cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia ya Burkina Faso
Baada ya uhuru
Kiongozi wa nchi Thomas Sankara alibadilisha jina la nchi tarehe 4 Agosti 1984 kuwa Burkina Faso, yaani nchi ya watu waadilifu (kwa lugha ya Kimossi).
Kigoaria
Kigoaria ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wagoaria. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigoaria imehesabiwa kuwa watu 25,400. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigoaria iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kisadri nchini Uhindi.
Mto Aromo
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Syndy Emad
Faili:Emade.jpg|alt=Syndy Emade|thumb|Syndy Emade]] Syndy Emade  (alizaliwa Elone Synthia Emade mnamo 21 Novemba 1993) ni mwigizaji wa Kameroon, mwanamitindo na mtayarishaji wa filamu. Yeye ni balozi wa chapa nchini Kameroon kwa programu ya InstaVoice Celeb. Yeye ni mmiliki wa Blue Rain Entertainment.
Kigowro
Kigowro ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wagowro. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kigowro imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigowro iko katika kundi la Kiaryan.
AmbondronA (band)
AmbondronA ni bendi ya muziki wa pop kutoka Madagaska. Bendi hii imejizolea umaarufu mkubwa katika tasnia ya muziki ya Kimalagasi mwaka 2001.
AmbondronA imezunguka sana Madagaska, na imetoa maonyesho mengi kote katika Visiwa vya Bahari ya Hindi, Ufaransa na Afrika Kusini. Bendi hiyo imetoa albamu sita.
Mnamo 2012, washiriki wa bendi hiyo walichaguliwa na Ubalozi wa Merekani huko Antananarivo kushiriki katika Mpango wa Uongozi wa Wageni wa Kimataifa juu ya mada ya "Kulinda Mazingira Kupitia Muziki." Uteuzi wao ulifuatia ushirikiano na Idara ya Jimbo la Marekani ambapo AmbondronA ilirekodi video ya muziki katika Hifadhi ya Kitaifa ya Ranomafana na kuendeleza uhifadhi wa mazingira na utalii wa kijani nchini Madagaska. Kama sehemu ya Mpango wa Uongozi wa Wageni wa Kimataifa, bendi iliimba katika miji kadhaa ya Marekani, ikiwa ni pamoja na Denver, Colorado na Portland, Oregon.
Paul Katema
Paul Katema (alizaliwa 19 Septemba 1997) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Zambia ambaye anacheza kama kiungo wa Azam F.C.
Chuo Kikuu cha Witwatersrand
Chuo Kikuu cha Witwatersrand, Johannesburg ni mojawapo ya vyuo vikuu bora vya Afrika Kusini lililoko katika maeneo ya kaskazini ya katikati mwa Johannesburg. Kinajulikana vizuri zaidi kama Wits University. Chuo hiki kina mizizi yake katika sekta ya madini, kama ilivyo Johannesburg na Witwatersrand kwa ujumla.
Mwaka wa 1959, sheria ya Extension of Education Act iliweka vikwazo kwa usajili wa wanafunzi weusi kwa karibu kipindi chote cha sera ya kibaguzi; hata hivyo, viongozi kadhaa weusi mashuhuri walihitimu kutoka chuo hiki. Kilimaliza ubaguzi tena punde tu kabla ya kukomeshwa kwa sera ya kibaguzi ya apartheid mwaka wa 1990. Baadhi ya wakosoaji wengi wa enzi ya kibaguzi, wa aidha asili ya kizungu au Kiafrika, walikuwa wakati moja wanafunzi na wahitimu wa chuo hiki.
Historia
thumb|250px|right|The Great Hall, katika kampasi ya mashariki, ambapo sherehe ya kuhitimu, mihadhara, tamasha na kazi nyingine hufanyika.
Chuo kilianzishwa kama shule mjini Kimberley mwaka wa 1896 kama "South African School of Mines". Miaka minane baadaye, mnamo mwaka wa 1904 shule ilihamia Johannesburg na kubadili jina lake kwa "Transvaal Technical Institute". Ilibadilisha jina lake mwaka wa 1906 kuwa "Transvaal University College". Mnamo 1908 tawi la shule la Pretoria lilianzishwa, halafu mwaka wa 1910 shule tena iligeuza jina lake na kuwa "South African School of Mines and Technology". Hatimaye, mwaka 1922, shule ilipandishwa cheo na kuwa chuo kikuu kamili baada ya kukifanya Chuo kuwa "Chuo Kikuu cha Witwatersrand". Eneo la Milner Park, kaskazini-magharibi mwa Braamfontein lilitambuliwa kama makao ya kampasi mpya ya chuo kikuu, na ujenzi ulianza mwaka huo. Kulikuwa kuwe na vitivo sita vilivyotoa shahada ya digrii katika Chuo hiki: sanaa, sayansi, utabibu, uhandisi, sheria, na biashara. thumb|250px|left|Kampasi ya Mashariki kama inavyoonekana kutoka ndani. Majengo kadhaa ya ghorofa ya Braamfontein  yanayoonekana nyuma. Chuo kilipata kukua pakubwa baada ya kuidhinishwa kwake kama chuo kikuu, ongezeko kutoka wanafunzi 6,275 tu mwaka wa1963 hadi zaidi ya 16,400 mwaka wa 1985. Mwaka wa 1964, katika Maktaba ya Kitivo cha Tiba ilihamishwa hadi baraste ya Esselen Street, katika sehemu ya Hillbrow Johannesburg. Katika miaka ya 1960, chuo kilifungua shule nyingi mpya na majengo, na kutwaa pango la chokaa mawe lililo maarufu kwa vifaa vya kale linalopatikana Sterkfontein. Shule ya Uzamili ya Biashara ilianzishwa baadaye mwaka 1968 katika Parktown.
Shamba karibu na Sterkfontein liitwaalo Swartkrans lenye utajiri wa vifaa vya kale lilinunuliwa mwaka wa 1968, na haki za kulifukua zilipatikana kwa madhumuni ya kipalaontolojia Makapansgat, katika Jimbo la Limpopo. Mwaka uliofuata, makao ya Ernest Oppenheimer yalifunguliwa karibu na shule ya Biashara Parktown, na baadaye mwaka huo huo, idara za kliniki katika shule mpya ya Utabibu ilipofunguliwa. Mwaka wa 1976, Lawson's Corner iligeuzwa jina na kuitwa University Corner. Seneti House, jengo kuu la utawala la chuo kikuu, lilikamilika mwaka wa 1977. Chuo kikuu kilipata upanuzi mkubwa mwaka wa 1984, na kupata Milner Park showgrounds kutoka kwa Transvaal Agricultural Society, na kuifanya kampasi ya magharibi.
Nafasi yake
Mfumo wa THE- QS World University Rankings imeipa Wits nafasi ya 301 ulimwenguni kwa Shahada za kwanza.
