cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Bettis
John Bettis (amezaliwa tar. 24 Oktoba 1946) ni mshairi kutoka nchini Marekani. Huyu anafahamika sana kwa kushirikiana kwake kwenye utunzi wa nyimbo maarufu kwa miaka kadhaa. Awali alikuwa mmoja kati ya wanachama wa bendi ya Spectrum, ambaye pia ina wasanii wengine kama vile Richard na Karen Carpenter. Alitoa mashairi kadha wa kadha kwa ajili ya The Carpenters' ("Top of the World", "Only Yesterday", "Goodbye to Love"), na baadaye alitunga tena kwa ajili ya wasanii maarufu kama vile Madonna (""Crazy for You""), Michael Jackson ("Human Nature"), The Pointer Sisters ("Slow Hand") Diana Ross ("When You Tell Me That You Love Me"), Jennifer Warnes ("Nights Are Forever"), na Peabo Bryson ("Can You Stop the Rain"). Bettis pia alishiriki kwenye utunzi wa nyimbo ya "One Moment in Time", wimbo ulioimbwa kwenye 1988 Summer Olympics na Whitney Houston, na kibwagizo cha ucheshi wa miaka ile ya 1980 Growing Pains, "As Long As We Got Each Other."
Hernando Cortes
thumb|250px|Hernando Cortes. Hernándo (pia: Hernan) Cortés (1485 - 2 Desemba 1547) alikuwa conquistador Mhispania aliyevamia milki ya Azteki na kufanya Mexiko kuwa koloni la Hispania.
Kuzaliwa na kukulia Hispania
Cortés alizaliwa mjini Medellín katika mkoa wa Extremadura nchini Hispania kama mwana wa Martín Cortés na Catalina Pizarro Altamirano.
Alianza masomo ya sheria kwenye chuo kikuu cha Salamanca lakini hakumaliza.
Kuhamia Amerika
Mwaka 1504 alisafiri kwenda koloni jipya kwenye visiwa vya Karibi alipopewa kazi na gavana wa kisiwa cha Hispaniola.
Mwaka 1511 aliongozana na Diego Velázquez de Cuéllar gavana mpya wa Kuba akawa katibu wake akatajirika akisimamia migodi ya dhahabu na mashamba makubwa. thumb|400px|Njia ya msafara wa Cortez
Kagoshima, Kagoshima
Kagoshima (鹿児島市) ndiyo mji mkuu katika mkoa wa Kagoshima. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 600,000 wanaoishi katika mji huu.
Hernando Cortes
Msafara wa kwenda Mexiko
Mwaka 1518/1519 gavana Velasquez aliandaa msafara wa upelelezi wa Mexiko bara. Hadi wakati ule Wahispania walitawala visiwa kadhaa vya Karibi lakini waliwahi kusikia kuhusu kuwepo kwa dhahabu nyingi barani. Velasquez aliandaa jeshi la Wahispania 670 na jahazi kadhaa akampa Cortez amri ya jeshi hilo. Dakika ya mwisho Velasquez alikuwa na mashaka juu ya Cortez akamtumia barua asiende, lakini Cortez aliamua kuupuza barua hiyo na kuendelea na mipango ya safari.
Cortes kujitegemea
Tarehe 18 Februari 1519 Cortez aliondoka Havanna kwa jahazi 11. Alikanyaga bara karibu na mdomo wa mto Tabasco na kushinda wenyeji. Wenyeji hao walimpa watumwa 20 na mmojawao alikuwa binti kwa jina la Malinche aliyejua lugha mbalimbali na baadaye alikuwa mfasiri wa Wahispania, pia mpenzi wake Cortez.
Cortes aliunda mji wa Veracruz na kupeleleza pwani ya Mexiko bara. Kwa tendo hilo alitimiza maagizo yake lakini hakutaka kurudi chini ya mamlaka wa gavana wa Kuba. Alijitangaza kuwa na cheo cha kapteni mkuu akakusanya dhahabu iliyopatikana na kuituma Hispania moja kwa moja kwa sababu alitaka kutambuliwa na mfalme wa Hispania kama mkuu wa koloni la pekee. Jahazi zote nyingine zilichomwa moto ili kuzuia watu wake wasiweze kurudi Kuba.
Kuelekea Milki ya Azteki
Mwezi Agosti 1519 alianza safari ya kwenda Tenochtitlan, mji mkuu wa milki ya Azteki uliokuwepo kwenda nyanda za juu za Mexiko. Njiani alifanya mikataba na makabila na milki ndogo zilizokuwa chini ya Azteki lakini zilikuwa tayari kuasi kwa msaada wa wageni. Hasa mji wa Tlaxcala uliendelea kuwa msaidizi mwaminifu wa Wahispania. thumb|350px|Mapigano kati ya Wahispania na Waazteki (mchoro wa Kiazteki)
Teknolojia bora yashinda pamoja na magonjwa
Mara kadhaa Cortes alipaswa kupigana na makabila na milki hizo lakini Wahispania walishinda kwa sababu silaha zao zilikuwa bora. Wahispania walikuwa na panga za feleji na mavazi ya chuma ya kukinga mwili. Walikuwa pia na aina ya bunduki; hata kama bunduki hizo zilifyatua risasi mojamoja tu, ziliua kwa umbali, tena kwa njia isiyoeleweka na wenyeji. Waindio walikuwa na silaha za ubao na mawe; hawakuanza bado kutumia metali kwa silaha. Kwa njia hiyo Wahispania 400 waliweza kushinda jeshi la watu 100,000. Hasa kikosi la wanajeshi waliopanda farasi kilitisha sana wenyeji kwa sababu Amerika haikujua wala farasi wala watu waliopanda wanyama.
Kuingia Tenochtitlan
Mwezi Oktoba 1519 walifika Cholula uliokuwa mji wa pili katika milki ya Azteki. Huko Cortez alichinja wenyeji elfu kadhaa alipohofia wangemshambulia.
Mwishowe mfalme Montezuma aliwakaribisha Wahispania waingie Tenochtitlan. Mji huu ulijengwa kwenye visiwa ndani ya ziwa la Aliwapa makazi mjini na zawadi nyingi za dhahabu akiwatazama kwa nia ya kuwajua vizuri zaidi. Cortez aliona ya kwamba hali ya jeshi lake dogo katika mji huu mkubwa ilikuwa ya hatari akamua kumkamata mfalme Montezuma kama mateka. Kwa jina Montezuma aliendelea kutawala kama mfalme mkuu lakini hali halisi alikuwa mfungwa wa Cortez. Wakubwa Waazteki walikaa kimya kwa sababu walisita kumhatarisha mfalme, ila tu jemadari wa pwani alishambulia Wahispania karibu na mji mpya wa Veracruz. Kwa amri wa Cortez mfalme alimwita huyu jemadari aje Tenochtitlan alipokamatwa na kuuawa na Wahispania.
Ushindi dhidi ya Wahispania kutoka Kuba
Katika hali hii gavana wa Kuba alituma jeshi la askari Wahispania 1200 kwa shabaha ya kumkamata Cortez. Huyu aliposikia habari hizi aliacha wanajeshi 150 mjini Tenochtitlan kwa maagizo ya kumwangalia mfalme na yeye mwenyewe alielekea pwani na askari 250. Katika shambulio la usiku alifaulu kumkamata mkuu wa jeshi hili akawa mfungwa wake. Wanajeshi wake wengi walijiunga na upande wa Cortez aliyewaahidi windo kubwa hasa dhahabu.
