cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Upimaji
Haiwezekani kupima kila tabia ya kitu fulani kwa mfano urembo au uzuri. Lakini tabia za kifizikia kama urefu, uzani, ujao, kasi n.k. zinapimika.
Kizio
Kwa mfano urefu unaweza kupimwa kwa njia mbalimbali. Kulinganisha uzito wa bidhaa kunahitaji vizio vilivykubaliwa.
Upimaji
Taratibu asilia za vipimo
Kila utamaduni ulianzisha utaratibu wake wa vizio vya upimaji ukawa na vipimo vyake. Mara nyingi vizio vya kulingana na mwili wa kibinadamu vilitumiwa kama vile kidole, mkono, mguu au hatua. Isipokuwa kutokana na tofauti katika maumbile ya watu ilionekana ya kwamba vipimo asilia hivi vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani ya karne ya 19 palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.
Kizio
Zamani watu walikuwa na vizio vya upimaji tofauti kila mahali.
Upimaji
Taratibu asilia za vipimo
Nchi kadhaa zilisanifisha vipimo hivi na mfano wake ni muundo wa vipimo vya Uingereza vilivyoenea katika nchi nyingi wakati wa ukoloni na vingine kama futi au maili vinatumiwa mahali pengi hadi leo.
Kizio
Vipimo sanifu vya kimataifa
Tangu karne ya 19 kuna utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa (SI) na vizio vyao ni vilevile kote duniani.
Tanuri (kundinyota)
Tanuri (kwa Kilatini na Kiingereza Fornax) ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kusini ya Dunia yetu.
Kizio
Vizio vingine
Vipimo vya SI vimekubaliwa zaidi na zaidi lakini si vyote katika kila nchii kwa sababu kuna bado desturi za kitaifa zinazopendelea vizio wanavyozoea tangu kale.
Upimaji
Utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa
Baada ya mapinduzi ya Ufaransa ya 1789 utaratibu mpya ulianzishwa uliolenga kutumia vizio vya kisayansi vilivyolingana na muundo wa dunia yote. Mwanzo wake ulikuwa mita iliyoamuliwa ni sehemu moja kati ya sehemu milioni 40 za meridiani ya Paris (mstari kutoka ikweta hadi ncha ya kaskazini unaopita mji wa Paris). Vipimo vingine vilikuwa sehemu ya 10 (desimita), ya 100 (sentimita), ya 1000 (milimita) na kadhalika ya mita hii au kizidisho yake mara 10, 100 na 1,000 (kilomita).
Tanuri (kundinyota)
Mahali pake
Tanuri lipo jirani na makundinyota ya Nahari (Eridanus) upande wa mashariki, kaskazini na kusini, ilhali  Ketusi (Cetus), Najari  (Sculptor) na Zoraki  (Phoenix) ziko upande wa magharibi.
Kizio
Vizio vingine
Nchi zilizoathiriwa na Uingereza pamoja na Marekani huendelea kutumia vizio vya vipimo va Uingereza kama futi, inchi na maili kwa urefu, galoni kwa mjao au pauni (ratili) kwa uzani. Vizio hivi vinaendelea kutumiwa na watu hata kama rasmi nchi nyingi zimeshakubali vipimo vya SI.
Upimaji
Utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa
Kizio hiki kilikuwa chanzo cha utaratibu wa vipimo sanifu vya kimataifa ulioendelezwa hata kwa tabia nyingine za kifizikia kama uzani, ujao, kasi na kadhalika. Matumizi na maendeleo ya utaratibu huo huangaliwa na Ofisi ya Kimataifa ya Vipimo mjini Paris.
Ephrat Livni
Ephrat Livni, anayejulikana pia kama el (aliyezaliwa 1972), ni msanii wa Israeli-Amerika, mwandishi na wakili ambaye huunda miradi mikubwa ya sanaa ya mitaani.
Kizio
Vizio vingine
Kwa jumla vipimo vya Uingereza pamoja na nchi nyingi za Ulaya viliendeleza utaratibu wa vizio vya vipimo vya Kiroma kwa kuchanganya na desturi za kikabila.
Tanuri (kundinyota)
Jina
Tanuri ni kati ya makundinyota yaliyobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hili lilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “Fourneau Chymique“ lililomaanisha “Tanuri ya kikemia“ yaani tanuri jinsi ilivyotumiwa kwa kuyeyusha metali kwa utafiti wa aloi na kampaundi.
Ephrat Livni
Wasifu
Livni aliandikia Jerusalem Report huko Israel na ABC News huko New York.
Kizio
Vizio vingine
Vipimo hivi vya kale vilitegemea mara nyingi ukubwa wa mguu, mkono, urefu wa hatua kwa sababu hivi vilikuwa vipimo vilivyofanana kati ya watu. Isipokuwa baada ya kusanifisha vipimo asilia hivi ilionekana ya kwamba vilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo au nchi na nchi. Kwa mfano katika Ujerumani palikuwa na vizio vya futi makumi kati ya urefu wa sentimita 25 hadi sentimita 33.5.
Hifadhi ya Mazingira ya Gulu
Hifadhi ya Mazingira ya Gulu, sehemu ya Hifadhi kubwa ya Mazingira ya Pwani ya London Mashariki, ni hifadhi ya msitu wa pwani katika eneo la Pwani ya Pori la Rasi ya Mashariki,mwa Afrika Kusini. Hifadhi hiyo iko kati ya mwalo la Mto Gxulu, ulio upande wake wa magharibi, na mwalo la Mto Igoda upande wa mashariki.
Kizio
Vizio vingine
Tofauti hizi pamoja na mahitaji ya biashara yalisababisha kuundwa kwa utaratibu mpya wa vipimo sanifu kwanza vya kitaifa na baadaye vya kimataifa.
Tanuri (kundinyota)
Jina
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga la kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Hapo alipima nyota 10,000 na kuzipanga kwa makundinyota na kutunga majina kwa makundinyota mapya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Fornax“(Tanuri). Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale.
Pori la Akiba Shamwari
alt=Pundamilia wa Pori la Akiba la Shamwari.|thumb|Pundamilia wa Pori la Akiba la Shamwari. Hifadhi ya wanyama ya Shamwari iko 75 km nje ya Port Elizabeth (sasa Gqeberha), Rasi ya Mashariki, Afrika Kusini. Imepigiwa kura kama Kampuni ya Kuongoza Duniani ya Safari na Hifadhi ya Wanyama na Kampuni ya Uhifadhi kwa miaka kadhaa mfululizo.
Tanuri (kundinyota)
Jina
Tanuri imepokelewa kati ya makundinyota 88 yanayoorodheshwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia kwa jina la Fornax. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'For'.
Kizio
Vizio vingine
Pamoja na vipimo vya kale kuna aina moja ya pekee ya vizio visivyolingana na utaratibu wa SI na hivi ni vipimo vya astronomia. Kwa kusudi la kuepukana na namba kubwa mno zinazotokea kama vipimo kama kilomita vinatumiwa kwa umbali katika anga la ulumwengu wataalamu wa astronomia walipatana kutumia vipimo kama mwakanuru, kizio astronomia na parsek visivyolingana na muundo wa SI.
Pori la Akiba Shamwari
Lengo muhimu ni usimamizi, maendeleo na ukarabati wa mfumo ikolojia ambao umerudishwa katika hali ya asili zaidi baada ya miaka mingi ya kilimo cha kilimo.
Tuzo
Mnamo 2005 hifadhi hiyo ilitunukiwa Tuzo la Mfuko wa Kimataifa wa Mazingira kwa Mazoezi Bora ya Uhifadhi.