Makampasi
thumb|250px|right|Ukumbi wa makazi wa Kampasi ya magharibi kwenye Gavin Reilly Green, bustani mjini Braamfontein. Chuo Kikuu kimegawanywa katika kampasi za taaluma tano. Kampasi ya Braamfontein (ambayo hutumika kama kampasi kuu ya usimamizi) imegawanywa katika kampasi za Mashariki na Magharibi na M1 (De Villiers Graaff Highway) na baraste ya Yale. Kampasi mzima Imepakana na barabara ya Empire (kaskazini), baraste ya Jan Smuts (Mashariki), barabara za Jorrissen na Enoch Sontonga (kusini) na ile ya Annet (magharibi). Kampasi ya kihistoria ya mashariki ndio makao ya vitivo vya sayansi na masomo ya kibinadamu, na vile vile Seneti na utawala wa Chuo Kikuu. Kampasi ya magharibi ni makao ya vitivo vya biashara na uhandisi. Kampasi kuu ndio makao ya makazi 6 yaani makazi ya Sunnyside na Jubilee (makazi ya wanafunzi wa kike), makao ya wanaume (makazi ya College na Dalrymple), Majumba ya Barnato, David Webster, West Campus Village na International House.
Katika kampasi ya Braamfontein kuna taasisi tatu za masomo, zote zikiwa Parktown. Kampasi ya Elimu ya Wits hujishughulisha na elimu, ambayo ni shule katika Kitivo cha Masomo ya Kibinadamu. Kampasi ya elimu inajivunia kuwa na makazi matatu ya wanafunzi wa kike; yaani Girton, Medhurst na Reith Hall. Mashariki ya kampasi ya elimu (upande wa pili wa barabara ya York), ndio makao ya Shule ya Udaktari ambayo ni makao makuu ya utawala wa Kitivo cha taaluma ya sayansi ya afya.
Magharibi ya kampasi ya elimu (upande wa pili wa Victoria Avenue) ndipo makao ya Shule ya Biashara ya Wits. Ni Shule ya biashara inayoongoza na inayoheshimika zaidi Afrika Kusini. Ndani ya mipaka ya shule ya biashara mna Majumba ya Ernest Oppenheimer (makao ya wanafunzi wa kiume) na pia Parktown Village I.
Mashariki ya kampasi ya elimu ni Wits Medical School, ambayo imehusishwa na moja wapo wa hospitali 4 za kufundisha - Charlotte Maxeke Johannesburg Academic Hospital.
Vitivo na shule
Chuo Kikuu kina vitivo vitano:
Biashara, sheria, na Usimamizi
Kitivo hiki hutoa shahada mbalimbali, za kwanza na shahada ya Uzamili katika uhasibu, biashara, uchumi, usimamizi, na sheria. Kinajivunia kuwa na shule ya biashara inayoheshimika yaani Wits Business School, pamoja na shule ya kuhitimu kujitoa kwa umma na usimamizi wa maendeleo. Kitivo hiki hushiriki katika mpango wa WitsPlus, mpango wa ziada kwa wanafunzi.
Kihelong
Kihelong (pia Kisemau) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahelong kwenye visiwa vya Semau na Timor. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kihelong imehesabiwa kuwa watu 14,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihelong iko katika kundi la Kitimor-Babar.
Kihawu
Kihawu (pia Kisawu) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahawu kwenye visiwa vya Sawu, Raijua, Sumba na Flores. Pia Wahawu wengine wamehamia kisiwa cha Timor. Mwaka wa 1997 idadi ya wasemaji wa Kihawu imehesabiwa kuwa watu 110,000 ambao 30,000 wao huishi nje ya eneo la lugha. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihawu iko katika kundi la Kisumba-Hawu.
Muse Bihi Abdi
Muse Bihi Abdi (alizaliwa 1948) ni rais wa Somaliland tangu mwishoni mwa mwaka 2017.
Mto Kabuye (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
John O'Keefe
thumbnail|right|200px|John O'Keefe John O'Keefe (amezaliwa 18 Novemba, 1939) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Marekani. Tangu 1967 aliishi Uingereza. Hasa alichunguza seli za ubongo. Mwaka wa 2014, pamoja na May-Britt Moser na Edvard Moser, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Mto Kabuye (Uganda)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kigurgula
Kigurgula ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wagurgula. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigurgula imehesabiwa kuwa watu 35,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kigurgula iko katika kundi la Kiaryan.
Kihitu
Kihitu ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahitu kwenye kisiwa cha Ambon. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kihitu imehesabiwa kuwa watu 16,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihitu iko katika kundi la Kimaluku.
Doroteo wa Aleksandria
Doroteo wa Aleksandria (alifariki Aleksandria, 373 hivi) alikuwa Mkristo wa mji huo wa Misri, ambaye aliteswa na Waario kwa kushika imani sahihi ya Kanisa Katoliki.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Oktoba.
Bocho
Mabocho ni samaki wa baharini na pengine wa maji baridi. Wameainishwa katika oda mbili:
Mbono
Mbono au mbono kaburi (Jatropha curcas) ni mti au kichaka ambacho makokwa yake (mabono) yatoa mafuta yanayofaa. Mafuta haya hutumika ili kutengeneza mafuta ya kikaboni (biodiesel au petroli kutoka mimea).
Kuna vichaka vingine ambacho huitwa mbono pia, k.m.:
Nargis
Nargis Dutt (jina la kuzaliwa: Fatima Rashid lakini alifahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Nargis ; kwa Kihindi: नर्गिस, kwa Kiurdu: |نرگس J: 1 Juni 1929 – 3 Mei 1981) alikuwa mwigizaji wa filamu kutoka India. Huhesabiwa kama mmoja kati ya waigizaji filamu bora katika historia ya sinema za Kihindi.
Alipata kuonekana kwa mara ya kwanza akiwa kama mtoto kwenye seti ya Talash-E-Haq mnamo 1935, lakini kazi yake ya uigizaji ilianza rasmi 1942 na Tamanna. Wakati wa kazi zake ambazo zilitamba sana kunako miaka ya 1940 na 60, Nargis amepata kuonekana katika kazi kadhaa zenye-mafanikio, vilevile kwenye kazi ambazo ziliheshimika vibaya mno, nyingi katika hizo humshirikisha mwigizaji mwenzi na mtengenzaji wa filamu Raj Kapoor. Moja kati ya nyusika maarufu alizocheza ni pamoja na Radha (-liopa kushindanishwa kwenye Academy Award)- Mother India (1957), kazi ambayo alijipatia tuzo ya kama mwigizaji bora na Filmfare Awards na Karlovy Vary International Film Festival. Mnamo 1958, Nargis ameolewa na mshiriki mwenzake wa katika filamu ya Mother India, mwigizaji Sunil Dutt, na akaachana na masuala ya soko la filamu. Alionekana mara kadhaa tu kwenye filamu za miaka ya 60.
Mto Kayiraya
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ronnie Mutimusekwa
Ronnie Mutimusekwa (jina la kuzaliwa: Rogers Mutimusakwa; 1955-1992) alikuwa mwanaharakati wa kwanza wa kupambana na Ukimwi nchini Zimbabwe, Afrika. Huyo raia wa Zimbabwe alikuwa mwanaharakati maarufu mwaka 1989 wakati alipoweka mambo hadharani kwamba yeye aligundulika kuwa na maambukizi ya UKIMWI. Lengo lake lilikuwa ni kuvunja mwiko unaozunguka wahasirika wa VVU / UKIMWI, akitumaini kwamba utawachochea wengine kama yeye, na pia kusaidia katika juhudi za kuzuia. Wakati huo ilidhaniwa vibaya kwamba VVU / UKIMWI ni jambo dogo nchini Zimbabwe, lililowekwa kwa wanaume mashoga tu na wanawake makahaba.
