cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asili ya Kiswahili
Historia ya suala la chimbuko la lugha
Chami (1994), Massamba na wenzake (1992 hadi (1996) wanasema utafiti uliofanywa na wataalamu wanaosema kuwa chimbuko la lugha ya Kiswahili ni Kingozi kizungumzwacho Kenya na Kishomvu kizungumzwacho maeneo ya Bagamoyo na Dar es Salaam hauna mashiko, hivyo basi litakuwa ni jambo la busara kama watafanyia upya utafiti wao.
Chuo Kikuu cha Cape Town
Historia
UCT ilihamia kampasi ya Groote Schuur Estate mwaka wa 1928. Wakati wa mfumo wa kibaguzi, miaka ya 1960-1990, UCT iliendelea kupinga ubaguzi wa rangi, na ilikuwa kiongozi katika ukombozi na uwiano wa kirangi. Mwaka wa 1987 hasa ulikuwa na mapigano ya mara kwa mara kati ya wanafunzi walioandamana na polisi, na taarifa za polisi kuwepo katika kampasi kudhibitiwa na serikali. Tarehe 24 Aprili 1987 polisi waliingia kampasi na hii ilikuwa mara ya kwanza tangu mwaka wa 1972 kwa huduma ya polisi ya Afrika Kusini kuwahi kusitisha maandamano katika chuo kikuu cha wazungu. Mara nyingi, waandishi wa habari na wahariri wa gazeti rasmi la wanafunzi, Varsity, walijipata chini ya upekuzi kutoka kwa serikali ya kibaguzi ya chama tawala cha National Party.
Nembo ya UCT iliundwa mwaka wa 1859 na Charles Davidson Bell, Soroveya-Mkuu wa Cape Colony wakati huo. Bell alikuwa msanii shupavu ambaye pia aliunda medali na stempu ya pembe tatu ya Cape.
Asili ya Kiswahili
Historia ya suala la chimbuko la lugha
Wapo wataalamu wengine wanaosema kuwa chimbuko la lugha ya Kiswahili ni huko Afrika ya Magharibi (Kamerun). Wao wanaseme kuwa kwa kuwa Afrika ya Magharibi ndiko chimbuko la Wabantu wa mwanzo yawezekana ndiko Kiswahili kilipoanzia.
Fronto na wenzake
Frontoni abati (alifariki karne ya 2 au ya 4) alikuwa Mkristo wa Misri ambaye alikwenda kuishi jangwani pamoja na wenzake 70.
Chuo Kikuu cha Cape Town
Daraja
Chuo Kikuu cha Cape Town kinaorodheshwa kama chuo kikuu bora zaidi Afrika yote na THES - QS World University Rankings na Academic Ranking of World Universities na Chuo Kikuu cha Shanghai Jiao Tong. Ndio chuo kikuu pekee Afrika kilichoingia ndani ya 200 bora kulinagana na orodha ya THES-QS ikiwa ya 146, mbele ya vyuo vikuu mbalimbali mashuhuri kama vile Chuo Kikuu cha Tufts na Chuo Kikuu cha London, Malkia Mary.
Asili ya Kiswahili
Historia ya suala la chimbuko la lugha
Pia wataalamu wengine wanasema chimbuko la lugha ya Kiswahili ni huko Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Hawa wanasema baada ya wale Wabantu wa mwanzo kutoka Afrika Magharibi kukaa kwa muda mrefu katika misitu minene ya Kongo walianza kutawanyika kwa sababu mbalimbali, ikiwemo kutafuta maeneo yenye uoto wa asili, hivyo walijikuta wakitokea kingo za Uganda na Kigoma hadi kufikia Ziwa Viktoria walikaa hapo kwa muda mrefu hadi walipoamua kuondoka maeneo hayo na kuelekea katika mabonde yenye rutuba ya mto Tana katika visiwa vya Shupate na Shungwaya.
Chuo Kikuu cha Cape Town
Mahusiano
UCT ni mwanachama wa Worldwide Universities Network, Association of African Universities, Chama cha Vyuo Vikuu vya Jumuiya ya Madola, Cape Higher Education Consortium, Elimu ya Afrika Kusini, na Shirikisho la Kimataifa la Vyuo Vikuu.
Asili ya Kiswahili
Historia ya suala la chimbuko la lugha
Baadae mwaka 1999 Massamba na wenzake wakaja na kusema kuwa chimbuko la lugha ya Kiswahili ni upwa wa pwani ya Afrika Mashariki. Wao wanamalizia kwa kusema kuwa chimbuko la lugha ya Kiswahili ni matokeo ya muingiliano wa muda mrefu kati ya Wabantu waliokuwa wakizungumza lugha zao za asili (Kibantu). Hivyo basi ni ukweli kuwa chimbuko la lugha ya Kiswahili ni pwani ya Afrika Mashariki.
Fronto na wenzake
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu.
Chuo Kikuu cha Cape Town
Wanafunzi wa Zamani Mashuhuri
Watano wa wahitimu wa Chuo hiki wametuzwa Tuzo ya Nobel:
Asili ya Kiswahili
Historia ya suala la chimbuko la lugha
Hivyo, kuhusu asili ya lugha hiyo kuna nadharia mbalimbali, kama vile:
Kiswahili ni Kikongo
Nadharia hii inaeleza kuwa asili ya lugha ya Kiswahili ni huko nchini Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo). Inasemekana kwamba pwani ya Afrika ya Mashariki hapo mwanzo ilikuwa haikaliwi na watu, lakini kutokana na ugumu wa maisha hapo baadae watu kutoka maeneo ya Kongo walihamia pwani ya Afrika ya Mashariki. Watu hao bila shaka walihama na lugha zao ikiwemo Kiswahili.
Fronto na wenzake
Sikukuu yao inaadhimishwa tarehe 14 Aprili.
Mto Ndumoto
unapatikana kusini mwa Kenya.
Asili ya Kiswahili
Kiswahili ni Kikongo
Sababu hizo hazina mashiko kutokana na kuwa wanahistoria hawajaeleza ni lini hasa watu hao walihamia maeneo ya pwani ya Afrika ya Mashariki.
Mto Ndumoto
Maji yake yanaishia katika mto Athi-Galana-Sabaki na hatimaye katika Bahari ya Hindi.
Asili ya Kiswahili
Kiswahili ni Pijini au Krioli
Nadharia hii inasema kwamba wakati Waarabu walipokuja pwani ya Afrika ya Mashariki walioa wanawake wa Afrika na hivyo kutokana na mwingiliano wa lugha zao tofauti ilizaliwa lugha mpya ambayo ni aina ya Pijini.
Kiswahili ni Kibantu
Wanahistoria wanaeleza kuwa Kiswahili kimetokana na Kibantu kwa kutoa sababu mbalimbali. Miongoni mwa sababu hizo ni:
Mpango wa usimamizi wa mazingira
Mpango wa usimamizi wa mazingira ni utaratibu ambao hutumika na wamiliki wa ardhi, watu, na vyombo vinavyohusika na usimamizi wa mazingira kuhamasisha utunzaji wa mazingira yao.
Hana Librová
Hana Librová (alizaliwa Brno, Moravia, 26 Novemba 1943) ni mwanabiolojia, mwanasosholojia na mwanamazingira wa Ucheki.
Ni mwanzilishi wa Idara ya Masomo ya Mazingira katika chuo cha Masaryk. Alishawahi fanya utafiti juu ya miitindo ya mazingira na thamani ya mazingira
Khadija Kopa
Khadija Omar Abdallah Kopa (alizaliwa Zanzibar, 1963) ni mwimbaji wa muziki wa Taarab na mtunzi wa nyimbo kutoka nchini Tanzania. Mbali ya muziki, Kopa ni mama wa nyumbani, mfanyabiashara na pia mwanaharakati wa kisiasa nchini Tanzania.
