cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Addison Road
Wakijitegemea
Hapo Januari 2001, bendi lilipata mtu wa kuwatayarishia nyimbo na kuzirekodi,Chuck Dennie na wakatoa albamu yenye urefu ya kawaida. Albamu ya kwanza yao ya kurekodi wakijitegemea iliitwa Not What You Think. Baadaye, wakaongeza rafiki mwingine ,Travis Lawrence, kama mwanachama wa bendi. Katika mwaka wa 2002, Ryan na Jenny walifunga ndoa, wakahamia Dallas ili kuwa bendi kama kazi yao kamili. Hatimaye,walibadili jina lao kuwa Addison Road. Liliitwa hivyo baada ya mhandisi wao wa sauti na muziki alipojifungua na kupata mwana aliyeitwa Addison. Walipenda jina hilo Addison na wakaliongeza lile la "Road" bila sababu halisi.
Baadaye,mwaka huo, walitoa albamu yao ya pili (bado wakijitegemea) iliyoitwa Breaking Beautifully. Walipata mchezaji ngoma mwingine na wakaanza kuongoza ibada ya kanisa la Richardson First Baptist,hii ikafuatwa na bendi hilo kucheza nyimbo zao mbele ya vijana 8,000 katika majira ya joto ya mwaka huo. Hii ikawa motisha kwao ya kutoa albamu ya Always Loved You EP,iliyotolewa Juni 2005. Wao walitoa albamu yao ya mwisho mnamo Julai 2006,iliyoitwa Some Kind Of Spark.
Hapo mwaka wa 2009,bendi hilo lilizuru katika ziara ya Rock and Worship Show wakiwa pamoja na Jeremy Camp, MercyMe, Hawk Nelson na Tenth Avenue North. Jenny Simmons alikuwa mja mzito na hii ikafanya bendi kuimba wimbo mmoja tu katika kila sherehe. Hapo tarehe 15 Aprili 2009, Jenny alizaa mtoto msichana mwenye afya katika mji wao wa Dallas,TX.
Addison Road katika studio
Baada ya bendi hili kujitegemea kwa miaka sita, Addison Road lilipiga saini mkataba na INO Records katika mwezi wa Agosti 2007. [12] Albamu yao ya kwanza ya studio ,Addison Road ilitolewa 18 Machi na ikawa #182 katika chati ya Billboard 200.
Kalamashaka
Kalamashaka (kwa jina lingine K-Shaka) ni kundi la hip hop lenye makao yake katika mtaa wa Dandora, kitongoji katika mji wa Nairobi, Kenya. Kinajumuisha wasanii watatu: Oteraw, Kama na Johny. Kikundi hiki kiliundwa katika miaka ya katikati ya 1990. Walikuwa maarufu kwa wimbo wao Tafsiri Hii uliovuma sana mwaka wa 1997. Kundi hili lilifungua pazia kwa wasanii nyota kadhaa wa kimataifa kati yao Coolio na Lost Boyz na wameimba pamoja na Dead Prez na wasanii wengine wa kimataifa. Wametumbuiza katika nchi kadhaa kama vile Nigeria, Uswidi, Uholanzi, Afrika Kusini, Norway miongoni mwa nyingine. Kalamashaka walifungua njia kwa hip hop katika lugha ya Kiswahili na ikawa inatawala nchini Kenya. Kikundi hiki ni maarufu na mashabiki wake kwa muziki wake wa hardcore rap na wenye ujumbe wa kijamii na kisiasa. Albamu yao ya kwanza Ni Wakati iliyotolewa mwaka wa 2001 ilivuma sana na Channel O ya Afrika Kusini ilicheza mmoja ya video "Fanya Mambo" kutoka katika albamu hii. Albamu hii iliangazia uhalifu mitaani, ukabila, siasa na migogoro ya Afrika. Umaarufu wao ulianza kupungua wakati mitindo ya Genge na Kapuka ilipoibuka ambayo ilikuwa inaweza kuchezeka kwa urahisi na yenye tasfoa ambayo asilimia kubwa ya vijana wanapendelea kusikiliza kuliko muziki wa kifalsafa. Stesheni za redio za FM husita kucheza miziki yenye mpigo wa kijamii kama unaochezwa na Kalamashaka na kupelekea kupungua kwa umaarufu wao. Hata hivyo, kikundi hiki kimeendelea kufanya kazi na kukataa kubadili mtindo kulingana na nyakati na kufanya biashara ya muzik. Kundi hili lilisukuma makundi mengine kama Mashifta, Gidi Gidi Maji Maji, K-South, Necessary Noize na wasanii wengine wengi. Kikundi hiki kimesaidia vijana wengine wa Dandora kuanza kuimba muziki wa rap. Wanajulikana pia kwa kuanzisha kikundi cha Ukoo Flani Mau Mau ambacho ni mkusanyiko wa takribani wanamuziki wa rap 24 kutoka Nairobi na Mombasa pamoja na Watanzania wachache. Ukoo Flani Mau Mau ilitoa albamu ya Kilio Cha Haki mwaka wa 2004 na kufiuatia na Dandora Burning iliyotolewa mwaka wa 2006. Hawapati kupewa usikizaji mkubwa katika redio au muziki wao kuchezwa kama wanamuziki wa genge na kapuka lakini bado wana mashabiki wengi. Kama (jina halisi Kamau Ngigi) alitoa albamu yake ya kwanza peke yake, Kamaa mwaka wa 2009. Albamu ilitayarishwa na Ambrose Akwabi wa Mandugu Digital. Wakati huo huo, Kalamashaka wanaifanyia kazi albamu ya Hakuna Case. Albamu hii itatayarishwa na mwanamuziki mkenya mkaazi wa Uswidi Ken Gonga, ambaye alikuwa katika wimbo wa Kalamashaka "Fanya Mambo" [0]
Saint (rapa)
Mohammed Sillah (alizaliwa 8 Februari, 1997), anajulikana kwa jina la sanaa Saint, ni msanii wa nchini Gambia, mtunzi wa nyimbo na mtayarishaji anayeishi Sweden kwa sasa. Mnamo 2015, alipata umaarufu nchini Uswidi na baada ya kutolewa kwa wimbo wake wa kwanza wa Chillin.
Maisha ya awali
Mohammed Sillah alizaliwa huko Serekunda, Gambia mnamo Februari 8, 1997. Akiwa kijana mkimbizi alikimbilia Uswidi mwaka 2012 akiwa na mkoba tu na nguo mgongoni. Alipofika aliomba hifadhi nchini Uswidi.
Mali
Kwa maana nyingine ya neno hili angalia Mali (maana)
thumbnail|right|250px|Ramani ya Mali Mali (kwa Kifaransa: République du Mali = Jamhuri ya Mali) ni nchi ya Afrika ya Magharibi.
Sehemu ya juu ni mlima Hombori Tondo (mita 1155 juu ya UB) ulioko katikati ya nchi.
Upande wa Kaskazini sehemu kubwa ya eneo la Mali ni jangwa la Sahara.
Wakazi walio wengi huishi kusini, karibu na mito Senegal na Niger.
Jiografia
Theluthi mbili za eneo la Niger ni jangwa. Maeneo mengine ni ya Sahel na kanda la Sudan. Sehemu za kusini ni hasa tambarare za bonde la mto Niger.
