cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karatasi
Karatasi kutoka China
Tangu Johannes Gutenberg abuni mashine ya kuchapa vitabu, mahitaji ya karatasi yaliongezeka sana duniani.
Leo hii njia nyingine za kutunza kumbukumbu kama vile tarakilishi na mtandao zimeanza kupunguza umuhimu wa karatasi kama media ya habari.
La Serena
thumbnail|right|280px|La Serena, Coquimbo
La Serena ni jina la mji mkuu wa mkoa wa Coquimbo katika Chile. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2002, mji una wakazi wapatao 180,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 0 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Mto Okokwene
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Wazaramo
Wazaramo ni kabila la watu kutoka eneo la Dar es Salaam, baina ya Rufiji na Bagamoyo, nchini Tanzania. Mwaka 2000 idadi ya Wazaramo ilikadiriwa kuwa 656,730. Lugha yao ni Kizaramo. Katika eneo la Rufiji wanajulikana pia kwa jina la Wamyagatwa.
Historia
Wazaramo ni sehemu ya Wabantu. Mababu wanaaminika waliingia katika eneo la Tanzania katika milenia ya kwanza BK. Historia yao ya kimdomo inasema ya kwamba walihamia pwani katika mazingira ya Dar es Salaam kutoka Uluguru (Morogoro) katika karne ya 18.
Walipokaa kwenye pwani walikuwa karibu na makazi ya Waswahili wakaanza kufahamiana na Waislamu. Taarifa za wakoloni Wajerumani mwanzoni mwa karne ya 20 zinaonyesha ya kwamba wakati ule Uislamu ulikuwa umeenea kati ya Wazaramo na waliendelea kujiunga nayo haraka. Siku hizi idadi kubwa wa Wazaramo ni Waislamu.
Jiji la Dar es Salaam lilikua haraka na kumeza vijiji vingi vya Wazaramo na wengine walihamia jijini wakitafuta kazi.
Valeri wa Limoges
Valeri wa Limoges (aliishi karne ya 6) alikuwa Mkristo aliyechagua kuishi upwekeni katika mkoa wa Akwitania, leo nchini Ufaransa.
Wazaramo
Mila na desturi
Taarifa za mwanzo wa karne ya 20 zasema ya kuwa Wazaramo walikuwa na desturi za pekee tofauti na wakazi wengine ya pwani:
Valeri wa Limoges
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Wazaramo
Mila na desturi
Jambo muhimu ni kwamba, kama Waluguru, Wakaguru, Wakutu na Wakwere, kabila hilo linafuata mfumojike, yaani ukoo wa mama ndio unaoongoza familia na watoto wote wanahesabiwa kuwa wa ukoo huo.
Jacob Zuma
Jacob Gedleyihlekisa Zuma (* 12 Aprili 1942) alikuwa Rais wa Afrika Kusini tangu mwaka 2009 hadi 2018, alipojiuzulu.
Alikuwa makamu wa rais Thabo Mbeki kati ya 1999 na 2005.
Tangu Desemba 2007 hadi 2017 alikuwa mwenyekiti wa chama tawala cha ANC.
Kijana na mwanaharakati wa ANC
Alikuwa mtoto wa wazazi maskini katika eneo la KwaZulu-Natal. Akiwa na umri wa miaka 17 akajiunga na ANC akaingia katika upinzani mkali dhidi ya serikali ya apartheid (ubaguzi wa rangi wa kisheria).
Mwaka 1963 alikamatwa akafungwa jela miaka 10 huko Robben Island pamoja na Nelson Mandela. Baada ya kuondoka gerezani akatoka Afrika Kusini akashiriki katika shughuli za nje za ANC huko Msumbiji na Zambia.
Aliingia katika uongozi hadi kuwa mkuu wa ujasusi wa jeshi la ANC.
Kupanda ngazi katika Afrika Kusini huru
Tangu ANC kuhalalishwa tena nchini Afrika Kusini mwaka 1990, Zuma alikuwa mwenyekiti wa chama cha Natal na baada ya uchaguzi wa 1994 akawa waziri katika serikali ya jimbo.
Mwaka 1997 alikuwa Makamu wa Mwenyekiti wa ANC na mwaka 1999 akateuliwa kuwa Makamu wa Rais wa Jamhuri.
Kuachishwa kazi serikalini 2005
Mwaka 2005 mshauri wake Shabir Shaik alihukumiwa miaka 15 jela kwa sababu alipokea rushwa. Zuma alishtakiwa pia na Rais Thabo Mbeki aliyemwachisha umakamu wa Rais. Kesi hii ilisimamishwa kwa sababu mashitaka hayakuandaliwa vizuri.
Miezi michache baadaye alishtakiwa tena kwa sababu mama mmoja alidai ya kuwa alinajisiwa na Zuma. Katika kesi hii Zuma hakuhukumiwa kwa sababu hakimu aliamini madai kwamba mama yule alikubaliana naye.
Kurudi kwake kama kiongozi wa ANC 2007 na uraisi 2009-2018
Baada ya ushindi wa ANC kwenye mwaka 2009 bunge lilimchagua Zuma kuwa rais wa taifa. Alirudishwa kama mwenyekiti wa ANC mwaka 2012 na kuwa mgombea wa urais 2014.
Katika uchaguzi wa kitaifa ANC ilipotea kura ikirudi bungeni na asilimia 62 za kura zote. Zuma lichaguliwa upya kuwa rais.
Tangu 2016 upinzani dhidi yake iliongezeka. Ulisababishwa na mashtaka ya kuhusishwa na rushwa, uhusiano wake wa karibu sana na familia tajiri wa Gupta, na ugomvi ndani ya serikali yake baada ya kufukuza mara mbili waziri wa fedha kulikofuatwa na vurugu wa kiuchumi.
Tarehe 8 Agosti 2017 kulikuwa na kura ya siri bungeni ya kumwondoa Zuma madarakani iliyoshindwa ingawa safari hii pia idadi kubwa ya wabunge wa ANC walikubali.
Mwisho wa 2017 ulitokea tena mkutano mkuu wa ANC pamoja na uchaguzi wa uongozi mpya. Zuma alimtaka Nkosazana Dlamini-Zuma (aliyewahi kuolewa naye mnamo 1982 akipata talaka 1998) kwa nafasi ya mwenyekiti wa chama atakayegombea baadaye pia urais. Lakini mkutano ulimchagua kuwa kiongozi wa chama Cyril Ramaphosa, makamu wa rais aliyewahi kupinga sehemu za siasa ya Zuma na hasa uenezaji wa rushwa.
Katika Februari 2018 kamati kuu ya ANC chini ya uongozi wa Ramaphosa ilidai Zuma ajiuzulu. Baada ya kukataa kwa muda na kutishwa na kura ya kumwondoa madarakani hatimaye Jacob Zuma aliitikia akajiuzulu tarehe 14 Februari 2018.
Yono Stanley Jilaoneka Kevela
Yono Stanley Jilaoneka Kevela (amezaliwa tar. 13 Desemba 1963) ni mbunge wa jimbo la Njombe Magharibi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Kyanyari
Kyanyari ni kata ya Wilaya ya Butiama katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba 31213. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  16,676 waishio humo.
Edvard Grieg
Edvard Hagerup Grieg (15 Juni 1843- 4 Septemba 1907) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda maarufu kutoka nchi Norwei. Huyu nae alikuwa mmoja kati ya watunzi wa Opera kwa kipindi cha Romantiki.