Tanuri (kundinyota)
Nyota
Nyota za Tanuri ni chache na dhaifu; kuna nyota 59 zenye mwangaza unaoonekana wa mag 6.5 hivyo zinaonekana kwa macho matupu mahali penye giza. lakini hakuna iliyo angavu kushinda mag 3.
Hifadhi ya Mazingira ya Gulu
Historia
Hifadhi iliundwa mwaka wa 1983 pamoja na Hifadhi ya Mazingira ya Cape Henderson na Hifadhi ya Mazingira ya Kwelera kwa ajili ya uhifadhi wa wanyama na mimea ya eneo hilo.
Tanuri (kundinyota)
Nyota
Nyota tatu angavu zaidi ni Alfa, Beta na Nu Fornacis zinazofanza pembetatu bapa. Nyota sita zilitambuliwa kuwa na sayari za nje.
Alfa Fornacis ina mag 3.91 ni nyota maradufu inayoweza kutambuliwa vile kwa msaada wa darubini ndogo. Ina umbali wa miaka nuru 46 kutoka Dunia.
Sedment
Sedment ni jina la kijiji kinacho patikana huko Misri. Katika lugha ya kale ya Misri hujulikana kama maeneo ambapo makuburi ya kale yanafukuliwa. Kazi hii pia huandikwa pia katika majarida mbalimbali kwaajili ya elimu kwa watu tofauti tofauti. Walipata makaburi ya kale sana yaliyowahi kuzikwa watu kutokea miaka ya 3000 Kabla ya Kristo hadi uingereza hii ya sasa.
Roberto Rivellino
Roberto Rivellino (alizaliwa 1 Januari 1946) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Brazil. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Brazil.
Meghri
thumbnail|right|300px|Mji wa Meghri
Meghri (Kiarmenia: Մեղրի; pia kwa jina la Kirumi Mergi, Megry, Megri, na Mogri) ni mji uliopo mjini kusini mwa nchi ya Armenia, kwenye mkoa wa Syunik karibu kabisa na mpaka wa nchi ya Iran. Uchumi wa mji unategemea sana viwanda vya vyakula, na hasa viwanda vya kuoka mikate. Katika sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2002, idadi ya wakazi wanaoishi mjini hapa ilikadiriwa kufikia kiasi cha 7,900.
1667
Makala hii inahusu mwaka 1667 BK (Baada ya Kristo).
Gebel el-Silsila
alt=Mabaki ya machimbo ya mawe na mahekalu yaliyochongwa kwenye ukingo wa Magharibi mwa Mto Nile|thumb|Mabaki ya machimbo ya mawe na mahekalu yaliyochongwa kwenye ukingo wa Magharibi mwa Mto Nile Gebel el-Silsila au Gebel Silsileh (Kiarabu: جبل السلسلة - Jabal al-Silsila au Ǧabal as-Silsila – "Msururu wa Milima" au "Mfululizo wa Milima"; "; Kijerumani: Dschabal as-Silsila – "Ruderort", au "Ort des Ruderns" – "Mahali pa Kupiga Makasia"; Kiitaliano: Gebel Silsila – "Monte della Catena" – "Msururu wa Milima ya Juu"), ni kilomita 65 (40 mi)  kaskazini mwa Aswan katika Misri ya Juu, ambapo majabali ya pande zote mbili yanakaribiana na sehemu nyembamba zaidi ya urefu wa Nile wote.  Mahali ni kati ya Edfu kaskazini kuelekea Misri ya Chini na Kom Ombo kusini kuelekea Misri ya Juu.  Jina Kheny (au wakati mwingine Khenu) linamaanisha "Mahali pa Kupiga Makasia".  Ilitumika kama eneo kuu la machimbo kwenye pande zote za Mto Nile kuanzia angalau Enzi ya 18 hadi nyakati za Kigiriki na Roma.  Silsila inajulikana kama nakala za ufalme mpya na cenotaphs.
Magamaga
Magamaga ni ndege wadogo wa jenasi mbalimbali katika familia Cisticolidae. Wanafanana na videnenda lakini mkia wao ni mrefu zaidi na hawana michirizi mizito. Spishi za Micromacronus na karibu na nusu ya spishi za Prinia hutokea Asia lakini spishi zote nyingine za magamaga hutokea Afrika. Hawa ni ndege wa maeneo wazi yenye nyasi ndefu na vichaka. Hula wadudu. Hulijenga tago lao kwa umbo wa kikombe ndani ya nyasi au kichaka karibu na ardhi; mara nyingi tago limefunika. Jike huyataga mayai 2-5.
Pembemraba (kundinyota)
400px|thumb|Ramani ya Pembemraba - Norma jinsi inavyoonekana kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kaskazini.
Kongolo
Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia hapa Kongolo (Mbarali)
Pembemraba (kundinyota)
Pembemraba (kwa Kilatini na Kiingereza Norma) ni jina la kundinyota dogo kwenye nusutufe ya kusini ya Dunia yetu.
Kongolo
Kongolo ni kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  14,264 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33412.
Pembemraba (kundinyota)
Jina
Pembemraba ni kati ya makundinyota yaliyobuniwa katika enzi ya kisasa. Kama ilivyo kwa nyota nyingine zinazoonekana kutoka nusutufe ya kusini pekee haikujulikana kwa Wagiriki wa Kale wala kwa Waarabu kwa hiyo wataalamu wa Ulaya hawakuwa na habari nazo. Kundinyota hili lilielezwa mara ya kwanza na Mfaransa Nicolas-Louis de Lacaille wakati wa karne ya 18 kwa jina “ l’Equerre et la Regle“ lililomaanisha “mraba na rula“ yaani kifaa kilichotumiwa na wajenzi, kwa namna tofauti pia na wanabaharia.
Lacaille alikaa miaka miwili kwenye Rasi ya Tumaini Jema (Afrika Kusini) alipotazama nyota za anga ya kusini ambazo wakati ule zilianza tu kujulikana kati ya wanaastronomia wa Ulaya. Alipima nyota 10,000 akazipanga katika makundinyota na kutunga majina kwa makundinyota mapya 14. Jina la Kifaransa lilitafsiriwa kwa Kilatini na kufupishwa kama "Norma“.
Chaguo la jina lilikuwa dalili ya kipindi cha Zama za Mwangaza ambako Lacaille alitumia majina ya zana za siku zake kwa kutaja nyota, si tena majina ya mitholojia ya kale. Pembemraba au Norma ipo kati ya makundinyota 88 yanayoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Norma. Kifupi chake rasmi kufuatana na UKIA ni 'Nor'.
Nyota
Nyota za Pembemraba ni chache na dhaifu; hakuna inayozidi mag 3. Nyota zilizorekodiwa na Lacaille kama angavu zaidi yaani Alfa na Beta baadaye zilihamishwa kwenda kundinyota la Akarabu (Nge – Scorpius). Kwa hiyo leo hii nyota kuu ni Gamma Normae yenye mwangaza unaoonekana wa mag 4.0 ikiwa umbali wa miakanuru 129 kutoka Dunia.
Nyota angavu zaidi nne ambazo ni Gamma, Delta, Epsilon na Eta, zinaonyesha umbo la pembenne.
975
Makala hii inahusu mwaka 975 BK (Baada ya Kristo).
1721
Makala hii inahusu mwaka 1721 BK (Baada ya Kristo).
