cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vito Mannone
Kurudi Arsenal
Kufuatia kuondoka kwa Jens Lehmann katika mwaka wa 2008, Mannone akawa chaguo la tatu katika nafasi ya golikipa, akifuata MAnuel Almunia na Lukasz Fabianski. Mannone alibadilisha nambari yake ya jezi kutoka #40 kuwa #24 katika mwanzo wa msimu wa 2008-09 baada ya aliyekuwa #24 ,Almunia, kupewa jezi #1. 19 Julai 2008, yeye alicheza nusu ya pili ya mechi ya kabla ya msimu ya kirafiki dhidi ya Barnet huko Underhill huku akikosa kufungwa bao. Kabla ya msimu kuanza, alicheza katika mechi 4 katika timu ya kwnza ya Arsenal akiingia kama mchezaji mbadala wakati wote katika nusu ya mechi.
Alicheza mechi yake ya kwanza muhimu akiwa Arsenal katika mechi ya mwisho ya msimu wa 2008-09,dhidi ya Stoke City mnamo 24 Mei 2009.~ Arsenal ilishinda mechi hiyo 4-1. [14]
Msimu wa 2009/10
Manuel Almunia na Lukasz Fabianski walipokuwa wameumia, Vito alicheza katika mechi yake ya kwanza katika Shindano la Mabingwa la UEFA dhidi ya Standard Liege, mechi ya Arsenal ya kwanza katika mkondo wa vikundi mnamo 16 Septemba 2009. Mechi hiyo ilianza vibaya sana,huku akifungwa mabao mawili katika dakika tano za kwanza,bao moja likiwa mkwaju mkali wa Mangala ambao ulimshinda Vito na kuingia.Bao la pili lilikuwa mkwaju wa penalti baada ya Jovanovic kutendewa maovu na William Gallas. Hata hivyo, Arsenal ilifanya juhudi na kushinda mechi hiyo 3-2 kwa mabao ya Nicklas Bendtner,Thomas Vermaleen na Eduardo da SIlva.
Manuel Almunia alpokuwa bado nje, Mannone alicheza katika mechi yake ya pili ya Ligi Kuu ya Uingereza dhidi ya Wigan mnamo 19 Septemba 2009. Mannone hakufungwa bao lolote katika mechi hiyo walioshinda 4-0. Mannone pia hakufungwa bao lolote katika mechi dhidi ya Fulham katika uga wa Craven Cottage mnamo 26 Septemba. Katika mechi hiyo,aliokoa Arsenal kwa kulinda lango kwa umahiri mkubwa na akashinda tuzo la Mchezaji Bora Katika Mechi,Arsenal walishinda 1-0. Mannone alisema kuwa mechi hiyo ndiyo iliyokuwa bora kabisa katika kazi yake ya kuwa golikipa. Hakufungwa bao lolote katika ushindi wa 2-0 dhidi ya Olympiakos katika Shindano la Mabingwa la UEFA mnamo 29 Septemba.
Wasifu wa Kimataifa
Tarehe 13 Novemba 2009, Vito alicheza kwa mara ya kwanza timu ya Uitalia ya vijana walio chini ya umri wa miaka 21 katka mechi dhidi ya Hungaria.
Mto Omee
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Esther Gulick
Esther Gulick (née Kaufmann, 29 Machi 1911 - 31 Mei 1995) alikuwa kiongozi katika masuala ya mazingira. Yeye, pamoja na Kay Kerr na Sylvia McLaughlin, walianzisha Save San Francisco Bay Association ambayo hatimaye ikawa Save The Bay.
Rovigo
thumbnail|right|280px|Piazza Vittorio Emanuele II, Rovigo ni mji wa mkoa wa Veneto, Italia Kaskazini wenye wakazi 51,104 (2018).
Kiedo
Kiedo ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waedo. Mwaka wa 1999 idadi ya wasemaji wa Kiedo imehesabiwa kuwa watu milioni moja. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiedo iko katika kundi la Kiedoidi.
5
Makala hii inahusu mwaka 5 (Baada ya Kristo).
Mto Nyakabindi (Kayanza)
ni jina la mto na la korongo vinavyopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Wizara ya Habari, Vijana, Utamaduni na Michezo
Wizara ya Habari, Utamudini na Michezo (Kiingereza: Ministry of Information, Culture and Sports kifupi (HUM)) ni wizara ya serikali nchini Tanzania. Ofisi kuu ya wizara hii zipo mjini Dar es Salaam.
Avon-by-the-Sea, New Jersey
thumbnail|right|250px|Banda mpya mnamo 2015
Miaka ya 1260
Makala hii inahusu muongo ya miaka 1260 - 1269.
6
Makala hii inahusu mwaka 6 (Baada ya Kristo).
Waliofariki
0er
Angemuk
ni mlima wenye kimo cha m 3,949 juu ya usawa wa bahari.
Uko Indonesia katika kisiwa cha Guinea Mpya.
Klaus Ebner
thumb|Klaus Ebner (2008) Klaus Ebner (* 8 Agosti 1964, Vienna, Austria), ni mwandishi kutoka nchi ya Austria. Mwaka wa 2007 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Wiener Werkstattpreis.
Viterbo
thumbnail|right|280px|Viterbo ni mji wa mkoa wa Lazio, Italia ya Kati wenye wakazi 67,681 (2018).
Mto Nyakagezi (Kayanza)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Ferdinand Alquié
Ferdinand Alquié (Carcassonne, Aude, 10 Desemba 1906 - Montpellier, 28 Februari 1985) alikuwa mwanafalsafa kutoka nchi ya Ufaransa na alikuwa mwanachama wa taasisi ya Académie des sciences morales et politiques.
Aliwahi kufundisha katika shule ya sekondari ya Louis-le-Grand na baadae kufundisha katika chuo kikuu cha Sorbonnne. Pia alikuwa ni mwalimu katika shule ya Gilles Deleuze, ambapo kwa mujibu wa watu wake wa karibu kama vile Michael Hardt, shule hiyo iliweza kumbadilisha na kuweza kuhamia katika masomo ya Biolojia na Saikolojia na maeneo mengine na kuaza kupoteza hamasa katika Filosofia.
Alquié pia amewahi kuwa mkuu wa shule ya Deleuze, na pia amechapisha vitabu kidhaa kadhaa kuhusu Descartes, Kant na Spinoza, na Nicolas Malebranche. Alikuwa mtu wa karibu na André Breton na kuandika kitabu cha Philosophy of Surrealism hii ikiwa ni mwaka  (1955).
Puncak Mandala
thumbnail|right|200px|Mlima Puncak Mandala ni mlima wenye kimo cha m 4,760 juu ya usawa wa bahari.
Uko Indonesia katika kisiwa cha Guinea Mpya.
Takashi Fukunishi
Takashi Fukunishi (福西 崇史; alizaliwa 1 Septemba 1976) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Fukunishi alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 6 Juni 1999 dhidi ya Peru. Fukunishi alicheza Japani katika mechi 64, akifunga mabao 7.
Kiekstremadura
thumb|349x349px|Kiextremadura la Kiasturleon Kiextremadura ("estremeñu") ni lugha maalumu ya jimbo la Extremadura nchini Hispania.
Gideon Asimulike Cheyo
Gideon Asimulike Cheyo (alizaliwa 24 Desemba 1939) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.