Burko
ni mlima wa volkeno nchini Tanzania.
Mlima una kimo cha m 2,114 juu ya usawa wa bahari.
Masao Nozawa
Masao Nozawa (野澤 正雄) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Ismaïl Omar Guelleh
thumb Ismaïl Omar Guelleh (mara nyingi hurejelewa kama IOG; kwa Kisomali: Ismaaciil Cumar Geelle; kwa Kiarabu: إسماعيل عمر جليه‎; amezaliwa Dire Dawa, Ethiopia, 27 Novemba 1947) ni Rais wa sasa wa Jibuti, madarakani tangu mwaka 1999.
Guelleh alichaguliwa kwa mara ya kwanza kuwa Rais mnamo 1999 kama mrithi wa mikono ya mjomba wake, Hassan Gouled Aptidon, ambaye alikuwa ametawala Jibuti tangu uhuru mnamo 1977. Guelleh alichaguliwa tena mnamo 2005, 2011 na 2016; uchaguzi wa 2011 ulipigwa marufuku na malalamiko ya upinzaji dhidi ya makosa yaliyoenea. Guelleh ameonyeshwa kama dikteta, na sheria yake imekosolewa na baadhi ya vikundi vya kutetea haki za binadamu.
Alipewa tuzo na Padma Vibhushan, tuzo ya pili ya juu ya raia huko India mnamo 25 Januari 2019 kwa jukumu lake katika uhamishaji salama wa raia wa India kutoka Yemen.
Jeshi la Magereza Tanzania Bara
Jeshi la Magereza Tanzania Bara (kwa Kiingereza Tanzania Prisons Service TPS) ni jeshi la serikali ya Tanzania, jukumu la jeshi hili ni kutunza, kukukamata waalifu aina zote za wafungwa na waalifu na kusimamia urekebishwaji wao. Lilianzishwa rasmi kama Idara Kamili ya Serikali mnamo tarehe 25 mwezi Agosti mwaka 2000. Jeshi hilo lifanya kazi chini ya Mahakama. Jeshi hili lina makao yake makuu Dodoma, na liko chini ya usimamizi wa Mahakama.
Jeshi la Magereza wakati lilipoanzishwa liliitwa Idara ya Jela ambapo shughuli zake zilibaki kuwa zile za kikoloni za utesaji wa wafungwa pamoja na kazi ngumu bila kujali kama ni ya manufaa kwao au kwa Taifa. Miaka ya 1990 lilianzisha dira na dhima yake kulingana na kanuni na viwango vilivyowekwa Kitaifa na Kimataifa.
Kipindi cha ukoloni wa Kijerumani
Kanuni ya Jinai ya Dola ya Ujerumani (Kwa kiingereza "The Criminal Code Of The German Empire" ilitoa aina mbalimbali za vifungo - yaani, vifungo vya adhabu, kufungwa, kuwekwa kizuizini kijeshi na kuwekwa kizuizini.
Shughuli za magereza wakati wa Afrika Mashariki ya Kijerumani zilihusisha utesaji wa wafungwa, kazi ngumu, kubaguliwa kwa rangi na unyanyasaji.
Kipindi cha Utawala wa Uingereza
Msingi wa kisheria wa mfumo wa magereza uliofanya kazi wakati wa uhuru wa Tanganyika unaendana na Tangazo la Polisi na Magereza 1919 na Sheria ya Magereza ya 1921. Hivi vilikuwa vyombo vya kisheria ambapo Waingereza walianzisha mfumo wao wa magereza kwa eneo lililokabidhiwa kwao na Mkataba wa Versailles.
Asili ya Huduma ya Magereza inaendana na vifungu muhimu zaidi vya Sheria ya 1921. Mtindo wa kibaguzi na uongozi wa utawala wa kikoloni unaweza kupatikana kutoka sehemu ya 6-8 ambapo maafisa wa magereza wanawekwa katika mpangilio. Kulikuwa na Kamishna, aliyehusika na usimamizi wa magereza katika eneo lote, na Wasimamizi waliopewa usimamizi wa kila gereza. Chini yao walikuwepo askari wa daraja la kwanza na wa daraja la pili wa magereza wa Ulaya, kisha wakaja maofisa wasaidizi wa Kiasia na wazawa, wakifuatiwa na wodi wakuu wa daraja la kwanza, la pili na la tatu, na kuteremka zaidi hadi wa wadi wa darasa la kwanza, la pili, la tatu, la nne, la tano na la sita.
Viwango vya magereza chini ya Utawala wa Uingereza ni pamoja na:
Mnamo 1933, kulikuwa na ujumuishaji na marekebisho ya Sheria ya Magereza ambayo kimsingi ilihifadhi mfumo huu, ingawa kulikuwa na marekebisho kadhaa. Kwa mfano, chini ya kifungu cha 89, ziara kutoka kwa marafiki iliruhusiwa mara moja kwa kila mwezi, na katika sehemu ya l00, mfumo wa msamaha ulizidi kuwa wa ukarimu, msamaha wa asilimia ya hukumu iliyobaki baada ya kukamilika kwa mwezi mmoja. Neno "mlinzi wa jela wa Uropa" liliondolewa. Vinginevyo, mfumo wa magereza ulibaki kama ulivyoanzishwa, na uliendelea kufuata sheria za 1933 hadi 1967.
Zanzibar
Utawala wa magereza Zanzibar ulikuwa sawa na ule wa Tanganyika. Msimamo wa kikatiba ulitofautiana ambapo Mkaazi wa Uingereza badala ya Gavana alianzisha magereza, na Mtukufu Sultani katika Halmashauri Kuu alishiriki katika kutoa Maagizo na sheria tanzu. Hata hivyo, Amri ya Magereza ya 1933 (Prisons Decree 1933), ambayo ilisimamia magereza ya Zanzibar hadi 1972, ilikuwa inaendana na Amri ya Tanganyika ya mwaka huo huo.
Tanzania: Baada ya uhuru
Sera mpya ya kusimamia usimamizi wa magereza ilitolewa. Sera iliyorekebishwa iliwekwa na Kamishna wa kwanza wa Magereza Mwafrika, O.K. Rugimbana. Kazi ya Uongozi wa Magereza ilikuwa kutayarisha sera mpya inayoendana na fikra za kistaarabu, ili kuifanya itumike sio tu kwa madhumuni ya kuadhibu bali hasa ya kuleta urekebishaji, wenye uwezo wa kuwasaidia wafungwa uwezo wa kiakili na ujuzi wa siku zijazo.
Ndani ya mfumo kama huu, sera ya kupeleka wafanyakazi wa magereza katika msingi wa ujenzi wa taifa ilibidi iboreshwe. Sifa ya msingi ya sera mpya ilikuwa kupeleka kila mfungwa aliyepatikana na hatia kwenye kazi yenye tija. Hata hivyo Sheria ya Magereza ya 1967 ina alama zote za kuwa muunganisho wa Sheria ya Magereza ya 1933 na marekebisho yake. Marekebisho madhubuti ni machache.
Kwa upande wa Zanzbar kumekuwa na mwelekeo tofauti, ingawa Zanzibar na Tanganyika ziliungana na kuunda Jamhuri ya Muungano wa Tanzania mwaka 1964. Sheria ya Magereza ya 1933 ilifutwa na Amri ya Elimu ya Wahalifu 1972 ("Offenders Education Decree 1972") ambayo ilidai kufuta magereza kabisa na kuanzisha Chuo cha Mafunzo Zanzbar badala yake.
