cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia ya Kanisa
Dhuluma za muda mrefu katika Dola la Roma (64-313)
Ni kwamba nje ya suala la kidini Wakristo walikuwa raia wema, lakini waliweza kuchukiwa kwa sababu mbalimbali: walichanganywa na Wayahudi waliochukiwa tayari kwa jinsi walivyojibagua na kudharau wengine wote, waliwazibia riziki waliofaidika na sadaka za Kipagani, walitiwa shaka sana kwa kufanya ibada zao kwa siri n.k.
Makutano (West Pokot)
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Historia ya Kanisa
Dhuluma za muda mrefu katika Dola la Roma (64-313)
Dhuluma ya kwanza ilitokea mwaka 64 BK, ya mwisho mwaka 313 BK. Katika kipindi hicho kirefu, vilirudia tena na tena vipindi vya mateso vikifuatana na vipindi vya amani. Lakini miaka yote Ukristo ulikuwa dini haramu, hivyo kila mara mateso yaliweza kuanza upya. Katika hali hiyo Wakristo walijenga utaratibu mzuri wa kufundishana na kusaidiana katika matatizo. Halafu wakakazia sana mafundisho ili waumini wasimame imara katika matatizo na dhuluma. Kuanzia katikati ya karne ya 2 ulipangwa ukatekumeni mrefu kwa wanaoomba ubatizo ili wajue la kusadiki na la kufanya. Wakajitahidi kuonyesha kwa maisha na matendo yao kwamba Ukristo ni imani yenye amani na upendo isiyoharibu umma. Waliofanya dhambi kubwa walitengwa na jumuia hadi atakapofanya kitubio cha hadhara na hatimaye kupokewa tena na askofu. Wakaendelea kuombea serikali na watu wote, hasa wakati wa ibada ya ekaristi, ambayo ilitiwa maanani sana na kuzidi kupambwa kwa namna mbalimbali. Kwa ajili hiyo walikutana katika nyumba za watu binafsi, au kwenye "katakombu" yaani mahandaki chini ya ardhi walipotengeneza makaburi yao, yakiwemo ya watakatifu waliofia dini. Walipokutana huko kwa ajili ya ibada, waliimarisha imani yao na utayari wa kuifia kama hao.
Tomsk
thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Tomsk
Tomsk (Kirusi: Томск) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 487.838. Iko katika mkoa wa Tomsk Oblast.
Historia ya Kanisa
Dhuluma za muda mrefu katika Dola la Roma (64-313)
Kati ya dhuluma nyingine ambazo zilifuata, kali zaidi ni ile ya kaisari Decius miaka 250-251, halafu ile ya Valeriani mwaka 257.
Lakini ni hasa Kaisari Dioklesyano aliyejaribu kwa nguvu zote kuharibu Kanisa na kufuta Ukristo katika mateso ya miaka 303-305. Maelfu waliuawa: walikatwa vichwa na maaskari, walipelekwa katika kiwanja cha michezo kwa wanyamapori, walichomwa moto n.k. Mateso yalikuwa makali hasa kule Misri. Katika miji mikubwa kama Aleksandria watu wengi walikuwa Wakristo. Machoni pa wakuu wa serikali hali hiyo ilikuwa uasi, wakaona lazima kuuzima. Lakini idadi ya Wakristo iliendelea kuongezeka kote katika Dola la Roma na waliokuwa tayari kufa ilizidi uwezo wa serikali wa kuwaua.
Hatimaye mwaka 313 ulileta ukombozi: Kaisari mpya, jina lake Konstantino Mkuu, alitangaza mwisho wa mateso: “Tunataka mtu yeyote anayetamani kufuata dini ya Kikristo aweze kufanya hivyo bila hofu yoyote ya kusumbuka kwa ajili hiyo. Wakristo wawe na uhuru tele kufuata dini yao”.
Urithi wa Misri kwa Kanisa zima: elimu na umonaki
Ndani ya Biblia hatuna habari juu ya jumuia za kwanza zilizoundwa Misri. Lakini Wakristo wa kule wanamkumbuka Marko Mwinjili aliyefika Aleksandria na kuhubiri Habari Njema na kuanzisha Kanisa huko. Anakumbukwa kama Askofu wa kwanza wa Aleksandria. Ndiyo sababu mpaka leo Patriarki wa Aleksandria huitwa "Mwandamizi wa Marko". Huyo hakuwahi kuwa mwanafunzi wa Yesu, ila alifahamu vizuri Mitume wake na kusafiri na Petro, hivyo aliweza kuandika taarifa juu ya maisha na mafundisho yake. Alikuwa mwandishi wa kwanza wa Injili. Mathayo na Luka walitumia taarifa za Marko walipoandika Injili zao. Anasemekana alifia imani chini ya serikali ya Roma.
Misri ikawa kitovu muhimu cha Ukristo wa kale. Uhodari wa Wakristo wake ulishinda dhuluma za serikali. Katika mapambano hayo Wakristo Wamisri wakaunda silaha mbili ambazo zimekuwa muhimu katika Kanisa zima mpaka leo: 1. Elimu ya Kikristo; 2. Maisha ya kimonaki (utawa).
Elimu ya Kikristo: Chuo cha Aleksandria
Jiji la Aleksandria lilikuwa na maktaba kubwa kuliko zote duniani. Wakati ule haikujulikana jinsi ya kupiga chapa vitabu. Kila kitabu kiliandikwa kwa mkono kikawa na bei kubwa sana. Kununua kitabu kulikuwa na gharama zinazofanana na ile ya kununua gari leo. Kwa hiyo elimu ilikuwa na thamani kubwa, na maktaba kubwa ilikuwa na thamani kupita kiasi. Wataalamu toka pande zote za dunia walifika Aleksandria, mji wa elimu, ili kusoma na kunakili vitabu. Si ajabu kwamba Agano la Kale lote lilitafsiriwa kwa mara ya kwanza katika lugha ya Kigiriki huko Aleksandria mwaka 150 hivi KK.
Hivyo Wakristo wa Aleksandria walijisikia hawana budi kujadiliana na watu wenye elimu. Wawe tayari kujibu maswali yao juu ya Injili hata kutetea imani kwenye ngazi inayolingana na elimu ya hali ya juu. Wakristo wenye elimu walijitolea kuelimisha Wakristo wenzao. Katika mafundisho hayo kilitokea chuo cha kwanza cha Kikristo. Masomo yake yalihusu imani na Biblia lakini pia elimu kwa jumla. Falsafa ilikuwa muhimu katika mawazo ya wataalamu hata katika mafundisho ya kidini ya Wapagani na Wayahudi. Basi, ilionekana afadhali mwalimu Mkristo ajue falsafa na awe na msimamo wake juu ya uhusiano kati ya falsafa na imani ya Kikristo.
Chuo cha Aleksandria kilipata sifa chini ya Panteno. Mnamo mwaka 200 BK huyo aliacha uongozi wa chuo akawa mmisionari Bara Hindi. Aliyemfuata alikuwa Klementi wa Aleksandria aliyefaulu sana kuvuta Wapagani wenye elimu kumpokea Kristo.
Mwanafunzi wake mashuhuri alikuwa Origene, ambaye baadaye akapewa uongozi wa chuo hicho. Alifanya kazi hiyo kwa muda wa miaka 25. Origene alikuwa mtaalamu wa pekee: ndiye wa kwanza kutumia njia ya kisayansi katika kuchunguza fasiri za Biblia. Pamoja na makarani wake akaandika maneno yote ya Kiebrania ya Biblia pamoja na fasiri zake katika nguzo sita kwenye ngozi kubwa. Njia hiyo ilisaidia kuona mara moja makosa au udhaifu katika fasiri hizo. Aliwafundisha vijana wengi kutumia akili yao katika kutafakari imani kwani akili ni kipawa cha Mungu.