Eteri wa Vienne
Eteri wa Vienne (alifariki 626) alikuwa askofu wa 31 wa mji huo (leo nchini Ufaransa).
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Grania Rubomboras
Grania Rosette Makatu Rubomboras, ni mhandisi wa umeme wa nchini Uganda na mtendaji mkuu wa shirika. Yeye ni Afisa Programu, wa Mradi wa Umeme na Mpango wa Utekelezaji wa Kampuni Tanzu ya ziwa Nile, yenye makao yake makuu mjini Kigali, Rwanda, ambako anaongoza Idara ya Maendeleo ya Umeme na Biashara.
Mto Omodoro
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Grania Rubomboras
Elimu
Alizaliwa Uganda na alihudhuria shule za kata kwa elimu yake ya msingi. Alihudhuria Shule ya Upili ya Gayaza, alibobea katika Fizikia, Kemia na Hisabati. Alisomea uhandisi Chuo Kikuu cha Makerere, na kuhitimu Shahada ya Sayansi katika uhandisi wa umeme mwaka wa 1978. Baadaye, alipata Shahada ya Uzamili ya Utawala wa Biashara, kutoka Shule ya Biashara ya Chuo Kikuu cha Makerere. Pia ana Shahada ya Uzamili ya Sayansi katika Usimamizi wa Mradi, aliyetunukiwa na Chuo Kikuu cha Boston.
Kazi
Baada kutokuwepo Uganda kwa mda, Rubomboras alijiunga na "Bodi ya Umeme ya Uganda" iliyokufa mwaka 1992. Alipanda ngazi hadi nafasi ya Mkurugenzi Mkuu, kufikia 2003. UEB ilipovunjwa mwaka wa 2004, Rubomboras alitumika miaka kadhaa kama Meneja Mipango wa Miradi " Wakala wa Umeme Vijijini, ambapo alikuwa akiongoza Idara ya Mipango".
Michael Phillip Austin
Michael Phillip Austin ni Mshiriki wa Kitengo cha Mifumo Endelevu ya Mazingira kwenye CSIRO huko Canberra Australia. Alichaguliwa kama Mwanachama wa Kigeni wa Jumuiya ya Linnean (London) mnamo 1997, na akapokea Medali ya Dhahabu kutoka kwa Jumuiya ya Ekolojia ya Australia mnamo 1995.
Pathfinder
Pathfinder ni filamu ya mapigano ya mwaka wa 2006 iliyoongozwa na Marcus Nispel. Ndani yake anakuja Karl Urban na Moon Bloodgood wakiwa kama vinara wa filamu hii. Ilitolewa mnamo tar. 13 Aprili 2006 na toleo la DVD lilitolewa mnamo 31 Julai 2007. Ilipewa hadhi ya R nae MPAA kwa nguvu na mauaji ya kikatili yanayofanywa kwenye filamu. Hadithi ya filamu inaeelezea uvamizi haramau wa Waviking na wenyeji halisi wa Marekani.
Humanium
300px|thumb|Kichezeo kilichotengenzwa kwa humanium Humanium ni jina kwa aloi ya feleji inayotengenezwa kwa kuyeyusha bunduki haramu zinazokamatwa katika maeneo penye jinai au mvurugo katika Amerika ya Kati, Marekani au Afrika. "Humanium metal" inamaanisha "metali ya kiutu", kama kinyume cha "metali ya silaha".
Silaha ambazo kwa kawaida zilikamatwa na serikali mbalimbali zinanunuliwa na shirika lisilo la faida la Individuell Människohjälp kutoka Uswidi na kuharibiwa kwa kuzikatakata. Baadaye zinapashwa moto hadi kuyeyuka. Vipande vya feleji vinatumwa Uswidi na huko kuna kampuni inayotengeneza unga wa chuma au moja kwa moja vifaa vinavyoweza kuuzwa kama vile saa, kalamu na viatu. Faida kutokana na biashara hii hutumiwa katika maeneo penye mvurugo kwa miradi ya kujenga amani na kusaidia wahanga.
Madhumuni yaliyotajwa ya kampeni hiyo ni kulenga masuala ya unyanyasaji wa bunduki na kuchangia katika kukomesha biashara haramu ya silaha.
Pathfinder
Muhtsarai wa hadithi
Miaka kadhaa baadaye, Ghost akiwa bado anasumbuliwa na ndoto zake, ambapo ikiambatana pamoja na tofauti ya mwonekano wake, imeingiliana na uwezo na kuweza kuwa kama mmoja wa wanajumuia ile. Yeye anahisia za kimapenzi na mwanama mmoja kutoka katika kabira hilo ambaye aliitwa Starfire, binti wa Pathfinder, mtu anayemtafuta mrithi atakayefaa katika Uhalifa.
Baadaye, wakati anawinda huku wakiwa wametawanyika kwa makundi, msichana mdogo kutoka katika kabira la Ghost akaenda mbali na eneo ambalo hakutakiwa aende, akavamiwa na vijana wa Waviking na kumshambulia. Kwa bahati akaweza kutoroka na kurudi kule kijijini kwao, lakini alifuatwa na Waviking. Wameangamiza kijiji na kuchinja karibuni kila mtu aliyopo kijiji hapo, ila watu wachache ambao wanataka kuwaua mmoja mmoja katika "mashindano ya kupigana".
Ghost akarejea pale kijijini, lakini akawa kachelewa kufika pale hivyo kashindwa kuwasaidia wanakijiji wale na kumkuta mama yake mlezi akiwa kauawa na Gunnar, kiongozi wa Waviking. Haikuishia hapo, Waviking wakamtaka Ghost wapigane mtu mbili; akamtofoa mpinzani wake na kukimbia katika eneo lile. Akiwa mbioni, akaumizwa, akiwa mbioni akapata kujificha katika pango ambapo baadaye alikuja kukutwa na lile kabila ambalo walitawanyika pale awali ili kwenda kuwinda.
Wakamrudisha nyumbani, na mashujaa wa pale wakasuka mpango dhidi ya wavamizi wao Waviking. Ghost, lakini, alieleza unyama na ukatili wa maadui zao, na kuwaonya kwamba silaha zao za miti na mawe hazifui dafu kwa silaha za machuma na mapanga ya Waviking. Ghost aliwashauri wanakijiji hao kwamba nafasi yao ya kuponyeka ni kukimbia kutoka katika eneo hilo na kuelekea mahali pengine, na kuamua kwenda kuwakabiliana na Waviking mwenyewe.
Akiwa safarini kuelekea kwa Waviking, akashtukia kama anafuatwa kimya-kimya na bubu anayempenda Ghost. Kule katika kile kijiji kilichoachwa, wameweka mitego kwa mfululizo. Starfire, muda huohuo, ameamua kuondoka kule kabirani na kwenda kumtafuta Ghost na rafiki yake wa karibu. Wakawaua Waviking kwa kuvizia, wakaiba ngao na silaha zao. Pathfinder, naye kama binti yake, pia kaenda kumtafuta Ghost na kujiunga katika mapigano. Ikatokea, yule bubu na Pathfinder kuawa, na Ghost na Starfire waka-kamatwa. Ghost anatambulika kama mtoto wa Viking. Waviking wakatishia kumtesa Starfire iwapo Ghost hatosaliti mahali pengine pa vijiji, hivyo Ghost akaamua kuwasaidia Waviking.
