cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ndugu Wadogo
Utume (1762-2005)
Mahubiri yaliendelea kuwa njia kuu ya utume, sio tu katika wiki za uamsho, maandalizi ya sherehe na mafungo, bali pia kwa njia ya vyombo vya upashanaji habari: baada ya magazeti (la kwanza lilianzishwa na Wakapuchini wa Ufaransa mwaka 1861; kufikia mwaka 1919 yalikuwa 164 tayari, halafu yakazidi tena), Ndugu Wadogo walifanya kazi katika redio na televisheni au kuzimiliki wenyewe. Katika nusu ya kwanza ya karne XX utume wa maungamo ulishika nafasi kubwa hata kwa Wakapuchini, ambao toka mwanzo hadi mwaka 1847 walikuwa wakizuiwa na katiba wasifanye kazi hiyo.
Nusu ya pili ya karne XIX na nusu ya kwanza ya karne XX juhudi za Ndugu Wadogo zilizaa vyama vingi vya kitume. Kati ya vile vilivyoenea zaidi tukumbuke kile cha Mashujaa wa Imakulata (1917) cha Maximiliani Maria Kolbe, na kile cha Makundi ya Sala cha Pio wa Pietrelcina. Baadaye Ndugu Wadogo wengi wakaja kupendelea matapo mapya ya kiroho, yaliyoanzishwa na walei, wakajihusisha nayo kuliko walivyojihusisha na shirika lao, hata kusababisha swali: je, kwao ni muhimu zaidi kuwa wanashirika au kufuata tapo fulani?
Utume wa kijamii ulipata sura nyingi kulingana na mahitaji ya watu wadogo: huduma za huruma, mshikamano wa kutumia kiasi (katika kunywa), upatikanaji wa kazi na vitendeakazi, vyuo kwa mabubu-viziwi, benki, utume kwa wazururaji, kwa watu wa kuhamahama, na kwa wahamiaji wa nchi zilizoendelea, huduma hospitalini n.k.
Baada ya vita vikuu vya pili, na hasa mara baada ya Mtaguso, karama maalumu iliposahauliwa ili kujali zaidi upadri wa mtawa, mashirika yalikimbilia utume wa mapadri wanajimbo kwa kupokea parokia nyingi. Kumbe yalipokumbuka tena karama ya kitawa yakaona ugumu wa kupunguza utume wa aina hiyo (kurudisha parokia kwa jimbo lililopungukiwa mapadri). Hivyo, pamoja na uhaba wa miito yakajikuta yanalemewa yasiweze kutua mzigo waliojitwisha. Upande wa umisionari, katika karne XIX ukoloni wa Wazungu, waliokuja kutawala maeneo makubwa duniani kote, ulifungua njia na milango kwa uenezaji wa imani. Kanisa lilichangamkia tena kazi hiyo kuanzia Ufaransa, na kufanya mipango mingi ya ushirikiano na wamisionari, hata kuanzisha miundo ya kimataifa ambayo yakaja kuwekwa moja kwa moja chini ya Papa, na vilevile mashirika mbalimbali ya kimisionari tu. Ndugu Wadogo walipoanza kuinuka baada ya dhoruba wakakuta juhudi hizo zimeshaenea hata zikaja kufikia kilele chake kati ya vita vikuu. Basi matawi yote matatu yakajitosa katika kazi hiyo, tena kwa upana na mpango kuliko zamani. Kufikia mwaka 1934 Wafransiskani walishika nafasi ya kwanza kati ya mashirika yote kwa wingi wa wamisionari (3,600). Pigo kubwa lililowapata ni kufukuzwa wageni wote 550 waliokuwepo China katika majimbo 29 ya kwao (1949). Wakapuchini wamisionari waliokuwa 377 mwaka 1890, wakaongezeka hadi kuwa 1,562 mwaka 1975, wengi wao Afrika, India na Indonesia.
Hivyo kanda za Amerika ya Kilatini zikastawi (ndugu 1,600 wa mwaka 1905 wakawa 4,700 mwaka 1975); zikaanzishwa nyinginyingi Asia, na chache Afrika na Australia. Basi, kama inavyotokea kwa Kanisa lote, asilimia ya Wazungu shirikani inazidi kupungua, kumbe ndugu wa kontinenti nyingine wanaongezeka. Kwa mfano, kati ya Wakapuchini mwaka 1997 asilimia 15 walikuwa Amerika ya Kilatini, 14 Asia-Australia na 10 Afrika.
Takwimu ni kama ifuatavyo:
Mwaka 1889 hivi: (Waoservanti) 6,200; (Pekupeku) 900; (Wariformati) 5,700; (Warekoleti) 1,600 = OFM jumla 14,400; Wakonventuali 1,500; Wakapuchini 7,600 = Jumla kuu 23,500.
Mwaka 1964 hivi: OFM 27,100; Wakonventuali 4,800; Wakapuchini 11,229 = Jumla kuu 43,129.
Mwaka 2005: OFM 15,794; Wakonventuali 4,595; Wakapuchini 11,229; Wafransisko wa Imakulata 282 = Jumla kuu 31,900. Upande wa elimu, kulingana na sheria za Kanisa, mipango ya masomo imebadilika, miaka ya falsafa na teolojia kwa ajili ya upadri imeongezeka, mbali ya seminari ndogo kuna vituo vingi wanaposoma pamoja watawa wa mashirika mbalimbali na pengine waseminari wa majimbo, kila tawi limeunda kituo kikuu cha malezi ya juu huko Roma, ambapo kuna vyuo vikuu vya Wakonventuali (Seraphicum) na OFM (Antonianum), na digrii kati ya wanashirika zimeenea.
Tazama pia
Orodha ya Watakatifu Wafransisko
Miniato wa Firenze
thumb|Mt. Miniato. Miniato wa Firenze (alifia dini Firenze, Italia, 250 hivi) alikuwa Mkristo, labda kutoka Armenia, ambaye aliuawa kwa ajili ya imani yake katika dhuluma ya kaisari Decius.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Mto Pajacipi
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Miniato wa Firenze
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Oktoba.
Khobz Mbesses
alt=ni keki ya Algeria ambayo kawaida hutengenezwa kwa semolina au farin|thumb|keki ya Algeria ambayo kawaida hutengenezwa kwa semolina au farin Khobz Mbesses (kwa Kiarabu: خبز مبسّس ) ni keki inayoandaliwa nchini Algeria na kutengenezwa na semolina au nafaka.
