cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jinsia
Binadamu
Sehemu fulani ya tofauti kati ya jinsia mbili hutegemea pia utamaduni.
Hali za watu zisizo za kawaida
Katika kila jamii, hasa zilizoendelea, kuna idadi fulani ya watu ambao utambuzi wa jinsia si wa kawaida kutokana na hali ya pekee ya chembeuzi (hasa XYY na XXY) au uwepo wa homoni za jinsia nyingine ndani yao au uwepo wa viungo vya uzazi mchanganyiko au visivyo kamili au visivyoeleweka. Hata hivyo chembeuzi Y inathibitisha kuwa mhusika ni wa kiume.
Watu wengine wana tatizo la utasa, ambalo linazidi kuongezeka hasa katika nchi zilizoendelea hata kuvuka asilimia 10 ya wakazi.
Wengine, kwa sababu zisizoelezeka vya kutosha na biolojia wala saikolojia, hawajisikii ipasavyo na jinsia yao (hasa ubaridi wa kijinsia na elekeo la ushoga na usagaji).
Usawa wa wanawake na wanaume na tofauti zao
Siku hizi watu huongea mara nyingi juu ya usawa wa jinsia mbili. Hakika kuna usawa wa hadhi kati ya mwanamke na mwanamume. Kwa mfano, Biblia inatangaza usawa huo wa binadamu wote tangu sura yake ya kwanza (Mwa 1:26-30). Humo tunajifunza kwamba: wote wameumbwa na Mungu, tena kwa sura na mfano wake, wote wametiwa roho, wote wana akili na utashi, wote wamepata baraka yake ili kuongezeka na wote wamepewa uwezo wa kutawala dunia pamoja na vyote vilivyomo. Hata hivyo, kila mmoja ni sura na mfano wa Mungu kwa namna fulani tu, hivi kwamba mwanamke anafanana zaidi na Mungu katika baadhi ya sifa zake na mwanamume vilevile katika sifa nyingine.
Kutambua tofauti za maumbile ya mwanamke na mwanamume ni msaada mkubwa kwa ajili ya kuelewana na kushirikiana vizuri. Ujuzi huo unamwezesha mtu kufahamu kwa nini mwingine anawaza, anasema na kutenda tofauti naye. Mradi ujuzi wa udhaifu wa kila upande usimfanye yeyote ajikuze na kumdharau mwenzake, wala ajisikie mnyonge, bali uamshe ndani yake juhudi za kukamilika kwa kushinda udhaifu alionao. Hata hivyo mwenzake aelewe kwamba juhudi hizo haziwezi kufaulu mia kwa mia kutokana na umbile lilivyo.
Tofauti za maumbile na tabia kati ya wanawake na wanaume zinajitokeza tayari katika mbegu za kike na za kiume, ambazo zote zinatengenezwa na mwili wa mwanamume, lakini za kwanza ni fupi zaidi, zinakwenda polepole zaidi ila zinadumu kirefu kuliko za pili baada ya kutoka mwilini mwa baba. Ni hizo mbegu ambazo zinamiminwa kwa mamilioni ndani ya mwili wa mama na kushindana ili ziwahi kufikia kijiyai kilichoiva, ambacho kwa kawaida ni kimoja tu na kinasubiri mgeni wake.
Mbegu yoyote ya mwanamume, iwe ya kike au ya kiume, inapopenya kijiyai cha mwanamke, mara inapatikana mimba ya seli moja ambayo tayari ina jinsia yake isiyoweza kubadilika tena kwa namna yoyote ile, hata baada ya mtoto kuzaliwa, kukua na hatimaye kufa. Seli zake zote zitakuwa daima za jinsia ile. Utambulisho huo wa msingi unasababishwa na baba tu.
Kadiri seli ya kwanza inavyozidi kujigawa, viungo vya mwili vinazidi kupatikana na tofauti zifuatavyo zinazidi kutokea upande wa jinsia kulingana na mbegu ilivyokuwa:
Kutokana na tofauti hizo na nyinginezo, wanawake wanafaa zaidi kwa kazi kadhaa na wanaume kwa kazi nyingine. Mwanamke hawi bora anapofaulu kufanana na mwanamume, bali anapokuwa mwenyewe kama alivyo, yaani alivyoumbwa na Mungu kwa ajili ya umoja wa wawili tofauti. Si suala la ubaguzi, bali ni maumbile, hivyo ni hekima ya Mungu.
Jinsia mbili zinaposhirikiana kwa upendo na heshima bila kushindana, familia na jamii zinakwenda vizuri kwa michango maalumu ya jinsia zinazokamilishana. Kinyume chake, pale ambapo wanawake wanataka kushindana na wanaume ili washike nafasi yoyote, sisi sote tunakosa ule mchango maalumu wa jinsia ya kike hata kuliko wanapobaguliwa na kuzuiwa wasiutoe.
Katika Ukristo
Kwa msingi huo unaweza ukaeleweka uamuzi wa Yesu wa kuteua wanaume tu kuwa mitume ingawa aliwaheshimu sana wanawake, kuanzia Mama yake, Bikira Maria. Huyo, aliye kielelezo cha wanawake wote, kwa upendo wake kamili alichangia na anazidi kuchangia ustawi wa Kanisa na wa ulimwengu kuliko mtume yeyote yule. Kwa kuwa Yesu ametuonyesha kuwa jambo bora si kutawala, bali kupenda na kutumikia kama mwenyewe alivyofanya akiongozwa na Roho Mtakatifu, ambaye ndani ya Mungu ni Upendo-Nafsi, ni Zawadi-Nafsi anayekamilisha umoja wa Baba na Mwana. Ndiyo sababu anatusukuma kupenda na kujitoa badala ya kutaka kutawala. Katika hilo wanawake wanaelekea zaidi.
Tingeni
Tingeni	ni kata ya Wilaya ya Muheza katika Mkoa wa Tanga, Tanzania yenye Postikodi namba 21411. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao	2,709	 	Msimbo wa posta ni 	21411
1114
Makala hii inahusu mwaka 1114 BK (Baada ya Kristo).
Monte Giovarello
thumbnail|right|200px|Mlima wa Monte Giovarello ni mlima wa Apenini katika nchi ya Italia (Ulaya Kusini).
Urefu wake ni mita 1,760 juu ya usawa wa bahari.
Honaz
Honaz ni kamji na wilaya ya Mkoa wa Denizli katika Kanda ya Aegean huko nchini Uturuki.
2 Oktoba
Tarehe 2 Oktoba ni siku ya 275 ya mwaka (ya 276 katika miaka mirefu). Mpaka uishe zinabaki siku 90.
Mutuáli
thumb|Barabara kati ya Gurue na Mutuali,Msumbiji
Mutuáli ni mji wa mkoa wa Nampula nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 30.523.
Honorati wa Amiens
(pia Honoré, Honorius; alifariki Amiens, leo nchini Ufaransa, 600 hivi) alikuwa askofu wa saba wa mji huo.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Mei.