Akapata amana ya Waciking, Ghost akawongoza kwenye njia hatari ya mlima. Gunnar akaamuru kila mmoja wajifunge pamoja ili kupunguza hatari za kila mtu kuanguka kutoka katika mlima mrefu, na Waviking wakafanya kama anavyosema. Wakitumia kwa kuning'inia, halafu Ghost akazua balaa na kupelekea mstari mzima wa Waviking kuanguka chini ya mlima, wale wote waliojifunga pamoja: Gunnar peke yake aliyefaula kukata kamba kwa wakati uliotakiwa.
Baada ya mapigano makali baina ya Ghost na Gunnar kule juu ya mlima, Ghost akamshughulikia kwa kupiga makelele ili mabarafu yaanguke, na kumwacha Gunnar akiwa ananing'inia katika nchi ya kilima, akishikiria na kidani peke yake. Gunnar akaomba umauti kwa kuawa na panga, na kusema kwamba yeye ndiye Ghost pekee aliyebakia katika nchi ile: Ghost akamjibu kwa kutetema kwa baridi "Wewe siyo wa aina yangu" na kukata kile kidani kilichokuwa kikimshikiria Gunnar na kumwacha akianguka katika makolongo, na Mviking huyo kupoteza maisha.
Ghost akarejea kwa Starfire na kidani cha Pathfinder, hivyo na kumfanya Starfire kuwa Pathfinder mpya baada ya baba yake. Ghost akafikiria kwamba ana nafasi ya kuwa kama Mlinzi wa Pwani, shupavu wa kabira lao, kawekwa kuhakikisha kwamba Waviking hawarudi tena.
Wizara ya Kazi na Ajira
Wizara ya Kazi, Ajira na Maendeleo ya Vijana (Kiingereza: Ministry of Labour, Employment and Youth Development) ni wizara ya serikali nchini Tanzania. Ofisi kuu ya wizara hii zipo mjini Dar es Salaam.
Handali
Handali ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41414 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9854 waishio humo.
Kilindi (Chakechake)
Kilindi ni jina la kata ya Wilaya ya Chake Chake katika Mkoa wa Pemba Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 2,753 waishio humo.
Kibrao
Kilave (au Kibrao) ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Laos, Kamboja na Vietnam inayozungumzwa na Wabrao. Mwaka wa 2005 idadi ya wasemaji wa Kibrao nchini Laos imehesabiwa kuwa watu 22,800. Pia kuna wasemaji 9030 nchini Kamboja (2008) na wasemaji 310 nchini Vietnam (1999). Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibrao iko katika kundi lake lenyewe la Kibahnariki.
Tabora
Tabora ni jina la
Wakatari
Wakatari (kutoka neno la Kigiriki katharos, yaani safi) walikuwa Wakristo wa karne za kati waliofuata aina ya Gnosis ya kale iliyozidi kupatikana huko na huko, kwa mfano kati ya Wamani.
Mitazamo
Waliamini ulimwengu umeumbwa na mungu mbaya na kwamba huyo alimnyang'anya Mungu mwema watu na kuwaleta ulimwenguni. Kumbe ndani ya mwili wao kuna roho inayohitaji kumrudia Mungu.
Walikataa mafundisho kuhusu dhambi, kumbe waliamini mtu akifa mungu mbaya anairudisha tena ulimwenguni katika mwili mwingine mpaka mtu afikie utakaso.
Walikubali Agano Jipya tu, wakitumia tafsiri za lugha za kawaida, si za Kilatini.
Pia walikataa ndoa, kunywa maziwa na kula nyama, isipokuwa samaki.
Lakini walidai kati yao waliokamilika tu wafuate maadili hayo, wakiwaachia waumini wengine wafanye walivyotaka hadi kutubu saa ya kufa.
Matatizo
Mwaka 1145 walianza kushambulia Kanisa Katoliki, na kufikia mwaka 1165 walisema hadharani limejaa mbwamwitu wakali na wanafiki wanaoabudu mungu mwingine, si yule wa kweli.
Mwaka 1166 mtaguso wa Oxford uliwafuta Wakatari wa huko Uingereza. Ikatokea vilevile Ufaransa Kaskazini.
Hivyo mwaka 1167 maaskofu Wakatari walikutana ili kuanzisha kanisa mbadala huko Ufaransa Kusini, walipokuwa wanaungwa mkono na watawala wadogo.
Maitikio
Kanisa Katoliki, ingawa mapadri wake hawakuwa na maadili mazuri, lilipinga Ukatari kama uzushi. Hata hivyo ulizidi kuenea katika mazingira ya juhudi kubwa ya mijini, wakati Wakatoliki walizidi kuwa na nguvu mashambani, kwenye monasteri.
Tarehe 22 Julai 1209 askari 30,000 hivi waliteka Beziers na kuua wakazi wote (labda 20,000), wengi wao wakiwa Wakatoliki. Vita viliendelea miaka arubaini hivi, kwa lengo la kukomesha Wakatari wote Ufaransa Kusini.
Mwaka 1210 walianza kuchoma moto watu hai, desturi iliyoendelea kwa wazushi wengine baadaye.
Katika miji ya Italia Kaskazini Ukatari ulikoma miaka ya 1260. Guillaume Bélibaste, "mkamilifu" wa mwisho wa Languedoc, aliuawa mwaka 1321.
Udikteta
thumb|200px|[[Benito Mussolini na Adolf Hitler walikuwa madikteta wa Italia na Ujerumani waliofuata mfumo wa ufashisti hadi waliposhindwa katika Vita vikuu vya pili.]] thumb|200px|[[Sani Abacha alikuwa dikteta wa kijeshi wa Nigeria miaka 1993 hadi 1998.]] Udikteta (kutoka neno lenye asili ya Kilatini: dictator; pia: imla kutoka Kiarabu) ni mfumo wa utawala wa nchi ambapo mtu mmoja asiyebanwa na sheria wala katiba anashika madaraka ya serikali na ana uwezo wa kuyatumia jinsi anavyoamua mwenyewe.
Udikteta wa mtu mmoja au wa kundi
Mtu huyu anaitwa "dikteta" ingawa cheo rasmi mara nyingi ni "rais" au "kiongozi wa taifa". Wakati mwingine neno "udikteta" linataja hali ambayo kundi la watu linashika madaraka yale kwa pamoja, kwa mfano kamati ya wanajeshi waliochukua madaraka ya serikali.
Aina nyingine ni udikteta wa chama. Mfano wa kihistoria ulikuwa udikteta wa chama cha kikomunisti katika Urusi, China na nchi zilizofungamana nazo. Mfano mwingine ni mfumo wa ufashisti katika Italia na Ujerumani hadi mwaka 1945.
Ufalme na udikteta
Katika historia mfumo wa ufalme ambapo mfalme, sultani, kaisari au mtemi anashika madaraka yote peke yake kwa kawaida hauitwi udikteta. Lakini pale ambapo mfalme anapuuza katiba ya taifa na kutwaa madaraka ambayo si yake kikatiba anaweza kuitwa dikteta pia.
Udikteta wa kijeshi
Aina ya udikteta inayotokea mara kadhaa duniani ni udikteta wa kijeshi ambao viongozi wa jeshi wamechukua madaraka ya serikali kwa nguvu ya silaha zao. Hii ilikuwa njia hasa ya udikteta kuenea Afrika baada ya uhuru kwa sababu katika nchi nyingi za Afrika wanajeshi walipindua serikali na kutwaa madaraka kwa muda fulani.
Sheria na haki za binadamu
Kila nchi inahitaji sheria na pia udikteta hauwezi kuongoza bila sheria. Lakini tabia muhimu ya udikteta ni ya kwamba dikteta ana nafasi au uwezo wa kupuuza sheria au kufanya maazimio nje ya sheria na hakuna njia ya kumlazimisha kutii sheria.
Mara nyingi uhuru na haki za wananchi zimepunguzwa sana au kuondolewa kabisa kwenye mfumo wa udikteta. Kumbe tabia muhimu ya demokrasia ni mgawanyo wa madaraka na humo uhuru wa mahakama. Katika udikteta serikali inateua mahakimu na kuingilia kati maazimio ya kesi. Kama kesi inaangaliwa na serikali ni kawaida ya kwamba hukumu huamuliwa nje ya mahakama.
Polisi inapewa nafasi ya kuwatesa watu na hii ni aina ya adhabu bila sheria wala mahakama. Mara nyingi polisi zinapewa pia nafasi ya kuua watu hovyo au kuwafunga bila kesi kusikilizwa mahakamani.
Uchaguzi bandia
Utaratibu wa uchaguzi huru haufuatwi. Katika nchi kadhaa uchaguzi hufutwa kabisa kwa miaka mingi. Lakini mara nyingi kuna uchaguzi bandia badala ya uchaguzi huru. Kati ya njia mbalimbali za kuathiri matokeo ya uchaguzi ni:
Uhuru wa maoni
Uhuru wa maoni unabanwa au hata kupigwa marufuku kabisa. Serikali inasimamia vyombo vya habari kama magazeti, redio na televisheni. Kutolewa kwa maoni yasiyopendwa na serikali ni kugumu. Hata hivyo kuna tofauti kwa sababu kuna udikteta ambako kuna kiwango fulani cha nafasi ya kupinga maazimio ya serikali kwenye ngazi za chini kwa mfano mjini au wilayani, hali za barabara au rushwa ya watumishi wadogo wa serikali. Lakini udikteta hauruhusu upinzani unaoendelea kueleza uhusiano kati ya makosa madogo na muundo wa serikali. Upinzani dhidi ya viongozi wa juu haukubaliwi.
Jambo la kawaida ni uteuzi wa habari zitakazoonekana kwenye vyombo vya habari. Nchi kadhaa zinajaribu pia kukataza habari za nje kufika. Katika Ujerumani ya Mashariki kwa miaka kadhaa antena za TV zilizoelekea magharibi zilipigwa marufuku kwa sababu serikali ilitaka kuzuia upatikanaji wa TV ya Ujerumani ya Magharibi. Katika Korea ya Kaskazini wananchi wa kawaida hawana nafasi ya kuangalia intaneti. China inatumia mitambo mingi inayojaribu kuzuia habari fulani kupitia intaneti; kuna programu ambazo zinazuia kuangalia kurasa zenye jina la “Dalai Lama” anayehofiwa kama mpinzani wa serikali.
Anania na Safira
Anania na mke wake Safira walikuwa Wakristo wa Yerusalemu katika karne ya 1.
Kadiri ya sura ya 5 ya kitabu cha Matendo ya Mitume (katika Agano Jipya la Biblia ya Kikristo) walikufa ghafla, mmoja baada ya mwingine, kisha kusema uongo juu ya kiasi walichopata kwa kuuza shamba lao kwa faida ya Kanisa.
Belmar, New Jersey
thumbnail|right|250px|Panorama ya pwani ya Belmar kutoka 9th Ave. na Ocean Ave.
thumb|right|260px|Mahali pa mji wa Belmar katika Monmouth County na [[New Jersey]] Belmar ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 6,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 4 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 4.4 km².
Whalsay
Whalsay ni kisiwa cha funguvisiwa ya Shetland, upande wa kaskazini ya Uskoti (Scotland). Inahesabiwa kuwa sehemu ya Uskoti. Visiwa vya Shetland viko baharini kati ya Visiwa vya Faroe na Visiwa vya Orkney. Funguvisiwa hii iko mpakani kati ya Bahari Atlantiki upande wa magharibi na Bahari ya Kaskazini upande wa mashariki.
Tabianchi ni nusu aktiki na si baridi sana kutokana na athira ya mkondo wa ghuba.
Uchumi
Uchumi wa visiwa unategemea kilimo na hasa ufugaji wa kondoo.
Mwaka 1969 mafuta ya petroli yaligunduliwa yakawa chanzo kipya cha mapato.
Enea (Biblia)
Kadiri ya Matendo ya Mitume 9:32-33, aliishi Lydda na alikuwa kiwete kwa muda wa miaka minane, lakini Mtume Petro alipomuambia, "Yesu Kristo anakuponya. Simama na chukua godoro lako", mara alipona na kuinuka.
Ingawa kitabu hicho cha Agano Jipya katika Biblia ya Kikristo hakisemi wazi, F. F. Bruce na wengineo wanadhani Enea alikuwa Mkristo tayari.
Simulizi la Enea linafuatwa na lile la ufufuko wa Tabita wa Yopa.
Kikarang
Kikarang ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakarang. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikarang imehesabiwa kuwa watu 17,000. Pia kuna wasemaji 1000 nchini Chad. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikarang iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Kikare (Afrika)
Kikare ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati inayozungumzwa na Wakare. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kikare nchini Jamhuri ya Afrika ya Kati imehesabiwa kuwa watu 93,000. Pia kuna wasemaji 4460 nchini Kamerun. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikare iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Mto Omoyo
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
8
Makala hii inahusu mwaka 8 (Baada ya Kristo). Kwa namba angalia makala nane.
Waliofariki
0er
Nyumba za wakulima wa Hälsingland
400px|thumb|Nyumba ya kimila ya Hälsingland Nyumba za wakulima wa Hälsingland  (Kiswidi Hälsingegårdar) ni jina la nyumba kubwa za jadi za wakulima katika jimbo la Hälsingland, Uswidi.
Tabia za nyumba za Hälsingland
Wakulima wa eneo hilo walishindana kujenga nyumba kubwa, mara nyingi za ghorofa mbili, na kuzipamba. Ujenzi ulikuwa wa mbao zinazopatikana kwa wingi katika mazingira hayo yenye misitu minene. Ni nyumba imara maana zinahitaji kudumu katika mazingira ya tabianchi yenye vipindi vya baridi na theluji nyingi pamoja na vipindi vifupi vya joto.
Nyumba zinazopatikana zilijengwa wakati wa karne za 18 hadi 19. Mwaka 2012 nyumba za jadi za wakulima wa Hälsingland zilikubaliwa na UNESCO katika orodha ya Urithi wa Dunia.
Mara nyingi nyumba hizo ziko hatarini maana idadi ya watu wanaolima na kuishi vijijini inapungua.
Mto Nyakavuvu
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Nyumba za wakulima wa Hälsingland
Orodha
Nyumba saba zilizotajwa kama urithi wa dunia mwaka 2012 ni zifuatazo :
Mto Nyakavuvu
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Alessandria
thumbnail|right|280px|Kanisa kuu la Alessandria ni mji wa mkoa wa Piemonte, Italia Kaskazini wenye wakazi 93,631 (2018).
Karl Urban
Karl-Heinz Urban (amezaliwa 7 Juni 1972) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini New Zealand. Anafahamika zaidi kwa kucheza kama Éomer katika sehemu ya pili na ya tatu ya mfululizo wa filamu za Peter Jackson ya The Lord of the Rings trilogy, na Dr Leonard McCoy kwenye filamu ya mwaka wa 2009 Star Trek. Amecheza kama Vaako katika The Chronicles of Riddick na mwuaji wa Kirusi Kirill katika filamu ya The Bourne Supremacy, na kupata tuzo kwa ajili ya michakaliko yake ya katika filamu za Kinew Zealand The Price of Milk na Out of the Blue.
Haneti
Haneti ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41410 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 13128 waishio humo.
Masahiro Ando
Masahiro Ando (安藤 正裕; alizaliwa 2 Aprili 1972) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Ando alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Julai 1999 dhidi ya Paraguay. Ando alicheza Japani katika mechi 1.
Huzi
Huzi ni jina la kata ya Wilaya ya Chamwino katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41426 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7589 waishio humo.
Undundi-Wandandi
ni mlima wenye kimo cha m 3,640 juu ya usawa wa bahari.
Pegunungan Kobowre
ni mlima wenye kimo cha m 3,750 juu ya usawa wa bahari.
Undundi-Wandandi
Uko Indonesia katika kisiwa cha Guinea Mpya.
Kujilinda
Kujilinda ni hatua ya kupinga ambayo inahusisha kulinda afya na ustawi wako dhidi ya madhara.
Matumizi ya haki ya kujilinda kama uhalali wa kisheria wa matumizi ya nguvu wakati wa hatari inapatikana katika maeneo mengi ya mamlaka.
Kimwili
Kujilinda kimwili ni matumizi ya nguvu ya kimwili ili kukabiliana na tishio la haraka la vurugu. Nguvu kama hiyo inaweza kuwa ya silaha au isiyo na silaha. Kwa hali yoyote, nafasi za mafanikio hutegemea vigezo mbalimbali, vinavyohusiana na ukali wa tishio kwa upande mmoja, lakini pia juu ya utayari wa akili na kimwili wa mtetezi.
Bila silaha
Mitindo mingi ya sanaa ya kijeshi inafanywa kwa ajili ya kujilinda au inajumuisha mbinu za kujilinda. Mitindo mingine hufunza hasa kwa ajili ya kujilinda, ilhali michezo mingine ya kivita inaweza kutumika kwa njia bora ya kujilinda. Baadhi ya sanaa ya kijeshi hufunza jinsi ya kuepuka hali ya kisu au bunduki au jinsi ya kujiepusha na ngumi, huku wengine wakifundisha jinsi ya kushambulia. Ili kutoa ulinzi zaidi wa vitendo, shule nyingi za kisasa za karate sasa zinatumia mchanganyiko wa mitindo na mbinu za karate, na mara nyingi zitaweka mapendeleo mafunzo ya kujilinda ili kuendana na washiriki binafsi.
Kwa silaha
Aina mbalimbali za silaha zinaweza kutumika kwa uwezo wa kujihami. Inayofaa zaidi inategemea tishio lililowasilishwa, mwathirika au wahasiriwa, na uzoefu wa mtetezi. Vikwazo vya kisheria pia hutofautiana sana, na huathiri chaguzi za kujilinda zinapatikana kuchagua.
Baadhi ya maeneo ya mamlaka silaha za moto zinaweza kubebwa kwa uwazi au kufichwa waziwazi kwa madhumuni haya, mamlaka nyingi zina vikwazo vikali kuhusu nani anayeweza kumiliki silaha, na aina gani zinaweza kumiliki. Visu, hasa vile vilivyoainishwa kama vibao vya kubadilishia, vinaweza pia kudhibitiwa, kama vile vijiti, dawa ya pilipili na bunduki za kibinafsi na Tasers - ingawa baadhi inaweza kuwa halali kubeba na leseni au kwa taaluma fulani.
Dawa za kujilinda zisizo na madhara za kujilinda zisizofutika, au alama za kitambulisho au DNA-alama zinazounganisha mshukiwa na eneo la uhalifu, katika sehemu nyingi zitakuwa halali kumiliki na kubeba.
Vitu vya kila siku, kama vile tochi, popo za besiboli, magazeti, funguo zilizo na funguo, vyombo vya jikoni na zana zingine, na makopo ya erosoli ya kunyunyuzia nywele pamoja na nyepesi, yanaweza pia kutumika kama silaha zilizoboreshwa za kujilinda.
Kwale (Chakechake)
Kwa maana mengine ya jina hili angalia hapa
Kwale ni jina la kata ya Wilaya ya Chake Chake katika Mkoa wa Pemba Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 5,306 waishio humo.
Kujilinda
Kujilinda kwa maneno
Kujilinda kwa maneno kunafafanuliwa kama kutumia maneno "kuzuia, kupunguza, au kumaliza jaribio la kushambuliwa."
Kujilinda kwa wanawake
Kulingana na Waathiriwa wa Unyanyasaji wa Kijinsia: Takwimu za Rainn, karibu "asilimia 80 ya waathiriwa wachanga walikuwa wanawake na asilimia 90 ya waathiriwa wa ubakaji walikuwa wanawake watu wazima". Aidha, wanawake wenye umri wa kuanzia miaka 18 hadi 34 wako katika hatari kubwa ya kushambuliwa kingono. Kulingana na mwanahistoria Wendy Rouse katika Her Own Hero: The Origins of Women's Self-Defense Movement, mafunzo ya wanawake ya kujilinda yaliibuka mwanzoni mwa karne ya ishirini nchini Marekani na Uingereza sambamba na harakati za haki za wanawake na kupiga kura. Wanaharakati hawa wa awali wa masuala ya wanawake walitaka kuongeza ufahamu kuhusu unyanyasaji wa kijinsia na unyanyasaji ambao wanawake walikabili mitaani, kazini, na nyumbani. Walipinga dhana kwamba wanaume walikuwa "walinzi wao wa asili" wakibainisha kuwa wanaume mara nyingi ndio wahusika wa ukatili dhidi ya wanawake. Wanawake waligundua hali ya kuwezeshwa kimwili na kibinafsi kupitia mafunzo ya ndondi na jiu-jitsu. Kuvutiwa na kujilinda kwa wanawake kuliambatana na mawimbi yaliyofuata ya vuguvugu la haki za wanawake hasa kutokana na kuongezeka kwa ufeministi wa wimbi la Pili katika miaka ya 1960 na 1970 na ufeministi wa wimbi la Tatu katika miaka ya 1990. Kozi za Leo za Kujilinda (ESD) zinalenga kufundisha mbinu za maongezi na kisaikolojia na za kujilinda kimwili. Kozi za ESD huchunguza vyanzo vingi vya unyanyasaji wa kijinsia hasa ikijumuisha uhusiano wake na ubaguzi wa kijinsia, ubaguzi wa rangi na utabaka. Uwezeshaji wakufunzi wa Kujilinda huzingatia kuwawajibisha wahalifu huku wakiwawezesha wanawake kwa wazo kwamba wana haki na uwezo wa kujilinda.
Kiefutop
Kiefutop ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Waefutop. Mwaka wa 1973 idadi ya wasemaji wa Kiefutop imehesabiwa kuwa watu 10,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiefutop iko katika kundi la Kiekoidi linalofanana na lugha za Kibantu.
Kujilinda
Elimu ya kujilinda
Mbinu za kujilinda na tabia iliyopendekezwa chini ya tishio la vurugu hufundishwa kwa utaratibu katika madarasa ya kujilinda. Elimu ya kujilinda kibiashara ni sehemu ya tasnia ya sanaa ya kijeshi kwa maana pana, na wakufunzi wengi wa sanaa ya kijeshi pia hutoa madarasa ya kujilinda. Ingawa mafunzo yote ya karate yanaweza kubishaniwa kuwa na baadhi ya maombi ya kujilinda, kozi za ulinzi binafsi zinauzwa kwa uwazi kama zinazoelekezwa kwenye ufanisi na kuboreshwa kuelekea hali jinsi zinavyotokea katika ulimwengu wa kweli. Mifumo mingi inafundishwa kibiashara, mingi ikiundwa kulingana na mahitaji ya walengwa maalum (k.m. ulinzi dhidi ya jaribio la ubakaji kwa wanawake, kujilinda kwa watoto na vijana). Mifumo mashuhuri inayofundishwa kibiashara ni pamoja na:
2. Mifumo ya Sanaa ya Mapambano ya Kijapani yenye Silaha na Bila Silaha inayofundishwa moja kwa moja kama Mapambano Bila Kipengele Cha Mchezo, pia ilichukuliwa kwa silaha za kisasa kama vile Bujinkan.
7
Makala hii inahusu mwaka 7 (Baada ya Kristo).
Waliofariki
0er
Kumbukumbu ya Vurugu za Bunduki
Shirika la Kumbukumbu la Unyanyasaji wa kutumia Bunduki,ni shirika lisilo na faida linaloandamana na mitandao kijamii ambayo huorodhesha kila tukio la unyanyasaji wa bunduki nchini Marekani shirika hili Ilianzishwa na Michael Klein na Mark Bryant. Klein pia ni  mwanzilishi wa taasisi ya Sunlight Foundation, na Bryant ni mchambuzi wa mifumo aliyestaafu.).
Valeri na Rufini
thumb|[[Mlango wa kanisa lao huko Coulonges.]] Valeri na Rufini (walifariki Soissons, leo nchini Ufaransa, 287 au mwanzoni mwa karne ya 4) walikuwa Wakristo waliofanya umisionari wakapata umaarufu kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya Dola la Roma.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao inaadhimishwa tarehe 14 Juni.
Kikemezung
Kikemezung ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Kamerun inayozungumzwa na Wakemezung. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kikemezung imehesabiwa kuwa watu 4500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikemezung iko katika kundi la Kibeboidi ambalo linafanana na lugha za Kibantu.
Jeraha la risasi
Jeraha la risasi, ni jeraha la kupenya linalosababishwa na risasi kutoka kwenye bunduki pia hujumuisha kutokwa na damu, kuvunjika kwa mifupa, uharibifu wa kiungo, maambukizi ya jeraha, kupoteza uwezo wa kusonga sehemu ya mwili na, katika hali mbaya zaidi, kifo.majehara yanategemea sehemu ya mwili iliyopigwa, njia ambayo risasi inafuata mwilini, na aina na kasi ya risasi. Matatizo ya muda mrefu yanaweza kujumuisha sumu ya risasi na ugonjwa wa mkazo wa baada ya kiwewe.
Deyjay
ni mlima wenye kimo cha m 3,340 juu ya usawa wa bahari.
Uko Indonesia katika kisiwa cha Guinea Mpya.
Miaka ya 1270
Makala hii inahusu muongo ya miaka 1270 - 1279.
Ibihwa
Ibihwa ni jina la kata ya Wilaya ya Bahi katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania yenye postikodi namba 41302 . Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11060 waishio humo.
Nohra Padilla
Nohra Padilla ni mwanamazingira wa Kolombia.
Alikulia huko Bogotá. Alichukua nafasi ya uongozi katika Chama cha Usafishaji Mazingira ya Bogotá, na Chama cha Kitaifa cha Watengenezaji Usafishaji nchini Kolombia, ambacho hupanga wanachama 12,000. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2013 kwa mchango wake katika usimamizi wa taka na kuchakata nchini Kolombia.
Kota Yoshihara
Kota Yoshihara (吉原 宏太; alizaliwa 2 Februari 1978) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Yoshihara alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Julai 1999 dhidi ya Paraguay. Yoshihara alicheza Japani katika mechi 1.
Asti
thumbnail|right|280px|Sehemu za mji wa Asti
Mto Omule
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Oralabolo
unapatikana katika wilaya ya Pader, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Rachid Aït-Atmane
Rachid Aït-Atmane (anayejulikana kama Rachid nchini Hispania, ; alizaliwa 4 Januari 1993) ni mchezaji wa soka wa kitaalamu wa Algeria anayecheza kama kiungo wa kati kwa klabu ya JS Kabylie.
Kazi
Alizaliwa jijini Bobigny, Aït-Atmane alimaliza mafunzo yake na timu ya vijana ya RC Lens na kuanza kucheza katika timu ya wakubwa msimu wa 2010–11, katika Championnat de France amateur. Tarehe 4 Juni 2013, alihamia nje ya nchi kwa mara ya kwanza katika kazi yake, akisaini mkataba wa miaka miwili na klabu ya Kihispania ya Sporting de Gijón na kuwekwa katika timu ya B ya Segunda División B.
Fifi Ejindu
Wasifu
Fifi ni mjukuu wa James Ekpo Bassey, mfalme wa Efik wa enzi ya ukoloni ambaye kiti chake kilikuwa katika Mji wa Cobham, Calabar, Nigeria. Mfalme Bassey, babu wa mamake, alitawazwa kuwa mfalme wa Mji wa Cobham na wawakilishi wa Malkia Victoria mwaka wa 1893. Kutokana na urithi huu, Princess Fifi anatumia jina la H.H. The Obonganwan King James kijamii. Binti mfalme alizaliwa Offong Ekanem Ejindu huko Ibadan, mji mkuu wa Jimbo la Oyo, Nigeria. Pia alilelewa huko.
Rachid Aït-Atmane
Kimataifa
Mwezi wa Novemba 2015, Aït-Atmane alikaribishwa kwa mara ya kwanza kwenye Timu ya Taifa ya Vijana ya Algeria kwa ajili ya mechi ya kirafiki dhidi ya Tunisia kama maandalizi kwa Michuano ya CAF ya Wachezaji wa Chini ya Miaka 23 ya 2015.
Fifi Ejindu
Wasifu
Baba yake, Profesa Sylvester Joseph Una, alisoma katika Chuo cha Utatu huko Dublin na Chuo Kikuu cha Brown nchini Marekani. Alikuwa Waziri wa kwanza wa Afya katika eneo la zamani la mashariki mwa Nigeria, na mjumbe wa Bunge la Kitaifa kabla ya uhuru. Kisha akafuata taaluma na akawa mmoja wa wahadhiri wa kwanza wa kiasili katika Chuo Kikuu cha Ibadan.Mamake Princess Fifi, Obonganwan Ekpa Una, pia alisoma Uingereza.
Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba
Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba (kwa Kiingereza "Fertility Awareness", kifupi FA) ni elimu inayohusu mbinu zinazotumika kutambua wakati mwanamke anapoweza kushika mimba na asipoweza kushika mimba katika mzunguko wa hedhi. Mbinu hizo zinaweza kutumika ili kuzuia mimba isiyotamaniwa na vilevile kupata mimba iliyotamaniwa, lakini pia kama njia ya kusimamia afya ya uzazi wa mwanamke.
Mbinu kadhaa za kubaini siku ambazo mwanamke hawezi kupata mimba zinajulikana tangu zamani, lakini ujuzi wa kisayansi uliopatikana katika karne ya 20 umeongeza sana idadi na hasa usahihi wa mbinu hizo.
Kutoka mwaka 1930 hadi 1980, utafiti na ukuzaji wa uelewa huo wa masuala ya uzazi ulifanywa hasa na wataalamu wanaohusika na Kanisa Katoliki kwa lengo la kusaidia kupanga uzazi watu wa ndoa wanaokataa mbinu za teknolojia kwa msingi wa maadili au kwa kuzingatia madhara yake.
Kwa kiasi kikubwa mashirika yanayotafuta na kueneza ufahamu wa uwezo wa kushika mimba yanaendelea kuongozwa na Wakatoliki, lakini baadhi ya mashirika ya kawaida sasa yapo.
Mbinu za ufahamu wa uwezo wa kushika mimba hutegemea uchunguzi wa mabadiliko ya ishara za msingi yanayoashiria uwezekano wa kutunga mimba (kama vile joto la mwili, ute wa uke, na mkao wa seviksi) kwa kufuatilia mzunguko wote wa hedhi na hivyo kubaini wakati ambapo inawezekana kushika mimba.
Ishara nyingine pia zinaweza kuzingatiwa: hizo ni pamoja na ulaini wa matiti na uchungu wakati kijiyai kinapoachiliwa, uchunguzi wa mkojo kwa vifaa vya kubashiri udondoshwaji wa vijiyai, na uchunguzi wa kihadubini wa ute au ugiligili wa seviksi (yaani mlango wa kizazi). Isitoshe, ipo njia ya kufuatilia uwezo wa kushika mimba kwa tarakilishi.
Istilahi
Mbinu zinazotegemea dalili zinafuatilia moja au zaidi kati ya ishara tatu za msingi za kuweza kutunga mimba - joto la msingi la mwili, ute wa uke na mkao wa seviksi.
Mbinu zinazotegemea ute wa uke tu ni pamoja na Mbinu ya Billings ya Kutambua Kijiyai Kuachiliwa, The Ovulation Method, Mbinu ya Creighton, na Mbinu ya Siku Mbili.
Mbinu za dalili ya joto la mwili hujumuisha pia uchunguzi wa joto la msingi la mwili (basal body temperature = BBT), ute wa uke, na wakati mwingine mkao wa seviksi.
Mbinu zinazotegemea kalenda hufuatilia mzunguko wa hedhi ya mwanamke na kwa kuzingatia urefu wa mzunguko wake kutambua anapoweza kupata mimba. Mbinu maarufu zaidi kati ya hizo ni Mbinu ya Siku Sanifu. Mbinu ya Urari-Kalenda pia huhesabiwa njia ya kutegemea kalenda, ingawa haijafafanuliwa vizuri na ina maana nyingi tofauti kwa watu tofauti.
Mbinu hizo za kupanga uzazi zinaweza kuitwa Mbinu za Uzazi Zinazotegemea Ufahamu (wa uwezo wa kuzaa), Jina "Mbinu ya Uelewa wa Uzazi" (kwa Kiingereza Fertility Awareness Method = FAM) linatumika hasa kwa mfumo uliofundishwa na Toni Weschler. Jina "Mbinu Asili ya Uzazi wa Mpango" (kwa Kiingereza natural family planning = NFP) wakati mwingine hutumiwa kutaja mbinu yoyote inayotegemea Ufahamu wa Uzazi. Hata hivyo, msamiati huo ni mahsusi kuhusu mbinu zile zinazokubaliwa na Kanisa Katoliki: mbali ya uwezekano wa kutopata mimba wakati wa kunyonyesha (kwa Kiingereza Lactational amenorrhea method = LAM), ni kutofanya tendo la ndoa siku ambapo kuna uwezekano wa kupata mimba. Hapo mbinu za FA zinaweza kutumika ili kutambua nyakati hizo zinazoweza kuleta mimba.
Wanawake ambao wananyonyesha na wanapenda kukwepa mimba wanaweza kutegemea kukatizwa kwa hedhi wakati wa kunyonyesha. Hiyo ni tofauti na ufahamu wa uzazi, lakini kwa sababu haihusishi vifaa wala kemikali, mara nyingi hutajwa pamoja na FA kama njia asili ya uzazi wa mpango.
Ukuaji wa mbinu zinazotegemea kalenda
Haijulikani kwa hakika lini iligunduliwa kwa mara ya kwanza kuwa wanawake wana vipindi vya kutunga mimba na visivyo vya kutunga mimba vinavyoweza kutabirika. Mwaka 388 Agostino wa Hippo aliandika kuhusu kuepuka mara kwa mara tendo la ndoa ili kuzuia mimba akiwalaumu Wamani kwa kutumia njia hiyo ili kubaki bila watoto.
Kitabu fulani kinasema kuacha ngono kwa muda kulipendekezwa na "watu wachache wasio wa dini tangu katikati ya karne ya 19", lakini katika karne ya 20 ushawishi mkuu uliohamasisha mbinu za ufahamu wa uwezo wa kushika mimba ulitoka katika Kanisa Katoliki.
Mwaka 1905 Theodoor Hendrik van de Velde, mwanajinakolojia wa Uholanzi, alionyesha kuwa wanawake hutoa kijiyai mara moja tu kila mzunguko wa hedhi. Miaka ya 1920 Kyusaku Ogino, mwanajinakolojia wa Ujapani, na Hermann Knaus, kutoka Austria, wakifanya kazi bila ushirikiano waligundua kwamba kijiyai hutokea siku kumi na nne hivi kabla ya kipindi cha hedhi kinachofuata. Ogino alitumia uvumbuzi wake kutengeneza hesabu ya kuwasaidia wanawake wasiopata mimba kwa kufanya tendo la ndoa kwa wakati mwafaka kupata mimba. Mwaka 1930 John Smulders, daktari Mkatoliki kutoka Uholanzi, alitumia uvumbuzi huo kuunda mbinu ya kuepuka mimba. Smulders alichapisha kazi yake chini ya Chama cha Matabibu Wakatoliki wa Uholanzi, na hiyo ilikuwa mbinu sanifu ya kwanza ya kuepuka mimba kwa kuacha kujamiiana kwa kipindi fulani - mbinu ya kalenda.
Uanzilishi wa mbinu za dalili za joto na ute wa mlango wa uzazi
Katika miaka ya 1930, Wilhelm Hillebrand, padri Mkatoliki nchini Ujerumani, alitunga mbinu ya kuzuia mimba kwa kutegemea joto la msingi la mwili. Mbinu hiyo ya joto ilionekana kuwa na ufanisi mkubwa zaidi katika kuwasaidia wanawake kuzuia mimba kuliko mbinu ya kutegemea kalenda. Katika miongo michache iliyofuata, mbinu hizo mbili zikawa zinatumika sana miongoni mwa wanawake Wakatoliki. Hotuba mbili zilizotolewa na Papa Pius XII mwaka 1951 zilitoa kibali cha hali ya juu kutoka Kanisa Katoliki kwa mbinu hizo kutumiwa na mume na mke waliohitaji kuzuia mimba.
Mwanzo mwa miaka ya 1950, John Billings aligundua uhusiano kati ya ute wa mlango wa uzazi na uwezekano wa kutunga mimba alipokuwa akifanya kazi katika Shirika Katoliki la Ustawi wa Jamii mjini Melbourne, Australia. Billings na madaktari wengine kadhaa, akiwemo mke wake Evelyn, walifanyia utafiti ishara hiyo kwa miaka kadhaa, na kufikia mwishoni mwa miaka ya 1960 walikuwa wamefanya majaribio ya kitabibu na kuanzisha vituo vya kufundishia mbinu yao duniani kote.
Mashirika ya kwanza ya ufundishaji mbinu zilizozingatia dalili
Japo awali akina Billings walifundisha pamoja mbinu za dalili ya joto na ya ute wa uke, walipata shida katika kufundisha ishara ya joto kwa idadi kubwa ya watu wasiojua kusoma na kuandika katika nchi zinazoendelea. Hivyo katika miaka ya 1970 walibadilisha mbinu ili kutegemea ute tu. Taasisi ya kimataifa iliyoanzishwa na Billings sasa inajulikana kama "Shirika la Kimataifa la Mbinu ya Kudondosha Kijiyai ya Billings" (kwa Kiingereza World Organization Ovulation Method Billings = WOOMB).
Shirika la kwanza kufundisha mbinu ya dalili za joto lilianzishwa mwaka 1971. John na Sheila Kippley, walei Wakatoliki, walijiunga na Konald Prem katika kufundisha mbinu iliyotegemea dalili zote tatu: joto, ute na mkao wa mlango wa uzazi. Taasisi yao sasa inaitwa "Shirika la Kimataifa la Wanandoa kwa Wanandoa" (kwa Kiingereza "Couple to Couple League International").
Hadi miaka ya 1980, habari kuhusu ufahamu wa uwezo wa kushika mimba ulipatikana tu kutoka vyanzo vya Kikatoliki. Shirika la kwanza lisilo la kidini la kutolea mafundisho hayo ya uzazi lilikuwa Kituo cha Uelewa wa Uzazi cha New York, lililoanzishwa mwaka 1981. Toni Weschler alianza kufundisha mwaka 1982 na kuchapisha kitabu kilichouzwa sana cha Taking Charge of Your Fertility  mwaka 1995. "Justisse" ilianzishwa mwaka 1987 huko Edmonton, Kanada. Mashirika hayo yote yasiyo ya kidini yanafundisha mbinu ya dalili za joto. Ingawa mashirika ya Kikatoliki yanayoeneza uelewa wa uzazi ni makubwa sana kuliko hayo ya wanaharakati yasiyo ya kidini, walimu wasiotegemea dini wamezidi kuongezeka katika miaka ya 1990 na milenia mpya.
Ishara za uwezo wa kushika mimba
Mizunguko mingi ya hedhi huwa na siku kadhaa za mwanzo ambapo mimba haiwezi kupatikana (muda wa kutoshika mimba kabla ya kudondosha kijiyai), halafu siku ambazo mimba inaweza kutungika, na kisha siku kadhaa tu kabla ya hedhi ambazo mimba haiwezi kutungika ( muda wa kutoshika mimba baada ya kijiyai kudondoshwa). Siku ya kwanza ya kuvuja damu inahesabiwa kuwa siku ya kwanza ya mzunguko wa hedhi. Mbinu mbalimbali za kufahamu uwezo wa kushika mimba huhesabu kwa njia tofauti kidogo kipindi ambapo kuna uwezekano wa kupata mimba, yaani hutumia ishara za msingi za uwezekano huo, historia ya mzunguko, au zote mbili.
Ishara za msingi za kuweza kupata mimba
Ishara tatu za msingi za uwezekano wa kushika mimba ni joto msingi la mwili, ute wa uke na mkao wa seviksi.  Mwanamke anayetumia dalili hizo ili kujua uwezo wake wa kupata mimba anachagua kutumia ishara moja, mbili, au zote tatu pamoja. Wanawake wengi hung'amua pia ishara nyingine za ziada kulingana na mzunguko wa hedhi, kama vile maumivu na uzito tumboni, maumivu mgongoni, ulaini wa matiti na maumivu ya kudondosha kijiyai.
Joto la msingi la mwili
Joto la msingi la mwili ni joto la mwili wa mtu linalopimwa wakati wa kwanza anapoamka asubuhi (au baada ya usingizi wa muda mrefu zaidi katika siku). Miongoni mwa wanawake, kudondoshwa kijiyai husababisha joto kupanda kwa 0.3°C hadi 0.9° C (0.5°F hadi 1.6°F) na kubakia hivyo kipindi chote hadi wakati wa hedhi ijayo. Mabadiliko hayo ya joto yanaweza kutumika kubaini mwanzo wa kipindi cha kutoweza kutungika mimba kabla ya kudodosha kijiyai.
Ute wa uke
Kuonekana kwa ute wa uke na mwasho wake ni ishara zinazoelezwa kwa kawaida pamoja kama njia za kubaini ishara hiyohiyo. Ute wa uke huzalishwa na seviksi, ambayo huunganisha mji wa mimba na mfereji wa uke. Ute wa uke wenye uwezo wa kushika mimba hukuza maisha ya manii kwa kupunguza uasidi wa uke, na husaidia kuongoza manii kupitia seviksi na kuelekea ndani ya mji wa mimba. Uzalishaji wa ute wa uke wenye uwezo wa kupata mimba husababishwa na homoni ileile (istrojeni) ambayo huandaa mwili wa mwanamke kwa udondoshwaji wa kijiyai. Kwa kuangalia ute wa uke wake, na kuzingatia hisia pindi unapopita ukeni, mwanamke anaweza kubaini wakati mwili wake unapojiandaa kudondosha kijiyai, na wakati ambapo udondoshwaji wa kijiyai umepita. Kijiyai kikidondoshwa, uzalishwaji wa istrojeni hupungua na projesteroni huanza kuongezeka. Kupanda kwa kiwango cha projesteroni husababisha mabadiliko maalumu katika wingi na hali ya ute wa uke.
Mto Nyakerera (Kayanza)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Ufahamu wa uwezo wa kushika mimba
Mkao wa seviksi
Seviksi hubadilisha mkao kutokana na homoni zilezile zinazosababisha ute wa uke kutolewa na kukauka. Wakati mwanamke yuko katika awamu ya kutoshika mimba katika mzunguko wa hedhi, seviksi hushuka chini katika mfereji wa uke, ikiguswa huwa ngumu (kama ncha ya pua ya mtu), na upenyu (mlango wa seviksi) unakuwa mdogo ukilinganishwa na wakati mwingine, au umefungika. Kadiri mwanamke anavyozidi kuwa na uwezo wa kushika mimba ndivyo seviksi inavyopanda juu katika mfereji wa uke, inakuwa laini ikiguswa (kama mdomo wa mtu), na upenyu unakuwa wazi zaidi. Baada ya kudondoshwa kwa kijiyai, seviksi itarejea mkao wake wa wakati usio wa kushika mimba.
Fifi Ejindu
Wasifu
Princess Fifi alihudhuria Shule ya Msingi ya Wafanyikazi wa Juu katika eneo la chuo kikuu na baadaye alihudhuria shule ya upili katika Chuo cha Queens, Yaba, Lagos.