Vita ya Tenochtitlan
Hapa aliweza kupata wanajeshi wapya kutoka pwani. Wahispania wa Kuba walisikia habari za dhahabu na mamia walifika kwa nia ya kujiunga na Cortez. Aliviringisha Tenochtitlan kwa jeshi lake na kwa msaada wa wasaidizi wake maindio kama Tlaxcala na kuzuia chakula kisifike mjini. Shambulio hili lilidumu siku 80. Watu wa mjini walianza kufa njaa na magonjwa. Wahispania walishambulia tena na tena kwa kutumia bunduki na mizinga. Mji ulichomeka moto polepole na kuharibiwa. Mwishowe mlipuko wa ugonjwa wa ndui uliua watu wengi na kuwadhoofisha zaidi watetezi wa mji. Tar. 13 Agosti 1521 Cuauhtémoc mfalme wa mwisho wa milki ya Azteki alikamatwa alipojaribu kukimbia mji mkuu na hii ilikuwa mwisho wa milki yake.
Imekadiriwa ya kwamba zaidi ya 200,000 Waazteki walikufa wakati wa mfungizo na uvamizi wa Tenochtitlan.
Mtawala wa Mexiko
Cortes alitambuliwa na Kaisari Carlos V akapewa cheo cha gavana wa "Hispania mpya" akatawala Mexiko akiendelea kupanusha himaya yake. Alijenga Tenochtitlan upya kama "Jiji ya Mexiko". Lakini alikuwa na maadui wengi hasa gavana wa Kuba Velasquez na marafiki zake katika serikali ya Hispania. Cortes alishtakiwa mara kwa mara serikalini na mitume mbalimbali litumwa kumchungulia.
1524 Cortes aliongoza msafara wa Kijeshi katika kusini ya Mexiko na wakati ule makamu wake mjini Mexiko alionyesha unyama dhidi ya wenyji. Hii ilitosha kumpumzisha Cortes. 1528 alisafiri kwenda Hispania kwa nia ya kujitetea mbele ya Carlos V. Aliweza kukanusha mashtaki akapewa cheo cha kiungwana akarudi kama kamanda mkuu wa kijeshi lakini bila madaraka ya kiserikali.
Alipofika 1530 alikuta koloni katika hali ya uasi na fujo akarudisha utaratibu. Akaendelea kufanya misafara ya upelelezi na 1536 alifika kwenye rasi ya Kalifornia.
Kurudi Hispania
Mwaka 1541 alisafiri tena Hispania akitafuta fidia za pesa alizowahi kutumia kwa misafara yake alizotekeleza kwa niaba ya serikali lakini alishindwa mahakamani.
Aliongozana na Kaisari Carlos V katika vita dhidi ya Waosmani huko Algiers.
Alibaki Hispania akiendelea kufuatalia madai yake dhidi ya serikali lakini majaribio yote yalishindikana. 1547 alipoamua kurudi Mexiko aligonjeka na kuaga dunia huko Hispania 2 Desemba 1547.
Palembang
thumb|right|260px|Palembang thumb|right|260px|
Palembang (kwa Kiindonesia: Kota Palembang) ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 400.61 km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 1,535,952 (mwaka wa 2010).
7 Julai
Tarehe 7 Julai ni siku ya 188 ya mwaka (ya 189 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 177.
Kakiptui
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya Nandi.
Uganda
Uganda ni nchi ya Afrika ya Mashariki. Imepakana na Kenya upande wa mashariki, Sudan Kusini upande wa kaskazini, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo upande wa magharibi, Rwanda na Tanzania upande wa kusini.
Uganda inamiliki sehemu ya ziwa la Viktoria Nyanza ikipakana huko na Kenya na Tanzania. Uganda ni nchi mwanachama wa Jumuiya ya Afrika ya Mashariki na wa miundo mingine mbalimbali ya kimataifa.
Jina
Jina Uganda lina asili yake katika ufalme wa Buganda ulioko kusini mwa nchi pamoja na mji mkuu, Kampala. thumb|left|Ramani ya Uganda
Jiografia
Tazama piaː Orodha ya milima ya Uganda; Orodha ya maziwa ya Uganda; Orodha ya visiwa vya Uganda; Wilaya za Uganda
Uso wa nchi umepata tabia yake kutokana na maziwa makubwa, mito, milima ya juu na tambarare.
Upande wa kusini nchi imepakana na Ziwa Nyanza Viktoria ambalo kwa eneo ndilo ziwa kubwa kuliko yote ya Afrika. Maziwa makubwa mengine upande wa magharibi ni Ziwa Albert na Ziwa Edward.
Mto mkubwa ni Nile inayopita nchi yote kati ya Ziwa Viktoria hadi Ziwa Albert na kuendelea hadi mpaka wa Sudani ikiitwa mwanzoni Nile ya Viktoria na baadaye Nile ya Albert.
Milima ya Ruwenzori ni kati ya milima mikubwa kabisa ya Afrika baada ya Kilimanjaro na Mlima Kenya.
Kusini kuna ardhi yenye rutuba na kilimo kinastawi vizuri.
Historia ya kale
Eneo la Uganda limeona uhamiaji wa vikundi vingi waliowazidi wenyeji asili (walioishi huko tangu miaka 50,000 kama si 100,000 KK).
Kusini liliingiliwa hasa na wakulima Wabantu. Kaskazini iliona kufika kwa Waniloti kwa mfano Waluo na baadaye Karimojong.
Tangu karne ya 15 himaya mbalimbali zilianza kujengwa na kati ya hizo ni hasa falme za Buganda, Ankole, Bunyoro Toro zilizoendelea kuwa muhimu hadi kuja kwa ukoloni na kwa kiasi fulani kama urithi wa kiutamaduni hata katika Uganda ya kisasa.
Ukoloni
Karne ya 19 iliona kufika kwanza kwa Waarabu na baadaye kwa Wazungu. Kila mmoja alileta dini yake yaani Uislamu na Ukristo wa Kikatoliki na wa Kianglikana.
Katika mashindano juu ya Afrika ya Kati Waingereza walifaulu katika kushindana na Waarabu, Wafaransa na Wajerumani. Walienea kwa mapatano na Buganda wakisaidiana kukomesha upinzani kutoka falme za jirani.
Baada ya uhuru
Uganda ilipata uhuru wake tarehe 9 Oktoba 1962 kwa katiba ya jamhuri yenye serikali ya kibunge.
Rais wa kwanza alikuwa Kabaka Sir Edward Mutesa II na waziri mkuu Milton Obote.
Mwaka 1967 Obote alibadilisha katiba akamfukuza Kabaka nchini.
Serikali ya Obote ilipinduliwa na mkuu wa jeshi Idi Amini mwaka 1971. Utawala wake ulikuwa kipindi cha udikteta ulioharibu uchumi wa nchi na misingi ya dola. Takriban watu 300,000 waliuawa chini ya Amin ama wapinzani wa siasa yake ama watu wa makabila yaliyotazamwa kuwa maadui wa serikali. Raia wenye asili ya Asia walifukuzwa katika nchi na mali yao yote kutwaliwa na serikali.
Mwaka 1978 vikosi vya jeshi la Uganda viliingia Tanzania na kuvamia maeneo ya mpakani kaskazini kwa mto Kagera. Mwaka 1979 Tanzania ilijibu kwa njia ya vita na jeshi lake pamoja na wapinzani wa Uganda walishinda jeshi la Amin na kumfukuza dikteta nchini. Rais wa baadaye Yoweri Museveni alikuwako kati ya wanamgambo waliosaidiana na Watanzania.
Kiogbronuagum
Kiogbronuagum (pia Kibukuma) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waogbronuagum. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiogbronuagum imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiogbronuagum iko katika kundi la Cross River.