Chama cha Usawa Binafsi cha Tanzania
Chama hiki kinarahisisha mazungumzo juu ya kanuni endelevu ya mwenendo kwa muktadha wa Kiafrika, uliobadilishwa kulingana na mazingira ya Mtanzania. Kinabainisha zana mpya na muundo wa sera ili kuchochea uwekezaji kwa uwezeshaji wa Watanzania.
Historia
Matukio ya kuidhinisha jukwaa lililoboreshwa kwa Tanzania ni pamoja na:
Wataalam katika ufadhili
Katika semina ya ushauri juu ya mtaji wa ubia na ufadhili wa usawa wa kibinafsi ulioandaliwa na Taasisi ya Sekta Binafsi ya Tanzania, Dk Mary Nagu, Waziri wa Nchi Ofisi ya Waziri Mkuu, Uwekezaji na Uwezeshaji aliwaambia washiriki kwamba kutokana na fursa nyingi za uwekezaji zinazojitokeza katika sekta mbali mbali za uchumi, nchi inahitaji wataalam katika mtaji wa ubia na usawa binafsi.
Chanzo mbadala cha fedha kwa kampuni nchini Tanzania
Khadija Kopa
Mtoto wake wa kike Zuhura Othman Soud, afahamikaye kwa jina la kisanii kama Zuchu ni mwimbaji pia. Alijiunga na Wasafi Classics na kutoa nyimbo maarufu kama vile: Nisamehe, Sukari, Yalaa, Cheche, Wana.
Maisha na kazi
Khadija Kopa alizaliwa mwaka 1963 kisiwani Zanzibar na ni mtoto wa pekee katika familia ya Kopa. Ameolewa na ana watoto wanne na wajukuu wawili.
Khadija alikuwa akipenda kuimba tangu akiwa mdogo, akisomea madrasa Zanzibar. Akiwa chuoni (madrasa) alikuwa msomaji mzuri wa qaswida, halafu vilevile alipokuwa Young Pioneer, alikuwa kwenye kikundi cha kwaya.
Hali kadhalika shuleni alikuwa kwenye mambo ya ngoma, mambo ya utamaduni na kwaya. Shule yao ilikuwa bingwa kwa kwaya Zanzibar. Aliendelea hivyo hadi katika shule ya upili.
Kazi ya sanaa alianza mwaka 1990 katika Kikundi cha Culture Musical Club. Siku moja alikuwa amekaa huku akiiga wimbo. Akapita babu yake aliye katika kikundi cha Culture Musical Club cha Zanzibar. Akamsifia ya kwamba anajua kuimba. Basi akachukua hatua ya kuandika barua kwa niaba yake bila ya kumshauri, akaipeleka Culture Musical Club kuomba ajiunge nao.
Khadija pia amepata kushirikiana na waimbaji wengine wa kike kama vile Mwanamtama Amir, marehemu Leila Khatib na wanaume kama akina Abdul Misambano na Ali Star, waliporomosha nyimbo ambazo zilitamba miaka hiyo katika ulimwengu wa Taarab.
Chama cha Usawa Binafsi cha Tanzania
Historia
Mfuko ulikuwa na dola za Kimarekani milioni 180
Ulianzishwa mnamo 2013 kufuatia mfuko wa usawa wa binafsi wa Dola za Kimarekani milioni 180, Fursa za Miundombinu ya Afrika, Mfuko wa Utajiri wa Mamlaka ya Uwekezaji wa Qatar (Orodha ya Uwekezaji Mbadala ya 2007). Kujifunza kutokana na makosa ya uwekezaji wa kibinafsi inashiriki katika kuanzisha tasnia endelevu ya maadili nchini Tanzania.
Kimuong
Kimuong ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wamuong. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kimuong imehesabiwa kuwa watu milioni 1.14. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimuong iko katika kundi lake lenyewe la Kimuong.
WYSIWYG
WYSIWYG (unaweza kutamka wizi-wig) ni akronimu au kifupi cha Kiingereza What You See Is What You Get. Ni mfumo katika fani ya kompyuta ambako yale yanayoonyeshwa kwenye skrini yanaonekana sawa na yale yatakayotokea wakati wa kuchapisha maandishi au kwenye tovuti inayotungwa.
Chililabombwe
Mwaka 2010 ulikuwa na wakazi 91,833.
WYSIWYG
Mwanzoni maandishi ya kiwambo yalionekana kwa herufi za namna moja tu, ilhali mtumiaji aliongeza amri kwa misimbo isiyoonekana baadaye akitaka maandishi koze, herufi kubwa au rangi tofauti. Tofauti ilifanana na yale tunayoona katika wikipedia tukibadilisha mwonekano wa "Hariri chanzo" na "Hariri" (=WYSIWYG).
Mfano wa mfumo wa misimbo
Onesiforo
Onesiforo (jina la Kigiriki lenye maana ya "mleta faida") alikuwa mwanamume Mkristo wa karne ya 1 aliyetajwa na Mtume Paulo kwa shukrani katika Waraka wa pili kwa Timotheo 1:16-18.
WYSIWYG
Programu za kwanza zilizosambaa mfumo wa WYZIWYG zilikuwa za Apple na Windows.
Onesiforo
Kwa hiyo Paulo alimtakia huruma ya Mungu pamoja na familia yake.
Inasemekana Onesiforo alipata kuwa askofu wa Kolofon (Asia Ndogo), halafu wa Korintho. Hatimaye alifia dini mjini Parium (karibu na Efeso).
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Septemba au kesho yake.
Akronimu
Akronimu ni neno lililoundwa kutokana na herufi au silabi za mwanzo za majina.
Mifano ni
Tarakilishikuu
Tarakilishikuu (pia kompyutasupa, supercomputer) ni tarakilishi inayoshughulikia kiwango kikubwa kabisa cha hesabu za sayansi.
Inahifadhiwa katika chumba chenye mfumo poza maalum ambao unaunganisha uyoyozwaji hewa na kimiminiko poza.
Tarakilishikuu za miaka ya 1970 zilitumia prosesa chache. Katika miaka ya 1990 zikatokea mashine zitumiazo maelfu ya prosesa. Hadi mwishoni mwa karne ya 20 Tarakilishikuu zitumiazo makumi elfu ya prosesa zikawa ni kawaida. Tarakilishi za karne ya 21 zinaweza kutumia prosesa zaidi ya 100,000 (baadhi zikitumia vizio vyenye kuonesha kwa picha) zikiunganishwa na miungo kasi.
Tarakilishikuu iitwayo Blue Gene/P iliyopo Maabara ya Kitaifa ya Argone inaendesha zaidi ya prosesa 250,000, ikitumia uyoyozwaji hewa wa kawaida wa kituo cha data, ina makundi 72 ya makabati yanayounganishwa na mtandao nuru wa kasi kubwa.
Mifumo ya Tarakilishi zitumiazo jumla kubwa ya prosesa kwa kawaida zinatumia moja ya njia mbili: Njia mojawapo (kwa mfano, kwenye ukokotozi msambao) idadi kubwa ya Tarakilishi peke (kwa mfano, Tarakilishi mpakato [laptop]) zinasambazwa kwenye mtandao (kwa mfano, intaneti) na kutenga kiasi au muda wote kutatua tatizo fulani kwa pamoja; kila Tarakilishi inapokea na kukamilisha kazi nyingi ndogo ndogo, na kutoa ripoti ya matokeo kwa Tarakilishikuu ambayo inaunganisha matokeo ya kazi kutoka Tarakilishi zote kuwa utatuzi wa jumla.
