaida huwa wanaume wazee na ambao wamejaribu kujiua hapo awali. Kati ya 3% na 35% ya vifo vya watu wanaotumia heroini hutokana na kujiua (takriban mara 14 zaidi ya wale wasiotumia).
Matumizi mabaya ya kokeini na methamphetamine huhusiana pakubwa na kujiua. Katika watumizi wa kokeini, hatari huwa ya juu zaidi katika awamu ya kusitisha. Waliotumia dawa za kuvuta pia huwa katika hatari, na takriban 20% yao hujaribu kujiua wakati fulani, huku zaidi ya 65% wakikusudia kujiua. Hata hivyo, bangi haitambuliki kuongeza hatari ikitumika pekee.
Uvutaji tumbaku huhusishwa na hatari ya kujiua. Kuna ushahidi mdogo kuhusu kuwepo kwa uhusiano huu; hata hivyo, imedhaniwa kuwa watu waliohatarishwa kwa moshi pia huhatarishwa kwa kujiua. Uvutaji husababisha matatizo ya afya yanayomfanya mtu kutaka kujiua. Pia, uvutaji huathiri kemia ya ubongo na kusababisha uwezekano wa kujiua.
Kubahatishia matatizo
Kubahatishia matatizo huhusishwa na ongezeko la mawazo ya kujiua na majaribio ikilinganishwa na watu wa kawaida. Kati ya 12% na 14% ya wabahatishi wa kipatholojia hujaribu kujiua. Kiwango cha kujiua cha wake zao huwa mara tatu zaidi ya kile cha umma. Vipengele vingine vinavyoongeza hatari kwa wanaobahatishia matatizo hujumuisha ugonjwa wa akili, ulevi wa pombe na dawa.
Hali za kimatibabu
Kuna uhusiano kati ya uwezekano wa kujiua na matatizo ya afya, ikijumuisha: maumivu ya muda mrefu, jeraha la ubongo lenye kiwewe, saratani, watu wanaofanyiwa hemodialisi, wenye VVU, erithematosasi ya kitaratibu ya lupusi miongini mwa hali zingine. Utambuzi wa saratani huongeza hatari ya kujiua baadaye kwa takriban mara mbili. Ukithiri wa ongezeko la uwezekano wa kujiua ulijikita hata baada ya kurekebishwa kutokana na maradhi ya mfadhaiko na ulevi. Hatari katika watu wenye hali nyingi za kimatibabu huwa juu zaidi. Matatizo ya afya nchini Japan yanaorodheshwa kama sababu kuu ya kujiua.
Matatizo ya usingizi kama vile insomnia na apnea ya usingizi ni vipengele vya hatari vya mfadhaiko na kujiua. Wakati mwingine, masumbufu ya usingizi yanaweza kuwa vipengele vya hatari ya kujiua bila kutegemea mfadhaiko. Hali nyingine za kimatibabu zinaweza kuwepo, huku zikiwa na dalili sawa na matatizo ya kihisia, ikiwa ni pamoja na:hipouthiroidi, Alzheimer, kansa ya ubongo, erithematosasi ya kitaratibu ya lupusi na madhara ya dawa (kama vile viziba beta na steroidi).
Hali za kimawazo na kijamii
Baadhi ya hali za kimawazo na kijamii huongeza hatari ya kujiua, ikujumuisha: kukosa matumaini, kupoteza furaha katika maisha, fadhaiko na wasiwasi. Uwezo duni wa kusuluhisha matatizo, ukosefu wa uwezo aliokua nao mtu na udhibiti duni wa hisia pia unaweza kuchangia kujiua. Katika watu wazima, wazo la kuwa mzigo kwa watu wengine ni kipengele kikuu.
Dhiki za awali, kama vile kifo cha jamaa au rafiki, kupoteza kazi au kujitenga na jamii (kama vile kuishi pekee) huongeza hatari. Watu ambao hawajawai kuoa pia wana hatari ya juu zaidi. Kujihusisha na dini kunaweza kupunguza hatari ya kujiua. Hali hii imehusishwa na msimamo hasi wa dini dhidi ya kujiua, na uhusiano mkuu ulioko katika dini. Waislamu, wakilingashwa na watu wa dini zingine, huwa na kiwango cha chini zaidi cha kujiua.
Fortunati wa Montefalco
thumb|250px|[[Mchoro wa ukutani ukimuonyesha Mt. Fortunati.]] Fortunati wa Montefalco alikuwa padri wa Kanisa Katoliki aliyeishi kati ya karne ya 4 na ya 5 katika Italia ya Kati, akifanya uchungaji kama paroko pamoja na kufanya kazi kwa bidii ili kujitegemea na kusaidia fukara wenzake, akitoa hivyo maisha yake kuhudumia wengine.
