cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Matamvua (samaki)
200px|thumb|Matamvua ya [[kamongo yanaonekana kwa sababu alizaliwa bila mfuniko unaoyafunika kwa kawaida.]] 200px|thumb|Matamvua ya [[jodari.]] 200px|thumb|Matamvua ya kiluwiluwi za [[salamanda.]] Matamvua ya samaki (pia: mashavu ya samaki; kwa Kiingereza: gills) ni viungo kwenye mwili wa samaki na wanyama wengine wanaoishi kwenye maji vinavyowawezesha kupumua, yaani kupeleka oksijeni iliyomo mwenye maji kuingia katika damu. Yanatoa pia hewa iliyotumiwa ya dioksidi kabonia kutoka damu na kuiacha kwenye maji. Kwa hiyo matamvua ya viumbehai wa majini hutekeleza kazi inayolingana na mapafu ya wanyama wa nchi kavu.
Matamvua huhitaji kwa kazi hiyo uso mkubwa ambamo mishipa ya damu katika ngozi yake huitishwa na maji yenye oksijeni. Kwa hiyo umbo lake linaweza kufanana na unyoya.
Samaki huwa na matamvua kando ya kichwa. Ndubwi (viluwiluwi) wa amfibia mara nyingi huwa na matamvua yanayotoka nje ya mwili.
Wanyama wadogo sana wa majini hawahitaji matamvua kwa sababu kwao upumuo hutokea moja kwa moja kupitia ngozi ya mwili.
Oğuzlar
thumb|Ramani ya Oğuzlar,Çorum ni mji na wilaya iliopo Mkoani Çorum kwenye kanda ya Bahari Nyeusi huko nchini Uturuki.
Mto Murwanka
ni korongo linalopatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Muyinga).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Kibwa
Kibwa ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabwa. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kibwa imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibwa iko katika kundi la C50.
Sheng
thumbnail|right|100px|Sheng Sheng ni lugha ya mitaani nchini Kenya inayochanganya Kiswahili na Kiingereza pamoja na lugha mbalimbali za kienyeji kama vile Kikikuyu, Kijaluo n.k. Sanasana hutumiwa na vijana katika mji wa Nairobi. Hata hivyo lugha hii inasambaa katika sehemu mbalimbali za Kenya na watu wa matabaka mbalimbali wanaitumia. Sheng inatumiwa kwenye mabasi, redio, muziki, na hata wakati mwingine kwenye bunge la Kenya.
Sheng ilianza kutumika mwanzoni mwa miaka ya 1970 katika kitongoji cha Eastlands katika jiji la Nairobi. Wanamuziki, hasa wa mtindo wa "rap" wamefanya lugha hii kujulikana na kuanza kukubalika. Wanamuziki kama vile Kalamashaka jua kali na Nonini wamekuwa wakiitumia sana kwenye nyimbo zao.
Muwanda
Muwanda ni kata ya Wilaya ya Unguja Kaskazini 'B' katika Mkoa wa Kaskazini Unguja, Tanzaniayenye Postikodi namba 73206. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 485 waishio humo.
Sheng
Ingawa misamiati mingi, muundo, na kanuni za Sheng zinatoka kwenye lugha ya Kiswahili, Sheng inatumia maneno ya Kiingereza na pia lugha za makabila nchini Kenya. Ingawa kuna watu wengi wanaoipenda na kuitetea Sheng, wako wengine, wakiwemo walimu wa lugha shuleni na vyuoni, wanaoipinga kwa maelezo kuwa inaharibu lugha ya Kiswahili na pia inahatarisha uwezo wa watoto na vijana kumudu Kiingereza na Kiswahili sanifu.
Karaman
Karaman (zamani uliitwa Larende) ni mji wa kusini ya kati huko nchini Uturuki. Mji upo kaskazini mwa Milima ya Taurus, takriban kilomita 100 kutoka mjini kusini mwa Konya. Huu ni mji mkuu wa Mkoa wa Karaman. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, idadai ya wakazi wanaoishi hapa ilifikia kiwango cha 152,450 ambao wengine 105,834 wanaishi mjini kwa Karaman. Wanaokalia katika eneo la kilomita za mraba zipatazo 3,686.
Yohane wa Misri
Yohane wa Misri (kwa Kilatini: Iohannes anchorita, Yohane mkaapweke; 300 hivi - Asyut, 394), alikuwa mmonaki katika jangwa la Nitria (kwa Kiarabu: Wadi El Natrun; kwa Kigiriki: Sketis, Skete; kwa Kiingereza pia: Scetis).
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa hasa tarehe 17 Oktoba.
Maisha
Kisha kuwa seremala, Yohane aliacha kazi akatawa upwekeni kufuatana na wito kutoka kwa Mungu.
Yohane alijulikana kwa juhudi zake za kufuata sauti ya Roho Mtakatifu hata alipodaiwa kufanya mambo yasiyo na maana ya kueleweka, kama kusogezasogeza miamba au kumwagilia miti iliyokauka.
Alikwepa hasa kuona wanawake ili asipatwe na vishawishi, lakini miaka 50 ya mwisho ya maisha yake alikwepa watu wote.
Augustino wa Hippo aliandika kuwa Yohane alishawishiwa na mashetani na aliponya watu kimuujiza, kwa mfano mwanamke kipofu. Pia alikuwa na karama ya unabii na alisema na watu mara mbili kwa wiki kupitia dirishani, akionyesha pengine kuna anajua siri zao na kuwatabiria yajayo, kwa mfano ushindi wa Theodosius Mkuu.
Yohane alisali mfululizo, na siku tatu za mwisho aliacha hata kula na kunywa. Alipatikana maiti chumbani, akiwa katika mkao wa sala.
Misufini
Misufini inaweza kumaanisha
Decatur, Alabama
thumbnail|right|280px|Mji wa Decatur, Alabama thumb|right|260px|Mahali pa Decatur katika [[Alabama]] Decatur ni mji wa Marekani katika jimbo la Alabama. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 150,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 360 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Dothan, Alabama
thumbnail|right|280px|Mji wa Dothan, Alabama thumb|right|260px|Mahali pa Dothan katika [[Alabama]] Dothan ni mji wa Marekani katika jimbo la Alabama. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 65,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 98 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Bitch (mwanamuziki)
Bitch (jina la kuzaliwa Karen Mould, pia anajulikana kama Capital B; alizaliwa Machi 30, 1973), ni mwanamuziki, mwigizaji, na mtunzi wa nyimbo wa nchini Marekani.
Anajulikana sana kwa kazi zake mbalimbali kama vile Bitch and Anima, John Cameron Mitchell 'na 'Shortbus'', pia anajulikana kwa kazi yake ya muziki] wa kitamaduni wa Kanada, na mradi wake mpya wa BEACH.
Kibwela
Kibwela ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wabwela. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kibwela imehesabiwa kuwa watu 8400. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kibwela iko katika kundi la C50.
Norbert Zongo
Norbert Zongo (mwezi wa Julai 1949, Koudougou - 13 Desemba 1998) alikuwa mhariri na mchapishaji wa gazeti la l'Indépendant la nchini Burkina Faso. Zongo aliuawa baada ya gazeti lake kuanza kufanya uchunguzi juu ya mauaji ya dereva aliyekuwa anafanya kazi kwa ndugu wa rais Blaise Compaoré.