Miaka ya 1970 hadi sasa
Baada ya uhuru, Sera mpya ya magereza ilitayarishwa ikikumbatia utendaji wa haki kwa wafungwa kama msingi mkuu wa sera. Lengo lilikuwa ni kuwarekebisha wahalifu kama mchango kwa usalama wa jamii.
Kiutendaji, mabadiliko haya ya kifalsafa yalidhihirishwa na:- · Kuanzishwa kwa sheria mpya, Sheria ya Magereza ya 1967 ambayo inajumuisha nia ya sheria ya kimataifa ya kujali haki za msingi za binadamu; Kuanzishwa kwa Magereza kadhaa ya mashamba ya Wazi katika maeneo ya vijijini ambayo yaliteuliwa kuwa vituo vya ubora kwa ajili ya kutoa ujuzi wa kilimo kwa wafungwa na kusambaza huduma hizo kwa jamii zinazowazunguka; Kuanzisha vituo vya mafunzo ya ufundi stadi katika mikoa ya Mbeya na Morogoro kwa ajili ya mafunzo ya ujuzi kwa wafungwa. Mafunzo haya yaliunganishwa na Mamlaka ya Elimu na Mafunzo ya Ufundi Stadi ili vyeti vya wahitimu vitambuliwe; Upanuzi wa miradi ya kiuchumi ndani ya magereza ya zamani yaliyorithiwa kwa ajili ya mafunzo ya ujuzi kwa wafungwa wa muda mrefu; · Uanzishaji wa programu za elimu za ngazi mbalimbali katika magereza ikijumuisha elimu ya msingi ya watu wazima, masomo ya kawaida ya kitaaluma na elimu ya shule ya msingi kwa walioacha shule katika Magereza ya Watoto; na · Kupitishwa kwa mtaala mpya wa mafunzo kwa wafanyakazi wa magereza kulingana na mbinu mpya ambapo uzingatiaji wa haki za binadamu ulisisitizwa. Pamoja na maendeleo haya mapya, hali ya magereza ilianza kupata sura ya kibinadamu zaidi na taswira ya TPS iliimarishwa sana ndani na nje ya nchi kuanzia mwanzoni mwa miaka ya 1970.
Hadi sasa TPS ina taasisi 126, ofisi za mikoa 21, Vyuo vya Mafunzo ya Watumishi viwili, Vituo vya Mafunzo ya Ufundi Stadi vine na Makao Mkuu. Ofisi za mikoa zinatoa usimamizi wa kiutawala, hali ya kuwa Makao Makuu yanasimamia vituo vyote vya Magereza nchini.
Magereza yaliyo chini ya Jeshi la Magereza Tanzania Bara ni pamoja na:
Kukirango
Kukirango ni kata ya Wilaya ya Butiama katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba 31209. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  24,501 waishio humo.
Jeshi la Magereza Tanzania Bara
Sheria na Kanuni
Jeshi la Magereza Tanzania linaendeshwa kupitia sheria na kanuni zifuatazo:
Viongozi
Baada ya kupatikana kwa Uhuru wa Tanzania Bara, Jeshi la Magereza liliendelea kuongozwa na Kamishna wa Magereza Muingereza, Bw. Patric. Manley hadi mwaka 1962 Jeshi hili lilipoanza kuongozwa na wazalendo.
Shirika la magereza
Shirika la Magereza lilianzishwa mwaka 1983 kwa Sheria ya Bunge namba 23 ya mwaka 1974 (the Corporation Sole Act No. 23/1974) chini ya kifungu cha 3(1) na kanuni zake za mwaka 1983.
Shirika linazalisha mali katika mwelekeo wa kibiashara ili kupata faida na kujitegemea kiuchumi. Malengo ya shirika la magereza ni pamoja na:
Shirika la magereza lina vitengo vitatu ambavyo ni Ujenzi na Ukaraba, Kilimo, Mifungo na Mazingira na Viwanda vidogovidogo. Shirika lina jumla ya miradi 27, kati ya hiyo miradi 16 ni ya kilimo na mifugo na 11 ni ya viwanda vidogo vidogo, pia zipo shughuli za mradi wa Kikosi cha Ujenzi zinazosimamiwa na shirika.
(i) Miradi ya Kilimo na Mifugo (ii) Miradi ya viwanda vidogo vidogo
Ushirikiano Kimataifa
Jeshi la Magereza lilianza shughuli za kutunza amani za umoja wa Mataifa mwaka 2009 kwa kupeleka Maofisa kwenye maeneo yaliyopigana kama vile Kongo, Liberia pamoja na Sudani ya Kusini na Sudan.
Pia limeshiriki kwenye huduma nyingine za urekebishaji barani Afrika katika Programu za kubadilishana wataalamu na nchi mbalimbali kwa ajili ya Mafunzo. Nchi hizo ni pamoja naMalaysia, Afrika Kusini, Zimbabwe na Namibia.
Jeshi la Magereza Tanzania limefanya mikataba ya Uhamishaji wa wafungwa na nchi za Mauritius, Zambia, Namibia pamoja na Thailand.
JX
JX au jx ni kifupi cha:
JY
JY au jy ni kifupi cha:
Elinor Byrns
thumb|180px|right|Elinor Byrns
Elinor Byrns (1876 - Mei 27, 1957) alikuwa mwanasheria wa Marekani, mpigania amani, na mtetezi wa haki za wanawake, mwanzilishi mwenza wa Women's Peace Society na muungano wa amani ya wanawake Women's Peace Union. .
Elfu moja na saba
Elfu moja na saba  ni namba inayoandikwa 1007 kwa tarakimu za kawaida na MVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 1006 na kutangulia 1008.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 19 x 53.
Orne
thumbnail|right|280px|Orne, Ufaransa
thumb|right|220px|Mahali pa Orne katika [[Ufaransa]] Orne ni département au department  la Basse-Normandie ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Alençon.
Derek Walcott
Derek Walcott (amezaliwa 23 Januari 1930) ni mwandishi na mshairi kutoka kisiwa cha Saint Lucia. Mwaka wa 1992 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Yukio Goto
Yukio Goto (後藤 靱雄; ? - 1976) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Goto alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 25 Mei 1930 dhidi ya Ufilipino. Goto alicheza Japani katika mechi 4.
1441
Makala hii inahusu mwaka 1441 BK (Baada ya Kristo).
Mto Oleny
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Acton, Massachusetts
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Acton, Massachusetts
Mto Oleny
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Acton, Massachusetts
thumb|right|260px|Mahali pa Acton katika Middlesex County na [[Massachusetts]] Acton ni mji wa Marekani katika jimbo la Massachusetts. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 21,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 79 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 52 km².
Havran, Balıkesir
thumb|Picha ya ramani kuonesha eneo la Balıkesir_Havran
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Balıkesir kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
Mia tano tisini na sita
Ni namba asilia inayofuata 595 na kutangulia 597.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 149.
Uwanja wa michezo wa Harry Gwala
Uwanja wa michezo wa Harry Gwala ni uwanja wa michezo wenye matumizi mbalimbali uliopo Pietermaritzburg nchini Afrika Kusini. Uwanja huu mara nyingi umekuwa ukitumiwa zaidi katika michezo ya mechi za mpira wa miguu na ndio uwanja wa nyumbani wa klabu ya Ligi kuu ya soka ya Maritzburg United.