Aina - Dessert
Mbuga ya Taifa ya Karoo
alt=Picha ya mwonekano wa Mbuga ya Taifa ya Karoo|thumb|Picha ya mwonekano wa Mbuga ya Taifa ya Karoo Mbuga ya Taifa ya Karoo, iliyoanzishwa mwaka wa 1979, ni hifadhi ya wanyamapori katika eneo la Great Karoo la Rasi ya Magharibi, Afrika Kusini karibu na Beaufort West.
Khobz Mbesses
Mji au mkoa - Algeria
Mto Musomo
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Khobz Mbesses
Viungo - samolina au nafaka na mayai
Mto Musomo
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mbuga ya Taifa ya Karoo
Eneo hili la nusu jangwa linachukua eneo la kilomita za mraba 750. Sehemu ya Nuweveld ya Great Escarpment inapitia Hifadhi. Kwa hivyo iko katika Karoo ya Chini, karibu km 850 juu ya usawa wa bahari, na kwa sehemu katika Karoo ya Juu kwa zaidi ya km 1300 kwa urefu.
Athi (Kitui)
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.
Kinjikitile Ngwale
Kinjikitile Ngwale ni jina tata katika historia ya Tanzania. Mwanzoni mwa karne ya 20 aliwashawishi watu katika nchi inayojulikana sasa kama Tanzania kusimama na kupambana dhidi ya mtutu wa bunduki wa Wajerumani waliokuwa wakiitawala nchi hiyo wakati wa ukoloni, akiwaahidi kuwalinda kwa maji ya miujiza.
Mtemi huyo wa kabila la Wangindo anachukuliwa kama ishara ya upinzani dhidi ya utawala wa kikoloni wa Ujerumani huko Tanganyika. Mwanzoni mwa karne ya 20, alidai kwamba yeye ni roho na kwa sababu hiyo akawataka watu wa Tanganyika kuwapinga wakoloni ambapo aliwapa maji aliyodai kuwa na dawa ambayo ingewafanya wasiweze kudhurika.
Aliishi Ngarambe, eneo la Wamatumbi huko Afrika Mashariki ya Kijerumani, sehemu ambayo kwa sasa ni ndani ya Tanzania. Alinyongwa mwezi Agosti mwaka 1905 na maafisa wa Ujerumani kwa kosa la uchochezi.
Anafahamika sana kwa: kupagawa na Hongo ambaye ni roho. Kulingana na mkongwe huyo, roho huyo alijitokeza kama nyoka, akamburuza Kinjiketile chini ya maji na alipoibuka baada ya saa ishirini na nne, alikuwa amekauka akaanza kutoa utabiri  Kinjikitile claimed to have communicated with the deity Bokera through the spirit Hongo. He encouraged his followers to overlook tribal differences and unite against the Germans. He told his followers that their ancestors had commanded him to lead a rebellion against the German colonial empire. This helped start the Maji Maji Rebellion. Kinjikitile gave his people holy water ("maji") to protect them from German bullets. After a group of Matumbi attacked the home of a local official in July, 1905, Kinjikitile was arrested by German troops. .
Anafahamika pia kwa kuyaunganisha makabila ya eneo hilo na kadri ujumbe wake ulivyozidi kusambaa, akachangia kuwa tu wa kwanza kuleta utaifa Tanganyika.
Anajulikana pia kwa kuwaambia wafuasi wake kwamba iwapo watatumia maji yake yaliyo na dawa, risasi za Wajerumani hazingewaingia.
Anafahamika kwa kuwa mwanzilishi wa vita vya Maji Maji, ingawa yeye mwenyewe alikufa muda mfupi baada ya vuguvugu hilo kuanza. Vita vya Maji Maji vilianza mwaka 1905 na kuisha 1907 na vilikuwa mojawapo ya vita vikuu dhidi ya ukoloni barani Afrika.
Alikashfiwa kwa: kuchangia kwa vifo vya watu wengi baada ya kuwadanganya kwamba maji yangewakinga dhidi ya risasi. Inakadiriwa kwamba kati ya watu 180,000 na 300,000 walifariki dunia wakati wa vita vya Maji Maji kutokana na mapigano na njaa, jambo lililopunguza idadi ya watu kwa thuluthi moja.
Harakati
Harakati (kutoka neno la Kiarabu) mara nyingi hutumika kwa maana ya mchakato wa mtu au kundi la watu ambao wamejitoa kwa ajili ya kufuatilia jambo fulani, hususani katika jamii.
Katika harakati wahusika wanaojishughulisha nazo huwa wanajulikana kama wanaharakati kwa wingi wao, kama ni mmoja huitwa mwanaharakati.
Mara nyingi katika jamii ya watu wanaharakati hutumia muda wao mwingi katika kufuatilia mambo hayo. Kumekuwa na makundi mengi ya wanaharakati katika jamii yetu, kwa mfano kumekuwepo wanaharakati mbalimbali kama vile wanaharakati wa masuala ya uchumi, siasa, jamii na kadhalika.
Mto Sagana (Tanzania)
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mto Nyagwinungure
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Shiva
thumb|right|250px|Sanamu ya Hekalu katika hekalu ya [[Bangalore]] Shiva ni mmoja kati ya miungu wakuu katika dini ya Uhindu.
Katika mafundisho ya Trimurti inayolenga kuunganisha pande zote za Uhindu Shiva ni mmoja kati ya miungu mikuu 3. Hapa nahusika kazi ya kubadilisha dunia na kuiharibu kwenye mwisho wa wakati wake.
Katika dhehebu kubwa ya Ushiva anaabudiwa kama mungu mkuu, muumba na mlinzi dhidi ya maovu yote.
Anaonyesha mara nyingi katika hali ya kutafakari na kusali kama yogi. Mungu mwenzake wa kike ni Parvati. Ganesha na Kartikeya ni wana wake. Hupanda n'gombe dume anayejulikana kwa jina Nandi.
Shiva huonyeshwa mara nyingi kwa shingo ya buluu kwa sababu kutokana na masimulizi ya Kihindi aliokoa dunia safari moja kwa kunywa sumu. Huwa na macho matatu na jicho la tatu liko katikakati ya kidundu chake.
Mto Muzenga
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mityana
thumb|Ramani ya Mityana,uganda thumb|Kituo cha Afya kilichopo Mityana,Uganda
Mityana ni mji mkuu wa Wilaya ya Mityana nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 37,400.
Kasi (nyota)
Kasi  (lat. & ing. Alkes, pia  α Alfa Crateris, kifupi Alfa Crt, α Crt) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota la Batiya (Crater).
Jina
Nyota ya Kasi ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema الكأس    al-ka’s inayomaanisha „bilauri, glasi" kwa kurejea umbo la kundinyota hii ndogo na dhaifu. Ptolemaio aliita "kwenye mguu wa bilauri".