Elimu
Mutimusekwa alifanya kazi bila kuchoka kukuza uelewa wa ugonjwa huo, akisimulia hadithi yake shuleni, makanisani na kwenye ukumbi. Aliunda kikundi cha kusaidia watu walioathirika na UKIMWI, kilichoitwa Ihawu (Shield), ambacho alikuwa mwenyekiti wake ronnie. Ihawu iliandaa mikutano katika viwanda ambapo wanachama walijaribu kuelimisha umma. Mutimusekwa alipokea ufadhili kutoka UNESCO na Baraza la UKIMWI la Matabeleland kuanzisha ofisi huko Bulawayo ambapo alisaidia kukuza njia za kielimu za kuzuia UKIMWI katika maeneo ya vijijini, kama ukumbi wa michezo wa jamii. Hadithi ya Mutimusekwa pia ilijumuishwa katika vifaa vya kufundishia nje ya nchi. Karibu watoto wote nchini Zimbabwe kwa sasa wamefundishwa kuhusu VVU na UKIMWI shuleni.
Kihindko cha Kaskazini
Kihindko cha Kaskazini ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wahindko. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kihindko cha Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 1,880,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihindko cha Kaskazini iko katika kundi la Kiaryan.
Kihoti
Kihoti ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wahoti kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 2007 hakuwa na wasemaji wa Kihoti. Imesemekana kuwa mwaka wa 1987 kulikuwa wazee kumi tu walioweza kuongea Kihoti lakini kwa sasa, lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihoti iko katika kundi la Kimaluku.
Edvard Moser
thumbnail|right|200px|Edvard Moser Edvard Moser (amezaliwa 27 Aprili, 1962) ni mwanasaikolojia kutoka nchi ya Norwei. Hasa alichunguza seli za ubongo. Mwaka wa 2014, pamoja na mke wake May-Britt Moser na John O'Keefe, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Mto Kakinga (Sembabule)
ni jina la miwili kati ya mito inayopatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
May-Britt Moser
thumbnail|right|200px|May-Britt Moser. Picha na: Henrik Fjørtoft May-Britt Moser (amezaliwa 4 Januari, 1963) ni mwanasaikolojia kutoka nchi ya Norwei. Hasa alichunguza seli za ubongo. Mwaka wa 2014, pamoja na mume wake Edvard Moser na John O'Keefe, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Tutankhamun
thumb| Mask ya mazishi ya Tutankhamun thumb| Kaburi la Tutankhamun katika Bonde la Wafalme Tutankhamun (pia: Tutankhaten, Tutankhamen) alikuwa farao wa Misri ya Kale. Alitawala tangu alipokuwa na umri wa miaka tisa (1334 KK) hadi alipofariki dunia (1323 KK). Alikuwa farao wa nasaba ya 18 (familia ya kifalme) wakati wa Ufalme Mpya.
Yeye ni mashuhuri kwa sababu kaburi lake ni kaburi pekee kati ya makaburi yote ya kifalme ya Misri ya Kale lililohifadhiwa bila kuporwa mali hadi karne ya 20.
Maisha
Tutankhamun alikuwa mtoto wa Farao Akhenaten na mmoja wa dada wa Akhenaten, au labda mmoja wa binamu zake, Kiya.
Tutankhamun alitawala kwa miaka 9 na alikufa kijana, akiwa na miaka 19. Alikuwa amemwoa dada yake aliyezaliwa na Ankhesenamun, binti ya Malkia Nefertiti, mama yake wa kambo. thumb| Howard Carter akichungulia jeneza la Tutankhamen thumb Katika mwaka wa tatu wa ufalme wake, Tutankhamun alirudisha nyuma mabadiliko kadhaa yaliyoanzishwa wakati wa utawala wa baba yake. Alimaliza ibada ya mungu Aten na kurudisha ukuu wa mungu Amun. Ibada za Amun ziliruhusiwa tena na marupurupu ya kimapokeo yalirudishwa kwa ukuhani wake. Mji mkuu ulirudi Thebes na mji wa Akhetaten uliachwa.
Alibadilisha pia jina lake mwenyewe kutoka Tutankh-Aten kuwa Tutank-Amun akiimarisha urejeshwaji wa ibada ya Amun.
Mto Kibimba (Sembabule)
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Tutankhamun
Nyumba mpya katika Jumba la kumbukumbu la Kairo
Mnamo 1922 Howard Carter alikuta kaburi la Tutankhamun. Makaburi yote ya mafarao wa Misri yaliporwa mali tangu zamani. Hapa kwa mara ya kwanza kaburi liligunduliwa na kufunguliwa ambalo lilikuwa katika hali asilia. Uchunguzi wa vitu vilivyokaa ndani yake ulileta utajiri wa habari kuhusu maisha ya Misri ya Kale; vitu vingi kutoka kaburi hilo vinaonyeshwa katika jumba la makumbusho la Misri mjini Kairo.
Mnamo 2014 Jumba hilo lilifungua kumbi nne mpya kwenye Jumba la sanaa la Tutankhamun.
CEN SAD
CEN-SAD(kifupisho cha Community of Sahel-Saharan States; kwa Kiarabu: تجمع دول الساحل والصحراء; kwa Kifaransa: Communauté des Etats Sahélo-Sahariens; kwa Kireno: Comunidade dos Estados Sahelo-Saarianos) ni muundo wa kimataifa unaolenga kuunda eneo la soko huria ndani ya Afrika. There are questions with regard to whether its level of economic integration qualifies it under the enabling clause of the General Agreement on Tariffs and Trade (GATT).
Mto Kibimba (Sembabule)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Aruya (Gulu)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
CEN SAD
Orodha ya wanachama
Founding members (1998)
Bernice Ofei
Bernice Ofei ni msanii wa Injili wa nchini Ghana aliyeshinda tuzo ya msanii bora wa Injili. Alishinda Utendaji bora wa kike wa mwimbaji na mtunzi wa nyimbo wa mwaka katika Tuzo za Muziki za Vodafone Ghana za 2009.
Kazi ya kimuziki
Bernice Ofei ana albamu ya 6 ambayo alirekodi mwaka 2007 inayoitwa "life". Ambayo ilishinda tuzo mbili wakati wa toleo la 10 la tuzo ya muziki ya MTN nchini Ghana kama Mwigizaji Bora wa Kike wa Sauti na Mtunzi wa Nyimbo wa mwaka.
Kazi
Bernice kitaaluma ni mwanabenki na amekuwa akifanya kazi na Benki ya Standard Chartered.
Kihindko cha Kusini
Kihindko cha Kusini ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wahindko. Mwaka wa 1981 idadi ya wasemaji wa Kihindko cha Kusini imehesabiwa kuwa watu 625,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kihindko cha Kusini iko katika kundi la Kiaryan.