Mnamo mwaka 2008, uwanja huo ulikuwa una uwezo wa kuingiza idadi ya watu 10,000 lakini hadi kukaribia Septemba 2009, idadi ya siti iliongezwa mpaka kufikia 12,000. Sababu ya swala hili ni kuwepo kwa hitaji la dharura la viwanja vyenye uwezo mkubwa katika mkoa huo, ambapo uliombwa kama uwanja wa mchezo wa kombe la dunia kwa wakati ujao.
328
Makala hii inahusu mwaka 328 (Baada ya Kristo).
Embulbul
Mlima una kimo cha mita 2,314 juu ya usawa wa bahari.
Reni
Reni (kutoka jina la Kilatini "Rhenus" la mto Rhine) ni metali nzito na haba sana. Kikemia ni elementi ya mpito yenye kifupi cha Re na namba atomia 75 katika mfumo radidia.
Tabia
Reni ni metali ngumu na nzito. Hutokea katika mitapo ya molibdeni. Baada ya kuisafisha rangi yake ni kifedha-nyeupe. Kati ya elementi zote zisizo nururifu ni elementi haba sana.
Matumizi
Kutokana na uhaba hakuna matumizi mengi. Inachanganywa hasa ndani ya aloi mbalimbali hasa na nikeli inapoongeza uimara kwa mfano ndani ya injini za ndege.
Kiriba
Kiriba ni kata ya Wilaya ya Musoma Vijijini katika Mkoa wa Mara, Tanzania yenye postikodi namba 31212. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  16,737 waishio humo.
Wilaya ya Marijampolė
thumbnail|right|280px| Wilaya ya Marijampolė
Wilaya ya Marijampolė (Kilithuania: Marijampolės apskritis) ni moja ya wilaya 10 ya kujitawala ya Lituanya. Idadi ya wakazi wake ni takriban 188,800. Mji wake mkuu ni Marijampolė.
Mkulima
Mkulima ni mtu anayejihusisha na sekta za kilimo na ufugaji na pengine uvuvi.
Katika kilimo mkulima hufanya kazi ya kukuza mimea, kuipalilia mpaka wakati wa mavuno.
KD
KD au kd ni kifupi cha:
Jabari
Nyota za Jabari huwa hazipo pamoja kihalisi lakini zinaonekana tu vile kutoka duniani. Kwa uhalisia kuna umbali mkubwa kati yake, kama ziko mbali au jirani nasi. Kwa hiyo kundinyota "Jabari" linaonyesha eneo la angani jinsi tunavyoliona kutoka duniani.
Jina
Jina la Kiswahili ni Jabari na linatokana na Kiarabu الجبار al-jabbaar ambalo linamaanisha "jitu". Jina hili lilipokewa na Waarabu kutoka kwa Waaramu waliosema gabbara "jitu". Wote walimaanisha hapa tabia ya mwindaji mkuu na nusu-mungu katika mitholojia ya Kigiriki aliyeitwa Ὠρίων orion na hivyo alitajwa katika kitabu cha Almagesti cha Klaudio Ptolemaio.
Nyota
Jabari ni kati ya makundinyota yanayoonekana vyema kwenye angakusi na pia angakaskazi ya Dunia. Nyota saba angavu sana zinakumbukwa kirahisi na watazamaji wa anga.
Nyota nne za Rijili ya Jabari (Rigel), Ibuti la Jauza (Betelgeuse), Bellatrix and Saiph zinafanya pembenne, na katikati kuna safu ya nyota tatu za karibu zinazoitwa "ukanda" ambazo ni Alnitak, Alnilam na Mintaka (ζ, ε na δ Orionis). Chini ya nyota za ukanda kuna nyota angavu inayotambuliwa kwa darubini ndogo kuwa nebula angavu, hii ni Nebula ya Jabari (Orion nebula).
Hatua ya utakaso
Hatua ya utakaso ni ya kwanza kati ya tatu za safari ya maisha ya Kiroho kadiri ya waandishi wengi, hasa wa Kanisa Katoliki.
Hatua zinazofuata ni ile ya mwanga na ile ya muungano.
Kujitakasa
Utakaso unaohitajika kuelekea muungano na Mwenyezi Mungu huanzia na hisi, hasa tamaa za mwili na hasira.
Kwanza tukumbuke ni wajibu kushika amri za Mungu, hasa ile kuu ya upendo, kwa kuepa kila dhambi ya mauti, halafu polepole hata zile nyepesi za makusudi. Ingawa hatuwezi kuepa mfululizo dhambi zote nyepesi – tusipojaliwa msaada wa pekee kama bikira Maria – tunaweza kuepa kila mojawapo. Tuzidi pia kuepa matendo mapungufu, ambayo ni mema kiasi tu. Tendo jema kiasi si baya, lakini linaonyesha hatuna bidii zinazotakiwa katika utumishi wa Mungu. Katika maadili hatupaswi kusimama katika ngazi ya chini, bali kulenga juu; hasa vipaji vya Roho Mtakatifu vinatufanya tujitahidi zaidi ili kuendelea kwa kasi. Lakini juhudi hizo pia zina ngazi nyingi, kadiri tunavyotaka kupanda mlima wa ukamilifu kwa njia rahisi ya mzunguko, au kwa njia ya mkato inayofika haraka na juu zaidi.
Halafu tukumbuke kuwa mizizi ya dhambi inaelekeza kutenda dhambi nyingine ambazo mara nyingi ni kubwa zaidi. Hatuwezi kamwe kumuomba mno Mungu atuangazie ubaya wa dhambi na kutupatia majuto kamili. Hayo na upendo wa kidugu ni dalili kuu za maendeleo ya kiroho.
Tukumbuke pia kuwa dhambi nyepesi, hasa ikirudiwarudiwa, inaelekeza kutenda ya mauti, kwa sababu anayetenda kwa urahisi dhambi nyepesi anapotewa na nia safi, hivyo nafasi ikipatikana anafikia kutenda ya mauti. Kwa hiyo dhambi nyepesi iko kwenye mteremko wa kutisha; ni kama ukuta unaotuzuia tusifikie muungano na Mungu. Vilevile matendo mapungufu, yaani uhaba wa juhudi, yanatuelekeza kutenda dhambi nyepesi; ingawa yanastahili, yanatuelekeza kuteremka, kwa maana hayapingani inavyotakiwa na maelekeo yanayoweza kutuangusha. “Mara nyingi subira bandia ni utovu tu wa juhudi katika njia ya maendeleo; hatua za baadhi ya watu ni za polepole kiasi kwamba huenda Mungu mwenyewe akahukumu wamekuwa na subira kubwa mno!” (Yohane wa Msalaba).
Kufisha tamaa za mwili
Nje ya ndoa, kila nyege iliyokusudiwa ni dhambi ya mauti: haina udogo, kwa sababu inatuelekeza kukubali nyingine kubwa zaidi. Kwa kuingiza kidole mashineni, mkono mzima utashikwa nayo. Ni mzizi wa dhambi unaozaa kutozingatia mambo, ugeugeu, upofu wa roho, kujipendea hata kumdharau Mungu na kukata tamaa ya wokovu. Kuufisha ni kuhakikisha roho iwe huru katika maisha yake bora isilemewe na mwili. Kwa ajili hiyo Kanisa limeagiza siku za kufunga na kujinyima nyama. Kuna magumu mengine tunayoweza kuyakusudia badala ya starehe. Waanzilishi wa mashirika wamepanga magumu ya pekee, kama kukesha na kujipiga viboko, zoezi ambalo linakinga na makosa, linadumisha upendo kwa maisha magumu, linafidia mapungufu na kufungua wengine waliojifunga. Utawani taratibu za sala na sadaka ni kama ganda la mti ambalo ukiliondoa lote, utomvu hauwezi kupanda juu tena, hivyo mti unakauka. Tukilegeza taratibu hizo, tutalegeza roho pia zisiwe na nguvu za kupiga mbio katika njia ya ukamilifu.