Mnamo tarehe 13 Desemba ya mwaka 1998, mwili wa Zongo ulikutwa umeungzwa pamoja na ndugu zake wengine, akiwemo Ernest Zongo, Ablasse Nikiema, na Blaise Ilboudo. Maiti hizo zilikutwa ndani ya gari karibu kidogo na mji wa Sapouy, km 100 kusini mwa mji mkuu wa Ouagadougou.
Tume huru ya uchunguzi ilitamka kwamba Norbert Zongo aliuawa kwasababu za kisiasa, kwakuwa alikuwa akifanya kazi ya upepelezi juu ya aliyekuwa dereva wa ndugu wa rais Blaise Compaoré, David Ouedraogo.
Mnamo Januari ya mwaka wa 1999, Francois Compaoré, ndugu wa rais Blaise Compaoré', alishtakiwa kwa kosa la mauaji na kuutupa baharini mwili wa mhanga bwana David Ouedraogo, dereva wake, ambaye majibu ya kifo chake yanaonyesha kwamba alikufa kwa kuteswa mnamo Januari mwaka 1998. Mashtaka baadae yaliamuliwa na sheria za kijeshi baada ya Francois Compaoré kukata rufaa dhidi yao.
Mnamo Agosti mwaka 2000, wanausalama watano wa rais, walishtakiwa kwa kosa la mauji ya Ouedraogo. Watu hao ni Marcel Kafando, Edmond Koama na Ousseini Yaro, ambaye pia anatuhumiwa katika kesi ya Norbert Zongo, huyo alifungwa kifungo cha maisha. Mwingine ni Edmond Koama ambaye alikufa mnamo tarehe 4 Januari ya mwaka wa 2001.
Mwimbaji Alpha Blondy alitunga nyimbo iliyoitwa "Journalistes en danger" kuhusu mauaji ya Norbert Zongo.
Mnamo 19 Julai, mashtaka yaliamuliwa upande katika upande wa kesi ya Zongo ambapo aliyehukumiwa alikuwa bwana Marcel Kafando.
Zongo pia aliwakuwa mtunzi wa vitabu, moja kati ya vitabu vyake baadae vilitafsiriwa kwa Kiingereza na kiliitwa The Parachute Drop, kitabu ambacho kilichapishwa na Africa World Press mnamo 2004.
Mifano yake ya kiandishi pia ilitafsiriwa kwa Kiingereza na inaweza kupatikana katika baadhi ya makala iliyoitwa "The Mobutuization of Burkina Faso". Zongo alikuwa akifanya shuguli nyingi tu za kiandishi, ikiwemo utafsiri, lugha, uhariri na uchapishaji.
I am Bad Man
I am Bad Man ni single pekee ya mwimbaji-rapa wa muziki wa hip hop kutoka nchini Tanzania - Dknob. Single ilitolewa ikiwa kama wimbo wa ziada kutoka kwenye albamu ya Bomoa Mipango, lakini haikuweza kuwa kwa kufuatia kuchelewa kwake katika kutoka. Single ilitolewa mnamo tar. 1 Desemba ya mwaka wa 2008, ikiwa imemshirikisha msanii machachari wa hip hop kutoka Kenya Bw. Cannibal.
Maelezo ya wimbo
Kiitikio chacke kinasema
Single inaelezea namna Dknob anayvowabamba wapenzi zake, huku akiwa ana wahusia wale wanaojifanya hawataki kumkubali na kusema ya kwamba: Stay Away From Me kwa sababu wenzako wananiogopa kama UKIMWI.
Video yake
Video yake ilianza kutengenezwa mwishoni mwa mwezi Septemba katika mwaka wa 2008, ikiwa chini ya uongozi wake mtayarishaji, mwongozaji, na mwandikaji muswaada andishi wa Visual Lab Bw. Adam Juma. Kwa pamoja walifanikisha kuifanya video hiyo na kuja kuitoa rasmi kunako tar. 24 Novemba ya 2008, halafu baada ya wiki moja ikatoka audio ya single yake. Waliouza sura kwenye video hii ni mwanadada Melisa ambaye pia msanii kutoka Kenya, G. Gangsta kutoka katika kundi la zamani la hip hop la F.D.C, na baadhi ya wasanii wa Mj Records nao walionekana kwenye video hiyo.
Kombe la FA Tanzania
Kombe la FA Tanzania (pia linaitwa Azam Sports Federation Cup) ni michuano ya mtoano bora katika soka la Tanzania.
Hapo awali, Kombe la Nyerere lilikuwa ni michuano ya mtoano. Iliundwa mwaka 1974 na ilishindaniwa na timu kutoka Tanzania bara na Visiwa vya Zanzibar.
John Ireland (mwimbaji wa Afrika Kusini)
John Ireland (alizaliwa 23 Agosti, 1954) ni msanii wa muziki wa pop wa nchini Afrika Kusini ambaye alianza kutumbuiza mwishoni mwa miaka ya 1970.
Wimbo wake wa "I Like" ulishika nafasi ya 20 bora nchini Afrika Kusini kwa wiki 15 mnamo 1982. Wimbo wake mwingine uliopokelewa vyema na mashabiki ni "You're Living Inside My Head". John Ireland ni jina lake la sanaa anajulikana kama "Dk John Griffith", mara huwa amejitenga na huwa hafanyi mahojiano.
Mto Mwigomba (Muyinga)
ni korongo linalopatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Muyinga).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
La Garenne-Colombes
thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa La Garenne-Colombes left|60px La Garenne-Colombes ni mji wa Ufaransa.
Mkadini
Mkadini ni kata ya Wilaya ya Unguja Kaskazini 'B' katika Mkoa wa Kaskazini Unguja, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 2,514 waishio humo.
VIWAWA
VIWAWA (kifupisho cha Vijana Wakatoliki Wafanyakazi; kwa Kiingereza: Young Christian Workers (YCW; kwa Kifaransa: Jeunesse ouvrière chrétienne) ni chama cha kitume cha Kanisa Katoliki. Makao makuu yako Brussels.
Vijana wa chama hicho wanapatikana kwenye parokia nyingi ulimwenguni na wana umri wa kuanzia miaka 18 hadi 35.
Chama kilianzishwa na padri Joseph Cardijn huko Ubelgiji kikapewa jina hilo mwaka 1924. Kifupisho cha jina la Kifaransa JOC kikawa chanzo cha maneno ya Kiingereza Jocism na Jocist.
Mwaka 1925 chama kilipata idhini ya Papa Pius XI, na kuanzia mwaka 1926 kimeenea katika nchi walau 51, ikiwemo Tanzania.
Ortaköy, Çorum
thumb|Ramani ya Ortaköy, Çorum ni mji na wilaya iliopo Mkoani Çorum kwenye kanda ya Bahari Nyeusi huko nchini Uturuki.
VIWAWA
Mwaka 1957 kilikuwa na mkutano wa kwanza wa kimataifa huko Roma.
Cardijn aliendelea kukishughulikia maisha yake yote, akafanywa askofu na kardinali mwaka 1965.
Tumaini Lenye Baraka
Tumaini Lenye Baraka ni diwani ya mshairi na mwandishi wa vitabu Christopher Richard Mwashinga toka nchi ya Tanzania, Afrika Mashariki ambaye kwa sasa anaishi nchini Marekani.
Umaarufu wa Ushairi wa Christopher Richard Mwashinga unazidi kuongezeka na mashairi yake kupendwa duniani, hasa nchini Marekani na katika nchi za Afrika Mashariki.
Historia fupi ya Tumaini Lenye Baraka
Mashairi yaliyomo katika diwani hiyo yaliandikwa na Christopher Mwashinga kwa kipindi cha zaidi ya miaka thelathini.