Manasse Nzobonimpa
Mnamo mwaka 2011, Manasse Nzobonimpa alitangaza hadharani akituhumu kikundi cha maafisa katika chama tawala cha CNDD FDD kwa ufisadi, mauaji na ukiukaji mwingine wa haki za binadamu. Kisha alikimbilia uhamishoni na familia yake. Ingawa vyombo vya habari vimeripoti kuwa anaishi Kenya, vyanzo vyake rasmi havijathibitisha habari hiyo, na serikali ya Kenya haijathibitisha.
Fortunati wa Montefalco
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Manasse Nzobonimpa
Miezi michache baada ya tangazo hilo, kikundi cha wanachama wa ofisi ya ujasusi ya Burundi pamoja na polisi wawili wa Uganda walijaribu bila kufanikiwa kumkamata huko Kampala, Uganda. Katika mahojiano na Radio France Internationale Swahili Manassé alitangaza kulitambua kundi hilo.
Kujiua
Hali za kimawazo na kijamii
Maelezo ya saikolojia ya mageuko kuhusu kujiua ni kwamba kunaweza kuboresha uwezo wa kimalezi. Hii inaweza kutokea iwapo mtu anayejiua hawezi kupata watoto wengine na anaendelea kutumia raslimali za jamii kwa kuendelea kuishi. Pingamizi ni kuwa vifo vya watu waliobaleghe wenye afya mara nyingi haviongezi uwezo wa kimalezi. Utohozi katika mazingira tofauti na aliyozaliwa mtu unaweza kupelekea marekebisho mabaya katika mazingira anayoishi mtu kwa sasa.
Manasse Nzobonimpa
Mnamo mwaka wa 2015, Nzobonimpa alikosoa utafutaji wa Rais Nkurunzinza kwa muhula wa tatu. >
Kujiua
Hali za kimawazo na kijamii
Umaskini huhusishwa na hatari ya kujiua. Ongezeko la umaskini ukilinganishwa na watu walio karibu huongeza hatari ya kujiua. Zaidi ya wakulima 200,000 nchini India wametekeleza kujiua kuanzia 1997 kwa sababu ya deni. Nchini China, uwezo wa kujiua ni mara tatu zaidi katika maeneo ya mashambani kuliko mijini, kufuatia matatizo ya kifedha katika maeneo hayo.
Vyombo vya habari
Vyombo vya habari, ikiwa ni pamoja na mtandao, huchangia pakubwa. Jinsi vyombo hivi vinavyowasilisha kujiua inaweza kuwa na athari mbaya, huku habari zilizotiliwa mkazo, kusisitizwa na kurudiwa huku zikisifia matukio ya kujiua zikiwa na athari kuu zaidi. Mbinu moja ya kujiua inapoangaziwa kwa kina, umaarufu wake unaweza kuongezeka kwenye umma.
Kichochezi cha kusambaza hisia za kujiua au uigaji kujiua hujulikana kama athari ya Werther kutokana na mhusika mkuu katika kitabu cha Johann Wolfgang von Goethe The Sorrows of Young Werther aliyejiua. Hatari hii ni kubwa zaidi katika vijana wanaosifia kifo. Inaonekana kuwa, ingawa vyombo vya habari vina ushawishi mkubwa, ushawishi wa vyombo vya burudani ni wa kupotosha. Kinyume cha athari ya Werther ni ile inayoitwa athari ya Papageno, ambapo kuwasilisha habari kuhusu mbinu mwafaka za ukabilianaji kunaweza kupelekea matokeo bora ya kinga. Neno hili linatokana na mhusika katika tamthilia ya Wolfgang Amadeus Mozart] iitwayo [[The Magic Flute. Mhusika huyu alitaka kujiua kwa kuogopa kumtopeza mpenzi wake hadi marafiki zake wakamshawishi asijiue. Hatari ya kujiua inaweza kupungua iwapo vyombo vya habari vitafuatilia miongozo inayofaa ya kuripoti. Inaweza kuwa vigumu kupata uwajibikaji wa wataalamu wa mawasiliano, hasa katika muda mrefu wa usoni.