Mto Omabor
unapatikana katika wilaya ya Kaberamaido, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mkoa wa Pwani
thumbnail|right|280px|Barabara ya Pwani
thumb|right|175px|Mkoa wa Pwani katika Tanzania Mkoa wa Pwani ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye postikodi namba 61000.
Makao makuu ya mkoa yako Kibaha.
Eneo na wakazi
Mkoa huu unalo eneo la km² 32,407, ukiwa na idadi ya wakazi wapatao 2,024,947 kadiri ya sensa ya mwaka 2022 kutoka 1,098,668 (2012).
Mkoa huu wenyeji wake ni watu wa makabila ya Wakwere, Wazaramo, Wandengereko na Wanyagatwa.
Wilaya ya Rufiji imegawanyika sehemu mbili, visiwani na bara: wenyeji wa visiwani ni wa kabila la Wanyagatwa na walio bara ndio Wandengereko. Wenyeji wa visiwani wanajishughulisha sana na uvuvi, kilimo cha mnazi na kupika chumvi, Wandengereko wanajishughulisha sana na mazao ya vyakula kama vile mpunga, mahindi n.k.
Wilaya
Mkoa wa Pwani una wilaya nane ndizo (idadi ya wakazi katika mabano):
Mkoa huu una jumla ya majimbo ya uchaguzi yanayofikia (9) ambayo yanajumuisha Bagamoyo, Chalinze, Kibaha, Kibaha Vijijini, Kibiti, Kisarawe, Mafia, Mkuranga na Rufiji
Utalii
Mkoa huu ni maarufu sana kwa shughuli za kiutalii hususani katika mji wa Bagamoyo.
Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
1716
Makala hii inahusu mwaka 1716 BK (Baada ya Kristo).
Lund
thumb|250px| Ukumbi wa Lund thumb|180px| Lund ni mji nchini Uswidi. Ni mji kongwe katika Uswidi, ulianzishwa 990. Kuna wakazi 76,188 (mwaka 2005).
Me, Myself and I
"Me, Myself and I" ni wimbo wa mwimbaji wa R&B wa Kimarekani Bi. Beyoncé Knowles.
Nepal
thumb|250px|left|Ramani ya Nepal Nepal ni nchi ya Asia ya Kusini iliyoko kwenye milima ya Himalaya na inayopakana na Uhindi na China.
Jina rasmi ni jamhuri ya kidemokrasia ya shirikisho la Nepal.
Mlima Everest ambao ni mlima mrefu kuliko yote duniani uko Nepal.
Mji mkuu ni Kathmandu.
Jiografia na hali ya hewa
Nepal ina umbo la mstatili ulioambatanishwa na umbo la pembetatu. Ina urefu wa kilomita takribani 800 na upana wa kilomita 200.
Maeneo ya kijiografia ya Nepal yanayojulikana sana ni Himal, Pahad na Terai: Himal ni eneo lenye milima. Terai ni pahala palipo chini na Pahad ni milima isiyo na theluji.
Kwa kawaida nchi ya Nepal huwa na mvua ya kutosha japo kuna baridi nyingi za kipupwe.
Misitu ya nchi hii imekuwa ikififia kutokana na ukataji holela wa miti.
Historia
Vyombo vya watu waliokuwa wakiishi katika zama za mawe zilipatikana katika bonde la Kathmandu kuonyesha kwamba kumekuwa na watu waliokuwa wakiishi katika eneo hili la Himalaya kwa muda wa zaidi ya miaka elfu kumi na moja. Maandishi makongwe yaonyesha kwamba Nepal ilikuwepo hata miaka 30 kabla ya ujio wa Yesu Kristo.
Viongozi wa kwanza nchini Nepal walikuwa wanaKirati. Historia ya Nepal yaonyesha kwamba kulikuwa na kadri ya himaya 30 za wanaKirati walioongoza nchi hii.
Siasa
Kisiasa Nepal iko katika kipindi cha mageuzi. Hadi mwaka 2006 mfalme alitawala peke yake baada ya kuvunja bunge. Mwaka huo alilazimishwa kurudisha bunge, nalo lilitangaza ya kwamba mfalme hana mamlaka tena likamteua Mkuu wa nchi kwa muda. Tena kwamba bunge jipya litakalochaguliwa mnamo Juni 2007 litaamua juu ya katiba mpya.
Tarehe 28 Mei 2008 wananchi waliamua kumaliza ufalme Nepal ikatangazwa kuwa jamhuri inayofuata demokrasia na kuwa na muundo wa shirikisho.
Mtando chakula
Mtando chakula ni neno linaloashiria uhusiano wa kilishe kati ya viumbehai mbalimbali katika mazingira fulani.
Nepal
Siasa
Katiba mpya ilipitishwa mwaka 2015.
Mtando chakula
Mfano mwepesi ni: panya anayekula nafaka analiwa na nyoka; nyoka analiwa na tai; tai kwa kawaida hana adui anayemshinda lakini akifa mwili wake huliwa na sisimizi na labda tena panya mwingine. Kama mwili wake unaoza bila kuliwa unageuka tena kuwa minerali zitakazolisha mimea ambayo tena ni chakula cha panya.
Nepal
Watu
Wenyeji wametokana na wahamiaji waliotokea India, Tibet, China na Myanmar.
Mtando chakula
Hali halisi uhusiano katika mitando ya chakula si mwepesi hivi kwa sababu kuna spishi nyingi zaidi zinazoishiriki.
974
Makala hii inahusu mwaka 974 BK (Baada ya Kristo).
Mtando chakula
Njia nyingine ya kuitazama ni jinsi nishati inapitishwa kutoka spishi moja kwenda kwa nyingine.
Nepal
Watu
Wakazi wengi (81.3%) hufuata dini ya Uhindu. Ubuddha una 9% wa wakazi, ukifuatwa na Uislamu (4.4%), Ukirati (3.1%), Ukristo (1.4%) na dini za jadi (0.4%).
Mtando chakula
Karibu kila mtando chakula huanza na nguvu ya nuru ya jua; nishati hii inapokelewa na mimea kwa njia ya usanisinuru na kutumiwa kwa kujenga mwili wa mmea wenyewe. Mimea hiyo huliwa na wanyama wala majani ambao tena huliwa na wanyama wala nyama. Miili ya wanyama hao wakifa inaoza tena pamoja na sehemu za mimea ambayo hayaliwi na yote inakuja kuliwa na vijidudu vinavyoigeuza kuwa rutuba. Rutuba hii hunawilisha udongo na kuwa chakula cha mimea.
Picha katika makala hii inaonyesha sehemu ya mtando chakula katika bahari ya Aktiki:
Nepal
Utalii
Mengine yanayowapendeza watalii ni kuwatazama ndege wa nchi hii na kupaa juu angani kwa kutumia baluni zilizo na hewa iliyopashwa moto.
Watalii pia hupenda kuzuru nchi hii kwa sababu ya dini ya Kibudha ambayo imejikita mizizi.
Chakula cha Wanepali ni dal bhat. Dal ni mchuzi uliowekwa maharage, nayo bhat ni mchele. Wanepali pia hupenda kula mboga zinazoitwa tarkari zilizowekwa viungo kwa jina chutni.
Mto Chombe
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Ted London
Ted London ni msomi na mwalimu wa Kimarekani katika masuala ya Base of the Pyramid (BoP). Yeye ni Profesa wa Kliniki wa Kampuni ya Ford Motor wa Utawala wa Biashara katika Shule ya Biashara ya Stephen M. Ross katika Chuo Kikuu cha Michigan. London ni mtaalam anayetambuliwa kimataifa juu ya makutano ya mkakati wa biashara na kupunguza umaskini.