Mto Awac (Gulu)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
William Campbell
thumbnail|right|200px|William Campbell William Cecil Campbell (amezaliwa 28 Juni, 1930) ni mwanabiolojia kutoka nchi ya Eire. 1962 alikata uraia wa Marekani. Hasa aligundua tiba ya maradhi mbalimbali. Mwaka wa 2015, pamoja na Satoshi Omura na Tu Youyou, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Maporomoko ya Maji Materuni
Maporomoko ya Maji Materuni ni moja ya maporomoko ya maji katika Mto Mware (kata ya Uru Mashariki, Wilaya ya Moshi Vijijini, mkoa wa Kilimanjaro, Tanzania Kaskazini Mashariki). Yanapatikana katika kijiji cha Materuni pembezoni mwa hifadhi ya mlima Kilimanjaro.
Uria Mhiti
Uria Mhiti alikuwa askari shujaa na mwaminifu wa jeshi la mfalme Daudi (mnamo mwaka 1000 KK hivi).
Aliuawa vitani kutokana na mpango wa Daudi wa kuficha uzinifu alioufanya na mke wake, Betsheba.
Habari zake zinapatikana katika Kitabu cha Pili cha Samueli, sura ya 11.
Kihovongan
Kihovongan (pia Kipunan-Bungan) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahovongan kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kihovongan imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihovongan iko katika kundi la Kiborneo-Kaskazini.
Mto Kisini
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Zombo (mwanamuziki)
Zombo (Tebogo Ndlovu, 3 Mei 1979 - 17 Februari 2008) alikuwa mwimbaji wa Afrika Kusini, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji wa muziki, anayefahamika zaidi kama mshiriki wa kikundi cha kwaito Abashante.
Wasifu
Zombo alipata umaarufu kama rapa pamoja na kikundi chake cha kwaito kiitwacho Abashante miaka ya 1990. Kikundi hicho, ambacho pia kilijumuisha waimbaji wa sauti Nestum na Malkia Sesako, walijulikana kwa mazoea yao ya kucheza kwa nguvu. Albamu yao iliyouza zaidi ilikuwa wimbo wao wa kwanza mwaka 1996, "Wasichana" (uliotolewa kabla ya Zombo kujiunga na kikundi), kilichokwenda nchini Afrika Kusini.
Baada ya kuondoka Abashante, Zombo alifanya kazi kama mtayarishaji wa muziki na akaanzisha lebo yake ya kurekodi. Kama msanii wa peke yake na kama mshiriki wa kikundi kipya cha Collabo alishindwa kuiga mafanikio yake ya zamani ingawa albamu yake "Zombo" ilipata uteuzi wa Best Rap Album kwenye Tuzo za Muziki za Afrika Kusini za mwaka 2003.
Adelaïde Charlier
thumb|Adélaïde Charlier Adélaïde Charlier (alizaliwa 9 Disemba 2000) ni mwanaharakati wa Ubelgiji anayepambana kwaajili ya hali ya hewa na haki ya kijamii. Alianzisha harakati ya Vijana kwa Ajili ya Hali ya Hewa nchini Ubelgiji. Anajulikana hasa kwa ushiriki wake katika kupambana na mabadiliko ya hali ya hewa. Iliyoongozwa na vitendo vya Greta Thunberg, Yeye ni mmoja wa watu wanaoongoza, pamoja na Kyra Gantois na Anuna De Wever, Ya mgomo wa kwanza wa shule kwa ajili ya hali ya hewa nchini Ubelgiji.
Maisha ya Awali
Adélaïde Charlier alizaliwa Disemba 9, 2000, mji wa Namur. Mnamo 2018, Adélaïde Charlier ni mwanzailishi wa harakati ya Vijana kwa ajili ya Hali ya Hewa nchini Ubelgiji kwa lengo la kuongeza uelewa na kuhamasisha vijana kuchukua hatua dhidi ya mabadiliko ya hali ya hewa. Tangu wakati huo, ameandaa maandamano na migomo kadhaa ya hali ya hewa na amekuwa akishiriki katika vyombo vya habari kuzungumzia mabadiliko ya hali ya hewa na haki ya kijamii. Kati ya 2018 na 2019, akawa mwakilishi wa Ubelgiji anayezungumza Kifaransa kwa Amnesty International.
Nabii wa uongo
Katika dini, nabii wa uongo ni mtu anayejidai kuwa na karama ya unabii lakini hakubaliwi na wale wanaomuita hivyo.
Anaweza kuwa nabii kweli, au kujidanganya au kudanganya kwa makusudi ili kujipatia sifa na mali.
Nje ya dini, mtu anaitwa hivyo kwa kutetea hoja au mpango ambao msemaji anaona ni mbaya.
Satoshi Omura
thumb|Satoshi Omura Satoshi Omura (amezaliwa 12 Julai, 1935) ni mwanakemia kutoka nchi ya Japani. Hasa aligundua dawa dhidi ya maradhi mbalimbali. Mwaka wa 2015, pamoja na William Campbell na Tu Youyou, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Upagani
Upagani ni jina la kutaja imani za dini ambazo ama zinaabudu miungu mingi au ni dini za jadi.
Neno hili linatumiwa hasa na watu katika mapokeo ya Ukristo kutaja imani nyingine, lakini siku hizi, hasa katika nchi kadhaa za Ulaya, kuna pia vikundi vya watu ambao wanajiita hivi wenyewe.
Asili ya jina
Asili ya neno ni lugha ya Kilatini ambaPo "pagus" ni eneo la mashambani, mbali na miji mikubwa, na "paganus" ni mtu anayeishi huko vijijini au mashambani.
Chaguo la neno hili kwa ajili ya dini kinatunza historia ya kwamba huko mwanzoni katika zamani za Roma ya Kale Ukristo ulikuwa dini ya watu wa miji lakini imani za kale za Waroma ziliendelea kwa muda mrefu vijijini.
Istilahi
Hata kama neno "mpagani, upagani" linatoka katika mapokeo ya Kikristo, si lugha ya Biblia.
Wapagani wapya
Tangu karne ya 19 kumekuwa na watu katika Ulaya waliotafuta njia mbadala za kidini nje ya Ukristo; wengine wao walijaribu kufufua imani za jadi za Ulaya na hapa wengine wametumia jina la "upagani" kwa imani hizi. Hao ambao wamekadiriwa kuwa makumi elfu katika nchi mbalimbali za Ulaya wanaitwa "neo pagans" yaani "Wapagani wapya"".
Kijandavra
Kijandavra ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wajandavra. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kijandavra imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kijandavra iko katika kundi la Kiaryan.
Jakob Blasel
Jakob Blasel (alizaliwa mwaka 2000) ni Mjerumani, mwanaharakati wa hali ya hewa na mwanasiasa wa Chama cha Kijani cha Ujerumani.
Maisha
Jakob Blasel alikulia Kronshagen karibu na Kiel. Ana kaka wawili na alilelewa katika dhehebu la katoliki. Alisoma shule ya upili huko Kronshagen, ambapo alikuwa naibu mwakilishi wa wanafunzi katika mwaka wa shule wa 2017/18, na kuhitimu kutoka shule ya upili mwaka 2019. Amekuwa akisoma sheria tangu kipind cha majira ya baridi 2020/21.