Chebano
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Ballana
thumb|293x293px|Taji ya kifalme kutoka kipindi cha baada ya Meroitic na kabla ya Ukristo cha Nubia.  Ilipatikana Ballana na W.B.  Emery kaburini 118.[1]
Ballana ilikuwa kaburi huko Lower Nubia. Ilichimbuliwa na Walter Bryan Emery pamoja na Qustul iliyo karibu kati ya 1928 na 1931 kama mradi wa uokoaji kabla ya kupanda kwa pili kwa Bwawa la Aswan Low. Jumla ya makaburi 122 yalipatikana chini ya vilima vikubwa vya bandia. Wao ni wa wakati wa baada ya kuanguka kwa jimbo la Meroitic lakini kabla ya kuanzishwa kwa falme za Kikristo za Nubi, karibu AD 350 hadi 600. Kwa kawaida zilikuwa na chumba kimoja au kadhaa chini ya ardhi, na chumba kimoja kikuu cha kuzikia. Baadhi ya makaburi yalipatikana bila kuporwa, lakini hata mazishi yaliyoibiwa bado yalithibitika kuwa na vitu vingi vya kuzika.
Kikisi-Kusini
Kikisi-Kusini ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia na Sierra Leone inayozungumzwa na Wakissi. Lugha nyingine ya Kikisi ni Kikisi-Kaskazini nchini Guinea. Lugha hizo mbili zisichanganywe na lugha ya Kikisi nchini Tanzania. Mwaka wa 1995 idadi ya wasemaji wa Kikisi-Kusini nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 115,000. Pia kuna wasemaji 85,000 nchini Sierra Leone. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikisi-Kusini iko katika kundi la Kiatlantiki.
Fraterno wa Auxerre
Fraterno wa Auxerre (alifariki Auxerre, leo nchini Ufaransa, 451 hivi) alikuwa askofu wa 7 wa mji huo kuanzia mwaka 448.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa kila tarehe 29 Septemba.
Monte Maggiorasca
Urefu wake ni mita 1,799 juu ya usawa wa bahari.
Smithtown, New York
Smithtown ni mji wa Marekani katika jimbo la New York. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 116,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 32 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 288.5 km².
Peregrini wa Auxerre
(kwa Kilatini: Peregrinus; alifia dini Bouhy, leo nchini Ufaransa, 304 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo aliyeuawa kwa kukatwa kichwa kwa ajili ya imani yake wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian.
Mapokeo yanasema kwanza alikuwa padri wa Roma aliyetumwa na Papa Sixtus II huko Galia kwa ombi la wananchi, akainjilisha Marseille, Lyon na Auxerre alipoleta wengi kwa Kristo.
Hatimaye aliuawa pamoja na padri Marsus, shemasi Kokodomi, shemasi mdogo Joviani na msomaji Joviniani.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Mei.
Ripsime na wenzake
Ripsime na wenzake, akiwemo Gayana (walifariki Etchmiadzin, Armenia, 290 hivi) walikuwa mabikira waliofia Ukristo, wa kwanza katika nchi hiyo.
Inasemekana walikuwa wamehama Roma ili kumsaidia Ripsime asiolewe na kaisari Dioklesyano aliyevutiwa na uzuri wake mkubwa.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 29 Septemba au tarehe nyingine kadiri ya madhehebu.
Chid Benz
Rashidi Abdallah Mohamed Makwiro (anafahamika sana kwa jina la kisanii kama Chid Benz; amezaliwa 1985) ni rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania.
Yeye ndiye mwanzilishi na ndiye kiongozi wa kundi la wasanii wa Ilala almaarufu kama LAFamilia. Benz anasifika sana kwa kupata ushirika mwingi kwa sasa kuliko msanii yeyote yule kwa Tanzania. Amewahi kushirikiana na Stara Thomas, Ray C., Lady Jay Dee, Tunda Man, Spark, Mwasiti, Mangwair, Maunda Zorro, na wengine wengi tu.
LA Familia ni kundi la msanii Chidi Benz kutoka ilala.
Ilala a.k.a. iLA ni wilaya inayoongoza kwa wasanii na wapenda michezo ya burudani.
Kinyo
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Mto Lwamboga
unapatikana katika wilaya ya Butaleja, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
1113
Makala hii inahusu mwaka 1113 BK (Baada ya Kristo).
Kale, Denizli
thumb|Ramani ya Kale, Denizli Kale ni kamji na wilaya ya Mkoa wa Denizli katika Kanda ya Aegean huko nchini Uturuki.
Dragan Stojković
Dragan Stojković (alizaliwa 3 Machi 1965) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Serbia. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Yugoslavia.
Marumaru
225px|right|thumb|Uchoraji asilia waonekana kwenye uso wa marumaru iliyokatwa na kusuguliwa. thumb|120px|right|Sanamu ya marumaru yamwonesha [[Venus, mungu jike wa Kiroma.]] Marumaru (pia: marmar - kutoka Kiarabu مرمر; kwa Kiingereza: marble) ni mwamba wa gange uliobadilika kutokana na joto na shindikizo ndani ya ganda la dunia katika kipindi cha miaka milioni kadhaa. Kikemia ni hasa CaCO3.
Ni jiwe gumu sana linalopatikana katika rangi mbalimbali.
Jiwe lenye rangi mbalimbali hutumiwa kwa sakafu katika majengo muhimu au kama mapambo ya kuta za ndani.
Tangu kale marumaru ilitumiwa pia kwa kuchonga sanamu.
Apologetiki
"Apologetiki" linaweza kumaanisha:
Kapsoo / Borowonin
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Orodha ya mito ya mkoa wa Kigoma
Orodha ya mito ya mkoa wa Kigoma inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Tanzania Magharibi.
Les Wanyika
Les Wanyika ilikuwa bendi maarufu sana nchini Kenya naTanzania na wanachama wake walikiishi nchini Kenya. Iliamzishwa mwaka wa 1978 pale mpiga gitaa Omar Shabani, mpaza sauti Tom Malanga na wanachama wengine wa bendi ya Simba Wanyika. John Ngereza na Issa Juma walijiunga nao baadaye. Les Wanyika waliimba nyimbo nyingi maarufu sana,lakini walikumbukwa sana kwa nyimbo zao za mwaka wa 1979 Sina Makosa  na Paulina. Issa Juma aliihama bendi hii baadaye ili kuendeleza shughuli zake zingine za kimuziki. Kundi hili liliendelea mpaka Omar Shabani alipofariki mwaka wa 1998. John Ngereza alikufa miaka miwili baadaye.
Historia
Mwaka wa 1971, ndugu wawili kutoka pwani ya mkoa wa Tanga, Tanzania, Wilson Kinyonga na George walianzisha bendi waliyoiita Simba Wanyika, tafsiri ya Kiingereza kumaanisha Savannah Lions. Kutokana na hali ya ngumu ya kiuchumi  nchini {1}Tanzania{/1} katika miaka za 70 ambayo, wengi wa wasanii wa muziki wakati huo walihamia nchini Kenya na nchi nyingine jirani katika hali ya kutafuta majani mabichi. Si ajabu kwamba baadhi ya wasanii hao walichukua uraia wa nchi hizo.
Wakati huo, usafiri kati ya nchi hizi mbili ulirahisishwa na kuweko kwa jumuiya ya Afrika Mashariki, na mkataba wa maelewano miongoni mwa Kenya, Uganda na Tanzania. Baada ya kusambaratika kwa jamuia hiyo mwaka wa 1977, kuvuka mpakani ilikuwa vigumu, hivyo uanzishwaji wa makao ya kudumu nchini Kenya na kundi hili. Bendi hii ilipoendeleo na kukua, bendi kadhaa zilijitoa, lakini mashuhuri ilikuwa ni Les Wanyika.