Uganda
Baada ya uhuru
Uchaguzi wa mwaka 1980 ulimrudisha madarakani Milton Obote aliyeanzisha upya udikteta na kuua watu ovyo. Wapinzani wake wakiongozwa na Museveni walirudi porini wakashika silaha. Katika vita vya wenyewe kwa wenyewe kundi la Museveni likashinda na kutwaa serikali tangu mwaka 1986.
Museveni alichaguliwa rais katika kura bila vyama vya upinzani za 1996 na 2001.
Mwaka 2005 ulikuwa na uchaguzi wa vyama vingi wa kwanza. Museveni alipata kibali cha bunge kwa badiliko la katiba lililomruhusu kugombea urais tena mwaka 2006 akachaguliwa mara ya tatu.
Manzese
thumbnail|right|280px|Majumba na maduka ya Manzese karibu na kituo cha mabasi cha Tip Top, Juni 2019.
Manzese ni jina la kata ya Wilaya ya Ubungo katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba 16108. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 70,507 wanaoishi humo humo
Uganda
Watu
Wakazi wa Uganda wameongezeka kutoka 9,500,000 (1969) hadi 34,634,650 (2014), hivyo wengi wao ni vijana kuliko nchi zote duniani. Umri wa wastani ni miaka 15 tu.
Makabila makubwa ni Waganda (16.9%), Wanyankole (8.5%), Wanyoro (7.7%), Wasoga (7.4%), Walangi (7.1%), Wakiga (6.9%), Wateso (6.4%), Waacholi (5.7%), Wagisu (4.6%), Walugbara (4.2%). Wengineo ni 33.6%.
Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2014, 84.5% za wakazi wanafuata Ukristo, hasa katika madhehebu ya Kikatoliki (39.3%) na ya Kianglikana (32%), halafu Wapentekoste (11.1%) na mengineyo. Waislamu ni 13.7%, wengi wao wakiwa Wasuni. Wanaoendelea kufuata dini asilia za Kiafrika ni 0.1% tu.
Ikulu ya Manhyia
Ikulu ya Manhyia ni makazi rasmi ya Asantehene, kiongozi wa Waashanti. .
Ikulu hiyo inapatikana Kumasi, mji mkuu wa ufalme wa Ashanti katika mkoa wa Ashanti; ndiyo ikulu ya kwanza, ila kwa sasa ni makumbusho yanayopatikana katika nchi ya Ghana.
Historia
Ikulu hii ilijengwa na Waingereza mwaka 1925 baada ya vita vya Ashanti mwaka 1874. Hii ni baada ya Waingereza kuharibu jengo la asili la Waashanti. Waingereza walisema walivutiwa na muonekano wa jengo hilo na jinsi lilivyopangika ikiwemo safu yake ya vitabu vya lugha mbalimbali, ila jengo liliharibiwa kwa mabomu.
Ikulu ya zamani ilibadilishwa kuwa makumbusho mwaka 1995 baada ya kujengwa kwa ikulu mpya, Opoku Ware II alikuwa wa kwanza kuishi katika ikulu mpya hadi alipofariki mwaka 1999. Hadi sasa makazi haya yanatumika na Osei Tutu II.
1372
Makala hii inahusu mwaka 1372 BK (Baada ya Kristo).
Auckland
thumbnail|right|1000px|Muonekano wa Mji wa Auckland
Auckland ni mji mkubwa kabisa katika nchi ya New Zealand. Mji wa Auckland una idadi ya wakazi wapatao milioni 1.4 (makisio). Kwa kipindi kifupi katika historia ya New Zealand, mji wa Auckland ulikuwa mji mkuu kabla hauja amishiwa katika mji mkuu mwingine wa sasa wa Wellington.
Kiogbogolo
Kiogbogolo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waogbogolo. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kiogbogolo imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiogbogolo iko katika kundi la Cross River.
Otjimbingwe
alt=Mnara wa Poda huko Otjimbingwe, uliojengwa na wenyeji mnamo 1870 kama mnara wenye ngome.|thumb|Mnara wa Poda huko Otjimbingwe, uliojengwa na wenyeji mnamo 1870 kama mnara wenye ngome. ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Erongo.
Karibib
ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Erongo.
Wilaya ya Tiapoum
Wilaya ya Tiapoum (kwa Kifaransa: département de Tiapoum) ni moja kati ya Wilaya nne za Mkoa wa Sud-Comoé ulioko Mashariki mwa Cote d'Ivoire.
Makao makuu ya eneo hilo ni Tiapoum.
Wilaya ya Tiapoum sasa imegawanywa katika tarafa zifuatazo:
1371
Makala hii inahusu mwaka 1371 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe
Michael Laudrup
Michael Laudrup (alizaliwa 15 Juni 1964) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Denmark. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Denmark.
Laudrup ameichezea timu ya taifa ya Denmark tangu mwaka wa 1982. Laudrup alicheza Denmark katika mechi 103, akifunga mabao 35.
Skopje
thumb|280px|Daraja la kale juu ya mto Vardar. Skopje (Kimasedonia: Скопје; tamka: Skopye) ni mji mkuu pia mji mkubwa wa Jamhuri ya Masedonia Kaskazini. Zaidi ya robo ya wakazi wote wa nchi hiyo kukaaa hapa.
Arandis
ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Erongo.
Skopje
Skopje ni kitovu cha uchumi, utamaduni na siasa wa nchi.
Anwani ya kijiografia ni 42°0′N 21°26′E.
Mto Vardar hupita katika mji.
Kiokodia
Kiokodia (pia Kiakita) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waokodia. Mwaka wa 1977 idadi ya wasemaji wa Kiokodia imehesabiwa kuwa watu 3600. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokodia iko katika kundi la Kiijoidi.
Kiokobo
Kiokobo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waokobo. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiokobo imehesabiwa kuwa watu 50,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokobo iko katika kundi la Cross River.
Nikolay Semyonov
thumbnail|right|280px|Nikolay Semyonov left|80px
Compassberg
thumb|mlima meza ni mlima wa Afrika Kusini (Afrika).
Urefu wake unafikia hadi mita 2,504 juu ya usawa wa bahari.
Serang
thumbnail|right|280px|Kituo cha treni katika Mji wa Serang
thumb|right|260px| Serang (kwa Kiindonesia: Kota Serang) ni mji kubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni 175.77 km². Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 501,471 (mwaka wa 2003).
Temi Adesodun
Temiloluwa Adesodun (alizaliwa 12 Julai 1997) ni mwanasoka wa Nigeria ambaye kwa sasa anacheza kama mlinzi katika klabu ya Charleston Betri kwenye Mashindano ya USL.
Kazi
Utaalamu Adesodun alisaini mkataba na klabu ya Charleston Battery katika ligi ya USL Championship mnamo Septemba 19, 2019. [4] Alisaini mkataba mpya Machi 6, 2020, ili kusalia na timu kwa msimu wao wa 2020.
1370
Makala hii inahusu mwaka 1370 BK (Baada ya Kristo).
Uhalifu wa kimtandao
Uhalifu wa kimtandao, au uhalifu wa kompyuta, ni jinai inayojumuisha kompyuta na mtandao. Kompyuta inaweza kutumika katika kutekeleza uhalifu, au inaweza kuwa lengo. Uhalifu wa mtandaoni unaweza kudhuru usalama wa mtu na fedha.
1369
Makala hii inahusu mwaka 1369 BK (Baada ya Kristo).