Katika njia nyingine, idadi kubwa ya prosesa zilizoteuliwa zinawekwa kwa ujirani mkubwa kabisa (kwa mfano, kwenye Konga tarakilishi); hii inaokoa muda mwingi kuhamisha data kuzunguka pande zote na inafanya urahisi kwa prosesa kufanya kazi pamoja (kuliko katika kazi zilizotenganishwa), kwa mfano katika usanifumuundo Wavu na Hayipakyubu.
Matumizi ya prosesa zenye-kokwa-nyingi ikiunganishwa na uwekaji-chini-ya-makao-makuu ni mwelekeo unaoibuka; mtu anaweza kufikiria hiki kitu kama konga dogo (prosesa zenye-kokwa-nyingi katika smatifoni, tableti, tarakilishi mpakato na kadhalika) ambalo kwa pamoja linategemea na kuchangia kwenye kundi.
Tarakilishikuu inachukua nafasi muhimu katika sayansi ya mkokotoo, na zinatumika kwa mapana kwenye kazi makini za mkokotoo katika nyanja mbalimbali, ikiwa ni pamoja na makanika ya kwanta, utabiri wa hali ya hewa, tafiti za tabia nchi, chunguzi za mafuta na gesi, fanyizo za molekuli (ukokotozi wa maumbile na tabia za michanganyiko ya kemikali, makromolekuli za biolojia, polima, na fuwele), na uigaji wa Asili (kama vile uigaji wa nyakati za mwanzo za ulimwengu, erodainamiki za ndege na vyombo vya anga, ulipuaji wa silaha za nyuklia, na mchanganyiko wa nyuklia).
Pote pote katika historia ya Tarakilishikuu, zimekuwa muhimu katika nyanja ya kukabili Elimu ya mficho.
Kipimo cha utendaji wa Tarakilishikuu
Kwa ujumla Tarakilishikuu imelenga katika upeo wa ukokotozi uwezo kuliko ukokotozi ujazo.
Mara nyingi mfumo uwezo unaweza kutatua tatizo lenye ukubwa au ugumu ambao hakuna Tarakilishi nyingine inayoweza. Kwa mfano, matumizi magumu sana ya uigaji hali ya hewa.
Kwa kupingana na hili, ukokotozi ujazo moja kwa moja unafikirika kutumia nguvu ya Tarakilishi yenye athari madhubuti za gharama kwa ajili ya kutatua kiwango kidogo cha matatizo makubwa au kiwango kikubwa cha matatizo madogomadogo. Kwa mfano, maombi ya watumiaji wengi kwenye databezi au nywila. Miundo ya mashine zitumikazo kusaidia watumiaji wengi kama utaratibu wa kazi za kila siku zinaweza kuwa na ukubwa mwingi lakini hazifikiriwi moja kwa moja kama Tarakilishikuu, ikichukuliwa kwamba hazitatui tatizo moja kubwa na gumu sana.
Kwa ujumla, kasi za Tarakilishikuu zinapimwa na kuwekwa alama teule kwa FLOPS (Floating Point Operations Per Second), na si kwa mbadala wa MIPS; ni kwamba, hii ni “Instructions per second” kama inavyohusika na Tarakilishi za madhumuni-ya-jumla. Vipimo hivi kwa kawaida vinatumika kwa pamoja na viambishi awali vya SI kama vile Tera-, ikiunganishwa katika kifupisho “TFLOPS” (1012 FLOPS, inatamkwa teraflops), au peta-, ikiunganishwa kwenye kifupisho “PFLOPS” (1015 FLOPS, inatamkwa petaflops). Kwa “Kipimopeta” Tarakilishikuu zinaweza kuchakata kwadrilioni moja (milioni kwa kipawa cha nne (Uingereza) au milioni kwa kipawa cha tano (Marekani)) (1015) (1000 trilioni) FLOPS. “Kipimoexa” ni kuwa ukokotozi tendaji upo kwenye nafasi ya exaflops. Exaflop ni kwintilioni moja (1018) FLOPS (teraflops milioni moja).
Si namba moja inayoweza kutoa picha ya utendaji mzima wa mifumo ya Tarakilishi, hata hivyo lengo la alama teule ya Linpark ni kukadiria ni kwa kasi ipi Tarakilishi inaweza kutatua matatizo ya namba na hii inatumika kwa mapana zaidi katika tasinia. Vipimo vya FLOPS ni eidha vimedondolewa kulingana na nadharia ya utendaji wa kiwango mbadiliko cha prosesa (kizalishwacho kutoka ainisho la mtengenezaji wa prosesa na kuonyeshwa kama “Rpeak” katika orodha ya TOP500) ambacho kiujumla hakipatikani wakati wa kufanya kazi halisi, au uelewa patikanifu, uzalishwao kutokana na alama teule za LINPARK na kuonyeshwa kama “Rmax” katika orodha ya TOP500. Alama teule za LINPARK hasa hasa zinatekeleza changanuzi za LU ya solo kubwa. Utendaji wa LINPARK unatoa ishara kiasi ya utendaji kwa baadhi ya matatizo ya dunia halisi, lakini si lazima ifananie na masharti ya utendaji kazi ya Tarakilishikuu nyingi nyinginezo, ambapo kwa mfano zinaweza kuhitaji zaidi kiwango kikubwa cha uwezo wa vizio vya kutunzia kumbukumbu, au zinaweza kuhitaji utendaji bora wa ukokotozi wa namba kamili, au zinaweza kutaka utendaji wa juu wa mifumo ya I/O ili kupata viwango vya juu vya utendaji.
Orodha ya TOP500
Orodha hii inaonyesha Tarakilishikuu yenye kasi iliyopo katika muda wowote unaotakiwa.
Orodha ya TOP500 inaonyesha Tarakilishikuu yenye kasi iliyopo ni ile ambayo nchi nyingi duniani kote zinashiriki kuitumia.
Mradi wa TOP500 unaweka safu na maelezo ya mifumo ya Tarakilishi 500 zenye nguvu zaidi duniani.
Mradi ulianzishwa mwaka 1993 na unachapisha orodha iliyokuwa ya kisasa ya Tarakilishikuu mara mbili kwa mwaka.
Orodha ya kwanza ya kisasa mara zote inatukia na Mkutano wa Kimataifa wa Ukokotozimkuu mwezi Juni. Na ya pili huwakilishwa mwezi Novemba katika Mkutano wa Ukokotozimkuu wa ACM/IEEE. Mradi huu umelenga kutoa msingi wa kutumainiwa wa ufuatiliaji na ugunduaji mielekeo ya ukokotozi wa kasi ya juu na kuweka safu katika misingi ya HPL. Ni utekelezaji unaowezekanika wa utendaji wa hali ya juu wa alama teule ya LINPARK ulioandikwa kwenye fortran ya Tarakilishi za distributed-memory.
Orodha ya TOP500 inakusanywa na Jack Dongara wa Chuo kikuu cha Tennessee, knoxville, Erich Strohmaier na Horst Simon wa Maabara ya Kitaifa ya NERSC/Lawrence Berkeley (na, kutoka 1993 mpaka kifo chake mwaka 2014, Hans Meuer wa Chuo kikuu cha Mannheim, Ujerumani.)