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alkes".
Alfa Crateris ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Batiya ingawa Alfa ni herufi ya kwanza katika Alfabeti ya Kigiriki.
Tabia
Kasi iko kwa umbali wa miakanuru takriban 160 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2. Kasi ni nyota jitu jekundu inayoyeyunganisha heli kuwa kaboni na oksijeni katika kiini chake. Spektra yake inaonyesha mistari ya metali mbalimbali ambayo ni dokezo ya kwamba nyota hii ilianza maisha yake katika sehemu za ndani za Njia Nyeupe yaani galaksi yetu.
Jibini nchini Kenya
Jibini nchini Kenya imezalishwa angalau tangu mwanzoni mwa karne ya 20, lakini awali ilinunuliwa hasa na jamii ya Wazungu na kwa kiasi fulani na Wahindi. Baadaye, tasnia ya utalii ilianza kununua jibini kuwahudumia wageni wao wa ng'ambo.
Wakenya asilia walifuata polepole, lakini mahitaji kutoka sekta hii ya soko yalianza kuongezeka katika miaka ya 1980, wakati tabaka la kati lilikuza hamu ya jibini na ya vifundiro kutoka kwa maziwa, kama vile yoghurt k.m.
Mwanzoni mwa karne ya 21 jibini imekuwa kawaida na kupatikana kwa urahisi. Juu ya hayo aina nyingi zaidi kuliko za kwanza za Cheddar na Gouda ziliuzwa.
Ukuaji huo wa soko la jibini nchini Kenya ulihimiza uanzishaji wa viwanda kadhaa vya kutengeneza jibini licha ya vile vilivyokuwapo tayari.
Martiri na Marsiano
Martiri na Marsiano (walifariki Konstantinopoli, katika Uturuki wa leo, 351 hivi) walikuwa Wakristo waliouawa katika dhuluma ya kaisari Konstanti II kwa kukataa mafundisho ya Ario.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 25 Oktoba.
Mto Musuri
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Mwendo (Burundi)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
William Herschel
300px|thumb|Wilhelm - William Herschel mnamo mwaka 1785 300px|thumb|Herschel jinsi alivyosafisha kiakisi cha darubini pamoja na dadake Caroline Friedrich Wilhelm Herschel (kwa Kiingereza: Frederick William; 15 Novemba 1738 – 25 Agosti 1822) alikuwa mtunzi wa muziki na mwanaastronomia kutoka nchini Ujerumani aliyeishi na kufanikiwa Uingereza.
Alipata umaarufu hasa kama mgunduzi wa sayari ya Uranus. Kasoko moja kwenye Mwezi ilipewa jina Kasoko ya Herschel kwa heshima ya michango yake, pamoja na kasoko kwenye Mirihi na kwenye mwezi Mimas wa Zohali.
Maisha
Herschel alizaliwa katika familia ya Walutheri katika utemi wa Hannover kaskazini mwa Ujerumani. Familia ilikuwa ya asili ya Kiyahudi kutoka Moravia. Baba yake alikuwa mwanamuziki katika bendi la jeshi la mtemi. Wakati ule watemi wa Hannover walikuwa pia wafalme wa Uingereza. Wilhelm alimfuata baba kama mpiga filimbi wa oboe na fidla katika bendi ya kijeshi. Kwa njia hii kijana Wilhelm alifika Uingereza kwa umri wa miaka 19 alipobaki na kuendelea kuishi.
Ugunduzi wa sayari Uranus
Mwaka 1780 aliweza kugundua sayari ya Uranus. Hii ilikuwa sayari ya kwanza iliyogunduliwa tangu nyakati za kale na hadi wakati ule haikujulikana. Ugunduzi huu ulimsababisha kupokelewa kwake katika Shirika la Kifalme la Sayansi pamoja na mshahara uliomwezesha kutumia wakati wake kwa sayansi. Katika miaka iliyofuata alichaguliwa kama mwanachama katika shirika mbalimbali za kisayansi za Ujerumani na Marekani. Mnamo 1820 alikuwa mwenyekiti wa kwanza wa Shirika la Kifalme la Astronomia la Uingereza. Alipokufa mwaka 1822 marafiki waliweka kwenze jiwe la kaburi yake maneno ya Kilatini "Caelorum perrupit claustra" (Alivuka mipaka ya anga)
Michango mingine katika sayansi
Herschel alitumia vifaa vyake aliyoboresha mwenyewe kwa kuchungulia upya nyota zote. Baada ya kugundua Uranus aligundua pia miezi yake miwili pamoja na pete za sayari hii. Aliendelea kutambua miezi miwili ya Zohali.
Alikuwa mtafiti wa kwanza aliyechungulia spektra ya nuru ya nyota. Alikuwa pia wa kwanza wa kutambua mnururisho wa infraredi katika nuru ya Jua.
Aliangalia pia nyota maradufu akitoa ufafanuzi wa kwanza kwa kuwepo kwao.
Mto Nabihere
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Shia
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Galana.
Mto Ulala
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mto Nyamashishi
unapatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Brukina
Brukina, pia inajulikana kama Burkina, ni kinywaji cha Ghana au kinywaji kilichotengenezwa kwa mtama na maziwa. Brukina inazalishwa zaidi katika mikoa ya Kaskazini ya Ghana. Pia inajulikana kama 'Deger'.
Galenos
thumb|200px|Galen Galenos wa Pergamon (pia Galen; 129 – mnamo 216) alikuwa tabibu na mwanafalsafa Mgiriki mashuhuri katika Dola la Roma. Anakumbukwa kwa uchunguzi wa mambo ya tiba aliofanya na nadharia zake kuhusu afya na magonjwa. Nadharia zake ziliathiri tiba ya nchi za Ulaya na za Waislamu kwa miaka 1000 hadi mwisho wa enzi ya kati.
Maisha
Galenos alizaliwa Pergamon (leo hii: Bergama katika Uturuki), mji wa Ugiriki ya Kale ambao ulikuwa na hekalu muhimu la Asklepios aliyeheshimiwa kama mungu wa tiba.
Mto Nyakabenga
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Galenos
Maisha
Baba yake Nikon alikuwa msanifu akamfundisha falsafa, hisabati na sayansi.
Mto Nyakabenga
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Galenos
Maisha
Tangu mwaka 146 Galenos alijishughulisha na tiba hasa akaisoma alipohudumia wagonjwa kwenye hekalu la Asklepios. Akaedelea kusafiri hadi Aleksandria wa Misri iliyokuwa kitovu cha elimu ya tiba katika Dola la Roma na mahali pa pekee ambako matabibu waliruhusiwa kufanya utafiti kwenye maiti za watu. Hapa alipata pia nafasi ya kusoma mengi katika maktaba mashuhuri ya Aleksandria.