Borås
thumb|250px| Kituo cha gari thumb|180px| Borås ni mji nchini Uswidi. Mji ulianzishwa 1622. Kuna wakazi 63,441 (mwaka 2005).
Jiografia
Eneo lake ni 24.99 km².
Mkoa wa Shinyanga
thumb|right|220px|Mkoa wa Shinyanga katika Tanzania. thumb|[[Mgodi wa almasi huko Mwadui.]] Mkoa wa Shinyanga ni kati ya mikoa 31 ya Tanzania wenye msimbo wa posta 37000. Mkoa umepakana upande wa kaskazini na mikoa ya Mwanza, Geita na Kagera, upande wa kusini na Mkoa wa Tabora. Mkoa wa Kigoma uko upande wa magharibi, na mkoa wa Simiyu upande wa mashariki.
Makao makuu yako mjini Shinyanga.
Baada ya kumegwa upande wa mashariki na kuzaa mkoa wa Simiyu, Shinyanga ina wakazi 2,241,299 kufuatana na sensa ya mwaka 2002 kutoka wakazi 1,534,808 wa sensa ya mwaka 2012.
Utamaduni
Makabila ya Shinyanga hasa ni Wasukuma, Wanyamwezi na Wasumbwa.
Wilaya
Mkoa wa Shinyanga una wilaya 5: Kahama Mjini, Kahama Vijijini, Kishapu, wilaya ya Shinyanga Vijijini na wilaya ya Shinyanga Mjini.
Wilaya tano zimepelekwa kwenda mikoa mipya ya Simiyu na Geita. ,
Wakazi wa Mkoa wa Shinyanga hujishughulisha na uchimbaji mdogo wa madini ya dhahabu na almasi. Kuna migodi mikubwa ya uchimbaji wa madini ya almasi katika mgodi wa Mwadui na dhahabu katika migodi ya Bulyanhulu na Buzwagi.
Mgodi wa almasi wa Williamson
Mgodi wa Williamson Diamond, ulioko katika Mkoa wa Shinyanga kilomita 160 kusini mwa jiji la Mwanza, ni moja ya mabomu saba yanayoendeshwa na Petra Diamonds. Mgodi huo kwa 75% inamilikiwa na almasi ya Petra na 25% na Serikali ya Tanzania. Williamson ni mgodi wazi wa shimo ulioenea juu ya eneo la hekta 146. Mgodi huo umekuwa ukifanya kazi kwa miaka 70. Bado ina rasilimali muhimu ya almasi bado inapaswa kuchimbwa. Mpango wa sasa wa mgodi kwa Williamson ni kwa miaka 18. Maisha yanayowezekana ya mgodi ni zaidi ya miaka 50.
Mgodi huo umetajwa kwa jina la Dk John Williamson, mtaalamu wa jiolojia wa Canada, ambaye aligundua mnamo 1940 kama amana ya msingi ya kiuchumi ya almasi. Dk Williamson alisimamia mgodi huo hadi kifo chake mnamo 1958.
Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:
Lubugu
Lubugu ni kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  14,858 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33416.
Donald Lu
Donald Lu (alizaliwa 1966)  ni mwanadiplomasia wa Marekani anayehudumu kama Katibu Msaidizi wa Mambo ya Nchi za Asia Kusini na Kati tangu 2021. Hapo awali alihudumu kama Balozi wa Marekani nchini Kyrgyzstan kuanzia 2018 hadi 2021 na Balozi wa Marekani nchini Albania kutoka 2015 hadi 2018.
Orodha ya mito ya wilaya ya Kapchorwa
Orodha ya mito ya wilaya ya Kapchorwa inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda mashariki.
Lutale
Lutale ni kata ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  12,307 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33411.
Mto Chatota
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Malkata
alt=Picha ya mwonekano wa eneo la Malqata|thumb|Picha ya mwonekano wa eneo la Malqata Malkata (au Malqata; kwa Kiarabu: الملقطة, lit. 'Ni mahali ambapo vitu huchukuliwa'), ni tovuti ya jumba la Kale nchini Misri lililojengwa wakati wa Ufalme Mpya, na Firauni wa Kizazi cha 18 Amenhotep III. Iko mwishoni Magharibi wa Mto Nile huko Thebes, Misri ya Juu, kwenye jangwa kusini mwa Medinet Habu. Tovuti hiyo pia ilijumuisha hekalu lililowekwa wakfu kwa Mke Mkuu wa Kifalme wa Amenhotep III, Tiy.
Mto Chebonet
unapatikana katika wilaya ya Kapchorwa, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
David Adiele
David Adiele ni mchezaji wa zamani wa soka wa Nigeria ambaye alikuwa akicheza kama beki kwa timu ya taifa ya Nigeria katika Mashindano ya Olimpiki ya Msimu wa 1980 na Kombe la Mataifa ya Afrika 1980.
973
Makala hii inahusu mwaka 973 BK (Baada ya Kristo).
Magu Mjini
Magu Mjini ni mji mdogo na makao makuu ya Wilaya ya Magu katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  23,822 waishio humo.
Msimbo wa posta ni 33401.
Korongo (Gruidae)
Korongo hawa (pia mana) ni ndege wa familia ya Gruidae wenye domo fupi na jembamba kuliko lile la korongo wa familia ya Ciconiidae. Spishi nyingi hufanya mikogo ya kubembeleza jike wakitoa sauti kubwa. Huugana kwa maishi yao yote. Spishi za nchi za halijoto wastani huhama kila mwaka kabla ya wakati wa baridi. Korongo hawa hupenda kuwa pamoja na huhama kwa makundi makubwa. Hula kila kitu kinachopatikana, kama panya, watambaazi, amfibia au samaki, hata nafaka na matunda madogo. Spishi za korongo zinatokea mabara yote ghairi ya Amerika ya Kusini.
Hifadhi ya Mazingira ya Tshanini
Hifadhi ya Mazingira ya Tshanini ni eneo la hifadhi ya jamii kusini mwa Mbuga ya Tembe ya Tembe, KwaZulu-Natal, Afrika Kusini.
Hifadhi ya Mazingira ya Blaauwkrantz
Hifadhi ya Mazingira ya Blaauwkrantz ni hifadhi ndogo iliyopo karibu na Makhanda (Grahamstown) kwa madhumuni ya kuhifadhi Miamba ya Mkoa wa Mashariki iliyo hatarini kutoweka.
Karibu na hifadhi hiyo kuna Hifadhi ya Mikutano ya Maji na Mazingira inayolindwa ya Buffalo Kloof. Mto Bloukrans unaigawanya hifadhi hiyo kwa mlalo.
Mto Gumba
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Dr. Dre
Andre Romelle Young (alizaliwa tar. 18 Februari 1965) ni mtayarishaji wa rekodi, rapa, na mmiliki wa studio ya rekodi za muizki kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Dr. Dre. Dre ni mwanzilishi na mmiliki wa sasa Aftermath Entertainment na mmiliki mshiriki-msanii wa zamani wa studio ya Death Row Records, na pia kutayarisha albamu kadhaa kwa ajili yake na wasanii wengine kadhaa wa rekodi hiyo kama vile Snoop Dogg na Eminem.
Mto Gumba
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Hifadhi ya Mazingira ya Blaauwkrantz
Historia
Mnamo 1985, hekta 198.31 za ardhi zilitangazwa kwa ajili ya uhifadhi wa Miamba ya Jimbo la Mashariki lililo hatarini.