Ifuatayo ni orodha ya hivi karibuni ya Tarakilishi ambayo inapatikana juu kabisa ya orodha ya TOP500, na “kasi ya juu” inapatikana kama makadirio ya “Rmax”
Historia ya Tarakilishikuu
Historia ya ukokotozi mkubwa sana inarudi nyuma hadi miaka ya 1960 wakati mfululizo wa Tarakilishi katika Control Data Corporation (CDC) ulibuniwa na Seymour Cray kutumia ubunifu vumbuzi na usambamba ili kufanikisha kufikia kilele cha ukokotoaji bora.
Tarakilishi CDC6600 iliyoachiwa mwaka 1964 inafikirika kuwa ndiyo Tarakilishikuu ya kwanza.
Cray alihama CDC mwaka 1972 na kwenda kuunda kampuni yake. Miaka minne baadaye, aliwasilisha Tarakilishi iitwayo Cray-1 iliyokua na kasi ya 80Mhz mwaka 1976, na ikawa moja ya Tarakilishikuu yenye mafanikio sana katika historia ya Tarakilishi.
Mto Melikwe
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Mto Mbuzini (Kilifi)
unapatikana katika kaunti ya Kilifi, kusini mashariki mwa Kenya (eneo la pwani).
Tarakilishikuu
Historia ya Tarakilishikuu
Wakati Tarakilishikuu za miaka ya 1980 zikitumia prosesa chache tu, miaka ya 1990, mashine zilizotumia maelfu ya prosesa zikaanza kuonekana kote Marekani na Japani, na kuweka rekodi mpya za utendaji wa mkokotoo.
Mto Melikwe
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Tarakilishikuu
Historia ya Tarakilishikuu
Tarakilishikuu iitwayo Numerical Wind Tunnel kutoka kampuni ya Fujitsu ilitumia prosesa za Vekta 166 na kujiweka nafasi ya juu mwaka 1994 kwa kasi ya juu ya 1.7gigaflops kwa prosesa.
Intel Paragon inawezekana ilikuwa na prosesa za Intel i860 kuanzia 1000 hadi 4000 katika umbo mbalimbali, na kutambulika kuwa ndiyo na kasi zaidi duniani mwaka 1993. Paragon ilikuwa ni mashine ya MIMD ambayo inaunganisha prosesa kupitia wavu wa vimbe mbili wenye kasi kubwa, ulioruhusu kazi zifanyike katika chomozo tofauti, kwa kuwasiliana kupitia Kipengee cha Upitishaji Jumbe.
SR2201 ilipata utendaji wa juu wa 600 megaflops mwaka 1996 kwa kutumia prosesa 2048 zilizounganishwa kupitia mtandao wa mwamba wa vimbe tatu wenye kasi.
Matumizi ya nishati na mbinu za kudhibiti joto kwa Tarakilishikuu
Tarakilishikuu hasa inatumia kiwango kikubwa cha nguvu ya umeme, na takribani kiwango chote hiki kinageuzwa kuwa joto, inahitaji upoozaji. Kwa mfano Tianhe-1A inatumia megawati 4.04 za umeme.
Gharama za kuwasha na kupoza mashine zinaweza kuwa kubwa, kwa mfano megawati 4, katika bei ya dola 0.10 kwa kilowati, ni jumla ya dola 400 kwa saa au dola milioni 3.5 kwa mwaka.
Mbinu za udhibiti joto ni suala kubwa kwenye vifaa vya elektroniki vyenye sehemu nyingi, na linaathiri mifumo ya Tarakilishi yenye nguvu sana kwa namna tofautitofauti. Nguvu ya Mpango wa Joto na Mtapanyo wa Nguvu ya CPU vilitoa kwa ukokotozi-mkubwasana kuzipita zile mbinu za kizamani za upoozeshaji Tarakilishi.
Uwekaji wa maelfu ya prosesa pamoja bila kuzuilika unazalisha kiwango kikubwa cha msongamano wa joto ambao unatakiwa ushughulikiwe. Cray-2 ilipoozwa kwa kimiminiko poza na mfumo poza wa maji yanayosukumwa kwa nguvu ya shinikizo kupoza vihunzi huru vyake wakati ikitumika. Hata hivyo njia hii ya upoozeshaji kwa kutumia kimiminiko haikua sahihi kiutendaji kwa mifumo ya kabati-nyingi zitumiazo prosesa zisizo-kwenye-rafu, na katika System X, mfumo maalum wa upoozeshaji unaohusisha uyoyozwaji hewa na kimiminiko poza ulianzishwa kwa mwungano na kampuni ya Liebert.
Katika mfumo wa Blue Gene, IBM kwa makusudi kabisa walitumia prosesa za nguvu ya chini ili kushughulikia msongamano wa joto. Kwa upande mwingine, Power775 kutoka IBM, iliyoachiwa mwaka 2011, ina elementi zilizowekwa karibu sana ambazo zinahitaji upoozeshaji wa kutumia maji. Mfumo wa Aquasar kutoka IBM kwa upande mwingine unatumia upoozeshaji wa kutumia maji moto ili kufanikisha ufanisi wa nishati. Maji yanatumiwa pia kupasha majengo.
Ufanisi wa nishati wa mifumo ya Tarakilishi kiujumla unapimwa kimbadala na “FLOPS kugawanya kwa wati”. Mwaka 2008, Roadrunner kutoka IBM ilifanya kazi kwa 376 MFLOPS/wati. Mwezi Novemba mwaka 2010, Blue Gene/Q ilifikia 1684 MFLOPS/wati. Mwezi Juni wa 2011, sehemu 2 za juu kwenye orodha ya Green500 zilishikwa na mashine za Blue Gene, za New York (kila moja ikifikia 2097 MFLOPS/wati), ambapo konga DEGIMA ya Nagasaki ikichukua nafasi ya tatu ikiwa na 1375 MFLOPS/wati.
Matumizi ya Tarakilishikuu
Hatua za matumizi ya Tarakilishikuu zinaweza kuwekwa kwa kifupi katika jedwali lifuatalo:
Tarakilishi Blue Gene/P ya IBM imekua ikitumika kuigiza seli neva bandia katika ulinganifu wa makadirio ya asilimia moja ya tabaka la nje ya ubongo wa binadamu.
Utabiri wa hali ya hewa wa kisasa pia unategemea Tarakilishikuu. Idara ya Taifa ya Usimamiaji maswala ya Bahari na Hewa wanatumia Tarakilishikuu kuchakacha mamia ya mamilioni ya chunguzi kusaidia kufanya tabiri za hali ya hewa ziwe sahihi zaidi.
Mwaka 2011, changamoto na magumu katika kusukuma mgubiko wa matumizi ya Tarakilishikuu viliwekewa msisitizo na kampuni ya IBM kutelekeza mradi wake wa Tarakilishi Blue Waters ya kipimopeta.
Kiungulia
Kiungulia (kwa Kiingereza heartburn) ni hali ya kusikia maumivu makali katika koo la chakula.
Maumivu hayo yanatokana na kupanda kwa asidi iliyomo tumboni (asidi haidrokloriki = HCl) inayofanya kazi ya kuua vijidudu vinavyoingia tumboni kwa njia ya chakula na maji.
Mara nyingi kiungulia kikatokea baada ya tumbo kujaa gesi.
Kiungulia kinaweza kuwa na sababu mbalimbali ikiwa ni pamoja na kula kwa pupa au kupita kiasi, matumizi ya dawa za kulevya, ujauzito, tumbo kujaa gesi, vidonda vya tumbo n.k.
Namna ya kuzuia kiungulia
Kiungulia kinaweza kuzuiwa kwa namna mbalimbali. Zifuatazo ni baadhi ya njia za kuzuia kiungulia:
Tiba
Tiba ya kiungulia inaweza kuwa ni ya asili au ya hospitali. Hivyo mtu anayesumbuliwa na kiungulia anaweza kutumia:
Kinguon
Kinguôn ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Wanguôn. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kinguôn imehesabiwa kuwa watu 1000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinguôn iko katika kundi la Kimuong.