Uzinifu unashindwa kwa kukimbia hatari kuliko kwa kuzikabili ambako kungetufanya tufikirie mno jambo la kuvutia. Tukwepe iwezekanavyo yanayochochea ashiki hata tusipoikusudia, hasa kama kuna hatari kubwa ya kuikubali. Kwa hiyo inafaa wengi waepe maandishi (k.mf. ya uganga) vinavyoweza vikawa vya hatari kwa udhaifu wao, hasa wakivisoma kwa udadisi, si kwa wajibu. Tuwe macho pia kuhusu mapendo yanayoweza kugeuka ya kihisi na kupoteza amani ya moyo wetu. “Mapendo ambayo asili yake ni hisi kuliko ibada yakikumbukwa hayaongezi kumbukumbu ya Mungu wala upendo wake, bali matokeo yake ni lawama ya dhamiri” (Yohane wa Msalaba). Tusizoeane mno na viumbe ili tufurahie urafiki na Bwana. Aina nyingine za urafiki ni tauni halisi: polepole zinapoteza juhudi za Kiroho, zinaharibu taratibu za jumuia, pengine zinazaa mafarakano makubwa, hata kuhatarisha wokovu wa milele. “Kateni, vunjeni, pasueni; haitoshi kufumua aina hizo za urafiki kichaa, mnapaswa kuzing’oa pasipo huruma; haitoshi kufungua vifungo, tunapaswa kuvivunja na kuvikata” (Fransisko wa Sales). Tunapaswa kufikiria mengine na kuzama katika wajibu. “Huwa tunaanza na upendo mwadilifu, lakini tusipoangalia utachanganyikana na mapendo ya juujuu, halafu ya kihisi, hatimaye ya kimwili” (Fransisko wa Sales). Katika urafiki wenye mchanganyiko huo, upande wa roho ukitawala, tunaweza kuendelea nao mradi tuzidi kuutakasa kwa kuchunguza hisi na moyo; lakini upande wa hisi ukitawala, ni lazima kuusimamisha kwa muda mrefu kwa kuacha fungamano lolote lisilo la lazima. Hapo ufishaji wa moyo unahitajika sawa na ule wa mwili na wa hisi.
Hatimaye katika sala tusijitafutie faraja za kihisi kwa ulafi wa roho. Ulafi wa kawaida unazaa utani wakati usiofaa, porojo, mazungumzo yasiyo na maana, upumbavu na uchafu; ulafi wa roho, ambao matokeo yake yanafanana na hayo, unapatikana mara nyingi kwa wanaoanza: “Wanatamani furaha ya roho kuliko usafi wake na ibada halisi” (Yohane wa Msalaba). Kumbe faraja ni za ziada: zinafaa mradi tusizame ndani yake; tukizipenda mno, Mungu atatuondolea ili atujaribu. “Inawezekanaje mtu asielewe kuwa matokeo ya komunyo katika hisi si muhimu hata kidogo? Mara nyingi Mungu mwenyewe anawanyima wanaokomunika furaha yoyote ya kihisi ili awalazimishe kumzingatia kwa macho ya imani” (Yohane wa Msalaba). Anayempenda Mungu si kwa ajili yake, bali kwa ajili ya faraja za kihisi ambazo anazipokea au kuzitarajia, hayuko sawa kwa kuwa anapindua utaratibu: kwanza anajipendea, halafu anampenda Mungu kama anavyoweza akapenda tunda. Anayatumia vibaya yaliyo matakatifu zaidi na kukaribisha vishawishi vya kila aina: furaha za kihisi zikikusudiwa zinachochea maono yaliyosinzia ndani mwetu na kutufanya tuteleze kwenye genge la tamaa.
Uzinifu wa roho ni ashiki zisizokusudiwa zinazowapata wanaoanza wakati wa sala ya moyo au wa kupokea sakramenti. Kwa kawaida zinatokana na furaha ya ndani inayofurika katika hisi zisizotawaliwa au kutakaswa vya kutosha. Pengine zinatokana na shetani anayetaka kuvuruga na kuhangaisha mtu aache sala. Pengine hofu yenyewe ya ashiki kurudia inaweza ikazisababisha, na walio wepesi kuguswa moyo wanazipata kutokana na maono mbalimbali. Hizo zote si dhambi kama utashi hauzikubali, bali unazipinga, tofauti na ashiki zinazochochewa ingawa bila makusudi mazima (k.mf. kwa ujirani mkubwa mno na mtu unaoathiri urafiki wa Kiroho).
Upotovu ulio mbaya zaidi ni ule ambao unaathiri na kughushi yaliyo bora, kama vile sala bandia na upendo bandia. Kwa hiyo tunaonywa, “Wapenzi, msiiamini kila roho, bali zijaribuni hizo roho, kwamba zimetokana na Mungu” (1Yoh 4:1). Kusudi tusijidanganye tunahitaji unyenyekevu na usafi wa moyo. Mafundisho kuhusu ufishaji wa tamaa yanaweza kujumlishwa katika maneno haya: “Heri wenye moyo safi, maana hao watamwona Mungu” (Math 5:8).
Kufisha hasira
Ufishaji mwingine unaosisitizwa na Injili unahusu hasira, vurugu ya pili ya hisi zetu. Kufisha hasira kunatupatia upole: si ule wa kuzaliwa nayo, wala ule unaoruhusu lolote kwa kukosa msimamo, bali adili la upole ambalo ni nguvu kubwa ya kujitawala, kudumisha roho katika utulivu wa Mungu, na kuwatendea mema wanaotukasirikia. Ufishaji wa hasira ni wa lazima kadiri matokeo yake yalivyo mazito kwa kuwa inaweza kufikishia madhambi mengine, hata kulikufuru jina la Mungu. Kinyume chake, upole ndio ua linalotunza matunda ya upendo, kwa kuwa unafanya mashauri na hata maonyo yake yapokewe. Kumbe yakifanywa kwa ukali hayazai kitu.
Yohane wa Msalaba alitaja ari chungu kati ya kasoro za wanaoanza, kwa kuwa wanaponyimwa faraja, mara wanakosa uvumilivu. “Ladha ya mambo ya Kiroho ikija kukosekana, umbile lao linavurugika; wanashikwa na huzuni, wanatimiza wajibu pasipo adabu, wanakasirikia mambo madogo sana na pengine haiwezekani kuwavumilia… Wanafanana na mtoto mchanga asiyeridhika kwa kuwa muda wa kuachishwa ziwa umefika”. Pengine wanatumbukia uzembe. Mara nyingine “wanalaumu kasoro za wengine, wakisukumwa na ari isiyo na kiasi. Wanawasema na kusukumwa kuwaonya kwa ukali… kana kwamba wenyewe tu ni waadilifu… Baadhi, wakiona kasoro zao wenyewe, wanasahau unyenyekevu na kujikasirikia, na huo utovu wa subira unaonyesha wazi kwamba walidai kugeuka watakatifu kwa mkupuo mmoja… Kwa wengine, ambao wamezoea kupanga makuu na kuweka maazimio ya kishujaa, lakini kwa kweli wana kiburi kuliko unyenyekevu, uponyaji wa hasira na upatikanaji wa upole wa Kiroho hauwezi kufanyika nje ya usiku wa giza”.