Katika mji mkuu wa Afrika Kaskazini-Magharibi, Karthago, hakikuanzishwa chuo kama kile cha Aleksandria, lakini walitokea walimu maarufu kama padri Tertuliani na askofu Sipriani walioanzisha teolojia kwa lugha ya Kilatini. Ni kwamba wakati ule kulikuwa na tofauti kubwa kati ya utamaduni wa Misri na ule wa Afrika Kaskazini-Magharibi. Misri ulikuwapo mchanganyiko wa utamaduni wa Kikopti (yaani kiasili cha Misri) pamoja na wa Kigiriki. Katika sehemu za magharibi za Afrika Kaskazini watu wa asili ni Waberberi, lakini watu wa mjini na wenye mashamba makubwa walikuwa wa asili ya Ulaya wakatumia hasa Kilatini iliyokuwa lugha muhimu ya kimataifa pamoja na Kigiriki. Kwa jumla sehemu hiyo ya Afrika ilikuwa karibu na utamaduni wa Ulaya ya Magharibi, lakini Misri ilikuwa karibu na utamaduni wa Asia ya Magharibi na Ulaya ya Mashariki.
Umonaki - maisha ya pekee
Watawa ni Wakristo walioamua kuishi kwa njia ya pekee. Mara nyingi tumezoea kuwaona katika Kanisa Katoliki. Lakini wako vilevile kati ya Waanglikana na Walutheri, ingawa si wengi. Ulaya wako hata masista Wamoravian na Wabaptisti. Mtawa amepokea katika maisha yake ushauri wa mtume Paulo (ambaye hakuoa): «Nawaambia wale wasiooa bado, Ni heri wakae kama nilivyo» 1Kor 7:8. Yesu mwenyewe aliwahi kueleza ya kwamba watakuwepo wale watakaochagua maisha ya pekee bila familia na uzazi kwa ajili ya Ufalme wa Mungu (Mt 19:12: "Wako matowashi waliojifanya kuwa matowashi kwa ajili ya ufalme wa mbinguni»).
Kwa jumla watawa ni kundi muhimu linalosaidia sana kazi ya kiroho katika Ukristo. Wako huru kuliko wengine kujitolea katika huduma za Kanisa, kwani hawalazimiki kufikiria maendeleo ya watoto wao. Watawa wanaweza kuishi peke yao lakini mara nyingi wanajiunga na shirika au jumuiya na kuweka nadhiri za useja mtakatifu, ufukara na utiifu.
Asili ya jumuiya hizo iko Misri. Katika karne ya 3 mateso yalizidi chini ya serikali ya Waroma Wapagani. Wakristo wengine walijificha jangwani wakiogopa kulazimishwa kutoa sadaka kwa sanamu. Wengine waliona jinsi familia yao ilivyouawa katika dhuluma za kidini. Wengine karibu walikata tamaa wakiona Wakristo wengine walivyokana imani kwa kuogopa mateso. Kumbe wengine hawakuona raha tena katika maisha ya kawaida, wakajitenga na dunia wakaenda porini kuishi kwa kufunga, kusoma Biblia na kusali.
Watawa hao waliitwa kwa jina la Kigiriki "wamonaki" (monos= moja; monakos= anayekaa peke yake). Walikaa jangwani katika maeneo yaliyokuwa mbali na miji na vitovu vya utawala wa Kiroma. Lakini waliheshimiwa sana na wananchi wa kawaida. Watu wakazoea kuwaendea kuomba ushauri wao katika mambo ya kiroho au maisha kwa ujumla, kuombewa katika magonjwa n.k. Wengine walipokea zawadi za wanavijiji wakaelekea maisha ya kuombaomba. Wamonaki wa kwanza walikaa kila mmoja peke yake bila kushirikiana. Antoni wa Misri alikuwa mmojawao, naye akaona umuhimu wa kuweka utaratibu fulani kati ya wamonaki wenzake.
Mwanafunzi wake Pakomi aliendeleza mkazo wake akawaunganisha wamonaki mahali pamoja akawapa utaratibu wa kazi na sala. Katika utaratibu huo kila mmonaki (pia masista katika mashirika yao) hutoa ahadi au nadhiri tatu: 1. Useja mtakatifu: atachagua maisha bila ndoa; badala yake kujiunga na shirika la wenzake kama familia ya kiroho. 2. Ufukara: ataacha mali yake ya binafsi na hatatafuta tena utajiri wa kidunia. 3. Utii: atamtii mkuu wa shirika hilo aliyechaguliwa kati yao (huitwa "Abba/Abati") na kutii taratibu za ushirika wake.
Utaratibu huo wa umonaki ulienea haraka: watawa wakaanza kukaa na kufanya kazi pamoja ili kujipatia mahitaji yao wenyewe. Baadaye vituo vya wamonaki vilikuwa vitovu vya elimu ambapo sehemu ya wamonaki walisoma, kuandika (au kunakili) vitabu, kuanzisha shule n.k.
Leo hii mashirika ya watawa ni maelfu. Kwa kawaida kila shirika lina mkazo wake wa pekee, kama vile maisha ya kimya katika sala au huduma za upendo: hospitali, nyumba za mayatima, ufundishaji, uinjilishaji, misheni, au n.k. Hivyo mtawa anaweza kuwa na maisha ya kutotoka katika nyumba ya shirika lake au anaweza kuishi kati ya Wakristo na wasio Wakristo akiwatolea huduma zake.
Wamisri wamisionari katika mabara matatu
Panteno wa Chuo cha Aleksandria alikwenda India kuhubiri Injili. Wamisionari wa Kanisa la Misri walianzisha Kanisa katika Sudan, Sudan Kusini,Ethiopia na Eritrea za leo.
Hata sehemu mbalimbali za Ulaya zinakumbuka wamisionari kutoka Afrika waliohubiri huko Injili wakati wa Dola la Roma. Askari Wamisri katika jeshi la Roma walikaa miaka mingi Uswisi na kwingineko. Kati yao kulikuwa na Wakristo waliohubiri huko Injili kwa mara ya kwanza.
Ukristo katika Afrika Kaskazini Magharibi
Hakuna habari kuhusu mwanzo wa Kanisa Afrika Kaskazini-Magharibi, ila katika karne ya 2 (labda 130 hivi) lilikuwepo tayari katika mji mkubwa wa Karthago likaanza kutoa wafiadini wake katika kumshuhudia Yesu.
Wakristo wengi Waafrika walionyesha uhodari wa kutokana imani yao na wa kufa kama mashahidi wa Yesu. Mfano huo ulisababisha Wapagani wengi kuwa Wakristo. Lakini si wote walisimama imara mbele ya vitisho. Wengi wakatoa sadaka mbele ya sanamu wakatubu baadaye na kuomba wasamehewe udhaifu huo. Wengine waliwahonga maafisa wa serikali wakanunua vyeti vilivyothibitisha ya kwamba walitoa sadaka zile ingawa haikuwa kweli. Mbinu moja ya dhuluma ilikuwa kukusanya Maandiko matakatifu yote na kuyachoma moto. Katika miaka hiyo migumu walitokea hata maaskofu kadhaa na wachungaji walioona heri kuwakabidhi askari Maandiko matakatifu kuliko kuuawa.