Yawa Hansen-Quao
Yawa Hansen-Quao (alizaliwa Accra) ni mwanzilishi wa chama cha Ghana cha wajasiriamali wa kijamii na mwanamke. Anakaa kwenye bodi ya Chuo kikuu cha Ashesi, anahudumu katika Bodi ya Ushauri, Taasisi ya Wanawake ya Uongozi wa Kimataifa, Chuo Kikuu cha Benedictine, mwanzilishi wa Mtandao wa Wanawake Wanaoongoza (LLN), na mwanachama wa Mtandao wa Uongozi wa Afrika na Jukwaa la Uchumi Duniani la Global. Jumuiya ya Shapers. Yeye ni mtetezi na anazingatia katika elimu na ustawi wa mtoto wa kike.
Maisha ya zamani
Yawa Hansen-Quao ndiye binti mkubwa zaidi wa mwanasiasa wa Ghana ambaye alilazimika kuikimbia nchi mapema miaka ya 1980 katikati ya msimu wa machafuko ya kisiasa. Aliishi maisha yake ya utotoni akiwa mkimbizi huko Togo na kisha Marekani. Kama wakimbizi wengi wa Kiafrika waliolazimishwa kulikimbia bara lao, alilelewa kati ya tamaduni mbili na kuziweka ndani zote mbili. Haukuwa wakati rahisi kwa Yawa, akiishi kwa kutumainiwa kwamba wangerudi nyumbani wakati kukiwa salama zaidi, lakini utoto huu wa tamaduni mbili ulimfinyanga alivyo leo. Alirudi nyumbani mwishowe mwaka wa 1996 akiwa kijana. Vizuizi vya lahaja na kitamaduni vilizuia uhusiano wake na vijana wengine waliolelewa na Waafrika. Fursa zilizozuiliwa za maendeleo zilizokuwa zikipatikana kwa wasichana wa Kiafrika zilidhihirika haraka kwa Yawa na baada ya walezi wake kutengwa na familia ikaanguka katika nyakati ngumu za bajeti, alihitaji kuimarisha familia na kumtunza baba yake, ambaye alikuwa mgonjwa na kansa.
Licha ya ugumu huu, alikuwa na mtandao wa kumuunga mkono babake, rafiki mkubwa na mshauri wake kutoka US Junior Achievement. Mshauri huyu aliona uwezo mkubwa ndani yake na alimlipia Yawa karo ya shule wakati wa matatizo ya kifedha ya familia ili aendelee kuwa shuleni. Shule ilikuwa chanzo cha uwezo wa uongozi wa Yawa na nishati ya ubunifu. Ukomavu na wajibu wake ulituzwa kwa majukumu kadhaa katika serikali ya wanafunzi.
Mto Mitangoni
unapatikana katika kaunti ya Kilifi, kusini mashariki mwa Kenya (eneo la pwani).
Brittany Murphy
Maisha ya awali
Brittany Anne Murphy alizaliwa mjini Atlanta, Georgia, mnamo tar. 10 Novemba 1977. Wazazi wake, Sharon Kathleen Murphy na Angelo Bertolotti, walitalikiana akiwa na umri wa miaka miwili, na Murphy akalelewa na mama'ke huko mjini Edison, New Jersey, na baadaye mjini Los Angeles, ambapo walipohamia kwa hiyo Murphy aliweza kujiendeleza zaidi katika kazi zake za uigizaji. Murphy alisema kwamba mama'ke hakuwahi kujaribu kuzuia shughuli zake, na anamhesabu mama'ke kama ndiyo chachu ya mafanikio yake ya baadaye: "Pale nilipomwomba mama'ngu tuamie mjini California, aliuza kila kitu na kuhamia kule kwa ajili yangu. … Siku zote huniamini." Mama'ke Murphy ni mtu mwenye asili ya Ireland na Ulaya ya Mashariki na baba'ke ni Mwitalia-Mwamerika. Alilelewa katika familia ya wa Baptist na baadaye wakaja kubadili na kuwa kwenye dhehebu la taasisi fulani ya Kikristo ambayo si jumuia katika taasisi za Kikristo zingine.
Murphy alikuwa ndugu wa kati wakubwa wawili, Jeff na Tony Bertolotti, na dada'ke wa kati, Pia Bertolotti.
Kuzaliwa kwa Bikira Maria
Kuzaliwa kwa Bikira Maria ni sikukuu inayoadhimishwa tarehe 8 Septemba katika Kanisa Katoliki na vilevile katika makanisa ya Waorthodoksi, ambako inaorodheshwa kati ya sherehe kuu.
Tukio hilo halisimuliwi na Biblia ya Kikristo, ila na Injili ya Yakobo, sura 1-5.
Dipotsana
Dipotsana ni kijiji katika Ngwaketse, Wilaya ya Southern huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 124 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Kiphuong
Kiphuong ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Vietnam inayozungumzwa na Waphuong. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiphuong imehesabiwa kuwa watu 15,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiphuong iko katika kundi la Kikatuiki.
Maabara
Maabara (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: Laboratory) ni jengo au chumba maalumu kinachotumika kwa ajili ya majaribio na utafiti wa kisayansi.
Vilevile kuna maabara zinazotumika katika hospitali na katika majaribio mengine ya kisayansi. Kwa mfano, maabara ya biolojia ni jengo au chumba maalumu kwa ajili ya kufanyia majaribio yahusuyo viumbe hai.
Historia
Maabara za zamani katika nchi ya Uingereza zilikuwa za kutengenezea dawa. Vita vya pili vya dunia vilifanya maabara ziwe kubwa kwa minajili ya kutengenezea zana za vita za kiatomiki.
Katahoka
Katahoka ni kata ya Wilaya ya Biharamulo, Tanzania yenye msimbo wa posta namba 35617.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi wa kata ilikadiriwa kuwa watu 7,512.
Maabara
Historia
Leo maabara bado zinatumika kwa madhumuni ya kutengenezea na kujaribu dawa, kuunda zana za vita na pia kufundisha katika shule.
Bahari ya Solomon
thumb| Bahari ya Solomon Bahari ya Solomon ni sehemu ya Bahari Pasifiki iliyopo kati ya Papua Guinea Mpya na Visiwa vya Solomon.
Bahari ya Solomon inajumuisha mfereji wa New Britain unaofikia kina cha zaidi ya mita 9,140 chini ya usawa wa bahari.
Wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia yalitokea mapigano mengi katika sehemu hiyo.
Mwalimu
Mwalimu (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza teacher, school teacher na pengine educator) ni mtu anayesaidia wengine kupata ujuzi, maarifa na tunu.
Mto Ngelilia
unapatikana katikati ya Kenya.
Mwalimu
Kazi hiyo inaweza kufanywa na yeyote katika nafasi maalumu, kwa mfano mzazi au ndugu akimfundisha mtoto nyumbani, lakini kwa wengine ndiyo njia ya kupata riziki inayomdai karibu kila siku kwa miaka mingi, kwa mfano shuleni. Huko mwalimu anatakiwa kuwa na shahada au stashahada, kadiri ya sheria za nchi na ya ngazi ya elimu inayotolewa.
Imesemekana kuwa walimu vijana wanafundisha kuliko wanavyojua, yaani hata mengi wasiyoyajua vizuri. Wenye umri wa makamo wanafundisha yale yote wanayoyajua. Kumbe wazee wanafundisha yale yanayowafaa wasikilizaji.