Kujiua kirazini
Shambulio la kujiua ni kitendo cha kisiasa ambapo mshambulizi huwavamia watu wengine akifahamu kuwa kitendo hicho kitapelekea kifo chake. Baadhi ya watu wanaojiua kwa bomu hufanya hivyo ili kupata umaarufu wa ufiadini. Mashambulizi ya Kamikaze yalitekelezwa kama wito mkuu au wajibu wa kimaadili. Kujiua baada ya mauaji ni kitendo cha uuaji wa binadamu kinachofuatiwa punde na mtu aliyetekeleza mauaji hayo kujiua mwenyewe. Mauaji ya halaiki mara nyingi hutekelezwa chini ya ushawishi wa kijamii ambapo washirika humpa kiongozi mamlaka ya kuwafanyia atakavyo. Mauaji ya watu wengi yanaweza kutekelezwa na hata watu wawili tu, maarufu kama mkataba wa kujiua.
Katika hali za kujaribu kuhalalisha, ambapo kuendelea kuishi kutapelekea mateso, watu wengi hutumia kujiua kama mbinu ya kuepuka. Baadhi ya wafungwa katika kambi za mkusanyiko waliripotiwa kujiua kimakusidi kwa kugusa ua za umeme.
Mbinu
Mbinu maarufu ya kujiua hutofautiana katika nchi mbalimbali. Mbinu inayoongoza katika maeneo tofauti ni pamoja na kunyonga, kunywa sumu na kujiua kwa bunduki. Tofauti hizi zinaaminika kusababishwa na upatikanaji wa mbinu mbalimbali kulingana na kila eneo. Mapitio ya nchi 56 yalionyesha kuwa mbinu ya kujinyonga ilikuwa maarufu zaidi katika idadi kubwa ya nchi hizi, ikihasibia 53% ya visa vya kujiua kwa wanaume na 39% katika wanawake.
Kote ulimwenguni, 30% ya visa vya kujiua hutokana na kunywa sumu. Visa vya kutumia mbinu hii, hata hivyo ni tofauti sana, kutoka 4% bara Uropa hadi zaidi ya 50% katika eneo la Pasifiki. Mbinu hii pia ni maarufu Marekani Kusini kwa sababu ya hali rahisi ya kupatikana kwa sumu za ukulima. Katika nchi nyingi, kuzidisha kipimo cha dawa husababisha takriban 60% ya visa vya kujiua miongoni mwa wanawake na 30% katika wanaume. Idadi kubwa ya vifo hivi hutokea bila mpango, na hutokea katika kipindi kikali cha mashaka. Kiasi cha vifo hutofautiana na mbinu iliyotumika; bunduki: 80-90%, kuzama: 65-80%, kujinyonga: 60-85%, mivuke ya gari: 40-60%, kujirusha: 35-60%, kuchoma makaa: 40-50%, sumu ya kuua wadudu: 6-75%, kuzidisha kiasi cha dawa: 1.5-4%. Mbinu za kujiua zilizojaribiwa zaidi hutofautiana na mbinu kuu zaidi, huku kukiwa na 85% ya majaribio ya kuzidisha kiasi cha dawa katika mataifa yaliyostawi.
Nchini Marekani, 57% ya visa vya kujiua vimehusisha kutumia bunduki, huku mbinu hii ikitumiwa zaidi na wanaume kuliko wanawake. Mbinu iliyofuatia kwa umaarufu ni kujinyonga katika wanaume na kunywa sumu katika wanawake. Mbinu hizi kwa pamoja zilichangia 40% ya visa vya kujiua nchini Marekani. Nchini Uswisi, ambapo takriban kila mtu humiliki bunduki, idadi kubwa zaidi ya visa vya kujiua ni kwa kujinyonga. Visa vya kujiua ni maarufu nchini Hong kong na Singapore huku vikiwa 50% na 80% mtawalia. Nchini Uchina, mbinu kuu zaidi ni kunywa sumu. Nchini Japani, kujitoa matumbo, yaani seppuku au hara-kiri, bado hutokea, ingawa kujinyonga ndiyo njia kuu zaidi.
Pathofisiolojia
Hakuna pathofisiolojia ya kujiua au mfadhaiko iliyo bayana, unganishi na ya kimsingi. Hata hivyo, kujiua huaminika kutokana na mwingilianao wa vipengele vya kimtindo, kimazingira na kijamii na magonjwa ya akili.