Hali ya hewa ni tofautitofauti, kulingana na eneo. Kuna kanda tatu:
Kuna malighafi kama vile dhahabu, urani, fosfati, kaolini, chumvi na chokaa.
Ugatuzi wa nchi
Makala kuu: Mikoa ya Mali Baada ya uhuru Mali ilikuwa na mikoa 8. Tangu mwaka 2016 Mali imegawanywa katika mikoa kumi na eneo la pekee la mji mkuu.
Sheria ya mwaka 2012 ililenga kuwa na mikoa 19, lakini hadi mwaka 2023 kuna mikoa miwili mipya pekee iliyoanzishwa.
Kila mkoa unaitwa jina la mji mkuu wake. Mikoa imegawanywa katika wilaya (cercles) 56. Wilaya zote zimegawanywa katika manispaa (communes) 703.
Historia
Mali ina historia ndefu ambayo ni historia ya pamoja ya nchi za kanda la Sahel na kanda la Sudan.
Zamani za Wafinisia na za Waroma palikuwa na mawasiliano ya biashara na nchi za Mediteranea kupitia wanafayabiashara Waberberi walioelewa njia za Sahara.
Uvamizi wa Wavandali katika Afrika ya Kaskazini ulivuruga mawasiliano hayo. thumbnail|right|Dola la Ghana Baada ya uvamizi wa Waarabu na uenezaji wa Uislamu biashara ilianza upya. Ndio Waberberi Waislamu walioingiza dini mpya hata kusini ya Sahara.
Katika eneo la Mali ya leo pamoja na nchi jirani ni hasa madola matatu makubwa yaliyotawala upande wa kusini wa njia za biashara iliyovuka Sahara.
Dola la Ghana
Dola la kwanza lilikuwa Dola la Ghana. Kuanzia karne ya 8 BK hadi mwaka 1076 lilitawala biashara ya dhahabu, pembe za ndovu na chumvi. Mji mkuu ulikuwa Kumbi Sale wenye wakazi 30,000 katika Mauretania ya leo.
Taarifa za wanahistoria Waarabu zimeonyesha ufalme tajiri. Utamaduni wake haukuwa wa Kiislamu bali wa Kiafrika asilia.
Mwisho wake ulianza wakati jeshi la Wamurabitun kutoka Moroko lilivuka jangwa na kuvamia Kumbi Sale.
Milki ya Mali
thumbnail|Eneo la Dola la Mali Milki ya Mali ilianza kama ufalme mdogo wa Wamalinke kando ya Ghana. Wakati wa karne ya 13 ilianza kupanuka chini ya mfalme Sundiata Keita. Sundiata mwenyewe alipokea Uislamu mnamo 1240 BK na wafalme baada yake waliendela kuwa Waislamu.
Mfalme wa Mali aliyejulikana zaidi ndiye Mansa Kankan Musa I (1312–1337). Miaka 1324-1325 alihiji kwenda Makka. Alisafiri na dhahabu nyingi sana. Huku Misri alitoa zawadi kiasi cha kuharibu thamani ya dhahabu kwa miaka 12 iliyofuata.
Wakati ule mji wa Timbuktu ulikuwa kitovu cha biashara na elimu iliyojulikana kote katika umma wa Kiislamu hata Ulaya.
Katika karne ya 14 BK uwezo na utawala wa Mali ulipungua na Songhai ilichukua nafasi yake.
Dola la Songhai
thumbnail|Eneo la Dola la Songhai Asili ya Wasonghai ilikuwa Nigeria ya Kaskazini ya leo. Walipanua utawala wao kuelekea magharibi wakapokea Uislamu wakati wa uvamizi wa Almurabitun.
Mnamo mwaka 1250 walikuwa chini ya Mali lakini katika karne ya 14 walijipatia uhuru tena, wakaanza kushika maeneo ya Mali yenyewe.
Kibikol cha Albay Magharibi
Kibikol ya Albay Magharibi ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabikol. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kibikol ya Albay Magharibi imehesabiwa kuwa watu 260,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibikol ya Albay Magharibi iko katika kundi la Kifilipino.
Mali
Dola la Songhai
Kilele cha nguvu yake ilikuwa wakati wa mfalme Askia Mohammad I katika karne ya 16 walipotawala eneo kubwa kutoka Kano (Nigeria) hadi pwani ya Atlantiki. Wakati wake mji wa Timbuktu ilitembelewa na msafiri Leo Africanus aliyeleta baadaye habari za nchi hadi Ulaya.
Utawala wao uliporomoka baada ya mashumbulizi kutoka Moroko mwaka 1591. Wakati ule mataifa ya Ulaya yameshaanza kufika kwenye mwambao wa Afrika ya Magharibi wakifungua biashara ya moja kwa moja na Ulaya. Umuhimu wa biashara ya kuvuka Sahara ulipungua vikali pamoja na faida iliyopatikana kwa watawala katika maeneo ya Sahel.
Kipindi cha madola madogo na jihadi
Kilichofuata kilikuwa kipindi cha madola madogo. Viongozi Waislamu walijaribu mara kadhaa kujenga utawala juu ya eneo lote.
Anayejulikana zaidi alikuwa Alhaj Omar aliyepiga vita kwa jina la dini ya Kiislamu dhidi ya Wabambara waliofuata utamaduni na dini asilia za Kiafrika.
Mtoto wa Alhaj Omar aliyeitwa Ahmadu alijaribu kuendeleza jihadi yake. Lakini wakati ule Wafaransa walianza kuenea katika Afrika ya Magharibi wakamshinda.
Mali ikawa koloni la Ufaransa kuanzia mwaka 1895. Ilikuwa sehemu ya Afrika ya Magharibi ya Kifaransa, na kuanzia 1920 ya Sudan ya Kifaransa. thumbnail|left|Mji wa [[Bamako]]
Uhuru
Keita alipinduliwa mwaka 1968 na wanajeshi akishtakiwa kuwa ameharibu uchumi na kujitajirisha. Kiongozi mpya Moussa Traoré alitawala kama dikteta wa kijeshi, baadaye kwa msaada wa katiba ya chama kimoja.
Mabadiliko yaliyotokea kote Afrika tangu mwisho wa Ukomunisti kuanzia miaka ya 1990 yalisababisha kupinduliwa kwa Traoré katika Machi 1991 na kamati ya kijeshi iliyoongozwa na Amadou Toumani Touré.
Katiba mpya ya mwaka 1992 iliunda kipindi cha kura huru alimoshinda Amadou.
Vita vya wenyewe kwa wenyewe kaskazini na maasi ya kijeshi
Kaskazini mwa Mali kunakaliwa hasa na Watuareg na baadhi yao hawakupenda kuwa chini ya Mali. Hivyo mara kadhaa kulikuwa na mapigano kati yao na jeshi la nchi. Tangu mwaka 2012 mapigano yameanza upya. Mwaka huo wanamgambo na wanajeshi walikimbia vita kwenda Libya na kujiunga na wapiganaji Watuareg waliotangaza mnamo Aprili 2012 uhuru wa eneo la "Azawad" katika mikoa ya Timbuktu, Gao na Kidal. Lakini wanamgambo wa makundi yenye mwelekeo mkali wa Kiislamu kama Al-Qaeda waliwashinda Watuareg na kushika utawala wakianzisha mfumo wa sharia ya Kiislamu.