Dr. Dre
Akiwa kama mtayarishaji, amejipatia sifa sana kwa kuukuza muziki wa West Coast G-funk, staili ya muziki wa rap unaotengenezwa na synthesizer-yenye ya taratibu, na mdundo wa nguvu.
Dr. Dre alianza shughuli za muiki akiwa kama mmoja kati ya wanamchama wa kundi la muziki la World Class Wreckin' Cru na kisha baadaye akaanzisha kundi lenye athira kubwa ya gangsta rap la N.W.A, ambayo ilivuma sana kwa mashairi yake mazito yenye kutaja maisha ya kiharifu na mtaani kwa ujumla. Mnamo mwaka wa 1992, alitoa albamu kama msanii wa kujitegemea. Na albamu ilikwenda kwa jina la The Chronic, ilitolewa ikiwa chini ya Death Row Records, na kumpelekea kuwa mmoja katia ya wasanii waliouza rekodi bora za muziki wa Marekani kwa mwaka wa  1993 na kushinda Tuzo ya Grammy kwa ajili ya single ya "Let Me Ride".
Mnamo mwaka wa 1996, aliondoka Death Row na kwenda kuanzisha studio yake mwenyewe ya Aftermath Entertainment, na kutoa albamu ya mchanganyiko ya Dr. Dre Presents the Aftermath, kunako 1996, na ksiha baadaye akatoa albamu yake nyingine iliyokwendwa kwa jina la 2001, kunako 1999, ambayo ili mfanya ashinde Tuzo ya Grammy akiwa kama mtayarisha bora.
Kunako miaka ya 2000, aliekeza shughuli zake za utayarishaji wa muziki kwa wasanii wengine, wakati muda huo akawa anashiriki katika kutia sauti kwenye baadhi ya nyimbo za wasanii wengine.
Maisha ya awali
Alizaliwa akiwa kama mtoto wa kwanza wa Verna na Theodore Young, Dr. Dre alizaliwa na jina la André Romelle Young mnamo tar. 18 Februari 1965, wakati mama yake akiwa na umri wa miaka 16. Ameolewa na baba yake, Theodore Young, baada ya kuzaliwa kwake. Jina lake la kati, "Romelle," linatoka katika jina la Theodore Young, ambalo ni jina la kundi la kuimba muziki wa R&B wa lidhaa, The Romells. Mnamo mwaka wa 1968 mama yake akatarikiwa na Theodore Young na kisha baadaye akaja kuoelewa na Curtis Crayon. Kwa pamoja wakaja kuzaa tena mitoto mitatu, wawili wa kiume Jerome na Tyree (wote wamefariki) na binti mmoja aliyeitwa Shameka.
Mnamo mwaka wa 1976 Young akapata kujiunga na shule ya Vanguard Junior High School, lakini kwa kufuatia vurugu, fujo na uhuni uliojaa katika shule ya Vanguard, akahamishwa katika kitongoji kilichosalama kabisa katika shule ya Roosevelt Junior High School. Baadaye Verna akajakuolewa na Warren Griffin, ambaye alikutana naye katika eneo la kazi yake mpya huko Long Beach, ambaye yeye ndiye aliongeza madada wengine watu na mkaka mmoja katika familia. Huyo ndugu wa kiume, Warren Griffin III, ambaye baadaye alikuja kuwa na rapa na kujiita Warren G.
Young alielekeza zake tena katika shule ya Centennial High School ya mjini Compton wakati wa ujana wake mnamo mwaka wa 1979, lakini alihamisha katika shule ya Fremont High School kwa kufuatia viwango vidogo. Young akathubutu kujiandikisha katika kampuni moja iitwayo Northrop Aviation Company kwa mpango wa kujiendeleza kivitendo, lakini viwango vidogo vya shuleni vimefanya awe hafai. Baada ya hapo, akaamua kulenga maisha yake ya kijamii katika masuala ya burudani kwa ajili ya maisha yake ya shule. Young akapata mtoto wa kiume, Curtis, aliyezaliwa tar. 15 Desemba 1981, na Lisa Johnson. Curtis Young alilelewa na mama yake na hajaonana na baba yake hadi Curtis alipokuja kuwa rapa akiwa na umri wa miaka 20 hapo baadaye, akiwa na jina la kisanii la Hood Surgeon.
Albamu za ushirikiano
akishirikiana na World Class Wreckin' Cru
akishirikiana na N.W.A.
Tuzo za Grammy
Dr. Dre ameshinda Tuzo za Grammy mara sita. Tatu kati ya hizo ni kwa kazi yake ya utayarishaji.
Wimbo wa Taifa
Wimbo wa Taifa kwa kawaida ni wimbo (wakati mwingine pia musiki maalumu bila uimbaji) ulioteuliwa na serikali au kwa njia ya sheria na kutumiwa wakati wa nafasi maalumu kama alama au ishara ya taifa, nchi dola na kadhalika. Matumizi yake mara nyingi hufanana na matumizi ya bendera la taifa. Nyimbo za taifa zilianza kuwa kawaida katika karne ya 19 katika madola ya Ulaya zikaenea polepole kote duniani pamoja na wazo la "utaifa".
Mto Kiassi Mouth
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Johari (filamu)
Johari I na II ni filamu ya mapenzi na maisha iliyoltolewa mwaka wa 2007 nchini Tanzania.
Muhtasari wa filamu
Johari (Blandina Changula) na Mainda (Mwanaidi Suka) ni marafiki waliokuwa pamoja na kusoma pamoja, wakiwa shuleni. Kanumba anatokea kumpenda Johari na kumbembeleza awe mpenzi wake ambaye Johari anaona Kanumba hamfai kwani alikuwa anampenda bwana mwingine (Ray-Vincent Kigosi) ambaye alikuwa mtu mkubwa mwenye kazi yake na uwezo pia, bila kutambua kuwa Ray anatumia pesa zake kuwaghilimu wasichana tofauti na kutoka nao kimapenzi ambao wanamuambukiza maradhi ya ukimwi.
Mainda nae anampenda Kanumba ambaye anashindwa kumpa nafasi moyoni kwakuwa Kanumba moyo wake wote ulikuwa umetawaliwa na fikra juu ya kuwa mmoja wa mpenzi wa Johari.
Siku ya siku Johari anagundua maovu ya Ray na kuamua kujinasua kwenye penzi hilo na Ray anamwambia kwa kebehi umeisha Johari kwani anajua alishamuambukiza maradhi ya ukimwi, bila kujua anamkubali Kanumba ambaye hajui kama Johari ameathirika nae kuja kustuka anajikuta ameshaambukizwa akistuka arudi kwa Mainda, Mainda nae keshastuka kuwa Kanumba ameambukizwa kwakuwa anajua miyenendo ya shoga yake.
Johari nae yupo njia panda hajui aolewe na Ray au Kanumba.
Grand Prairie, Texas
thumbnail|right|200px|Mji wa Grand Prairie, Texas thumb|right|260px|Mahali pa Grand Prairie katika Dallas County na [[Texas]] Grand Prairie ni mji wa Marekani katika jimbo la Texas. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 150,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 157 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Robert da Silva Almeida
alt=Robert Almeida|thumb|Robert Almeida
=== Robert da Silva Almeida (alizaliwa 3 Aprili 1971) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Brazil. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Brazil. === Robert ameichezea timu ya taifa ya Brazil tangu mwaka wa 2001. Robert alicheza Brazil katika mechi 3.