Shairi la awali zaidi lililomo katika diwani hii lilitungwa siku ya Ijumaa, Desemba 27, 1985 huko Mpodoni, Siha Magharibi katika Wilaya ya Hai, mkoa wa Kilimanjaro. Shairi hilo liitwalo "Tunapomaliza Mwaka", linatokea kama shairi namba 133 katika Diwani hiyo.
Shairi namba 136 liitwalo "Nisipokuwa Kazini" ndilo shairi la mwisho kutungwa linalopatikana katika diwani hii. Shairi hili lilitungwa katika Chuo Kikuu cha Andrews, Michigan, Marekani Januari 6, 2017.
Mashairi yote 163 yanayopatikana katika diwani hii, yalitungwa katika nchi tofautitofauti duniani ikiwa ni pamoja na: Tanzania, Uingereza, Ujerumani, Israeli, Uturuki, Ugiriki, Marekani na Misri.
Tungo zilizomo katika Tumaini Lenye Baraka
Tungo zilizomo katika diwani hiyo zinazungumzia nyanja kuu nne za mwanadamu - za kijamii, kiakili, kimwili na kiroho. Katika nyanja za kijamii, mtunzi anajadili masuala kadha wa kadha ikiwa ni pamoja na ndoa, elimu, uonevu, n.k. Kwa upande wa ndoa shairi lijulikanalo kama "Kuvunja Ndoa Msiba" linaionya jamii juu ya madhara yanayotokana na talaka. Beti nne za shairi hilo zitasaidia kuonesha mfano wa aina ya tungo za kijamii:
<poem style="margin-left: 2em;">Kujenga ndoa ni kazi, kupokea na kutoa, Enzi za utandawazi, ukipewa nawe toa, Kazana kufanya kazi, jenga, acha kubomoa, Kuvunja uchumba giza, kuvunja ndoa msiba.
Kufunga ndoa si kazi, kuolewa na kuoa, Msomi na mjakazi, kazi kudumisha ndoa, Usifanye ujambazi, mtumbwi kuutoboa, Kuvunja uchumba giza, kuvunja ndoa msiba.
Ukitoboa jahazi, la mapenzi ya kindoa, Kwa maneno na mavazi, matendo ya kukomoa, Maji yenye kiangazi, yataizamisha ndoa, Kuvunja uchumba giza, kuvunja ndoa msiba.
Hata kama kwa machozi, inusuru yako ndoa, Usifanye uchokozi, mwenzako kumdonoa, Ukidhani vipodozi, uchungu vitaondoa, Kuvunja uchumba giza, kuvunja ndoa msiba.
Uhakiki na uchambuzi
Diwani ya Tumaini Lenye Baraka imeshapitiwa na wanazuoni kadhaa. Mmoja kati yao ni Pendo Salu Malangwa, ambaye ni Mhadhiri Mwandamizi, Idara ya Lugha na Isimu katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania. Katika dibaji ya diwani hii, Malangwa aliandika: "Diwani ya Tumaini Lenye Baraka ni kitabu cha aina yake katika ushairi wa Kiswahili, na pengine pia katika vitabu vya mafundisho ya dini tulivyozoea kuviona, ukiachilia mbali Nyimbo za Kikristo. Imezoeleka sana kuona vitabu vya mafundisho ya dini vikiwa vimeandikwa kinathari. Diwani hii imekuja na mtindo mpya wa kuielezea imani ya Kikristo katika vionjo na mguso wa kishairi, na tena ushairi wa kimapokeo unaozingatia kanuni na taratibu zote za uandishi wa mashairi. Mtu wa kwanza kabisa kuthubutu kuandika mafundisho ya Kibiblia (Vitabu vya Injili na Matendo ya Mitume) katika mtindo wa ushairi kwa lugha ya Kiswahili alikuwa Hayati Mwalimu Julius Kambarage Nyerere. Mkabala huu umekuwa wa kipekee sana na haujazoeleka katika maandiko ya dini, na kimsingi unasaidia sana kuwafikia watu wengi ambao hawajapata nafasi ya kusoma Biblia. Mashairi ya Diwani hii yamewasilishwa kwa namna tofauti tofauti na hivyo kuzidi kumfanya msomaji aendelee kufurahia ujumi na umbuji wa kisanaa. Kwa mfano, katika Diwani hii kuna mashairi yaliyoandikwa kwa mtindo wa utenzi na mengine yameandikwa kwa mtindo wa masimulizi. Aidha, katika Diwani hii kuna mashairi ambayo ni Tathilitha (yenye mistari 3), Tarbia (mistari minne) na Takhmisa (mistari 5). Karibu mashairi yote yana mkarara au kibwagizo, yaani mstari mmoja unaojirudia rudia na machache sana yametumia kimalizio kwenye beti zake. Mtindo na ubunifu uliotumika vimefanya Diwani hii ivutie sana kusoma.
Mwandishi wa Diwani hii ameonesha namna dini na mafundisho yake inavyosaidia katika suala zima la ujenzi wa jamii. Kwa maneno mengine, mwandishi ameonesha uhusiano mkubwa uliopo baina ya mafundisho ya kidini na maendeleo ya jamii. Kwa mfano, Mwandishi ametoa mausia mbalimbali kuhusu ndoa, kuishi kwa malengo au kuweka malengo katika maisha, umuhimu wa kutunza na kutumia wakati vizuri (muda ni mali), upendo kwa wazazi na ndugu wengine, umuhimu wa elimu, kuwajali wengine, kuridhika na ulivyonavyo na anawatia moyo wanajamii wasiogope uzee, kwamba uzee ni hekima na suala muhimu tu ni kutumia ujana vizuri.
Maudhui mengine ya kijamii ambayo Mwandishi amejishughulisha nayo katika Diwani hii ya Tumaini lenye baraka ni maonyo kuhusu ubaya wa chuki, kuwa makini katika kuchagua marafiki, ameonya wenye madaraka juu ya unyanyasaji wa wanyonge, kutenda haki na kumheshimu Mungu wa mbinguni. Aidha, falsafa ya Mwandishi, Christopher Mwashinga, kuhusu suala zima la muda imejipambanua kwa uwazi sana. Mwandishi anasisitiza kwamba muda ni mali na kwamba wanadamu wanapaswa kuishi kwa malengo; na waweke malengo makubwa makubwa, hata kwenye maombi wasiombe mambo madogo madogo, waombe makubwa. Mwandishi pia amekuja na mtazamo mpya kuhusu sikukuu za mwanadamu; siku ya kutoka tumboni mwa mama, siku ya kuzaliwa upya (kubatizwa) na siku ya kutambua kwa nini upo duniani. Hizi ni siku ambazo mwanadamu hapaswi kuzisahau.
Katika Diwani hii, Mwandishi Mchungaji Christopher Mwashinga, ametumia muda mwingi sana kuibua na kufundisha masuala mbalimbali ya  kidini, na hasa dini ya Kikristo. Diwani hii inamtambulisha Yesu Kristo kwa namna ya pekee sana na kwa namna anavyoelezwa katika Maandiko Matakatifu, Biblia. Anamweleza Yesu kama Tumaini la Vizazi vyote, Yesu ndiye Neema, Nuru ya Ulimwengu, Tumaini lenye Baraka, Mkombozi wa Dunia, Mwokozi, Rafiki anayetupenda na tunayempenda, Yeye ni Ufufuo, Kuhani Mkuu, Jaji, na kadhalika. Amesisitiza na kutoa wito mara kadhaa watu wamwamini Yesu, ndiye suluhisho la mambo yote. Ameeleza na kusisitiza kwamba Biblia ni Mfalme wa vitabu vyote duniani kwani kinafunua kila kitu kuhusu maisha haya na yajayo. Amesisitiza kwamba Mungu ndiye asili ya vitu vyote. Ametoa wito kwa Wakristo wote pamoja na wachungaji au wahubiri kuishi sawa sawa na injili inavyofundisha na siyo kuwa watu wa maneno tu.