Serikali ya Mali iliomba usaidizi wa kijeshi wa Ufaransa uliokubaliwa na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kwa azimio na. 2085 ya tarehe 20 Desemba 2012. Jeshi la Kifaransa lilifaulu kuwaondoa wanamgambo Waislamu katika miji yote lakini hao waliendelea kujificha kwenye milima.
Baada ya mwisho wa kampeni ya Wafaransa nafasi yao ilichukuliwa na jeshi la Umoja wa Mataifa lililoingia kwa jina la "MINUSMA" lililokuwa na wanajeshi kutoka nchi 60. Kati ya nchi hizo, 19 ni za Kiafrika ambazo walileta idadi kubwa ya askari.
Mapigano yameendelea. Wananchi wengi vijijini walichukua silaha na kuunda vikundi vya wanamgambo kwa kujihami lakini vikundi hivyo vinashambuliana pia.
Miaka 2020 na 2021 jeshi la Mali liliasi mara mbili na kupindua serikali za kiraia. Kanali Assimi Goïta alitangazwa kuwa rais mtendaji. ECOWAS na Umoja wa Afrika vilisimamisha uanachama wa Mali. Ufaransa na nchi nyingine zilianza kuondoa wanajeshi katika ushirikiano na jeshi la kitaifa.
Mnamo Januari 2022 wanajeshi kutoka Urusi walianza kufika Mali kwa kibali cha serikali ya kijeshi.
Watu
Katika maeneo makubwa ya kaskazini wanaishi makabila ya Waberberi, hasa Mauri na Watuareg ambao ni wahamaji. Ndio 10% ya wakazi wa nchi wakikalia asilimia kubwa za eneo.
Kikundi kikubwa ndio Wabambara (33.3%) katika eneo la mji mkuu Bamako, halafu wako Wafula, Wasoninke, Wasenufo/Wabwa, Wamandinka, Wadogon, Wasonghai, Watuareg na wengineo.
Lugha
Kutokana na ukoloni, Kifaransa kilikuwa lugha rasmi, lakini sasa kimeshushwa cheo na kuwa lugha ya mawasiliano tu. Kibambara ndiyo lugha inayoeleweka na takriban 80% za wakazi, nacho kimefanywa lugha rasmi pamoja na nyingine 12 kati ya lugha asilia 56 zinazotumika nchini.
Dini
Ibada na desturi asilia zinapatikana pia katika mazingira ya Waislamu.
Kigbe-Maxi
Kigbe-Maxi ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin na Togo inayozungumzwa na Wagbe. Wataalamu wengine huiangalia kuwa lahaja ya Kifon. Mwaka wa 1993 idadi ya wasemaji wa Kigbe-Maxi nchini Benin imehesabiwa kuwa watu 66,000. Pia kuna wasemaji 25,300 nchini Togo. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigbe-Maxi iko katika kundi la Kikwa.
Wairaqw
250px|thumbnail|[[‎Nyumba ya wakulima Wairaqw huko mkoa wa Manyara mwaka 2012.]] Wairaqw (pia huitwa Wambulu kutokana na jina la mji wa Mbulu) ni kabila la watu wa Tanzania wanaoishi katika mkoa wa Manyara na mkoa wa Arusha kusini kwa Ngorongoro.
Lugha yao ni Kiiraqw, jamii ya lugha za Kikushi za kusini.
Mwaka 2001 walikuwa 462,000 hivi. Idadi hiyo yaweza kuwa imevuka 1,000,000 kwa sasa.
Kiiraqw
Kiiraqw ni mojawapo kati ya lugha za Kiafrika-Kiasia. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiiraqw iko katika kundi la lugha za Kikushi.
Wairaqw
Asili
Nadharia nyingine zinapendekeza kuwa walitokea Mesopotamia ya kale. Hata hivyo hakuna uhusiano dhahiri na nchi ya Irak (au Iraq) iliyopo katika Asia ya Magharibi, isipokuwa jina la kufanana.
Kiiraqw
Inatumika nchini Tanzania na kuzungumzwa hasa na kabila la Wairaqw kaskazini mwa Tanzania kutokana na kuwepo kwao katika mkoa wa Manyara na mkoa wa Arusha kama wenyeji wa karne nyingi.
Baadhi ya watu husema Kiiraqw ni sawa na "Kimbulu", kumbe siyo. Hakuna lugha inayoitwa Kimbulu. Mbulu ni jina la wilaya ambayo ina idadi kubwa ya Wairaqw kuliko eneo lingine lolote nchini Tanzania. Lakini ikumbukwe kuwa Mbulu si eneo pekee wanakopatikana Wairaqw, kitu ambacho kingesababisha watu wengine kuita lugha ya Kiiraqw kuwa Kimbulu.
Mwaka 2001 idadi ya wasemaji wa Kiiraqw ilihesabiwa kuwa watu 462,000. Kwa sasa wanakadiriwa kuwa milioni 1 hivi.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Nikolaus von Zinzendorf
thumb|links|Nikolaus Ludwig Graf von Zinzendorf, sehemu ya picha ya Balthasar Denner Nikolaus Ludwig von Zinzendorf (26 Mei 1700 – 9 Mei 1760) alikuwa kiongozi wa dini ya Ukristo nchini Ujerumani na askofu wa Kanisa la Moravian.
Maisha
Alizaliwa mjini Dresden katika familia ya makabaila Wajerumani Walutheri. Baba yake alikufa alipokuwa mdogo, akalelewa na bibi yake aliyemshawishi kwa mwelekeo wa uamsho wa Kikristo wa upietisti.
Baada ya kumaliza shule alisoma sheria kwenye chuo kikuu cha Wittenberg; baada ya masomo yake alifanya safari ya kuzunguka Ulaya, jinsi ilivyokuwa kawaida kwa vijana makabaila wa siku zile. Kwenye safari hii alikutana na kuwa rafiki na viongozi wa madhehebu mbalimbali kama Wareformed, Wakatoliki, Walutheri na wengine.
Kati ya miaka 1721 na 1732 alikuwa mshauri wa kisheria kwenye ikulu ya mfalme August wa Saksonia huko Dresden.
thumb|[[Sanamu ya kumbukumbu ya Zinzendorf huko Herrnhut]]
Mwaka 1722 alimwoa Erdmuthe na mwaka uleule alinunua mashamba ya kikabaila ya Berthelsdorf kutoka bibi yake. Ilikuwa eneo dogo lenye kijiji kimoja alipotawala kama mtemi chini ya Kaisari pekee, ingawa eneo lake dogo lilikuwa ndani ya jimbo kubwa La Saksonia.
Mwaka 1731 Zinzendorf alitembelewa na nduguye mkabaila mmoja kutoka Denmark aliyefika pamoja na mtumishi wake Mwafrika kutoka Visiwa vya Karibi aliyewahi kuwa mtumwa. Masimulizi ya huyu Mwafrika yalihamasisha ndugu wa Herrnhut kutuma wahubiri kwenda Karibi na hii ilikuwa chanzo cha uenezaji wa kimataifa wa kanisa la Moravian.
Zinzendorf aliwaandalia safari akitumia mawasiliano na ikulu ya mfalme wa Denmark. Zinzendorf mwenyewe alitembelea ndugu wa Herrnhut waliosafiri kuhubiri Saint Thomas (Karibi), Marekani, London na nchi jirani za Bahari Baltiki.