Mto Mpiji
Mpiji ni mto cha mkoa wa Pwani na mkoa wa Dar es Salaam na ni mpaka baina ya mikoa hiyo ya Tanzania.
Chanzo chake kipo karibu na Maneromango. Mpiji inapita Kibaha na Kerege inapoelekea kuishia katika Bahari Hindi.
Mwendo wake una urefu wa km 12.7. Unakusanya maji katika beseni la kilomita za mraba 52.
Kama mto muhimu katika eneo lenye wakazi wengi, Mpiji imeathiriwa na uharibifu wa mazingira kutokana na kuingizwa kwa maji machafu kutoka karakana na viwanda na matumizi ya maji mengi kwa umwagiliaji na madhumuni mengine. . Uchimbaji wa mchanga kwa ajili ya ujenzi wa nyumba unaathiri pia ekolojia ya mto.
Mkoa wa Córdoba (Argentina)
thumbnail|right|280px|Córdoba, Argentina thumb|250px|Mahali pa Córdoba katika [[Argentina]] Córdoba ni jina la kutaja mkoa ulioko nchini Argentina. Mji mkuu wake ni Córdoba.
Spitsbergen
thumb|300px|Mahali pa Spitsbergen Spitsbergen (pia: Spitzbergen) ni kisiwa kikubwa cha funguvisiwa la Svalbard linaloitwa mara nyingi kwa jina la Spitsbergen vilevile kwa jumla. Kiko ndani ya Bahari ya Aktiki na eneo lake ni km² 39,044. Funguvisiwa lote ni sehemu ya ufalme wa Norwei.
Mwinuko mkuu ni mlima wa Newtontoppen wenye kimo cha mita 1717.
Wakazi wa kisiwa ni Wanorwei na Warusi: kwa jumla hawazidi watu 2100.
Biashara ya kisiwa ni utalii na migodi pekee; hakuna kilimo kutokana na baridi. Mimea hustawi katika wiki chache za joto kidogo na hii inatokea kwenye asilimia 10 ya eneo la kisiwa pekee, maeneo mengine ni baridi mno.
Kuna kijiji kimoja ambacho ni Longyearbyen wenye wakazi 1700. Cha pili ni Barentszburg kinachokaliwa na Warusi 400 wanaozidi kupungua. Pyramiden ilikuwa kituo kikubwa cha kuchimba makaa lakini haina watu tena tangu mwaka 2000.
Historia
Mnamo 1920 nchi za Norwei, Denmark, Ufaransa, Italia, Japani, Uswidi, Marekani na Ufalme wa Maungano (Uingereza) zilikubaliana masharti ya mkataba wa Spitsbergen. Masharti mawili muhimu ni ya kwamba
Nchi nyingine zilijiunganisha na mkataba baadaye. Lakini ni Norwei na Urusi pekee ambazo zina shughuli kwenye visiwa hivi. Wakati wa Umoja wa Kisovyeti walikuwepo Warusi wengi waliochimba makaa na madini mengine lakini migodi yote haileti faida tena, imefungwa kwa kiasi kikubwa.
Mto Kibonji
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Njiwa
Wanatokea mazingira yote yenye miti. Njiwa hula mbegu, matunda na mimea. Hujenga tago lao la vijiti kwa miti au miwamba. Jike hutaga mayai mawili kwa kawaida na makinda wapewa dutu inayofanana na maziwa. Dutu hii inatungwa katika gole la ndege.
Orodha ya mito ya wilaya ya Kaliro
Orodha ya mito ya wilaya ya Kaliro inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda mashariki.
Roger Machado Marques
thumb|Roger Machado Marques Roger Machado Marques (alizaliwa 25 Aprili 1975) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Brazil. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Brazil.
Roger ameichezea timu ya taifa ya Brazil tangu mwaka wa 2001. Roger alicheza Brazil katika mechi 1.
Fanendo Adi
Fanendo Adi (alizaliwa 10 Oktoba 1990) ni mchezaji wa soka kutoka Nigeria anayecheza kama mshambuliaji.
Kimataifa
Adi aliichezea mara mbili timu ya Taifa chini ya miaka 23 U23 ya Nigeria mnamo mwaka 2011. Pia alikuwa katika kikosi cha wakubwa cha Nigeria kwenye mechi dhidi ya Misri katika mchujo wa Kombe la Mataifa ya Afrika 2017 mwezi Machi 2016, lakini hakucheza.
Ukocha
Mwezi Februari 2023, Adi aliteuliwa kuwa kocha mkuu wa timu ya vijana chini ya miaka 19 ya Minnesota United Academy.
Mafanikio
Portland Timbers
FC Cincinnati Columbus Crew
Mto Igombe
Mto Igombe ni jina la:
Malili
Malili ni kata ya Wilaya ya Busega katika Mkoa wa Simiyu, Tanzania yenye postikodi namba 39510. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,084 waishio humo.
972
Makala hii inahusu mwaka 972 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe
Ekaristi
Ekaristi (pia Chakula cha Bwana) ni ibada iliyowekwa na Yesu Kristo wakati wa karamu ya mwisho, usiku wa kuamkia Ijumaa Kuu, siku ya mateso na kifo chake msalabani. Kwa madhehebu mbalimbali ya Ukristo, ekaristi ni sakramenti, tena sakramenti kuu kuliko zote.
Jina
"Chakula cha Bwana" ni jina ambalo lilitumika na Mtume Paulo alipotaja ibada hiyo katika Waraka wa kwanza kwa Wakorintho
Jina "ekaristi" ambalo ni kawaida katika Kanisa Katoliki linatokana na neno la lugha ya Kigiriki εὐχαρίστω (eukharisto: "nashukuru") lililotumiwa na Mtume Paulo na Wainjili katika kusimulia hiyo karamu ya mwisho ya Yesu na Mitume wake, na muujiza uliotangulia ambao Yesu alidokeza nia yake ya kushibisha binadamu wote, yaani ule wa kuzidisha mkate na samaki kwa ajili ya umati.
Jina linaonyesha mazingira ya sala ya matukio hayo, ambapo Yesu alimuelekea Mungu akimshukuru kwa vyakula na kinywaji alivyoshika mikononi kabla hajawagawia wanafunzi wake.
Shukrani ilikuwa msimamo wa msingi wa Yesu kwa Baba maisha yake yote, hasa alipofikia wakati wa kutolewa awe kafara ya wokovu wa watu. “Bwana Yesu usiku ule aliotolewa alitwaa mkate, naye akiisha kushukuru akaumega, akasema, ‘Huu ndio mwili wangu ulio kwa ajili yenu; fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu’. Na vivi hivi baada ya kula akakitwaa kikombe, akisema, ‘Kikombe hiki ni agano jipya katika damu yangu; fanyeni hivi kila mnywapo, kwa ukumbusho wangu’” (1Kor 11:23-25). Ndiyo maandishi ya kale zaidi tuliyonayo juu ya tukio hilo.
Mkate na divai
Yesu alitumia mkate na divai kwa sababu vilikuwa vya maana sana katika utamaduni wa taifa lake na katika Agano la Kale. Vilikuwa chakula cha kawaida na kinywaji cha karamu. “Divai imfurahishe mtu moyo wake... na mkate umburudishe mtu moyo wake” (Zab 104:15). Vilitokana na chembe za ngano na matunda ya mzabibu ambavyo Yesu alijifananisha navyo. “Amin, amin, nawaambia: Chembe ya ngano isipoanguka katika nchi, ikafa, hukaa hali iyo hiyo peke yake; bali ikifa, hutoa mazao mengi” (Yoh 12:24). “Mimi ni mzabibu, ninyi ni matawi; akaaye ndani yangu nami ndani yake, huyo huzaa sana; maana pasipo mimi ninyi hamwezi kufanya neno lolote” (Yoh 15:5). Baada ya kulimwa, vilihitaji kusagwa au kushinikizwa, matendo yanayodokeza tena mateso yake pamoja na kazi ya binadamu. Pia wingi wa chembe na wa zabibu zinazoungana ziwe mkate na divai unamaanisha umoja wa waamini ndani ya Kristo. Kwa hiyo ni lazima vitumike daima mkate na divai, si vitu vingine.