Ni kwamba kujitakasa upande wa hisi kunatakiwa kufuta vurugu hizo mbili: tamaa na hasira. Lakini hakuwezi kuzifuta kabisa; unahitajika utakaso mkubwa zaidi: ule unaotokana na Mungu mwenyewe anapoacha hisi katika ukavu wa muda mrefu ambapo anatutia mwanga wa kipaji cha elimu, yaani elimu ya ubatili wa malimwengu yote iliyo neema ya Kiroho tu. Utakaso huo ni namna mojawapo ya msalaba unaoleta wokovu ambao tuubebe ili kufikia maisha ya Kiroho kweli, ambayo yanatawala hisi na kutuunganisha na Mungu.
Kujitakasa upande wa ubunifu na kumbukumbu
Tuliyoyasema kuhusu kujitakasa upande wa hisi yameshatuonyesha kuwa ufishaji wa nje si ule muhimu zaidi, ingawa mtu akiupuzuia atapuuzia pia ule wa ndani na hatimaye atapotewa kabisa na roho ya kujikana. Hasa akikataa ufishaji kwa makusudi atatumbukia fikra za kidunia tu zilizo kinyume cha imani, inavyotokea mara nyingi. Tukitaka kujipatia yale yote yanayotupendeza, katika chakula na starehe, bila kuzingatia kiasi cha Kikristo, tunaacha kulenga ukamilifu na kukumbuka wajibu wetu. Lakini ufishaji wa nje wa mwili na hisi hauzai vya kutosha usipoendana na ule wa ndani wa ubunifu na kumbukumbu, pamoja na na wa akili na utashi, tutakaozungumzia baadaye.
1. Ubunifu ni uwezo wa kufaa kwa kuwa roho iliyounganika na mwili haiwazi pasipo taswira; ndiyo sababu Bwana alisema kwa mifano ili kuinua umati toka jambo la kihisi hadi wazo la Kiroho. Lakini ubunifu uongozwe na akili iliyoangazwa na imani, la sivyo unakuwa kama kichaa wa nyumbani, ukitusogeza mbali na mambo ya Mungu na kutuelekezea mambo ya bure ambayo hayajengi kitu, hayapo au yamekataza. Walau unatuhamishia ulimwengu wa ndoto za mchana, inapozaliwa miguso ya juujuu ambayo ni kinyume cha ibada halisi inayoelekea yasiyoonekana, bila kusimama katika picha za kihisi zinazoyamaanisha: kadiri tunavyokaribia muungano na Mungu hatutegemei picha.
Hasa wakati wa uchovu hatuwezi kuondoa upesi taswira za bure na za hatari, lakini kwa msaada wa neema tunaweza kuacha kuzizingatia kwa roho, halafu polepole kupunguza idadi yake na mvuto wake. Hata waliokamilika wanasumbuliwa na mitawanyiko kadhaa ya mawazo isiyo ya hiari na inayotokana pengine na shetani. Lakini mtu akiendelea anazidi kujikomboa kutoka mitawanyiko hiyo na hatimaye anamtazama Mungu karibu pasipo kuzingatia taswira zinazoendana na tendo hilo la imani lenye kupenya na kuonja. Ni kama tunapoandikia peni bila kuzingatia aina yake, au tunapoongea na mtu bila kuangalia mtindo na rangi ya mavazi yake. Polepole ubunifu unaacha kuvuruga kazi ya akili, na hatimaye unatumiwa nayo kufafanulia pengine maisha ya Kiroho kwa mifano mizuri ajabu. Mifano iwe na kiasi isije ikajivutia akili za watu, badala ya kuzivuta kwenye mawazo inayosaidia kuyaeleza. Mfano ni kwa ajili ya wazo tu, nalo ni kwa ajili ya kufafanua ukweli. Hapo akili inatumia mfano pasipo kuishia ndani yake, kama vile mwadilifu anavyovaa nguo bila kuzitia maanani.
Lakini ulinganifu huo wa vipawa mbalimbali haupatikani pasipo kuratibu ubunifu ili kurudia utaratibu wa uadilifu asili ambapo sehemu ya juu ya roho ikimtii Mungu ilikuwa inatawala ubunifu na maono. Kwa ajili hiyo, tuondoe mara taswira za hatari, masomo yasiyo na faida, na ndoto za mchana ambazo zinapoteza muda wa thamani na kutuingiza katika udanganyifu wa kila aina, ambapo adui atucheke ili kutuangamiza. Tunapaswa kuwajibika kila nukta, kufanya vema tunachokifanya, tukielekeza utekelezaji wa wajibu kwa Mungu ili tumpende kuliko yote. Hivyo polepole akili na utashi vitatawala; na ubunifu ukitawaliwa utaona katika uzuri wa liturujia lishe ya maisha ya ndani.
Kumsahau Mungu kunaifanya kumbukumbu yetu izamie nyakati hizi isione zinavyohusiana na umilele na fadhili na ahadi za Mungu: ione yote katika mfululizo wa mambo yapitayo, isione nukta ya sasa inavyohusiana na ile pekee isiyo na mwisho, yaani isione namna ya Kimungu ya kuishi nukta hii ili kustahili uzima wa milele. Kumsahau Mungu kunatuacha tuone mambo pasipo maana yake, kumbe kumtazama Mungu ni kuona toka juu mambo yapitayo yanavyohusiana naye asiyepita kamwe. Kuzamia muda ni kusahau maana yake, yaani unavyohusiana na uzima wa milele. “Katika mambo yako yote uukumbuke mwisho wako, hivyo hutakosa kamwe hata hatima” (YbS 7:36).
Adili gani linapaswa kuondoa kosa hilo kubwa? Yohane wa Msalaba alifundisha kuwa tumaini ni kubwa kadiri kumbukumbu isivyo na habari za malimwengu akajibu, “Kumbukumbu inayomsahau Mungu inatakiwa kuponywa na tumaini la heri ya milele, kama akili inavyotakiwa kutakaswa na ustawi wa imani, halafu utashi na ustawi wa upendo”. Kama vile mababu na manabii wa Agano la Kale walivyoishi kwa kumtazamia Masiya aliyeahidiwa, sisi tuishi kila siku zaidi kwa kutumainia heri ya milele.
Kitabu cha Kumfuasa Yesu Kristo kinasema mara nyingi kuhusu utakaso wa kumbukumbu unaoandaa kumtazama Mungu, kinapozungumzia kutafakari kifo (I,23), kukumbuka fadhili za Mungu (III,22), uhuru wa moyo unaopatikana kwa kusali kuliko kwa kusoma (III,26), kuvisahau viumbe ili kumuona Muumba wao (III,31), kukwepa mahangaiko katika shughuli (III,39) na elimudunia isivyo na faida (III,43): “Nahitaji kupaa juu ya viumbe vyote, kuacha kabisa nafsi yangu, kuangalia mambo ya Mungu na kufahamu kwamba wewe Muumba hufanani na chochote… Lo! Moyo wa binadamu mjinga kama nini! Unafikiria mambo ya sasa tu, hauangalii ya mbele. Basi, yafaa ujitengeneze kwa mambo yote sawa kama ungalikufa leo hii… Hizi ni siku za kufaa. Kwa nini huzitumii vizuri zaidi basi, upate kustahili neema ya kuishi milele?… Jifunze kufia dunia, upate kuwa hai pamoja na Yesu siku ile. Jifunze sasa kudharau yote, siku ile upate kufika huru kwa Kristo… Usifikiri kitu ila usalama wako; usisumbukie lolote, isipokuwa ya Mungu… Mwanangu, usishindwe na maneno mazuri ya watu hata yakiwa na utaalamu mkubwa. Ufalme wa Mungu haupo katika maneno, bali katika maadili. Sikiliza maneno yangu: huwasha moyo, huangaza akili, huleta majuto ya dhambi, hutuliza kwa namna nyingi... Ukiisha kusoma na kujua mengi, bado ni lazima urudie neno hili lililo msingi wa elimu: kwamba ndimi nimfundishaye binadamu; ndimi niwapaye wanafunzi wangu hekima kubwa kuliko ile wanayoweza kufundishwa na mwalimu yeyote… Chochote kisichokuwa Mungu si kitu; na sharti kihesabiwe vile”.