Baada ya mateso hayo kwisha na uhuru kupatikana Wakristo walioasi au kukana imani walirudi. Hata wachungaji na maaskofu waliowahi kuwa dhaifu walipokewa tena baada ya kutubu. Lakini Wakristo wa Karthago walio wengi walikataa kuwakubali tena. Walitaka kuongozwa na wale tu waliosimama imara (au labda: waliokuwa na bahati ya kutokamatwa). Jambo hili lilisababisha ndani ya Kanisa farakano lililoitwa kwa jina la askofu Donato Mkuu. Huyo alisititiza kwamba aliyeasi hawezi kutoa sakramenti za kweli. Maana yake akibatiza, kusikia kitubio au kutoa ekaristi si sakramenti. Kumbe Kanisa Katoliki lilitetea fundisho la kuwa kila Mkristo anaweza kuteleza katika dhambi lakini toba inaponya makosa yote. Wafuasi wa Donato walijitenga wakijiona ndio Kanisa la kweli lenye waumini na viongozi walio safi. Wakijivuna kuwa Wakristo bora kuliko wengine, walifikia kuwa na maaskofu 200. Wakristo wengi, hasa wa asili ya Kiberberi vijijini, walifuata mafundisho ya Donato. Waberberi waliojisikia kunyonywa na serikali ya Kiroma waliona Wadonato kama chombo cha upinzani. Hivyo matatizo ya kisiasa na ya kikabila yalichangia. Upande wao, viongozi wa Kanisa Katoliki walikosa mara nyingi upendo wakati wa kuwashughulikia. Farakano hilo lililodumu hadi karne ya 5 lilikuwa jeraha kubwa katika Ukristo wa Afrika Kaskazini.
Uhuru wa dini katika dola na matokeo yake
thumb|200px|[[Mozaiki ya Konstantino pamoja na bombwe la majengo ya Konstantinopoli.]] Mateso ya Wakristo yaliendelea lakini idadi yao iliendelea kuongezeka kote katika Dola la Roma. Mwaka 312 Konstantino alipigania Ukaisari (cheo cha mtawala mkuu) akishindana na mgombea mwingine. Inasemekana siku moja alimuomba Mungu wa Wakristo akaona msalaba mkubwa uking’aa angani akasikia sauti iliyosema: "Kwa ishara hii utashinda". Hapo aliwaruhusu wanajeshi wake waliokuwa Wakristo kusali akamshinda mpinzani katika vita. Mwaka 313 Kaisari Konstantino akatangaza sheria iliyoruhusu Wakristo kuabudu kwa uhuru. Ukristo ukawa dini halali katika Dola la Roma.
Kipindi kipya kikaanza katika historia ya Ukristo. Kwa wengi hali hiyo ilikuwa ajabu la Mungu mwenyewe aliyemaliza matatizo yao, jinsi Biblia ilivyosema katika kitabu cha Ufunuo. Wakristo wakazidi kujenga na kupamba makanisa kila mahali. Vilevile ibada zilizidi kupangwa kwa utaratibu mzuri wa matini na vitendo. Maaskofu waliweza kukutana bila matatizo. Mikutano ya maaskofu (mitaguso ya ngazi mbalimbali) iliamua juu ya masuala na matatizo yaliyojitokeza. Tangu mwanzo wa karne ya 1 kila mji ulikuwa na askofu wake. Baada ya muda maaskofu wa eneo au mkoa mmoja walikuwa chini ya Askofu Mkuu. Maaskofu wa Roma (Ulaya na Afrika Kaskazini-Magharibi), Aleksandria (Afrika Kaskazini-Mashariki), na Antiokia (Asia) waliheshimika kuliko maaskofu wengine wote wakaitwa “Papa" na "Patriarki". Cheo cha Patriarki kilipatikana pia kwa Askofu wa Konstantinopoli baada ya makaisari wa Roma kuhamia kule na kwa askofu wa Yerusalemu.
Lakini mwisho wa dhuluma za serikali haukuwa mwisho wa matatizo yote: badala ya hatari za nje, sasa zilijitokeza zaidi hatari za ndani, hasa mafundisho ya kizushi yaliyogawanya waumini.
Maaskofu wa Kanisa zima walikutana kule Nikea wakapatana juu ya mafundisho ya "Kanuni ya Imani ya Nisea" yanayosema "Twamwamini Bwana mmoja, Yesu Kristo, mwana pekee wa Mungu, mwana wa azali wa Baba, yu Mungu kutoka kwa Mungu, yu nuru kutoka kwa nuru, yu Mungu kweli kutoka kwa Mungu kweli, Mwana wa azali, asiyeumbwa; aliyeshuka kutoka mbinguni kwa ajili yetu wanadamu na kwa wokovu wetu; akatwaa mwili kwa uwezo wa Roho Mtakatifu katika Bikira Maria, akawa mwanadamu; akasulibiwa kwa ajili yetu zamani za Pontio Pilato; aliteswa, akazikwa, siku ya tatu akafufuka kama yanenavyo maandiko matakatifu; akapaa mbinguni, ameketi mkono wa kuume wa Baba; kutoka huko atakuja tena kwa utukufu kuwahukumu walio hai na wafu; na ufalme wake hauna mwisho." Maneno hayo hutumika mpaka leo katika ibada za kikristo (pamoja na "Kanuni ya Imani ya Mitume").
Mto Kiguru
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Wachuka
Wanaishi upande wa kusini mashariki wa Mlima Kenya, kati ya mto Thuci na mto Nithi (kaunti ya Tharaka-Nithi).
Mto Kiguru
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika bahari ya Hindi.
Cory Booker
Cory Anthony Booker ni mwanasiasa wa Marekani, seneta wa New Jersey. Yeye ni mwanachama wa Chama cha Kidemokrasia.
Kemerovo
thumb|Kemerovo Kemerovo (Kirusi: Кемерово) ni mji wa Urusi. Ina wakazi 484.754. Iko katika mkoa wa Kemerovo Oblast.
Historia ya Kanisa
Uhuru wa dini katika dola na matokeo yake
Baada ya Konstantino Kanisa lilikua sana. Watu wengi walijiunga na Ukristo. Zamani ilikuwa hatari kuwa Mkristo, kumbe sasa imekuwa faida, hata watu wenye imani haba waliosita zamani wakajiunga na Kanisa. Makaisari wenyewe walikuwa Wakristo, isipokuwa Juliani Mwasi (361-363) aliyejaribu kurudisha Upagani kwa kuwadhulumu tena.
Shule ya St Jude
St Jude ni shule inayofadhiliwa na ya hisani iliyopo kaskazini mwa jiji la Arusha, Tanzania. Shule hiyo, ambayo ina kampasi tatu, hutoa bure elimu ya msingi na sekondari kwa watoto wasio na uwezo wa Mkoa wa Arusha. Pia hutoa huduma ya bweni kwa zaidi ya wanafunzi 1000 na inaajiri zaidi ya wafanyakazi 270 kitanzania. Ilianzishwa na muaustralia Gemma Sisia mnamo 2002, katika msingi wa imani kwamba elimu ndiyo njia bora ya kupambana na umaskini.
Historia ya Kanisa
Uhuru wa dini katika dola na matokeo yake
Mwishoni serikali ilianza kufunga na kubomoa mahekalu ya Wapagani. Asiyekuwa Mkristo alianza kupata matatizo. Ilitokea mara kadhaa ya kwamba walimu wapagani walipigwa na kuuawa na umati wa Wakristo.