Abdias do Nascimento
thumbnail|right|280px|Abdias do Nascimento
Abdias do Nascimiento (1914-2011) alikuwa mwanasiasa, msanii nchini Brazil. Aliandika kuhusu Muungano wa Afrika.
David Comissiong
David Comissiong (alizaliwa 1960) ni mwandishi na mwanaharakati wa Muungano wa Afrika nchini Saint Vincent na Grenadini.
Mto Kisojo
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Liz Walker
Liz Walker ni raia wa Marekani na ni mchungaji wa kanisa aliyestaafu katika fani yake ya uandishi wa habari.
Alikuwa mwanamke wa kwanza mweusi kushiriki katika kutangaza habari katika kituo cha newscast jijini Boston Massachusetts, Marekani. Ndipo akaenda kwenye uchungaji katika Roxbury Presbyterian Churchmnamo mwaka 2014.
Kihuaulu
Kihuaulu (pia Kialakamat) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wahuaulu kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kihuaulu imehesabiwa kuwa watu 300 tu. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihuaulu iko katika kundi la Kimaluku.
Mto Awic (Gulu)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kikabutra
Kikabutra ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakabutra. Mwaka wa 1998 idadi ya wasemaji wa Kikabutra imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikabutra iko katika kundi la Kiaryan.
Nabii Gadi
Nabii Gadi alikuwa nabii wa Israeli wakati wa Mfalme Daudi (mnamo mwaka 1000 KK hivi).
Unabii wake
Habari zake zinapatikana katika Biblia, kuanzia 1Sam 22:5, alipomuambia Daudi arudi nchini Yuda.
Habari muhimu zaidi ni utabiri wa adhabu ambao Gadi alimfanyia kutokana na kosa la kupiga sensa ya wanaume wa utawala wake (2Sam 24:11-13). Kwa niaba ya Mungu alimuachia achague mwenyewe moja katika ya balaa tatu.
Gadi anatajwa kwa mara ya mwisho katika 2Sam 24:18, alipomuagiza Daudi amjengee Mungu altare ili tauni aliyojichagulia ikome.
1Nya pia inasimulia habari zake na katika 29:29 inataja kitabu chake kilichopotea.
Hatshepsut
thumb| Sanamu ya Hatshepsut inayoonyeshwa kwenye Jumba la kumbukumbu ya Sanaa ya Metropolitan, New York. right|thumb| Djeser-Djeseru ndio jengo kuu la hekalu la mazishi ya Hatshepsut huko Deir el-Bahri. Lilibuniwa na Senemut. right|thumb| [[Sfinksi kubwa ya itale iliyo na mfano wa farao Hatshepsut, akionyeshwa na ndevu bandia, ishara ya nguvu yake ya kifarao- Jumba la kumbukumbu la Sanaa la Metropolitan.]] right|thumb| Sanamu za Osirian za Hatshepsut kwenye kaburi lake, moja ilisimama kwenye kila nguzo. Hatshepsut (1507 KK - 1458 KK) alikuwa farao wa tano wa nasaba ya 18 ya Misri ya Kale. Alikuwa mmoja wa mafarao wa kike katika historia ya Misri. Alitawala kwa miaka 22.
Binti na mke wa Farao
Baba yake alikuwa Thutmose I aliyefuatwa na mwanawe Thutmose II aliyekuwa kaka yake Hatshepsut aliyezaliwa na mke mwingine. Ilikuwa kawaida kati ya mafarao kwamba kaka na dada walioana. Wakati Thutmose II alipofariki baada ya miaka michache, mtoto wake mchanga Thutmose III alitangazwa kuwa farao mpya. Thutmose III hakuzaliwa na Hatshepsut bali wa mke mdogo.
Anachukua utawala
Hatshepsut alikaimu kwa ajili ya mtoto mdogo. Baada ya miaka michache alichukua mwenyewe taji la Misri akapokea pia cheo cha farao. Sasa Misri ilikuwa rasmi na mafarao wawili waliotawala pamoja. Lakini hali halisi farao mtendaji alikuwa Hatshepsut.
Kufuatana na taarifa ya mwanahistoria Manetho wa karne ya 3 KK alitawala miaka 21 na miezi 7; mwaka wa kufariki kwake ulikuwa 1458 KK, hivyo alianza kutawala mnamo mwaka 1479 KK.
Biashara
Hatshepsut alirudisha mitandao ya biashara ambayo ilikuwa imevurugwa wakati wa uvamizi wa Waiksosi katika karne iliyotangulia. Kustawi kwa biashara uliongeza utajiri wa Misri.
Wataalamu wanaona kwamba sera yake ya kigeni ilikuwa ya amani. Walakini, kuna ushahidi kwamba Hatshepsut aliongoza pia kampeni za kijeshi zilizofanikiwa huko Nubia na Syria mwanzoni mwa utawala wake.
Safari ya Punt
Hatshepsut mwenyewe alisimamia maandalizi ya safari kwenda nchi tajiri ya Punt. Punt ilikuwa kwenye sehemu isiyojulikana tena lakini ilikuwa kwenye mwambao wa Bahari Nyekundu, labda pia kwenye Bahari Hindi. Katika mwaka wa tano wa malkia meli tano zilitumwa pamoja na mabaharia 210, ambao walirudi wakibeba uvumba na manemane. Malkia alitwanga uvumba akautumia kujipamba usoni. Walileta pia miti 31 ya mmanemane ambayo ni taarifa ya kwanza katika historia kuhusu jaribio la kuhamisha mimea kutoka nchi moja kwenda nyingine. Miti ilipandwa katika bustani ya hekali ya mazishi pale Deir el Bahri.
Miradi ya ujenzi
Hatshepsut alikuwa mmoja wa wajenzi mahiri katika Misri ya Kale. Aliagiza mamia ya miradi ya ujenzi kote Misri, ambayo ilikuwa mikubwa na mingi zaidi kuliko ile ya mafarao waliomtangulia.
Alimwajiri mbunifu mashuhuri Ineni aliyewahi kufanya kazi kwa baba yake na pia mume wake. Wakati wa utawala wake, sanamu nyingi zilitengenezwa kiasi kwamba karibu majumba mengi ya makumbusho duniani yana sanamu za Hatshepsut kati ya makusanyo yao.
Hadhi yake
Wanawake walikuwa na hadhi ya juu katika Misri ya zamani na walifurahia haki za kisheria za kumiliki mali, kurithi, na kuamulia urithi. Mwanamke kuwa farao ilikuwa nadra, hata hivyo. Kabla ya Hatshepsut wanajulikana watatu tu waliotawala rasmi.
Hatshepsut alikuwa ameandaliwa vizuri kwa kazi yake akiwa binti wa farao mtawala. Wakati wa utawala wa baba yake alikuwa na ofisi muhimu ya Mke wa Mungu Amun. Alipokuwa malkia wa mume wake farao Thutmose II alishiriki katika shughuli za utawala. Alipoanza kukaimu kwa farao mtoto baada ya kifo cha mumewe alikuwa na maarifa ya serikali tayari.