Mafundisho hayo yaliendelezwa na Yohane wa Msalaba kuhusu kutozingatia neema za pekee ambazo kwa namna fulani ni za nje; kuzikumbuka kwa kujipongeza kunazuia muungano na Mungu. Tumaini linatuinua tumpende kuliko ujuzi wa neema hizo: “Kusudi tuishi kwa tumaini safi kamili kwa Mungu, hatutakiwi kusimama kwenye fahamu, sura na taswira maalumu. Tulivyokwishaeleza, kila zinapojitokeza tumuelekezee mara Mungu roho tupu kuhusu hizo, kwa mruko wa mapenzi yenye hisani. Hatutakiwi kuyafikiria wala kuyazingatia isipokuwa kadiri kumbukumbu yake inavyohusiana na majukumu”. Ndio utakaso halisi wa kumbukumbu inayohangaikia mengi yasiyo na faida au ni ya hatari. Hivyo polepole roho itainuka kumfikiria Mungu na fadhili zake. Kumbe mara nyingi tunaingia kanisani ili kuomba neema inayohitajika haraka, tukisahau kumshukuru Mungu kwa fadhili kuu ya ekaristi inayodai asante ya pekee, kwa kuwa ndiyo ukumbusho wa ahadi za uzima wa milele.
Kujitakasa upande wa akili
Vipawa vya juu vya binadamu, alivyonavyo sawa na malaika, ni akili na utashi. Hivyo pia vinahitaji kutakaswa na kuratibiwa, kwa kuwa vimevurugwa na dhambi asili na dhambi binafsi. Mtazamo wa kwanza wa akili ya mtoto aliyebatizwa ni mnyofu, na vilevile mtazamo wa mtu anayeanza kuitikia wito kwa bidii. Lakini baadaye mtazamo huo unapotewa na unyofu kutokana na wingi wa mambo anayoyazingatia kwa moyo usio safi. Hapo unahitajika utakaso mkali ili kurudia unyofu wa awali unaoshika mandhari nzima ya maisha usiishie madogomadogo. Wana heri wazee wale ambao, baada ya majaribu na mang’amuzi mengi wanafikia unyofu wa hali ya juu wa hekima halisi waliowahi kuuchungulia kwa mbali. Kwa maana hiyo imesemwa, “Maisha mazuri ni wazo la ujanani lililotekelezwa katika utu uzima”.
Haja ya utakaso huo kutokana na kasoro za akili
Akili imejeruhiwa na dhambi asili; donda hilo linaitwa ujinga, maana badala ya kuelekea mara ukweli, na hasa ukweli mkuu, akili inapata shida kuufikia: inaelekea kuzamia malimwengu isiinukie sababu zake; inaelekea kudadisi mambo yapitayo, kumbe ina uvivu katika kutafuta lengo letu kuu na njia za kulifikia. Matokeo yake, inadanganyika kwa urahisi, inatiwa giza na mawazo yasiyo na msingi yanayotokana na maono yasiyoratibiwa, hata inaweza ikafikia upofu wa roho. Tofauti na walivyoweza kudhani Waprotestanti wa kwanza na Wajanseni, dhambi asili haikufanya akili isiweze kujua ukweli, bali kwa juhudi za kudumu, pasipo msaada wa ufunuo, inaweza ikajua kweli kadhaa za msingi, k.mf. uwepo wa Mungu. Lakini Mtaguso wa kwanza wa Vatikano ulivyofundisha, wanaoweza juhudi hizo ni wachache, nao pia wanahitaji muda mrefu wasifaulu kujikomboa kutoka udanganyifu wote. Kwa ufunuo wa Mungu ndipo kweli za kimaumbile kuhusu dini zinapoweza kujulikana na wote upesi, kwa hakika na pasipo mchanganyiko wa makosa. Baada ya ubatizo donda la ujinga linaelekea kuwa kovu, lakini linaanza kutona tena kwa dhambi binafsi, hasa udadisi na kiburi cha roho.
Udadisi ni kasoro inayotuelekeza kuwa na hamu ya harakaharaka ya kusoma na kuzingatia mambo yasiyo muhimu, tukipuuzia yale ya Mungu na ya wokovu wa milele. Udadisi huo unatokana na uzembe na kutupotezea muda mwingi. Watu kadhaa wenye elimu ndogo walioshiba kweli za Injili wanapima mambo vizuri. Kumbe wengine, badala ya kujipatia kwa ndani kweli kuu za Ukristo, wanapoteza muda mwingi kukusanya taarifa ambazo hazina faida au walau zinasaidia kidogo kupima mambo: kwa kulimbikiza taarifa bila mpango, badala ya kuunda roho yao, wanaizima kama kwa kuzidisha kuni motoni. Hapo hawaoni tena mwanga wa mawazo makuu ambayo peke yake yanaweza kupanga taarifa hizo na kuwainua kwa Mungu, asili na lengo la vyote. Thoma wa Akwino alifafanua hivi maneno, “Ujuzi huleta majivuno, bali upendo hujenga” (1Kor 8:1): “Hapa mtume hamkubali anayejua mengi, asipojua namna ya kujua. Namna ya kujua ni kujua utaratibu, juhudi na lengo vinavyompasa: kujua utaratibu ili kukipa kipaumbele kinachochangia zaidi wokovu; kujua juhudi ili kukitamani zaidi kile kinachozaa zaidi upendo; kujua lengo, yaani kwa kujijenga na kumjenga jirani, si kwa majivuno na udadisi”. Adili la kusoma linapinga upande mmoja udadisi wa bure, upande mwingine uvivu wa akili, limuongoze mtu kusoma yale anayotakiwa kuyasoma, kwa namna na kwa wakati wake, tena kwa lengo adilifu na lipitalo maumbile. Udadisi huo ni kinyume cha kuzama ndani ya Mungu, ambako yote yanapimwa kwa kumzingatia yeye. Unaweza kufikishia upumbavu wa roho uliozungumziwa na Mtume Paulo: “Hekima ya dunia hii ni upuzi mbele ya Mungu” (1Kor 3:19). Upumbavu huo ni dhambi, unapingana na kipaji cha hekima, na unatokana hasa na uzinifu. Hapo mtu anapima kijuujuu mambo yote, hata yale makuu, kwa kuyazingatia upande wa chini, k.mf. kufuatana na tamaa au kiburi chake.