John Garamendi
thumbnail|right|200px|John Garamendi John Raymond Garamendi (alizaliwa Januari 24, 1945) ni mfanyabiashara kutoka nchini marekani, mwanasiasa na mwanachama wa Chama cha Democratic Party, ambaye amewakilisha maeneo ya Kaskazini mwa California kati ya San Francisco na Sacramento, ikiwa ni pamoja na miji ya Fairfield na Suisun, katika Baraza la Wawakilishi la Marekani tangu mwaka 2009. Garamendi alikuwa Kamishna wa Bima wa California kutoka mwaka 1991 hadi 1995 na 2003 hadi 2007, Naibu Waziri wa Mambo ya Ndani wa Marekani  kutoka 1995 hadi 1998, na Gavana wa 46 wa California kutoka 2007 hadi kuchaguliwa kwake kuwepo  Congress mwishoni mwa 2009.
Makassar
thumb|right|260px|Makassar thumb|right|260px|
Otto wa Bamberg
thumb|200px|Mt. Otto katika [[mchoro wa ukutani.]] Otto wa Bamberg (1060/1061 – 30 Juni 1139) alikuwa chansela wa Dola Takatifu la Roma, halafu askofu wa Bamberg nchini Ujerumani aliyeinjilisha kwa bidii Pomerania alipoongoa Wapagani 20,000 na miji saba bila kutumia silaha kama ilivyofanywa awali.
Makassar
Makassar (kwa Kiindonesia: Kota Makassar) ni mji mkubwa wa Indonesia. Ukubwa wa eneo lake ni km² 175.77. Idadi ya wakazi wake imekadiriwa kuwa 1,334,090 (mwaka wa 2010).
Otto wa Bamberg
Kwa maadili yake bora, tangu kale alitambuliwa kuwa mtakatifu akatangazwa hivyo na Papa Klementi III (1189).
Sikukuu yake ni 30 Juni.
Wilfrido
Wilfrido (pia: Walfredo au Galfrido; Pisa, Toscana, karne ya 7 - Monteverdi Marittimo, Pisa, 15 Februari 756) alikuwa mtawala wa kabila la Walombardi akawa mmonaki wa Toscana, Italia ya Kati aliyeanzisha monasteri mbili baada ya kuishi katika ndoa na kuzaa watoto watano.
Okombahe
ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Erongo.
Wilfrido
Baada ya kuongoza miaka 10, alipofariki, mmojawao aliyekuwa padri akawa mwandamizi wake.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu. Papa Pius IX alithibitisha heshima hiyo mwaka 1861.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Mwananyamala
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mwananyamala karibu na Barabara ya Kawawa, June 2019
Mwananyamala ni jina la kata ya Wilaya ya Kinondoni katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba 14108 .Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 44,531. waishio humo.
Kakuma
thumb|Kambi ya wakimbizi Kakuma
Kakuma ni mji wa Kenya, kata ya kaunti ya Turkana, eneo bunge la Turkana Magharibi ..
Ayoub Adila
Ayoub Adila ni mchezaji wa soka wa kitaalam wa Moroko ambaye anacheza kama kiungo wa kati.
Mlima Moco
Urefu wake unafikia mita 2,620 juu ya usawa wa bahari.
Malta
thumb|left|220px|Ramani ya Malta thumb|left|220px|Malta kutoka angani Malta ni nchi ndogo kwenye funguvisiwa katikati ya bahari ya Mediteranea.
Malta iko km 93 kusini kwa kisiwa cha Sisilia (Italia), upande wa mashariki kwa Tunisia na kaskazini kwa Libya.
Jiografia
Funguvisiwa la Malta lina visiwa saba. Visiwa vikubwa viwili ni Malta (km² 246) na Gozo (km² 70). Kuna kisiwa cha tatu kinachokaliwa na watu, ndicho Comino (km² 3). Vingine ni vidogo, havina watu. Jumla la eneo ni km² 316.
Visiwa vya Malta ni mabaki ya kanda la nchi kavu lililokuwa linaunganisha Afrika na Ulaya na lililokatwa na kupanda kwa usawa wa bahari tangu mwaka 11000 KK hivi. Sehemu za juu ni vilima vya Dingli Cliffs vyenye kimo cha mita 245 juu ya UB.
Benedikta wa Roma
Alifariki siku 30 baada yake kama alivyoomba na kutabiriwa katika njozi.
Malta
Jiografia
Tatizo kubwa la Malta ni uhaba wa maji baridi. Siku hizi vituo vinne vya kuondoa chumvi kwenye maji ya bahari kwa njia ya osmosi vinatengeneza maji ya kunywa. Maji machafu husafishwa na mvua kukusanywa.
Benedikta wa Roma
Sifa zake zinajulikana kupitia kitabu cha Majadiliano cha Gregori Mkuu.
Malta
Miji
thumb|left|220px|Valletta. Miji mikubwa zaidi ni: St. Paul's Bay (29,097), Birkirkara (wakazi 21,676), Qormi (wakazi 18,230), Mosta (wakazi 17,789), Zabbar (wakazi 15,030), Victoria (wakazi 12,914) na San Gwann (wakazi 12,346).
Benedikta wa Roma
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Malta
Miji
Mji mkuu, Valletta, una wakazi 7,173 tu.
Benedikta wa Roma
Sikukuu yake ni tarehe 6 Mei.
Malta
Historia
Baadaye funguvisiwa lilitawaliwa na Wafinisia, Karthago na Dola la Roma.
Malta inatajwa katika Biblia kwa sababu Mtume Paulo aliponea huko baada ya kuzama kwa merikebu alimosafiri baharini kuelekea Roma (Mdo 27:39 n.k.).
Waarabu walivamia visiwa hivyo mwaka 870 na kuvitawala hadi 1091.
Baadaye vilitawaliwa na Wanormandi wa Italia Kusini, halafu na Wahispania chini ya mamlaka ya Dola Takatifu la Kiroma la Ujerumani.
Tarehe 13 Desemba 1974 Malta ikatangazwa kuwa jamhuri ndani ya Jumuiya ya Madola.
Tarehe 1 Mei 2004 nchi ikajiunga na Umoja wa Ulaya.
Watu
Kwa jumla kuna wakazi 404,039: wa kiume 200,715 (49.7%) na wa kike 203,324 (50.3%). Msongamano wa watu ni 1,282 kwa kilomita ya mraba ambao ni msongamano mkubwa kati ya nchi zote za Ulaya. Katika karne ya 21 nchi imepokwa wahamiaji wengi, ambao kwa sasa ni 23.17% za wakazi wote.
Lugha ya Kimalta ni lugha ya pekee. Asili yake ni lahaja ya Kiarabu iliyopokea maneno mengi ya Kiitalia, Kisisili, Kiingereza, Kihispania na Kifaransa. Ni lugha pekee ya Kisemiti inayoandikwa rasmi kwa alfabeti ya Kilatini.
Lugha rasmi ya pili ni Kiingereza kutokana na miaka 150 ya ukoloni wa Uingereza. Wamalta wengi sana (66%) huelewa pia lugha ya nchi kubwa jirani, Italia.
wakazi wengi (90%) ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki (83%), ambalo imani yake ndiyo dini rasmi ya nchi. Waislamu ni asilimia 2.
Kioko-Eni-Osayen
Kioko-Eni-Osayen (pia Kiogori-Magongo) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waoko, Waeni na Waosayen. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kioko-Eni-Osayen imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioko-Eni-Osayen iko katika kundi la Kibenue-Kongo ila ndani ya Kibenue-Kongo lugha ya Kioko-Eni-Osayen haijaainishwa.
1368
Makala hii inahusu mwaka 1368 BK (Baada ya Kristo).
Mlima Emin
thumb|300px|right|Mlima Emin ni mlima wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na wa Uganda (Afrika).
