cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chuma barani Afrika
Mada ya madini ya chuma mapema katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara inajumuisha masomo yote ya teknolojia na akiolojia ya uzalishaji asilia wa chuma.
Siasa za mtandao
-Ed Schwartz, Jinsi Wananchi Wanavyotumia Mtandao (1997)
Chuma barani Afrika
Baadhi ya tafiti za hivi karibuni zinaonyesha kuanzishwa kwa madini ya chuma barani Afrika kati ya 3,000 na 2,500 KK. Ushahidi upo wa madini ya chuma hapo awali katika sehemu za Nigeria, Kamerun, na Afrika ya Kati, labda kutoka karibu 2000 KK. Ushahidi fulani kutoka kwa isimu ya kihistoria unaonyesha kuwa utamaduni wa Nok wa Nigeria unaweza kuwa ulifanya uchakataji wa chuma kutoka mapema 1000 KK; 250 KWK. Upanuzi wa Bantu ulieneza teknolojia kwa Mashariki na Kusini mwa Afrika wakati wa c. 500 KK hadi 400 BK, kama inavyoonyeshwa katika utamaduni wa Urewe wa eneo la Ziwa Victoria.
Siasa za mtandao
-W.Van DeDunk, Cyberprotest: Maandamano Mapya, Vyombo Vipya vya Habari, Wananchi na Harakati za Kijamii (2004)
Chuma barani Afrika
Chuma kina faida kadhaa juu ya shaba, kuni, na jiwe. Matumizi ya chuma yalileta Enzi ya Chuma Afrika, na upanuzi wa kilimo, viwanda, biashara, na nguvu za kisiasa. Katika tamaduni zingine za Kiafrika, smelters na mafundi wa chuma wana hali ya chini kwa sababu ya kazi ya mikono iliyo katika kazi yao. Kwa wengine, wana hali ya juu kwa sababu ya thamani ya bidhaa zao.
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Ingawa asili ya chuma inayofanya kazi barani Afrika imekuwa mada ya wasomi tangu miaka ya 1860, bado haijulikani ikiwa teknolojia hii iligawanyika katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara kutoka eneo la Mediterania, au ikiwa ilibuniwa huko bila uhuru wa chuma inayofanya kazi mahali pengine. Ingawa wanazuoni wengine wa karne ya kumi na tisa wa Uropa walipendelea uvumbuzi wa kiasili wa chuma inayofanya kazi katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, wanaakiolojia waliandika kati ya 1945 na 1965 walipendelea kuenezwa kwa teknolojia ya kuyeyusha chuma kutoka Carthage kuvuka Sahara hadi Afrika Magharibi na kutoka Meroe juu ya mto Nile Afrika ya kati. Hii nayo imeulizwa na utafiti wa hivi karibuni.
Siasa za mtandao
-Nazli Choucri, Siasa za Mtandao katika Mahusiano ya Kimataifa (2012)
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Uvumbuzi wa mionzi mwishoni mwa miaka ya 1950 uliwezesha uchumbianaji wa tovuti za metallurgiska na mafuta ya makaa yanayotumika kwa kuyeyusha na kughushi. Kufikia mwishoni mwa miaka ya 1960 tarehe za kushangaza za mapema kwa miozi iliopatikana kwa maeneo ya kuyeyusha chuma nchini Nigeria na Afrika ya kati (Rwanda, Burundi), kufufua maoni kwamba utengenezaji wa chuma ulibuniwa kwa uhuru katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara. Tarehe hizi zilitangulia kale ya zamani ya kazi ya chuma huko Carthage au Meroe, ikidhoofisha nadharia ya kueneza. Katika miaka ya 1990, ushahidi ulipatikana wa kuyeyuka chuma kwa Wafoinike katika eneo la magharibi la Mediterania (900-800 KWK), ingawa haswa katika Afrika Kaskazini inaonekana tu kuwa ya karne ya 5 hadi ya 4 KWK, au karne ya 7 KWK mapema kabisa, ya kisasa au ya baadaye kuliko madini ya zamani kabisa ya madini ya chuma kutoka Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara.
Kulingana na mtaalam Manfred Eggert, "Carthage haiwezi kuzingatiwa kwa uhakika uhakika wa asili ya upunguzaji wa madini ya chuma Kusini mwa Jangwa la Sahara." Bado haijulikani ni lini kazi ya chuma ilitekelezwa kwa mara ya kwanza huko Kush na Meroe katika Sudan ya kisasa, lakini ya kwanza kabisa madini yanayojulikana ya chuma kutoka Meroe na Misri hayatangulii yale kutoka Kusini mwa Jangwa la Sahara, na kwa hivyo Bonde la Nile pia linachukuliwa kuwa lisilowezekana kuwa chanzo cha madini ya chuma Kusini mwa Jangwa la Sahara.