Kiburi cha roho ni vurugu kubwa kuliko udadisi; kinafanya tuiamini akili yetu hata tusikubali mashauri, hasa ya wakubwa wetu, wala kujitafutia mwanga kwa kuzingatia kwa makini na unyofu maneno ya wanaotupinga. Hivyo tunakosa wazi busara, na matokeo yake tutalazimika kuyalipa kwa uchungu. Tunafikia kubishana kwa ukali, kushikilia mno msimamo wetu, kudhihaki na kukataa katakata ile yote isiyolingana nao. Tena tunaweza tukafikia kuwakatalia wengine uhuru wa maoni tunaodai kwa ajili yetu, kutokubali miongozo ya viongozi wa Kanisa, kupunguza na kupuuzia dogma tukijisingizia tunataka kuzifafanua vizuri kuliko zamani. Ni hatari kushikilia mno msimamo na kukataa mashauri ya maana: pengine tabia hiyo wanayo watu waliopotoka baada ya kushika maisha ya Kiroho; hapo wana ari chungu inayotaka kulazimisha wote wafuate maoni yao, kana kwamba wao tu wanaye Roho Mtakatifu. Wamejaa kiburi cha roho, wanakosa upendo kwa kisingizio cha kurekebisha yote kandokando yao; wanaweza wakawa maadui wa amani na kusababisha mafarakano makubwa.
Hatimaye kasoro hizo, hasa kiburi, zinaweza zikatufikishia upofu wa akili ambao ni kinyume cha kuzamia mambo ya Mungu. “Ole wenu viongozi vipofu… wanafiki, kwa kuwa mnalipa zaka za mnanaa na bizari na jira, lakini mmeacha mambo makuu ya sheria, yaani, adili, na rehema, na imani; hayo imewapasa kuyafanya, wala yale mengine msiyaache. Viongozi vipofu, wenye kuchuja mbu na kumeza ngamia” (Math 23:16,23-24). Kadiri ya nabii Isaya (taz. 6:9-10), Yesu na Mtume Paulo, upofu huo ni adhabu ya Mungu anayewanyima mwanga wasiotaka kuupokea.
Kuna wakosefu ambao kwa kurudiarudia makosa wamekuwa hawatambui tena matakwa ya Mungu ingawa yameonyeshwa wazi, wala hawatambui kuwa mabaya yanayowapata ni adhabu zake, kwa hiyo hawaongoki. Wanaeleza hayo na matatizo ya kimataifa kwa kutoa sababu za kibinadamu (k.mf. uchumi) wasitambue kuwa sababu kuu ni ya Kiroho, yaani kwamba wengi, badala ya kumfanya Mungu kuwa lengo kuu la maisha yao, wanalenga mali zinazofitinisha kwa sababu haziwezi kuwa zote za wote kwa wakati mmoja.
Upofu huo unamfanya mkosefu apende mali kuliko mema ya milele, asisikie sauti ya Mungu inayomuita. Upofu wa roho ni adhabu yake, lakini ni dhambi pia ambayo tunaacha kwa makusudi kuzingatia kweli za Kimungu tukipendelea tamaa au kiburi chetu. Sawa na upumbavu wa roho, unatuzuia tusione ujirani wa kifo na hukumu, unatuondolea uwezo wa kuona ndani na unatuacha katika hali ya kutoelewa mambo ya juu: k.mf. ukuu wa amri wa upendo, thamani ya damu ya Yesu iliyomwagwa kwa ajili yetu na ya misa inayohudhurisha sadaka ya msalabani. “Kama mwizi anapoiba pesa angepotewa na jicho, wote wangesema ameadhibiwa na Mungu. Kumbe wewe umepotewa na jicho la roho, lakini unadhani Mungu hajakuadhibu” (Augustino).
Tunashangaa kuona Wakristo wenye elimudunia kubwa kuhusu sanaa au sayansi ambao hawajui vya kutosha kweli za dini, tena wanazichanganya na makosa mengi na maoni yasiyo na msingi: kukosa uwiano wa elimudunia na elimudini kunawafanya wabilikimo upande wa roho. Wengine wanaojua zaidi mambo ya imani, historia na sheria za Kanisa, wanaonyesha elekeo ambalo linakwenda kinyume cha hekima na kuwafanya walione Kanisa kwa nje tu, kama mtu anayetazama vioo vya rangi upande wa nje wa jengo, badala ya kuviona upande wa ndani kwa msaada wa mwanga kutoka nje.
Upumbavu huo unatuzuia hasa tusipokee ujumbe wa Mungu akisema kupitia matukio makuu ya leo, tunapoona maelekeo mawili ya kimataifa kushindana moja kwa moja. Upande mmoja ufalme wa Kristo unataka kuvuta wote kwa Mungu aliye uzima wenyewe; upande mwingine elekeo la kuwavuta kwenye mali, anasa na kiburi, hivi kwamba mfano wa mwana mpotevu unatimia kwa mataifa mazima. “Mvutano huo unazidi kuwa mkali mpaka utakaposababisha kitambaa kuchanika... Siku moja ushujaa wa Kikristo utakuwa utatuzi pekee wa matatizo ya maisha. Hapo, kwa kuwa Mungu analinganisha neema zake na mahitaji, asimjaribu mtu kuliko uwezo wake, tutaona kwa hakika utakatifu kuchanua kwa wingi wakati utakaokuwa mbaya kuliko zote za historia ya binadamu” (Jacques Maritain). Juhudi kuu za uovu zitafanyika wakati wa ushindi wa mwisho wa Kristo. Katika mashindano hayo tukimbilie sala na sadaka hata kuliko masomo na utume.
Namna ya kujitakasa upande wa akili
Ili turekebishe vurugu hiyo tuliyonayo wote, ingawa kwa kiasi tofauti, tunahitaji ustawi wa imani: “Imani ndiyo chanzo cha utakaso wa moyo ili kujikomboa kutoka udanganyifu, halafu imani iliyo hai kwa upendo inakamilisha utakaso huo” (Thoma wa Akwino). Ni lazima akili inayoongoza utashi itakaswe, mzizi wa utashi usiwe umepotoka na kuchanganyikana na udanganyifu. Utakaso huo unategemea imani, inayotufanya kwanza tushike kweli zilizofunuliwa (kwa sababu ya mamlaka ya Mungu aliyezifunua), halafu tuzingatie na kupima yote kadiri ya kweli hizo. Hiyo inamtokea hata mkosefu mwenye imani, lakini hasa mwadilifu kwa kuwa ana vipaji vya Roho Mtakatifu. Hatutakiwi kushikilia tu kweli za imani, bali kwa njia yake kupima yote ambayo tuyawaze, tuyaseme, tuyatende au tuyaepe maishani mwetu. Ndiyo kuamua kwa imani na si kwa fikra za kidunia.
Imani ingawa giza inatuangaza. Ni giza kwa kuwa inatufanya tushike mafumbo tusiyoyaona; lakini mafumbo hayo, yanayohusu maisha ya ndani ya Mungu, yanatuangaza akili tuone wema wake kwetu. Mwanga huo wa safari ni chombo cha muungano na Mungu unaomtambulisha kwetu kwa hakika na kwa namna ipitayo maumbile. Mwanga huo ni wa juu kuliko hakika yoyote tunayoweza kuipata duniani. Yaliyo wazi kwa hisi zetu si ya Kiroho, kwa hiyo si Mungu; yaliyo wazi kwa akili yetu yanaweza kuwa mawazo ya kweli juu ya Mungu, lakini si juu ya maisha yake ya ndani yanayopita maumbile yoyote. Ili tuyaone tunahitaji kufa na kujaliwa heri ya mbinguni; lakini imani inatufikishia maisha hayo tangu sasa katika giza.