Katika miji mbalimbali watu walianza kuwatesa hata kuwaua Wayahudi wakiwashutumu kwamba ndio waliomwua Yesu. Sisi tunaweza kushangaa jinsi hali hiyo ilivyoweza kutokea. Yesu mwenyewe alikuwa Myahudi na mpaka msalabani alifuata taratibu za taifa la Israeli. Mtume Paulo alifundisha ya kwamba Wayahudi hawawezi kupoteza ahadi na agano la Mungu kwao hata wakimkataa Yesu Kristo.
Bila shaka Yesu hakutaka watu walazimishwe kujiunga na Kanisa lake. Lakini katika mawazo na uzoefu wa Waroma dini na serikali zilikuwa kitu kimoja. Ikiwa sasa Kaisari, wakubwa wa serikali na watu wengi ni Wakristo walihisi ni kawaida kwa wote kufuata dini hiyo. Kumbe Kanisa lilianza kutumiwa na wanasiasa kwa malengo yao ya kidunia.
Shule ya St Jude
Historia
Shule hiyo ilianzishwa mnamo 2002 na muAustralia Gemma Sisia, ambaye alikuwa na ndoto ya kusaidia kumaliza umasikini barani Afrika. Alithibitisha kuwa mfadhili mwenye talanta kwa kushirikisha watu na mashirika kama Rotary. Aliita shule hiyo baada ya St Jude; mtakatifu mlinzi kwa sababu za kutokuwa na tumaini. 'Mchango wangu wa kwanza ulikuwa $ 10 na sikuwa na uzoefu wa ujenzi kabla ya kuhamia Afrika, kwa hivyo uwezekano wa shule hiyo kupata msingi ulikuwa hauna matumaini! Kwa hivyo, niliamini kuwa kwa bidii, shauku na maombi unaweza kupitia chochote. Hata leo naamini hivyo.'
Yosefu Zhang Wenlan
(1831 hivi - Qingyan 29 Julai 1861) alikuwa mseminari wa China aliyefia Ukristo.
Shule ya St Jude
Historia
Shule hiyo hutoa elimu ya bure na ya hali ya juu kwa wasichana na wavulana zaidi ya 1,800 kutoka katika familia zenye uwezo mdogo wa kiuchumi. Ni ufadhili wa asilimia 100 na haipati msaada wa serikali kutoka Tanzania au Australia. 90% ya ufadhili wa shule hiyo ni kutoka kwa familia za kawaida za Australia ambao wamejiandikisha kudhamini mtoto au kuchangia.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Aleksandria ndiko ulikotokea uzushi mkuu wa historia yote ya Kanisa: mwaka 321 hivi padri mzee Ario alikanusha umungu wa Yesu. Mafundisho yake yalienea kote mashariki na kuungwa mkono na watawala kwa nguvu za dola, hivi kwamba hata maaskofu wengi wa huko waliyakubali kwa namna moja au nyingine.. Lakini ni Kanisa la Misri lililompinga kwa uimara wa pekee, bila kujali dhuluma. thumb|250px|right|[[Picha takatifu ya Atanasi wa Aleksandria, Askofu mkuu (Patriarki) wa Aleksandria na mtetezi mkuu wa umungu wa Yesu Kristo.]] Kati ya wote, alijitokeza Atanasi wa Aleksandria anayeitwa Mkuu (Aleksandria, Misri, 295 hivi - Aleksandria, 2 Mei 373), Patriarki wa Kanisa Katoliki la madhehebu ya Misri kati ya mitaguso mikuu miwili ya kwanza: Nisea I (325) na Konstantinopoli I (381).
Yosefu Zhang Wenlan
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 9 Julai, lakini ya kwake mwenyewe tarehe ya kifodini chake.
Shule ya St Jude
Historia
Asilimia 90 ya ufadhili wa shule hiyo ni kutoka kwa familia za kawaida kutokea Australia ambao wamejiandikisha kudhamini mtoto au kuchangia. Kila mwaka shule hufungua milango yake kuchagua wanafunzi wapya 150 ambao wanaonyesha ahadi za kitaalamu pamoja na hitaji la kweli la fedha. Wasichana na wavulana hawa hupewa kila kitu wanachohitaji kufanikiwa; kutoka elimu ya kiwango cha kimataifa na pia malazi salama na milo mitatu yenye lishe kwa siku.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Pamoja na kupatwa na vurugu nyingi maishani (hasa kufukuzwa mara tano kutoka mji wake), Atanasi aliandika sana: hotuba na barua, lakini pia vitabu juu ya imani, historia, ufafanuzi wa Biblia, pamoja na maisha ya Kiroho. Kitabu chake maarufu kimojawapo kinahusu umwilisho wa Neno; humo aliandika kuwa Neno wa Mungu “alifanyika mtu ili sisi tuweze kufanywa Mungu”.
Shule ya St Jude
Historia
Mnamo mwaka 2015 darasa la kwanza la wahitimu wa shule hiyo, kidato cha 6, lilimaliza kati ya shule 10 bora nchini Tanzania. Wengi wao walikamilisha mwaka wa Huduma kwa Jamii wakati wakiendelea na maombi ya vyuo vikuu, na Oktoba 2016 walikubaliwa katika Vyuo Vikuu vya juu nchini Tanzania. Hii ni pamoja na wanafunzi 16 ambao wameanza kusoma Udaktari wa Tiba au shahada nyingine zinazohusiana na afya. Hii ni moja wapo ya masomo ya kipaumbele ya kitaifa ya Serikali ya Tanzania pamoja na Kilimo, elimu, Utalii, Uhandisi na IT, yote ambayo yanachukuliwa shahada katika vyuo vikuu na darasa la wahitimu wa shule ya St Jude's wa 2015.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Mbali ya Atanasi, katika karne ya 4 na ya 5 Kanisa la Mashariki lilizaa mababu wengine bora: Basili Mkuu (Kaisarea wa Kapadokia, leo Kayseri, nchini Uturuki, takriban 329 – Kaisarea wa Kapadokia, 1 Januari 379, Gregori wa Nazianzo (Arianzo, leo Güzelyurt nchini Uturuki, 329 - Arianzo, 25 Januari 390) na Yohane Krisostomo (Antiokia wa Siria, leo Antakya, nchini Uturuki, 347 hivi - Comana Pontica, Uturuki, 14 Septemba 407). Wote walikuwa maaskofu na wote walipitia kwanza umonaki. Ndio waliofafanua kwa dhati zaidi mafumbo ya Ukristo, kuanzia lile la Utatu mtakatifu, na ndio waliobaki kielelezo kwa liturujia na uchungaji bora.
Kitabu cha Atanasi ambacho kilienea na kuathiri zaidi maisha ya Kanisa labda ni "Maisha ya Antoni" ambacho kilieneza umonaki haraka mashariki na vilevile magharibi.
Tangu karne IV umonaki ulijitokeza magharibi pia: huko Italia, Ufaransa na Hispania kulikuwa na monasteri za kike na za kiume zilizosimamiwa na maaskofu watakatifu. Kati yao wa kwanza kupitia umonaki ni Martino wa Tours (316-397).
Hasa maandishi ya Yohane Kasiano (360-435) yalieneza hekima ya wamonaki wengi wa mashariki alioongea nao.
Shule ya St Jude
Dhamira
Lengo kuu la shule ni kupigana na umaskini kwa kupitia elimu na kuchangia katika uboreshaji wa ufundishaji na ujifunzaji kote Tanzania.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Augustino wa Hippo (354-430), babu wa Kanisa muhimu kuliko wote, baada ya kuongoka na kutembelea baadhi ya monasteri, alirudi Afrika Kaskazini aanzishe maisha ya pamoja. Kwanza aliishi na walei wenzake, halafu akiwa askofu aliishi na mapadri wake, akawashirikisha utajiri wake wa akili na roho ili wafanye vizuri utume. Katika kanuni yake, iliyotumika kwa wanawake pia, umoja uliwekwa kuwa lengo lenyewe la utawa, si jambo lake mojawapo tu. Hata yeye aliathiri sana maisha ya kitawa ya magharibi kote.