Mto Ngelilia
Maji yake yanaishia katika mto Tana na hatimaye katika Bahari ya Hindi.
Mwalimu
Majukumu
Mara nyingi ni pamoja na kufundisha kusoma na kuandika, kuhesabu, kufanya kazi fulani ya mikono, kushirikiana katika jamii, kufuata dini, kuunda kazi za sanaa.
Kwa kawaida ufundishaji huo unadai mwalimu aandae somo kwa kufuata mtaala fulani, kutoa vipindi na kutathmini maendeleo ya mwanafunzi. Pia ni muhimu atunze nidhamu.
Nje ya madarasa, pengine mwalimu anatakiwa kuongoza wanafunzi wake katika safari za kutembelea mashamba, viwanda, kumbi, makumbusho, n.k.
Sifa zinazohitajika
Ualimu ni kazi ngumu sana, kwa sababu unahusika na mambo mengi.
Umoja wa Ulaya umetaja sifa tatu muhimu:
Wataalamu wa sayansi ya elimu wanazidi kukubaliana kwamba mwalimu yeyote anahitaji mambo matatu:
Mto Namatta
unapatikana katika wilaya ya Mukono, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Benki ya Kimataifa ya Biashara Tanzania
Benki ya Biashara ya Kimataifa Tanzania ni benki ya biashara nchini Tanzania, yenye uchumi wa pili kwa ukubwa katika Jumuiya ya Afrika Mashariki. Imepewa leseni na Benki Kuu ya Tanzania, benki kuu ya nchi na mdhibiti wa benki zote kitaifa.
Maelezo ya jumla
Benki hiyo ni mwanachama wa benki ya Biashara, kampuni ya huduma za kifedha, yenye makao yake makuu huko Schindellegi, Uswisi, na kampuni tanzu nchini Tanzania na Bangladesh.
Hapo zamani, Kikundi cha Benki ya Biashara kilikuwa na hisa ndogo za kibenki katika nchi kumi na tatu za Ulaya Mashariki, Asia na Afrika. Kundi hilo limetengwa kutoka nchi hizo, isipokuwa hizo mbili, zilizotajwa.
Kuanzia Desemba 2019, ICB Tanzania ilimiliki jumla ya mali yenye thamani ya TZS: bilioni 79.546 (Dola za Marekani milioni 34.5), na hisa za wanahisa wa TZS: bilioni 20.079 (Dola za Marekani milioni 8.7).
Umiliki
ICB Tanzania inamilikiwa zaidi na Kikundi cha Kibenki cha ICB cha Uswisi, na wanahisa wanne wasio wa Tanzania. Jedwali hapa chini linaonyesha mgawanyo wa hisa za Benki ya Kimataifa ya Biashara Tanzania, kuanzia Novemba 2020.
Kalulushi
alt=Eneo la mchanga wa Delli huko Kalulushi, Zambia, Afrika 02|thumb|Eneo la mchanga wa Delli huko Kalulushi, Zambia, Afrika 02 ni mji wa Zambia katika mkoa wa Copperbelt.
Mwaka 2010 ulikuwa na wakazi 100,381.
David Rovics
Rovics anakosoa sera za serikali ya Marekani na anadai kuwa "sera ya mambo ya nje ya serikali ya Marekani inawakilisha maslahi ya makampuni ya Marekani" na kwamba "serikali ya Marekani haipendi demokrasia ya ndani ya nchi au nje."
Ingawa baadhi ya kazi za Rovics hazichapishwi, na nyingi zinasambazwa kibiashara, Rovics amefanya muziki wake wote uliorekodiwa upatikane bure kama faili za mp3 zinazoweza kupakuliwa. Anahimiza usambazaji wa bure wa kazi yake kwa njia zote zisizo za faida ili kukuza kazi yake na kueneza ujumbe wa kisiasa, na anazungumza dhidi ya tovuti au programu kama iTunes ambazo hutoza pesa kwa kupakua nyimbo zake. Rovics pia ametetea uimbaji wa nyimbo zake kwenye maandamano na amefanya muziki wake na mashairi kupatikana kwa kupakuliwa mitandaoni.
Wasifu
David Rovics alizaliwa huko New York City. Familia yake ilihamia Wilton, Connecticut alipokuwa mdogo. Rovics alitiwa msukumo wa kisiasa wakati wa ujana wake kutokana na uzoefu wake na watu wenye mwelekeo wa kihafidhina, mazingira ya Kikristo ya mji wake wa asili. Wazazi wake, wanamuziki wa classical na waelimishaji, walikuwa huru katika mtazamo wao. Labda kwa sababu hii, wakati katika ujana wake Rovics alipata ushwishi wa kufuatilia mambo ya nyuklia duniani. Amejielezea kuwa " Myahudi anayepinga Uzayuni kutoka New York".
Mnamo 1985, Rovics alijiandikisha katika Chuo cha Earlham huko Richmond, Indiana, lakini aliacha shule na kuhamia Berkeley, California. Alifanya kazi i kama vile mpishi, barista, katibu na mpiga chapa, huku akifuatilia masilahi yake ya muziki kama mwigizaji wa barabarani na katika vilabu vidogo na baa. Alijizatiti katika mrengo wa kushoto na akawasiliana na watunzi wengine wa nyimbo na waigizaji na kufanya nao maongezi ya chini chini kulingana na masuala mazima ya itikadi zao kisiasa. Kufikia mapema miaka ya 1990 alikuwa akipendelea kusafiri katika njia za chini ya ardhi za Boston.
Mto Ngendambora
Maji yake yanaishia katika mto Tana na hatimaye katika Bahari ya Hindi.
Utumwa barani Afrika
thumb|350x350px| Njia kuu za biashara ya watumwa katika Afrika ya kati thumb| Kikundi cha watumwa cha [[Zanj huko Zanzibar (1889)]] Utumwa barani Afrika ulipatikana kwa muda mrefu. Sawa na maeneo mengine ya Dunia ya kale, mifumo ya utumwa na kazi isiyo huru ilikuwa kawaida katika sehemu nyingi za Afrika. Utumwa huo ulikuwepo kabla ya kufika kwa wanfayabiashara wa watumwa Waarabu na Wazungu.
Wakati Afrika ilipoingizwa zaidi katika biashara ya kimaifa ya watumwa, mifumo hiyo ya utumwa wa kimapokeo ilianza kupeleka wafúngwa pia kwa masoko ya watumwa nje ya Afrika. Biashara hiyo ya kimataifa ilitokea katika biashara ya watumwa kuvukia Sahara, biashara ya watumwa katika Bahari Hindi, na biashara ya watumwa ya Atlantiki (ambayo ilianza karne ya 16).
Utumwa wa kimapokeo katika Afrika ulipatikana kwa aina tofauti: Utumwa wa deni, utumwa wa mateka wa vita, utumwa wa kijeshi, utumwa wa ukahaba, na utumwa wa jinai; vyote vilifanywa katika sehemu anuwai za Afrika. Utumwa kwa madhumuni ya nyumbani na kwa mahitaji ya watawala ulienea kote Afrika. Utumwa wa mashambani ulitokea pia, hasa kwenye pwani la Afrika ya Mashariki na katika sehemu za Afrika ya Magharibi. Umuhimu wa utumwa wa mashambani ya ndani uliongezeka wakati wa karne ya 19, kwa sababu ya kukomeshwa kwa biashara ya watumwa ya Atlantiki na katika Bahari Hindi. Madola kadhaa ya Kiafrika yaliyotegemea biashara ya watumwa ya kimataifa yalirekebisha uchumi wao kuelekea biashara halali ambako bidhaa zilizalishwa na watumwa.