Mwaka 158 alirudi Pergamon akaajiriwa na kuhani mkuu wa Asia kama tabibu wa wapigaji upanga wake. Galenos alijifunza mengi kutokana na kutibu vidonda na majeruhi; katika maandiko yake aliita kidonda "dirisha la kutazama ndani ya mwili". Alifaulu kwa sababu katika kipindi chake walikufa wajeruhiwa 5 tu, wakati kwenye kipindi cha mtangulizi wake zaidi ya wapiganaji 60 walikufa. Mwaka 160 alihamia Roma na baada ya kumponya mwanafalsafa mashuhuri Eudemos wa Pergamon alikuwa tabibu wa makabaila wa Roma. Ugonjwa wa tauni ulipoenea mjini alikimbia Roma mwaka 166 akarudi Pegamon. Mwaka 168 aliombwa na Kaisari Marcus Aurelius arudi Italia akawa mshauri na tabibu wa mtoto wa Kaisari na baadaye wa Kaisari Septimius Severus.
Galenos alikufa Roma mnamo mwaka 216.
Mafundisho yake
Alikubali mafundisho ya Empedokles kuhusu elementi 4 za moto, ardhi, hewa na maji zinazounda vitu vyote. Hizi elementi zinalingana na viowevu 4 ndani ya mwili (damu, belghamu, nyongo njano na nyongo nyeusi). Hizi tena zinalingana na tiba 4 za joto, baridi, bichi na kavu.
Katika mafundisho ya Galen mwanadamu ni umoja wa mwili na roho. Ndani ya umoja huu uwiano wa viowevu na tabia zote 4 ni muhimu.
Mpigi
Mpigi ni mji mkuu wa Wilaya ya Mpigi nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 11,200.
Yohane IV
thumb|250px|right|Yohane IV Yohane IV (jina la awali: Dejazmach Kassay; 1831 - Metemma, Sudan, 10 Machi 1889) alikuwa Ras wa Tigray na Kaisari wa Ethiopia kati ya miaka 1872–1889.
Galenos
Mafundisho yake
Kutokana na mafundisho hayo aliona ya kwamba kila dawa linaongeza au kupunguza tabia na viowevu mwilini. Alitofautisha madawa ya msingi (yenye tabia 1), madawa ya maungano (yenye tabia 2) na madawa ya pekee.
Mto Pakoyi
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Yohane IV
Baada ya kumshinda Tekle Giyorgis II vitani, alimfuata Tewodros II katika kutawala juu ya majimbo yote ya Ethiopia.
Mubende
thumb|Ramani ya Mubende,Uganda thumb|Hoteli ya Nakayima iliyopo Mubende,Uganda
Yohane IV
1876 aliweza kuzuia mashambulio ya Misri dhidi ya Ethiopia. Aliuawa katika mapigano ya Metemna dhidi ya jeshi la Mahdi tarehe 10 Machi 1889. Kichwa chake kilikatwa na kuonyeshwa baadaye mjini Omdurman.
Mubende
Mubende ni mji mkuu wa Wilaya ya Mubende nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 19,900.
Mto Pakoyi
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Galenos
Mafundisho yake
Kwenye madawa alitofautisha tena kutokana na ukali:
Galen aliongeza elimu yake kwa kuchunguza miili ya wanyama aliyoikata na kutazama. Kukata miili ya kibinadamu kwa uchunguzi kulipigwa marufuku katika Dola la Roma.
Maandiko ya Galen yalikuwa msingi wa tiba kwa karne nyingi za baadaye. Yalitafsiriwa baadaye pia kwa Kiarabu na kuathiri tiba ya Waislamu.
Mto Tumbura
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Hifadhi ya Taifa ya Marakele
alt=Muonekano wa Hifadhi ya Taifa ya Marakele|thumb|Muonekano wa Hifadhi ya Taifa ya Marakele Hifadhi ya Taifa ya Marakele, ni hifadhi ya Taifa ambayo ni sehemu ya mazingira ya maji ya Waterberg katika Mkoa wa Limpopo, Afrika Kusini.
Mimea na wanyama
Hifadhi hiyo inafikiwa na magari yote ya abiria, na maeneo ya kambi na hema kwenye barabara nzuri. Pia, takribani km 80 ya barabara ndani ya hifadhi zinapatikana kwa magari yote, usawa unaohitaji gari la magurudumu manne.
Marakele ni nyumbani kwa wanyama wakubwa watano kamambalimbali kama vile nyati na wengine wengi pamoja na aina kumi na sita za swala.
Megan Rhodes Smith
Megan Rhodes Smith (alizaliwa 8 Oktoba 1985) ni kocha mkuu wa timu ya mpira wa kikapu ya Belmont.
Kentucky Magharibi
Tarehe 17 Agosti 2012, Rhodes Smith aliajiriwa kama kocha msaidizi katika programu ya mpira laini ya Kentucky Magharibi.
Lipscomb
Kabla ya msimu wa 2014, Rhodes Smith aliajiriwa kama kocha msaidizi akifanya kazi kwa kiasi kikubwa na wapiga mpira, kabla ya kupandishwa cheo kuwa kocha mkuu msaidizi mwaka 2018.
Belmont
Tarehe 12 Julai 2019, Rhodes Smith alitangazwa kuwa kocha mkuu mpya wa programu ya mpira laini ya Belmont. Katika msimu wake mmoja kama kocha, Rhodes Smith alishinda michezo 5 na kufungwa michezo 14, lakini msimu huo ulikatishwa mapema kutokana na janga la COVID-19.
Tennessee
Mwezi wa Julai 2020, baada ya msimu mmoja tu akiwa kocha mkuu huko Belmont, Rhodes Smith alirudi kwenye chuo kikuu ambapo alihitimu ili kuwa kocha wa kupiga mpira.
Mto Uchira
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Niklas Süle
thumb|296x296px|Sule akiwa mazoezini. Niklas Süle (alizaliwa 3 Septemba, 1995) ni mchezaji wa soka wa Ujerumani ambaye anacheza kama beki wa kati wa Bayern Munich na timu ya taifa ya Ujerumani.
Sule alianza kazi yake na Rot-Weiß Walldorf ya Ujerumani. Mnamo 11 Mei 2013, Süle alihamia klabu ya Hoffenheim. Mwaka mmoja baadae Süle alipata nafasi katika klabu ya Bayern Munich, ameisaidia sana timu yake kushinda ligi ya ujerumani mara tatu mfululizo.