Urefu wake unafikia mita 4,798 juu ya usawa wa bahari.
Alexander Todd
Alexander Robertus Todd of Trumpington (2 Oktoba 1907 – 10 Januari 1997) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mfumo wa nukleotidi na usanisi wake. Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.
Kajiado
thumb|Ramani ya Kajiado
Kajiado ni mji wa Kenya katika Bonde la Ufa la Afrika Mashariki. Mji wa Kajiado ni makao makuu ya Kaunti ya Kajiado.
Jane Alexander (msanii)
Jane Alexander (alizaliwa 1959) ni mmoja wa wasanii maarufu nchini Afrika Kusini. Ni msanii wa kike anayejulikana sana kwa sanamu lake la The Butcher Boys. Anafanya kazi ya uchongaji, upigaji picha, na video. Alexander alivutiwa na tabia za wanadamu, migogoro katika historia, kumbukumbu za kitamaduni za unyanyasaji na ukosefu wa kuingiliana wakati wa ubaguzi wa rangi. Kazi ya Alexander ni muhimu katika mazingira ya sasa ya kijamii ya Baada ya Ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini na nje ya nchi.
Kajiado
Wakazi
Idadi ya watu wanaoishi Kajiado ni 18,281 (sensa ya 2009). Idadi kubwa ya watu wanaoishi Kajiado ni Wamasai.
Jina
Jina la Kajiado linatokana na neno "Orkejuado" ambalo linamaanisha "mto mrefu" katika lugha ya Kimasai. Mto huu upo magharibi mwa mji huu.
Kiokpamheri
Kiokpamheri ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waokpamheri. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiokpamheri imehesabiwa kuwa watu 30,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokpamheri iko katika kundi la Kiedoidi.
Kajiado
Jina
Jina halisi wa mji huu ni "Olopurupurana", ambalo lina maana ya "kilima cha mviringo".
Usafiri
Mji huu upo kusini kwa jiji la Nairobi katika barabara kuu Nairobi - Arusha.
Mji wa Kajiado una kituo katika reli ya Magadi Soda Railway ambaye inatokea Konza mpaka Magadi.
Pia kuna vituo vya matatu za kwenda Namanga na Nairobi.
Hentiesbaai
ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Erongo.
Simu za mikononi
Simu ya mkononi (lakabu simu ya kiganjani, simu bila waya, simumnara, simu-selula, rununu, rukono ) ni simu ndogo inayobebeka.
Amos Wako
Amos Wako (alizaliwa 31 Julai 1945) amekuwa Mwanasheria Mkuu wa Serikali ya Kenya tangu Mei 1991.
Simu za mikononi
Simu ya mkononi inaweza kutumika kwa mawasiliano ya mbali bila waya. Inafanya kazi kwa kuwasiliana na kituo cha mawasiliano kwa njia ya mnara (vilevile huita "mnarani") ambayo inaunganisha na mtandao mkuu wa simu. Ikiwa inatembea, kama simu inakuwa mbali sana na mnara iliyoungana nao awali, ule mnara unatuma ujumbe kwa mnara mwingine wa karibu kupokea mawasiliano. Utaratibu huu unasaidia simu isikatike, hivyo basi mawasiliano yanaendelea kwa kuunganishwa huko. Kupasiana huko kwa minara (lugha ya kitaalamu "hand-off"), kunatokea kiasi kwamba hata mtumiaji hawezi kujua kitu kama hicho kimetokea.
Amos Wako
Maisha
Wako alizaliwa nchini Kenya. Alipata Shahada ya Sayansi katika Uchumi kutoka Chuo Kikuu cha London, shahada ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, na Mwalimu wa Sheria kutoka Chuo Kikuu cha London. Yeye aliwahi kufanya kazi katika mashirika kadhaa ya kitaaluma, ikiwa ni pamoja kuishikilia nafasi ya Katibu Mkuu wa Afrika Bar Association kutoka 1978 hadi 1980, na kama katibu mkuu wa kwanza wa 'Inter-African Union of Lawyers'. Yeye ni mjumbe wa Bodi ya Kitivo cha Sheria katika Chuo Kikuu cha Nairobi.
Simu za mikononi
Teknolojia hii wakati ilipoanza ilikuwa ghali mno. Lakini kadiri inavyozidi kujulikana kutumika, ndivyo inavyozidi kuwa na gharama za chini, kiasi kwamba siku hizi karibu kila mtu anaweza kumudu gharama za matumizi ya simu ya mkononi.
Amos Wako
Maisha
Alihifadhi kiti chake kama Mwanasheria Mkuu wa Serikali kupitia mpito kutoka Daniel Arap Moi na Mwai Kibaki. Anashughulikia kashfa ya Goldenberg, kashfa ya rushwa ambayo ilidumu muda wake wote kama Mwanasheria Mkuu.
Mwezi Oktoba 2009 alipewa marufuku kusafiri USA kwa sababu ya 'kuzuia mageuzi ya kisiasa kimakusudi' kufuatia vuruga za baada ya uchaguzi mwaka 2008.
1367
Makala hii inahusu mwaka 1367 BK (Baada ya Kristo).
P.Y.T. (Pretty Young Thing)
"P.Y.T. (Pretty Young Thing)" ni wimbo msanii wa rekodi za muziki kutoka nchini Marekani, Michael Jackson. Demo kamili ya wimbo huu ilitungwa na Greg Phillinganes kwa ajili ya albamu yake ya sita ya Thriller (1982). Baadaye demo ile ilikuja kuongezwa kasi kidogo na James Ingram na mtayarishaji Quincy Jones. Hivyo walishirikiana katika maandalizi ya wimbo huu. Dada wawili wa Jackson, Janet na La Toya, walitia sauti za nyuma katika wimbo huu wa P.Y.T.
Cyril Norman Hinshelwood
thumbnail|right|280px|Cyril Hinshelwood left|80px
Cyril Norman Hinshelwood (19 Juni 1897 – 9 Oktoba 1967) alikuwa mwanakemia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa alichunguza mwendo wa athari za kikemia. Mwaka wa 1948 alipewa cheo cha "Sir". Mwaka wa 1956, pamoja na Nikolay Semyonov alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Kemia.
8 Julai
Tarehe 8 Julai ni siku ya 189 ya mwaka (ya 190 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 176.
Sikukuu
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Akwila na Priska, Gliseria, Prokopi Mkuu, Pankrasi wa Taormina, Auspisi wa Toul, Kiliani wa Wurzburg, Wafiadini Waabrahamu, Yohane Wu Wenyin n.k.
1366
Makala hii inahusu mwaka 1366 BK (Baada ya Kristo).
Ufahamu wa usalama wa kimtandao
Ufahamu wa usalama wa kimtandao unamaanisha ni watumiaji wangapi wanajua juu ya vitisho vya usalama wa kimtandao vinavyowakabili na hatari wanazoanzisha.
Amine Adli
Amine Adli (alizaliwa 10 Mei 2000) ni mchezaji wa soka mtaalamu wa Ufaransa-Moroko ambaye anacheza kama mshambuliaji upande wa kulia katika klabu ya Bundesliga ya Bayer 04 Leverkusen.
Kimataifa
Amine Adli alizaliwa Ufaransa, ana uraia wa Kifaransa na Moroko. Anacheza kama mchezaji wa timu ya taifa ya vijana wa Ufaransa.
Wilaya ya Tiassalé
Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 179,882.
Makao makuu ya eneo hilo ni Tiassalé.
