cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roosevelt
Jiografia:
Miaka ya 1590
Makala hii inahusu miaka 1590 - 1599.
Mwawaza
Mwawaza ni jina la kata ya Manisipaa ya Shinyanga katika Mkoa wa Kagera, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,665 waishio humo.
Köln
Köln (pia: Kolon, kutokana na Kiingereza Cologne; kwa Kijerumani cha kienyeji: Kölle) ni mji wa Ujerumani kando ya mto Rhine wenye wakazi 970,000.
Historia
Maana asili ya jina ni "koloni". Ni mji wa kale ulioundwa kwa jina la "Colonia Claudia Ara Agrippinensis" kama koloni ya Waroma wa Kale mnamo mwaka 50. Mahali pa mji paliwahi kuwa boma la Kiroma na kabla ya hapo kijiji cha kabila cha Waubii.
Köln ni mji mkubwa wa nne wa Ujerumani na mji mkubwa wa jimbo la Rhine Kaskazini - Westfalia (Nordrhein-Westfalen).
Kuna kanisa kubwa kuliko yote ya Ujerumani ("Kölner Dom") ambalo ni maarufu kwa sababu limejengwa katika muda wa miaka 700 tangu mwaka 1248 hadi 1880. Masalia ya mamajusi watatu waliomtembelea mtoto Yesu huko Bethlehemu yanasemekana kutunzwa humo. Köln ni kitovu muhimu wa Kanisa Katoliki nchini na makao wa askofu mkuu.
Chuo kikuu chake kilianzishwa mwaka 1388 na leo kuna wanafunzi 44,000 na pamoja na vyuo vingine kuna wanafunzi zaidi ya 80,000 kwenye ngazi ya vyuo. Kati ya vyuo vingine Chuo cha Muziki kimejulikana sana kimataifa.
Mji umejulikana pia kwa aina yake ya pekee ya bia.
Köln ni pia kitovu cha Waafrika katika Ujerumani. Pamoja na wanafunzi wengi kutoka Afrika kuna pia taasisi kama huduma ya Sauti ya Ujerumani (Deutsche Welle) zinazoajiri Waafrika wengi. Kuna hata vilabu ambako bia aina ya Tusker kutoka Kenya inauzwa. Mwaka 2005 Köln ilikuwa mahali pa Siku ya kimataifa ya vijana Wakatoliki; zaidi ya milioni moja walikutana na Papa Benedikto XVI.
Watalii wengi wanafika kila mwaka kwa sherehe ya Karnivali kabla ya majira ya Kwaresima.
Ndala
Ndala inaweza kumaanisha
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
thumb|300px|Mchoraji mholanzi alichora picha hii ya Zeus wa Olympia katika karne ya 16 kufuatana na vitabu vya kale. thumb|300px|Sanamu hii ya Kiroma ilitengenezwa kutokana na mfano wa Zeus wa Olympia.
Paul H. Landis
Mwandishi mahiri wa zaidi ya vitabu 20 na nakala 100 za jarida, kazi ya Landis ilienea katika nyanja za sosholojia ya vijijini, Sosholojia ya Maliasili, Sosholojia ya Elimu, Ujana, Udhibiti wa Jamii, na mada nyingine nyingi.
Mzaliwa wa Cuba, Illinois, Landis alilelewa katika malezi ya kidini yenye msingi, kabla ya kuhudhuria Chuo cha Greenville na hatimaye Chuo Kikuu cha Michigan kwa Shahada ya Uzamili na Chuo Kikuu cha Minnesota kwa PhD. Baada ya kuhitimu kutoka Chuo Kikuu cha Minnesota mnamo 1931, Landis alijiunga na kitivo cha Chuo Kikuu cha Jimbo la Dakota Kusini (wakati huo kiliitwa Chuo cha Jimbo la Dakota Kusini) kama profesa msaidizi katika Idara ya Sosholojia Vijijini. Tasnifu yake ya Uzamivu kuhusu Msururu wa Chuma wa Minnesota ilichapishwa kama kitabu Miji Mitatu ya Uchimbaji Chuma: utafiti katika mabadiliko ya kitamaduni, ambayo sasa inachukuliwa kuwa alama katika Sosholojia ya Maliasili. Mnamo 1935 alijiunga na kitivo cha Chuo Kikuu cha Jimbo la Washington (wakati huo kiliitwa Chuo cha Jimbo la Washington), mwishowe akawa Profesa rasmi wa Jimbo la Sosholojia, na hatimaye Mkuu wa Shule ya Wahitimu katika Jimbo la Washington. Landis alichaguliwa na kuhudumu kama Raisi wa Jumuiya ya Wanasosholojia Vijijini kuanzia 1945-1946.
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Sanamu ya Zeus mjini Olympia ilimwonyesha mungu mkuu wa dini ya Ugiriki ya Kale. Zeus aliaminiwa kuwa baba wa miungu wa Ugiriki.
Elihu Root
thumb|right|Elihu Root
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Sanamu yenye kimo cha mita 12 ilimwonyesha mungu huyu akikalia kitini kama mzee mwenye hekima. Ilikaa kwenye hekalu kubwa ya Zeus ya Olympia kando la uwanja wa michezo ya Olimpiki. Ilitengenezwa na mchongaji mashuhuru Phidias aliyejenga kiini cha ubao na chuma pamoja na jasi na kuifunika kwa ubao, dhahabu na pembe. Phidias aliifanyia kazi kwa miaka 8 kuanzia mwaka 438 KK. Baada ya kuimaliza Phidias alishtakiwa kuwa ameiba kiasi cha dhahabu iliyokusudiwa kwa sanamu akauawa.
Elihu Root
Elihu Root (15 Februari 1845 – 7 Februari 1937) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Marekani. Alikuwa mwanachama wa Chama cha Jamhuri cha Marekani. Kutoka 1905 hadi 1909 alikuwa Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani. Mwaka wa 1912 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Sanamu ya Zeus mjini Olympia
Watu wa Kale walihesabu sanamu hii kati ya maajabu saba za dunia.
Mwaka 40 BK Kaisari wa Roma Caligula alishindwa kupeleka sanamu kwenda mjini Roma. Lakini wakati wa karne ya 4 ilipelekwa Konstantinopoli ikasimamishwa pale hadi mwaka 475 ilipoharibiwa katika moto kubwa.
Kigimnime
Kigimnime ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wagimnime. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kigimnime imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigimnime iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Diran
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Wilaya ya Momba
.
Momba ni wilaya katika mkoa wa Songwe, ambayo ilianzishwa rasmi mnamo Machi 2012 ikigawiwa toka wilaya ya Mbozi. Makao makuu ya wilaya yapo Tindingoma.
Vijiji vinavyozunguka makao makuu ya wilaya ni: Tindingoma, Nkala, Naming'ongo na Yala. Vyote hivyo vipo ndani ya Tarafa ya Msangano.
Lugha kuu zinazozungumzwa ni pamoja na Kinyamwanga na Kiwanda upande wa Tarafa ya Kamsamba.
Mazao yanayolimwa ni mpunga, mahindi, mtama, ufuta, ulezi, alizeti na kahawa.