Aina za utumwa
Kulikuwa na aina tofauti za utumwa na kazi isiyo huru katika Afrika. Aina hizo ziliathiriwa na desturi za jamii za kienyeji lakini pia na taasisi ya utumwa wa Kirumi, mafundisho ya Wakristo kuhusu utumwa, taasisi ya utumwa wa Kiislam kupitia biashara ya watumwa ya Kiislamu, na hatimaye biashara ya watumwa ya Atlantiki.
Utumwa ulikuwa sehemu ya muundo wa uchumi wa jamii nyingi za Kiafrika kwa karne nyingi, ingawa viwango vilitofautiana. . Ibn Batutta aliyetembelea Milki ya Mali katikati ya karne ya 14, alisimulia kwamba wakazi wa eneo hilo walishindana kwa idadi ya watumwa na watumishi wao, na yeye mwenyewe alipewa mtumwa kama "zawadi ya ukarimu."
Katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, hali ya kisheria ya watumwa mara nyingi ilikuwa tata; watumwa walikuwa na haki mbalimbali na pia uhuru katika mambo kadhaa, na mabwana wao walibanwa katika uwezo wao kuwatendea na kuwauza. Jamii nyingi ziliweka tofauti kati ya aina tofauti za watumwa: kwa mfano, kutofautisha kati ya wale waliozaliwa katika utumwa na wale ambao walitekwa katika vita. Tofauti za utumwa barani Afrika zilihusiana na miundo ya ukoo. Katika jamii nyingi za Kiafrika, ambapo ardhi haingeweza kumilikiwa, idadi ya watumwa ilitumika kama njia ya kuonyesha ushawishi mtu alikuwa nao na kupanua uhusiano na koo nyingine. Hii ilifanya watumwa kuwa sehemu ya kudumu ya ukoo wa bwana, na watoto wa watumwa waliweza kuendelea kama sehemu ya ukoo wa Bwana. Watoto wa watumwa waliozaliwa katika familia waliweza kuhesabiwa kama watoto wa ukoo wa bwana na kupanda ngazi katika jamii, hata wakati mwingine hadi cheo cha chifu.
Utumishi wa nyumba
Kidesturi watumwa wengi walitumiwa katika nyumba za mabwana ambako walibaki na uhuru fulani. Watumwa wa nyumbani wangetazamwa kama sehemu ya ukoo wa bwana na kwa kawaida wasingeuzwa kwa wengine isipokuwa kwa sababu maalumu. Watumwa hao waliweza kuwa na mapato yao waliweza kununua mali na ardhi, waliweza kuoa na mara nyingi waliweza kupitisha mali kwa watoto wao.
Utumishi wa deni
Katika utumishi wa deni (ing. pawnship) mtu hutumiwa kama dhamana kwa deni. Mwiwa (mdeni), mtoto wake au mtu mwingine wa ukoo wake anapaswa kufanya kazi bila malipo kwa mwia. Utumishi wa aina hiyo ulikuwa umbo la dhamana liliopatikana mahali pengi katika Afrika Magharibi. Ilikuwa kuhusu ahadi ya mtu kumtumikia mtu mwingine anayemtolea mkopo. Utumishi wa deni uliweza kufanana na utumwa lakini mara nyingi ulikuwa tofauti na utumwa halisi; hasa kwa sababu mapatano kuhusu utumishi mara nyingi yalikuwa kwa muda fulani tu, au aina maalumu za kazi. Utumishi wa aina hiyo ulikuwa kawaida katika Afrika Magharibi kabla ya mawasiliano na Ulaya, pamoja na watu wa Akan, watu wa Ewe, watu wa Yoruba, na watu wa Edo, na umbo tofauti pia kati ya Waefik, Waigbo, Waijaw, na Wafon ).
Utumwa wa kijeshi
thumb|250x250px| Watumwa wa dhabihu katika Forodha za kila mwaka za Dahomey - kutoka Historia ya Dahomy, Ufalme wa bara wa Afrika, 1793 Utumwa wa kijeshi ulikuwa pamoja na kujipatia wafungwa na kuwafundisha kazi ya uanajeshi. Hao waliendelea kuwa hali ya watumwa wa kijeshi hata baada ya kumaliza muda wao. Vikosi vya askari watumwa viliendeshwa na kiongozi, ambaye angeweza kuwa mkuu wa serikali wa eneo fulani au kiongozi wa kujitegemea, aliyetumia askati wake kwa malipo au kwa masilahi yake yeye mwenyewe.
Utumwa wa kijeshi ulitokea hasa katika bonde la Mto Nile (nchini Sudan na Uganda), ambako vikosi vya wanajeshi watumwa viliendeshwa na mamlaka mbali mbali za Kiislamu, halafu kati ya viongozi wa kijeshi wa Afrika Magharibi. Vikosi vya kijeshi huko Sudan viliundwa katika miaka ya 1800 kwa njia ya uvamizi wa kijeshi ambako wafungwa wengi walikamatwa.
Watumwa wa dhabihu
Dhabihu ya wanadamu ilikuwa kawaida katika milki za Afrika Magharibi hadi wakati wa karne ya 19. Katika jamii ambazo zilifanya dhabihu ya wanadamu, watumwa walikuwa idadi kubwa ya wahanga.
Kwenye sikukuu ya kifalme ya kila mwaka katika milki ya Dahomey takriban wafungwa 500 waliuawa kama kafara. Dhabihu zilifanywa kote kwenye pwani ya Afrika Magharibi na maeneo ya bara. Dhabihu zilikuwa za kawaida katika Milki ya Benin, katika Ghana, na katika madola madogo ya kujitegemea katika maeneo ya kusini mwa Nigeria ya leo. Katika Mkoa wa Ashanti, adhabu ya kifo ilitekelezwa kwa umbo la dhabihu ya wanadamu.
Biashara ya watumwa wa ndani
Mataifa na makabila mengi kama Milki ya Bono, Waashanti wa Ghana ya leo na Wayoruba wa Nigeria walihusika katika biashara ya watumwa. Jamii kama Waimbangala wa Angola na Wanyamwezi wa Tanzania walishiriki katika vita dhidi ya jamii wa Waafrika jirani na kuwapeleka kama wafungwa hadi pwani walipouzwa kwa wafanyabiashara Wazungu na Waarabu. Wanahistoria John Thornton na Linda Heywood wa Chuo Kikuu cha Boston wamekadiria kuwa kati ya Waafrika waliotekwa na kisha kuuzwa kama watumwa kwenda Amerika katika biashara ya watumwa ya Atlantiki, karibu asilimia 90 walikamatwa na Waafrika wengine ambao waliwauzia wafanyabiashara kutoka Ulaya. Henry Louis Gates, Mwenyekiti wa Idara ya Mafunzo ya Kiafrika na Kimarekani-Kiafrika, amesema kuwa "bila ushirikiano wa kibiashara kati ya matabaka ya juu ya Kiafrika, wafanyabiashara wa Ulaya na mawakala wa kibiashara, biashara ya watumwa kwenda "Ulimwengu Mpya" (Amerika) haingewezekana, angalau siyo kwa kiwango kilichotokea. "
Hali ya utumwa kote Afrika
thumb| Watumwa wa Malagasi ( Andevo ) wakiwa wamembeba Malkia [[Ranavalona I wa Madagaska]]
Afrika Kaskazini
thumb| Wanubi [[Watu weusi|Weusi wakisubiri kuuzwa katika soko la watumwa huko Misri ya zamani.]] Utumwa kaskazini mwa Afrika ulianzia Misri ya Kale. Ufalme Mpya (1558–1080 KK) ulileta idadi kubwa ya watumwa kama wafungwa wa vita kwenye bonde la Mto Nile na kuwatumia kwa kazi za nyumbani na kazi za umma zilizosimamiwa. thumb|230x230px| Kuachiliwa kwa watumwa wa Kikristo kwa kulipa fidia na watawa wa Katoliki huko [[Algiers mnamo 1661.]] thumb|230x230px| Kuchoma Kijiji Barani Afrika, na Kukamata Wakazi Wake (uk. 12, Februari 1859, XVI) Utumwa wa kibiashara ulikuwa halali na kawaida katika maeneo yote ya Afrika Kaskazini wakati wa utawala wa Dola la Roma (145 KK - mnamo 430 BK), na Waroma wa Mashariki kutoka 533 hadi 695). Biashara ya watumwa iliyowaleta kupitia jangwa hadi Afrika Kaskazini iliendelea. Ilikuwepo katika nyakati za Waroma wa Kale, na kuna hati tza kihistoria zinazoonyesha kuwa ilisimamiwa hapo kwa mikataba. Jamhuri ya Roma ilipopanuka, ilifanya wafungwa kutoka vita zake kuwa watumwa. Kwa mfano, Orosius aliandika kwamba Roma ilifanya watumwa watu 27,000 kutoka Afrika Kaskazini mnamo 256 KK.