Aliendelea kusoma teolojia na mwaka 1734 akabarikiwa kama mchungaji Mlutheri. Hata hivyo alifukuzwa katika Saksonia (hapa Ulutheri ulikuwa dini rasmi) kutokana na shaka kuhusu imani yake, akapaswa kuhamia sehemu nyingine za Ujerumani alipoanzisha jumuiya mpya ya wafuasi wa Umoja wa Ndugu.
Mwaka 1737 alibarikiwa kama askofu wa Umoja wa Ndugu na askofu wa Umoja huu kutoka Polandi ambako shirika chache za Umoja wa kale ziliweza kuendelea.
Zinzendorf anakumbukwa kama baba wa kiroho wa kanisa la Moravian. Alitunga nyimbo nyingi zinazoimbwa kwa Kijerumani hadi leo na nyingine zimetafsiriwa katika lugha mbalimbali.
Crown Berger (Kenya)
Bidhaa
Bidhaa za kampuni hii zinahusu: Kampuni hii inahusika na kununua na kusafirisha rangi kutoka ng'ambo. Inanunua kutoka kampuni maarufu kama PPG ya Ufaransa, Ferro ya Afrika Kusini,Asian Paints na Berger Internationa ya Dubai na Singapore.Iliendelea katika mpango wke wa upanuzi na kuanzisha bidhaa kaika jina ya "Regal Brand" nchini Uganda. Crown-Berger (Kenya) ina zaidi ya wauzaji wadogo na wakubwa 1500 katika mfumo wao wa usambazaji.
Mto Dawa (Jubba)
thumb|[[Ramani ya mto Dawa.]] Mto Dawa unapatikana nchini Ethiopia na unaunda mpaka wake na Kenya na Somalia.
Crown Berger (Kenya)
Bidhaa
Kampuni hii inaendesha vituo Nairobi,Mombasa,Kisumu na Kampala na ,hivi sasa, ina uwezo wa kuzalisha lita milioni 1 kila mwezi.
Sehemu ya 'wajibu wa kampuni' ya tovuti ya Crown-Berger (Kenya) inaonyesha msaada wa kampuni katika kuandaa michezo na miradi ya kupodoa miji.
Mto Dawa (Jubba)
Ni tawimto la mto Juba ambao unaishia katika Bahari ya Hindi nchini Somalia.
Ciudad de la Paz
Mahali pa mji mpya palichaguliwa kwa ufikiaji wake mzuri na tabianchi. Kusudi muhimu ilikuwa kuunda mji mkuu kwenye eneo la bara, tofauti na mji mkuu wa sasa Malabo, ambao uko kwenye kisiwa cha Bioko.
Mji ulipangwa na kampuni ya usanifu ya Ureno. Unakusudiwa kuwa na takriban wakazi 200,000, jengo jipya la bunge, ikulu ya rais na eneo la hekta 8150.
Ujenzi wa mji mkuu huu mpya umekosolewa na wapinzani wa kisiasa kwa Rais Teodoro Obiang aliyesukuma mpango huo. Serikali ya Guinea ya Ikweta ilianza kuhamia ofisi za kwanza tangu mwaka wa 2017.
Mahali
Ciudad de la Paz iko karibu na katikati ya Río Muni ambayo ni sehemu ya kibara ya Guinea ya Ikweta. Iko kati ya miji ya Bata na Mongomo na 20 km kutoka uwanja wa ndege wa Mengomeyén. Ugavi wa umeme unategemea Bwawa la Djibloho linalozalisha megawati 120.
Katikati ya msitu usio na maendeleo, serikali inapanga kujenga mji mpya kama makao ya serikali ya baadaye. Itakuwa makao makuu ya rais, serikali, utawala, polisi na uongozi wa kijeshi na kuchukua nafasi ya mji mkuu wa sasa wa Malabo. Jiji linaundwa kuwa na makazi ya watu 160,000-200,000, wanaoishi katika eneo la 81.5 km 2. Hii inalingana na takriban robo ya wakazi wa Guinea ya Ikweta.
Alpha Condé
thumb|[[Picha yake ya mwaka 2014.]]
Alpha Condé (alizaliwa 4 Machi 1938) ni mwanasiasa wa Guinea ambaye alikuwa Rais wa Guinea tangu Desemba 2010.
Alikaa miongo kadhaa kupingana na mfululizo wa serikali nchini Guinea, hakufanikiwa kukimbia dhidi ya Rais Lansana Conté katika uchaguzi wa rais wa mwaka 1993 na 1998 na kuongoza Mkutano wa Watu wa Guinea (RPG), chama cha upinzani.
Katika uchaguzi wake mnamo 2010, Conde alidai ataimarisha Guinea kama demokrasia na kupiga vita ufisadi katika nchi yake, lakini yeye na mtoto wake wameingizwa katika kashfa kadhaa za rushwa zinazohusiana na tasnia ya madini, na kutuhumiwa kwa wizi wa kura.
Tarehe 30 Januari 2017, Condé alimpokea Idriss Déby wa Chad kama mkuu wa Umoja wa Afrika. Baadaye alipokewa na Rais wa Rwanda Paul Kagame mnamo 28 Januari 2018.
Mnamo Septemba 5, 2021, jaribio la mapinduzi lilifanyika dhidi ya utawala wake.
Magdalena Cho
(alifariki Seoul, Septemba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Alpha Condé
Mnamo Desemba 9, 2022, Hazina ya Marekani ilichapisha orodha ya watu zaidi ya arobaini waliolengwa kwa vikwazo kwa vitendo vya rushwa na ukiukaji wa haki za binadamu. Miongoni mwa malengo ya Ofisi ya Udhibiti wa Mali za Kigeni (OFAC), shirika la udhibiti wa fedha la Idara ya Hazina ni Alpha Condé..
Magdalena Cho
Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba, lakini ya kwake mwenyewe tarehe 26 Septemba.
Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society).
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Uhifadhi wa maji
Uhifadhi wa maji  unahusu kupunguza matumizi ya maji na kuchakata maji taka kwa malengo tofauti kama kusafisha, viwanda, kilimo nk
Itale (Ileje)
Itale  ni jina la kata ya Wilaya ya Ileje katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,609 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53407.
Uhifadhi wa maji
Maskani
Maji pia inaweza kuhifadhiwa kwa kupanda mimea asili na kwa kubadilisha tabia, kama kufupisha muda bafuni na kutoachilia maji yakitiririka wakati unasafisha meno.
Mia tisa na moja
Mia tisa na moja ni namba inayoandikwa 901 kwa tarakimu za kawaida na CMI kwa zile za Kirumi.
Uhifadhi wa maji
Kibiashara
Vifaa vingi vya kuokoa maji (kama vyoo vya kusafishwa na maji kidogo) ambayo ni muhimu katika makaazi pia inaweza kufaa katika kuokoa maji katika biashara. Teknolojia zingine za kuokoa maji kibiashara ni pamoja na:
Mia tisa na moja
Ni namba asilia inayofuata 900 na kutangulia 902.