Mto Opule
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Siasa za mtandao
-Gustave Cardoso & Manuel Castelli, Vyombo vya Habari katika Jumuiya ya Mtandao; Kuvinjari, Habari, Vichujio, na Uraia (2007)
Chuluni
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.
Siasa za mtandao
-Randy Kluver, Kirsten Foot, Nick Jankowski, na Steve Schneider, Mtandao na Uchaguzi wa Kitaifa: Utafiti Linganishi wa Kampeni za Wavuti (2007)
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Mapitio mawili ya ushahidi kutoka katikati ya miaka ya 2000 yaligundua kasoro kubwa za kiufundi katika tafiti zinazodai uvumbuzi huru, na kuibua maswala matatu makuu. Kwanza ilikuwa ikiwa nyenzo zilizo na tarehe ya miozi iliokuwa katika ushirika salama wa akiolojia na mabaki ya chuma. Tarehe nyingi kutoka Niger, kwa mfano, zilikuwa juu ya vitu vya kikaboni kwenye sufuria zilizokuwa zimelala juu ya uso wa ardhi pamoja na vitu vya chuma. Suala la pili lilikuwa athari inayowezekana ya "kaboni ya zamani": kuni au makaa ya zamani sana kuliko wakati ambao chuma kilikuwa kinatengenezwa. Hili ni tatizo haswa nchini Niger, ambapo stumps za miti ya kale ni chanzo cha makaa, na wakati mwingine haijatambuliwa kama tanuu ya kuyeyusha. Suala la tatu ni usahihi dhaifu wa njia ya radiocarbon kwa tarehe kati ya 800 na 400 KWK, inayohusishwa na utengenezaji wa radiocarbon isiyo ya kawaida katika anga ya juu. Kwa bahati mbaya tarehe nyingi za redio ya kaboni ya kuenea kwa kwanza kwa madini ya chuma katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara huanguka katika anuwai hii.
Voo/Kyamatu
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Utata uliibuka tena na kuchapishwa kwa uchimbaji na Étienne Zangato na wenzake katika Jamhuri ya Afrika ya Kati. Huko Oboui walichimba ghushi ya chuma isiyo na tarehe ikitoa tarehe nane sawa za miozi ya kaboni ya 2000 KK. Hii itamfanya Oboui kuwa tovuti ya zamani zaidi inayofanya kazi ya chuma duniani, na zaidi ya miaka elfu moja kuliko ushahidi mwingine wowote wa tarehe ya chuma katika Afrika ya Kati. Maoni kati ya wanaakiolojia wa Kiafrika yamegawanyika sana. Wataalamu wengine wanakubali tafsiri hii, lakini mtaalam wa vitu vya kale Bernard Clist amedai kuwa Oboui ni tovuti iliyofadhaika sana, na makaa ya zamani yameletwa kwa kiwango cha kughushi kwa kuchimba mashimo kwenye viwango vya zamani. Clist pia aliuliza maswali juu ya hali nzuri isiyo ya kawaida ya uhifadhi wa chuma kutoka kwa wavuti. Walakini, wataalam wa akiolojia kama Craddock, Eggert, na Holl wamesema kuwa usumbufu au usumbufu kama huo hauwezekani kutokana na hali ya tovuti. Kwa kuongezea, Holl, kuhusu hali ya uhifadhi, anasema kuwa uchunguzi huu ulitokana na vielelezo vilivyochapishwa vinavyowakilisha idadi ndogo isiyo ya uwakilishi ya vitu vilivyohifadhiwa vizuri vilivyochaguliwa kwa kuchapishwa. Huko Gbabiri, pia katika Jamhuri ya Afrika ya Kati, Eggert amepata ushahidi wa tanuru ya kupunguza chuma na semina ya wahunzi na tarehe za mwanzo za 896-773 KWK na 907-796 KWK mtawaliwa. Katika kaskazini mwa katikati mwa Burkina Faso, mabaki ya tanuru ya mlipuko karibu na Douroula pia yalipewa tarehe ya karne ya 8 KWK, na kusababisha kuundwa kwa Sehemu za Kale za Feri za Madini za Burkina Faso Urithi wa Ulimwengu. Katika mkoa wa Nsukka kusini mashariki mwa Nigeria, tovuti za akiolojia zilizo na tanuu za kuyeyusha chuma na slag zimechimbwa mnamo 750 KK huko Opi Augustin Holl 2009 na 2000 KK huko Lejja (Pamela Eze-Uzomaka 2009).
Siasa za mtandao
-Shanthi Kalathil na Taylor C. Bas, Fungua Mitandao, Taratibu Zilizofungwa; Athari za Kanuni ya Mkutano wa Ufini (2003)
Romy Kermer
Romy Kermer (baadaye Oesterreich; alizaliwa 28 Julai 1956) ni kocha wa kuteleza kwenye barafu kutoka Ujerumani na pia alikuwa mwanariadha wa kuteleza kwenye barafu akiwa katika kitengo cha jozi. Pamoja na Rolf Oesterreich, walikuwa washindi wa medali ya fedha ya Olimpiki mwaka 1976.
Siasa za mtandao
-K.C. Ho, Randy Kluver, na C.C. Yang, Asia.Com; Asia Yakutana na Mtandao (2003) Asia.Com; Asia Encounters the Internet
Romy Kermer
Maisha binafsi
Romy Kermer alizaliwa tarehe 28 Julai 1956 huko Karl-Marx-Stadt (Chemnitz), Bezirk Karl-Marx-Stadt, Ujerumani Mashariki. Baada ya kufunga ndoa na Rolf Oesterreich mwishoni mwa mwaka 1976, alibadilisha jina lake na kuwa Romy Oesterreich.
Siasa za mtandao
-Mark McClelland, Kijapani Cyberculture (2003)
Romy Kermer
Kazi
Romy Kermer alianza kuteleza kwenye barafu huko Karl-Marx-Stadt, ambapo alikuwa mwanariadha wa kuteleza kwenye barafu katika kitengo cha jozi. Mapema katika taaluma yake, alishiriki mashindano na Tassilo Thierbach na Andreas Forner.
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Kulingana na Augustin Holl (2018), kuna uthibitisho wa ufundi wa chuma uliowekwa mnamo 2,153-2,044 KWK na 2,368-2,200 KWK kutoka tovuti ya Gbatoro, Kamerun.
Mto Onyame
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Mnamo mwaka wa 2014, mtaalam wa archaeo-metallurgist Manfred Eggert alisema kuwa, ingawa bado haujafikiwa, ushahidi kwa jumla unaonyesha uvumbuzi huru wa madini ya chuma katika Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara. Katika utafiti wa 2018, mhunzi huyo Augustin Holl pia anasema kuwa uvumbuzi huru una uwezekano mkubwa.
Romy Kermer
Kazi
Mwaka 1972, alihamia Berlin na kuteleza huko katika klabu ya SC Dynamo Berlin. Kocha wake alikuwa Heidemarie Seiner-Walther. Alikuwa bado anawakilisha SC Karl-Marx-Stadt hadi mwaka 1973, ambapo alibadili klabu pia. Mshirika wake wa kuteleza katika kitengo cha jozi alikuwa Rolf Oesterreich. Kermer/Oesterreich walishinda medali ya fedha katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya Baridi ya 1976 huko Innsbruck. Mwezi wa Machi 1976, walitunukiwa Order of Merit ya Kizalendo kutokana na mafanikio yao katika Olimpiki.
Siasa za mtandao
-Philip Seib, Vyombo Vipya vya Habari na Mashariki ya Kati (2007)
Romy Kermer
Kazi
Romy Oesterreich alikuwa kocha wa kuteleza kwenye barafu katika klabu ya SC Berlin. Mmoja wa wanafunzi wake, Philipp Tischendorf, alishinda medali ya shaba kwenye Grand Prix ya Vijana mwaka 2005 huko Bratislava.
Siasa za mtandao
-Ari-Veiko Antiroiko (mhariri), Mattia Malkic (mhariri), Encyclopedia Of Digital Government (2006)
Chuma barani Afrika
Ushahidi wa akiolojia kwa asili na kuenea kwa uzalishaji wa chuma barani Afrika
Wakati asili ya kuyeyuka kwa chuma ni ngumu kufikia sasa na miozi, kuna shida chache kuitumia kufuatilia kuenea kwa kazi ya chuma baada ya 400 KWK. Katika miaka ya 1960 ilipendekezwa kuwa kazi ya chuma ilienezwa na wasemaji wa lugha za Kibantu, ambao nchi yao ya asili imekuwa iko na wataalamu wa lugha katika bonde la Mto Benue mashariki mwa Nigeria na Magharibi mwa Kamerun. Ingawa wengine wanadai kuwa hakuna maneno yoyote ya chuma au uchongaji chuma yanayoweza kufuatwa ili kujenga tena proto-Bantu, majina ya mahali katika Afrika Magharibi yanapendekeza vinginevyo, kwa mfano Okuta Ilorin, kwa kweli "tovuti ya chuma-kazi". Mwanaisimu Christopher Ehret anasema kuwa maneno ya kwanza ya kufanya kazi kwa chuma katika lugha za Kibantu yalikopwa kutoka lugha za Sudani katika maeneo ya karibu na Uganda na Kenya ya kisasa, wakati Jan Vansina anasema badala yake yalitokana na lugha zisizo za Kibantu. huko Nigeria, na madini hayo ya chuma yalisambaa kusini na mashariki kwa wasemaji wa Kibantu, ambao walikuwa tayari wametawanyika katika msitu wa mvua wa Kongo na eneo la Maziwa Makuu. Ushahidi wa akiolojia unaonyesha wazi kuwa kuanzia karne ya kwanza KWK, kilimo cha chuma na nafaka (mtama) vilienea pamoja kusini kuelekea kusini mwa Tanzania na kaskazini mwa Zambia, hadi mkoa wa mashariki mwa Cape wa Afrika Kusini ya sasa na wa tatu wa karne ya nne WK. Inaonekana kuna uwezekano mkubwa kwamba hii ilitokea kupitia uhamiaji wa watu wanaozungumza kibantu.