Huduma ya ujumbe mfupi
Huduma ya ujumbe mfupi au huduma ya ujumbe mfupi wa maandishi (kutoka Kiing. SMS kwa short messaging service ) ni aina ya mawasiliano yanayotumika katika simu za mikononi. Yanafahamika sana kwa kuitwa "arafa" au "ujumbe mfupi". Ukiwa na SMS, mtu mmoja anaweza kumtumia mtu mwingine ujumbe wa maandishi.
Historia
Utafiti kuhusu huduma ya ujumbe mfupi kwa simu ilianzia miaka ya 1980. Ilivumbuliwa na shirika la Franco German GSM chini ya uongozi wa Friedhelm Hillebrand na Bernard Ghillebaert. Ujumbe mfupi wa kwanza ulitumwa naye mtafiti Neil Papworth mnamo 3 Desemba 1992 kwa mwenzake Richard Jarvis huku akimtakia Krismasi yenye fanaka. Maneno ya huduma hii fupi ilikuwa 'Merry Christmas'.
Matumizi ya ujumbe mfupi yanakwenda pole mno, kwa kuwa kwa kawaida watu wengi hupenda kutumia njia ya kupiga simu ya sauti badala ya kutuma ujumbe mfupi. Vilevile kuna mipaka ya utumaji maandishi yasiyozidi 160. Ukituma ujumbe mrefu zaidi huhesabiwa kama jumbe zaidi ya moja, ambapo mtumiaji atatakiwa alipe zaidi ya ujumbe mmoja.
Jumbe fupi hutumwa kwa simu nyingine iwapo simu ya kawaida haikubali au inatumika sana. Ijapokuwa kuna baadhi ya watu wao huwa mahodari wa kutuma jumbe za kawaida. Matumizi ya jumbe fupi, huenda mtu yupo sehemu yenye mkusanyiko mkubwa wa watu na hawezi kuongea mbele yao, basi atatumia huduma ya ujumbe mfupi kumfahamisha huyo mtumiaji mwenzake juu ya suala fulani nyeti kwa kutumia huduma hii. Gharama za jumbe itategemea na mtandao unaokupa huduma. Baadhi ya mitandao hutoa jumbe bila kikomo kwa kujiunga na baadhi ya vifurushi wanavyotoa huduma maalumu za jumbe bila kikomo kwa wateja wao.
Maendeleo
Hivi leo, huduma ya ujumbe mfupi umesambaa na kutandaa kote duniani. Kulingana na tovuti ya Forbes, huduma ya jumbe fupi imekuwa ikishamiri kutoka mwaka wa 2019 katika mauzo ya kidijtali hata kuliko matumizi ya barua pepe, Facebook na Twitter. Tovuti ya AXIS inadhihirisha kuwa kati ya wale wote waliotumiwa huduma fupi, asilimia tisini hufungua jumbe hizi ikilinganishwa na asilima ishirini ya waliotumiwa barua pepe.
Kiokpe
Kiokpe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waokpe. Ni tofauti na lugha ya Kiokpe ambayo pia huzungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiokpe imehesabiwa kuwa watu 25,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokpe iko katika kundi la Kiedoidi.
Pomposa
Pomposa (alizaliwa na kufariki Cordoba, Hispania, 19 Septemba 853) alikuwa mtawa bikira aliyeuawa kwa kukatwa kichwa na Waislamu waliotawala nchi hiyo.
Ili kupata heshima hiyo, alipopata taarifa ya kifodini cha Kolomba wa Cordoba, alitoroka monasteri yake akaenda kukiri imani yake mbele ya hakimu.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Septemba.
Sinza
thumb|left|Sinza ni kata ya Wilaya ya Ubungo katika Mkoa wa Dar es Salaam, Tanzania yenye postikodi namba 16102.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ina wakazi wapatao 40,546 waishio humo.
Sululu
Sululu ni ndege wa jenasi mbalimbali katika familia ya Scolopacidae. Hata jenasi Numenius huitwa sululu, lakini jina membe linastahabiwa. Ndege hawa wana rangi zilizofifia na hawaonekani rahisi wotoni. Huruka tu wakati mtu anapowakaribia sana. Wana miguu mifupi na mdomo mrefu. Wapenda mahali majimaji na hula wadudu na nyungunyungu. Wakati wa majira ya kuzaa dume hufanya mkogo wa kubembeleza jike akishuka ghafla angani na kusabibisha manyoya maalum ya mkia kutoa uvumi kubwa. Hujenga tago kwa manyasi linalofichwa sana na jike huyataga mayai 3-4.
Kamati ya Haki za Mtoto
Kamati ya Haki za Mtoto (kwa Kiingereza: Committee on the Rights of the Child ( CRC )) ni kikundi cha wataalamu wanaofuatilia na kuripoti juu ya utekelezaji wa Makubaliano juu ya Haki za Watoto.
Kamati pia inafuatilia itifaki tatu za Mkataba: Itifaki ya Hiari juu ya Ushiriki wa Watoto katika Migogoro ya Silaha, Itifaki ya Hiari juu ya Uuzaji wa Watoto, Ukahaba wa Watoto na Ponografia ya Watoto na Itifaki ya Hiari kwa Mkataba wa Haki za Mtoto juu ya Utaratibu wa Mawasiliano.
1365
Makala hii inahusu mwaka 1365 BK (Baada ya Kristo).
Alfonso wa Orozco
250px|thumb|right|Mtakatifu Alfonso. Alfonso wa Orozco, O.S.A. (Oropesa, Toledo, Hispania, 17 Oktoba 1500 - Madrid, Hispania, 19 Septemba 1591) alikuwa padri wa shirika la Waaugustino aliyepata umaarufu kwa mahubiri yake na kwa maisha ya kiroho.
Brian Steen Nielsen
Brian Steen Nielsen (alizaliwa 28 Desemba 1968) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Denmark. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Denmark.
Alfonso wa Orozco
Papa Leo XIII alimtangaza mwenye heri tarehe 15 Januari 1882, halafu Papa Yohane Paulo II akamtangaza mtakatifu tarehe 19 Mei 2002.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.
Galla wa Roma
Galla wa Roma (alifariki Roma, Italia, 546 hivi) alikuwa mwanamke Mkristo wa mmoja kati ya koo bora za mji huo.
Baada ya kifo cha mume wake, aliyeishi naye mwaka mmoja, alianzisha monasteri na hospitali karibu na Basilika la Mt. Petro, alipojitosa katika sala na katika huduma kwa wahitaji pamoja na kufunga chakula na kutenda mema mengine.
Sifa zake zinajulikana kupitia kitabu cha Majadiliano cha Papa Gregori Mkuu.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake ni tarehe 6 Aprili.
Kalokol
Kalokol ni mji wa Kenya kaskazini, kata ya kaunti ya Turkana, Eneo bunge la Turkana ya Kati, nchini Kenya.
Tsumeb
alt=Barabara kuu huko Tsumeb, Namibia|thumb|Barabara kuu huko Tsumeb, Namibia ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Oshikoto.
Orodha ya miji ya Ubelgiji
thumb|[[Brussels]] thumb|[[Antwerpen]] thumb|[[Gent]] thumb|[[Charleroi]] thumb|[[Liège]] thumb|[[Brugge]] thumb|[[Namur]]
Hii ni orodha ya miji ya Ubelgiji yenye angalau idada ya wakazi 30,000 (2008).
Issam El Adoua
Issam El Adoua (alizaliwa 9 Desemba 1986) ni mchezaji wa soka wa Moroko.
Kawaida ni beki wa kati (central defender), El Adoua pia anaweza kucheza kama kiungo wa ulinzi (defensive midfielder).
Makumbusho ya Nurom Hat
Nurom Hat ni makumbusho yenye kofia zilizokusanywa kutoka karibu pande zote za dunia.