Mara nyingine Wakatoliki wanapokea umbo la mkate tu kwa lengo la kukwepa umwagaji wa Damu ya Kristo na kurahisisha ibada, hasa kama washiriki ni umati (hata milioni 6 katika misa moja ilivyotokea Manila, Ufilipino, wakati wa ziara ya Papa Fransisko). Yesu mwenyewe alizungumzia mkate kuliko divai, kwa sababu chakula ni muhimu kuliko kileo. “Mimi ndimi chakula chenye uzima kilichoshuka kutoka mbinguni; mtu akila chakula hiki, ataishi milele. Na chakula nitakachotoa mimi ni mwili wangu, kwa ajili ya uzima wa ulimwengu” (Yoh 6:51). “Kwa kuwa mkate ni mmoja, sisi tulio wengi tu mwili mmoja; kwa maana sisi sote twapokea sehemu ya ule mkate mmoja” (1Kor 10:17). Kwa Wakatoliki anayekula umbo la mkate hapokei sehemu tu ya Yesu, bali anampokea mzima, Mwili, Damu, Roho na Umungu. Pamoja na hayo, daima ni lazima walau padri anywe umbo la divai.
“Melkizedeki mfalme wa Salemu alileta mkate na divai, naye alikuwa kuhani wa Mungu aliye juu sana” (Mwa 14:18), “amefananishwa na Mwana wa Mungu” (Eb 3:7). “Bwana wa majeshi atawafanyia mataifa yote karamu ya vitu vinono, karamu ya divai iliyokaa juu ya urojorojo wake, karamu ya vinono vilivyojaa mafuta, karamu ya divai iliyokaa juu ya urojorojo wake, iliyochujwa sana” (Isa 25:6). “Njoo, ule mkate wangu, ukanywe divai niliyoichanganya” (Mith 9:5-6). Yesu alishiriki karamu nyingi na katika mojawapo ndipo alipoanza miujiza yake kwa kugeuza mapipa ya maji kuwa divai bora. “Kila mtu kwanza huandaa divai iliyo njema; hata watu wakiisha kunywa sana ndipo huleta iliyo dhaifu; wewe umeiweka divai iliyo njema hata sasa” (Yoh 2:10). “Mwana wa Adamu amekuja, anakula na kunywa, nanyi mwasema, ‘Tazama, mlafi huyu, na mnywaji wa divai, rafiki wao watoza ushuru na wenye dhambi” (Lk 7:34).
Hatimaye Yesu alitumia divai kuachia ishara ya damu yake ili wafuasi wake waweze kushiriki mateso yake. “Je, mwaweza kunywea kikombe nitakachonywea mimi?” (Math 20:22). Kisha kushiriki kila mwaka karamu ya Pasaka, ambapo wote walikunywa divai mara nne, safari ya mwisho alikamilisha miujiza yake kwa kuigeuza iwe damu yake. “‘Nimetamani sana kuila Pasaka hii pamoja nanyi kabla ya kuteswa kwangu; kwa maana nawaambia ya kwamba siili tena hata itakapotimizwa katika ufalme wa Mungu’. Akapokea kikombe, akashukuru, akasema, ‘Twaeni hiki, mgawanywe ninyi kwa ninyi; maana nawaambia ya kwamba tangu sasa sinywi mazao ya mzabibu hata ufalme wa Mungu utakapokuja’. Akatwaa mkate, akashukuru, akaumega, akawapa, akisema, ‘Huu ndio mwili wangu unaotolewa kwa ajili yenu; fanyeni hivi kwa ukumbusho wangu’. Kikombe nacho vivyo hivyo baada ya kula, akisema, ‘Kikombe hiki ni agano jipya katika damu yangu, inayomwagika kwa ajili yenu’” (Lk 22:15-20). “Kikombe kile cha baraka tukibarikicho, je, si ushirika wa damu ya Kristo?” (1Kor 10:16).
Ushuhuda wa Biblia
Agano Jipya linasimulia mara nne matendo na maneno ya Yesu ambayo alianzisha ibada hiyo na kuwakabidhi Mitume wake.
Simulizi la zamani zaidi ni lile la 1Kor 11:23-25. Likafuata lile la Mk 14:22-24; halafu yale ya Math 26:26-28 na Lk 22:19-20.
Asili
Kadiri ya ushuhuda huo, Yesu, katika karamu ya mwisho aliwagawia mitume wake mkate na divai akisema ndio mwili wake na damu yake vitakavyotolewa kama kafara kwa ondoleo la dhambi za umati, akawaagiza wafanye vilevile kwa ukumbusho wake.
Hivyo Kanisa tangu hapo, linaendeleza ibada hiyo maalumu na ya msingi katika mazingira mbalimbali.
Maendeleo
thumb|left|360px|[[Papa Benedikto XVI akiadhimisha ekaristi.]] Karne zilizofuata ibada ilizidi kubadilika, hasa ilipotenganishwa na mlo wa kawaida ulioendana nayo awali. Badala ya mlo huo, ibada iliunganishwa na masomo ya Neno la Mungu.
Ekaristi inaadhimishwa kwa mpangilio wa kupanda: waamini wanalishwa Neno la Mungu katika mimbari, halafu Mwili na Damu ya Kristo katika altare. Vilevile sehemu ya kwanza (liturujia ya Neno) inaleta masomo yakiwa na kilele katika Injili. Halafu katika sehemu ya pili (liturujia ya ekaristi) padri anafuata alichofanya Yesu katika karamu ya mwisho: anatwaa mkate na divai (kuandaa dhabihu), anashukuru juu yake (sala kuu ya ekaristi inayogeuza dhabihu) na kuwapa waamini (komunyo, kilele cha yote, inayowageuza ndani ya Kristo). Yesu mfufuka “aliwaeleza katika Maandiko yote mambo yaliyomhusu yeye mwenyewe... Ikawa alipokuwa ameketi nao chakulani, alitwaa mkate, akaubariki, akaumega, akawapa. Yakafumbuliwa macho yao, wakamtambua” (Lk 24:27,30-31). “Wakawa wakidumu katika fundisho la mitume, na katika ushirika, na katika kuumega mkate, na katika kusali” (Mdo 2:42). “Siku ya kwanza ya juma, tulipokuwa tumekutana ili kumega mkate, Paulo akawahutubu... akamega mkate, akala” (Mdo 20:7,11). Usipofuata vizuri hatua za awali, hutafaidika kweli na sakramenti: ndiyo sababu ni muhimu uwahi ibada.
Kati ya namna mbalimbali za kuiadhimishwa, yalijitokeza mapokeo ya mashariki na ya magharibi. Kwa jumla mapokeo ya mashariki yanahusisha milango ya fahamu na ni ya fahari kuliko yale ya magharibi.
Teolojia
Kwa Wakristo ekaristi inahusiana sana na Pasaka, yaani kifo na ufufuko wa Yesu vilivyotokea kwenye sikukuu hiyo ya Wayahudi.
Kadiri ya Injili Yesu Kristo aliweka ekaristi wakati wa kuadhimisha karamu ya Pasaka ya Kiyahudi, akaipatia maana mpya kuhusiana na kifo na ufufuko wake.
Madhehebu mengi ya Kikristo yamekubali hati ya kiekumeni ya Lima (1982) inayosema "Ekaristi ni ukumbusho wa Yesu msulubiwa na mfufuka, yaani ishara hai na ya nguvu ya sadaka yake, ambayo ilitolewa mara moja tu msalabani na inaendelea kutenda kwa faida ya binadamu wote".
Wakatoliki na Waorthodoksi wanaamini kwamba katika karamu ya Bwana wanakula na kunywa Mwili wa Damu ya Kristo. Katika sala kuu ya ekaristi padri anaporudia maneno ya Yesu juu ya mkate na divai na kumuomba Roho Mtakatifu, huyo anavigeuza kwa dhati: mkate si tena mkate, wala divai si tena divai, ingawa maumbo yanabaki yaleyale kwa hisi zetu. “Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu anao uzima wa milele; nami nitamfufua siku ya mwisho. Kwa maana mwili wangu ni chakula cha kweli, na damu yangu ni kinywaji cha kweli” (Yoh 6:54-55). “Basi kila aulaye mkate huo, au kukinywea kikombe hicho cha Bwana isivyostahili, atakuwa amejipatia hatia ya mwili na damu ya Bwana” (1Kor 11:27).
Vilevile Wakatoliki na Waorthodoksi wanaamini ekaristi ni kafara ambayo Yesu alimtolea Baba msalabani na anaendelea kumtolea kwa wokovu wa watu. “Yeye, kwa kuwa akaa milele, anao ukuhani wake usioondoka. Naye, kwa sababu hii, aweza kuwaokoa kabisa wao wamjiao Mungu kwa yeye; maana yu hai sikuzote ili awaombee... Kila kuhani mkuu huwekwa ili atoe vipawa na dhabihu; kwa hiyo lazima huyu naye awe na kitu cha kutoa” (Eb 7:24-25; 8:3). Katika ekaristi tunajiunga naye kwa kufanya ukumbusho wa kifo na ufufuko wake, tukimtolea tena Baba sadaka ya Mwili na Damu yake iliyolinganishwa na zile za Waisraeli na za Wapagani: “Waangalieni hao Waisraeli walivyokuwa kwa jinsi ya mwili; wale wazilao dhabihu, je, hawana shirika na madhabahu? Basi niseme nini? Ya kwamba kile kilichotolewa sadaka kwa sanamu ni kitu? Au ya kwamba sanamu ni kitu? Sivyo, lakini vitu vile wavitoavyo sadaka wavitoa kwa mashetani, wala si kwa Mungu; nami sipendi ninyi kushirikiana na mashetani. Hamwezi kunywea kikombe cha Bwana na kikombe cha mashetani. Hamwezi kushirikiana katika meza ya Bwana na katika meza ya mashetani” (1Kor 10:18-21).
Ekaristi inaitwa sakramenti ya upendo kwa sababu kila unapofanyika ukumbusho wa sadaka hiyo pekee waamini wanazidi kujifunza na kupokea upendo ambao siku hiyo Yesu “ali amewapenda watu wake katika ulimwengu, aliwapenda upeo” (Yoh 13:1). Hivyo wanawezeshwa kutekeleza amri mpya aliyowaachia pamoja na ekaristi. “Amri mpya nawapa: Mpendane. Kama vile nilivyowapenda ninyi, nanyi mpendane vivyo hivyo” (Yoh 13:34). Ni sharti wajitoe kama Yesu, wakijiunga na sadaka yake katika ibada na katika maisha. “Katika hili tumelifahamu pendo: kwa kuwa yeye aliutoa uhai wake kwa ajili yetu; imetupasa na sisi kuutoa uhai wetu kwa ajili ya hao ndugu. Lakini mtu akiwa na riziki ya dunia, kisha akamwona ndugu yake ni mhitaji, akamzuilia huruma yake, je, upendo wa Mungu wakaaje ndani yake huyo? Watoto wadogo, tusipende kwa neno, wala kwa ulimi, bali kwa tendo na kweli” (1Yoh 3:16-18).
Mto Kikunja
ni kati ya mito ya mkoa wa Pwani (Tanzania mashariki).
Ekaristi
Katika mpangilio wa sakramenti saba
Katika imani ya Kanisa Katoliki na Waorthodoksi sakramenti inayokamilisha ubatizo na kipaimara ni ekaristi, iliyo kuu kuliko sakramenti zote kwa sababu ndiyo Yesu mzima, Mungu-mtu, katika maumbo ya mkate na divai. Walioshiriki kifumbo kifo na ufufuko wake wakapokea kwake paji la Roho Mtakatifu, wanaalikwa kukaribia mara kwa mara meza anapowalisha na kuwanywesha Mwili na Damu yake ili washiriki uhai wake kwa dhati zaidi na zaidi. “Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu hukaa ndani yangu, nami hukaa ndani yake. Kama vile Baba aliye hai alivyonituma mimi, nami ni hai kwa Baba; kadhalika naye mwenye kunila atakuwa hai kwa mimi” (Yoh 6:56-57). Ubatizo na kipaimara havirudiwi, vinadumu ndani ya mtu kama mifupa ambayo ekaristi ya mara kwa mara inazidi kuitia mwili na damu.
Mto Kikunja
Maji yake yanaelekea Bahari Hindi.
Ekaristi
Katika maisha ya Kiroho
Anayelenga ukamilifu wa Kikristo anatakiwa kuishi zaidi na zaidi kwa ekaristi, si tu kwa kuhudhuria misa, bali hasa kwa kuipokea mara nyingi, hata kila siku. Kwa ajili hiyo tuseme juu ya mkate wa uzima na juu ya masharti ya kuupokea vema, halafu motomoto.
Ekaristi ndiyo mkate hai kutoka mbinguni
Bwana hakuweza kujitoa kwa wokovu wa wote jumla kuliko alivyojitoa msalabani, na sasa hawezi kujitoa kwa kila mmojawetu kuliko anavyojitoa katika ekaristi. Akijua mahitaji yetu, alituahidia, “Mimi ndimi chakula cha uzima; yeye ajaye kwangu hataona njaa kabisa, naye aniaminiye hataona kiu kamwe… Mimi ndimi chakula chenye uzima kilichoshuka kutoka mbinguni; mtu akila chakula hiki, ataishi milele. Na chakula nitakachotoa mimi ni mwili wangu, kwa ajili ya uzima wa ulimwengu… Kwa maana mwili wangu ni chakula cha kweli, na damu yangu ni kinywaji cha kweli. Aulaye mwili wangu na kuinywa damu yangu hukaa ndani yangu, nami hukaa ndani yake” (Yoh 6:35,51,55-56).
Ekaristi ndiyo sakramenti kuu, kwa sababu ndani mwake haimo neema tu, bali yumo aliyetustahilia neema. Ndiyo sakramenti ya upendo, kwa sababu ni tunda la upendo unaojitoa, na tokeo lake kuu ni kustawisha ndani mwetu upendo wa Mungu na wa watu. Kuipokea kunaitwa “komunyo” (= ushirika kwa Kilatini) yaani muungano wa dhati na Mungu na watu unaolisha roho iishi Kimungu zaidi na zaidi; kwa namna fulani unaifanya iwe ya Kimungu kwa kustawisha neema inayotia utakatifu.