Farao mwenzake Thutmose III aliendelea vizuri naye, hakujaribu kumpindua ingawa aliendelea kuwa kiongozi wa jeshi alipofikia umri.
Hatshepsut alivaa mavazi yote ya kifalme pamoja na ndevu bandia zilizokuwa kawaida kwa mafarao wote. Kuna pia picha na sanamu anapoonekana ana mavazi ya kike.
Utabiri kwenye hekalu la Amun ulitangaza kuwa yalikuwa mapenzi ya Amun kwamba Hatshepsut awe farao, na tangazo hilo liliimarisha hadhi yake. Alitumia msaada huo kutoka makuhani wa Amun kwa kulichonga kwenye majengo mengi aliyoagiza yajengwe:
Vaiavy Chila
Vaiavy Chila, anayejulikana pia kama Chila, ni mwimbaji na mtunzi wa muziki wa Salegy kutoka eneo la pwani la kaskazini la Madagaska. Kwa kawaida anaitwa Princess of Salegy kwenye vyombo vya habari vya Kimalagasi, kwa heshima ya nyota wa kwanza wa kike wa Salegy na "Queen of Salegy", Ninie Doniah. Mapema katika taaluma yake alitumbuiza kama dansi wa Tianjama na Jaojoby Junior, kikundi kilichoundwa na watoto wazima wa nyota mkuu Jaojoby, "Mfalme wa Salegy". Alianza kazi ya peke yake mwaka wa 2004, alitoa albamu nne katika muongo uliofuata: Mahangôma, Walli Walla, Nahita Zaho Anao Niany, na Zaho Tia Anao Vadiko.
Anarejelea mtindo wake wa muziki kama salegy mahangôma. Mara nyingi husindikizwa na wasanii zaidi ya 20, wakiwemo wanamuziki wanaounga mkono na wacheza densi. Mnamo mwaka wa 2013 msanii huyo alizindua ziara ya kimataifa ili kutangaza albamu yake ya tano.
Lydie Pace
Lydie Pace (alizaliwa 1968) ni mwimbaji wa Afrika ya Kati.
Tu Youyou
thumbnail|right|200px|Tu Youyou Tu Youyou (amezaliwa 30 Desemba, 1930) ni mwanakemia kutoka nchi ya Uchina. Anajulikana hasa kwa kugundua artemisinin iliyo ni dawa dhidi ya malaria. Mwaka wa 2015, pamoja na William Campbell na Satoshi Omura, alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Kihukumina
Kihukumina (pia Kibambaa) ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wahukumina kwenye kisiwa cha Buru. Hakuna watu wanaojulikana kuongea lugha ya Kihukumina, maana yake lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihukumina iko katika kundi la Kimalayo-Polinesia kama lugha nyingi za Kiaustronesia; haiwezekani kuiainisha kwa usahihi zaidi.
Eubulo wa Kaisarea
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadimishwa tarehe 7 Machi.
Svetlana Alexievich
thumbnail|right|200px|Alexievich mwakan 2013
Adrienne Warren
alt= Adrienne Warren katika Tuzo za Tony za 2022|thumb|Adrienne Warren
Adrienne Warren (alizaliwa Mei 6, 1987) ni mwigizaji, mwimbaji na dansa wa Marekani.
Alifanya kazi yake ya kwanza katika tasnia ya muziki mwaka 2012 Bring It On, na mwaka 2016 alipokea tuzo ya Tony kama mwigizaji bora wa kutegemewa kwenye uteuzi wa kimuziki kwa uigizaji wake katika Shuffle Along, au, Making of the Sensation of Musical of 1921 na Yote Yanayofuata.
Alisifiwa pia kwa jukumu lake kama Tina Turner katika utengenezaji wa West End wa Tina mnamo 2018, ikiwa ni jukumu alilokua nalowakati wa uandaaji wa Broadway, ambayo alipokea Tuzo ya Tony ya Mwigizaji Bora katika Muziki mnamo 2020.
Warren alizaliwa huko Virginia. Yeye ni binti wa makocha wawili wa shule ya upili. Alianza kazi yake ya uigizaji kanisani. Alihudhuria shule ya upili katika Shule ya Gavana ya Sanaa.
Warren alihitimu kutoka Chuo cha Marymount Manhattan mnamo 2009. Aliimba na vikundi vya The Dream Engine na Trans-Siberian Orchestra. Alikuwa mwimbaji wa shirika lisilo la faida la Magic-The State Of The Art.
Kikalami
Kikalami ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakalami. Mwaka wa 2004 idadi ya wasemaji wa Kikalami imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikalami iko katika kundi la Kiaryan.
Gaudioso wa Brescia
thumb|Mt. Gaudioso alivyochorwa na [[Romanino .]] Gaudioso wa Brescia (alifariki 445 hivi) anakumbukwa kama askofu wa 12 wa Brescia (Italia Kaskazini) kwa muda wa miaka 13 hivi.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.
Kihulung
Kihulung ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia iliyozungumzwa na Wahulung kwenye kisiwa cha Seram. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kihulung imekadiriwa kuwa haifiki watu kumi, maana yake kwa sasa inaonekana kuwa imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kihulung iko katika kundi la Kimaluku.
Mto Mitima
unapatikana katika wilaya ya Sembabule, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Orodha ya mito ya wilaya ya Wakiso
Orodha ya mito ya wilaya ya Wakiso inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Mkoa wa Kati nchini Uganda.
Kikalasha
Kikalasha ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakalasha. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikalasha imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikalasha iko katika kundi la Kiaryan.
Basili, Eujeni na wenzao
Basili, Eujeni na wenzao Agatodoro, Elpidi, Eteri, Kapitoni na Efremu (walifariki Kersoneso, leo nchini Ugiriki, mwishoni mwa karne ya 3 - mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa maaskofu wamisionari kutoka Yerusalemu ambao waliuawa kwa sababu ya imani yao, isipokuwa labda Kapitoni.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 7 Machi.
Attila
thumb|359px|Himaya ya Wahuni katika Ulaya wakati wa Attila Attila (406-453), alikuwa kiongozi wa Wahunni kutoka mwaka 434 hadi alipofariki mnamo 453. Alisimamia himaya iliyounganisha makabila mbalimbali kama vile Waostrogoti, Waalani, Wabulgari na wengineo katika Ulaya ya Kati na ya Mashariki.
Attila alirithi uongozi wa Wahunni pamoja na kaka yake Bleda baada ya kifo cha baba yao Rugila mnamo mwaka 434. Rugila aliwahi kufaulu kuunganisha Wahunni wote. Bleda na Attila walitisha Waroma wa Mashariki na serikali ya Bizanti ilikubali kuwalipa ruzuku wa pauni 700 za dhahabu kila mwaka.
Hapo kaka hao waliongoza jeshi lao kushambulia Uajemi lakini walishindwa.
Mwaka 440 walionekana tena kwenye mpaka wa Dola la Roma wakaushambulia kwa nguvu mwaka 443. Walishindwa kuvunja kuta za Bizanti lakini serikali ya Roma ya Mashariki iliona vema kuwalipa kwa amani kiasi cha pauni 2000 za dhahabu kwa mwaka.