Benedikto wa Nursia (480-547) ndiye aliyeunda umonaki wa magharibi kwa namna ya kudumu hasa kwa njia ya kanuni aliyoitunga polepole, kutokana na mang’amuzi yake, Kanuni ya Mwalimu asiyejulikana na mafundisho ya Bazili na mababu wengine wa jangwani.
Kanuni yake iliunganisha vizuri maelekeo mawili ya umonaki wa zamani: kumtafuta Mungu kwa juhudi upwekeni na kuishi kwa umoja. Sifa yake nyingine ni mchanganuo mzuri wa sala na kazi mbalimbali ambazo ziliokoa elimu ya zamani na kufufua uchumi wa Ulaya Magharibi baada ya makabila ya Kijerumani kuvuruga kote. Yeye alidumisha ubaba wa Kiroho katika jumuia nzima: ndiyo maana abati ana nafasi ya pekee na ya kudumu kwa wamonaki, ambao aliwafafanua kuwa watu “wanaoishi katika monasteri na kutii kanuni moja na abati mmoja”. Kwake monasteri ni shule ya utumishi wa Bwana, ambapo abati ndiye mwalimu, na kanuni ndiyo kitabu. Kinyume cha watawa wazururaji wa zamani hizo za misusuko, Benedikto alidai udumifu katika monasteri.
Kutokana na kila monasteri kujitegemea, Wabenedikto wakapata sura tofautitofauti bila ya kuachana na kanuni. Ushirikiano kati ya monasteri mbalimbali unategemea asili yake na mitindo yake.
Shule ya St Jude
Miundombinu
Shule ina kampasi tatu. Kampasi ya shule ya msingi, kituo cha wageni na ofisi za utawala zipo Moshono jirani na Arusha mjini. Mabweni ya shule ya msingi kuanzia darasa la tano mpaka la saba yapo umbali wa dakika kumi na tano (mda wa matembezi) katika eneo la Moivaro. Kampasi ya sekondari inajumuisha mabweni yake yenyewe na shamba la ukubwa wa ekari 6, kampasi hii ipo katika mji mdogo wa Usa River, umbali wa dakika ishirini (mwendo wa gari) kutoka kampasi ya msingi au Arusha mjini.
Mkoa wa Galguduud
thumb|Ramani ya mkoa wa Galguduud Galguduud (Galgaduud, جلجدود, Galgudud au Ghelgudud) ni mkoa wa kiutawala (gobol) wa katikati Galmudug wa serikali ya Somalia. Makao makuu ni Dusmareb.
Shule ya St Jude
Miundombinu
Shule hii inamiliki mabasi ya shule 27 ambayo inahakikisha wanafunzi wanafika shuleni kwa usalama kutoka nyumbani kwao. Nyumba mbili za maktaba zenye zaidi ya vitabu elfu thelathini, CD na DVD. Wanafunzi wanapata maabara ya sayansi, uwanja wa michezo, na vyumba vya kompyuta na sanaa. Wanafunzi wote hunywa chai asubuhi na chakula cha mchana kila siku. Wanafunzi wa bweni pia hupokea kifungua kinywa na chakula cha jioni. Shule hiyo hutoa wastani wa milo milioni kwa mwaka. Shule hiyo imeajiri zaidi ya wafanyakazi 270 wa Afrika Mashariki na zaidi ya watu 15 wa kujitolea wa kimataifa kutoka ulimwenguni kote.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Kati ya aina nyingine za umonaki wa magharibi inakumbukwa hasa ile ya Wakristo wa Kiselti (Ulaya visiwani). Hao hawakuwa na majimbo bali walimtegemea askofu-abati wa monasteri ya jirani na kufuata desturi za kimonaki, hasa maisha magumu ya malipizi na maungamo ya mara kwa mara. Kutoka huko wamonaki wengi walihamia Ulaya bara kama wasafiri wa Kristo na wamisionari wakieneza desturi hizo. Kati yao anasifiwa hasa Kolumbani (540-615).
Wabajuni
Wabajuni ni kabila la watu wanaoishi hasa katika visiwa vya Bajuni na sehemu za pwani za jirani upande wa bara kati ya Kismayo (Somalia) na Mombasa (Kenya).
Shule ya St Jude
Elimu kwa wasichana
Wasichana hufanya zaidi ya nusu ya idadi ya wanafunzi wa shule hiyo na asilimia hii ilifikiwa bila matumizi ya upendeleo. Shule inafuata vigezo viwili tu katika uchaguzi wa wanafunzi: talanta ya kitaaluma na hitaji la kweli la kifedha.
Nchini Tanzania ni kawaida kwa watoto wa shule, bila kujali jinsia, kukata nywele zao na muda wotye wakati wa shule ziwe fupi na nadhifu. Kuangalia picha za wanafunzi wadogo wa St Jude, inaweza kuwa ngumu kutambua jinsia zao.
Mnamo 2013, Gemma Sisia alielezea sera yake ya kijinsia katika chapisho la blogi kwenye wavuti ya shule. Mtazamo wake ni kwamba kuingiza ubora katika mifumo ya elimu, haswa kusini mwa jangwa la sahara, ni jambo muhimu linalokosekana kwa mjadala wa elimu ya wasichana.
Rotary Australia
Sisia alijua atalazimika kutafuta pesa nyingi inayofaa kujenga shule ya ndoto zake. Ilikuwa ni baba yake ambaye alikuwa na wazo. Kwa ushauri wake, aliwasiliana na vilabu vya karibu vya karibu na familia yake. Gemma na rafiki wa familia, David Steller, walipiga simu kwa watu mbalimbali na kwa muda mfupi washirika na wanachama wa vilabu vya Rotary huko Australia, walianza kuleta shule za mitaani kwao.
Waliweka meza katika duka la ununuzi ambapo wafanyakazi wa kujitolea walibadilishana zamu kuuza matofali ya karatasi kwa $2 yanayowakilisha kazi za ujenzi ambazo zilihitaji ufadhili. Katika miezi michache, waliweza kutengeneza pesa zilizohitajika. Ndivyo ilianza ushirikiano wa muda mrefu kati ya shule ya St Jude and Rotary.
Hadithi ya kusisimua ya Gemma na sifa yake kama msemaji anayependwa na mwenye kujishughulisha ilisababisha apate mialiko mingi ya kuongea kwenye Vilabu vya Rotary. Kuanzia wakati huo, idadi ya watu, vilabu vya mzunguko, shule, taasisi, makanisa na biashara yenye nia ya kusaidia viliongezeka mfano wa theluji inapo poromoka mlimani. Mnamo mwaka 2000, wakati ulipofika wa kujenga shule, Armidale Central Rotary Club ilipanga kikundi cha kujitolea chenye idadi ya watu 13 kusafiri kwenda Tanzania na kujenga jengo la kwanza la vyumba vya madarasa. Hii ilikuwa mara ya kwanza kwa timu nyingi za kujitolea za Rotari kujihusika na shule ya St Jude. Wanachama wa rotary ambao walibaki Australia walisaidia katika ukusanyaji na usafirishaji wa kompyuta, vitabu vya maktaba na vitabu vya shule, vifaa vya kufundishia, vifaa vya darasani, vifaa vya michezo, mashine za kushona, nguo na orodha isiyo na mwisho ya bidhaa. Wanachama wengi wa rotary hutembelea St Jude kila mwaka.
Mnamo mwaka 2016, wanafunzi waandamizi wa St Jude walianzisha tawi lao la Rotary kwa vijana.ref>.
Msaada wa Kimarekani na Hali ya Hisani
Kampasi ya sekondari imepewa jina la Smith kama ishara ya heshma na shukrani kwa familia iliopo Marekani katika jiji la Washington, D.C ya Gordon V. na Helen C. Smith Foundation. Uhusiano wao na St Jude ulitokea baada ya familia kusafiri kwa pamoja kwenda Tanzania mnamo mwaka 2004 na mwongoza matembezi aliwapeleka kutembelea shule moja ya umma. Wa-Smith wana historia ndefu ya kusaidia mipango ya kielimu. Baada ya kuona madarasa yenye wanafunzi hadi 120 na rasilimali chache, waliamua kuunga mkono mpango wa misaada unaolenga fursa za elimu nchini Tanzania. Miezi michache baadaye, wanafamilia walirudi Arusha, walitembelea shule kadhaa na waliamua kujihusisha na St Jude. Mchango wao na ushiriki wa kibinafsi ulifanya iwezekane kwa St Jude's kupanua toleo lake la elimu kufikia kiwango cha shule za sekondari.
Mnamo Septemba 2016 shule ilitangaza kuwa Marafiki wa Amerika wa Shule ya St Jude, Tanzania, Inc. walizindua tovuti mpya; https://www.afstjude.org/, Jalada la kugharamia ufadhili la St Jude Marekani linatambuliwa rasmi kama shirika la misaada ya umma 501 (c) (3) na shirika la Marafiki la Amerika limepewa dhamana rasmi ya ushuru wa kodi EIN 47-3077055. Hii inaruhusu wafuasi wa Marekani kutoa kwa St Jude michango rahisi, isiyotozwa ushuru na uhakikisho kwamba michango yoyote ya kifedha inatekelezwa kwa kiwango kamili kwa mujibu wa sheria.
Wageni na Maneno ya kinywa
Kama sehemu ya shughuli zake za kutafuta fedha na kujitangaza, shule hupokea mamia ya wageni kila mwaka kwa ziara za siku za maeneo ya shule. Wadhamini wa wanafunzi wanahimizwa kutembelea shule na wanaweza kushiriki katika ziara za nyumbani kuona familia za wanafunzi. Hadi wageni 60 wanaweza kukaa katika makao bora ya mtindo wa hoteli ambayo yana bafuni za ndani, net kuzuia mbu na jiko la wageni lililo na vifaa kamili vya upishi. Timu ya wageni iko kila siku na inaweza kuandaa mpango wa shughuli ikiwa inahitajika.
Wageni ni sehemu muhimu ya kampeni ya shule ya kuhamasisha wageni, wafadhili na wadhamini wenye uwezo wa kusaidia shule mawasiliano ya kinywa. Shule ya St Jude pia inatoa ziara maalum za wiki mbili au tatu pamoja na safari katika mbuga za kitaifa za Serengeti na Ngorongoro, safari za kuona makabila na safari kwenda Zanzibar.
Wabajuni
Asili yao ni mchanganyiko wa Wakhoisan na Wabantu, lakini pia Waarabu, Waajemi, Wasomali na hata Waindonesia.
Shule ya St Jude
Gemma Sisia
Baada ya kuhitimu masomo ya sekondari katika Chuo cha St Vincent's huko Sydney., Gemma aliamua kusoma Shahada ya Sayansi Chuo Kikuu. Alijikita katika genetics na Biochemistry huko Chuo Kikuu cha Melbourne and the University of Northern Territory ambapo alipata shahada daraja la Kwanza. Gemma alimaliza masomo yake ya juu na diploma ya elimu kupitia Chuo Kikuu cha New England (Australia) University of New England.
Wabajuni
Lugha yao ni Kibajuni, lahaja ya Kiswahili.
Upande wa dini ni Waislamu.
Shule ya St Jude
Gemma Sisia
Akiwa na umri wa miaka 22 na shauku na bidii aliyerithi kutoka kwa baba yake, Edmund Rice (mwanzilishi wa harakati ya Christian Brothers), Gemma alitumia wakati fulani kusaidia watu wasio na uwezo wa kifedha barani Afrika. Alisafiri kwenda Uganda, Afrika Mashariki na kufanya kazi kwa miaka mitatu kama mwalimu wa kujitolea. Uzoefu huu ulisababisha imani ya dhati kwamba elimu ya bure na ya hali ya juu inapaswa kuwa haki ya watoto wote ulimwenguni, na kwamba elimu ndio silaha kali katika vita dhidi ya umaskini, rushwa na kukosekana kwa utulivu wa kisiasa.
Aliporudi kwao Australia, Gemma alianza kukusanya pesa ya kufadhili na kusaidia watoto wanyonge nchini Uganda ili kumaliza shule. Akifurahishwa na msaada na michango, Gemma alifanikiwa kutengeneza pesa nyingi, za kutosha hivi kwamba alianzisha mfuko rasmi kuwekeza katika elimu ya watoto wasio na uwezo wa kifedha Afrika Mashariki. Baada ya kugundua kuwa fedha alizotoa kama msaada hazikuwa zikisambazwa vizuri, aliamua kurudi Afrika Mashariki kusimamia pesa hizo mwenyewe.
Mkoa wa Galguduud
Maelezo ya jumla
Galguduud imepakana na Ethiopia, mikoa ya Somalia ya Mudug, Hiran, Middle Shebelle (Shabeellaha Dhexe), na Bahari ya Somalia.
Shule ya St Jude
Gemma Sisia
Akiwa aanafanya kazi nchini Uganda Gemma alienda likizo nchi jirani ya Tanzania. Ilikuwa ni safarini alipokutana na kupendana na Richard Sisia, aliekua dereva wa safari yake, ambaye walipanga baadaye aje kuwa mume wake. Mnamo mwaka1998 Daniel Sisia, baba mzazi wa Richard na baba mkwe wa Gemma, alimpatia Gemma shamba ndogo huko Arusha ili kujenga shule ya kusadia watoto wasio na uwezo wa kifedha kwenda shule. Gemma alianza kujenga Shule ya St Jude kwenye ardhi hii na dhamira ya kusaidia watoto wasio na uwezo wa kifedha kupata elimu. Shule hiyo ilifunguliwa mnamo mwaka 2002 ikiwa wanafunzi watatu waliodhaminiwa na imekua mfululizo tangu hapo.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Hatimaye wakaja kukubali kanuni ya Benedikto pamoja na desturi za Kanisa la Roma.
Mkoa wa Galguduud
Maelezo ya jumla
Mkoa wa Galgaduud ni nusu ya kusini ya Mudug umeunda Galmudug State, ambayo inazingatia yenyewe hali ya uhuru wa ukubwa  Federal Republic wa somalia, kama ilivyoelezewa na  provisional constitution of Somalia.
Historia ya Kanisa
Atanasi na wengineo
Wamonaki wengine pia walichangia sana uenezaji wa Ukristo Ulaya, k.mf. Augustino wa Canterbury (+605), aliyetumwa Uingereza na Papa Gregori I (540-604), mmonaki wa kwanza kufikia Upapa, halafu Bonifas (672-754), mtume wa Ujerumani na mfiadini.
Shule ya St Jude
Miaka muhimu
1998
Historia ya Kanisa
Augustino na wengineo
Ndiye kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki katika Afrika Kaskazini mwanzoni mwa karne ya 5. Augustino alizaliwa wakati ambapo Ukristo umekuwa tayari dini iliyokubaliwa katika Dola la Roma. Mateso ya Wakristo yalikuwa yamekwisha. Mama yake alikuwa Mkristo, baba Mpagani. Augustino alipata elimu yake katika Chuo Kikuu cha Karthago, akaendelea kusoma Italia. Ndipo alipokutana na watu waliomvuta kuwa Mkristo, akabatizwa akarudi Afrika akapewa upadrisho akachaguliwa kuwa askofu wa mji wa Hippo mwaka 395. Mpaka kifo chake aliendelea kueleza na kutetea imani kwa maandishi na vitabu vingi. Kwa njia hiyo amekuwa mwalimu muhimu sana katika Ukristo wa Magharibi (yaani Kanisa Katoliki na madhehebu yaliyotokana nalo).
Mkoa wa Galguduud
Wilaya
Mkoa wa Galguduud umeundwa na wilaya kadhaa :
Shule ya St Jude
Miaka muhimu
2000
Morkwijit
ni kijiji cha Kenya katika kaunti ya West Pokot.
Shule ya St Jude
Miaka muhimu
2001
Historia ya Kanisa
Augustino na wengineo
Katika historia yote Augustino ni kati ya watu wenye akili kubwa zaidi, iliyopenya masuala yoyote, pamoja na ubunifu wa ajabu na moyo mpana. Aliunda upya teolojia ya mapokeo akiitia chapa yake mwenyewe.
Mkoa wa Galguduud
Miji mikubwa
Miji mkubwa kati ya wilaya kumi za mkoa wa Galguduud ni:
Miji midogo
Miji midogo inayounda miji mikubwa ambayo ni
Historia ya Kanisa
Augustino na wengineo
Kila wakati ulifurahia zaidi kitu fulani katika Augustino. Siku hizi anapendwa hasa kwa unyofu wake katika kujichunguza na kutoa siri zake, akikiri makosa yake na kuyageuza yawe sifa kwa Mungu.
Uzingatifu wake wa fumbo la nafsi yake ambamo fumbo la Mungu limefichama, ni mzuri ajabu kiasi cha kubaki hata leo kilele cha kujitafiti kiroho. Aliandika: “Usiende nje, rudi ndani mwako; ukweli unakaa katika utu wa ndani; na ukiona umbile lako ni geugeu, panda juu yako. Lakini kumbuka, unapopanda juu yako, unapanda juu ya roho inayofikiri. Basi, ufikie pale mwanga wa akili unapowaka”. Tena: “Naona ni lazima wanadamu warudishiwe tumaini la kupata ukweli”.
Augustino mwenyewe aliviorodhesha 1,030, ambavyo si vyote.
Kazi yake kubwa haikuwa kuandika maelezo juu ya vitabu na maneno ya Biblia yenyewe alivyofanya Origene, bali kuingiza Biblia katika mazingira ya kiroho, ya kijamii na ya kisiasa ya wakati wake. Hapo, akitegemea mamlaka ya imani inayodhihirishwa na Biblia, maandiko ya Kimungu yasiyoweza kukosea yakisomwa katika mapokeo ya Kanisa lililoorodhesha vitabu vinavyoiunda, aliuliza maswali na kutoa majibu yaliyo muhimu mpaka leo.
Akilinganisha imani na akili, Augustino alichunguza hasa fumbo la Mungu (Ukweli mkuu na upendo wa milele, unaohitajiwa na roho ili kupata amani) na la binadamu (ambaye ni sura na mfano wa Mungu). Huyo katika roho yake isiyokufa, bado ana uwezo wa kuinuka hadi kwa Mungu, ingawa uwezo huo umeharibiwa na dhambi na unahitaji kabisa kurekebishwa na neema.
Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi. Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi). Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420. Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.
Hivyo alielekeza nguvu zake kutunga vitabu vya katekesi kwa wasio na elimu (hasa “De Catechizandis Rudibus”). Akijibu hoja za Wadonati, ambao walitaka Kanisa la Kiafrika na kuchukia mambo ya Kilatini, alikubali kurahisisha lugha hata kufanya makosa ya kisarufi kusudi wamuelewe zaidi akifafanua umoja wa Kanisa ulivyo muhimu kwa mahusiano na Mungu na kwa amani duniani.
Pia alifafanua upya imani kuhusu umwilisho wa Mwana wa Mungu, akiwahi kutumia misamiati iliyokuja kupitishwa na Mtaguso wa Kalsedonia (451): uwepo wa hali mbili (ya Kimungu na ya kibinadamu) katika nafsi moja. Lengo la umwilisho lilikuwa wokovu wa watu, hivyo hakuna anayeweza kuokoka bila Kristo aliyejitoa sadaka kwa Baba, “akitakasa, akifuta na kutangua makosa yote ya binadamu, akiwakomboa kutoka mamlaka ya shetani”. Mafundisho yake yamesikika hasa juu ya swali la neema na dhambi halafu juu ya uhusiano wa Kanisa na serikali.
Katika mafundisho yake juu ya neema na dhambi ni Augustino aliyetoa fundisho la kwamba ubinadamu umo katika dhambi ya asili tangu Adamu. Uhuru wa kibinadamu umepotea katika dhambi ya Adamu, hali hii imerithiwa na watu wote baadaye. Lakini kwa neema yake Mungu hufunua upendo wake kwetu. Alisisitiza kwamba si mwanadamu anayemkuta Mungu lakini Mungu ndiye anayemhurumia mwanadamu mwenye dhambi.
Juu ya uhusiano kati ya serikali na Kanisa aliandika kitabu "De Civitate Dei" (Mji wa Mungu). Badala ya "mji" tungeweza kutafsiri pia: "eneo au kikundi cha watu au utawala". Alieleza kwamba iko "miji" miwili: mji wa Mungu (yaani Yerusalemu wa mbinguni, au Kanisa) na mji wa dunia hii, yaani taratibu za kisiasa. Katika "mji wa dunia hii" hali hubadilika. Hakuna taratibu za kudumu. Augustino alifahamu habari za taratibu za Waroma wa kipagani walioangalia makaisari wao kuwa miungu, akafahamu habari za demokrasia ya Ugiriki wa kale. Akafahamu habari za mji mkubwa wa Roma ulioitwa "mji wa milele" lakini ulichomwa moto na maadui katika siku zake sawasawa jinsi ilivyoanguka zamani miji ya Babiloni au Yerusalemu. Lakini pamoja na "mji" huo upo "mji" wa pili, ndio mji wa Mungu, ambao ni mji wa upendo na udugu penye neema yake Mungu. Miji yote miwili iko pamoja ingawa taratibu zao ni tofauti. Mkristo ni raia ya miji yote miwili. Huitwa kuwa mwaminifu katika pande zote mbili. Lakini ajue ya kwamba mji wa dunia hii hauna shabaha ya kudumu. Umeingiliwa na dhambi. Lakini mji wa Mungu utadumu. Umepewa lengo la kudumu, unashirikiana katika enzi ya Mungu. Ndiyo sababu inafaa serikali isikie wazo la Kanisa kwani ni kwa njia ya Kanisa kwamba Mungu ameamua kufunua mapenzi yake. Mkristo anaweza kushiriki katika taratibu za kisiasa akijua ya kwamba mawazo na mipango yote ya siasa havidumu. Utakaodumu ni utaratibu wa Mungu tu.
Kutokana na mafundisho hayo ya Augustino Kanisa la Magharibi lilijifunza kuwa na msimamo wake mbele ya serikali mbalimbali zilizojitokeza katika historia yake ndefu. Augustino alipokuwa kijana alishuhudia jinsi Mkuu wa Dola Kaisari Theodosi alivyolazimika kutubu kanisani baada ya Askofu Ambrosi wa Milano kumtenga kwa sababu ya kumpandisha cheo Mkuu wa wanajeshi wake walioua ovyo watu wengi sana walipogandamiza fujo lililotokea katika mji wa Thesalonike. Watu wengi walisikitikia tendo hilo. Hivyo Theodosi alipotaka kuingia katika ibada Askofu alimtangaza hawezi kushiriki meza ya Bwana kwa sababu ya damu ya wananchi wa Thesalonike. Basi, Kaisari akakiri kosa mbele ya umati akatubu. Hata baadaye viongozi wa Kanisa la magharibi wakafuata mara nyingi mfano huo wa Ambrosi na mafundisho ya Augustino.
Tunaweza kuona matokeo mawili ya urithi huo: kwa upande mmoja Kanisa lilijaribu kutawala juu ya jamii na serikali katika nchi za Ulaya. Lilidai sheria zote za serikali zifuate taratibu za Kanisa. Viongozi wa serikali walitakiwa kusimikwa na Kanisa. Hoja hiyo huitwa "Uklerikali". Nguvu ya kisiasa ya Kanisa lilipingwa na kupinduliwa katika mageuzi na mapinduzi mbalimbali ya Ulaya na Amerika (kuanzia mapinduzi ya Ufaransa 1789, katika mapinduzi ya Amerika Kusini karne ya 19 hadi mapigano mengi katika nchi kama Hispania na Austria wakati wa karne ya 20). Siku hizi wazo hili halipo tena lakini zamani lilileta matatizo mengi, kama vile ugandamizaji wa madhehebu mengine na hata vita.
Shule ya St Jude
Miaka muhimu
2002
2003
2004
Mto Kionde
unapatikana katika kaunti ya Meru, katikati ya Kenya.
Historia ya Kanisa
Augustino na wengineo
Mwishoni tusifiche sehemu ya urithi wa Augustino iliyo na ugumu zaidi mpaka leo. Katika mikoa ya Afrika Kaskazini walikuwepo Wakristo wengi waliojitenga na Kanisa kubwa na kuanzisha madhehebu ya Wadonato. Augustino alijadiliana nao miaka mingi akijaribu kuwavuta warudi tena.
Mwaka 411 BK serikali ya Kiroma ilitafuta shauri la Augustino katika suala la Wadonato kwa kuwa ilitaka kuwe na umoja wa kidini kati ya wananchi. Tena wapinzani wa utawala wa Roma huko Afrika Kaskazini walikuwa wamejiunga na Kanisa la Wadonato. Basi Augustino aliona kwamba Wadonato wameshika mafundisho ya uongo, akaogopa wataongoza waumini wao jehanamu. Akaona Kanisa lisiache wafundishe uongo, bali litumie nguvu ya serikali kuwalazimisha kurudi katika Kanisa kubwa. Mwenyewe hakukubali adhabu ya kifo kwa "wazushi" hao, lakini serikali ilichukua kibali chake cha kuingilia kati kama msingi wa kuwatesa vikali na kuwaua wengi. Wadonato walipoteswa hivyo na serikali, Augustino akanyamaza, hakupinga.
Mateso hayo ya Wakristo Wadonato chini ya serikali ya Kikristo mbele ya macho ya Kanisa Katoliki yaliendelea muda mrefu yakawa mwanzo wa mwisho wa Ukristo Afrika Kaskazini-Magharibi. Tatizo halikuishia Afrika Kaskazini. Augustino katika kitabu chake kimojawapo alitetea siasa ya ugandamizaji wa wazushi bila kuruhusu wauawe. Katika karne zilizofuata maandiko hayo yaliongoza sera ya Kanisa la magharibi dhidi ya wazushi kote Ulaya. Kanisa lilikubali wazo la kwamba wazushi wanapaswa kugandamizwa. Basi kwa karne kadhaa Kanisa la magharibi likaendelea kuwagandamiza na kuwatesa Wakristo wasiokubali mafundisho yake au uongozi wake. Watu walifungwa gerezani, wakateswa hata kuchomwa moto, yote hayo kwa idhini ya Kanisa. Hata madhehebu ya Kiprotestanti kama Walutheri, Waanglikana na Wareformati yalitenda hivyo baada ya kuwa dini rasmi ya serikali katika maeneo yao. Bila shaka Augustino hakutegemea matokeo hayo lakini hata habari hizi za kuhuzunisha ni sehemu ya urithi wa mtu huyo ambaye kwa mengine tunamkumbuka kama mwalimu mkubwa wa Ukristo mzima.
Mbali ya Augustino, Kanisa la Magharibi katika karne ya 4 hadi ya 6 lilizaa mababu wa Kanisa wengine walioathiri moja kwa moja imani, maadili, liturujia na uchungaji: kwanza askofu Ambrosi (Trier, leo nchini Ujerumani, 340 hivi - Milano, Italia, 4 Aprili 397), ambaye ndiye aliyembatiza Augustino, halafu padri Jeromu (Strido, leo nchini Korasya 347 - Bethlehemu, Israeli, 420) na Papa Gregori I (Roma, Italia, 540 hivi – Roma, 12 Machi 604).
Tukiacha hao viongozi bora, na kuangalia maisha ya waumini wa kawaida, tunapaswa kusema kuwa wengi hawakuridhika tena kupokea Ekaristi Jumapili tu; walianza kuheshimu si wafiadini tu, bali watakatifu wengine pia kama hao tuliowataja, na masalia yao; kwa namna ya pekee heshima ilizidi kutolewa kwa Bikira Maria na kwa Msalaba wa Mwanae. Kwa ajili hiyo walioweza kufunga safari ya hija walikwenda mahali patakatifu walipoishi Yesu na hao watakatifu wake.
Mafarakano ya kudumu ya mataifa mazima
Katika karne ya 4 Dola la Roma lilianza kupata matatizo. Hali ya hewa ilibadilika: watu wakakosa chakula cha kutosha. Hiyo ilisababisha kipindi kirefu cha vita na vurugu. Makabila kutoka Ulaya kaskazini yalianza kuhamia kusini wakiwasukuma majirani wao kuhamahama vilevile. Matembezi hayo yalifika kwenye mipaka ya Dola la Roma. Waroma walishindwa kuwazuia kutokana na uzazi wao kupungua na polepole mataifa yale yasiyostaarabika yakaingia katika eneo la dola na kutwaa mikoa mbalimbali. Waroma wakatumia hela nyingi sana kwa ajili ya jeshi lao lakini bila kufanikiwa.
Mwaka 395 Kaisari akagawa dola la Roma katika sehemu mbili, yaani Magharibi (makao makuu Roma) na Mashariki (makao makuu Bizanti). Mpaka wa katikati ulifuata tofauti ya utamaduni kati ya maeneo yaliyotumia zaidi lugha ya Kigiriki na maeneo yaliyotumia zaidi Kilatini. Ugawaji huo ulikuwa na kusudi la kurahisisha utawala na utetezi. Lakini mwaka 410 makabila yasiyostaarabika yaliteka na kuharibu mji wa Roma. Mwaka 476 Kaisari wa mwisho wa Magharibi aliuawa. thumb|left|[[Ubatizo wa Chlodwig, mfalme wa Wafaranki, uliingiza kabila hilo kubwa katika Kanisa Katoliki. Tukio lilivyochongwa katika pembe ya ndovu (karne ya 9).]]