Uhifadhi wa maji
Kilimo
Kwa unyunyizaji wa mazao ufanisi wa juu kwa maji unamaanisha upunguzaji wa hasara kutokana na uvukizi, mtiririko au kumwagika kwa maji chini ya ardhi. Sahani ya Uvukizi inaweza kutumiwa kubaini kiasi cha maji ya kinachohitajika kunyunyiza ardhi. Unyunyizaji wa gharika, iliyo kongwe na aina ya kawaida, kwa mara nyingi sana hukosa usawa katika usambazaji, kwani sehemu ya shamba hupokea kiasi kinachozidi cha maji ili kutoa wingi wa kutosha kwa maeneo mengine. Unyunyizaji wa kutoka juu, unaotumia mzunguko wa katikati au mifereji inayosonga-upande, inatoa ruwaza sawa zaidi na usambazaji unaweza kudhibitiwa. Unyunyizaji wa drip(tone) ni ghali sana na hautumiwi sana, lakini unatoa matokeo bora katika kufikisha maji kwa mizizi ikiwa na hasara ndogo.
Mia tisa na moja
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 17 x 53.
Uwanja wa michezo wa manispaa Thika
Uwanja wa michezo wa manispaa Thika ni uwanja wa michezo mbalimbali ulioko huko  Thika,nchini Kenya. Unatumika hasa na chama cha mpira wa miguu nchini humo kwa mechi mbalimbali na pia ni uwanja wa nyumbani wa Thika United. Uwanja huo unachukua idadi ya watu 5,000.
1495
Makala hii inahusu mwaka 1495 BK (Baada ya Kristo).
Uhifadhi wa maji
Kilimo
Kama vile kubadilisha mifumo ya unyunyizaji inaweza kuwa ghali kutekeleza, juhudi za uhifadhi mara nyingi hulenga kuongeza ufanisi wa mfumo uliopo. Hii ni pamoja na kutawanya ardhi iliyoshikamana, kujenga kingo za mitaro kuzuia mtiririko, na kutumia unyevu wa udongo na vifaa vya kuhisi mvua kuongezea ratiba ya unyunyizaji.
Ufanisi wa maji
Ufanisi wa maji unaweza kuelezwa kama uhitimishaji wa kazi, mchakato, au matokeo na kiasi kidogo cha maji yakinifu, au kiashirio cha uhusiano kati ya kiasi cha maji kinachohitajika kwa kusudi maalumu na kiasi cha maji kinachotumika, kinachochukuliwa au kinachofikishwa.
Lengo na Muundo wa Mtandao wa Chini Kabisa wa Maji
Ufanisi kigharama wa mtandao wa maji ya chini ni mwongozo wa kiujumla kwa ajili ya kuhifadhi maji ambayo husaidia katika kuamua kiasi cha chini cha maji safi na shabaha ya maji taka katika mfumo wa viwanda au mijini kwa kuzingatia mpangilio wa usimamiaji wa maji yaani inaangazia mbinu zote za kuokoa maji. Mbinu hii inahakikisha kwamba taka kipindi cha kurudisha malipo kilichotamaniwa na aliyeunda kimeridhishwa kwa kutumia mbinu ya Systematic Hierarchial Approach for Resilient Process Screening (SHARPS).
GK
GK au gk ni kifupi cha:
Postcautionary principle
Postcautionary principle ni kanuni ya kusimamia mazingira iliyoundwa na John Paul mwaka 2007. ilipendekezwa kama kuipinga kanuni ya precautionary, inayoongoza usimamiaji wa mazingira kwa jinsi inavyotumika
Kufuatia mwaka 1982 jijini Rio kanuni hii ilipoundwa kama muongozo, kanuni hii inasema "Palipo na ishara za hatari na uharibifu wa kudumu, mbinu zisizo za kisayansi zitatumika ili kutekeleza hatua zisizo za gharama mpaka pale uharibifu wa mazingira utakapokuwa umetokea"
Mikoa ya Uingereza
Hii ni orodha ya Mikoa ya Uingereza:
Charente
thumb| Idara ya Charente, Angoulême] thumb|right|220px|Mahali pa Charente katika [[Ufaransa]] Charente ni département au department  la Poitou-Charentes ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Angoulême.
Mto Dilo
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kibikol cha Catanduanes Kaskazini
Kibikol ya Catanduanes Kaskazini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabikol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibikol ya Catanduanes Kaskazini imehesabiwa kuwa watu 77,500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibikol ya Catanduanes Kaskazini iko katika kundi la Kifilipino.
Masuzo Madono
Madono alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 17 Mei 1925 dhidi ya Ufilipino. Madono alicheza Japani katika mechi 2.
Kuluncak
thumb|Kuluncak ni mji na wilaya iliopo Mkoani Malatya kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Ufupisho
Ufupisho (au muhtasari) ni kueleza upya jambo kwa maneno machache zaidi lakini bila kupoteza maana ya msingi.
Mfumo wa lugha
Mfumo wa lugha ni namna lugha fulani inavyoundwa, kutokana na sauti, silabi, maneno na sentensi au tungo. Yaani ni ile hali ya kutumia vipashio mbalimbali ambavyo vinahusiana kimaaana unapoitumia lugha. Vipashio hivyo ni kama vile sauti, silabi au neno.
Ufupisho
Kwa kawaida idadi ya maneno inatakiwa kuwa theluthi ya habari ya awali.
Uwezo wa kufupisha unatumika kama kigezo kimojawapo cha kupimia uelewa wa mwanafunzi.
Kigbe-Saxwe
Kigbe-Saxwe ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Benin inayozungumzwa na Wagbe. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kigbe-Saxwe imehesabiwa kuwa watu 6270. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigbe-Saxwe iko katika kundi la Kikwa.
Mto Mutonga
Mto Mutonga ni jina la mito mbalimbali:
Moorpark, California
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Moorpark, California
thumb|right|260px|Mahali pa Moorpark katika Ventura County na [[California]] Moorpark ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 33,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 157 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 71 km².
Mto Kathita (Meru)
Mto Kathita (Meru) unapatikana katika kaunti ya Meru, nchini Kenya.
Ni tawimto la mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
1491
Makala hii inahusu mwaka 1491 BK (Baada ya Kristo).
Ulricehamn
thumb|350px|Strandgatan (Mapwa wa Mitaani) katika Ulricehamn thumb|250px| Ulricehamn ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 9,250 (mwaka 2005).
Jiografia
Eneo lake ni 6.09 km².
Kiruna
Kiruna ni mji ulioanzishwa 1899 kama kituo cha migodi ya kuchimba chuma. Mwaka uleule njia ya reli ilikamilishwa hadi mahali pa mji mpya iliyokuwa lazima kwa kubeba madini ya chuma. Mji uko katikati ya milima miwili yenye asilimia kubwa ya madini ya chuma.
Uchimbaji chuma umeshamaliza akiba juu ya uso wa ardhi na kuendelea chini ya ardhi. Kwa sababu hiyo mji uliojengwa juu ya madini utahamishwa umbali wa kilomita 5 ili kuwezesha kuchimbwa chini ya mji wa sasa.
Itumba (Ileje)
Itumba  ni kata ya Wilaya ya Ileje na ndio makao makuu ya wilaya hiyo. Imepakana na Isongore ambayo imepakana na nchi ya Malawi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania.
Kiruna
Jiografia
Eneo lake ni 15.95 km².
Itumba (Ileje)
Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata hii ilikuwa na wakazi wapatao 10,186 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53401.