Kitabu hiki kinafaa kusomwa na watu wote. Kulingana na lugha rahisi na ya wazi iliyotumika, kitabu hiki kinafaa kusomwa na mzungumzaji yeyote wa lugha ya Kiswahili. Pili, Diwani hii inafaa kusomwa na wanafunzi wa lugha na fasihi ya Kiswahili katika ngazi ya sekondari na vyuo, kwani imesukwa kwa namna ambayo imesheheni ujumi na umbuji wa kisanaa unaoibua masuala muhimu kisanaa na hivyo, inafaa kufanyiwa uchambuzi kama kazi nyingine za kifasihi. Mwandishi amejitahidi sana kuzingatia kanuni na taratibu za ushairi, ikiwamo umakini katika kuwianisha vina na mizani, matumizi ya lugha ya kisanaa—tamathali za semi, methali, nahau, na kadhalika. Aidha, Diwani hii inaweza kughanwa katika mikutano ya Kikristo na ikawaelimisha waumini kuhusu masuala mbalimbali ya kiroho. Ama kwa hakika ukibahatika kusoma Diwani hii mpaka mwisho, hutabaki kama ulivyo." Pendo Salu Malangwa ‘Dibaji’ “Tumaini Lenye Baraka: Diwani ya Christopher Mwashinga” Berrien Springs, MI: Maximum Hope Books, 2017) uk. i-iii
Ushawishi wa Tumaini Lenye Baraka
Baadhi ya mashairi Christopher Mwashinga yaliyomo katika diwani hii ya Tumaini Lenye Baraka yamekuwa yakichapishwa kila juma nchini Tanzania katika gazeti la Sauti Kuu linalotoka kila Alhamisi. . Mengine yamekuwa yakisomwa au kughanwa katika mikutano mbalimbli ya kijamii na kidini katika nchi mbalimbali duniani. Kwa mfano shairi lake maarufu lijulikanalo kama "Njozi Haiwezi Kufa" liliwasilishwa katika Kongamano la Kimataifa la Vijana Afrika (Pan African Youth Congress) lililofanyika katika Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki, Baraton, nchini Kenya, Desemba 2019. Vilevile mashairi yake yamekuwa yakitumika katika mikutano mingine nchini Tanzania. Miaka ya karibuni, vituo mbalimbali vya radio na televisheni nchini Tanzania vimekuwa vikitumia mashairi yake katika vipindi vyao ili kufikisha ujumbe wa matumaini kwa watazamaji na wasikilizaji wao. Kwa mfano kituo kikubwa cha televisheni cha Hope Channel Tanzania katika kipindi chao cha Mbiu ya Kusini na Morning Star Radio kinachorushwa kila siku ya Jumapili.
Lucia Chiavola Birnbaum
Lucia Chiavola Birnbaum ni mwanaharakati, mwanahistoria wa kitamaduni na profesa anayeibuka wa nchini Marekani mwenye asili ya Sicilia.
Maisha Binafsi
Birnbaum alizaliwa katika mji wa Kansas, Missouri. Alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha California, Berkeley akiwa na Ph.D mnamo mwaka 1964.
Hawalis
Hawalis ni mchezo wa kitamaduni wa mancala unaochezwa nchini Oman na vilevile Zanzibar, ambapo unajulikana kama Bao la Kiarabu, ukiwa na sheria tofauti kidogo.
Inahusiana kwa karibu na mancala za Kiafrika kama vile Bao (Tanzania, Malawi, Kenya), Msumbiji na Malawi), DR Congo, Mulabalaba (Zambia), Muvalavala (Angola) na Tschuba (Afrika Kusini, Msumbiji).
Kidengese
Kidengese ni lugha ya Kibantu nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo inayozungumzwa na Wadengese. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidengese imehesabiwa kuwa watu 8600. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kidengese iko katika kundi la C90.
Florence, Alabama
thumbnail|right|280px|Mji wa Florence, Alabama thumb|right|260px|Mahali pa Florence katika [[Alabama]] Florence ni mji wa Marekani katika jimbo la Alabama. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 140,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 167 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Richard Stallman
thumb|Stallman mnamo 2019 Richard Stallman (* 16 Machi 1953) ni mtaalamu wa programu za tarakilishi (kompyuta) aliyeanzisha harakati ya kuunda programu huria.
Wakati wa miaka ya 1970 alikuwa mtungaji wa programu kwenye taasisi ya tarakilishi kwenye chuo kikuu cha MTI (Harvard USA). Alipoona ya kwamba makampuni ya kutunga programu zilianza kubana uhuru wa kubadilisha programu hizi aliamua kufuata njia tofauti.
Stallmann alianzisha mradi wa GNU na shirika la Free Software Foundation. Hata wikipedia inatumia mara nyingi laiseni ya GNU inayomruhusu kila mtu kubadilisha programu, picha na yaliyomo mengine kwenda mtandao au kwenye tarakilishi.
Ziwa Tsimanampetsotsa
thumb|Ziwa Tsimanampetsotsa Ziwa Tsimanampetsotsa (kwa Lac Tsimanampetsotsa; pia huitwa Ziwa Tsimanampesotse) ni ziwa lenye alkali kiasi katika Mkoa wa Toliara, sehemu ya kusini-magharibi ya Madagaska. Iko karibu-24.11667°N, 43.75°W. Ziwa limehifadhiwa ndani ya Hifadhi ya Kitaifa ya Tsimanampetsotsa na pia liko ndani ya eneo la Ramsar. Tovuti ya Ramsar ina jumla ya eneo la 456km za mraba, wakati uso wa ziwa ni mdogo zaidi.
Jina la ziwa katika Kimalagasi linamaanisha "ziwa bila pomboo ". Ni mahali patakatifu kwa ibada, sherehe na matambiko. Tabu za mitaa huzuia uchafuzi wa maji. Kuogelea na kutumia pirogues ni marufuku. Maji, matope na baadhi ya mimea kutoka ziwani hutumiwa katika dawa za jadi (Tahirindraza na Marikandia 2015).
Wachuuzi wa Data (Soko la Hisa la Nairobi)
Kutokana na kuongezeka kwa idadi ya makampuni yaliyosajiliwa katika Soko la Hisa la Nairobi, makampuni za uchuuzi wa data inayotumika kuuza na kununua hisa yameongezeka.
Umuhimu wa Data
Lengo kuu ya kuuza na kununua hisa katika soko ni kupata faida kifedha. Hivyo basi, wafaa kuwa na habari/data yote inayohusiana na hisa ya makampuni uliyonayo na unayotaka kununua. Umuhimu wa data hii kwa wawekezaji wa hisa ni kama vile:
Asili ya Data
Kama jina inavyoashiria, 'wachuuzi wa data' hushughulika na kueneza kwa data hiyo. Hivyo basi, hukusanya data kutoka kwa asili mbali mbali na kuieneza kwa wanaohitaji kwa mfano, wawekezaji katika soko la hisa. Asili ya data hii ni kama vile:
Orodha ya Wachuuzi wa Data
Jedwali lifwatalo laonyesha makampuni ya uchuuzi wa data nchini Kenya.
Luvironza
thumbnail|right|200px|Mto Luvironza wenye chanzo chake katika mlima Luvironza
Luvironza ni jina la mlima mkubwa wa Burundi na pia jina la mto wenye chanzo chake huko mlimani.
Mlima Luvironza una kimo cha m 2,700 juu ya UB uko kilomita 45 upande wa mashariki wa Ziwa Tanganyika.
Mto Luvironza unaanza hapo ambapo hutazamwa kuwa ni chanzo cha mbalizaidi cha Nile. Mto huu una mwendo wa km 110 hadi kuishia katika mto Ruvuvu ambao ni tawimto la Kagera. Tahajia nyingine ya jina lake ni Mto Ruvyironza.
Antonio Maria Gianelli
thumb|[[Sanamu yake.]] Antonio Maria Gianelli (Cereta, karibu na Mantova, 12 Aprili 1789 – Piacenza, 7 Juni 1846) alikuwa askofu wa Kanisa Katoliki katika Jimbo Katoliki la Bobbio, Italia Kaskazini, kuanzia mwaka 1837 hadi kifo chake.
Katika juhudi zake kwa mahitaji ya kiroho na ya kimwili ya watu, alianzisha mashirika ya kitawa ya Mabinti wa Bibi Yetu wa Bustani na Wamisionari wa Mt. Alfonsi.
Gianelli alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XI tarehe 19 Aprili 1925, halafu mtakatifu na Papa Pius XII tarehe 21 Oktoba 1951.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Fuvu la kichwa la Ndutu
Fuvu la kichwa la Ndutu ni sehemu ya fuvu la zamadamu ambayo imekuwa ikilinganishwa na lile la Homo erectus, Homo rhodesiensis, na Homo sapiens wa kwanza, kutoka Pleistocene ya kati, inayopatikana katika ziwa Ndutu, kaskanizi mwa Tanzania.
Ponta Jalunga
thumb|Ponta Jalunga Ponta Jalunga ni rasi iliyopo Kaskazini Mashariki mwa bandari ya Furna, kisiwa cha Brava kusini magharibi mwa Cabo Verde. Ni sehemu ya kaskazini mashariki kabisa ya kisiwa hicho. Ni eneo lenye miamba, hadi mita 120 kwa urefu. Ilitajwa kama "Pt. Ghelongo" katika ramani ya 1747 iliyochorwa na Jacques-Nicolas Bellin.
Mto Mwirata (Muyinga)
ni korongo linalopatikana kaskazini mwa Burundi (mkoa wa Muyinga).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mkingili
Mkingili, mkingii, mkingiri, mkingila, mcherewa, mchongoma, mgo au mgovigovi (Flacourtia indica) ni mti wenye miiba na majani madogo katika familia Salicaceae.
La Madeleine, Nord
thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa La Madeleine, Nord left|60px La Madeleine ni mji wa Ufaransa.
Montenegro
thumb|left|300px|Ramani ya Montenegro Montenegro (yaani Mlima mweusi kwa lugha ya Kiitalia; kwa Kimontenegro: Црна Гора au Crna Gora) ni nchi ndogo ya Ulaya kwenye rasi ya Balkani.
Ina pwani ya Mediteranea na inapakana na Albania, Kosovo, Kroatia, Serbia, Bosnia na Herzegovina na Masedonia.
Mji mkuu ni Podgorica
Nchi ni mwanachama wa Umoja wa Mataifa na inatarajia kujiunga na Umoja wa Ulaya.
Historia
Tangu karne za kati maeneo ya Montenegro yalikaliwa na watu ambao walitumia lahaja ya lugha ya Kiserbokroatia na kufuata Ukristo wa Kiorthodoksi.
Katika eneo lenye milima mingi makabila yao yalifaulu kutunza kiwango cha uhuru chini ya himaya mbalimbali.
Tangu mwaka 1500 Milki ya Osmani ilivamia sehemu kubwa ya Balkani yaani nchi za Ulaya kusini-mashariki. Lakini Waosmani walishindwa kutawala mabonde ya Montenegro.
Makabila yake yaliunganika chini ya maaskofu wa Cetinje walioshika nafasi kama viongozi wa kiroho na wa kisiasa hadi karne ya 19 wakitumia cheo cha "Vladika". Jinsi ilivyo kwa maaskofu wa Kiorthodoksi hawakuruhusiwa kuoa, hivyo ilikuwa kawaida ya kwamba mpwa wa askofu mtawala aliandaliwa kumfuata na kuwa vladika mpya.
Baada ya kupata msaada wa kidiplomasia kutoka Urusi, sultani wa Milki ya Osmani alipaswa kutambua uhuru wa Montenegro.
Mwaka 1851 askofu na vladika Danilo II aliamua kuoa akajiuzulu cheo chake cha Kikanisa na kuendelea kutawala kama mtemi wa Montenegro.
Nikola I alikuwa mtemi kuanzia mwaka 1860. Wakati wake uhuru wa Montenegro ulitambuliwa na mataifa ya Ulaya. Milki ya Osmani ilipaswa kukubali polepole uhuru ya mataifa mbalimbali ya Balkani kama Waserbia, Wabulgaria na Waromania na katika mchakato wa kupanga mipaka mipya eneo la Montenegro liliongezeka pia.
Mwaka 1910 kwenye sherehe ya miaka 50 ya utawala wake, Nikola alipokea cheo cha "mfalme wa Montenegro".
Nchi hii ndogo iliingia katika Vita Kuu ya Kwanza upande wa Serbia ikavamiwa na jeshi la Austria-Hungaria mwaka 1915 na mfalme alipaswa kukimbilia Ufaransa.
Baada ya vita mkutano wa kimapinduzi ulitangaza kuunganishwa kwa Montenegro na Serbia. Wakati wa kuporomoka kwa Austria-Hungaria lilitangazwa dola jipya la Ufalme wa Yugoslavia lililojumuisha Serbia - Montenegro, Kroatia, Slovenia pamoja na maeneo ya Bosnia-Herzegovina. Montenegro ilikuwa sasa mkoa mmojawapo ndani ya Yugoslavia.
Ufalme huo ulivamiwa na Italia na Ujerumani wakati wa Vita Kuu ya Pili na kugawiwa kwa muda.
Baada ya vita wanamgambo Wakomunisti chini ya Josip Broz Tito walishinda wapinzani wote na kuanzisha Shirikisho la Jamhuri ya Watu wa Yugoslavia na katika katiba yake Montenegro ilikuwa tena moja kati ya jamhuri sita zilizounda shirikisho hili.
Baada ya kifo cha Tito umoja wa Yugoslavia ulidhoofika. Mashindano kati ya mataifa ndani ya nchi yaliongezeka. Mwaka 1991 Kroatia, Slovenia na Masedonia zilichukua hatua ya kutoka nje ya shirikisho na kujitangaza kuwa nchi huru za pekee. Mwaka 1992 jimbo la Bosnia na Herzegovina likafuata na kutoka nje.
Tangu hapo "Yugoslavia" ilikuwa jina la umoja wa Serbia na Montenegro pekee. Mwaka 2003 jina la Yugoslavia lilifutwa. Mwaka 2006 hata umoja uliobaki kati ya Serbia na Montenegro ulifutwa na kila nchi imeendelea peke yake.
Hivyo Montenegro ni tena nchi ya kujitegemea.
Wakazi
Wananchi ni mchanganyiko mkubwa upande wa kabila na lugha, ingawa wengi wana asili ya Kislavoni.
Upande wa dini wengi ni Waorthodoksi (72.07%), wakifuatwa na Waislamu (19.11%) na Wakatoliki (3.44%).
Masasi (mjini)
Masasi ni jina la kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 34,172 waishio humo.
Francis Imbuga
'’’Francis Imbuga’’’ anatambulika kama gwiji wa maswala ya uigizaji nchni Kenya. Kama mwandishi wa tamthilia,muigizaji na hakimu wa michezo ya kuigiza,amekuwa kipao mbele wa mswala ya ubunifu,haswa kwa waandishi wanaoibuka.
Historia na masomo
Francis Imbuga alizaliwa katika kijiji cha Wenyange, Maragoli Magharibi, Magharibi mwa Kenya mnamo tarehe 2 Februari mwaka wa 1947. Tamthilia zake ambazo nyingi huzingatia kuwepo kwa umoja na maridhiano katika familia za kitamaduni za Afrika zinatokana na yeye kulelewa na nyanya na babu zake katika eneo la Chavakali.Kwenye mahojiano ya mwaka wa 1986,alikiri kuwa ni malezi yake yaliyomjenga kimaisha na kisanaa.Densi.methali,heshima na urembo wa Kiafrika zilitiririka na kudhihirika kwenye tamthilia zake na pia maishani mwake.
Hatima ya jamii ya Waafrika ilyozungukwa na itikadi ngeni ndio ilokuwa dhamira na maudhui ya kazi za waandishi waanzilishi wa Afrika,kazi ambazo Imbuga alizisoma.Kazi za Ngugi wa Thiong'o kama vile Weep Not, Child (1964), The River Between (1965), na The Black Hermit (1968)  zina maudhui makuu ya  mabadiliko ya kihistoria ya Waafrika na mizozo inayotokana na kuwepo kwa Wazungu katika Afrika.. Imbuga alizisoma kazi hizi pamoja na za waandishi wengine kama vile Elvania Zirimu, Peter Nazareth, Jonathan Kariara,na Okot p'Bitek.
Imbuga alisomea swala la "The Techniques of Improvised Drama" kwa shahada yake ya Masters .Kwa udhamini wa UNESCO  kati ya miaka za 1974 na 1975 ,alipata kuzuru Idara ya Uigizaji (Drama Department ) ya University College, Cardiff;Taasisi ya Masomo ya Kiafrika (Institute of African Studies)  katika Chuo Kikuu cha Ghana, Legon; na  Idara ya Sanaa ya Uigizaji (Department of Theatre Arts)  katika  Chuo Kikuu cha Ibadan, Nigeria. Mwaka wa 1976, Imbuga aliteuliwa kama mkufunzi katika Idara ya Mawasiliano ya Elimu na Teknolijia (Department of Educational Communication and Technology) katika Chuo Kikuu cha Nairobi. Alihamia mwaka wa 1978 Chuo Kikuu cha Kenyatta, na kupanda ngazi hadi kuwa Mkufunzi Mkuu na kuteuliwa Mkuu wa Idara ya Fasihi ya Kingereza (Department of Literature).
Tajriba yake kwenye uigizaji ilianzia katika Shule ya Upili ya Alliance, ambako mchezo wa kuigiza wake ulioitwa  Omolo uliteuliwa kwenye fainali za  Kenya National Schools' Drama Festival mwaka wa 1969. Akiwa mhusika mkuu,Imbuga aliteuliwa kuwa Muigizaji Bora wa Mwaka,na maravmoja akaanza kuandikia kituo cha televisheni cha Voice of Kenya-kwa sasa KBC- mchezo wa kuigiza endelezi wa "Omolo" Imbuga alipata shahada ya digrii kwenye Elimu (bachelor of arts degree in education) katika Chuo Kikuu cha Nairobi.Akiwa chuoni (1970-1973), Imbuga aliiguza kwenye zaidi ya michezo ya kuigiza hamsini kwenye kipindi cha African Theatre kwenye runinga ya Voice of Kenya.
Kazi yake
Tamthilia tisa za Imbuga zilizochapishwa huigizwa kila mara na kazi zake hujadiliwa katika semina mbalimbali duniani. Tamthilia zake kama vile—Betrayal in the City (1976), The Successor (1979), Man of Kafira (1984), na Aminata (1988)—zimesomeshwa katika shule za sekondari na Vyuo mbalimbali katika Afrika Mashariki na Kati. Kwenye tamthilia zake,Imbuga hutumia ufasaha kwenye fasihi ya Kiluhya ambayo ni lugha yake,kusimulia maudhui yake.Kama mwanzilishi wa waandishi wa Afrika,yeye husisitiza umoja na hadhi uliokuwepo kabla ya kuja kwa mkoloni.Adui wake mkuu ni Mzungu,ambaye alikuja kuharibu ustaarabu huu wa Mwafrika. Tamthilia zake zilizochapishwa hadi sasa ni: 1.	Kisses of Fate (1972)
2.	The Fourth Trial (1972)
3.	The Married Bachelor (1973)
4.	Game of Silence (1977) 5.	Betrayal in the City (1976)
Sukulenti
300px|thumbnail|Jani la [[mshubirimani lililokatwa; utomvu unatoka nje|link=https://sw.wikipedia.org/wiki/Picha:Split_Aloe.jpg]]Sukulenti (lat. sucus = utomvu; ing. succulents) au Mimea yenye utomvu mwingi ni mimea iliyojitohoa kwa maisha katika mazingira yabisi.
Mimea hii ya familia na jenasi tofauti ina uwezo wa kutunza maji ndani ya majani au mashina yao. Kwa hiyo mara nyingi ama majani au shina ni nono kutokana na uwingi wa utomvu ndani yao.
Kwa hiyo "sukulenti" si jina la spishi au familia maalumu ya mimea lakini neno hili linataja tu umbo la mimea ya aina mbalimbali iliyo imekuwa tofauti kutokana na mazingira yake. Jenasi moja ya mimea inaweza kutia ndani aina zenye majani nono yenye utomvu mwingi na pia aina nyingine zenye majani ya kawaida zinazomea katika mazingira tofauti.
Francis Imbuga
Kazi yake
7.	Man of Kafira (1984)
Sukulenti
Pia kuna tofauti kati ya watalaamu eti ni nini inayostahili kuitwa sukulenti. Wengi wanaangalia majani na mashina pekee lakini kuna wengine wanaoingiza mle pia mizizi inayotunza maji lakini wengine hawakubali.
Mifano ya sukulenti iliyokubalika na pande zote ni mbuyu, mkonge, mshubirimani na aina za mpungate.
Francis Imbuga
Marejeo
1.	http://www.bookrags.com/biography/francis-d-imbuga-dlb/
Konvoyone
Konvoyone (pia: Conwoion, Conwoyon, Konvoion; Comblessac, 788 hivi - Saint-Maixent de Plélan, leo nchini Ufaransa, 5 Januari 868) alikuwa mmonaki aliyeanzisha monasteri ya Redon huko Bretagne, ambamo, chini ya uongozi wake na kanuni ya Mt. Benedikto, wamonaki walistawi kiroho. Baada ya hiyo kuteketezwa na Wanormani, alianzisha nyingine, alimofariki akiwa mzee sana.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu. Heshima hiyo ilithibitishwa na Papa Pius IX tarehe 3 Mei 1866.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Januari.
Phyllis Birkby
Phyllis Birkby (Desemba 6, 1932 – Aprili 13, 1994) alikuwa mwanaharakati, msanifu, mtengeneza filamu, mwalimu, na mwanzilishi wa shule ya wanawake ya mipango na Usanifu wa nchini Marekani.