Viwango vya chini vya kipengele cha neurotrofiki zitokanazo na ubongo (KNZU) huhusishwa moja kwa moja na kujiua na pasipo moja kwa moja jinsi vinavyochangia mfadhaiko mkuu, matatizo ya baada ya kiwewe, skizofrenia na matatizo ya ung’ang’anizi shurutishi. Uchunguzi wa Uchunguzi maiti umetambua viwango vya chini vya KNZU katika hipokampasi na koteksi ya mbele kwa watu walio au wasio na hali za ugonjwa wa akili. Serotonini, ambayo ni niurotransmita ya ubongo, huanimika kuwa katika kiwango cha chini katika watu wanaojiua. Hii ni kwa kimsingi wa kupatikana kwa viwango vya juu vya kipokezi cha 5- HT2A vinavyopatikana baada ya kufa. Ushahidi mwingine ni pamoja na viwango vya chini vya asidi ya hidroksindoletisia-5, zao linalopatikana baada ya serotonini kumeng’enywa, katika kiowevu cha uti wa mgongo. Hata hivyo, ushahidi wa moja kwa moja ni mgumu kupata. Epigenetikia, somo la mabadiliko ya udhihirisho wa kijeni katika kuitikia vipengele vya kimazingira visivyobadilisha DNA, pia inaaminika kuchangia katika kubaini hatari ya kujiua.
Kinga
Kuzuia kujiua ni neno linalotumika kumaanisha juhudi za pamoja za kupunguza matukio ya kujiua kupitia hatua za kuzuia. Kupunguza ufikiaji mbinu fulani za kujiua, kama vile bunduki au sumu, hupunguza hatari hii. Hatua nyingine ni pamoja na kupunguza ufikiaji makaa na kuweka vizuizi kwenye madaraja na reli za chini ya ardhi. Matibabu dhidi ya uraibu wa dawa za kulevya na pombe, mfadhaiko na majaribio ya kujiua pia yanaweza kuwa mwafaka. Baadhi ya wataalam wamependekeza ufikiaji pombe kama mkakati wa kuzuia (kama vile kupunguza idadi za baa.) Ingawa simu ya dharura ya ushauri hutumika sana, ushahidi uliopo ni mdogo wa kuunga mkono au kupinga ufanisi wake. Katika vijana ambao awali wamekusudia kujiua, matibabu ya kubadilisha mawazo yametambulika kuboresha matokeo. Ukuaji wa uchumi unaweza kupunguza viwango vya visa vya kujiua kupitia uwezo wake wa kupunguza umaskini. Juhudi za kuongeza mahusiano ya kijamii, hasa katika wanaume wazee zinaweza kuwa mwafaka.
Sankt Pölten
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Sankt Pölten
Sankt Pölten (St. Pölten) ni mji mkuu wa Austria ya Chini nchini Austria. Idadi ya wakazi wake ni takriban 51.000.
Kujiua
Uchunguzi wa kimatibabu
Takwimu zilizopo hazitoshi kuelezea matokeo ya uchunguzi wa kimatibabu kwa umma na viwango vya hatima vya viwango vya kujiua. Kwa kuwa kuna watu wengi wasio katika hatari ya kujiua wanaopata matokeo chanya kupitia mbinu hii, kuna wasiwasi kuwa uchunguzi unaweza kuongeza kwa kiasi kikubwa utumiaji wa raslimali za huduma ya afya. Hata hivyo, inapendekezwa kuwachunguza watu walio katika hatari kuu ya kujiua. Kuuliza kuhusu uwezo wa kujiua hakuonekani kuongeza hatari hii.
Maradhi ya akili
Katika watu walio na matatizo ya akili, aina kadhaa za matibabu zinaweza kupunguza hatari ya kujiua. Watu walio na hisia za kujiua wanaweza kulazwa katika kituo cha utunzaji wa kiakili, kwa hiari au bila hiari yao. Kwa kawaida, vifaa anavyoweza kutumia mtu kujiumiza huondolewa. Baadhi ya madaktari huwaagiza wagonjwa kutia saini mkataba wa kuzuia kujiua ambapo wanaahidi kutojiumiza iwapo wataachiliwa. Hata hivyo, ushahidi hauonyeshi matokeo mengi ya hatua hii. Iwapo mtu yuko katika kiasi kidogo cha hatari, matibabu ya mgonjwa wa nje yanaweza kupangiwa. Kulazwa kwa muda mfupi hospitalini hakujatambulika kuwa na ufanisi zaidi ya utunzaji wa kijamii ili kunufaisha matokeo kwa wale walio na tatizo la nafsi hafifu, ambao huwa na hisia za muda mrefu za kujiua.
Kuna ushahidi wa kutosha kuonyesha kuwa matibabu ya kisaikolojia, hasa matibabu ya kitabia ya upembuzi, hupunguza uwezo wa kujiua katika vijana baleghe pamoja na wale walio na tatizo la nafsi hafifu. Hata hivyo, ushahidi haujapata upungufu katika visa kamilifu vya kujiua.