Baada ya ushindi huo Bleda alikufa mnamo 445. Waandishi wengine wa kale walisema Attila alimwua.
Vita kadhaa na Roma ya Mashariki vilifuata.
Mwaka 450 Attila aliangalia hali ya Gallia (leo: Ufaransa), jimbo la Roma ya Magharibi. Inasemekana dada wa Kaizari Valentinian III aliozwa huko dhidi ya mapenzi yake akamwandikia Attila barua na kuomba msaada wake. Kwa namna yoyote jeshi la Attila lilielekea Gallia. Gallia ilitawaliwa na gavana Mroma Aetius aliyekusanya jeshi la askari Waroma wachache aliokuwa nao pamoja na askari kutoka makabila ya Kigermanik katika Gallia waliowahi kuingia katika harakati za uhamaji wa mataifa mazima ambako makabila ya Wagermanik walielekea magharibi na kusini na kuingia katika Dola la Roma. Jeshi hilo la Kiroma-Kigermanik lilikutana na jeshi la Attila mwaka 451 kwenye uwanja wa Katalauni Hapa alikutana na jeshi la Kiroma akashindwa.
Kutoka Ufaransa Attila alivamia Italia ya kaskazini akarudi katika ikulu yake iliyopatikana katika maeneo ya Hungaria ya leo. Mwaka 453 aliamua kumwoa binti lakini alikufa kwenye sherehe ya arusi.
Baada ya kifo chake makabila ya Kigermanik yaliyowahi kuwa chini yake yaliasi. Katika mapigano Wahunni walishindwa. Baada ya kushindwa tena katika mapigano na Roma ya Mashariki umoja wa Wahunni uliporomoka kabisa. Walipotea na baada ya muda mdogo hawakutajwa tena katika maandiko ya kale, isipokuwa katika kumbukumbu ya vita zao za awali.
Mto Ayugi (Gulu)
ni jina la miwili kati ya mito inayopatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mtaguso wa tatu wa Laterano
thumb|right|250px|[[Basilika la Mtakatifu Yohane huko Laterano ambamo mtaguso ulifanyika.]]
Mtaguso wa tatu wa Laterano uliitishwa na Papa Aleksanda III (1159-1181) ufanyike huko Roma mwaka 1179, kutokana na Amani ya Venezia kati ya Kaisari Federiko I wa Ujerumani na Lega Lombarda ya Italia kaskazini.
Ulihudhuriwa na viongozi wa Kanisa 300 na kufanyika katika vikao vitatu, tarehe 5 Machi, 7 Machi na 19 Machi 1179.
Ulijadili masuala mbalimbali na kuyatungia kanuni 27 na kutangua zile zilizotolewa na antipapa Paskali III. Kati ya maamuzi muhimu zaidi, mmojawapo ulihusu uchaguzi wa Papa, ukidai thuluthi mbili za kura za makardinali wote, bila ya kutofautisha haki za makundi yao matatu.
Trenyce
alt=Trenyce mnamo 2012 akiwa London|thumb|Trenyce mnamo 2012 akiwa London Lashundra Trenyce Cobbins (amezaliwa 31 Machi, 1980) ni mwimbaji na mwigizaji wa Marekani anayejulikana zaidi kama mwana fainali kwenye msimu wa pili wa American Idol na kwa kazi yake kwenye jukwaa la mashindano ya muziki.
Alilelewa Memphis, Tennessee, Trenyce alishinda kipengele kimojawapo cha NAACP ACT-SO akiwa kijana, na alihudhuria Chuo Kikuu cha Memphis kwa ufadhili wa masomo ya muziki.
Wafiadini wa imani sahihi wa Afrika (12 Oktoba)
ni Wakristo 4,996 waliofia imani ya Kanisa Katoliki mahali mbalimbali pa Afrika Kaskazini mwaka 483 kwa agizo la mfalme wa Wavandali Huneriki aliyekuwa Mwario.
Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Ninie Doniah
Ninie Doniah ni mwimbaji wa Kimalagasi na mtunzi wa muziki wa salegy ambao unatoka katika eneo la pwani ya kaskazini mwa Madagaska, ikiwa ni pamoja na mahali alipozaliwa Nosy Be. Anatoka katika familia ya muziki: Bibi yake alikuwa mwimbaji mashuhuri wa jijy ya kitamaduni vako-drazana antakarana.
Wafiadini wa imani sahihi wa Afrika (12 Oktoba)
Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe 12 Oktoba.
Ninie Doniah
Doniah kwa kawaida huitwa "Malkia wa Salegy", kinyume na "Mfalme wa Salegy," nyota mkuu Jaojoby. Ni moja ya wasanii bora wa kike katika aina inayotawaliwa na wanaume, na ndiye balozi wa kike anaetambulika na kufaulu zaidi kwa aina hiyo nje ya Madagaska. Amerekodi zaidi ya albamu sita tangu miaka ya 1990 na anaendelea kuzuru Madagaska na visiwa vya Bahari ya Hindi.
Historia ya Cote d'Ivoire
Historia ya Cote d'Ivoire inahusu eneo la Afrika Magharibi ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Cote d'Ivoire.
Baada ya uhuru (7 Agosti 1960), iliwahi kuwa kati ya nchi tajiri zaidi za Afrika, lakini tangu mwaka 2002 uchumi na hali ya maisha kwa jumla vimeharibika kutokana na vita vya wenyewe kwa wenyewe (2002-2011).
Josephine Mandamin
Josephine Mandamin (21 Februari 1942 - 22 Februari 2019]) alikuwa mwanachama mwanzilishi wa harakati za kulinda maji nchini Kanada.
Mto Kageye (Wakiso)
unapatikana katika wilaya ya Wakiso, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Josephine Mandamin
Mandamin alikuwa mnusurika wa mfumo wa shule ya makazi ya lazima kwa Waindio wa Kanada na mwanzilishi mwenza wa Mother Earth Water Walkers. Katika umri wa miaka 77, alitembea takribani maili 25,000 kuzunguka mwambao wa Maziwa Makuu]] yote, na njia nyingine za maji za Amerika Kaskazini, akiwa amebeba ndoo ya maji, ili kuleta ufahamu juu ya hitaji la kulinda maji dhidi ya uchafuzi wa mazingira.
Mto Bungatira
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Antipapa
Antipapa (kutoka Kilatini ambapo lina maana ya "Mpingapapa") ni jina linalotumiwa na wanahistoria kumtajia askofu yeyote aliyejidai kuwa Papa wa Roma, lakini madai yake hayakukubaliwa na wengi wakati wake, au hayakubaliwi na Kanisa Katoliki wakati huu.
Kiiban
Kiiban (pia Kisea-Dayak) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Malaysia, Indonesia na Brunei inayozungumzwa na Waiban kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2013 idadi ya wasemaji wa Kiiban nchini Malaysia imehesabiwa kuwa watu 752,000. Pia kuna wasemaji 15,000 nchini Indonesia (2003) na wasemaji 21,400 nchini Brunei. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiban iko katika kundi la Kimalayiki.