Mto Dyelobutokene
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kibikol cha Catanduanes Kusini
Kibikol ya Catanduanes Kusini ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wabikol. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kibikol ya Catanduanes Kusini imehesabiwa kuwa watu 135,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibikol ya Catanduanes Kusini iko katika kundi la Kifilipino.
Pütürge
thumb|Pötürge
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Malatya kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Mto Gal
unapatikana katika wilaya ya Lamwo, kaskazini mwa Uganda.
Cher
thumb| Idara ya Cher, Bourges thumb|right|220px|Mahali pa Cher katika [[Ufaransa]] Cher ni département au department  la Mkoa wa Centre ya Ufaransa. Mji mkuu wake ni Bourges.
Bata, Equatorial Guinea
Bata ni mji wa bandari katika mkoa wa Litoral wa Guinea ya Ikweta. Ni makao makuu ya mkoa wa Litoral na pia ya kanda la Rio Muni. Kwenye mwaka 2015 inakadiriwa idadi ya watu 290,000 na hivyo ni mji mkubwa wa nchi hiyo.
Iko kwenye pwani ya Bahari ya Atlantiki ya kanda ya Río Muni ambayo ni sehemu ya kibara ya nchi. Bata ni kitovu cha usafiri na bandari, ambapo feri husafiri hadi mji mkuu Malabo na Douala nchini Kamerun, wakati ndege zinaweza kutua katika Uwanja wa Ndege wa Bata.
Bandari ya Bata ni kati ya bandari zenye kina kirefu zaidi katika Afrika ya Magharibi. Hata hivyo, Bata haina beseni ya asili na gati lilijengwa ili kusaidia uhamisho wa shehena za meli. Bidhaa kuu zinazouzwa nje ni mbao na kahawa. Bandari hiyo ilipanuliwa kwa sehemu na mikopo ya ushirikiano wa China, na uwezo wake ni tani milioni 6,5 na kontena za TEU 300,000 kila mwaka.
Kisiwa cha Kilwa
250px|thumb|Mazingira ya Kisiwa cha Kilwa Kisiwa cha Kilwa ni kisiwa kimojawapo cha Tanzania ambacho kinapatikana katika Bahari ya Hindi. Kipo karibu na pwani ya Mkoa wa Lindi kikitazama mji mdogo wa Kilwa Masoko.
Kisiwa cha Kilwa ni mahali mashuhuri kihistoria na kina maghofu ya Kilwa Kisiwani iliyokuwa mji muhimu wa biashara kwenye pwani ya Uswahilini.
Karne ya 1
Karne ya 1 ilikuwa kipindi cha miaka mia moja kati ya 1 na 100. Kikamilifu kilianza tarehe 1 Januari 1 B.K. na kuishia 31 Desemba 100. Namba zake zinafuata hesabu ya miaka "baada ya Kristo".
Kama kila "karne" ni kipindi kinachohesabiwa kwa hiari ya binadamu kwa sababu ni mgawanyo wa kalenda tu: katika hali halisi maendeleo na mabadiliko makubwa hayafuati migawanyo ya kalenda ya kibinadamu.
Kuna mambo mengi yaliyotokea wakati wa karne hii.
Kiwalmajarri
Kiwalmajarri ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wawalmajarri katika jimbo la Australia Magharibi. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kiwalmajarri 510. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwalmajarri kiko katika kundi la Kipama-Nyungan cha Kusini-Magharibi.
373
Makala hii inahusu mwaka 373 BK (Baada ya Kristo).
1490
Makala hii inahusu mwaka 1490 BK (Baada ya Kristo).
Kanisa la Moravian
thumb|300px| [[Nembo la Kanisa la Moravian (Unitas Fratrum) linamwonyesha Mwanakondoo wa Mungu. (Dirisha lenye kioo cha rangi katika kanisa la Moravian huko Winston-Salem, NC) ]]
Kanisa la Moravian (kwa Kiingereza: Moravian Church; pia: Umoja wa Ndugu kutoka jina la kihistoria la Kilatini "Unitas Fratrum", au ndugu wa Herrnhut) ni madhehebu ya Ukristo wa Kiprotestanti yaliyoanzishwa mwaka 1722 katika Ujerumani na wakimbizi kutoka Moravia.
Baadaye yakaenea katika nchi nyingi kwa juhudi kubwa za kimisionari; leo hii ni kanisa dogo kimataifa, lakini nchini Tanzania ni la tatu kwa ukubwa kati ya makanisa ya Kiprotestanti baada ya Walutheri na Waanglikana. Idadi kubwa ya Wakristo Wamoravian huishi Tanzania.
Umoja wa Ndugu ni muungano wa majimbo ya kujitegemea yanayoshirikiana chini ya katiba ya kanisa. Uongozi ni mikononi mwa sinodi ya umoja inayokutana kila baada ya miaka 7. Kamati ya umoja ina mjumbe mmoja kutoka kila jimbo.
Nembo lake ni alama ya mwanakondoo wa Mungu anayeshika bendera ya ushindi pamoja na maandishi ya Kilatini: Vicit agnus noster, eum sequamur inayotafsiriwa kama "Mwanakondoo wetu ameshinda, tumfuate" (kwa Kiingereza: "Our Lamb has conquered, let us follow Him").
Historia
Jina "Moravian" limetokana na nchi ya Moravia ambayo leo hii ni sehemu ya Ucheki. Kanisa hili lilikuwa hapa na vyanzo vyake.
Wafuasi wa Hus waliopenda amani
Lilitokea baada ya farakano ndani ya Kanisa Katoliki katika Bohemia na Moravia. Nchi hizo mbili zilikuwa sehemu ya Milki ya Kijerumani. Katika karne ya 15 kasisi na profesa Yohane Hus kutoka mji wa Praha alijaribu kutengeneza kasoro na mafundisho ya Kanisa Katoliki lililokuwa kanisa pekee halali katika sehemu kubwa ya Ulaya wakati ule, lakini aliitwa kwenye Mtaguso wa Konstanz akahukumiwa kwa amri ya huo mtaguso mkuu akachomwa moto tarehe 6 Julai 1415.
Kifo cha Hus kilisababisha uasi dhidi ya Kanisa Katoliki katika Bohemia na Moravia. Wafuasi wa Hus walichukua silaha wakijihami dhidi ya askari wa maaskofu na watawala wa milki. Kipindi cha vita vya wenyewe kwa wenyewe kilifuata kati ya Wakatoliki, wafuasi wakali na wafuasi wa wastani wa marehemu Hus. Mwishowe makaisari wa milki waliokuwa Wakatoliki walipaswa kuvumilia aina mpya ya Ukristo katika nchi hizo mbili zilizoendelea kumkubali kaisari kama bwana mkuu.
Wamoravian wenyewe huona chanzo cha kanisa lao tarehe 1 Machi 1457. Siku hiyo kikundi kidogo cha wafuasi wa Hus waliochoka uuaji na vita vya kidini waliungana katika kijiji cha Kunvald (Bohemia) kuanzisha jumuiya ya Kikristo iliyojitwa "Umoja wa Ndugu" (kwa Kicheki "Jednota Brastva"). Moravian si kanisa pekee linaloona vyanzo vyake katika ule Umoja wa Ndugu wa Bohemia, lakini ni kanisa pekee lenye uhusiano wa moja kwa moja kihistoria na kanisa hilo la zamani.