Kuna utata kuhusu manufaa ya matibabu ya mfadhaiko, ikilinganishwa na madhara yake. Katika vijana, matibabu mapya zaidi, kama vile KCUS huaminiwa kuongeza hatari ya kujiua kutoka watu 25 hadi 40 kwa kila 1000. Hata hivyo, katika watu wazee,matibabu haya yanawaweza kupunguza hatari ya kujiua. Lithiamu huaminika kuwa mwafaka katika kupunguza hatari katika watu walio na maradhi ya hisia mseto na maradhi ya mfadhaiko mkuu hadi kufikia viwango sawa na watu wengine wa kawaida.
Uenezi
[[File:Self-inflicted injuries world map - Death - WHO2004.svg|thumb|left| Vifo kutokana na majeraha ya kujidhuru kwa kila watu 100,000 mwaka wa 2004.
{{legend|#b3b3b3|unknown}} {{legend|#ffff65|<3}} {{legend|#fff200|3-6}} {{legend|#ffdc00|6-9}} {{legend|#ffc600|9-12}} {{legend|#ffb000|12-15}} {{legend|#ff9a00|15-18}} {{legend|#ff8400|18-21}} {{legend|#ff6e00|21-24}} {{legend|#ff5800|24-27}} {{legend|#ff4200|27-30}} {{legend|#ff2c00|30-33}} {{legend|#cb0000|>33}} ]]
Takriban 0.5% hadi 1.4% ya watu hufikia kifo kwa kujiua. Kote ulimwenguni kufikia mwaka wa 2008/2009, kujiua ni kisababishi cha kumi kikuu, huku takriban watu 800,000 hadi milioni moja wakifa kila mwaka, ikipelekea kima cha vifo cha watu 11.6 kwa kila 100,00 kwa mwaka. Kima cha vifo kimeongezeka hadi 60% kutoka miaka ya 1960 hadi 2012, huku ongezeko hili likitambulika hasa katika mataifa yanayostawi. Kwa kila kisa cha kujiua, kuna majaribio mengine 10 hadi 14 ya kujiua.
Viwango vya kujiua hutofautiana pakubwa kati ya nchi na wakati. Takwimu kwa asilimia ya vifo mwaka wa 2008 zilikuwa: Afrika 0.5%, Kusini Mashariki mwa Asia 1.9%, Marekani 1.2 na Uropa 1.4%. Viwango kwa kila watu 100,00 vilikuwa: Australia 8.6, Canada 11.1, Uchina 12.7, India 23.2, Uingereza 7.6, Marekani 11.4. Kujiua kumerodheshwa katika nafasi ya 10 kama kisababishi cha kifo kinachoongoza nchini Marekani mwaka wa 2009, ikiwa ni takriban visa 36,000 kila mwaka. Takriban watu 650,000 hupatikana katika idara ya dharura kila mwaka kutokana na majaribio ya kujiua. Nchi za Lithuania, Japani na Hangeria zina viwango vikubwa zaidi vya aina za kujiua. Nchi zilizo na idadi kuu zaidi ya visa vya kujiua ni Uchina na India, zikihasibia zaidi ya nusu yaidadi yote Nchini Uchina, kujiua ni kisababishi cha 5 kikuu cha kifo.
Umri
Visa vingi vya kujiua katika nchi nyingi hutokea katika watu wa umri wa makamo au wazee. Hata hivyo, idadi kamili ya visa vya kujiua ni vingi katika watu wa umri wa kati ya miaka 15 na 29, kwa sababu ya idadi ya watu iliyopo katika kikundi hiki. Nchini Merikani, visa hivi hutokea kwa wingi katika kizungu, hasa wa umri wa zaidi ya miaka 80, ingawa watu wa umri wa chini hujaribu kujiua mara nyingi. Kujiua ni kisababishi cha pili kikuu cha vifo katika umri wa baleghe na katika wanaume wachanga ni cha pili baada ya vifo vya kiajali. Katika mataifa yaliyostawi, visa hivi ni visababishi vya 30% ya vifo vya wanaume wachanga. Katika mataifa yanayostawi, viwango vya visa hivi ni sawa, ingawa kwa ujumla huchangia idadi ndogo ya vifo vya kijumla kufuatia kiwango cha juu cha vifo kutokana na kiwewe. Kinyume na sehemu zingine, vifo kufuatia kujiua katika Kusini Mashariki mwa Asia hutokea zaidi katika wanawake wachanga kuliko waliokomaa.