Hifadhi ya Taifa ya Niumi
Hifadhi ya Taifa ya Niumi ni hifadhi ya kitaifa nchini Gambia. Inachukua ukanda wa pwani katika eneo la kaskazini mwa nchi, katika ncha ya kusini ya Delta ya Sine-Saloum. Inachukua eneo la takriban hekta 4,940 (kilomita za mraba 49.4) na inajumuisha aina mbalimbali za ardhi oevu na mimea, kutoka kwenye kinamasi cha maji baridi hadi maeneo ya mchanga na mabwawa ya majimaji. Msitu wa mikoko wa Rhizophora unapatikana kwa wingi katika mbuga hiyo, na kinamasi chake na maeneo yenye udongo ni sehemu muhimu ya makazi ya ndege, na zaidi ya spishi 200 zinapatikana hapa.
Jiografia
Hifadhi ya Kitaifa ya Niumi inachukua ukanda wa pwani katika ncha ya kusini ya Delta ya Sine-Saloum. Mbuga hiyo, iliyoko katika Mkoa wa Benki ya Kaskazini, ina ukubwa wa hekta 4,940 (kilomita za mraba 49.4). Gambia ilitangaza sehemu yake ya Delta kama mbuga ya wanyama mwaka wa 1986. Kaskazini mwa mbuga hiyo, sehemu ya kusini ya delta ni kisiwa cha Jinack na visiwa vingi vidogo.
Kristina Richter
Kristina Richter (alizaliwa Hochmuth, tarehe 24 Oktoba 1946) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa mkono kutoka Ujerumani Mashariki ambaye alishiriki katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1976 na Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 1980. Mwaka 1976 alishinda medali ya fedha na timu ya Ujerumani Mashariki. Alicheza mechi tano na kufunga magoli 27.
Miaka minne baadaye alishinda medali ya shaba akiwa mwanachama wa timu ya Ujerumani Mashariki. Alicheza mechi tano na kufunga magoli 19. Mwezi Julai 2016, aliteuliwa kuingia kwenye Ukumbi wa Sifa wa Michezo wa Ujerumani.
Mto Nyamwondo (Cankuzo)
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Fronti wa Perigueux
thumb|Mt. Fronti katika [[dirisha la kioo cha rangi huko Lalinde.]] Fronti wa Perigueux (alifariki Perigueux, Akwitania, leo nchini Ufaransa) alikuwa Mkristo ambaye aliinjilisha mji huo.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Oktoba.
Mto Pangole
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Umbwe
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
A
thumb|300px|Herufi A kwa mwandishi mbalimbali A ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Alfa ya Kigiriki.
Historia
Asili ya herufi A ni miandiko iliyotangulia alfabeti ya Kilatini. Waroma walipokea mwandiko kutoka alfabeti ya Kigiriki kupitia alfabeti za Kiitalia za awali kama Kietruski. Wagiriki walipokea kutoka Wafinisia.
Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki alfa imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.
Faida ya alfabeti ni ya kwamba inahitaji alama chache kulingana na mwandiko wa silabi mwenye alama kwa kila silabi ya lugha fulani au mwandiko picha unaohitaji maelfu ya alama za picha.
Alef ya Wafinisia
Wafinisia walichukua alama ya ng'ombe wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "alef" lenye maana ya "ng'ombe" lakini walisoma tu "'" yaani kituo kimya jinsi ilivyo hadi sasa katika alef ya Kiebrania. Hivyo walifanya picha kuwa herufi. Herufi ilinama jinsi kichwa cha ng'ombe kinavyoonekana kikitazamiwa kutoka kando.
Alfa ya Wagiriki
Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Hawakuwa na matumizi kwa ile sauti kimya ya Wafinisia lakini walihitaji herufi za vokali ambazo hazikuandikwa katika Kifinisia jinsi ilivyo hadi sasa katika Kiebrania na pia mara nyingi katika Kiarabu.
Kwa hiyo walitumia alama kwa sauti ya A wakabadilisha kidogo jina kuwa "alfa" badala ya "alef". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "ng'ombe". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu.
Mwanzoni waliandika herufi kwa umbo la kulala kama Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.
Hilari wa Mende
Hilari wa Mende (pia: Chély, Éli, Yles, Ilère au Hilaire; alifariki Javols, 540 hivi) alikuwa askofu wa mji huo, Galia, leo Ufaransa) baada ya kuishi upwekeni.
Alipinga kwa mafanikio Upagani sehemu mbalimbali za nchi.
Tangu zamani anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 25 Oktoba.
Mto (maana)
Mto ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Wafinisia
right|500px|thumb|Miji muhimu na njia za biashara za Wafinisia Wafinisia (au Wafoinike) walikuwa wakazi wa Finisia ambao zamani za Nyakati za Kale waliishi kwenye mwambao wa mashariki wa Bahari ya Mediteranea.
Miji-dola yao ilikaa katika eneo la nchi za kisasa za Lebanoni na Syria.
Wafinisia walizungumza Kifinisia kilichokuwa lugha ya Kisemiti ambayo ilipotea baada ya kusambaa kwa Kiarabu tangu karne ya 7.
Walikuwa wafanyabiashara na mabaharia hodari sana. Walijenga utajiri wao juu ya biashara ya ubao kutoka milima ya Lebanoni. Hasa miti ya aina ya seda (Cedrus Libani) ilitafutwa sana.
Baadaye waliunda makoloni yao katika magharibi ya Mediteranea hadi Hispania. Lakini koloni lao mashuhuri lilikuwa Karthago (Afrika ya Kaskazini).
Mafanikio ya kihistoria ya Wafinisia
Wafinisia (kama si Wakananayo) walianzisha mwandiko wa pekee uliokuwa chanzo cha alfabeti zote za Ulaya kupitia alfabeti ya Kigiriki.
Mabaharia Wafinisia walikuwa watu wa kwanza waliozunguka bara la Afrika kwa jahazi zao. Safari hiyo ilitokea kama mwaka 600 KK kwa niaba ya mfalme Neko II wa Misri aliyewaajiri kwa safari ile.
Mto Pekamuge
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Ziwa (maana)
Ziwa ni neno la Kiswahili ambalo linaweza kumaanisha:
Mto Pekamuge
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Nakaseke
thumb|Ramani ya Nakaseke,Uganda
Nakaseke ni mji mkuu wa Wilaya ya Nakaseke nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 5,600.