Yanapatikana katika nchi ya Ghana yalipoanzishwa mwaka 1960.
Mto Mpimba (Bujumbura)
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Bujumbura Vijijini na mkoa wa Bujumbura Mjini).
Maji yake huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Kapchemoiywo
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya Nandi.
Wafransisko
Wafransisko ni jina la jumla la wafuasi wote wa Fransisko wa Asizi wanaokadiriwa kuwa milioni moja hivi duniani kote.
Historia
Mwanzilishi mwenyewe katika karne XIII alivuta umati wa waamini wa Ukristo katika njia ya toba.
Wanaume wengi walimfuata utawani kama Ndugu Wadogo, wanawake wengi pia walikusanyika monasterini kama Mabibi Fukara Waklara, wengine tena wa jinsia zote mbili walishika Injili katika maisha ya ndoa, upwekeni au kwa kuunda jumuia zisizo na nadhiri.
Matawi hayo yakaja kuitwa Utawa wa Kwanza, wa Pili na wa Tatu wa Mt. Fransisko.
Upadri
Upadri ni daraja takatifu ya kati katika uongozi wa Kanisa Katoliki na madhehebu mengine kadhaa ya Ukristo.
Wafransisko
Historia
Mapema zilitokea tofauti za mitazamo kuhusu karama halisi ya Mt. Fransisko, hivyo matawi yalianza kugawanyika, hasa kwa nia ya urekebisho.
Upadri
Unatolewa na Askofu kwa kumwekea mtu mikono kichwani na kumuombea ili atoe vizuri huduma za kikuhani, hasa kwa kuhubiri rasmi Neno la Mungu, kuadhimisha Ekaristi na sakramenti nyingine na kuongoza jumuia za waamini.
Upadri unatolewa kwa namna ya kudumu, usiweze kurudiwa wala kufutwa.
Wafransisko
Hali ya sasa
Siku hizi kuna mashirika ya kitawa mia nne hivi yanayofuata mojawapo ya kanuni zilizokubaliwa na mapapa kwa matawi hayo.
Upadri
Katika Agano Jipya
Shirika la kwanza la Kanisa la Yerusalemu lilikuwa na wasomi wengi sawa na lile la sinagogi la Uyahudi, lakini lilikuwa na Halmashauri ya wazee waliowekwa (πρεσβύτεροι, wazee)
Wafransisko
Hali ya sasa
Katika ngazi ya kimataifa, Wafransisko wa Kanisa Katoliki wana Baraza la Familia ya Kifransisko ambalo lina uwakilishi katika Umoja wa Mataifa kama Asasi Isiyo ya Kiserikali iliyo kuu kuliko zote.
Upadri
Katika Agano Jipya
Katika Matendo ya Mitume 11:30 na 15: 22 tunaona mfumo wa washirika wa uongozi huko Yerusalemu ingawa unaongozwa na Yakobo Mdogo, askofu wa kwanza wa mji huo. Katika Matendo 14: 23, Mtume Paulo anaweka wakubwa katika makanisa aliyoanzisha.
Wafransisko
Hali ya sasa
Kuna wafuasi wa Mt. Fransisko hata katika madhehebu mengine, na hasa Waanglikana ambao wana mashirika ya kitawa ya Kifransisko.
Upadri
Maadili ya kipadri
Ikiwa bradha na sista wana wajibu wa pekee wa kulenga ukamilifu, zaidi tena anao padri, hata kama si mtawa. Utawa ni hali ya kulenga ukamilifu; maaskofu wako katika hali ya kutekeleza ukamilifu; ndiyo sababu inafaa wawe katika hatua ya muungano ya waliokamilika. Padri mwanajimbo anajiongezea stahili mpya akiingia utawani; kwa vyovyote anapaswa tayari alenge ukamilifu kutokana na sakramenti ya daraja na kazi zake takatifu. Wajibu huo maalumu ni mamoja na ule wa kutimiza kitakatifu majukumu mbalimbali ya kipadri. Kutokana na amri kuu anapaswa kuyatimiza vizuri zaidi na zaidi, kadiri upendo unavyostawi hadi kufa kwake. Upadirisho unadai, si tu hali ya neema inayotia utakatifu na sifa maalumu, bali mwanzo wa ukamilifu, maisha bora kuliko yanayotakiwa kwa kuingia utawani. Kwa kuwa padri anapaswa kuwaangaza wengine, inafaa awe katika hatua ya mwanga. Upadirisho unatia alama isiyofutika inayomshirikisha moja kwa moja ukuhani wa Kristo, na neema ya sakramenti inayomwezesha kutimiza kazi za kipadri inavyomfaa mtumishi wake. Hiyo neema ya sakramenti inatimiliza neema inayotia utakatifu na kumpa padri haki ya kupokea misaada inayohitajika atimize huduma yake kitakatifu zaidi na zaidi. Ni sehemu ya sura ya Kiroho ya padri, ambaye azidi kuelewa ukuu na masharti ya daraja yake. Kwa hakika upadirisho ni bora kuliko nadhiri za kitawa, na wajibu maalumu wa kulenga ukamilifu unaotokana nao ni mkubwa kuliko ule unaotokana na nadhiri.
Wafransisko
Tazama pia
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Upadri
Maadili ya kipadri
“Umekuwa padri, umepakwa mafuta ili umtolee Mungu sadaka ya misa. Fanya sasa kwa bidii, kwa uaminifu, kila inapofaa. Uwe na mwenendo mzuri usio na hitilafu. Usidhani u huru kuliko watu wengine, bali umefungwa kifungo cha sheria, hata imekupasa kutafuta ukamilifu mkubwa zaidi. Ni lazima padri awe mtu aliyepambwa maadili yote, kusudi awape watu wengine mfano wa maisha mema. Mazoea yake siyo waliyozoea watu wa dunia, watu wa chini, bali yafuatana na malaika wa mbinguni; marafiki wake ndio watu watimilifu walioko duniani” (Kumfuasa Yesu Kristo IV,5:2). Kazi za padri, kuhusiana na Mwokozi aliyemo katika ekaristi na katika Mwili wake wa fumbo, zinatuonyesha kuliko upadirisho wenyewe wajibu wake wa pekee wa kulenga ukamilifu.
Rochdi Achenteh
Rochdi Achenteh (alizaliwa 7 Machi 1988) ni mchezaji wa soka wa kimataifa wa Morocco anayecheza kama Beki wa kushoto na hivi karibuni alikuwa na klabu ya FC Ararat-Armenia.
Upadri
Maadili ya kipadri
Anapaswa pia kuadhimisha kwa makini na ibada halisi Sala ya Kanisa ambayo inatangulia na kufuata misa. Ni wimbo wa Bibi arusi wa Kristo kwa usiku na mchana, hivyo ni heshima kubwa kuhusika nao. Tusali hivyo tukizingatia nia kuu za Kanisa, kama vile kupatanisha ulimwengu kwa kueneza utawala wa Mungu.
Rochdi Achenteh
Maisha
Achenteh alianzia katika mfumo wa vijana wa PSV Eindhoven na baadaye alicheza katika klabu ya FC Eindhoven na PEC Zwolle, kabla ya kuondoka Zwolle na kujiunga na Vitesse mwezi Januari 2014. Mwezi Januari 2016, Achenteh alisainiwa na Willem II.
Upadri
Maadili ya kipadri
Hatimaye padri ana wajibu wa pekee wa kulenga ukamilifu ili atimize vizuri kazi zake kwa ajili ya Mwili wa fumbo wa Kristo. “Hakuna kinachofaa zaidi kuongoza waamini kwenye ibada halisi kuliko mfano mwema wa padri. Macho ya watu yanamuelekea yeye, kama kioo cha ukamilifu wanaotakiwa kuiga. Kwa hiyo, basi, anatakiwa kupanga maisha yake, sura yake ya nje, mwenendo wake, matendo na maneno yake hivi kwamba adumishe daima uzito, utaratibu na tabia ya kidini anavyopaswa kuwa navyo” (Mtaguso wa Trento). Padri mwanajimbo halazimiki kuahidi ufukara, lakini anatakiwa kutoshikamana na vitu na kuwa radhi awape maskini; anatakiwa pia kumtii askofu wake na kuwa kama mtumishi wa waamini, bila kujali matatizo na pengine masingizio anayoweza akakabiliana nayo.
Rochdi Achenteh
Maisha
Tarehe 25 Juni 2019, Ararat-Armenia ilitangaza kumsajili Achenteh. Tarehe 18 Julai 2020, Achenteh aliacha Ararat-Armenia.
Upadri
Maadili ya kipadri
Haja ya ukamilifu huo ni wazi kuhusu mahubiri, maungamo na uongozi wa Kiroho. Ili mahubiri yawe hai na kuzaa matunda, ni lazima padri aseme “yaujazayo moyo wake” (Math 12:34) “kutokana na utimilifu wa sala ya kumiminiwa” (Thoma wa Akwino), yaani yatokane na imani hai yenye kupenya na kuonja fumbo la Kristo, thamani isiyo na kifani ya misa, ya neema inayotia utakatifu na ya uzima wa milele. Padri anapaswa kuhubiri kama mwokozi wa roho, akifanya kazi mfululizo kwa wokovu wa wengi. Asiwe amepokea upadri bure. Ni vilevile kuhusu huduma ya kitubio na uongozi wa Kiroho. Padri asipokuwa mwangavu na motomoto, huduma hiyo inaweza ikampotosha mwenyewe, badala ya kuokoa watu. Maisha yasipopanda, yanateremka; ili yasiteremke ni lazima yapande juu kama mwali wa moto. Hasa hapa ni kweli kwamba asiyesonga mbele, anarudi nyuma. Hatimaye, wanaweza wakamuelekea padri watu ambao Mungu anawadai zaidi; ni lazima awape msaada wa hakika kwa kufuata njia nyofu ya utakatifu; haifai waende mbali naye pasipo kupata chochote.
Rochdi Achenteh
Kimataifa
Achenteh alichezea Timu ya taifa ya Morocco katika mechi ya kufuzu Kombe la Mataifa ya Afrika mwezi Novemba 2014 dhidi ya Benin.
Upadri
Maadili ya kipadri
Antoni Chevrier aliwafundisha mapadri aliowalea wawe daima na pango, Kalivari na tabenakulo machoni mwao. Pango liwakumbushe ufukara; padri anapaswa kuwa fukara katika nyumba, mavazi na chakula. Anapaswa kuwa mnyenyekevu kwa Mungu na kwa watu. Kadiri alivyo hivyo anamtukuza Mungu na kumfaa jirani. Padri ni mtu asiye na kitu. Kalivari imkumbushe haja ya kujitoa sadaka, kujifisha kuhusu mwili wake, roho yake, matakwa yake, heshima yake, familia yake na ulimwengu. Anapaswa kujitoa sadaka kwa kimya, kazi, malipizi, mateso na kifo. Kadiri padri alivyokwishakufa hivyo ana uzima ndani mwake na kuwashirikisha wengine. “Padri ni msulubiwa. Kwa mfano wa Mwalimu anapaswa kujitoa kwa upendo mwili, roho, muda, mali, afya, uhai; anapaswa kueneza uhai kwa imani yake, mafundisho yake, maneno yake, sala zake, juhudi zake, mifano yake. Anapaswa kuwa mkate mtamu. Padri ni mtu wa kuliwa”. Tabenakulo imkumbushe upendo anaopaswa kuwa nao. Ndicho kipeo cha upadri ambacho kila mmoja awe nacho: “Nimewapa kielelezo; ili kama mimi nilivyowatendea, nanyi mtende vivyo” (Yoh 13:15).
Padri anatakiwa kuwa “Kristo mwingine” kwa namna ya pekee. Yesu ni kuhani na kafara, naye padri hawezi kushiriki ukuhani wa Kristo asishiriki hali yake ya kuwa kafara kadiri alivyopangiwa na Mungu. Ndivyo walivyoelewa mapadri watakatifu, k.mf. Yohane Maria Vianney ambaye wakati wa kutolea mwili na damu takatifu ya Bwana alikuwa anatolea mateso yake yote kwa ajili ya waamini waliomuendea. Charles wa Foucauld, aliyeutia mhuri wa damu utume wake kati ya Waislamu, aliandika maneno yafuatayo katika daftari alilolichukua daima ndani ya mavazi yake, “Ishi kana kwamba leo ni siku yako ya kufia dini. Kadiri tunavyokosa vyote duniani, tunakikuta kitu bora zaidi ambacho dunia inaweza kutupatia, yaani msalaba”.
Ondangwa
ni mji wa Namibia katika Mkoa wa Oshikoto.
Freweini Mebrahtu
Maisha ya Awali
Freweini alizaliwa Ethiopia na kusoma Marekani uhandisi wa kemikali katika Chuo Kikuu cha Prairie View A&amp;M. Mnamo 2005, aliweka hati miliki kwenye pedi ya hedhi inayoweza kutumika tena hadi miaka 2 kwa uangalizi mzuri. Kufikia mwaka wa 2019, ameajiri mamia ya wenyeji katika eneo la Tigray nchini Ethiopia, na kutengeneza zaidi ya pedi 700,000 zinazoweza kutumika tena ambazo hutolewa zaidi kwa mashirika yasiyo ya kiserikali.
Kiokpe (okx)
Kiokpe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waokpe. Ni tofauti na lugha ya Kiokpe ambao pia huzungumzwa nchini Nigeria. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kiokpe imehesabiwa kuwa watu 8700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiokpe iko katika kundi la Kiedoidi.
Kioloma
Kioloma ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waoloma. Idadi ya wasemaji wa Kioloma haijulikani. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kioloma iko katika kundi la Kiedoidi.
Veneri wa Milano
Veneri wa Milano (kwa Kilatini: Venerius; alifariki Milano, Italia, 408 hivi) alikuwa Askofu wa mji huo tangu mwaka 400 (au 401) hadi kifo chake.
Alipokuwa shemasi wa Ambrosi wa Milano, alihudhuria kifo chake.
Kama askofu alituma wakleri kusaidia Kanisa la Afrika Kaskazini, mmojawao akiwa mwanahistoria Paulino Shemasi aliyeandika habari zake.
Pia alimtetea na kumtunza Yohane Krisostomo alipokuwa uhamishoni.
Baikal
thumb|left|Ramani ya Baikal. thumb|300px|Ziwa la Baikal. thumb|300px|Samaki ya Omul sokoni. Ziwa Baikal (kwa Kirusi: Озеро Байкал = Osero Baykal) ni ziwa kubwa katika Siberia kwenye sehemu ya Kiasia ya Urusi. Baikal ni gimba kubwa la maji matamu duniani.
Veneri wa Milano
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Baikal
Urefu wake ni km 636; upana km 20–80 na kina kirefu ni mita 1,600. Hakuna miji mikubwa kando ya ziwa lakini Irkutsk ni km 60 kutoka ziwani.
Veneri wa Milano
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Mei.
Frederick Sanger
thumbnail|right|Frederick Sanger left|80px