Kundi hili la Kunwald walikuwa kitengo kimoja cha harakati iliyoanzishwa na Hus miaka 50 iliyopita. Waliokutana Kunwald waliona kutumia silaha hakulingani na mafundisho ya Yesu Kristo. Walitaka kuishi pamoja kwa kuiga mfano wa maisha ya Wakristo wa kwanza. Walikataa vita na matumizi ya silaka wakajaribu kuishi kama ndugu Wakristo wakikaa pamoja, kufanya kazi na kusali pamoja. Mwanzoni hawakupokea matajiri waliotaka kujiunga nao.
Umoja huu ulienea haraka katika mikoa ya Bohemia na Moravia ukawa mwanzo wa kanisa linaloitwa leo "Moravian". Walitafsiri Biblia katika lugha yao, wakatunga kitabu cha pamoja cha nyimbo za kiroho kwa matumizi katika ibada na pia katekisimu.
Kutoka Kanisa la kale walipokea vyeo vya shemasi, presbiteri na askofu. Askofu wao wa kwanza alibarikiwa na askofu wa Kanisa la Wavaldo mwaka 1467 akaanzisha utumishi wao wa kiroho pamoja na makasisi na mashemasi.
Baada ya kustawi vizuri kanisa hili la Umoja wa Ndugu au "Ndugu wa Bohemia na Moravia" lilipata matatizo makali wakati wa Vita ya miaka 30 na baadaye.
Kuangamizwa kwa Umoja wa Ndugu baada ya vita ya miaka 30
Umoja wa Ndugu ulienea katika Bohemia na Moravia wakati wa karne ya 16 pamoja na matengenezo ya Kiprotestanti. Lakini mwaka 1618 wakubwa wa Bohemia walipata shida na Kaisari Ferdinand II aliyekuwa mfalme mpya; hii ilisababisha vita ya miaka 30. Katika vita hii kaisari aliyekuwa Mkatoliki mkali aliweza kutwaa Bohemia na Moravia akafuta ahadi zote za uvumilivu kwa wafuasi wa Umoja wa Ndugu.
Amani iliyomaliza vita ya miaka 30 iliamua ya kwamba madhehebu matatu pekee yatakubaliwa katika Dola Takatifu la Kiroma, yaani Wakatoliki, Walutheri na Wareformed. Umoja wa Ndugu haukutajwa, hivyo kanisa hili lilipigwa marufuku. Sehemu kubwa ya maeneo walipoishi waumini wake iliwekwa chini ya watawala Wakatoliki waliofunga makanisa yao na kuwalazimisha watu wote kuhudhuria misa katoliki pekee.
Sehemu ya Wakristo wa Umoja wa Ndugu walijaribu kuendeleza maisha yao ya kiroho kwa siri lakini shirika hizi za siri zilikandamizwa vikali. Polepole wengi walikimbilia nchi jirani walipovumiliwa kwa kiwango fulani. Wakimbizi wengi walienda nchi za Waprotestanti katika Ujerumani walipojiunga na kanisa la Kilutheri au Poland walipoweza kuanzisha shirika chache. Mtaalamu Amos Comenius alikuwa kati ya wakimbizi hao na mwaka 1648 alikuwa askofu wa kwanza wa ndugu huko Poland. Katika nchi za asili idadi ya waumini iliendelea kupungua; mbali na kukimbia nchi, wengine walipaswa kujiunga na Kanisa Katoliki au kanisa la Kilutheri.
Zinzendorf na kuanzishwa upya kwa Umoja wa Ndugu
Zinzendorf alizaliwa katika familia ya Walutheri na tangu utotoni aliguswa na imani ya uamsho wa Kilutheri unaoitwa upietisti. Lakini alijuana na kupendana na watu wa kila aina, aliwasiliana pia na maaskofu Wakatoliki kadhaa, akiheshimu namna yao ya imani katika Kristo. Huyo Mlutheri aliwakubali kama Wakristo wa kanisa la pekee, hakudai wajiunge na Ulutheri, bali aliwaruhusu kuendeleza urithi wao akashirikiana nao.
Wakimbizi wengine waliopaswa kuondoka kwao kwa sababu za dini walifika pia. Mnamo Agosti 1727 wakazi wa Herrnhut walifanya mapatano kati yao kuhusu maisha ya Kikristo. Huu ulikuwa mwanzo wa "Umoja wa Ndugu ulioanzishwa upya". Zinzendorf hakutaka kuanzisha kanisa jipya; alilenga zaidi umoja wa kiroho unaokubali Wakristo wa madhehebu mbalimbali. Hivyo Herrnhut kulikuwa na vitengo vitatu ndani ya umoja: Wamoravia, Walutheri na Wareformed.
Kwa sababu hiyo umoja mpya ulikua polepole. Makabaila waliopenda mwelekeo huo waliwakaribisha kuanzisha vijiji katika maeneo yao na kwa njia hiyo vijiji vya ndugu vilianzishwa katika sehemu mbalimbali za Ujerumani na pia Poland. Kwa jumla walijulikana kama "watu wa Herrnhut", hata wakijiita wenyewe "ndugu" tu au "Umoja wa Ndugu".
Mwaka 1742 sinodi ya umoja ilimchagua Yesu Kristo mwenyewe kuwa "mzee mkuu" wa kanisa hili.
Katika miaka ya kwanza walikuwa na ushirikiano wa namna ya kwamba wanaume na wanawake waliishi peke yao kadiri ya jinsia; hata mume na mke hawakuishi pamoja. Watoto walilelewa kwa pamoja baada ya kufikia umri wa miaka 2.
Lakini baada ya miaka makumi kadhaa waliacha muundo huu waliendelea tu kwa muda zaidi na maisha ya pamoja kwa vijana ambao hawakuoa au kuolewa bado.
Walikaza sana kazi za mikono na kuwafundisha vijana ufundi wakasifiwa na kutafutwa kwa ubora wa kazi yao lakini mwanzoni mapato yote yalikuwa kwa ajili ya mfuko wa umoja.
Katika utawala wake Umoja wa Ndugu uliendelea kutumia muundo wa Umoja wa kale: dikoni, presbiteri na askofu kama vyeo vya watumishi. Uongozi ulikuwa mikononi mwa wazee.
Misheni na uenezaji wa kimataifa
Wakati hawakutaka kuwavuta Wakristo kutoka makanisa mengine, walikuwa kupeleka imani kwa watu wasio Wakristo. Mwaka 1732 mkabaila Mdenmark rafiki wa Zinzendorf alitembelea Herrnhut akiongozana na mtumishi wake Anton mwenye asili ya Afrika. Anton aliwahi kuwa mtumwa katika visiwa vya Karibi aliyepelekwa Denmark na kuwa mtumishi huru wa mkabaila. Anton aliwasimulia habari za hali ya kusikitisha ya watumwa walionyimwa haki za kibinadamu, uhuru na hata haki ya kusali kanisani. Hapo ndugu wawili walijitolea kwenda Karibi hata wakipaswa kuwa watumwa ili kuwahudumia watu hao. Walifika 1732 kwenye kisiwa cha St. Thomas wakaanza kuhubiri kati ya watumwa wenye asili ya Afrika. Hii ilikuwa chanzo cha kazi ya misioni ya kanisa la Moravian ambalo ni kanisa la kwanza la Kiprotestanti lililokubali wajibu wa kueneza Injili kati ya watu wasiojua imani ya Kikristo bado.