Ni jambo moja kwa msanii kuhamia nchi nyingine katika kutafuta lisho bora na lingine kabisa kwa nchi kutoa madai ya uongo ya kumiliki baadhi ya wasanii ambao ni wahamiaji wa nchi nyingine kwa lengo la kujionyesha na kujitakia umaarufu. Hiyo inaweza kusemwa kutokana na wimbo wa Malaika ambao asili yake ni mchora vibonzo wa nchi ya Tanzania, Geofrey "Gado" Mwampembwa ambaye ni Mtanzania anayefanya kazi katika gazeti la Nation nchini Kenya na eneo la jumla la mlima Kilimanjaro. Wakenya wamekuwa vizuri sana katika taaluma hii.
Katika bendi ya Les Wanyika, wanachama wa kikundi walijumuisha pamoja Watanzania na Wakenya. Wanachama maarufu John Ngereza, Issa Juma na Omar Shabani walikuwa wote kutoka Tanzania, na Tom Malanga kutoka Kenya. Bendi hii ilikuwa na makao ya kudumu mjini Nairobi, walikotumbuiza katika vilabu vya starehe na mahoteli mbalimbali. Wengi wa wanachama wa kundi hili aidha walikufa au wameathirika na ukongwe.
Flying Without Wings
"Flying Without Wings" Ni wimbo wa kundi la WestlifeKutoka The Beautiful Game, wimbo ambao umetokana na jinalao wenyewe. Wimbo huu ulipata umaarufu zaidi nchi Uingereza au UK na katika maeneo mengi duniani. Wimbo huo ulikwa ni wimbo wa thelathini wa Westlife kufika katika nafasi ya kwanza katika chati ya Muziki ya Uingereza. Na pia ndio wimbo ulioongoza kwa mauzo kwa upande wa nyimbo za Westlife hadi hii leo.
Mwaka 2004, Westlife walitoa wimbo wa huo kama onesho la moja kwa moja, Flying Without Wings (live version), ambali lilifanyika katika ziara yao ya Stockholm, na mwaka 2004, wimbo huo ulikuwa wimbo wa kwanza ulio katika mfumo wa digitali katika historia ya nchini Uingereza.
Wimbo huo, uliweza kuuza nakala zaidi ya 200,000 nchini Uingereza pekee. Wimbo wa That's What Is All About. wimbo ambao pia ulitoka na wimbo huu, ulichezwa Hong Kong na kushika nafasi ya saba katika chati ya muziki ya jimbo la Hong Kong. Kundi la JLS liliimba wimbo huo pamoja na kundi la Westlife katika kufungwa kwa tamasha la The X Factor.
Albamu ya Video
Toleo la Karaoke la wimbo wa "Flying Without Wings" liliotka katika DVD mwaka 2000, na kushika nafasi ya kwanza.
Aliyeimba mara ya Pili
Wimbo wa "Flying Without Wings" Uliimbwa na mshindi wa American Idol anayeitwa Ruben Studdard kama wimbo wake mwaka 2003. Wimbo huu ulitoka tarehe 10 mwezi wa 6, na ulifanikiwa kushika nafasi ya pili katika chati ya muziki ya Billboard Hot 100 tarehe 28 mwezi wa sita. Wimbo wa "Flying Without Wings" pia ulipata umaarufu katika chati ya Hot R&B/Hip-Hop Singles & Tracks na kushika nafasi ya tatu, huku ikishika nafasi ya 27, katika chati ya watu wazima.Wimbo huu pia ulitolewa nchini New Zealand na kufikia hadi nafasi ya 2, nyuma ya Clay Aiken wimbo huu, umeshauza nakala ziadi ya 753,000 tangu mwezi wa Desemba mwaka 2006
Mtiririko wa Nyimbo
Wimbo huu, unatokea katika toleo la Karaoke la Amrican IdolKaraoke Revolution Presents: American Idol.
Rho
Rho ni herufi ya kumi na saba katika Alfabeti ya Kigiriki. Inaandikwa kama P (herufi kubwa) au ρ (herufi ndogo ya kawaida). Rho ni asili ya herufi R katika alfabeti ya Kilatini. Kuhusu mabadiliko ya umbo tazama huko. Sauti ya "r" katika alfabeti ya Kikirili huandikwa kama rho.
Katika Ugiriki ya Kale ilihesabiwa pia kama tarakimu kwa maana ya namba "100".
Jinsi ilivyo kawaida kwa herufi mbalimbali za Kigiriki, rho inatumiwa kama kifupisho kwa ajili ya dhana mbalimbali katika hesabu na fizikia. Imejulikana hasa kama alama ya densiti na pia kwa ukinzani wa umeme.
Bahrain
thumb|300px|left|Ramani ya visiwa vya Bahrain thumb|300px|left|Bahrain inavyoonekana kutoka angani Bahrain (kwa Kiarabu:  مملكة البحرين  Mamlakat al-Baḥrayn, Ufalme wa Bahrain) ni nchi ya visiwa na ufalme mdogo katika Ghuba ya Uajemi karibu na pwani ya Saudi Arabia.
Nchi ni tajiri kutokana na mapato ya mafuta ya petroli.
Jiografia
Bahrain iko upande wa mashariki wa Bara Arabu.
Eneo lake lina visiwa asilia 50 na vingine 33 vilivyotengenezwa na binadamu. Vikubwa kati ya hivyo ni:
Nchi ni tambarare; kilima cha juu ni Jabal ad-Dukhan chenye m 137 juu ya UB.
Sehemu kubwa ya eneo ni jangwa, lakini kaskazini mwa kisiwa kikuu pana visima na kilimo cha bustani na mitende.
Historia
Bahrain ndiyo makao ya ustaarabu wa Dilmun. Ilipata umaarufu tangu zamani kwa kuvua lulu bora kuliko zote duniani hadi karne ya 19.
Bahrain ilikuwa kati ya maeneo ya kwanza kuongokea Uislamu, mwaka 628 BK.
Baada ya kipindi cha utawala wa Waarabu, Bahrain ilitekwa na Wareno mwaka 1521 hadi 1602 walipofukuzwa na Shah Abbas I wa nasaba ya Safavid chini ya Dola la Uajemi.
Tangu mwaka 1820 Visiwa hivyo pamoja na Qatar na Falme za Kiarabu vilikuwa na mikataba na Uingereza walipoahidi kuachana na uharamia na kupokea ulinzi wa Uingereza. Ulinzi huo ulizuia uvamizi wa Saudia katika karne ya 20.
Falme hizo zilikuwa nchi lindwa chini ya Uingereza hadi mwaka 1971, ambapo madola hayo madogo yalipata uhuru.
Wakazi
Lugha rasmi ni Kiarabu, lakini baadhi ya wenyeji na wahamiaji wengi wanatumia kwanza lugha nyingine. Kiingereza kina nafasi kubwa.
Upande wa dini, wengi (80.6%) ni Waislamu, ila upande wa madhehebu wamegawanyika kati ya Washia (65-75%) na Wasuni. Uislamu ndio dini rasmi. Wakristo wa madhehebu mbalimbali ni asilimia 12.1, wakiwemo wahamiaji wengi, lakini pia wenyeji. Wahindu ni 6.4% na Wabuddha 0.4%.
Uchumi
Uchumi wa Bahrain hutegemea hasa mafuta ya petroli yanayozalisha 30% ya pato la taifa na 60% za mapato yote ya serikali.