Papa Alexander V
thumb|right|Papa Alexander V Alexander V (anajulikana pia kama Petro wa Kandia, 1339 – 3 Mei 1410) kwa mtazamo rasmi wa Kanisa Katoliki alikuwa antipapa wakati wa Farakano la Magharibi (1378–1417), ingawa wanahistoria wengine wanamuona kuwa Papa halisi.
Aliogoza kuanzia 26 Juni 1409 hadi kifo chake mwaka 1410.
Pamela Nomvete
Pamela Nomvete (alizaliwa nchini Ethiopia, mwaka 1963) ni mwigizaji raia wa Afrika Kusini na Uingereza.
Maisha
Pamela Nomveta alizaliwa na wazazi kutoka Afrika Kusini. Utoto wake alikulia katika nchi tofauti tofauti na kujiunga katika shule ya bweni ya United Kingdom na baadae kusoma katika chuo cha mziki na uigizaji Royal Welsh. Kwa sehem nyingine aliishi Manchester,mahali ambapo dada yake alikuwa mwanafunzi. Na baada ya kuafanya kazi kama mwiigiza United Kingdom,Nomveta alihamia Johannesburg,Afrika kusini mwaka 1994,Na baada ya uchaguzi wa rais wa Nelson Mandela na kuanguka kwa ubaguzi wa rangi.
Mnamo mwaka 1990 Nomvete alianza kazi kwenye runinga,kufikia umaarufu wa Afrika kusini wa soap opera kizazi cha muendelezo wa runinga Afrika kusini.Uhusika wake kama Ntsiki Lukhele ulikuwa kahaba mbobezi, mwenye uchu wa kujipatia nguvu, mshashiwishi na hatari sana. .Japo kuwa Nomveta peke yake alipambana kwa masonenoko baada ya ukafiri na kutalikiwa na mume wake.Na maisha yake kufunuliwa, kwa hatua moja aliishi kwenye gari lake, akiuza nguo kwa ajili ya chakula na sigara.
Kwenye Zulu Love Letter 2004, Nomvete alicheza Thandi,a single mother na journalist alipambana kuwasiliana na binti yake wa miaka kumi na tatu aliyemtenga.Thandi alikua mjamzito wa mtoto wake,alishambuliwa na kupigwa na kikosi cha ubaguzi wa rangi,akamuacha mtoto kiziwi na bubu.Nomvete alishinda katika utendaji wake wa FESPACO na kutunukiwa kama mwigizaji bora mnamo mwaka 2005.
Mwaka 2012 hadi 2013,alionekana kwenye kipindi cha muda mrefu cha soap opera Coronation Street nchini Uingereza,akicheza kama Mandy Kamara aliyekuwa muigizaji wa zamani Lloyd Mullaney akicheza na Craig Charles.
Wafiadini wa Afrika Kaskazini (16 Oktoba)
ni Wakristo 220 waliofia imani ya Kikristo huko Afrika Kaskazini.
Pamela Nomvete
Maisha
Mnamo mwaka 2013 alichapisha wasifu wa Dancing to the Beat of the Drum:Katika utafutaji wa nyumba yangu ya kiroho.
Wafiadini wa Afrika Kaskazini (16 Oktoba)
Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini, ingawa majina yao hayajulikani.
Pamela Nomvete
Maisha
Nomvete alifanya mazoezi Nichiren Buddhism.
Wafiadini wa Afrika Kaskazini (16 Oktoba)
Sikukuu yao ya pamoja huadhimishwa tarehe 16 Oktoba.
Kikalkoti
Kikalkoti ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakalkoti. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikalkoti imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikalkoti iko katika kundi la Kiaryan.
Historia ya Benin
Historia ya Benin inahusu eneo la Afrika Magharibi ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Benin, lakini kabla ya mwaka 1975 lilijulikana kama Dahomey.
Ufalme wa Dahomey
thumb|left|[[Sherehe na ngoma kule Abomey, 1908.]] Ufalme wa Dahomey ulianzishwa katika nchi ya kisasa ya Benin.
Katika karne ya 17, ufalme huo uliotawaliwa na oba (ni cheo cha mfalme wake) ulienea sehemu kubwa ya Afrika ya Magharibi.
Dahomey ilianzishwa na Waaja baada ya uhamisho wao kutoka Togo kuja Benin ya leo. Jina la Dahomey linasemekana kuwa limetokana na neno la Kifon la "dan" lenye maana ya "nyoka" - dokezo la ibada ya nyoka kusini mwa nchi.
Jina la mfalme wa kwanza ni Do Aklin aliyekuwa mmoja wa wana watatu wa mfalme wa Ardra waliogawanya ufalme kati yao mnamo 1625 BK. Do Aklin aliunda mji wa Abomey ukawa mji mkuu wa Dahomey.
Waaja wa Abomey walichanganyikana na wenyeji wakawa kabila jipya la Wafon au Wadahomey. Waliratibu ufalme wao kwa kuupa serikali ya mfalme mwenye nguvu, wakaunda jeshi la kudumu.
Hasa mfalme Wegbadja aliweka utaratibu kwa vizazi vilivyofuata: mfalme alikuwa mtawala mkuu, mkoani au majimboni hapana watawala wa kieneo bali watumishi wake tu.
Ardhi yote ilitazamwa kuwa mali ya mfalme mwenyewe, mafundisho yaliyohakikisha malipo ya kodi kutoka kwa wakulima waliokubali ya kwamba nchi waliyoilima ni mali ya mfalme.
Mamlaka ya mfalme yalihakikisha nguvu ya Dahomey katika mazingira yake. Jeshi la kudumu lilimpatia chombo muhimu. Ndani ya jeshi hilo kulikuwa na kikosi kimoja cha pekee ambacho kilikuwa kikosi cha wanawake.
Wasafiri wa Ulaya walikiita kikosi hiki "Waamazoni" kutokana na askari wa kike katika masimulizi ya Wagiriki wa Kale.
Wegbadja na wafuasi wake walikaza pia umuhimu wa ibada za pamoja. Wafalme wenyewe na mizimu yao walipewa nafasi muhimu. Sadaka zilienda na kila nafasi, hasa sadaka kwa mizimu ya wafalme.
Dahomey na biashara ya watumwa
Kulikuwa na utajiri mkubwa kwa sababu ya kufanya biashara na Wazungu, hasa Wareno na Waholanzi waliofika kuanzia mwisho wa karne ya 15.
Katika karne tatu za historia yake Dahomey ilikuwa kati ya wafanyabiashara wakuu wa watumwa. Pwani ya Benin ya leo ilijulikana kama Pwani ya Watumwa.
Biashara ya watumwa iliendelea kwa karne tatu mpaka mwaka wa 1885.
Chini ya Wafaransa
Kuanzia karne ya 18, ufalme wa Dahomey ulidhoofika mpaka Ufaransa uliweza kuuvamia mwaka wa 1892. Dahomey ikawa chini ya ukoloni wa Ufaransa kuanzia mwaka wa 1899 hadi ilipopata tena uhuru tarehe 1 Agosti 1960.
Baada ya uhuru
Mpaka mwaka wa 1972 makundi mbalimbali walipigana vita, hatimaye Wakomunisti walianza kutawala chini ya kiongozi wao Mathieu Kérékou.