Walikata shauri kwenda mahali pasipo na Wakristo na wamisionari wengine. Tangu mwaka 1732 ndugu wa Herrnhut walituma wamisionari kwenda visiwa vya Karibi walipowahudumia watumwa kutoka Afrika, halafu Greenland walipowahubiria Waeskimo, Afrika Kusini walipowalenga Wakhoikhoi dhidi ya upinzani wa Wazungu makaburu. Katika Amerika ya Kaskazini walianzisha kazi kwenye makoloni ya Uingereza yaliyokuwa baadaye taifa jipya la Marekani na huko walilenga hasa Waindio.
Maeneo mengine walipofika katika karne ya 18 ni pamoja na Amerika ya Kusini walipoanzisha kazi kati ya watumwa wenye asili ya Kiafrika na Waindio nchini Surinam iliyokuwa koloni la Uholanzi na katika majimbo ya Milki ya Urusi kando ya Bahari Baltiki yaani Latvia na Estonia. Ndani ya Ulaya Wamoravian waliunda pia shirika chache katika Ujerumani pamoja na Uswisi, Uholanzi, Denmark na Uingereza.
Tangu kurudishwa kwa uhuru wa dini katika Ulaya walianza kazi mpya pia katika nchi ya mababu, yaani Ucheki. Leo hii idadi kubwa ya Wamoravian katika Ulaya bara wako Uholanzi ambao ni watu waliohamia kutoka Surinam wenye asili ya Kiafrika.
Kutokana na kazi kubwa ya misioni ya kanisa hili, Wakristo Wamoravian walio wengi huishi Afrika na Amerika; ni wengi zaidi kuliko katika nchi asilia za Bohemia, Moravia na Ujerumani.
Mwisho wa karne ya 19 walialikwa pia kuanza kazi katika koloni changa la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (yaani sehemu kubwa ya Tanzania ya leo pamoja na Rwanda na Burundi) walipofika mwaka 1891. Waliowaalika walikuwa viongozi wa misheni ya Kilutheri ambao waliona nafasi kubwa ya kuhubiri na uchache wa watu waliokuwa tayari kwenda Afrika, kwa hiyo walikumbuka sifa za misheni ya Herrnhut wakapiga hodi huko.
Kanisa la Moravian katika Tanzania
Mnamo 1890 Walutheri wa Ujerumani waliona nafasi ya kuanza kazi katika Afrika ya Mashariki. Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki ilikuwa imeanzisha tayari kiini cha koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani lakini kwa watu wengi nchini Ujerumani hali haikueleweka bado kama koloni kamili litatokea au la. Ila tu Walutheri wa Ujerumani waliona nafasi ya kuanza kazi, wakaona pia ya kwamba walikosa maarifa na watu wa kutosha, hivyo waliwaomba Wamoravian Wajerumani kuongozana nao, wakitegemea maarifa ya kanisa hili dogo lenye historia kubwa ya kimisionari. Awali Wamoravian walisita, lakini wakati huohuo walipokea zawadi kubwa ya fedha kutoka urithi wa mfanyabiashara aliyetaka itumiwe kwa "uenezaji wa Injili kati ya wapagani na kukomboa watumwa".
Viongozi Wamoravian walichukua zawadi hiyo kama alama ya Mungu, wakakubali ombi la Walutheri. Mwaka 1891 walipatana nao juu ya kuanza kazi kwenye eneo la Konde upande wa kaskazini wa Ziwa Nyasa, yaani eneo la Wanyakyusa. Walipatana ya kwamba Walutheri waangalie upande wa mashariki wa mdomo wa mto Mbalka katika ziwa uliopo kwenye longitudo ya 34 E na Wamoravian upande wa mashariki.
Kundi la kwanza la wamisionari 4 walioongozwa na Theodor Meyer walielekea Afrika ya Mashariki wakitumia njia kupitia mto Sambezi, mto Shire na ziwa Nyasa iliyohudumiwa na meli za Waingereza. Mwezi Septemba 1891 walipatana na chifu Mwakapalila juu ya kituo chao cha kwanza wakaunda kituo cha Rungwe kilichofuatwa na Utengule (Usafwa), Isoko (Undali) na Mbozi (Unyiha).
Kanisa la Moravian duniani
thumb|350px Mwanzo wa karne ya 21 idadi ya Wakristo Wamoravian duniani ni takriban 1,100,000. Wengi wanaishi Afrika na idadi kubwa iko Tanzania katika majimbo 7.
Herrnhut siku hizi ni ushirika katika Jimbo la Moravian Ulaya Bara linalojumlisha Ujerumani, Uholanzi, Uswisi na Skandinavia. Hata huko idadi kubwa ya Wakristo ni Wamoravian waliohamia Uholanzi kutoka Surinam (iliyokuwa koloni la Uholanzi) au watoto wao, hivyo wengi wao wana asili ya Afrika.
Muundo
Leo hii Kanisa hilo linajitawala kwa utaratibu wa kisinodi kwenye ngazi ya kila jimbo (linalolingana na dayosisi katika makanisa mengine).
Majimbo ya Moravian hushirikiana kwenye ngazi ya taifa kama kuna majimbo zaidi ya moja katika nchi; kwa mfano majimbo ya Tanzania hushirikiana katika "Kanisa la Moravian Tanzania".
Majimbo yote ya dunia hukutana kila baada ya miaka 7 kwenye "Sinodi ya Umoja" na kuchagua "Kamati ya Umoja" (Unity Board).
Moravian wana ngazi 3 za utumishi wa kiroho ambao ni dikoni, presbiteri na askofu.
Askofu ana mamlaka ya kiroho tu, hana mamlaka ya kiutawala isipokuwa kama anachaguliwa kwa muda kuwa mjumbe wa kamati ya uongozi katika jimbo lake. Vinginevyo utawala hufuata utaratibu wa kisinodi maana watumishi viongozi wanachaguliwa na sinodi kwa muda wakitekeleza taratibu zilizoamuliwa na sinodi au kamati zake.
Majimbo
Kiutawala kanisa hili linajua ngazi za Jimbo la Umoja (Unity Province), Jimbo la Misioni (Mission Province) na Maeneo ya Misioni (Mission Area). Tofauti zinatokana na kiwango cha kujitegemea kwa kila sehemu. Kila Jimbo la Umoja linajitegemea kabisa; Jimbo la Misioni bado linasimamiwa na jimbo lingine katika shughuli kadhaa na Eneo la Misioni liko kabisa chini ya jimbo fulani.
Majimbo ya Umoja
Kila jimbo lina eneo maalumu:
Petro Yu Tae-chol
(Ipjeong, 1826 - Seoul, 21 Oktoba 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Mvulana huyo na wafiadini wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.
Mazingira
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Mto Mulembwe
Mto Mulembwe ni mto wa Burundi ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Kiluo (Kenya-Tanzania)
Kiluo (au Kijaluo) ni lugha mojawapo ya Kiniloti inayozungumzwa na Waluo nchini Kenya na pia Tanzania. Jumla ya wasemaji ni zaidi ya milioni 4.4. Hivyo inaongoza kati ya lugha za Kinilo-Sahara.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama: