cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harvey Molotch
Harvey Luskin Molotch (amezaliwa Januari 3, 1940) ni mwanasosholojia wa Kimarekani anayejulikana kwa tafiti ambazo zimegundua tena uhusiano wa nguvu katika mwingiliano, vyombo vya habari, na jiji. Alisaidia kuunda uwanja wa sosholojia ya mazingira na ana mbinu za hali ya juu katika sayansi ya kijamii. Katika miaka ya hivi karibuni, Molotch alisaidia kukuza uwanja mpya-sosholojia ya vitu. Kwa sasa ni profesa wa Sosholojia na Masomo ya Metropolitan katika Chuo Kikuu cha New York. Utangulizi Wake kwa Sosholojia umeangaziwa kama mojawapo ya kozi za Elimu Huria za NYU zinazopatikana ili kutiririshwa bila malipo. Kozi nyingine anazofundisha ni pamoja na Mbinu za Mafunzo ya Metropolitan na Vitu vya Mjini. Pia anahusishwa na programu ya wahitimu katika Humanities na Social Thought.
Wasifu
Molotch alizaliwa Harvey Luskin huko Baltimore, Maryland, ambapo familia yake ilikuwa katika biashara ya magari ya rejareja upande mmoja na biashara ya vifaa vya nyumbani ya Luskin kwa upande mwingine. Baba yake, Paul Luskin, alikufa katika Vita vya Bulge mnamo 1944 wakati wa Vita vya Kidunia vya pili. Mama yake aliolewa tena na Nathan Molotch. Alipata BA katika falsafa kutoka Chuo Kikuu cha Michigan (1963), na nadharia ya John Dewey. Alipata MA (1966) na PhD (1968) katika sosholojia kutoka Chuo Kikuu cha Chicago. Alihudumu katika Jeshi la Merika, lililowekwa Maryland na Virginia, 1961-62.
Alifundisha katika Chuo Kikuu cha California, Santa Barbara kutoka 1967 hadi 2003. Pia amekuwa profesa mgeni katika Chuo Kikuu cha Stony Brook, Chuo Kikuu cha Essex, na Chuo Kikuu cha Northwestern. Mnamo 1998-99 alikuwa Profesa wa Centennial katika Shule ya Uchumi ya London.
Robin Williams
Robin McLaurin Williams (21 Julai 1951 – 11 Agosti 2014) alikuwa mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani. Alianza kuwa maarufu kwenye kipindi cha televisheni cha Mork & Mindy.
Wabunge wa Tanzania 2015
Wabunge wa Tanzania ni wawakilishi wa taifa katika Bunge la Tanzania wakichaguliwa mara moja kila baada ya miaka mitano kuingia katika Bunge la Tanzania. Wananchi wanapiga kura katika majimbo yao. Pia, kuna viti maalum kwa wanawake na wabunge hadi 10 wanaoteuliwa na Rais na Bunge lenyewe.
Vyama bungeni tangu 2015
Vyama vinavyofuata vina Wabunge waliochaguliwa katika uchaguzi wa 2015:
Spring Lake, New Jersey
thumbnail|right|250px|Chumba cha Martin Maloney kiliwekwa kwenye Jalada la Kitaifa la Maeneo ya kihistoria mnamo Oktoba 26, 1992.
thumb|right|260px|Mahali pa mji wa Spring Lake katika Monmouth County na [[New Jersey]] Spring Lake ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 3,500 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 5 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 4.4 km².
Maria Ibeshi Hewa
Maria Ibeshi Nkamba Hewa (amezaliwa tarehe 10 Juni, 1950) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.
A Grain of Wheat
A Grain of Wheat ni riwaya ya tatu na maarufu zaidi ya Ngugi wa Thiong'o, mwandishi kutoka Kenya.
Riwaya hii huchanganya hadithi kadhaa pamoja katika hali ya dharura nchini Kenya katika mapambano ya uhuru (1952-1959), unaolenga Mugo aliyekuwa mtulivu, ambaye maisha yake yalitawalwa kwa siri. Hadithi yenyewe inahusu nyumbani kwake katika maandalizi ya kijiji ya sherehe ya siku ya uhuru wa Kenya (siku ya Uhuru). Wapiganaji wa kundi la MAUMAU ambayo ilikuwa ikitumiwa na waafrika kama kundi kuu la kupinga Mkoloni,Mwanajeshi Mkuu R na Koinandu wanapanga tarehe ya kumuua hadharani ikiwa watampata msaliti ambaye aliyemsaliti Kihika (mpiganaji shujaa kutoka kijiji) miaka michache kabla ya Uhuru.
422 KK
Makala hii inahusu mwaka 422 KK.
Ndala (Shinyanga)
Kwa maana mengine ya jina hili angalia hapa
Ndala ni jina la kata ya Manisipaa ya Shinyanga katika Mkoa wa Shinyanga, Tanzania yenye msimbo wa posta 37108. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,432 waishio humo.
Wangasa
Wangasa ni kabila dogo la watu wa Tanzania kaskazini wanaoishi upande wa mashariki wa mlima Kilimanjaro, katika mkoa wa Kilimanjaro.
Mwaka 2000 walihesabiwa kuwa 4,285, ambao kati yao 200-300 tu waliweza kutumia lugha yao, Kingasa, jamii ya Kimasai. Kwa sasa lugha mama ya wengi wao ni Kichaga na inawezekana hakuna anayejua tena Kingasa.
Sentensi
Aina za sentensi
Kuna aina kuu nne za sentensi nazo ni:
1. Sentensi sahili - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi huru kimoja tu, mfanoː Mama anakula.
2. Sentensi changamano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa kishazi tegemezi na kishazi huru, mfanoː Mtoto aliyepotea ameonekana.
3.Sentensi ambatano - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa sentensi mbili zilizounganishwa na kiunganishi, mfanoː Baba analima ingawa mama anakula.
Sentensi ambatano huweza kuundwa kwaː a. sentensi sahili + sentensi sahili. b. Sentensi sahili + sentensi changamano. c. Sentensi changamano + sentensi changamano.
4. Sentensi shurutia - Hii ni aina ya sentensi iliyoundwa kwa mofimu za masharti, mfanoː ki, nge, ngeli pamoja na ngali. Njia za uchanganuzi wa sentensiː a. Njia ya matawi au ngowe. b. Njia ya mishale au mistari. c. Njia ya visanduku au jedwali. d. Njia ya maneno.
Hatua za uchanganuzi wa sentensiː 1. Kuainisha sentensi husika 2. Kugawa sentensi katika kiima na kiarifu 3. Kuonesha vipashio vya kiima na kiarifu 4. Kuainisha aina za maneno 5. Kuandika sentnsi husika kwa kila panapohusika
Muundo wa sentensi
Sentensi huundwa kwa sehemu kuu mbili:
Rolling Stone
Rolling Stone ni gazeti la habari za tamaduni mashuhuri kutoka nchini Marekani. Inajishuhulisha sana na makala kuhusu muziki, na vilevile michezo, filamu, na watu maarufu. Pia inajishughulisha na filamu zilizofanya vizuri na ripoti ya mapokeo za muziki, yaani inatoa orodha ya "wasanii wakali/albamu kali za karne", na maoni na majadiliano ya kisiasa.
2001
Makala hii inahusu mwaka 2001 BK (Baada ya Kristo).
Mto Mizenga
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Umma
Umma ni jumla ya watu wote katika kikundi, jamii au nchi.
Huduma ya Kangaroo
Huduma ya Kangaroo ni huduma wanayofanyiwa watoto wachanga, ambao huzaliwa kabla ya muda wa ujauzito kukamilika, watoto huguzishwa moja kwa moja na ngozi ya mtu mzima. Huduma ya Kangaroo kwa watoto ambao huzaliwa kabla ya muda wa ujauzito kukamilika inaweza kufanywa saa chache kwa siku, lakini kama wako sawa kiafya muda huo unaweza kuongezwa. Baadhi ya wazazi wanaweza kupakata watoto wao kwa saa nyingi kwa siku. Huduma ya Kangaroo, ambayo inatokana na jinsi baadhi ya wanyama wa marsupia wanavyobeba vikembe vyao, ilianzishwa awali kuhudumia watoto wachanga wanaozaliwa kabla ya muda wa ujauzito kukamilika katika maeneo ambayo hayana inikiubeta ama si za kutegemewa.
Maelezo
Huduma ya Kangaroo hunuia kurejesha hali ya kumfungia mtoto na mama ama baba kwa kumweka moja kwa moja karibu na ngozi ya mmoja wao. Hali hii humhakikishia mtoto joto la mwili na kuhusiana kisaikolojia. Mlalo wa Kangaroo humpa nafasi ya kunawiri. Kiwango imara cha joto la mzazi husaidia katika kudhibiti joto la mtoto mchanga kwa urahisi kuliko inikiubeta, na hurahisisha kunyonyesha.
Umma
Kisosholojia, umma ni watu walio na nia sawa katika jambo fulani kama vile, wasomaji wa gazeti, watazamaji wa televisheni au kandanda ama watumiaji wa mtandao.
Huduma ya Kangaroo
Maelezo
Ingawa njia hii ya kuhudumia mtoto mchanga ni tofauti na ile ya Utaratibu wa Ulaya ya NICU NICU iliyoelezwa hapa, njia zote mbili si za kipekee, na inakadiriwa kuwa zaidi ya vitengo 200 vya Vyumba vya watoto mahututi hutumia huduma ya Kangaroo siku hizi. Utafiti mmoja wa hivi karibuni uligundua kwamba asilimia 82 ya vitengo vya huduma ya watoto mahututi hutumia huduma ya kangaroo siku hizi huko Marekani.
Historia
Si maeneo yote duniani yaliyo na nyenzo za kutoa huduma za kiufundi na wafanyakazi wa huduma za afya kwa watoto wanaozaliwa kabla ya muda wa ujauzito kuisha au walio chini ya uzani. Mwaka 1978, kutokana na kuongezeka kwa maradhi na viwango vya vifo katika Taasisi ya Materno Infantil NICU huko Bogotá, Colombia, Dkt. Edgar Rey Sanabria, Profesa wa Taaluma ya magonjwa ya watoto wachanga katika Idara ya Huduma za watoto - Chuo Kikuu cha Nacional cha Colombia, ilianzisha utaratibu wa kuondoa uhaba wa watoa huduma za ulezi na ukosefu wa nyenzo. Alipendekeza kwamba wamama wawe na mguso WA moja kwa moja na ngozi ya watoto na watoto wao wanaozaliwa wakiwa chini ya uzani wa kawaida ili kuwapa joto na kwanyonyesha kwa njia ya pekee kama walivyohitaji. Hii ilipunguza msongamano katika nafasia za inikiubeta na walezi.
Kipengele kingine cha huduma ya Kangaroo ilikuwa ni kutolewa mapema kwa mtoto katika mlalo wa kangaroo licha ya kwamba mtoto hajakomaa. Imethibitishwa kuwa na mafanikio katika kuongeza uwekano wa mtoto ambaye huzaliwa kabla ya kukomaa ama mwenye uzani mdogo kunusurika na kupungua hatari ya maambukizi ya hospitali, magonjwa hatari, na ugonjwa wa kupumua (Conde-Agudelo, Diaz-Rossello, & Belizan, 2003). Aidha, iliongeza unyonyeshaji wa pekee kwa muda mrefu na kuboresha kuboresha kuridhika kwa mzazi na kujiamini.
Vigezo vinvyostahiki
Awali watoto ambao walistahiki huduma ya kangaroo ni pamoja na watoto waliozaliwa kabla ya muda wa ujauzito kukamilika au wenye uzani wa chini ya gramu 1500, waliopumua wenyewe. Ufuatiliaji wa hali ya mapafu na moyo, oksimetri, oksijeni ya ziada au pua (shinikizo la mpito wa hewa) uingizaji hewa, uingizaji kwenye mishipa, na hali zingine za ukaguzi hazizuii huduma ya kangaroo. Kwa hakika, watoto walio katika huduma ya kangaroo huelekea kutoathiriwa na apnea kuwa chini ya kukabiliwa na apnea na bradikadia na huwa na mahitaji ya oksijeni yasiyobadilika.
Mwanzoni mwa miaka ya 1990, dhana hiyo ilitetewa Amerika ya Kaskazini kwa watoto ambao hawakuwa wametosheleza kipindi cha ujauzito katika NICU na baadaye kwa watoto wazima. Utafiti umefanywa katika mataifa yaliyoendelea lakini kuna kusitishwa katika kutekelezwa kwa huduma ya kangaroo kutokana na upatikanaji wa inikiubeta na teknolojia kwa urahisi.
Mbinu
Katika huduma ya kangaroo kawaida mtoto huvaa mbeleko peke yake na hufungwa kwa mlalo wa kichwa juu katika kifua wazi cha mama na ugwe wa nguo kwa namna ambayo kichwa na shingo ya mtoto huzuia apnea. Mama huvaa shati au gauni ya hospitali iliyofunguliwa mbele. Nguo huzungushwa karibu na chini ya mtoto ili kuleta mkunjo.
Kimasana
Kimasana ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Chad na Kamerun inayozungumzwa na Wamasana. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kimasana nchini Chad imehesabiwa kuwa watu 130,000 na mwaka wa 1982 nchini Kamerun imehesabiwa kuwa watu 103,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimasana iko katika kundi la Kichadiki.
Mto Kalangmatidi
unapatikana katika wilaya ya Nwoya, kaskazini mwa Uganda.
Umma
Katika sayansi ya siasa, umma ni wananchi wakilinganishwa na serikali ambayo hudhaniwa kuwa mtu. Serikali humiliki mali (mali ya umma) kwa niaba ya wananchi wake. Vilevile, huduma zozote zinazotolewa na serikali husemekana kuwa za umma kwa sababu umma (wananchi) ndio huigharamia serikali kwa wafanyakazi, kodi, ushuru, n.k. Kwa mfano, shule za umma.
Wameru (Tanzania)
thumbnail|right|200pax|Kabila la Wameru huishi pembezoni mwa mlima Meru. Wameru wa Tanzania (au "Warwa") ni kabila la watu wa Kibantu wa jamii ya Wachaga wanaoishi hasa kwenye Mlima Meru katika Mkoa wa Arusha, kaskazini mwa nchi ya Tanzania.
Lugha yao ni Kirwa.
Mto Kalangmatidi
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Huduma ya Kangaroo
Mbinu
Kukumbatia kwa nguvu kunatosha kwa mama kupumua na kifua kusonga ili kuchochea mtoto kupumua. Kwa sababu ya kukaribiana sana kutokana na kufungwa kwa kifua cha mama, mtoto huwa katika mazingira ya kiwango cha juu cha gesi ya kaboni dayoksaidi ambayo pia huchochea kupumua.
Wameru (Tanzania)
Wanakadiriwa kuwa milioni 2, wengi wao wakifuata dini ya Ukristo.
Huduma ya Kangaroo
Mbinu
Inaelekea kwamba kuanzisha huduma ya kangaroo saa mbili za mwanzo za kuzaliwa kwa mtoto ndiyo wakati mwafaka ili kufaulu katika kunyonyesha. Watetezi wengi wa njia za kawaida za kujifungua huhimiza mguso wa moja kwa moja wa ngozi punde tu mtoto anapozaliwa baina ya mama na mtoto bila usumbufu wowote. Watoto lazima wawe na joto na bila unyevunyevu. Njia hii inaweza kutumika kila wakati ama kwa muda wa kipindi kifupi kila siku hatua kwa hatua huku ikiongezwa kadri mtoto anavyozidi kuizoea kwa wale watoto ambao wameathirika na matatizo makubwa ya kiafya. Inaweza kuanzishwa wakati mtoto amezaliwa au baada ya saa, siku, au majuma baada ya kuzaliwa. Wanaounga mkono huduma ya Kangaroo wanasisitiza njia ya mguso wa moja kwa moja wa ngozi kwa muda wa takriban majuma sita ili mtoto na mama waweze kuimarika katika unyonyeshaji na na wawe wamepona kutokana na matatizo ya ya kiafya yanayotokana na kujifungua.
Ingawa huduma ya kangaroo ni sawa, kwa namna fulani, na kumvaa mtoto, njia hizo mbili zina tofauti zao. Mara nyingi huduma ya Kangaroo hufanyiwa watoto ambao hawajakomaa kwa kutumia vifaa rahisi na angalau baadhi ya usimamizi wa daktari. Kumvaa mtoto kunaweza kufanywa kwa aina mbalimbali za mbeleko na ugwe, mara nyingi hufanyiwa watoto waliozaliwa tu kadhalika wanaotambaa.
Wameru (Tanzania)
Mbali na jina, Wameru hao ni tofauti kabisa na Wameru wa Kenya kwa historia na utambulisho. Sanasana ni kwamba pande zote mbili ni wakulima wenye bidii kubwa.
Pamba
'' Kwa matumizi mbalimbali ya neno hili angalia hapa '' thumb|300px|Pamba tayari kwa mavuno Pamba ni nyuzi nyeupe na laini zinazotokana na tunda la mpamba (Gossypium sp.). Nyuzi hizi zinaonekana kama sufi na mipamba inalimwa kwa nyuzi hizi ambazo ni msingi wa kutengeneza kitambaa na nguo.
Wameru (Tanzania)
Marejeo
Taarifa nyingi kuwahusu Warwa (Wameru) zinapatikana katika kitabu kiitwacho "Mountain Farmers-Moral Economies of Land & Agricultural Development in Arusha & Meru" kilichoandikwa na Prof. Thomas T. Spear.
Pamba
Ndani ya tunda nyuzi za pamba zinaunganishwa na punje za mbegu wa mmea. Kusudi yao ni kusambaza mbegu kwa sababu zinafanya kazi kama tanga zinashika nguvu ya upepo na kuwezesha mbegu kuelea hewani mbali kiasi.
Pamba yenyewe inapatikana kutoka spihi nyingi za gossypium zinazokua kiasili katika sehemu mbalimbali za dunia. Lakini karibu pamba yote inayolimwa kwa matumizi ya nguo imetokana na spishi nne za mipamba ambazo ni
Huduma ya Kangaroo
Kwa wazazi
Huduma ya Kangaroo ina manufaa kwa wazazi kwa sababu inakuza kuunganika na kuhusiana kwa karibu, inaboresha kujiamini kwa mzazi, na husaidia katika kuongezeka kwa uzalishaji wa maziwa na mafanikio ya kunyonyesha
Mto Mpama (Kayanza)
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Huduma ya Kangaroo
Kwa watoto wanaozaliwa kabla ya kipindi cha ujauzito kukamilika na walio chini ya uzani
Inaaminika kuwa huduma ya kangaroo huwafaidi zaidi watoto wanaozaliwa kabla ya kipindi cha ujauzito kukamilika na watoto wenye uzani mdogo, ambao hupata joto la kawaida, mpigo wa moyo, na kasi ya kupumua, kupata uzani zaidi , visa vichache vya maambukizi ya hospitali na kupungua kwa matukio ya ugonjwa wa njia ya kupumua Zaidi ya hayo, utafiti unaonyesha kwamba watoto ambao huzaliwa kabla ya muda wa ujauzito kukamilika ambao hupata huduma ya kangaroo na huboresha uwezo wao wa kiakili, kiwango cha chini c ha msongo, kutohisi maumivu kwa urahisi, ukuaji ulio mzuri, na mabadiliko mazuri katika ukuaji wa hisi. Aidha, huduma ya kangaroo husaidia kukuza ruwaza za watoto kulala na huenda ikawa suluhisho kwa riahi ya watoto. Kuruhusiwa kutoka hospitali mapema pia ni unaweza kutokea matokeo Mwisho, huduma ya kangaroo husaidia kukuza unyonyeshaji wa mara kwa mara, na inaweza kuboresha kuunganika baina ya mtoto na mama.
Spring Lake Heights, New Jersey
thumb|right|260px|Mahali pa mji wa Spring Lake Heights katika Monmouth County na [[New Jersey]] Spring Lake Heights ni mji wa Marekani katika jimbo la New Jersey. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 5,100 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 5 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 3.5 km².
Mto Mpama (Kayanza)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Huduma ya Kangaroo
Kwa taasisi
Aghalabu huduma ya kangaroo hupunguza muda wa kukaa hospitali, hupunguza haja ya teknolojia ya matibabu, huongeza kushirikishwa kwa mzazi na nafasi za mafunzo na matumizi mazuri ya fedha za matibabu.
Kwa jamii
Kwa ujumla, huduma ya kangaroo inasaidia kupunguza magonjwa na vifo katika nchi zinazoendelea, hutoa nafasi kwa ajili ya kufundisha wakati wa ziara ya baada ya mtoto kuzaliwa hupunguza gharama za hospitali.
Pamba
Kitambaa cha pamba huwa na faida nyingi kuliko vitambaa vya sintetiki. Pamba inaweza kushika unyevu hadi asilimia 80% ya uzito wake hivyo kitambaa chake kinapendeza hasa katika mazingira ya joto kwa sababu mtu husumbuliwi sana na jasho.
thumb|Mipamba shambani thumb|200px|[[Fukusitunda (Anthonomus grandis) anakula mpamba na kutaga mayai ndani ya matunda yake na kuharibu mavuno]] thumb|200px|Mavuno ya kisasa kwa kutumia mashine inayovuna pamba na kuigandamiza kama mabloku makubwa kwa usafiri
Mavuno duniani 2004/2005
2004/2005 jumla ya tani 26.043.000 t za pamba zilivunwa duniani. Nchi zenye mavuno kubwa zilikuwa zifuatazo:
Hombolo
Hombolo ni jina la kata ya Dodoma Mjini katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 22457 waishio humo.
Mto Quoich
thumb|right|300px|Mto Quoich, karibu na Linn ya Quoich, Braemar. thumb|right|300px|Mtazamo wa Mto Quoich kutoka juu ya kilima. Mto Quoich au Majiya Quoich   ni tawimto la Mto Dee katika Aberdeenshire, Uskoti Katika mkond wa mto huu ni Hamlet Allanaquoich. Mto huu pia una Linn ya Quoich, mporomoko wa maji kupitia mkondo mwembamba ambapo kuna daraja juu ya sehemu iliyo konda zaidi. Karibu na daraja ni bakuli la Earl wa Mar - shimo la asili  katika mwamba ulioumika  kama bakuli baada ya uwindaji wa kulungu katika msitu jirani.
Parmukh Singh Hoogan
Parmukh Singh Hoogan (amezaliwa 7 Desemba, 1955) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.
Papa Marcello I
Papa Marcello I alikuwa Papa kuanzia mwaka 306 hadi kifo chake tarehe 16 Januari 309. Alitokea Roma, Italia.
Alimfuata Papa Marcellinus miaka miwili hivi baada ya huyo kufa wakati wa dhuluma ya Kaisari Diokletiano dhidi ya Wakristo.
Katika kurudisha taratibu za Kanisa, alipanga malipizi makali kwa waumini wengi waliowahi kuasi. Kadiri ya Papa Damaso I, Marseli alikuwa mchungaji bora, aliyepingwa vikali na Wakristo waasi waliokataa kufanya toba aliyokuwa ameiagiza, akasingiziwa akafungwa na Kaisari Maxentius na kufariki mapema uhamishoni, akifuatwa madarakani na Papa Eusebius.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 16 Januari.
Mayen Adetiba
Mayen Adetiba (alizaliwa mwaka 1954) ni mwigizaji,mwandishi wa habari na mhandisi wa nchini Nigeria.
Maisha Yake
Adetiba alizaliwa mwaka 1954 nchini Nigeria.. Mwanzoni alitaka kuwa mhasibu lakini alivutiwa na uandishi wa habari.
Alifanya kazi katika tamasha la Bar Beach Show na alikuwa mke wa Lakunle Ojo alipokuwa kijijini kwao. Mayen alikwenda Marekani na kusoma katika chuo kikuu cha New York. Baadae aliambiwa kuwa uhandisi wa umeme unaweza kuthaminiwa zaidi barani Afrika kwa hivyo aliamua kubadili taaluma na kuhamia chuo kikuu cha columbia kusoma uhandisi wa umeme. Na aliendelea na masomo ya shahada ya kwanza katika chuo kikuu cha Cornell.
Aliolewa na Dele Adetiba na kupata watoto wa tatu mmoja wa kike anayeitwa Kemi alizaliwa mjini Lagos mnamo Januari 1980
Alichaguliwa kuwa Raisi wa chama cha Wahandisi wa Nigeria na alikuwa Makamu wa Rais wa Chama cha Wahandisi wa Nigeria mara tatu. Alikuwa mwanamke wa kwanza kuchaguliwa kwenye Kamati Kuu ya Jumuiya ya Wahandisi wa Nigeria. Kazi yake ilikuwa inajumuisha kufanya kazi katika ofisi ya kanda ya Umoja wa Afrika Kusini iliopo nchini Malawi na kwenye kanisa kubwa la Summerhill Baptist la mjini Lagos. Hivi sasa anafanya kazi katika kampuni ya pro bono.
Mto Spey
Mkondo
Kuanzia katika zaidi ya futi 1,000 (300 m)katikaloch Spey katika Msitu katika Ardhi ya juu ya Corrieyairack Scottish, maili 10 (16 km) kusini ya Fort Agusto, unashuka  kupitia Newtonmorena Kingussie na kuvuka Loch Insh kabla ya kufika katika mwanzo wa Strathspey. Kutoka hapo hutiririka kaskazini-mashariki ya Moray Firth.
Spey hubadilisha mkondo wake mara nyingi sana, aidha (poleploe kutokana na utuaji na mmomonyoko unaosababishwa na mtiririko wake wa kawaida, au katika suala la masaa kutokana na matokeo katika mwendo wake wa kasi. Spey husonga kwa kasi sana kutokana na upana  wa  vyanzo katika milima, kama matokeo ya mvua au uyeyukaji wa barafu. thumb|left|100px|Mkondo Mto Spey katika Scotland. Insh Marshes, maeneo karibu maili mbili pande zote za  Spey katika fika za chini huwa mavutio ya kisayansi, kama maeneo maarufu katika  Spey Bay. thumb|300px|right|Tawimito ya Mto Spey. Mto spey una urefu wa maili 170.
Viwanda
Mto huu ulikuwa na viwanda vingi, kuanzia bado maarufu uvuvi wa salmoni hadi uuundaji wa meli. Katika hatua moja, Garmouth ilikuwa mji mkuu wa uundaji wa meli katika  Uingereza, kwa kutumia  mbao kutoka misitu kuzunguka Aviemore na Aberlour zilizounganishwa na kuunda meli.
Watayarisha wa mvinyo kutoka spey hutayarisha mvinyo mwingi kuliko kanda nyingine yoyote.
Mto Spey ni si mto wa kawaida kwani huongeza kasi unapoelekea karibu na karibu na pwani, kutokana na jiografia inayoizunguka. Mtiririko wa kawaida ni 16 m / s na kufanya kuwamto ulio na kasi katika Scotland, ikiwezekana Uingereza (kulingana na kile kinachounda mto.) Spey hauna mikunjo, ingawa husonga kwa kasi katika fuko zake. Kusini ya Fochabers fuko hudhabitiwa na vikwazo vya ardhio, lakini hivi vimekuwa vikivunjwa na mto  huu mara  kadhaa, kuondoa sehemu kubwa ya Uwanja wa Garmouth wa Golf, sehemu ya ukuta unaozunguka Ikulu ya Gordon , sehemu ya njia ya  Speyside na baadhi ya  barabara ya B9104.
300px|thumb|Mto Spey katika katika daraja la reli la zamani Garmouth
Ngwini
Ngwini au Pengwini ni ndege wa bahari katika familia Spheniscidae. Ndege hawa hawawezi kuruka angani lakini chini ya maji huenda kama “kuruka”. Kwa kweli, wanaishi baharini nusu ya mwaka na wanarudi nchi kavu ili kuzaa tu. Kwa kawaida ngwini ni weupe kwa kidari na tumbo na weusi kwa mgongo (aina ya kamafleji). Huwakamata nduvi (krill), samaki, ngisi na wanyama wengine wadogo wa bahari. Hata kama kwa kawaida ngwini huhusishwa na barafu ya Antakitiki, spishi nyingi huyataga mayai yao kwa pwani za visiwa zenye miamba au ndani ya mashimo ambayo ngwini wameyachimba. Jike huyataga mayai mawili, lakini yule wa spishi za Aptenodytes hulitaga moja tu. Jike na dume huatamia mayai kwa zamu, lakini kwa kawaida kinda moja hutoka tu au kinda moja analishwa tu. Aptenodytes forsteri (Emperor Penguin) huzaa mbali na bahari juu ya barafu ya Bara la Antakitiki. Dume hutamia yai wakati jike anapotafuta chakula cha kumpa kinda.
Mto Spey
Viwanda
Daraja ya reli la Spey (sasa la miguu) Spey Bay hadi Garmouth iliundwa juu ya mtiririko kuu wa mto huu, hata hivyo kabla ya ujenzi kukamilika mto huu ulikuwa umebadilisha mkondo wake na mkondo wake ulikuwa unapitia katika mwisho mmoja wa daraja hili.
Ptolemy aliashiria mto huu kama mto kama Tuesis Aest.
Kayl
thumbnail|right|280px|Mji wa Kayl
421 KK
Makala hii inahusu mwaka 421 KK.
Giotto (kipimaanga)
Kwa msanii mwenye jina hili angalia Giotto thumb|Giotto kwenye picha iliyochorwa thumb|Picha iliyopigwa na kamera ya Giotto kabla ya kuharibiwa; inaonyesha mvuke inayotoka upande unaoangazwa na Jua Giotto ilikuwa kipimaanga cha kwanza kilichotumwa kwenye mwaka 1985 na Mamlaka ya Usafiri wa Anga Ulaya ESA kwenye anga-nje baina ya sayari. Ilikuwa pia mzigo wa kwanza wa kisayansi kilichorushwa kwa kutumia roketi ya Ariane. Kusudi la safari ilikuwa utafiti wa Nyotamkia ya Halley.
Jina
Jina lilichaguliwa kwa heshima ya msanii na mchoraji Giotto di Bondone aliyetazama nyotamkia hii kwenye mwaka 1301 na kuichora katika picha yake juu ya ziara ya "wataalamu wa nyota kutoka mashariki" kwenye hori ya Bethlehemu.
Safari
Safari ya Giotto ilipangwa pamoja na taasisi za usafiri wa anga-nje za Urusi na Japani zilizotuma pia vipimaanga vyao kuelekea Halley.
Giotto ilirushwa tarehe 2 Julai 1985 ikapita Halley tarehe 14 Machi 1986 kwenye umbali wa kilomita 596. Katika maandalizi ya safari wataalamu wa ESA walihofia wamba kipimaanga kinaweza kuharibika kikigongwa na vipande vya nyotamkia kwa hiyo walipanga Giotto itatuma picha na vipimo mfululizo mara baada ya kukusanya data.
Brad Bellick
Bradley "Brad" Bellick lilikuwa jina la kutaja uhusika wa katika tamthiliya ya Kimarekani ya Prison Break. Uhusika huu ulichezwa na Wade Williams. Akiwa kama mmoja kati ya kiongozi wa mfululizo huu wa Prison Break, ameshiriki katika misimu yote minne ya mfululizo.
Giotto (kipimaanga)
Safari
Kipimaanga kilipigwa wakati wa kuwa karibu na kamera yake iliharibiwa lakini vifaaa vingine viliendelea kufanya kazi kikarudi hadi Dunia.
Brad Bellick
Uhusika ulitambulishwa ukiwa kama Captain Brad Bellick, akiwa kama kiongozi wa maofisa wa polisi wa jela ya Fox River State Penitentiary. Kiasili, alikuwa adui mkubwa wa Michael Scofield na kikosi kizimu cha waliotoroka jela. Katika msimu wa pili, uhusika ulibadilika kabisa kutoka kule jela, ambampo ilimwezesha kuwa mmoja kati ya wahusika wakuu wa mfululizo huu.
Keiji Tamada
Keiji Tamada (玉田 圭司; alizaliwa 11 Aprili 1980) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Brad Bellick
Akiwa yeye sio mwenye akili nyingi kama jinsi alivyo Scofield au Agent Mahone, amepata kujionyesha kuwa na yeye kuwa mjanja wa hali ya juu, na katika mfululizo wa pili aliweza kuwakamata watorkaji kadhaa waliotorka kule Fox River na kusafiri hapa na pale katika Amerika kwa kutumia bajeti ndogo kabisa.
Keiji Tamada
Tamada alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 31 Machi 2004 dhidi ya Singapuri. Tamada alicheza Japani katika mechi 72, akifunga mabao 16.
Brad Bellick
Katika mfululizo wa nne, Bellick amekuwa mmoja kati ya wanachama wa Scofield waliojitolea kuitafuta Scylla, lakini alijitolea mhanga maisha yake kwa dhumuni la kuulinda mpango wao.
Norihiro Nishi
Norihiro Nishi (西 紀寛; alizaliwa 9 Mei 1980) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Mto Kamcho
unapatikana katika wilaya ya Nwoya, kaskazini mwa Uganda.
Norihiro Nishi
Nishi alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 25 Aprili 2004 dhidi ya Hungaria. Nishi alicheza Japani katika mechi 5.
Mto Kamcho
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
411 KK
Makala hii inahusu mwaka 411 KK.
Ferdinand-Edouard Buisson
left|80px thumbnail|right|200px|Ferdinand-Edouard Buisson
Ferdinand Édouard Buisson (20 Desemba 1841 – 16 Februari 1932) alikuwa mtaalamu, mwanasiasa na mchungaji wa Kiprotestanti kutoka nchi ya Ufaransa. Nchini kwake, alijitahidi hasa kwa ajili ya elimu ya msingi. Mwaka wa 1927, pamoja na Ludwig Quidde alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
2002
Makala hii inahusu mwaka 2002 BK (Baada ya Kristo).
Mkuruti
Mikuruti (Baphia spp.) ni miti ya familia Fabaceae. Inatokea Afrika kusini kwa Sahara tu na spishi nyingi zinakua katika misitu ya mvua. Ubao hupendwa sana kwa kutengeneza vitu vidogo, k.m. mipini ya visu. Hutumika pia kwa kutengeneza rangi nyekundu.
Mto Kamciko
unapatikana katika wilaya ya Nwoya, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
410 KK
Makala hii inahusu mwaka 410 KK.
Roma Agrawal
Roma Agrawal MBE FICE HonFREng ni mhandisi wa Kihindi-Uingereza-Amerika anae ishi London. Amefanya kazi katika miradi kadhaa mikuu ya uhandisi, pamoja na Shard. Agrawal pia ni mwandishi na mwanaharakati wa utofauti, akitetea wanawake katika uhandisi.
Maisha ya mapema na elimu
Agrawal alizaliwa Mumbai, India, kabla ya kuhamia London. Pia aliishi Ithaca, New York, kwa zaidi ya miaka mitano, na kuwa raia wa Marekani,   na akarejea London kumalizia masomo yake Chuo Kikuu cha North London. Mnamo 2004, alipata BA katika fizikia kutoka Chuo Kikuu cha Oxford, na mwaka 2005, MSc  Uhandisi wa Miundo kutoka Chuo cha Imperial London.
Kazi
thumb| Shard kutoka Bustani ya Anga Mnamo 2005, Agrawal alijiunga na Parsons Brinckerhoff (baadaye iliitwa WSP) kwenye programu ya kuhitimu, na kuwa mhandisi aliyeajiriwa na Taasisi ya Wahandisi wa Miundo mnamo 2011. Alitumia miaka sita kufanya kazi kwenye jengo refu zaidi huko Uropa Magharibi.
Kando ya Shard, Agrawal alifanya kazi kwenye Kituo cha Crystal Palace na Chuo Kikuu cha Northumbria Footbridge. Alifanya kazi kwa WSP kwa miaka kumi kabla ya kujiunga na Interserve kama Meneja Usanifu mnamo Novemba 2015. Mnamo Mei 2017, Agrawal alijiunga na AECOM kama mkurugenzi mshiriki.
Kiamio-Gelimi
Kiamio-Gelimi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waamio na Wagelimi. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiamio-Gelimi imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiamio-Gelimi iko katika kundi la Kioseaniki.
Ludoviko wa Casoria
Ludoviko wa Casoria, O.F.M. (Casoria, karibu na Napoli, 11 Machi 1814 – Posillipo, Napoli 30 Machi 1885), alikuwa mtawa wa shirika la Ndugu Wadogo na padri wa Kanisa Katoliki nchini Italia.
Slant Magazine
Slant Magazine ni gazeti la mtandaoni ambalo linatoa ripoti ya mapokeo ya filamu, muziki, DVD na vipindi vya TV, na vilevile mahojiano na waigizaji, waongozaji, na wanamuziki.
Ludoviko wa Casoria
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri mwaka 1993, halafu Papa Fransisko alimtangaza mtakatifu tarehe 23 Novemba 2014.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Kikombo
Kikombo ni jina la kata ya Dodoma Mjini katika Mkoa wa Dodoma, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8343 waishio humo.
Seif Ali Iddi
Seif Ali Iddi (amezaliwa 23 Februari, 1942) ni Mbunge katika Bunge la Tanzania.
Wavikingi
thumb|right|250px|Upanuzi wa Waskandinavia wakati wa karne za 8 - 11 Wavikingi ni jina la kujumlisha makundi ya watu wa makabila ya Kigermanik katika Ulaya ya Kaskazini walioonekana kwa majirani kama wafanyabiashara na pia maharamia wa baharini.
Asili yao ilikuwa katika Skandinavia ya Kaskazini na kusini, wakatumia jahazi ndogo wakivuka nazo Bahari ya Kaskazini, Bahari ya Baltiki na kuingia pia barani kupitia mito ya Ulaya hadi Mediteranea.
Mara nyingi walishambulia tu miji na vijiji vya pwani wakipora mali na kurudi kwao.
Kulikuwa pia na vipindi ambako Wavikingi walifaulu kuteka eneo fulani na kukaa huko. Walifika Uingereza, Uskoti, Ufaransa, Hispania, Urusi hadi Bizanti na Sisilia.
Katika Uingereza, Ufaransa ya Kaskazini na Italia ya Kusini walianzisha makazi wakitawala maeneo huko kwa muda. Huko walijulikana pia kwa majina kama Wanormani au Rus, na Rus ndiyo asili ya jina la Urusi.
Walivuka pia Atlantiki na kufika Greenland na Kanada.
Inaaminiwa ya kwamba waliondoka kwao kwa sababu hali ya hewa ilileta njaa na uhaba wa ardhi ya kulima na pia kwa sababu utajiri wa nchi za kusini iliwavuta vijana wao.
thumb|200px|Jahazi ya Wavikingi
Khachatur Abovyan
Khachatur Abovyan (15 Oktoba 1809 - 14 Aprili 1848) alikuwa mwandishi wa Kiarmenia katika karne ya 19 ambaye alipotea katika mazingira ya kutatanisha mwaka 1848 na hatimaye kudhaniwa amekufa.
Yeye alikuwa mwalimu, mshairi na mtetezi wa kisasa. Anatazamwa kama baba wa fasihi ya kisasa ya Kiarmenia.
Anakumbukwa hasa kwa riwaya yake "Majeraha ya Armenia", iliyoandikwa mwaka 1841 na kuchapishwa baada ya kupotea kwake mwaka 1858: ilikuwa riwaya ya kwanza kuchapishwa katika lugha ya Kiarmenia cha kisasa kwa kutumia Kiarmenia cha Mashariki badala ya Kiarmenia cha awali.
Mto Mutukura (Kayanza)
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Katie Eder
Katie Eder (alizaliwa 1999/2000) ni mwanaharakati wa Marekani na mjasiriamali katika jamii ambaye alianzisha na ameongoza miradi ya athari za kijamii 50 Miles More, Kids Tales, na The Future Coalition, ambapo yeye ni Mkurugenzi Mtendaji.
Mnamo Desemba 2019, Eder alitajwa kuwa mojawapo ya Forbes 30 chini ya miaka 30 katika Sheria na Sera.
Takayuki Chano
Takayuki Chano (茶野 隆行; alizaliwa 23 Novemba 1976) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Jennifer A. Lewis
Jennifer A. Lewis (alizaliwa mwaka 1964) ni mwanasayansi na mhandisi wa nyenzo wa Marekani, anayejulikana zaidi kwa utafiti wake kuhusu usanifu wa kauri na uchapishaji wa 3D wa nyenzo zinazofanya kazi, za kimuundo na za kibaolojia.
Elimu na kazi ya mapema
Lewis alihitimu shahada ya KE kutoka Chuo Kikuu cha Illinois huko Urbana-Champaign kwa heshima ya juu katika uhandisi wa kauri mnamo 1986 na akapata Sc.D. katika sayansi ya kauri kutoka Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts mwaka 1991 chini ya uongozi wa Michael J. Cima. Kuanzia 1990 hadi 1997 alikuwa profesa msaidizi katika Chuo Kikuu cha Illinois, na pia alihusishwa kama profesa wa utafiti na Taasisi ya Beckman ya Sayansi ya Juu na Teknolojia.
Kimatal
Kimatal ni lugha ya Kiafrika-Kiasia nchini Kamerun inayozungumzwa na Wamatal. Mwaka wa 1982 idadi ya wasemaji wa Kimatal imehesabiwa kuwa watu 18,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kimatal iko katika kundi la Kichadiki.
Mto Kamguru
unapatikana katika wilaya ya Nwoya, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Shinikizo la ndani ya fuvu
Shinikizo la ndani ya fuvu (ICP) ni shinikizo la ndani ya kichwa na hivyo katika tishu ya ubongo na maji kwenye uti wa mgongo CSF). Mwili una taratibu mbalimbali ambazo zinatibithi shinikizo la fuvu, ambapo shinikmaji ya uti wa ubongo hubadilika kwa karibu mmHg 1 katika watu wazima kupitia mabadiliko katika uzalishaji na unyonyaji wa ngozi wa CSF. Shinikizo la CSF limeonekana kuvutiwa na mabadiliko ya ghafla ya shinikizo la kifua cavity wakati wa kukohoa (shinikizo la tumbo), kutoa pumzi kwa nguvu (maneuver Queckenstedt), na mawasiliano na sehemu ya juu ya ateri na mshipa (mifumo ya mishipa na ateri. ICP hupimwa kwa milimita ya zebaki (mmHg) na kwenye mapumziko, ni baina ya 7-15 mmHg kwa watu wazima waliolala chali, na huwa hasi (wastani -10 mmHg) wakiwa wima.[1] Mabadiliko kwenye ICP yanahusishwa na mabadiliko kwenye uzito wa moja au zaidi ya sehemu zilizomo kwenye fuvu.
Kiandra-Hus
Kiandra-Hus ni lugha ya Kiaustronesia nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Waandra na Wahus. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiandra-Hus imehesabiwa kuwa watu 1310. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiandra-Hus iko katika kundi la Kioseaniki.
Shinikizo la ndani ya fuvu
Shinikizo la ndani ya kichwa, fupisho kawaida IH,  ni msisimuko wa shinikizo katika fuvu. ICP kawaida ni 0-10 mm HG, hadi 20-25 mm HG, kiwango cha juu cha kawaida, matibabu na kupunguza ICP yanahitajika.
Dhanio la Monro-Kellie
Uhusiano wa shinikizo-kiasi kati ya ICP, kiasi cha CSF, damu, na tishu ya ubongo, na shinikizo la ubongo (CPP) inajulikana kama mafundisho ya Kellie-Monro au dhanio la Kellie-Monro.
Dhanio la Monro-Kellie linaarifu kwamba sehemu ya fuvu isiyobanwa, na kiasi ndani ya fuvu ni kiasi imara. Fuvu na mitungo yake (damu, CSF, na tishu ya ubongo) husababisha hali ya msawazo kiasi, hivyo ongezeko lolote kwenye kiasi cha mmojawapo ya mitungo ya fuvu lazima ifidiwe kwa kupungua kwa kiasi cha nyingine.
Vizuizi vikuu vya kiasi zilizoongezeka hujumuisha CSF na, kwa kiasi kidogo, uzito wa damu. Hivi vizuizi hukabiliana na kuongezeka kwa kiasi cha mabaki ya shinikizo. Kwa mfano, ongezeko la kiasi cha tishu iliyoharibika (km limibikizo la damu kati ya fuvu na kifuniko) litafidiwa na upungufu wa CSF na mishipa ya damu. Taratibu hizi za fidia zina uwezo wa kudumisha ICP kawaida kulingana na mabadiliko yoyote ya kiasi chini ya wastani wa 100-120 ml.
Ongezeko la ICP
Mojawapo ya dhara kubwa zaidi ya kiwewe cha ubongo na hali nyingine, inayohusishwa moja kwa moja na matokeo duni, ni muinuko wa shinikizo la fuvu. ICP ina uwezekano wa kusababisha madhara makubwa ikiwa itapanda mno. Shinikizo za juu kichwani zinaweza kusababisha kifo zikiendelea kwa muda mrefu, lakini watoto wanaweza kustahimili shinikizo za juu kwa muda mrefu. Ongezeko la shinikizo, kawaida kutokana na kujeruhiwa kichwa kunakosababisha kuvuja damu ndani ya kichwa au uvimbe wa ubongo, kunaweza kuangamiza tishu za ubongo, kubadilisha mifumo ya ubongo, kuchangia ukusanyaji wa maji kwenye ubongokusababsha ubongo kusongea na pia kuzuia damu kuingia kwa ubongo. Husababisha upungufu wa mpigo wa moyo.
Pathofisiologia
Kiwewe kutokana na ubongo kujeruhiwa ni tatizo kubwa inayosababisha maradhi na vifo vingi. Jeraha la ubongo hutokea wakati wa dhiki awali (jeraha msingi) na hatimaye kutokana na upungufu wa damu kwa ubongo unaoendelea (jeraha fuatilizi). Uvimbe wa ubongo, shinikizo la damu kupanda na kushuka, na hali ya upungufu wa oksijeni kwa ubongo vinatambuliwa vyema kuwa matokeo ya jeraha fuatalizi. Katika chumba cha wagonjwa mahututi, ongezeko la shinikizo la fuvu (shinikizo ndani ya fuvu) huonekana mara kwa mara baada ya kuumia ubongo pakubwa (inayotokea kwenye eneo pana) na husababisha upungufu wa damu kwa ubongo inayohatarisha ubongo kuvimba.
Shinikizo la ubongo uliovimba(CPP), msukumo wa damu inayoingia kwenye ubongo, kawaida huwa tulivu kutokana na kujiongoza vyema, lakini kwa shinikizo kadiri ya chombo kikuu (MAP) au ICP isiyokuwa ya kawaida shinikizo la upungufu wa damu huhesabiwa kwa kupunguza shinikizo la ndani ya kichwa kutoka kwa shinikizo la mshipa kadri: CPP = MAP - ICP. Moja ya hatari kubwa ya ICP kuongezeka ni kwamba inaweza kusababisha upungufu wa mzunguko wa damu kwa kupunguza CPP. Mara baada ya ICP kufikia kiwango cha shinikizo la kadiri, upungufu wa damu hushuka. Mabadilliko ya mwili dhidi ya kupunguka kwa CPP ni kuongeza utaratibu shinikizo la damu na kupanuamishipa ya damu. Hii husababisha ongezeko la damu kwenye ubongo, ambayo huongeza ICP, ikipunguza CPP zaidi na kusababisha upungufu unaorudiwa mara kwa mara. Hii husababisha kupunguza kuenea kwa mtiririko wa upungufu wa damu, hatimaye kupelekea kuvimba kwa ubongo. Kuongezeka kwa shinikizo la damu kunaweza pia kufanya damu kuvuja kwenye fuvu kuongezeka, hivyo kuongeza ICP.
ICP iliyoongezeka sana, kama imesababishwa na kidonda kwenye sehemu moja (km kidonda kwa ubongo) inaweza kusababisha kusonga kwa ubongo kutoka katikati, taratibu hatari ambapo ubongo unasonga upande mmoja kutokana na uvimbe mkubwa kwenye tuve ya ubongo. Kuhama kwa ubongo kutoka katikati kunaweza kubana vyumba na kusababisha maji kukusanyika kwenye ubongo. Kisio ni hatari sana kwa wagonjwa walio na ubongo iliyosonga kutoka katikati kuliko wasio nayo. Tokeo jingine la kutisha la kuongezeka ICP ikijumuishwa na njia ya mchakato niubongo kusonga (kawaida ndani kabisa au chini). Katika kusonga ndani, mtindo wa kusonga ndani hubanwa dhidi ya nafasi wazi ya kifuniko cha ubongo, mara nyingi kusababisha shina la ubongo kubanwa. Ikiwa kubanwa kwa shina la ubongo kunahusika, hii inaweza kusababisha matatizo ya kupumua hata kifo. Kusongea huku mara nyingi hujulikana kama "kunyata".
Sababu kubwa ya kuugua kutokana na shinikizo la kichwani ni kutokana na kiharusi na pia kupungua kwa uwezo wa kupumua kutokana na ubongo kusonga.
Shinikizo kichwani
Ongezeko ndogo katika ICP kutokana na utaratibu wa kufidia inajulikana kama hatua ya kwanza ya shinikizo kichwani. Kidonda kinapozidi kuongezeka kupita kiwango cha fidia, ICP haina la ziada, ila kuongezeka. Mabadiliko yoyote kwa kiasi cha zaidi ya 100-120 ml itamaanisha mabadiliko makuu kwenye ICP. Hii ni hatua ya 2 ya shinikizo kichwani. Hatua ya 2 ya shinikizo kichwani inajumuisha mapatano ya oksijeni kwenye ubongo na utaratibu arteriolar vasoconstriction ili kuongeza MAP na CPP. Hatua ya 3 ya shinikizo kichwani ni mfululizo wa ongezeko la ICP, pamoja na mabadiliko makubwa katika ICP na mabadiliko machache kwa kiasi. Katika hatua ya 3, ICP inapokaribia MAP, inakuwa vigumu zaidi kupenyeza damu katika nafasi kichwani. Itiko la mwili kwa upungufu wa CPP ni kuongeza shinikizo la damu na kupanua mishipa ya damu kwenye ubongo. Hii husababisha ongezeko la kiasi cha damu kwa ubongo, ambayo huongeza ICP, kupunguza CPP na kudumisha uovu huu. Hii husababisha upungufu ulioenea katika mbubujiko na uvimbe wa ubongo, hatimaye kupelekea upungufu wa damu na kuganda kwa ubongo. Mabadilliko kwenye ubongo yanayoonekana katika ICP iliongezeka wakati mwingi husababishwa na hypoxia na hypercapnea na ni kama yafuatayo: upungufu kwenye kiwango cha fahamu (LOC), tanafusi za Cheyne-Stokes, kupumua kwa kasi, kupanuka pole kwa mboni ya jicho na shinikizo la kipigo cha mshipa wa damu lililopanuka.
Sababu
Sababu ya ongezeko la shinikizo kichwani zinaweza kupangwa kwa utaratibu ambapo ICP inaongezeka:
Manuel Neuer
Manuel Peter Neuer (amezaliwa tarehe 27 Machi 1986) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Ujerumani ambaye anacheza kama golikipa katika timu ya Bayern Munich na timu ya taifa ya Ujerumani.
Shinikizo la ndani ya fuvu
Dalili
Kwa ujumla, dalili zinaonyesha kuongezeka kwa ICP ikiwa ni pamoja na kuumwa na kichwa, kutapika bila kichefuchefu, kufifia kwa misuli, kiwango cha fahamu kilichobadilika, maumivu ya mgongo na kuvimba kwa nerva ya jicho. Iwapo uvimbe wa nerva ya jicho utaongezeka, unaweza kusababisha shida ya kuona, kudhofika kwa nerva, na hatimaye upofu.
Manuel Neuer
Neuer alikuwa golikipa bora wa Ujerumani naye ameelezewa kama "sweeper-mlinzi" kwa sababu ya kipekee ya kucheza mtindo wake wa kasi wakati wa kukimbilia mbali akifuata mpira kwenye mstari wake kutarajia wapinzani. Pia anajulikana kwa ajili ya kuruka kwa haraka sana.
Shinikizo la ndani ya fuvu
Dalili
Zaidi ya hayo, iwapo vidonda vimejitokeza na kusababisha tishu za ubongo kusonga, ishara zaidi ni kama msongo uliopanuka, nerva iongozayo misuli ya macho (CrN VI), na badiliko kwa kupumua. Mabadiliko kwa kupumua kunahusisha kuongezeka kwa shinikizo la damu kwenye ateri, shinikizo la kipigo cha mshipa wa damu lililopanuka, mpigo hafifu wa moyo, na upumuaji usio wa kawaida. Kwa watoto, kiwango cha mpigo wa moyo hafifu hasa hukisia ICP ya juu.
Manuel Neuer
Neuer ameanzia timu ya Ujerumani iitwayo schakle04.
Mnamo 2014, Neuer alimaliza wa tatu katika upigaji kura, nyuma ya Lionel Messi na Cristiano Ronaldo, kwa tuzo ya FIFA Ballon d'Or. Alipewa Kipa wa UEFA wa Mwaka na Kipa Bora wa Dunia. Kwa sasa bado ni kipa pekee aliyewahi kushinda Ballon d'Or.
Mto Nabanga (Burundi)
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kayanza).
Shinikizo la ndani ya fuvu
Dalili
Kupumua kusiko kawaida hutokea wakati jeraha kwa sehemu za ubongo ya zinaingiliana na upumuaji. Kupumua kwa msimu, ambapo kupumua kwa haraka ni kwa muda na kisha kukosa kwa muda, husababishwa na jeraha kwa tuve la ubongoau upande mkuu wa ubongo unaounganishe tuve la ubongo. Kupumua kwa kasi kunaweza kutokea wakati shina la ubongo au kifuniko kwenye shina la ubongo limeadhirika.
Kwa kanuni, wagonjwa walio na shinikizo la kawaida la damu, huhifadhi uangalifu bara bara na ICP ya 25-40 mmHg (labda tu tishu ibadilike kwa wakati mmoja). ICP inapozidi 40-50 mmHg ndipo CPP na mtiririko wa damu hupungua kwa kiwango cha kupoteza fahamu. Miinuko yoyote zaidi itasababisha kiharusi na ubongo kufa.
Mto Nabanga (Burundi)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Shinikizo la ndani ya fuvu
Dalili
Kwa watoto wachanga na watoto wadogo, athari za ICP hutofautiana kwa sababu miundo ya fuvu haijajifunga. Kwa watoto wachanga, utosi, au sehemu laini juu ya kichwa ambapo mifupa ya fuvu haijashikana bado, huvimba wakati ICP inapopanda.
Kuvimba kwa nerva ya jicho ni ishara kwamba ICP imepanda.
Tiba
Tiba ya IH hutegemea chanzo chake. Mbali na usimamizi wa kimsingi, hatari muhimu katika matibabu ya ongezeko la ICP inahusiana na utulizaji wa kiharusi na kuvuja damu kwenye ubongo.
Katika wagonjwa walio na ICP ya juu ni muhimu kuhakikisha uwazi tosha wa njia ya hewa, kupumua, na utoaji waoksijeni. Upungufu wa kiwango cha oksijeni kwenye damu (upungufu wa oksijeni) au viwango vya kaboni vya juu (ongezeko la kaboni kwenye ubongo) husababisha mishipa ya damu kupanuka, hivyo kuongeza mtiririko wa damu kwa ubongo na kusababisha ICP kuongezeka. Upungufu wa oksijeni pia hulazimisha seli za ubongo kuzalisha nishati kwa kutumia wanga bila oksijeni, ambayo hutoa asidi ya maziwa ambayo hupunguza madini yapH, pia kupanua mishipa ya damu na kuzidisha matatizo. Kinyume, mishipa ya damu hufinyika wakati viwango vya kaboni vimepungua, hivyo kumfanya mgonjwa kupumua kwa kasi na chombo cha kupumua au mfuko wa kungeza mvuke unaweza kupunguza ICP kwa muda. Kupumua kwa kasi kulikuwa sehemu ya utaratibu wa kutibu jeraha za ubongo lakini mbano wa mishipa ya damu huzuia mtiririko wa damu kwa ubongo wakati ambapo ubongo tayari unavuja damu, kwa hivyo haitumiki tena sana. Aidha, ubongo hujirekebisha kwa viwango vipya vya kaboni dioksidi baada ya masaa 48-72 ya kupumua kwa kasi, ambayo inaweza kusababisha mishipa kupanuka haraka viwango vya kaboni vinaporudishwa kawaida ghafla. Kupumua kwa kasi bado kutumika iwapo ICP inashinda njia zingine za udhibiti, au kuna dalili za ubongo kufinyika kwa sababu ya athari zinazosababishwa na kufiniyika ni kuu, hadi kulazimisha kuziba mishipa ya damu, hata kama kufanya hivyo kunapunguza mtiririko wa damu. ICP pia inaweza kupunguzwa kwa kuongeza kichwa cha kitanda, kuboresha mifereji ya damu. Athari za hii ni kwamba inaweza kupunguza shinikizo la damu kwa kichwa, kusababisha kupungua na uwezekano wa ukosefu wa ugavi wa damu kwa ubongo. Uboreshaji wa mifereji ya damu inaweza pia kuzuiliwa kwa vikwazo kama vile vifaa vigumu vya shingo kwa wagonjwa mwenye kiwewe, na hii inaweza pia kuongeza ICP. Mifuko ya mchanga inaweza kutumika kupunguza shingo kusongeka.
Mapambano, kutotulia, na mishtuko ya moyo yaweza kuongeza mahitaji na matumizi ya oksijeni, pamoja na kuongeza shinikizo la damu. . Dawa za kupunguza maumivu na za kutuliza makali (hasa kabla ya kuenda hospitali, huduma ya kwanza, na huduma ya matibabu ya juu) hutumiwa kupunguza usumbufu na mahitaji ya asidi muhimu kwa ubongo, lakini dawa hizo zinaweza kusababisha shinikizo pole la damu na madhara mengine. . Hivyo, kama utulivu wa juu peke haufanikishwi, wagonjwa wanaweza kupoozwa kwa dawa kama zile za kupumzisha misuli. Kupooza kunaruhusu mishipa ya damu kupitisha damu kwa urahisi zaidi, lakini unaweza kuziba ishara za mshtuko kwenye ubongo, na madawa yanaweza kusababisha madhara mengine. Dawa za kuthoofisha viungo huanzishwa tu iwapo wagonjwa wametulizwa kikamilifu (hii ni sawa kumpa mgonjwa dawa za ujumla za kupoteza fahamu.
Shinikizo la ndani ya ubongo linaweza kupimwa kutumia vifaa vya kupima ubongo wakati wote. Mpira spesheli unaweza kuingizwa kupitia operesheni ndogo katika sehemu moja ya ubongo na kutumika kwa kuzoa CSF (maji kwenye shina) ili kupunguza ICP. Uzoaji wa aina hii hujulikana kama EVD (uzoaji wa nje). Katika hali nadra ambapo kiasi kidogo tu cha CSF kinazolewa ili kupunguza ICP, kuzolewa kwa CSF kupitia kijitundu kwenye uti wa mgongo kunaweza kutumika kama matibabu.
Sehemu ndogo ya fuvu kutolewa kwa kutobolewa kupunguza kufinyika kwa ubongo au kupunguza shinikizo kutoka sehemu za ubongo. Kwa vile ICP iliyoinuka inaweza kusababishwa na kuweko kwa vidonda, kuondolewa kwa sehenu hii kupitia operesheni itapunguza ongezeko la ICP.