Panda
Panda ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Rubidi
Rubidi (Kilat. rubidus: nyekundu) ni elementi na metali alikali yenye namba atomia 37 kwenye mfumo radidia na uzani atomia 85.4678. Alama yake ni Rb.
Tabia
Kali (potasiamu) ni metali laini sana inayochemka kwa sentigredi 39 tayari. Rangi yake ni nyeupe-fedha. Haipatikana kiasili kama metali tupu kwa sababu humenyuka haraka na kuoksidika hewani. Inamenyuka vikali sana na oksijeni na kuwaka peke yake ikiwekwa hewani tu.
Rubidi hutokea kwa umbo la isotopi mbili; 85Rb ni thabiti lakini 87Rb ni mnururifu na kugeuka kuwa 87Sr. Lakini nusumaisha yake ni miaka bilioni 48 hivyo unururifu ni mdogo.
Matumizi
Kutokana na uhaba wa metali kuina matumizi chache tu hasa katika utafiti wa kisayansi.
Ua (maana)
Ua ni neno la Kiswahili ambalo linaweza kumaanisha:
Kocho (chakula)
Kocho (Ge'ez: ቆጮ ḳōč̣ō) ni mkate uliochachushwa na kuandaliwa kutokana na mmea wa asili uliokatwakatwa vipande vidogo. Huliwa sana na jamii ya watu wa Ethiopia kutokea injera. Mwaka 1975 zaidi ya nusu Tatu ya wa Ethiopia wanategemea chakula cha kocho kama chakula cha pembeni. Huliwa na vyakula kama kitfo. |thumb
Mto Una
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mto Nacugutwa
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Okukuseku
Okukuseku ni aina mbalimbali za kinywaji chenye kileo kama gin kinachotokea Afrika Magharibi. Ni maarufu sana nchini Ghana na Nigeria.
Kinywaji hicho kimelipa jina lake kwa kundi maarufu la muziki la Ghana, Okukuseku. thumb|Makala haya yanayohusiana na Ghana bado ni mbegu. Unaweza kusaidia Wikipedia kwa kuipanua.
thumb|Makala haya yanayohusiana na vyakula vya Nigeria bado ni mbegu. Unaweza kusaidia Wikipedia kwa kuipanua.
thumb|Makala haya yanayohusiana na kinywaji kilichoyeyushwa bado ni mbegu. Unaweza kusaidia Wikipedia kwa
Mto Nanderama
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Per-Per
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Pikapyani
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Mto Nyongera
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Piper Ritter
Piper Marten Ritter (amezaliwa Aprili 7, 1983) ni Mmarekani, alikuwa mchezaji wa mpira laini katika chuo na sasa ni kocha mkuu katika chuo cha Minnesota. Ritter alikuwa akicheza softball katika chuo cha Minnesota kuanzia mwaka 2001 hadi 2004, na alitajwa kuwa mchezaji bora mara nne katika Big Ten Conference. Yeye ndiye kiongozi wa shule kwa kiashiria cha WHIP. Ritter hakuchaguliwa katika drafti na alicheza msimu mmoja katika National Pro Fastpitch mnamo 2005 na timu iliyofutwa ya Texas Thunder.
Maisha ya zamani
Ritter alikuwa mchezaji katika Shule ya Upili ya Farmington na alisaidia timu ya Lady Scorpions kushinda ubingwa wa jimbo. Alikuwa Mchezaji Bora wa Mwaka 2000 wa Gatorade huko New Mexico na alikuwa akicheza kama mchezaji wa tatu.
Kazi ya Ukocha
Ritter alihudumu kama kocha msaidizi katika chuo cha Minnesota kwa misimu 13 chini ya makocha wanne tofauti.
Tarehe 3 Mei 2020, Ritter aliteuliwa kuwa kocha mkuu wa Minnesota.
Hana Říčná
Hana Říčná alizaliwa tarehe 20 Desemba 1968 huko Brno. Alikuwa mwanamichezo wa gymnastics na aliwakilisha Czechoslovakia kwenye Olimpiki ya Majira ya Joto mwaka 1988, ambapo alimaliza nafasi ya saba kwenye fainali ya timu na nafasi ya 29 katika fainali ya mzunguko wote. Pia alishinda medali mbili kwenye Mashindano ya Dunia, fedha kwenye ubao mnamo 1983 na shaba kwenye ngazi isiyolingana mnamo 1985.
Hana alishindana katika Michezo ya Kirafiki ya Olomouc, ambayo ilifanyika kama mbadala wa Olimpiki ya Los Angeles ya mwaka 1984, ambapo Umoja wa Kisovieti na nchi nane za kisoshalisti zilifanya mgomo. Huko alishinda medali ya fedha katika mashindano yote na kwenye ubao. Pia alishinda medali ya fedha kwenye ubao katika Mashindano ya Ulaya ya mwaka 1985.
Hana Říčná ni mmoja wa wanamichezo wachache wa kike ambao waliweza kufanya salto ya Comaneci kwenye ngazi isiyolingana.
Baadaye, Hana alihama kwenda Marekani mnamo 1994 na sasa ni kocha mkuu katika klabu ya Rise Gymnastics huko Coventry, Rhode Island. Mwanawe, David Jessen, ni mwanamichezo mwenye vipaji ambaye aliwakilisha Jamhuri ya Czech kwenye Olimpiki ya Majira ya Joto ya mwaka 2016.
Mashine ya Fufu
Mashine ya Fufu ni kifaa cha jikoni kinachotumika kusaga mbogamboga, miogo, ndizi, au magimbi. Linatumika Afrika magharibi na Kati. center|thumb|Mashine inayoutumika kutengenezwa Fufu Mashine ya Fufu hutengenezwa vyakula vizuri kwa muda wa dakika moja, kwa kawaida njia za zamani zilikua zikitumia zaidi ya nusu saa.
Nakasongola
thumb|Ramani ya Nakasongola,Uganda
Nakasongola ni mji mkuu wa Wilaya ya Nakasongola nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 6,500.
Kata (maana)
Kata ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Jimbo la Tigray
thumbnail|right|280px|Tigray, Ethiopia
Jimbo la Tigray (pia: Tigre) ni jimbo la Ethiopia ya kaskazini na sehemu za nyanda za juu.
Wakazi walio wengi hutumia lugha ya Kitigre au Kitigrinya. Idadi kubwa hufuata Ukristo wa Waorthodoksi wa mashariki, lakini kuna Waislamu pia.
Waziri Mkuu wa Ethiopia Meles Zenawi alikuwa mwenyeji wa Tigray.
Mji muhimu wa kihistoria ni Aksum ambapo ni chanzo cha Ethiopia.
Mji wa Adowa upo Tigray vilevile. Mwaka 1896 uvamizi wa Italia ulishindikana katika mapigano ya Adowa.
Mto Vudce
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Unga (maana)
Unga ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Mto Narugori
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Rubira (Cankuzo)
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Washi
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Galana.
Taa (maana)
Taa ni neno la Kiswahili ambalo huweza kumaanisha:
TAA
Kivaa
ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.
Masinga ya Kati
ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.
B
thumbnail|300px|Herufi B kwa mwandishi mbalimbali B ni herufi ya pili katika alfabeti ya Kilatini ambayo ni pia mwandiko wa Kiswahili cha kisasa. Asili yake ni Beta ya Kigiriki.
Historia ya herufi B
Kama herufi nyingine za alfabeti ya Kigiriki beta imetoka katika alfabeti ya Wafinisia iliyokuwa alfabeti ya kwanza ya dunia. Wafinisia waliendeleza mwandiko wa kikabari wa kale uliokuwa mwandiko wa silabi na kuifanya alfabeti ya herufi moja-moja.
Bet ya Wafinisia
Wafinisia walichukua alama ya ramani ya nyumba wakairahisisha na kuiita kwa neno lao "bet" lenye maana ya "nyumba" lakini walisoma tu "b" yaani sauti ya kwanza katika neno hili. Hivyo walifanya picha ya nyumba kuwa herufi iliyo alama ya sauti "b". Herufi ilitazama upande wa kushoto pa kwa sababu mwendo wa kuandika ulikuwa kuanza upande wa kulia klwenmda kushoto jinsi ilivyo katika lugha za Kisemiti za Kiebrania na Kiarabu.
Kufuatana na kalamu tofauti (kama ni kuandika kwa kijiti kwenye udongo wa ufinyanzi au kwa wino kwenye karatasi) umbo la herufi likaandikwa kwa michirizo au zaidi kwa kona.
Beta ya Wagiriki
Wagiriki walipokea alfabeti kutoka Wafinisia na pia jina la herufi hii. Wakabadilisha kidogo jina kuwa "beta" badala ya "bet". Lakini katika lugha yao hawakuelewa tena maana asilia iliyokuwa "nyumba". Kwao ilikuwa alama ya sauti tu.
Mwanzoni waliandika herufi kwa kutazama upande wa kushoto kama walivyofanya Wafinisia lakini katika karne za baadaye herufi iligeuzwa na kuandikwa mwishowe jinsi tunavyozoea leo.
B ya Kilatini cha Waroma wa Kale
Waroma wa Kale walipokea alfabeti kutoka Wagiriki na kuibadilisha kwa mahitaji yao. Beta ikaitwa nao kwa sauti yake tu yaani "b" badala ya neno "beta".
Tai (maana)
Tai neno hili la Kiswahili linaweza kumaanisha:
Dolal Nur
Sultan Dolal Nur (Kisomali: Doolaal Nuur) alikuwa mtawala wa Somali na Sultani wa sita wa Habr Yunis Usultani mwishoni mwa karne ya 19.
Maelezo ya jumla
Pamoja na kushindwa kwa Dervish hakuna mrithi wa Dolal aliyemfuata akiacha wazao wa Madar kama Sultani asiye na ubishi wa Habr Yunis.
Mto Narumushi
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Kamba
Kamba ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Mto Wona
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mto Popera
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Rakai
thumb|Ramani ya Rakai,Uganda thumb|Kibao cha Rakai,Uganda
Rakai ni mji mkuu wa Wilaya ya Rakai nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 7,000.
Shahini
Jina
Nyota ya Shahini ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaosema الشاهين  ash-shahin inayomaanisha ndege wa kipanga. Jina hili walipokea kutoka kwa Waajemi ilhali Almagesti haina jina hapa ikitaja tu mahali pake “shingoni”. .
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Alshain".
Beta Aquilae ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya saba katika Ukabu ingawa Beta ni herufi ya pili katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.
Tabia
Shahini ni nyota iliyo karibu ikiwa kwa umbali wa miaka nuru takriban 45 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 4.2. Kwa darubini inaonekana ni nyota maradufu inayozungukwa na nyota kibete chekundu αAql B.
Nyota kuu inafanana kiasi na Jua letu lakini masi yake ni kubwa kwa kiwango cha robo moja. Haionyeshi dalili za kuwa na sayari. Mng'aro wake ni mara sita wa Jua na hii inachukuliwa kama dalili ya kwamba imeshamaliza kumemenyusha heliamu katika kiini chake ikielekea kulipuka na kuwa jitu jekundu.
Msindikizaji wake ni ndogo ina theluthi moja ya masi ya Jua pekee na mwangaza unaonekana wa mag 11.4.
Mto Pokongo Jamawede
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Narukuge
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Rudasenywa
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Rudogagu
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Tupa
Tupa ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Mto Weru Weru
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi, kwa kuwa ni tawimto la mto Kikuletwa ambao ni kati ya vyanzo viwili vikuu vya mto Pangani ambao maji yake yanaishia katika bahari ya Hindi (mkoa wa Tanga, kaskazini mashariki mwa nchi Tanzania).
Mto Nkuri
ni korongo linalopatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Sembabule
thumb|Raman ya Uganda inaonesha eneo sembabule 00°04'48"N 31°27'36"E Sembabule ni mji mkuu wa Wilaya ya Sembabule nchini Uganda.
Idadi ya wakazi wake ni takriban 4,900.
Mto Zongoa
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Amuria
thumb|Ramani ya Amuria Nchini Uganda
Amuria ni mji mkuu wa Wilaya ya Amuria nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 6,000.
Mto Ngomante (Cibitoke)
ni korongo linalopatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Rukuba ya Rami
Rukuba ya Rami  (lat. & ing. Rukbat, pia  α Alfa Sagittarii, kifupi Alfa Sgr, α Sgr) ni kati ya nyota angavu kwenye kundinyota la Kausi (Mshale) (Sagittarius).
Jina
Nyota ya Rukuba ya Rami inayomaanisha “goti la mpiga mishale” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama ركبة الرامي  rukba ar-rami wakitafsiri maelezo katika Almagesti “kwenye goti la mguu wa kushoto”. .
Alfa Sagittarii ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya 16 katika Kausi ingawa Alfa ni herufi ya kwanza katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.
Tabia
Rukuba ya Rami ni nyota yenye rangi ya buluu maana ina jotoridi kubwa. Nyuzi za Kelvini 12300 zinaendana pamoja na mng’aro wake ulio zaidi ya mara 100 wa ule wa Jua letu ingawa masi yake ni mara tatu ya Jua tu.
Utafiti wa spektra yake unaonyesha ya kwamba nyota hii inazungukwa na wingu la vumbi na mara nyingi mawingu ya aina hii ni asili ya sayari ingawa hadi sasa hakuna sayari iliyotambuliwa. Spektra inaonyesha vilevile dalili za kuwa na nyota msindikizaji lakini pia hii haikuthibitishwa bado.
Sabiki ya Hawaa
Sabiki ya Hawaa  (ar. & ing. Sabik, pia  η Eta Ophiuchi, kifupi Eta Oph, η Oph) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota ya Hawaa (Ophiuchus).
Chebakia
Shebakia (Berber: ⵛⴻⴱⴱⴰⴽⵢⴰ Kiarabu: شباكية) au Chebakia ni keki ya asili ya Morocco iliyotengenezwa kwa vipande vya unga uliokandwa, kukaanga hadi vibadilike kua na rangi ya dhahabu, kisha kupakwa maji ya majani machungwa na asali  na kunyunyiziwa ufuta. Kwa kawaida huliwa wakati wa Ramadan. Chebakia inatokana utamaduni wa Ottoman.
Sabiki ya Hawaa
Jina
Nyota ya Sabiki ya Hawaa inayomaanisha ““mwenye kutangulia Hawaa (Ophiuchus)” ilijulikana kwa mabaharia Waswahili tangu miaka mingi wakifuata njia yao baharini wakati wa usiku kwa msaada wa nyota. . Walipokea jina hili kutoka kwa Waarabu wanaoijua kama سابق  sabiq kwa maana ya mtangulizi. .
Chebakia
Keki kama hizi ni pamoja na Cartellate na Fazuelos, ingawa ya mwisho imeundwa kwa njia tofauti, na ni nyembamba na haina unene.
Sabiki ya Hawaa
Jina
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa tahajia ya "Sabik".
Eta Ophiuchi ni jina la Bayer ikiwa ni nyota angavu ya pili katika Hawaa ingawa Eta ni herufi ya saba katika Alfabeti ya Kigiriki. Hii ni mfano jinsi gani Bayer hakufuata mwangaza kikamilifu wakati wa kugawa majina ndani ya kundinyota.
Tabia
Sabiki ya Hawaa ni nyota iliyo karibu kiasi ikiwa kwa umbali wa miakanuru takriban 88 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 2.4. Kwa darubini nzuri inaonekana ni nyota maradufu inayofanywa na sehemu mbili η OphA na η OphB zinazofanana zikizunguka kitovu cha pamoja cha graviti. Kati yao kuna umbali wa vizio astronomia 33.5. Jinsi zinavyozungukana imeleta hadi sasa matatizo kuhakikisha tabia zao.
Mto Pungere
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Paka (maana)
Paka ni neno la Kiswahili ambalo linaweza kumaanisha:
Zowey
Zowey, pia hufahamika kama. Dzowey, Dakuwa, Donkwa or Adarkwa, ni chakula kinachopatikana magharibi mwa Afrika na kinaandaliwa kwa kutumia, karanga za kusaga, sukari, chumvi, maji, kitunguu saumu, na Unga wa mahindi. thumb|Zowey
Mto Rumatol
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kanda
Kanda ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Orodha ya mito ya mkoa wa Rukwa
Orodha ya mito ya mkoa wa Rukwa inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.
Hifadhi ya Taifa ya Garden Route
Ilianzishwa mnamo 6 Machi 2009 kwa kuunganisha Mbuga ya Taifa ya Tsitsikamma na Wilderness zilizopo, Eneo la Ziwa la Taifa la Knysna, na maeneo mengine mbalimbali ya ardhi inayomilikiwa na serikali.
Gaudensi wa Brescia
Gaudensi wa Brescia (alifariki 410 BK) anakumbukwa kama askofu wa Brescia (Italia Kaskazini) kuanzia mwaka 387 hadi kifo chake.
Mhubiri maarufu, rafiki wa Yohane Krisostomo, aliwekwa wakfu na Ambrosi wa Milano, ingawa kwanza alitaka kukataa cheo cha uaskofu akachangia juhudi za kukamilisha uenezi wa Ukristo kote Italia baada ya Kaisari Theodosi I kuufanya dini rasmi ya Dola la Roma.
Vimetufikia vitabu vyake ishirini na viwili na hotuba kumi. Aliandika pia nyaraka nyingi za kichungaji.
Ekalakala
ni kata ya kaunti ya Machakos, Eneo bunge la Masinga, nchini Kenya.
Gaudensi wa Brescia
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu na babu wa Kanisa.
Kiboko (maana)
Kiboko ni neno la Kiswahili linaloweza kumaanisha:
Gaudensi wa Brescia
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 25 Oktoba.
Mto Rugasari
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Mto Nyabiho (Cibitoke)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Mto Rugasari
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Nyabiho (Cibitoke)
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Samantha Ricketts
Samantha Louisa Ricketts (amezaliwa Desemba 29, 1986) ni Mmarekani, aliyecheza mchezo wa mpira laini katika ngazi ya kitaaluma na pia ni kocha mkuu wa timu ya mpira laini ya Mississippi State. Alikuwa mchezaji mahiri wa chuo kikuu na alipata tuzo ya All-American mara mbili.
Historia ya Kucheza
Ricketts alisomea softball katika Chuo Kikuu cha Oklahoma kuanzia mwaka 2006 hadi 2009, ambapo alivunja rekodi ya RBI kwa wakati huo na aliteuliwa kuwa All-American mara mbili na NFCA.
Baadaye, Ricketts alikuwa mmoja wa wachezaji wa kwanza kuchaguliwa katika NPF Draft ya mwaka 2009 na alicheza kwa miaka miwili na timu ya Akron Racers.
Mississippi State
Tarehe 21 Julai, 2014, Ricketts aliteuliwa kuwa kocha msaidizi wa timu ya Mississippi State. Kisha, tarehe 30 Julai, 2018, alipandishwa cheo na kuwa kocha mkuu msaidizi. Tarehe 22 Julai, 2019, Ricketts aliteuliwa kuwa kocha mkuu wa timu ya Mississippi State.
USSSA Pride
Tarehe 25 Mei, 2016, Ricketts aliteuliwa kuwa kocha msaidizi wa timu ya USSSA Pride katika ligi ya National Pro Fastpitch.
Maisha binafsi
Ricketts ni dada wa wanamichezo wa mpira laini, Keilani Ricketts na Stephanie Ricketts. Pia, anatokana na kabila la Wasamoa.