Serikali imejitahidi kujenga matawi mengine ya uchumi hasa viwanda vinavyotumia mafuta kwa kutengeneza bidhaa za aina nyingi pamoja na biashara.
Kati ya nchi za Kiarabu ndiyo inayostawi kiuchumi haraka zaidi.
Protoni
Protoni ni chembe ndani ya atomi. Ni sehemu ya kiini cha atomi yenye chaji ya chanja pamoja na neutroni zisizo na chaji.
Elementi zapangwa katika mfumo radidia kufuatana na idadi ya protoni.
Masi ya protoni ni ndogo sana. Huaminiwa ya kwamba kila protoni inajengwa na quark tatu.
Kinorwei
Kinorwei (Kinorwei: norsk) ni lugha ya Kigermanik ya Kaskazini katika jamii ya lugha za Kihindi-Kiulaya.
Kinorwei kinasemwa na watu 4,700,000 hivi, na ni lugha rasmi nchini Norwei.
Kinorwei kina insha rasmi mbili: bokmål na nynorsk.
Kikpelle (Liberia)
Kikpelle ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Wakpelle. Lugha ni tofauti na lugha ya Kikpelle inayozungumzwa nchini Guinea. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikpelle nchini Liberia imehesabiwa kuwa watu 487,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikpelle iko katika kundi la Kimande.
Peter Chanel
thumb|right|Mt. Peter Chanel. Petro Shanel (12 Julai 1803 – 28 Aprili 1841) alikuwa padri mmisionari wa Kanisa Katoliki.
Ametambuliwa rasmi na Papa Leo XIII kuwa mwenye heri tarehe 17 Novemba 1889, halafu na Papa Pius XII kuwa mtakatifu kama mfiadini tarehe 12 Juni 1954.
Sikukuu yake ni tarehe 28 Aprili.
Maisha
Petro Shanel alizaliwa mjini Cuet, Ufaransa mwaka 1803.
Baada ya kupata upadrisho alishughulika na uchungaji nchini mwake kwa miaka michache, akiwajibika hasa kwa ajili ya wakulima na malezi ya vijana.
Halafu aliingia Shirika la Maria, akatumwa akatumwa katika visiwa vya Oceania pamoja na wenzake kadhaa kuhubiri Injili mahali ambapo ilikuwa haijatangazwa.
Licha ya matatizo mengi alifaulu kwa upole wake kuwaongoa watu kadhaa katika kisiwa cha Futuna, akiwemo mwana wa mfalme. Kwa sababu ya kuchukiwa kwa imani ya Ukristo, huyo kwa hasira aliagiza akamatwe na kuuawa kwa kupigwa rungu mwaka 1841.
Nenad Đorđević
Đorđević ameichezea timu ya taifa ya Serbia tangu mwaka wa 2002. Đorđević alicheza Serbia katika mechi 17, akifunga mabao 1.
Hassan Sheikh Mohamud
thumbnail|right|200pc|Hassan Sheikh Mohamud Hassan Sheikh Mohamud, ( alizaliwa 29 Novemba 1955) ni mwanasiasa wa Somalia  aliewahi kuwa Rais wa Somalia kuanzia 16 Septemba 2012 hadi 16 Februari 2017. Hassan Sheikh ni mwanzilishi na mwenyekiti wa sasa wa chama kikubwa cha mkusanyiko wa kisiasa chenye wabunge wengi katika mabunge yote mawili, Chama cha Muungano kwa Amani na Maendeleo. Mwanaharakati wa kiraia na kisiasa, Mohamud hapo awali alikuwa profesa wa chuo kikuu na mkuu. Mnamo Mei 15, 2022, Hassan Cheikh Mohamoud alichaguliwa kuwa Rais wa Somalia katika kura ya urais wa mbio za marathoni.
Elimu
Hassan alisoma shule za msingi na sekondari katika mji wake wa asili. Baadaye alihamia mji mkuu wa Somalia Mogadishu mwaka 1978, kusoma Chuo Kikuu cha Taifa cha Somalia. Mnamo 1981, alipata diploma ya kwanza ya teknolojia kutoka kwa taasisi hiyo.
Monte Catria
Urefu wake ni mita 1,701 juu ya usawa wa bahari.
Utalii nchini Liberia
thumb|Mcheza ngoma wa Liberia Utalii unaunda sehemu ndogo ya uchumi wa taifa nchini Liberia. Hapo nyuma, watalii wengi walitembelea Liberia kutokea Marekani. Uchumi wa Liberia, ikiwemo sekta ya utalii iliathiriwa vibaya na vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini humo, na imeanza kupanda baada ya wizara ya utalii kuanzisha. Mahitaji yote yanapatikana kwa watalii, pamoja na miundombinu ya usafiri n hini Liberia. Uzuri mojawapo ni kutumia mawimbi eneo la Robertsport.
Mto Bizi
ni kati ya mito ya mkoa wa Kigoma (Tanzania Kaskazini-Magharibi).
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Manafwa (Butaleja)
unapatikana katika wilaya ya Butaleja, mashariki mwa Uganda.
Southampton
Southampton ni mji wa Uingereza.
Monte Gottero
right|thumb|Msalaba kileleni pa Monte Gottero ni mlima wa Apenini katika nchi ya Italia (Ulaya Kusini).
Urefu wake ni mita 1,640 juu ya usawa wa bahari.
Kukamua Kifaru
Kukamua Kifaru (kwa Kiingereza: Milking the Rhino) ni filamu ya makala iliyotolewa 2009, ikitayarishwa na Kartemquin Films, ambayo inachunguza uhusiano kati ya wanyamapori wa Afrika, wanakijiji wanaoishi miongoni mwa wanyamapori hawo na wahifadhi ambao wanatazamia kuweka utalii ili kupata fedha za kigeni. Wamasai wa Kenya na Waovahimba Namibia wameishi karne nyingi kama wafugaji wa ng'ombe. Japo ardhi yao kugeuzwa kama mapori ya akiba, yamegeuka kuwa kivutio cha utalii.
Ufuaji metali
Ufuaji metali (ing. metallurgy) inamaanisha jumla ya mbinu za kushughulikia metali na elimu yake. Inahusika pia na aloi ambazo ni mchanganyiko wa metali mbalimbali.
Ufuaji metali inaanza kwenye kushughulikia mtapo yaani mawe yenye madini ya metali na namna ya kutoa metali katika mtapo.
Halafu inaangalia namna ya kuchanganya na kuunganisha metali mbalimbali kuwa aloi na tabia zake.
Ufuaji metali katika historia ya bindamu
Historia ya binadamu ina mifano mingi jinsi gani maendeleo katika ufuaji metali yalikuwa msingi wa maendeleo ya kijamii. Hapo ndipo sababu ya kupanga historia kwa awamu za Zama za Mawe, Zama za Shaba na Zama za Chuma.
Kabla ya kupatikana kwa matumizi ya metali watu walitumia vifaa vya jiwe, ubao au mfupa kwa kurahisisha shughuli za kila siku. Vifaa hivi vinakosa ugumu sawa na metali kwa hiyo havidumu sana ingawa vinaruhusu utekelezaji wa kazi nyingi.