Pembe ya Afrika
thumb| Mwanamke 'mtumwa' huko [[Mogadishu (1882-1883)]] Katika Pembe la Afrika, wafalme wa Kikristo wa Milki ya Ethiopia mara nyingi waliuza watumwa wa kipagani kutoka Waniloti kutoka mipaka yao ya magharibi kwa wafanyabiashara Waarabu. Sultani za Kisomali na Kiafar, kama vile Usultani wa Adal pia walifanya biashara ya watumwa wa Zanj ( Wabantu ) ambao walikamatwa kutoka bara. left|thumb| Watumwa nchini [[Ethiopia, karne ya 19.]]
Afrika ya Kati
thumb|230x230px| Soko la watumwa huko [[Khartoum, c. 1876]] thumb| Mtumwa wa kike mzee, c. 1911/15, inayomilikiwa na Njapundunke, mama wa mfalme wa Bamum Ibrahim Njoya Kuna historia ya kimdomo inayosimulia utumwa ulikuwepo katika Ufalme wa Kongo tangu wakati wa uundaji wake na Lukeni lua Nimi akimtumikisha Mwene Kabunga ambaye alimshinda kuanzisha ufalme wake. Taarifa za kimaandishi ya Wareno zilitaja kuwepo kwa watumwa katika Ufalme wa Kongo, ambao walikuwa wafungwa wa vita kutoka Ufalme wa Ndongo.
Utumwa ulikuwa wa kawaida kando ya Mto Kongo. Katika nusu ya pili ya karne ya 18 maeneo hayo yalikuwa chanzo kikuu cha watumwa kwa Biashara ya Utumwa ya Atlantiki, wakati bei kubwa ya watumwa kwenye pwani ilifanya biashara ya watumwa ya masafa marefu kuwa na faida. Wakati biashara ya Atlantiki ilipokwisha, bei za watumwa zilipungua sana. Hii ilisababisha kukua kwa biashara ya watumwa wa ndani ambako wafanyabiashara wenyeji walininunua watumwa kwa shabaha ya kuunda vijiji vipya. Tofauti ilifanywa kati ya aina mbili tofauti za watumwa katika mkoa huu; watumwa ambao walikuwa wameuzwa na kikundi cha jamaa zao, haswa kama matokeo ya tabia isiyofaa kama uzinzi, hawakuweza kujaribu kukimbia. Mbali na wale wanaofikiriwa kuwa hawapendezi kijamii, uuzaji wa watoto pia ulikuwa wa kawaida wakati wa njaa. Watumwa ambao walikamatwa, hata hivyo, walikuwa na uwezekano wa kujaribu kutoroka na ilibidi wahamishwe mamia ya kilomita kutoka nyumbani kwao kama kinga dhidi ya hii.
Afrika Magharibi
left|thumb| Ramani ya Homann ya biashara ya watumwa ya ndani huko Afrika Magharibi, kutoka Senegal na Cape Blanc hadi Guinea, mito ya Cacongo na Barbela, na Ziwa la Ghana kwenye Mto Niger hadi Regio Auri (1743). Aina anuwai za utumwa zilipatikana katika jamii tofauti za Afrika Magharibi kabla ya biashara na Ulaya. Utumwa ulikuwepo, lakini haukuwa muhimu sana katika jamii nyingi ukilinganishwa na hali ya baadaye tangu kuanza kwa Biashara ya Watumwa wa Atlantiki.
Wakati biashara ya watumwa kupitia Sahara ilipoanza kukua, milki kadhaa zilistawi kwa kushiriki katika biashara hiyo; pamoja na Dola ya Ghana, Milki ya Mali, Bono na Dola ya Songhai. Walakini, jamii nyingine huko Afrika Magharibi zilipinga biashara ya watumwa kwa karne kadhaa kama vile Wajola, Wakru na Wabaga, na  Falme za Wamossi.
Wakati biashara ya watumwa ya Atlantiki ilipoanza, mahitaji ya watumwa katika Afrika Magharibi yaliongezeka na milki mbalimbali zilijenga uchumi wao kwenye biashara hiyo. Milki zilizoongoza katika kukamata wafungwa na kuwauza zilikuwa pamoja na Ashanti na Dahomey.
Pia idadi ya watumwa wa nyumbani iliongezeka sana katika Afrika Magharibi. Mwingereza Hugh Clapperton aliandika mnamo 1824 kwamba kwamba nusu ya watu wa Kano walikuwa watumwa. thumb| Mfanyabiashara wa watumwa wa [[Gorée, c. 1797]] Katika eneo la Senegambia, kati ya 1300 na 1900, karibu theluthi moja ya idadi ya watu walikuwa watumwa. Katika milki ya kwanza ya Kiislamu ya Sahel ya magharibi, pamoja na Ghana (750-1076), Mali (1235-1645), Segou (1712-1861), na Songhai (1275-1591), karibu theluthi moja ya idadi ya watu walikuwa watumwa. Nchini Sierra Leone katika karne ya 19 karibu nusu ya wakazi wote walikuwa watumwa.
Kati ya Waashanti na Wayoruba theluthi moja ya watu wote walikuwa watumwa, vilevile theluji moja ya wakazi wa Kanem (1600-1800). Nusu ya watu wa ukhalifa wa Sokoto iliyoundwa na Wahausa kaskazini mwa Nigeria na Kamerun walikuwa watumwa katika karne ya 19.
Afrika ya Mashariki
thumb|230x230px| Mfanyabiashara wa watumwa wa [[Jamhuri ya Watu wa Zanzibar|Kizanzibari Tippu Tip alikuwa na watumwa 10,000]] Katika biashara ya baharini kutoka eneo la Afrika ya Mashariki hadi Uajemi, Uchina, na India tangu milenia ya kwanza AD, watumwa walitajwa kama bidhaa lakini hawakuwa muhimu sanam bidha muhimu zilikuwa dhahabu na pembe za ndovu. Biashara ya watumwa ilikuwa ndogo na vyanzo vinataja kutekwa kwa wanawake na watoto kando ya visiwa vya Kilwa Kisiwani, Madagaska, na Pemba.
Imekadiriwa kwamba wafanyabiashara Waarabu walibeba takriban watumwa 1,000 kila mwaka katika karne kuanzia mwaka 800 hadi mnamo mwaka 1800.