Rabindranath Tagore
thumb|right|Rabindranath Tagore (1909) left|80px
Rabindranath Tagore (7 Mei 1861 – 7 Agosti 1941) alikuwa mwandishi na mwanafalsafa kutoka nchi ya Uhindi. Tagore ni mwakilishi mkuu wa fasihi ya Kihindi ya kisasa. Pia alitafuta mawasiliano ya kitamaduni na Ulaya na Marekani ambako amesafari mara kadhaa. Mwaka wa 1913 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Kivalpei
Kivalpei ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wavalpei kwenye kisiwa cha Santo. Mwaka wa 1983 idadi ya wasemaji wa Kivalpei imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kivalpei iko katika kundi la Kioseaniki.
Gazeti
thumb|200px|Magazeti dukani thumb|200px| Gazeti (kupitia Kiingereza kutoka Kiitalia gazzetta) ni karatasi zilizochapishwa habari na kutolewa mara kwa mara ama kila siku au kila wiki; kuna pia magazeti yanayotolewa mara moja au mbili kwa mwezi tu.
Aina za habari
Mara nyingi gazeti huwa na habari za siasa, uchumi, utamaduni, michezo pamoja na hali ya hewa na programu za TV na burudani mbalimbali kama vibonzo, hadithi an vitendawili.
Sehemu nyingine muhimu ni matangazo ya biashara ambako kampuni au watu hununua nafasi gazetini na kutangaza biashara, mikutano na mengineyo.
Ebele Ofunneamaka Okeke
Ebele Ofunneamaka Okeke, (alizaliwa Nnewi, jimbo la Anambra, 14 Juni 1948 ) ni Mhandisi wa Umma nchini Nigeria na Mkuu wa zamani wa Huduma ya Uhandisi Nigeria.
Gazeti
Uhuru wa habari
Pamoja na vyombo vingine vya habari kama TV, redio au blogu, magazeti yanastahili uhuru wa maoni. Lakini katika nchi nyingi serikali zinajaribu kuzuia habari zisizopendezwa nazo. Kwa sababu hii Tangazo kilimwengu la haki za binadamu ya Umoja wa Mataifa linatetea uhuru wa magazeti.
Kigiziga-Kaskazini
Kigiziga-Kaskazini ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wagiziga. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kigiziga-Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigiziga-Kaskazini iko katika kundi la Kichadiki.
Gazeti
Uhuru wa habari
Chombo cha habari ni muhimu sana kwa jamii zetu za Kiafrika kwa vyombo hivi pia ndipo elimu mbalimbali hutolewa kwao. Hata hivyo magazeti yamekuwa pia chanzo kikubwa sana cha vijana kuchafuana majina na kuzushiana taarifa zisizokuwa rasmi kwa jamii, hasa pale ambapo wanakoseana heshima na kudharauliana. Jambo hili ni baya sana kwa taifa na kwa jamii kwa ujumla, kwani kukosekana kwa maadili yaliyo muhimu kwa jamii ni chanzo kikubwa cha kuonekana kuwa magazeti hayana faida kwa kizazi cha baadaye, japo magazeti ni kitu muhimu sana kwa dunia ya leo, iwe ya mtandaoni au ya kuchapishwa kwenye karatasi.
Magazeti ya kuuzwa na magazeti ya bure
Magazeti huuzwa madukani au na wauzaji barabarani. Katika nchi nyingi kuna pia mashine zinazotoa gazeti baada ya kuingiza sarafu. Mengine huagizwa na wasomaji na kupelekwa kwao nyumbani, kwa mfano kwa njia ya posta.
Kuna pia magazeti yanayotolewa bure; gharama zao zinalipiwa na matangazo pekee.
Katika mazingira ya kisasa magazeti yanapatikana pia kwa njia ya mtandao yakionekana kwenye tarakilishi. Njia hii mara nyingi ni bure vilevile, ila kuna baadhi za magazeti yanayoweka sehemu ya makala tu mtandaoni kwa watu wote, lakini makala mengine yanaonekana kwa wasomaji waliowahi kulipa ada na kuwa na neno la siri linalowaruhusu kutazama kurasa zote.
Magazeti yenye nakala nyingi
Magazeti ya Japani huwa na wasomaji wengi kuna tatu za kila siku zinazotolewa kwa nakala kati ya milioni 5 hadi 14 kila siku. Gazeti kubwa la Ujerumani "Bild" hutoa nakala milioni 3.8 kwa siku, gazeti kubwa la Marekani "America Today" milioni mbili. Gazeti kubwa la Afrika ya Mashariki ni Daily Nation wa Kenya yenye nakala 200,000 kila siku. Upande wa Tanzania ni gazeti "Mwananchi".
Magazeti ya kitaifa, kimataifa au kimahali
Nchi nyingi huwa na magazeti kadhaa yanayouzwa kote taifani. Kuna machache yanayoandaliwa kwa solo la kimataifa hasa, kwa mfano International Herald Tribune.
Distaghil Sar
thumbnail|right|200px|Mlima Distaghil Sar ni mlima wenye kimo cha m 7,885 juu ya usawa wa bahari.
Gazeti
Magazeti ya kitaifa, kimataifa au kimahali
Lakini kuna pia magazeti mengi yanayokusanya habari za eneo au mji fulani hasa. Mifano yake katika Afrika ya Mashariki ni Arusha Times au Coastweek ya Mombasa. Katika nchi kama Marekani au Ujerumani sehemu kubwa ya magazeti ni ya eneo au miji fulani hasa.
Distaghil Sar
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Gazeti
Matumizi baada ya kusomwa
Magazeti huwa tena na matumizi baada ya kusomwa hasa kwa kufunga vitu sokoni au kurudishwa kiwandani kwa kutengeneza karatasi mpya.
Mto Buramazi
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Elfu moja na themanini na moja
Elfu moja na themanini na moja ni namba inayoandikwa 1081 kwa tarakimu za kawaida na MLXXXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 1080 na kutangulia 1082.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 23 x 47.
William Booth
William Booth (10 Aprili 1829 – 20 Agosti 1912) ni Mkristo aliyeanzisha Jeshi la Wokovu na kuwa mkurugenzi wake wa kwanza (1878 – 1912).
Utoto na Ujana
Booth alizaliwa katika kijiji cha Sneiton, wilaya ya Nottingham, nchi ya Uingereza. Alikuwa mmoja wa watoto wanne, lakini mwana wa kiume wa pekee, wa Samuel Booth na Mary Moss. Baba yake alikuwa tajiri, lakini wakati wa utoto wa William, familia ilianza kuwa maskini.
Mwaka 1842 Samuel, ambaye wakati huo alikuwa amefilisika, hakuweza kulipa ada za shule kwa William aliyekuwa na umri wa miaka 13. Hivyo William alianza kuwa mwanagenzi wa mweka rahani. Kabla mwaka huo haujaisha, baba yake alifariki.
Wakati wa uanagenzi wake William aliingia Ukristo. Alianza kusoma vitabu vingi, kujifundisha kuandika na kutoa hotuba, na kuwa mhubiri mlei wa Kanisa la Metodisti.
Alipomaliza uanagenzi wake mwaka 1848, alijaribu kupata kazi nyingine kwa vile hakupenda kazi ya mweka rahani. Mwaka 1849 aliacha familia yake na kuhamia jiji la London ambapo alipata kazi katika duka la mweka rahani tena. Pia aliendelea na huduma ya mhubiri mlei lakini hakuridhika na nafasi alizozipata. Kwa hiyo aliacha kazi ya mhubiri mlei na kuanza huduma ya uinjilisti mitaani.
Mwaka 1851 alijiunga na Kanisa la Wesley, na tarehe 10 Aprili 1852, sikukuu yake ya kuzaliwa ya 23, aliacha kazi ya mweka rahani na kuwa mhubiri kwenye makao makuu yao kule Clapham. Baada ya wiki tano tu, alimchumbia Catherine Mumford.
Mwezi wa Novemba 1852, Booth alialikwa kuwa mchungaji wa kanisa kule Spalding, wilaya ya Lincolnshire.
Ndoa na watoto
William Booth na Catherine Mumford walifunga ndoa tarehe 16 Juni 1855 katika kanisa la Stockwell Green kule London. Walikuwa na watoto wanane wafuatao:
Huduma yake ya kwanza
Ingawa Booth alikuwa mwinjilisti hodari, hakufurahia uchungaji. Mkutano wa kila mwaka wa kanisa lake walipoendelea kumpa majukumu ya uchungaji na kumkatalia ombi lake la kufanya uinjilisti tu, alijiuzulu uchungaji wake mwaka 1861.
Kwa vile madhehebu yake hayakumruhusu kufanya uinjilisti ndani ya makanisa baada ya kujiuzulu kwake, akawa mwinjilisti aliyejitegemea. Hata hivyo, teolojia yake haikubadilika. Aliendelea kuhubiri kwamba wasiookoka watateswa milele, kwamba kila mtu anahitaji kutubu, na kwamba Mungu anatuwezesha kuwa watakatifu, yaani tukiishi maisha ya upendo kwa Mungu na wenzetu. Hatimaye, hata watoto wa Booth walishirikisha katika huduma yake.
Elfu moja na themanini
Elfu moja na themanini ni namba inayoandikwa 1080 kwa tarakimu za kawaida na MLXXX kwa zile za Kirumi.
William Booth
Misheni ya Kikristo (‘’The Christian Mission’’)
Mwaka wa 1865, Booth pamoja na mke wake walianzisha Shirika la Uamshaji la Kikristo (‘’Christian Revival Society’’)) katika eneo la East End la London. Waliendesha mikutano kila jioni na siku nzima ya Jumapili wakitoa huduma za toba, wokovu na maadili ya kikristo kwa fukara, pamoja na walevi, wahalifu na malaya. Jina la shirika lilibadilishwa baadaye kuwa Misheni ya Kikristo (‘’Christian Mission’’).
Booth na wanashirika wake walitenda walichohubiri, yaani waliishi maisha ya kikristo wakijitolea mhanga katika huduma kwa wengine. Kwa mfano, waligawa chakula kwa maskini bila kujali wakidharauliwa kwa ajili ya huduma zao za kikristo.
Jeshi la Wokovu
Mwaka wa 1878, jina la shirika lilibadilishwa tena kuwa Jeshi la Wokovu. Kama majeshi mengine, lilipata bendera yake na nyimbo zake ambazo hufuata sauti za watu wa kawaida zikiunganishwa na maneno ya kikristo. Booth na wanajeshi wengine huvaa sare za jeshi la Mungu kwenye mikutano. Booth alianza kuitwa Jenerali, na watumishi wengine walipewa vyeo vya afisa vilivyofaa.
Ingawa walibanwa kifedha, Jeshi la Wokovu na huduma zake zilienea haraka na kuzalia matawi katika nchi nyingine, baadhi yao Marekani, Ufaransa, Uswisi, Sweden, Australia, Kanada, Uhindi, Afrika ya Kusini, New Zealand, Jamaika, na kadhalika.
Elfu moja na themanini
Ni namba asilia inayofuata 1079 na kutangulia 1081.
1831
Makala hii inahusu mwaka 1831 BK (Baada ya Kristo).
Elfu moja na themanini
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 3 x 3 x 3 x 5.
William Booth
Miaka ya mwisho
Hatimaye huduma za Jeshi la Wokovu na za William Booth ziliheshimiwa hadharani.
Mwishoni mwa maisha yake, Booth alipokewa na wafalme na marais.
Hata vyombo vya habari walimwita Jenerali kwa kumheshimu.
William Booth aliaga dunia akiwa amefikisha umri wa miaka 83.
Alizikwa kwenye Abney Park Cemetery ambapo na mke wake alikuwa amezikwa.
Ili kumheshimu Booth, mshairi Vachel Lindsay aliandika shairi liitwalo General William Booth Enters Into Heaven, na Charles Ives aliyekuwa jirani wa Booth alitunga sauti kwa shairi hilo.
Kiangazi
thumb|250px|Kiangazi katika [[Hifadhi ya Tarangire, Tanzania]] Kiangazi (pia msimu au majira ya kiangazi) ni kipindi cha kila mwaka cha mvua kidogo, hasa katika tropiki. Hali ya hewa katika nchi za tropiki inatawaliwa na ukanda wa mvua wa kitropiki, ambao hutoka kaskazini hadi kusini mwa tropiki na kurudi katika kipindi cha mwaka. Nje ya tropiki, msimu wa joto ni kama kiangazi katika maeneo mengi. Msimu wa baridi pia unaweza kuhesabiwa kama msimu wa ukame kwa kusema kifiziolojia, kwa sababu hata ikiwa kuna mvua katika mfumo wa theluji, baridi hufanya mimea isiweze kufyonza maji kutoka udongo.
Ukanda wa mvua wa kitropiki
Ukanda wa mvua hufika kaskazini takriban kama Tropiki ya Kansa na kusini takriban kama Tropiki ya Kaprikoni. Karibu na latitudo hizo kuna msimu mmoja wa mvua na msimu mmoja wa kiangazi kila mwaka. Kwenye ikweta kuna misimu miwili ya mvua na miwili ya kiangazi, wakati ukanda wa mvua hupita mara mbili kwa mwaka, mara moja kuelekea kaskazini na mara moja kuelekea kusini. Kati ya Tropiki na ikweta maeneo yanaweza kukumbwa na msimu mfupi wa mvua (vuli) na msimu mrefu wa mvua (masika) na kiangazi kifupi na kiangazi kirefu. Jiografia ya maeneo mahususi inaweza kurekebisha mifumo hii ya hali ya hewa kwa kiasi kikubwa.
Ukame
Wakati wa kiangazi unyevunyevu ni mdogo sana hata kusababisha baadhi ya mashimo ya maji na mito kukauka. Ukosefu huo wa maji (na ukosefu wa chakula unaofuatana nao) unaweza kulazimisha wanyama wengi walishao kuhamia maeneo yenye unyevu zaidi. Mifano ya wanyama hao ni: pundamilia, ndovu, twiga, vifaru, swala, nyumbu, nyati wa maji, nyati wa Afrika, gauru, tapiri, emu, mbuni, rea na kangaruu. Kwa sababu ya ukosefu wa maji katika mimea, mioto ya msituni ni ya kawaida.
Magonjwa
Takwimu zinaonyesha kuwa katika Afrika mwanzo wa msimu wa kiangazi unaambatana na kuongezeka kwa visa vya surua na magonjwa mengine ya kuambukiza, ambayo watafiti wanaamini huenda yanachangiwa na msongamano mkubwa wa watu wakati wa kiangazi, kwani shughuli za kilimo karibu haiwezekani bila umwagiliaji. Wakati huo baadhi ya wakulima huhamia mijini na hivyo kutengeneza maeneo yenye msongamano mkubwa wa watu na kuruhusu magonjwa kuenea kwa urahisi zaidi.
Utafiti
Data mpya zinaonyesha kuwa katika sehemu za Msitu wa Amazon katika Amerika ya Kusini ukuaji na ufunikaji wa majani hutofautiana kati ya misimu ya kiangazi na ya mvua, na takriban 25% zaidi ya majani na ukuaji wa haraka zaidi wakati wa kiangazi. Watafiti wanaamini kwamba Amazon yenyewe ina athari katika kuleta mwanzo wa msimu wa mvua, kwa sababu kwa kukua majani mengi huvukiza maji zaidi. Walakini, ukuaji huo unaonekana tu katika sehemu zisizo na usumbufu za bonde la Amazon, ambapo watafiti wanaamini kwamba mizizi inaweza kufikia ndani zaidi na kukusanya maji zaidi ya maji ya ardhini. Imeonyeshwa pia kwamba viwango vya ozoni ni vya juu zaidi wakati wa kiangazi kuliko msimu wa mvua katika bonde la Amazon.
Masashi Nakayama
Masashi Nakayama (中山 雅史; alizaliwa 23 Septemba 1967) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Nakayama alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 31 Julai 1990 dhidi ya Korea Kaskazini. Nakayama alicheza Japani katika mechi 53, akifunga mabao 21.
Msamiati
Msamiati ni orodha ya maneno yote ambayo watu wanajua na wanayatumia, yakiwemo yale magumu
Watu wazima ambao huenda chuo kikuu wanaweza kujua maneno 20,000.
Msamiati wa kusikia na msamiati wa kusoma ni mikubwa kuliko msamiati wa kuzungumza au msamiati wa kuandika, kama watu wanavyoelewa maneno ambayo hawayatumii.
Idadi ya maneno katika lugha ni zaidi ya maneno yaliyotajwa katika kamusi moja. Kamusi moja inaweza kuwa na orodha ya maneno 500,000 (nusu milioni).
Unaweza kufikiri mwenyewe, "Ikiwa kuna maneno 750,000, tunawezaje kuzungumza na maneno 3000 tu?". Ni kwa sababu, hatuhitaji kujua maneno yote. Unaweza kusema vitu vingi kwa maneno karibu 3,000.
Maneno yaliyotumiwa zaidi ni maneno mafupi. Hiyo ni kweli katika lugha zote.
Vilevile msamiati tunaweza kusema ni maneno magumu ambayo mtu hayaelewi katika kifungu cha habari fulani. Mfano neno tabasamu: ukimuuliza mtu maana ya neno hilo utapata majibu tofauti.
Ukimtaka mtu atunge sentensi kulingana na neno tajwa unaweza kupata sentensi za aina hii:
Hapa tunaona kuwa neno hili limeelezewa na kila mtu kwa jinsi alivyolizoea katika matumizi, hivyo kwa hapa maana halisi ya neno tutaipata kutokana na lilivyotumika katika sentensi husika.
Sikukuu za Nanenane
Nanenane ni sikukuu ambayo inawahusu wakulima na wafugaji nchini Tanzania.
Jina linatokana na kwamba inaadhimishwa kila mwaka tarehe 8 mwezi wa nane (Agosti).
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
300px|thumb|Picha za vita (kutoka juu na kushoto)Mapigano ya Gettysburg, Mapigano ya Franklin, Mizinga ya Muungano, Maghofu ya mji [[Richmond, Virginia|Richmond, Askari wafungwa wa Shirikisho, Manowari ya chuma USS Atlanta, ]]
Vita ya wenyewe kwa wenyewe nchini Marekani ilipigwa kuanzia mwaka 1861 hadi 1865 kati ya majimbo ya kusini na majimbo ya kaskazini nchini Marekani. Mwaka 1861 kundi la majimbo ya kusini lilijitenga na Muungano wa Madola ya Amerika likajiita "Shirikisho la madola ya Amerika" (Confederate States of America). Serikali ya Muungano haikukubali hatua hiyo ukaiona kama uasi. Mashambulio ya jeshi la kusini dhidi ya vituo vya kijeshi ndani ya kusini vilivyokuwa chini ya amri ya Muungano yalianzisha vita iliyodumu hadi 1865 na kuleta ushindi wa kaskazini, yaani jeshi la Muungano. Shirikisho likavunjwa na majimbo yake kurudishwa katika Muungano. Vita hii ilileta vifo vingi, pamoja na mwisho wa utumwa katika Marekani.
Tofauti za kusini na kaskazini ya Marekani
450px|thumb|Idadi ya watumwa katika majimbo ya Marekani, mnamo mwaka 1860 Sababu za vita zilianza katika tofauti kubwa baina ya kaskazini na kusini ya Marekani tangu mwanzo wake. Marekani ilianzishwa kutokana na uasi wa makoloni ya Uingereza kwenye pwani ya Amerika Kaskazini zilizotaka haki za kujitawala. Lakini makoloni hayo yalikuwa na tofauti za kiutamaduni, kijamii na kiuchumi kati yao tangu mwanzo. Katika kusini, mashamba makubwa ya pamba, mpunga, tumbaku na miwa yalikuwa muhimu. Ilhali hapakuwa na wafanyakazi wa kutosha wenye mashamba walianza kuchukua kwanza Waingereza maskini na baadaye watumwa kutoka Afrika. Katika kaskazini, mashamba makubwa hayakuwa muhimu vile; makoloni kadhaa yaliundwa na makundi ya kidini ambayo yalikataa utumwa, hasa Makweka. Wahamiaji wengi kutoka Ulaya walielekea kaskazini ambako hali ya hewa ilifanana zaidi na Ulaya na hivyo idadi ya wakazi iliongezeka kushinda kwenye majimbo ya kusini. Sehemu kubwa ya ardhi ya kaskazini ililimwa na wakulima wadogo waliofanya shughuli zao wenyewe bila watumwa.
Utumwa na uzito wa kisiasa
right|thumb|300px|Majimbo ya Kaskazini na ya Kusini ya Marekani mwaka 1861 <font color="#0000FF">Buluu : Majimbo ya Kaskazini (Muungano wa Madola ya Amerika) yaliyokataza utumwa <font color="#FFD900">Njano :Majimbo ya Kaskazini yaliyokubali utumwa <font color="#A40000">Nyekundu : Majimbo ya Kusini yaliyojitenga na Muungano (Shirikisho la Madola ya Amerika) kabla ya kuanzishwa kwa mapigano : Majimbo yaliyojiunga katika Shirikisho baada ya mwanzo wa vita
Kutafuta uwiano kati ya majimbo ya watumwa na majimbo yaliyokataa watumwa
Uwiano kati na majimbo yenye msimamo tofauti katika swali la utumwa uliendelea kuwa changamoto katika siasa ya Marekani. Maungano ya Marekani yaliendelea kukua; walowezi kutoka Ulaya walifika na kuingia katika maeneo mapya walipoanzisha mashamba na miji mipya na wakati uleule kuwasukuma Maindio wenyeji, waliowahi kupungukiwa kutokana na magonjwa ya kigeni kutoka Ulaya, kuelekea magharibi. Katika maeneo haya majimbo mapya yalianzishwa yaliyopokelewa katika Muungano. Hapa swali la utumwa ulikuwa muhimu hasa katika kutunza uwiano kati ya majimbo yenye watumwa na majimbo yaliyokataa utumwa. Harakati za kupinga utumwa kisiasa yalikua katika kaskazini. Wafuasi wake walisikitika uwezo na athira ya matajiri wa kusini waliotumia kazi ya watumwa; waliogopa upanuzi wa utumwa katika Marekani; wengine kwa sababu za kiutu na kidini, wengine wakiogopa kushindana na kazi rahisi ya watumwa ingeleta hasara kwa wakulima wadogo.
Kukua kwa harakati dhidi ya utumwa, uchaguzi wa Lincoln na farakano
Katika kaskazini chama kipya cha Republican Party kilikua kilichopinga upanuzi wowote wa utumwa. Marepublican hawakulenga kufuta utumwa lakini walitaka kuzuia upanuzi wake katika maeneo mapya, hata hivyo viongozi wa kusini waliogopa wangeweza kuleta mwisho wa utumwa. Uchaguzi wa mwanasiasa Abraham Lincoln katika Novemba 1860 aliyekuwa mgombea wa Republican kuwa rais wa Marekani ulisababisha matangazo ya majimbo yafuatayo kuondoka katika Muungano: South Carolina ilitangulia tarehe 20 Desemba 1860, iliyofuatwa katika Januari 1861 na  Mississippi, Florida, Alabama, Georgia na Louisiana. Wabunge wao walikutana kwenye Februari 1861 wakaunda bunge la Shirikisho na kumchagua Jefferson Davis kutoka Missisippi kuwa rais wakaendelea kukubali katiba ya Shirikisho. Hayo yote yalitokea kabla Abraham Lincoln kuingia madarakani tarehe 4 Machi 1861. Majimbo mengine yalifendelea kujitenga na Muungano na kujiunga na Shirikisho: Texas kwenye mwezi Machi na Virginia kwenye Aprili, Tennessee, Arkansas na North Carolina kwenye Mei 1861.
Wakisii
Wakisii (hujulikana pia kama Abagusii au Gusii) ni kabila la Kibantu ambao hukaa katika kaunti ya Kisii na kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya.
Kisii - mji unaojulikana na wakazi wake kama Bosongo au Getembe - uko kusini magharibi mwa Kenya na ni nyumbani kwa watu wa asili ya Gusii. Jina Bosongo liliaminiwa kutokana na jina Abasongo (kwa maana ya Wazungu) ambao waliishi katika mji wakati wa ukoloni.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
Kukua kwa harakati dhidi ya utumwa, uchaguzi wa Lincoln na farakano
Kwa hiyo majimbo 11 kati ya 34 yalitangaza kujitenga na Muungano, sehemu za majimbo mawili yalifuata. Majimbo yote ya kusini yalikuwa na wakazi milioni 9 hivi, lakini kati ya hao zaidi ya milioni 3 walikuwa watumwa wenye asili ya Kiafrika; majimbo ya kaskazini yalikuwa na wakazi milioni 21; karibu viwanda vyote vilikuwa kwenye kaskazini.
Wakisii
Mwaka 2014 walikadiriwa kuwa 3,205,669.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
Majaribio ya upatanisho
Kulikuwa na majaribio ya kutafuta mapatanisho; pendekezo moja lilikuwa kutumia mstari wa latitudo 36°30′ ambo ulikuwa mpaka wa kaskazini wa Missiouri; maeneo yote mapye katika magharibi upande wa kusini wa mstari huo yangekuwa majimbo ya watumwa, yote upande wa kaskazini yangekuwa maeneo bila watumwa. Marepublican walikataa walikuwa tayari kuahidi usalama wa utumwa katika maeneo ulipokuwepo tayari, ambayo haikutosha kwa viongozi wa kusini.
Wakisii
Asili ya Abagusii
Waabagusii pamoja na makundi mengine ya Kibantu wanaaminika kuwa na asili ya Kongo (inayojulikana sasa kama Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo). Kuhama kwao kunaaminika kuwa kulitokana na wakazi zaidi, uhaba wa chakula, migogoro kati yao na udongo uliopotewa na uzuri wake kwa ajili ya kilimo. Wabantu walipokuwa wakitoka Kongo, waligawanyika katika makundi mbalimbali na Wakisii waliishia kuishi karibu na Ziwa Viktoria.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
Majaribio ya upatanisho
Katika ghotuba yake baada kuapishwa rais Lincoln alisema kwamba hatambui hatua za kujitenga na Muungano; alitangaza hakuwa na nia ya kuvamia majimbo yaliyojitenga wala kumaliza utumwa pale, lakini alisisitiza angekuwa kutumia nguvu kutetea mali ya Muungano katika majimbo yote, kama vile ngome za kijeshi, vituo vya bandari na vya posta. Alisihi majimbo ya kusini kurudi katika muungano.
Wawakilishi wa kusini walifika Washington walikuwa tayari kufanya mkataba na muungano na kulipa kwa ajili ya mali ya Muungano. Lincoln alikataa aliwaona kama wawakilishi wa serikali isiyo halali ambayo hawezi kutambua. Ilhali maafisa wa sehemu ya ngome za jeshi la Muungano katika kusini wameshakabidhi vituo vyao kwa serikali ya shirikisho, Lincoln alitaka kushika hasa ngome zile ambazo bado zilikuwa na maafisa na wanajeshi walioendelea kutii mari zake ; hizo zilipatikana katika Virginia, Florida na ngome ya Fort Sumter pale Charleston, South Carolina.
Wakisii
Asili ya Abagusii
Wakisii waliishia katika eneo la kijiografia la kipekee miongoni mwa makundi ya Kibantu kwani walikuwa wamezungukwa pande zote na makundi ya maadui ya Kinailoti ya Wajaluo, Kipsigis, Wanandi na Wamaasai. Ubishani usioisha uliwafanya wawe na desturi ya vita ili wajihami dhidi ya wezi wa mifugo. Hadi siku hii, wana sifa ya kuwa wagumu, wasiopoteza roho haraka, na wanaofanya kazi sana.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
Mwanzo wa vita
thumb|right|300px|Mapigano ya Antietam wakati wa vita ya wenyewe kwa wenywe ya Marekani Vita ilianza wakati jeshi la Shirikisho lilishambulia ngome ya Fort Sumter pale South Carolina mnamo tarehe 12 Aprili 1861. Afisa mkuu wa ngome aliendelea kusimama upande wa serikali ya Muungano; alikuwa na amri kukaa katika ngome bila kushambulia mji au meli za bandari. Serikali ya kusini ilizuia vyakula visifike tena na kudai wanajeshi wa Muungano waondoke. Kwenye 12 Aprili walianza kufyatulia ngome kwa mizinga, siku iliyofuata watetezi walisalimisha amri.
Wakisii
Wakisii leo
Wakisi wanajulikana kama mojawapo ya jamii zinazojishughulisha zaidi Kenya, waliobarikiwa na mashamba makubwa ya chai, kahawa na migomba. Hata hivyo, kaunti ya Kisii ina msongamano mkubwa sana wa watu. Ni moja ya maeneo yaliyo na watu wengi sana nchini Kenya (baada ya miji ya Nairobi na Mombasa), na yenye watu wengi zaidi katika maeneo ya mashambani.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani
Mwanzo wa vita
Vita ilikuwa ndefu na watu 650.000 walikufa lakini mwishoni kaskazini ilishinda.
Wakisii
Wakisii leo
Pia ina moja ya idadi kubwa zaidi ya uzalishaji nchini Kenya (kama inavyothibitishwa na mfululizo wa demografia na utafiti). Idadi ya uzalishaji katika jamii ya Wakisii ni mojawapo ya za juu zaidi ulimwenguni. Mambo haya yamefanya Wakisii kuwa miongoni mwa jamii zilizoenea zaidi kijiografia katika Afrika Mashariki.
Idadi kubwa ya Wakisii pia imekwenda ugenini kutafuta masomo ma maisha mazuri zaidi. Wakisii ni baadhi ya Wakenya wengi zaidi kuwakilishwa katika vyuo vikuu vya kigeni (kawaida India na Marekani).
Majina kama Mogeni, Bogonko, Osebe, Bosire, Moseti, Onkoba, Onchiri, Isaboke, Kiberi, Mogaka na wengine ni majina ya familia ya kawaida tu kama Smith na Johnson katika tamaduni za Anglo-Saxon. Majina ya kike kama Moraa, Nyanchama, Nyaboke, Kemunto, Kwamboka, Kerebi na mengine pia ya kawaida yaliyotolewa kwa wasichana.
Kilimo
Kitambo kilichopita, Kisii ilikuwa na misitu mikubwa, pamoja na miti iliyozeekana yenye matawi pana. Ilikuwa ni sehemu ya msitu wa Bonde la Kongo. Mabaki ya pekee ya msitu huu Kenya ni msitu Kakamega, ambao ni pembe magharibi zaidi ya msitu wa Ikweta. Maeneo mawili ya misitu huo yalikuwa yanaunganishwa kupitia Nandi na Kericho, kabla ya maeneo ya Nandi na Kericho kukatwa miti ili chai ipandwe na matu wakae pale.
Lugha
Wao wanazungumza lugha ya Kisii au Ekegusii kama inavyojulikana miongoni mwa wasemaji. Hata hivyo, baadhi ya makala ya kitambo huita jamii hii Kosova. Lugha hii na lugha nyingine za Kibantu ni sawa sana. Wameru wanafanana sana na Wakisii katika lugha na utamaduni. Pia Wakisii na Wakuria lugha zao zinafanana sana: inadhihirika asilimia 79 ya maneno hufanana.
Utamaduni
Tohara ni mojawapo ya sherehe ambapo vijana walijifunza jinsi ya kuishi na kuheshimu wakuu wao. Vijana ambao walikuwa wanatahiriwa walifunzwa jinsi ya kujitahidi katika kutafutia jamii yao. Kutahiri kwa vijana wenye umri wa miaka 10 kunafanyika bila dawa za kupunguza uchungu.
UF
UF au uf ni kifupi cha:
Miaka ya 1570
Makala hii inahusu miaka 1570 - 1579.
Joseph John Thomson
left|80px thumb|Sir J.J. Thomson
Joseph John Thomson (18 Desemba 1856 – 30 Agosti 1940) alikuwa mwanafizikia kutoka nchi ya Uingereza. Hasa anajulikana kwa kugundua elektroni. Mwaka wa 1906 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fizikia. Mwaka wa 1908 alipewa cheo cha Sir cha Uingereza.
Pamoja na gunduzi zake muhimu alikuwa pia mwalimu bora akachangia hivyo kwenye maendeleo ya sayansi. Mmoja wa wanafunzi wake alikuwa Ernest Rutherford aliyemfuata baadaye kuwa pfofesa wa fizikia kwenye Chuo Kikuu cha Cambridge. Nane kati ya wasaidizi wake waliendelea kupata baadaye pia tuzo za Nobel katika fani za fizikia au kemia (Francis William Aston, Charles Glover Barkla, Niels Bohr, Max Born, William Henry Bragg, Owen Willans Richardson, Ernest Rutherford, Charles Wilson). Mwanawe George Thomson alshinda mwaka 1937 tuzo ya Nobel kwa kuthebitisha tabia ya elektroni kuwa kama wimbi.
Hadi kifo alikuwa Mkristo wa Kanisa la Kianglikana.
Ngokolo
Ngokolo ni jina la kata ya Manisipaa ya Shinyanga katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye msimbo wa posta 37103. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,658 waishio humo.
Haramosh
thumb|Mlima Haramosh ni mlima wenye kimo cha m 7,409 juu ya usawa wa bahari.
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Kigiziga-Kusini
Kigiziga-Kusini ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wagiziga. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kigiziga-Kusini imehesabiwa kuwa watu 60,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigiziga-Kusini iko katika kundi la Kichadiki.
Gasherbrum V
thumbnail|right|200px|Mlima Gasherbrum V thumb|Nyuso za magharibi za Massifera ya gesi, V ni kituo cha kulia ni mlima wenye kimo cha m 7,321 juu ya usawa wa bahari.
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Wilaya ya Uvinza
Uvinza ni jina la wilaya mpya katika mkoa wa Kigoma, ambayo ilianzishwa rasmi mnamo Machi 2012 yenye postikodi namba 47600. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, wilaya ilikuwa na wakazi wapatao 383,640 waishio humo.
Maeneo ya Uvinza yalitengwa na wilaya ya Kigoma Vijijini.
Makao makuu ya wilaya yameanishwa Lugufu, iliko takriban 30 km upande wa mashariki-kaskazini kutoka Uvinza.
Mto Buyumpu (Kayanza)
Maji huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Papa Eugenio I
thumb|right|Papa Eugenio I. Papa Eugenio I alikuwa Papa kuanzia tarehe 10 Agosti 654 hadi kifo chake tarehe 2 Juni 657. Alitokea Roma, Lazio, Italia. Baba yake aliitwa Rufinianus.
Alimfuata Papa Martin I akafuatwa na Papa Vitalian.
Serikali ya Dola la Roma Mashariki ilimpitisha kwa kudhani atakubali kuunga mkono uzushi uliofundisha kuwa Yesu hakuwa na utashi wa kibinadamu, kumbe mapadri walimlazimisha kushika msimamo wa mtangulizi wake aliyepelekwa uhamishoni akafa huko.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake ni tarehe 2 Juni. .
1832
Makala hii inahusu mwaka 1832 BK (Baada ya Kristo).
Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos
thumb|Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos. Matunzio ya Kitaifa ya Sanaa ya Kisasa, Lagos ni jumba kuu la sanaa huko Lagos, jiji kubwa zaidi la Nigeria.
Ni maonyesho ya kudumu ya Matunzio ya Kitaifa ya sanaa, yaliyo chini ya shirika la serikali la Wizara ya Shirikisho ya Utalii, Utamaduni, na Mwelekeo wa Kitaifa. Nyumba hii ya sanaa iko ndani ya Ukumbi wa sanaa wa kitaifa, kwenye Mlango B.
Bamba la Ufilipino
300px|thumb|Ramani ya bamba la Ufilipino Bamba la Ufilipino (ing. Philippine Plate) ni bamba la gandunia mojawapo lililopo chini ya bahari ya Pasifiki. Liko chini ya sehemu ya bahari iliyopo upande wa kaskazini-mashariki ya visiwa vya Ufilipino.
Upande wa mashariki wake Bamba la Pasifiki linasukumwa chini ya Bamba la Ufilipino. Mwendo huu umesababisha kutokea kwa mifereji ya bahari kama vile ya Bonin, Mariana, Yap na Palau. Mpaka na Mfereji wa Mariana kipande kimeanza kuvunjika na wakati mwingine hutajwa kama bamba la pekee kwa jina la Bamba la Mariana.
Upande wa kaskazini bamba hili linazamishwa chini ya visiwa vya Japani na hapa kugongana na Bamba la Ulaya-Asia. Hali hii ni sababu ya kutokea kwa mitetemeko ya ardhi mikali nchini Japani.
Mkoa wa Tonkpi
Mkoa wa Tonkpi (kwa Kifaransa: Région du Tonkpi) ni moja kati ya mikoa 31 ya nchini Cote d'Ivoire.
Uko katika Magharibi ya nchi. Makao makuu ya eneo hilo ni Man. Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa watu 992,564.
Tonkpi kwa sasa imegawanywa katika Wilaya tano:
Morogoro Vijijini
thumb|250px|Mahali pa Morogoro Vijijini katika [[mkoa wa Morogoro.]] Wilaya ya Morogoro Vijijini ni wilaya mojawapo ya Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania yenye Postikodi namba 67200.
Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 263,920.
Makabila ya wilaya hii ni Waluguru, Wabati, Wakutu, Wandengereko na mengine kutoka mikoa mbalimbali ya Tanzania, kama vile Waha, Wasukuma na Wanyaturu.
Morogoro vijijini kuna vijiji vingi vikiwemo Matombo, Mvuha na Kisaki ambavyo vina maliasili nyingi, ikiwemo misitu na madini.
Ni wilaya yenye utajiri mkubwa wa hali ya hewa inayoruhusu mazao yote kustawi: kwa mfano, yale ya joto hustawi maeneo ya bondeni, na ya baridi sehemu za milimani.
Gerard Butler
Maisha ya awali
Butler alizaliwa mjini Glasgow, ni mtoto wa Margaret na Edward Butler. Babu yake na bibi yake walitokea nchini Ireland. Butler alikulia katika maisha ya dini sana, na familia yao walikuwa waumini wakubwa wa dhehebu la Wakatoliki. Baadaye familia ilielekea Montreal na si muda mrefu baba na mamake Butler wakatarikiana, na mamake akamchukua Butler na na ndugu zake wengine wakarudi zao Uskoti, katika mji wa Paisley alipozaliwa mamake Butler. Toka kipindi hicho hakuwa na mawasiliano zaidi na babake hadi alipofikisha umri wa miaka kumi na sita.
Morogoro Vijijini
Ni chanzo cha mito inayonywesha mikoa ya Dar-es-Salaam na Pwani. Lakini asilimia kubwa ya wakulima hulima bila faida: hubeba mizigo kwenda sokoni kwa umbali mrefu zaidi ya kilometa 25.
K12
ni mlima wenye kimo cha m 7,468 juu ya usawa wa bahari.
Morogoro Vijijini
Miradi ya umeme inaendelea kushughulikia Morogoro vijijini tofauti na miaka ya nyuma ambapo umeme ulikuwa eneo la Ngerengere jeshini pekee.
K12
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Morogoro Vijijini
Mbali na miradi ya umeme kupitia mpango wa REA, barabara zimeanza kuwekewa lami kwenye maeneo korofi, hivyo kufanya makao makuu ya wilaya kuweza kufikika kwa urahisi kipindi chote cha mwaka.
Shule zina upungufu mkubwa wa walimu, baadhi ya shule huwa vigumu kuzifikia kutokana na miinuko mikali, hivyo kufanya ukaguzi kutokuwepo kabisa au kufanyika mara chache na kupelekea changamoto nyingi kwenye sekta ya elimu ikiwemo walimu kutopenda kufanya kazi kwenye maeneo yasiyofikika kwa urahisi.
Nelson Mandela
left|80px Nelson Rolihlahla Mandela (18 Julai 1918 - 5 Desemba 2013) alikuwa mwanasiasa nchini Afrika Kusini, kiongozi wa mapambano dhidi ya siasa ya ubaguzi wa rangi (Apartheid), mfungwa jela kwa miaka 27 halafu rais wa kwanza aliyechaguliwa kidemokrasia katika nchi yake.
Alikuwa mwanasheria na mwanachama, baadaye kiongozi wa chama cha ANC kilichopigania haki za binadamu wote nchini Afrika Kusini.
Utoto na ukoo
Mandela alizaliwa tarehe 18 Julai 1918 katika familia ya kabila la Waxhosa kwenye kijiji cha Mvezo karibu na Umtata iliyokuwa kwenye Jimbo la Rasi.
Alipewa jina la Rolihlahla linalomaanisha "anayevuta tawi la mti" kwa maana ya "mwenye kuleta matata" katika lugha ya Kixhosa. Baadaye alijulikana kwa jina la ukoo wake "Madiba". Jina la Nelson alilipokea kutoka kwa mwalimu wake siku alipoanza kwenda shule.
Alitoka katika familia ya kifalme. Baba wa babu yake Ngubengcuka alikuwa mfalme wa Wathembu katika maeneo ya Transkei wa jimbo la kisasa la Rasi Mashariki la Afrika Kusini.
Miaka ya kwanza aliishi kijijini alipojifunza mila na desturi za Waxhosa na kutunza mifugo pamoja na wavulana wengine.
Baba aliaga dunia Nelson alipokuwa na umri wa miaka tisa. Alibatizwa katika Kanisa la Kimethodisti akawa Mkristo wa kanisa hilo hadi kifo chake.
Baada ya kifo cha baba, mama alimpeleka kwa chifu mkuu wa Wathembu aliyemlea kama mtoto wake. Pamoja na wazazi wake wapya alihudhuria ibada za kanisani kila Jumapili zilizoimarisha imani yake ya Kikristo.
Akaendelea kusoma katika shule ya Kimethodisti aliposoma Kiingereza, Kixhosa, historia na jiografia. Katika ikulu ya chifu alisikia masimulizi mengi kuhusu historia ya Waafrika kutoka wageni waliokuja kumwaona baba wa kambo.
Elimu
Mwaka 1925 babake alimtuma kusoma shule ndogo ya Kimethodisti alipofanyikiwa vema. Baada ya kifo cha baba aliishi kwa chifu wa Watembo na hapo kwene umri wa miaka 16 alishiriki katika sherehe ya jando alipotahiriwa na kupokea jina Dalibunga.
Baadaye aliendelea kusoma kwenye shule ya sekondari ya „Clarkebury Boarding Institute“ huko Engcobo iliyokuwa shule ya bweni kubwa kwa ajili ya vijana kutoka Wathembo.
Hapa alianza mazoezi ya michezo na kupenda kazi ya bustani aliyoendelea kwa maisha yote. Baada ya miaka miwili alipokea cheti kidogo cha elimu ya sekondari.
Mwaka 1937 kwenye umri wa miaka 19 aliendelea kwenye chuo cha Wamethodisti huko Fort Beaufort. Hapo alikuwa mara ya kwanza [[rafiki na kijana nje ya kabila lake aliyekuwa Msotho akaathiriwa na mwalimu mpendwa Mxhosa aliyevunja mwiko kwa kumwoa mke kutoka kwa Wasotho Mandela alitumia muda mwingi huko Healdtown kwa kufuata michezo ya kukimbia na bondia.
Tangu 1939 alianza masomo kwa shahada ya kwanza kwenye Chuo Kikuu cha Fort Hare, chuo kwa ajili ya wanafunzi Waafrika katika jimbo la Rasi Mashariki. Masomo yake yalikuwa Kiingereza, anthropolojia, siasa na sheria. Wakati ule alitaka kuendelea kuwa mfasiri au afisa katika Idara ya Shughuli za Wazalendo (kitengo cha serikali ya Kizungu kwa maeneo ya Waafrika katika Afrika Kusini). Katika bweni lake alikuwa rafiki wa Kaiser Matanzima na Oliver Tambo aliyeendelea kuwa rafiki yake kwa miaka mingi ijayo. Pamoja na kupenda michezo Mandela alijifunza dansi ya Kizungu, alishiriki tamthiliya kuhusu about Abraham Lincoln, akatoa darasa la Biblia katika kanisa.
Harakati dhidi ya ubaguzi wa rangi
Mandela alihukumiwa kifungo cha maisha kwa miaka 27 kutokana na harakati zake za kuupinga ubaguzi wa rangi. Alifungwa katika kisiwa cha Robben.
Baada ya kuachiliwa huru mwaka 1990 alianzisha sera ya maridhiano au sera ya amani baina yake na watu weupe nchini Afrika Kusini, jambo ambalo watu wengi hawakulitegemea.
Mwaka wa 1993, pamoja na Frederik Willem de Klerk alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani ambayo ni tuzo ya nadra kutolewa duniani.
Baada ya kutengana na mke wake, Winnie Madikizela, alimuoa Graca Machel aliyewahi kuwa mke wa rais wa Msumbiji, Samora Machel.
Papa Leo II
Papa Leo II (jina la awali: Leo Maneius) alikuwa papa kuanzia Januari 681 au tarehe 17 Agosti 682 hadi kifo chake tarehe 3 Julai 683. Alitokea kisiwa cha Sicilia, Italia.
Jina la baba yake lilikuwa Paulo Manejo.
Alimfuata Papa Agatho, akafuatwa na Papa Benedikto II.
Waandishi wa wakati ule walimsifu kwa kuwa na elimu, kuhubiri vizuri na kutenda huruma kwa maskini na haki kwa wote.
Wakati wa Upapa wake alithibitisha Mtaguso wa tatu wa Konstantinopoli (680-681) uliofundisha rasmi kwamba Yesu, chini ya utashi wake wa Kimungu, alikuwa na utashi wa kibinadamu pia. Pia alitangaza katika Kanisa la Magharibi maamuzi ya mtaguso mkuu huo ili yapokewe kote na alimaliza kabisa farakano la Ravenna.
Romain Rolland
left|80px
Romain Rolland (29 Januari 1866 – 30 Desemba 1944) alikuwa mwandishi kutoka nchi ya Ufaransa. Baadhi ya maandiko yake aliandika wasifu ya maisha ya Ludwig van Beethoven. Baada ya Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia alifuata mawazo ya Gandhi na ya kikomunisti. Mwaka wa 1915 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Papa Leo II
Mpenzi wa muziki, alirekebisha ule wa Kigregori na kutunga tenzi mbalimbali kwa ajili ya Liturujia ya Vipindi.
Tangu kale anaheshimiwa na Waorthodoksi na Wakatoliki kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa kila mwaka tarehe ya kifo chake.
UG
UG au ug ni kifupi cha:
Kanjut Sar
thumb|Mlima Kanjut Sar ni mlima wenye kimo cha m 7,760 juu ya usawa wa bahari.
Ni sehemu ya safu ya milima ya Karakoram. Uko nchini Pakistan.
Anna Margareth Abdallah
Anna Margareth Abdallah (alizaliwa 26 Julai 1940) ni mwanasiasa wa Chama cha Mapinduzi na aliwahi kuwa mbunge wa viti maalumu kwa kipindi cha mwaka 2010 hadi mwaka 2015.
Maisha
Anna Margareth Abdallah alipata shahada yake ya kwanza ya mambo ya sosholojia katika chuo kikuu cha Missouri (University of Missouri) kilichopo huko Columbia nchini Marekani mnamo mwaka 1963.
Mwaka 1967 alipata diploma yake ihusuyo Uchumi wa nyumbani (kiing.Home Economics) kutoka Chuo kikuu cha London kilichopo Uingereza.
Abdallah ni mwanachama wa chama tawala CCM. Aliwahi kuwa mbunge kwa mara yake ya kwanza mnamo mwaka 1975, ambapo kwa wakati huo kulikuwa na wabunge wanawake watano tu katika bunge zima la Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. A qualified nurse,
Abdallah pia aliwahi kuwa Waziri wa Afya kwa kipindi cha 2000-2005
Pia Abdallah alikuwa ndiye mwanamke wa kwanza kuwa mwenyekiti wa kamati ya ulinzi na usalama. .Aliwahi pia kuwa mwenyekiti wa umoja wa wanawake watanzania kutoka mwaka 1994-2008.
Mick Pearce
Mick Pearce (Alizaliwa 2 Juni 1938) ni msanifu wamajengo nchini Zimbabwe.
Papa Vitalian
Papa Vitalian alikuwa Papa kuanzia tarehe 30 Julai 657 hadi kifo chake tarehe 27 Januari 672. Alitokea Segni, Lazio, Italia.
Jina la baba yake lilikuwa Anastasius.
Alimfuata Papa Eugenio I akafuatwa na Papa Adeodato II.
Kama Papa Eugenio I alijaribu kurudisha uhusiano mzuri na Dola la Roma Mashariki na Patriarki wa Konstantinopoli kuhusu uzushi uliofundisha kwamba Yesu hakuwa na utashi wa kibinadamu, lakini suala lilieleweka tu baadaye, katika Mtaguso wa tatu wa Konstantinopoli (680-681) uliolaani uzushi huo.
Alifaulu kuimarisha uhusiano na Wakristo wa Uingereza kupitia sinodi ya Whitby na Theodoro wa Tarso.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Jules Bordet
left|80px thumbnail|right|280px|Jules Bordet Jules Bordet (13 Juni 1870 – 6 Aprili 1961) alikuwa daktari kutoka nchi ya Ubelgiji. Hasa alichunguza virusi visababishavyo magonjwa mbalimbali. Mwaka wa 1919 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Tiba.
Papa Vitalian
Kanisa Katoliki linaadhimisha sikukuu yake tarehe 27 Januari, lakini Waorthodoksi tarehe 23 Julai.
Elfu moja na themanini na mbili
Elfu moja na themanini na mbili ni namba inayoandikwa 1082 kwa tarakimu za kawaida na MLXXXII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 1081 na kutangulia 1083.
Mohamed Rished Abdallah
Mohamed Rished Abdallah (amezaliwa 28 Machi 1952) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania tangu 1995.
Elfu moja na themanini na mbili
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 541.
Kiv'enen-Taut
Kiv'enen-Taut (au Kinambas) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wav'enen-Taut kwenye kisiwa cha Malekula. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kiv'enen-Taut imehesabiwa kuwa watu 3350. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiv'enen-Taut iko katika kundi la Kioseaniki.
Kiglavda
Kiglavda ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Nigeria na Kamerun inayozungumzwa na Waglavda. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiglavda nchini Nigeria imehesabiwa kuwa watu 28,500; mwaka wa 1982 wasemaji 2800 wamehesabiwa nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiglavda iko katika kundi la Kichadiki.
Ruy Ramos
Ruy Ramos (ラモス 瑠偉; alizaliwa 9 Februari 1957) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Ramos alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 26 Septemba 1990 dhidi ya Bangladesh. Ramos alicheza Japani katika mechi 32, akifunga mabao 1.