Metali ya kwanza iliyotumiwa na watu ilikuwa dhahabu pamoja na shaba maana metali hizi zinaweza kupatikana safi kiasili kama metali tupu. Ni laini ya kutosha kwa kupewa umbo tofauti kwa njia ya kuipondaponda kwa mfano kwa kutumia jiwe ngumu. Hivyo vipambio vya dhahabu na shaba ni vifaa vya kimetali vya kwanza vilivyotengenezwa na binadamu. Ushuhuda wa kale wa teknolojia ya ufuaji shaba ni wa mnamo mwaka 5,000 KK huko Serbia.
Haijulikani jinsi gani watu walivyotambua njia za kupasha moto metali na madini ya metali lakini kuna uwezekano ya kwamba maendeleo haya yalikuja pamoja na teknolojia ya ufinyanzi wakati vyungo vilichomwa na joto ndani ya majiko lilisababisha kuyeyuka kwa metali ndani ya udongo au mawe yaliyotumiwa kutengeneza jiko.
Ilhali dhahabu ni laini mno shaba inafaa zaidi kutumiwa kwa vifaa kama visu au silaha nyingine pamoja na vipambio. Lakini shaba peke yake ina hasara mbili: si gumu sana yaani umbo lake halidumu likitumiwa kwa kazi zito au kwa mapigano; ukali wa kisu au shoka unapotea haraka. Hasara nyingine inafanya mmenyuko na oksijeni ya hewa au katika maji na uso wake hubadilika kuwa ganda la oksaidi.
Baada ya karne kadhaa za zama za shaba watu waligundua njia ya kuboresha ugumu wa shaba kwa kuichanganya na stani na hivyo kupata aloi ya bronzi (shaba nyeusi). Hii ilikuwa aloi ya kwanza inayojulikana kuwa ilitumiwa na binadamu katika historia yake. Shoka na vyembe vya bronzi viliboresha shughuli za kila siku, silaha za bronzi ziliongeza nguvu ya wanajeshi.
Zama za Chuma
Ilichukua tena karne kadhaa hadi watu wa kwanza waligundua njia za kutumia chuma ambacho kinazidi ugumu wa shaba na bronzi. Kwa kutumia elimu hii walianzisha kipindi cha zama za chuma katika tamaduni mbalimbali.
Kuna dalili kuwa Wahitti katika Asia Ndogo walikuwa watu wa kwanza waliogundua teknolojia hii. Watu wenye silaha za chuma na feleji waliweza kuwashinda wapinzani waliotumia silaha za bronzi kwa sababu ukali wa upanga wa chuma unazidi ule wa bronzi. Vifaa vya chuma viliongeza uwezo wa kuzalisha mazao, kukata miti pamoja na kuvuna ubao kwa ujenzi na shughuli nyingi nyingine za kila siku.
Kupata metali kutoka mashapo
Mashapo ni hali ya metali iliyopo ndani ya mawe. Kwa kawaida metali zinapatikana hapa kwa hali ya oksidi yaani muungo wa metali na oksijeni.
Hapa ni lazima kuapashia mawe ya mtapo joto kali na kuyeyusha oksidi ili kutenganisha metali yenyewe na oksijeni na elementi nyingine. Kwa uzalishaji wa chuma kutokana na madini joto lazima kuwa zaidi ya sentigredi 1000.
Wahunzi wa kale walitumia mashapo pamoja na makaa na vifaa vya kupulizia hewa katika moto ili wafikie joto linalotakiwa. Wahunzi wa jadi katika Afrika wamegundua viriba vya ngozi za wanyama kwa kusudi hili.
Chuma kinapatika leo hii hasa kwa njia ya kuyeyusha mshapo katika tanuri kubwa la kalibu pamoja na makaa mawe na chokaa. Chuma kinatoka nje ya kalibu kwa hali ya majimaji na kupozwa kwa umbo linalotakiwa.
Pamoja na michakato inayotumia joto kuna pia teknolojia zinazotumia mbinu za kikemia au elektrolisisi kwa kutoa metali katika mshapo.
Seguton
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
1112
Makala hii inahusu mwaka 1112 BK (Baada ya Kristo).
Nacala
thumb|Pwani ya Nacala iliyopo ndani ya mji wa Nacala ndani ya mkoa wa Nampula
Nacala ni mji wa mkoa wa Nampula nchini Msumbiji. Idadi ya wakazi wake ni takriban 224.853.
Bill Kincaid
William S. Kincaid (alizaliwa Machi 10, 1956) ni mhandisi wa kompyuta na mjasiriamali wa Kimarekani anayejulikana kwa kuunda Mp3 player SoundJam MP pamoja na Jeff Robbin ambayo hatimaye ilinunuliwa na Apple na kubadilishwa jina na iTunes.
Kazi
Robbin na Kincaid walifanya kazi Apple katika miaka ya 1990 kama wahandisi wa programu za mifumo kwenye mradi wao wa mfumo wa uendeshaji Copland, lakini mradi uliachwa baadaye. Wote wawili waliondoka Apple, ambapo Robbin aliunda Conflict Catcher na Kincaid alifanya kazi mwanzoni mwa mradi huo.
Baada ya kusikiliza kipindi kwenye kituo cha redio cha NPR, Kincaid aliunda kifaa cha kielektroniki cha maunzi na kifaa cha laini cha Diamond Rio ambacho hutumika katika vicheza sauti vya kidijitali. Kisha akamwajiri Jeff Robbin kuunda sehemu ya mbele ya programu ya kucheza MP3 waliyoipa jina la SoundJam MP. Dave Heller alikamilisha timu yake vizuri kwa ajili ya kazi. Watatu hao walichagua kampuni ya Casady & Greene kama msambazaji wao, ambaye Jeff alikuwa amefanya naye kazi hapo awali kusambaza Conflict Catcher.
Programu hii iliona mafanikio ya mapema katika soko la kicheza muziki cha Mac, ikishindana na Audion ya kampuni ya Panic.
Kaprogonya
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Kikrahn-Mashariki
Kikrahn-Mashariki (pia Kikonobo) ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Wakrahn. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kikrahn-Mashariki imehesabiwa kuwa watu 53,200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikrahn-Mashariki iko katika kundi la Kikru.
Ponografia
Ponografia (kutoka neno la Kigiriki cha kisasa πορνογραφία, pornografia, ambalo linaunganisha πόρνη, pornē, yaani "kahaba" au πορνεία, porneia, yaani "ukahaba" ), na γράφειν, grafein, "kuandika, kutunza kumbukumbu, hata mchoro", na kumalizika ns ία, ia, yaani "hali ya, mali ya, mahali pa") ni picha au maandishi yenye lengo la kuwatia ashiki watazamaji au wasomaji.
Katika utandawazi ponografia inatumia njia zote za mawasiliano na kuenea katika kila pembe ya dunia, ikiathiri hasa vijana na watoto na kuchangia ubakaji na matatizo mengine.
Ndiyo sababu katika nchi mbalimbali kuna sheria ambazo zinaidhibiti au kuikataza na kuiadhibu kabisa, hasa inapohusisha watoto.
Pamoja na sheria, upinzani unatokana na wanaopigania haki za wanawake   na wanaofuata dini.
Kwa mfano, Kanisa Katoliki linakataza ponografia tangu Karne za Kati, na katika Katekisimu yake rasmi ya sasa inaipinga tena katika n. 2354
Ingawa ponografia ina madhara kwa afya ya nafsi, ni vigumu kuizuia kwa kuwa inagusa silika ya watu na ni biashara kubwa kabisa inayolenga pesa, si maendeleo ya jamii, na kudhalilisha binadamu. Huko Marekani tu inazungusha dola bilioni 2.5 kwa mwaka.
Hafsa Kazinja
Anafamika zaidi kwa kibao chake mashuhuri cha Presha, vilevile na Mashallah. Hasfa anatoka katika kikundi cha THT (yaani Tanzania House of Talent) cha mjini Dar es Salaam, Tanzania.
Sarayköy
thumb|Ramani ya Sarayköy Sarayköy ni kamji na wilaya ya Mkoa wa Denizli katika Kanda ya Aegean huko nchini Uturuki.
William Tyndale
William Tyndale alikuwa mwanatheolojia Mwingereza, kasisi ya kanisa na mtaalamu aliyetafsiri Biblia mara ya kwanza katika Kiingereza cha kisasa. Alizaliwa huko Gloucestershire mnamo mwaka 1494 - aliuawa Vilvoorde (Brabant - Ubelgiji ya leo) tarehe 6.9.1536. Tafsiri yake ya Biblia ilikuwa toleo la kwanza lililochapishwa kwa kutumia mitambo mapya ya uchapaji vitabu.
Mawazo yake yalipingwa kwa nguvu zote na watawala na watu wa dini yalionekana kama upinzani wa kidini hivyo aliamua kukimbilia Ujerumani kwa usalama wake, huko alitafuta mchapishaji aliyetoa nakala ya kwanza ya Agano Jipya kwa lugha ya kingereza nakufuatiwa baadaye na agano la kale.
Askofu Kardinali Wolsey alimtangaza kuwa mzushi. Lakini ilikuwa tendo la kupinga ndoa na talaka za mfalme wa Uingereza Henry VIII ilikuwa sababu ya kifo chake. Henry VIII alikasirika juu ya Tyndale akamwomba Kaisari Karl V wa Ujerumani kumkamata. Tyndale alishikwa huko Brussels (mji chini ya Kaisari wakati ule) akasoimamishwa mbele ya mahakama iliyotoa hukumu ya mauti kwa sababu ya uzushi dhidi ya kanisa katoliki. Katika mji wa Vilvoorde penye gereza lake alifungwa mtini akachongwa na mwili wake kuchomwa motoni.
Msitu wa Newlands
Newlands Forest ni eneo la uhifadhi kwenye miteremko ya mashariki ya Table mountain, kando ya kitongoji cha Newlands, Cape Town. Inamilikiwa na kudumishwa na Bodi ya Mbuga za Kitaifa ya Table Mountain, pamoja na Idara ya Mbuga za Jiji la Cape Town, na inajumuisha Kituo cha Zimamoto, Kitalu na Hifadhi ya maji.
Msitu wenyewe ni mahali maarufu pa kutembea na kukimbia (Angalia ramani ya njia hapa chini), karibu na kufikika kwa urahisi kutoka vitongoji vya kusini mwa jiji. Kwa sababu ya eneo lake kwenye miteremko ya mlima, kuna muonekano wa kuvutia kuelekea mashariki juu ya Cape Flats.
Flora na Fauna
Msitu wa Newlands uko katika eneo la mpito la asili kati ya Fynbos ya Granite iliyo hatarini kutoweka na Peninsula ya Shale Fynbos, katika eneo ambalo pia lilisaidia misitu mikubwa ya kiasili. Mwishoni mwa miaka ya 1800, sehemu kubwa ya misitu ya kiasili ilikatwa, na fynbos ikafyekwa, ili kutoa nafasi kwa mashamba ya kibiashara ya misonobari, ambayo bado yamesalia na kuchangia sehemu iliyobaki ya ardhi.
Historia
Wakazi wa asili wa eneo hilo walikuwa Wakhoi-khoi, ambao walihama na kuchunga ng'ombe wao juu ya eneo ambalo sasa ni jiji la Cape Town. Jan van Riebeeck (gavana wa kwanza wa Uholanzi wa Koloni la Cape) alikutana na misitu mingi ya kiasili kwenye miteremko ya mashariki ya Table Mountain na kuziita kwa pamoja "Boschenheuwel". Kwa sababu ya hitaji la mbao, misitu ya ndani yenye halijoto ya angavu ilikuwa, mwishoni mwa karne ya kumi na saba, ikinyonywa vibaya kupita kiasi, na serikali ya kikoloni ilitoa msururu wa sheria (zaidi zisizofaa) kulinda misitu. Kufikia mwisho wa karne ya kumi na nane wengi walikuwa wametoweka, isipokuwa mifuko michache kwenye miteremko mikali ya juu ya mlima.
1111
Makala hii inahusu mwaka 1111 BK (Baada ya Kristo).
Kituro
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
1110
Makala hii inahusu mwaka 1110 BK (Baada ya Kristo).
Mto Bugala
ni kati ya mito ya mkoa wa Kigoma (Tanzania Kaskazini-Magharibi).
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Bawit
Bawit ni eneo la kiakiolojia lililo kilomita 80 (50 mi) kaskazini mwa Asyut, karibu na kijiji cha Dashlout, nchini Misri. Inashughulikia eneo la hekta 40 (ekari 99), na ina makaburi na magofu ya monasteri ya Hermopolite ya Apa Apollo iliyoanzishwa na Apollo mwishoni mwa karne ya nne. Miundo kwenye tovuti hii imehifadhiwa vizuri, na inaonyesha vipengele tofauti vya tata ya monastic ya Misri ya Kati.
4 Oktoba
Tarehe 4 Oktoba ni siku ya 277 ya mwaka (ya 278 katika miaka mirefu). Zinabaki siku 88 mpaka mwaka uishe.
Sikukuu
Wakristo wengi, wakifuata mapokeo ya Roma, huadhimisha kumbukumbu za watakatifu Fransisko wa Asizi, Petroni wa Bologna, Aurea wa Paris n.k.
Mohamed Armoumen
Mohamed Armoumen (alizaliwa 19 Septemba 1979) ni mshambuliaji wa soka ambaye amekulia timu ya taifa ya Moroko.
Kazi
Awali alicheza klabuni Lokeren katika Ligi Kuu ya Ubelgiji.
Ng'et Moi
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Monte Pennino
right|thumb|Mlima wa Monte Pennino ni mlima wa Apenini katika nchi ya Italia (Ulaya Kusini).
Urefu wake ni mita 1,560 juu ya usawa wa bahari.
Renato Goupil
Renato Goupil, S.J. (Saint-Martin-du-Bois, Anjou, Ufaransa 15 Mei 1608 – Ossernenon, Marekani, 29 Septemba 1642) alikuwa daktari aliyejiunga na wamisionari Wajesuiti kama bradha akawa Mkristo wa kwanza kuuawa kwa ajili ya imani katika Marekani ya leo.
Alitangazwa na Papa Pius XI kuwa mwenye heri tarehe 21 Juni 1925, na kuwa mtakatifu tarehe 29 Juni 1930.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake
Ubaldo wa Gubbio
(Gubbio, Umbria, Italia, 1084 hivi - Gubbio, 1160) alikuwa askofu wa mji huo baada ya kuishi kama kanoni na kama mmonaki.
Alijitahidi kufufua maisha ya kijumuia kati ya mapadri wanajimbo.
Anaheshimiwa na Wakatoliki kama mtakatifu hasa baada ya kutangazwa na Papa Selestini III tarehe 4 Machi 1192.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 16 Mei.
Southampton, New York
Southampton ni mji wa Marekani katika jimbo la New York. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 55,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 8 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 756.6 km².
Gregory Itzin
thumb| Gregory Itzin Gregory Itzin (amezaliwa tar. 20 Aprili 1948) ni mshindi wa Tuzo ya Emmy, akiwa kama mwigizaji bora filamu na tamthilia kutoka nchini Marekani. Anafahamika sana kwa kucheza katika mfululizo wa Kimarekani wa 24 kama  Rais Charles Logan.
Mto Ibumbu
ni kati ya mito ya mkoa wa Kigoma (Tanzania Kaskazini-Magharibi).
Maji yake yanaelekea Ziwa Tanganyika, mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Mulagl
unapatikana katika wilaya ya Butaleja, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Aleksandar Živković
Aleksandar Živković (alizaliwa 28 Julai 1977) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Serbia. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Yugoslavia.
Curtis Frye
Curtis Frye (alizaliwa Vass, Carolina Kaskazini, 20 Oktoba 1951) ni kocha mkuu wa timu ya riadha katika Chuo Kikuu cha South Carolina. Alikua kocha msaidizi kwenye timu ya wanawake ya riadha ya Marekani kwenye michezo ya Olimpiki mnamo mwaka 2004 huko Athens, Ugiriki.
Wasifu
Kabla ya kuhamia Carolina Kusini, Frye alikuwa kocha msaidizi katika Chuo Kikuu cha East Carolina, Chuo Kikuu cha Florida, Chuo Kikuu cha Jimbo la North Carolina na Chuo Kikuu cha North Carolina katika eneo la Chapel Hill.
Akiwa Florida, alikuwa kocha wa Dennis Mitchell, aliyeshinda medali ya shaba katika mbio ya Olimpiki ya 1992 jijini Barcelona.
Akiwa Carolina Kaskazini, alikuwa kocha kwa Marion Jones na Allen Johnson. Johnson bado hutreni na Frye huko Columbia,Carolina Kusini na ni kocha msaidizi wa kujitolea wa Gamecocks.
Akiwa Carolina Kusini, wanariadha wake maarufu ni kama Terrence Trammell,, Demetria Washington, Miki na Lisa Barber, Otis Harris, Aleen Bailey, Lashinda Demus, Natasha Hastings na Tiffany Ross-Williams.
Frye alianzisha kikundi cha Speed Elite kilichokuwa cha wanariadha kama Johnson na Monique Hennaga,kilikuwa na lengo la kushindana katika mashindano ya kitaifa na ya kimataifa na kuyashinda.
Curtis Frye huweka thamani sana katika elimu na huhakikisha kwamba wanafunzi wake wote wanariadha huhitimu kutoka chuo. Kati ya wanariadha karibu 200 aliyekuwa kocha wao katika Chuo Kikuu cha Carolina Kusini,mmoja tu ndiye hakumaliza masomo yake ya shahada ya kwanza na kuhitimu digrii kutoka shule.
Mto Masanghe
unapatikana katika wilaya ya Butaleja, mashariki mwa Uganda.
Kiota
Kiota ni sehemu ambayo ndege hufanyia shughuli kama kulala, kutaga mayai na kutunza makinda yake mara baada ya kutotolewa. Kiota huwa kama nyumba ya ndege.
Mto Masanghe
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ewalel Soi / Kimondis
ni kata ya kaunti ya Baringo, eneo bunge la Baringo ya Kati, nchini Kenya.
Kiota
Pia kiota kinaweza kutengenezwa kwa udongo, manyoya na hata vijiti.
Chumbageni
Chumbageni inaweza kumaanisha
Serinhisar
thumb|Serinhisar thumb| Serinhisar
Serinhisar ni kamji na wilaya ya Mkoa wa Denizli katika Kanda ya Aegean huko nchini Uturuki.
Alice Lakwena
Alice Lakwena (pia: Alice Auma; 1956 - 17 Januari 2007) alikuwa kiongozi wa kiroho kati ya Waacholi wa Uganda aliyeanzisha kundi la "Harakati ya Roho Mtakatifu" (Holy Spirit Movement) na kuendesha vita vya msituni dhidi ya serikali ya rais Yoweri Museveni kuanzia Agosti 1986 hadi Novemba 1987.
1108
Makala hii inahusu mwaka 1108 BK (Baada ya Kristo).
2007
Makala hii inahusu mwaka 2007 BK (Baada ya Kristo).
Alice Lakwena
Maisha
Pepo aliyesema mara nyingi kutoka mwake akajiita "Lakwena" na kutambulishwa kuwa roho ya afisa wa kijeshi wa Italia.
Akapata wafuasi na kushambulia jeshi la serikali akashinda mara kadhaa na kuwaongoza wafuasi wake kuelekea Kampala. Akawaambia waumini kwamba risasi hazitawadhuru, zitageuka kuwa maji tu. Baada ya kushindwa, kabla ya kufikia mji mkuu, Lakwena akaondoka kutoka katika Alice. Alice akakimbilia Kenya akakaa katika kambi la wakimbizi la Daadab.
Kiloma (Liberia)
Kiloma ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Liberia inayozungumzwa na Waloma. Isichanganywe na lugha ya Kiloma nchini Cote d'Ivoire. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiloma imehesabiwa kuwa watu 165,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiloma iko katika kundi la Kimande.
Alice Lakwena
Maisha
Alice alifariki huko Daadab tarehe 17 Januari]2007 kutokana na ugonjwa usioeleweka.
Bakteria
thumb|180px|Bakteria ya [[Escherichia coli ziliongezwa ukubwa mara 25,000.]] Bakteria (kutoka Kiyunani βακτήριον, baktērion, yaani "kifimbo", kutokana na umbo la bakteria za kwanza kugundulika; pia: vijasumu) ni viumbehai wadogo sana aina ya vidubini. Mwili wa bakteria huwa na seli moja tu. Huonekana kwa hadubini tu na kwa sababu hiyo hawakujulikana katika karne za kale.
Kuna aina nyingi sana za bakteria na idadi yao ni kubwa kushinda viumbe vingine vyote duniani.
Huishi kwenye ardhi na kwenye maji, ziko pia hewani zinaposukumwa na upepo.
Aina nyingi huishi ndani ya viumbe vikubwa zaidi. Mwanadamu huwa na bakteria nyingi ndani ya utumbo wake ambazo ni za lazima kwa mmeng'enyo wa chakula. Hata katika ngozi kuna bakteria nyingi ambazo zinakinga mwili dhidi ya vidubini vilivyo tishio. Lakini bakteria nyingine katika mazingira huweza kusababisha magonjwa na sehemu kubwa ya magonjwa ya kuambukiza yametokana na bakteria.
Bakteria huzaa kwa njia ya kujigawa na kuwa bakteria mbili ambazo ni sawa na seli asilia.
Bakteria ya kawaida huwa na kipenyo cha µm 1.
Historia ya bakteriolojia
Bakteria waligunduliwa mara ya kwanza na Antonie van Leeuwenhoek mwaka wa 1676, kwa kutumia hadubini ya lensi moja ya muundo wake mwenyewe. Aliwaita "animalcules" na alichapisha habari za utafiti wake kwenye msururu wa barua kwa Shirika la Muungano wa Mfalme. Jina bacteriam lililetwa miaka mingi baadaye, na Christian Gottfried Ehrenberg katika mwaka wa 1838.