Osmancık
thumb|Osmancık ni mji na wilaya iliopo Mkoani Çorum kwenye kanda ya Bahari Nyeusi huko nchini Uturuki.
Kapa (pwani)
thumb|left|300px|Kapa nchini [[Panama]] Kapa au wangwa (wengi: nyangwa) ni msitu unaokua katika maji ya chumvi kwenye fuko za bahari za kanda za tropiki na nusutropiki (kati ya latitudo za 25º kaskazini na 25º kusini). Jumla ya maeneo ya kapa duniani kote ilikuwa km² 137,800 (maili za mradi 53,190) katika nchi na maeneo 118 mwaka 2000.
Miti inayokua ndani ya nyangwa, kama mikoko na mikandaa, inaweza kumudu maji yenye chumvi nyingi. Na mizizi yao inaunda matawi yanayomea juu ya matope na kupumua hewa, kwa sababu matope hayana oksijeni ya kutosha. Spishi nyingine zinabebwa juu ya mizizi kama magongo.
Spishi za miti ya kapa zinazotokea Afrika ya Mashariki ni:
Mark Twain
Mark Twain lilikuwa jina la kisanii la Samuel Langhorne Clemens (30 Novemba 1835 - 21 Aprili 1910) aliyekuwa mwandishi nchini Marekani.
Maisha
Alizaliwa katika mji wa Florida kwenye jimbo la Missouri akaendelea kuwa mwandishi wa magazeti na baadaye nahodha wa meli ya mto Missisippi.
Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani ilizuia usafiri wa mtoni akaenda magharibi alipojaribu kuchimba dhahabu akaanza tena kuandika kwenye gazeti.
Mwaka 1863 alianza kuandika kwa jina la kuchaguliwa "Mark Twain". Jina hilo lilitokana na lugha ya mabaharia likimaanisha "alama mbili" kwenye uzi wa kupima kina cha maji chini ya meli ni kina kinachohitajika kwa safari. Kwa jina hilo alitoa hadithi za kichekesho zilizopendwa na watu akajenga sifa yake.
Akatumwa na magazeti kwa safari akiendelea kutoa taarifa za kichekesho juu ya safari zake.
Uwanja wa Lake Tanganyika
Uwanja wa Lake Tanganyika ni uwanja unaotumika kwa ajili ya michezo tofauti tofauti katika Wilaya ya Kigoma-Ujiji, Kigoma, Tanzania. Unatumika zaidi kwa mechi za mpira wa miguu. Uwanja huo unachukua watu takribani 20,000.
1572
Makala hii inahusu mwaka 1572 BK (Baada ya Kristo).
Steve Biko
Steve Bantu Biko (18 Desemba 1946 – 12 Septemba 1977) alikuwa mwanaharakati mwenye kupiga vita ubaguzi wa rangi nchini Afrika Kusini, mnamo miaka ya 1960 na 1970.
1572
Matukio
thumb|250px|[[Kilwa Kisiwani mwaka 1572]]
Steve Biko
Biko alikuwa kiongozi wa wanafunzi, baadaye akaanzisha vuguvugu la Black Consciouness Movement (Harakati za kujitambua kwa watu weusi). Vuguvugu hilo lilipata nguvu sana na kuenea haraka katika miji mingi yenye idadi kubwa ya watu weusi.
Wasifu
Stephen Bantu Biko alizaliwa mjini King Williams Town, ndani ya jimbo la Eastern Cape nchini Afrika Kusini. Biko alikuwa mwanafunzi wa Chuo Kikuu cha Natal Medical School.
Hapo awali Biko alikuwa akijishughulisha na masuala ya kutafuta "Umoja wa Umma wa Wanafunzi Afrika Kusini" (National Union of South African Students), baada ya kuweza kuwaadikisha watu weusi, wahindi, na watu weupe pia, kwamba wakiwa kama wanfunzi wanahitaji jumuiya itakayokuwa inawaangalia wanafunzi.
Kwa mpango huo aliweza kufanikisha kuanzishwa kwa Jumuiya ya Wanafunzi nchini Afrika ya Kusini, kwa Kiingereza: South African Students' Organisation (Kifupi: SASO) mnamo miaka ya 1968, na Biko akachaguliwa kuwa kama rais wa kwanza wa juimuiya hiyo.
SASO pia ilikuwa na mahusiano ya kisiri na jumuiya ya Harakati za kujitambua kwa watu weusi (Black Consciousness Movement, Kifupi: BCM). Mke wa Biko bibie Ntsiki Mashalaba, alikuwa mchangiaji mzuri wa kundeleza jumuiya ya "Harakati za kujitambua kwa watu weusi".
Ntsiki na Biko kwa pamoja walizaa watoto wawili: mtoto wa kwanza alikuwa wa kike aliyejulikana kwa jina la Lerato, alizaliwa mnamo mwaka 1974, ambaye baadae alifariki akiwa na umri wa miezi miwili tu. Mtoto wa pili alikuwa wa kiume, allitwa Hlumelo, alizaliwa mnamo mwaka 1978, baada ya kifo cha Biko.
Biko aliwekewa hadi mipaka katika baadhi ya sehemu asikanyage kabisa yaani. Pia hakuruhusiwa kuzungumza mbele ya hadhara. Vile vile ilikatazwa kabisaa kuzungumzia dondoo za Biko alizokuwa akisema, ikiwemo tamko au maneno yoyote yale azumngumzayo bwana Biko.
Kifo chake
Tarehe 18 Agosti ya mwaka 1977, Biko alitiwa nguvuni na polisi kwa thuhuma ya ugaidi kifungu namba 83 cha 1967 cha nchini Afrika Kusini. Steve Biko alipatwa na majelaha makubwa kichwani baada ya kukamatwa na mapolisi na kuanza kumpa kipigo kisichokuwa na kifani. Wakamfunga na minyororo katika kidirisha cha machuma kwa muda siku nzima.
Mnamo tarehe 11 Septemba ya mwaka 1977 mapolisi walimfunga Biko nyuma gari aina ya Land Rover, akiwa uchi, na kuanza kuendesha gari kwa umbali wa km 1,200. Alikufa mda mchache baada ya kujiri katika jela ya Pretoria, mnamo tarehe 12 Septemba ya mwaka 1977.
Polisi wakatangaza kwamba kifo chake kilisababishwa na njaa kali. Biko alikutwa na majeraha makubwa kichwani kwake, ambapo mengi yalionekana kama ushaidi mkali kuwa jamaa alifanyiwa kitendo cha kiukatili na hao waliomkamata. Kisha mwandishi wa habari na kiongozi wa kisiasa wa sasa, Bi. Helen Zille, alifuchua ukweli uliojificha juu ya kifo cha Biko.
Juu ya umaarufu wake, habari za kifo cha Biko zilienea haraka sana, macho ya watu walifunguka ulimwenguni kutambua ukatili wa ubaguzi wa rangi uliokuwa unaendelea humo nchini Afrika ya Kusini. Mazishi yake yalihudhuliwa na mamia ya watu, wakiwemo baadhi ya mabalozi na wanadiplomasia wengine kutoka Marekani na Magharibi mwa Ulaya. Mwandishi wa habari mzungu wa Africa Kusini bwana Donald Woods, aliyekuwa rafiki wa karibu wa Biko, ambaye yeye ndio aliyepiga picha za majelaha ya kichwani kwa Biko, nae alihudhulia mazishi hayo.
Woods alilazimika kutoroka nchini Afrika Kusini na kuelekea Uingereza, ambapo alifanya kampeni mbalimbali zidi ya ubaguzi wa rangi na kuweka bayana zaidi habari za Biko kuhusu maisha yake mpaka kifo chake. Woods alindika habari mbalimbali, zikiwemo makala na vitabu pia vyenye kuhusu maisha na habari zote za Steve Bantu Biko.
Mwaka uliofuata tarehe 2 Februari 1978, jaji mkuu wa Eastern Cape alitoa tamko la kusema kwamba hatotoa hukumu kwa askari yoyote yule aliyehusika kwa kukamatwa na kutiwa kuizini kwa Biko. Wakati kesi inaendelea, ilitangazwa kuwa majelaha yote yaliyokuwa kichwani kwa Biko, ilikuwa ni kutaka kujaribu kujiua mwenyewe, na haikumaanisha kuwa Biko alipigwa.
Uongozi wa mahakama ulisema kwamba kesi haijapitishwa hukumu kwakuwa ilikosa msaada wa kiushahidi wenye kuonyesha kwamba Biko aliuawa. Mashtaka ya kuuwana yalikuwepo sema kilichokuwa kimefikiriwa ni hujma na sikingine, ila kwakuwa mauwaji yashatokea mnamo mwaka 1977, muda wa kotoa hukumu ukawa ushapita, hivyo hukumu ikawa imefeli.
Baada ya hujma na mazungushano ya huku na kule ikabidi iundwe "Tume ya ukweli na upatanishi" (Kwa Kiing:Truth and Reconciliation Commission), ambayo iliundwa kwa kufuata taratibu ndogo tu za kibaguzi, ilitaarifiwa mnamo 1997 kuwa moja kati ya maaskari watano wa kikosi cha usalama nchiini Afrika Kusini, alikubali kuwa yeye alichangia kuuawa kwa Biko, askari huyo ambaye alikuja kufa katika machafuko ya Soweto zidi ya ubaguzi wa rangi nchini Afrika ya Kusini.
Mnamo tarehe 7 Oktoba mwaka 2003 Wizara ya Sheria ya Afrika Kusini ilitangaza rasmi kwamba maaskari watano walioshtakiwa kwa kosa la mauwaji ya Biko, hawato hukumiwa kwasababu hakuna ushaidi wa kotosha, ukweli ni kwamba muda wa kutoa hukumu pia nayo ushapita, hivyo hamna hukumu yoyote ile zidi ya maaskari hao.
Aalen
thumbnail|right|280px|Mji wa Aalen
Tarafa ya Man
Tarafa ya Man (kwa Kifaransa: Sous-préfecture de Man) ni moja kati ya Tarafa 11 za Wilaya ya Man katika Mkoa wa Tonkpi ulioko magharibi mwa Cote d'Ivoire.
Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 188,704.
Makao makuu yako Man (mji).
Hapa chini ni majina ya vijiji 29 vya tarafa ya Man na idadi ya wakazi mwaka 2014 :
• # Bantégouin (586)
• # Bigouin (1 091)
• # Blolé (2 784)
• # Dainé 2 (692)
• # Dompleu (2 622)
• # Gagouin (511)
• # Godégouin (569)
• # Gouakpalé (546)
• # Gouimpleu 1 (971)
Niccolo Machiavelli
thumb|right|Taswira ya Macchiavelli ilivyochorwa na [[Santi di Tito]] Niccolo Machiavelli (kwa Kiitalia: Niccolò di Bernardo dei Macchiavelli) (3 Mei 1469 – 21 Juni 1527) alikuwa mwanasiasa, mwandishi na mwanafalsafa nchini Italia.
Machiavelli anajulikana duniani kwa maandishi yake ambamo alieleza siasa kama mbinu ya kutafuta na kutetea utawala bila kujali maadili au tofauti kati ya mema na mabaya.
Tarafa ya Man
• # Guianlé (1 421)
Niccolo Machiavelli
Maisha
Machiavelli alizaliwa mjini Firenze akaendelea kuishi huko.
Tarafa ya Man
• # Kassiapleu (1 148)
Niccolo Machiavelli
Maisha
Alijiunga na utumishi wa serikali ya jamhuri ya Firenze wakati watemi wa ukoo wa Medici walipofukuzwa mjini. Akawa katibu wa serikali na balozi wake katika safari mbalimbali za kutembelea watawala wa nje.
Maandishi
Kitabu chake ambacho kimekuwa maarufu kinaitwa "Il Principe" (tamka: il prin-chi-pe) au "Mtawala". Humo alieleza masharti ya utawala kwa kiongozi wa kisiasa.
Tarafa ya Man
• # Kpangouin 2 (1 409)
Niccolo Machiavelli
Maandishi
Machiavelli aliandika ya kwamba ni afadhali kama mtawala anapendwa na kuhofiwa na wananchi kwa wakati uleule. Ila, kama anapaswa kuchagua kati ya kupendwa au kuhofiwa kwa sababu haiwezekani kuwa na pande zote mbili wakati mmoja, ni heri akihofiwa.
Tarafa ya Man
• # Krikouma (1 205)
Niccolo Machiavelli
Maandishi
Haya yote yanatakiwa machoni pa Machiavelli kwa shabaha ya juu ambayo ni heri ya umma. Utawala wa kiongozi mmoja uwe kipindi tu na shabaha iwe jamhuri inayofuata sheria zake. Ila tu katika vipindi vya matatizo uongozi mkali unapaswa kuwepo.
Tarafa ya Man
• # Man (148 945)
• # Petit Gbèpleu (648)
• # Seupleu (849)
• # Voungoué (1 764)
• # Yébégouin (324)
• # Zadépleu (463)
• # Zélé (3 042)
• # Biélé (1 533)
• # Gbatongouin (1 205)
• # Gueupleu (979)
• # Kiélé (2 918)
• # Lamapleu (1 132)
• # Oulédépleu (718)
• # Zérégouin (647)
La Possession
thumbnail|right|280px|Mji wa La Possession
Sungurlu
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Çorum kwenye kanda ya Bahari Nyeusi huko nchini Uturuki.
Tarafa ya Lakota
Tarafa ya Lakota (kwa Kifaransa: Sous-préfecture de Lakota) ni moja kati ya Tarafa 6 za Wilaya ya Lakota katika Mkoa wa Lôh-Djiboua ulioko kusini mwa Cote d'Ivoire.
Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 77,223.
Makao makuu yako Lakota (mji).
Hapa chini ni majina ya vijiji 51 vya tarafa ya Lakota na idadi ya wakazi mwaka 2014 :
• # Akabréboua (3 390)
• # Djidjé Sud (410)
• # Djidjiri (306)
• # Gbahiri (1 322)
• # Koudoulilié Extension (838)
• # Koudoulilié Village (821)
• # Lakota (31 145)
• # Abatoulilié (923)
• # Baboué (416)
• # Dakouritrohouin (1 102)
• # Dalougoulié (286)
• # Dékédou (280)
• # Diogoboua (2 189)
• # Djagoboua (993)
• # Djéléboué (427)
• # Dogoboua (1 001)
• # Gaougnagbolilié (789)
• # Gbagrélilié (447)
• # Gbéga (1 043)
• # Gnakouboué 1 (1 372)
• # Gogné (1 773)
• # Gogoko (907)
• # Gragba Dabolilié (1 289)
• # Gragbalilié (734)
• # Grand-Déboua (2 223)
• # Grogouya (1 321)
• # Guiguédou (1 396)
• # Kahitohourililié (825)