Robert Koch alikuwa mwanzilishi wa taaluma ya uuguzi wa mikrobiolojia na alishughulikia kipindupindu, kimeta na kifua kikuu. Katika utafiti wake wa kifua kikuu, Koch hatimaye alithibitisha nadharia ya kijidudu, ambayo ilimfanya atunukiwe Tuzo la Nobel mwaka wa 1905. Katika madai yake, Koch aliweka vigezo vya kutathmini kama kiumbe ndicho husababisha ugonjwa, na madai haya yanatumika mpaka leo hii.
Asili na mabadiliko ya awali
Asili ya bakteria wa sasa ilikuwa vijiumbe vya seli moja ambavyo ndivyo viumbehai wa kwanza duniani, takriban miaka bilioni 4 iliyopita.
Karibu miaka bilioni 3 iliyopita, viumbe wote walikuwa hawawezi kuonekana kwa macho, na bakteria na akea walikuwa ndio aina kubwa za viumbehai duniani.
Ingawa visukuku vya bakteria vipo, kama vile stromatoliti, ukosefu wao wa umbo maalumu unazuia kutumiwa katika uchunguzi wa historia ya mabadiliko ya bakteria, au kueleza lini spishi ya bakteria maalumu ilianza. Hata hivyo, mpangilio wa jeni unaweza kutumiwa kuelezea upya filojeni ya bakteria, na utafiti huo unaonyesha kuwa bakteria wa kwanza walitokana na nasaba ya akea / eukaryota.
Huenda asili ya bakteria wa hivi karibuni na ya akea ilikuwa haipathamofili iliyoishi miaka bilioni 2.5 hadi 3.2 iliyopita.
Aidha bakteria walishiriki katika geuko la pili kubwa, la akea na eukaryota. Hapo, eukaryota walitokana na bakteria wa kale na kuwa na uhusiano uliowafaidi wote huku seli za kwanza za eukaryota, ambazo huenda zilihusiana na akea. Hii ilihusu kumezwa kwa seli za proto-eukaryota na alfa-protobakteria kwa manufaa ya wote na kuunda ama mitokondria au haidrojenisomi, ambazo bado zinapatikana kwenye eukaryota zote (wakati mwingine katika hali iliyo dhaifu sana, kwa mfano katika protozoa ya "amitokondrial" ya kale). Baadaye, baadhi ya eukaryota ambazo tayari zilikuwa na mitokondria pia zilimeza viumbe ambavyo vilikuwa kama cyanobakteri. Hii ilisababisha kuundwa kwa kloroplasti katika mwani na mimea. Aidha, kuna baadhi ya mwani ambayo ilichimbuka baadaye kutoka kwa matukio ya hali ya kutegemeana. Hapa, eukaryota zilimeza eukaryota ya mwani ambayo baadaye ilinawiri na hata kuwa plastidi ya "kizazi cha pili". Hii inajulikana kama hali ya kutegemeana ya daraja la pili.
Mofolojia
Bakteria huwa na maumbo na ukubwa tofautitofauti, unaoitwa mofolojia. Seli za bakteria ni karibu sudusi moja 1 / 10 ya seli za eukaryota na kwa kawaida huwa na urefu wa mikromita 0.5-5.0. Hata hivyo, spishi chache, kama vile Thiomargarita namibiensis na Epulopiscium fishelsoni, huwa na urefu wa milimita nusu ya muda mrefu na zinaweza kuonekana kwa macho bila darubini.
Kati ya bakteria ambao ni wadogo ni wale wa jenasi ya Mykoplasma, ambao wana kipimo cha mikromita 0.3 tu, udogo wao unalingana na virusi vilivyo vikubwa zaidi. Baadhi ya bakteria wanaweza kuwa hata wadogo zaidi, lakini bakteria hao wadogo zaidi hawajatafitiwa vizuri.
Spishi za bakteria nyingi huwa ama duara-dufu, waitwao koksi (umoja: kokusi, kutoka neno la Kigiriki κόκκος - kókkos, nafaka, mbegu) au umbo la fimbo, waitwao bacilli (umoja: Bacillus, kutoka neno la Kilatini baculus Kilatini, fimbo). Kurefuka huhusishwa na kuogelea.
Eneo lao kubwa ukilinganishwa na uwiano wa kiasi cha mofolojia hii linaweza kufaidi hawa bakteria katika mazingira yaliyo na madini machache. Maumbo haya tofauti ni kutokana na ukingo wa ukuta wa seli za bakteria na kuamua na bakteria na mfupa wa saitoplazimu, na ni muhimu kwa sababu unaweza kuathiri uwezo wa bakteria wa kupata virutubisho au madini, kujigandisha kwenye kingo, kuogelea kwa vitu viwevu na kujiepusha na kuwindwa.
Spishi nyingi za bakteria zinaishi kama seli moja tu, wengine huwa na ruwaza fulani ya muungano: Neisseria huunda diploidi (jozi), Streptococcus huunda minyororo, na Staphylococcus hujiunga kwenye kikundi cha "rundo la zabibu". Aidha bakteria zinaweza kurufushwa kuunda filamenti, kwa mfano Aktinobakteria. Mara nyingi bakteria za nyuzi huzungukwa na uo ambao una chembechembe nyingi za kibinafsi. Aina fulani, kama vile spishi za jenasi ya Nocardia, huweza hata kuunda filamenti za kushangaza zenye matagaa, zinazofanana na vimelea vya mycelia.
Mara nyingi bakteria hujiunganisha kwenye sehemu zingine ili kuunda mikusanyiko mikubwa iitwayo biofilamu au mikeka ya bakteria. Filamu hizi zinaweza kuwa kati ya mikromita chache kwa unene hadi nusu mita kwa kina, na zinaweza kuwa na spishi nyingi za bakteria, protista na akea. Bakteria wanaoishi katika biofilamu huwa na mpangilio mgumu wa seli na vipengele vya nje ya seli, na kuunda maumbo ya daraja la pili kama vile mikrokoloni, umbo ambalo huwa na njia nyingi kuwezesha upitishaji wa virutubisho.
Katika mazingira ya kawaida, kama vile udongo au mimea, bakteria wengi huunganishwa kwenye kingo katika bio-filamu. Bio-filamu ni muhimu pia katika uuguzi, kwa sababu mara nyingi maumbo haya yanapatikana kwenye magonjwa mabaya ya kuambukizwa au katika maambukizi ya vifaa vya matibabu ambavyo vimewekwa mwilini, na bakteria wanaolindwa ndani ya bio-filamu ni vigumu sana kuwaua kuliko bakteria walio pweke.
Wakati mwingine mabadiliko mengine makubwa ya kimofolojia yanaweza kutokea. Kwa mfano, wakinyimwa amino asidi, miksoobakteria wanaweza kugundua seli ambazo zimewazingira, hali iitwayo hisi ya kikundi, hujumuika pamoja, na hukusanyika kuunda maumbo marefu ambayo yanaweza kufika mikromita 500 na yenye takriban seli za bakteria 100,000. Katika maumbo haya, bakteria hutekeleza majukumu tofauti: aina hii ya ushirikiano ni mfano rahisi wa ushirika wa seli nyingi. Kwa mfano, karibu seli moja kwa kila seli 10 huhamia sehemu ya juu ya maumbo haya na huwa katika hali ya utulivu iitwayo "myxospores", ambayo ina uwezo wa kustahimili ukavu na hali nyingine mbaya zaidi za mazingira, kinyume na ilivyo seli zingine.