Siasa za mtandao
Vitabu kuhusu siasa za mtandao duniani katika lugha nyingine kando na Kiingereza
Chuma barani Afrika
Mbinu
Michakato yote ya asili ya kuyeyuka chuma ya Kiafrika ni anuwai ya mchakato wa maua. Mchakato mpana zaidi wa kuyeyusha maua umerekodiwa katika bara la Afrika kuliko mahali pengine katika Ulimwengu wa Kale, labda kwa sababu maua yaliobaki kutumika hadi karne ya 20 katika sehemu nyingi za Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara, wakati huko Uropa na sehemu nyingi za Asia zilibadilishwa na tanuru ya mlipuko kabla ya aina nyingi za bloomia kurekodiwa. W.W. Mkusanyiko wa Cline wa rekodi za mashuhuda ya kuyeyuka kwa chuma katika kipindi cha miaka 250 huko Afrika ni muhimu sana, na imeongezewa na masomo ya hivi karibuni ya ethnoarolojia na akiolojia. Tanuru zilizotumiwa katika karne ya 19 na 20 zinatoka kwenye tanuu ndogo za bakuli, zilizochimbwa chini kutoka kwenye uso wa ardhi na zinazotumiwa na mvukuto, kupitia tanuu za shimoni zenye mvuto hadi urefu wa 1.5 m, hadi tanuu za rasimu za asili 6.5m (yaani tanuu iliyoundwa iliyoundwa bila mvumo kabisa).
Siasa za mtandao
-Nezir Akyesilmen, Disiplinlerarsı Bir Yaklaşımla Siber Politika na Siber Güvenlik, Ankara: Orion Kitapevi
Chuma barani Afrika
Mbinu
Zaidi ya sehemu nyingi za kitropiki za Afrika madini yaliyotumiwa yalikuwa ya baadaye, ambayo inapatikana sana kwenye cratons za zamani za bara huko Magharibi, Kati na Kusini mwa Afrika. Mchanga wa sumaku, uliojikita katika mito na maji yanayotiririka, mara nyingi ulitumika katika maeneo yenye milima zaidi, baada ya kunufaika kuongeza mkusanyiko wa chuma. Wafanyakazi wa chuma kabla ya ukoloni katika Afrika Kusini ya sasa hata walinyunyiza madini ya-titani ya chuma ambayo tanuu za mlipuko wa kisasa hazijatengenezwa kutumika. Tanuu za Bloomery hazikuzaa sana kuliko tanuu za mlipuko, lakini zilikuwa nyingi zaidi.
Siasa za mtandao
-Andrea Manica, Siasa za Mtandao: Mwongozo wa Siti Politici Su Internet
Hifadhi ya Msitu wa Bijilo
thumb|Hifadhi ya Msitu wa Bijilo Hifadhi ya Msitu wa Bijilo, ambayo mara nyingi hujulikana kama Mbuga ya Nyani, ni Hifadhi ya msitu nchini Gambia, iliyoko katika ukanda wa pwani takriban 11.km magharibi mwa Banjul Wilaya ya Kombo Saint Mary.
Historia
Hifadhi ya Msitu wa Bijilo ni hifadhi yenye miti mingi na msitu ulio na uzio ambao ulitangazwa katika gazeti la serikali mwaka wa 1952 na inashughulikia eneo la hekta 51.3 lililo kwenye pwani kusini mwa eneo la Senegambia la Kololi. Hifadhi hiyo ina msitu wa dari uliofungwa na idadi kubwa ya mitende ya Borassus aethiopum. Hifadhi hiyo ilifunguliwa kwa umma mnamo 1991 na sasa inapokea wageni zaidi ya 23,000 kwa mwaka. Hifadhi hiyo ilipoteza sehemu ya hadhi yake ya hifadhi mnamo 2018 wakati wa ujenzi wa Kituo cha Mikutano cha Kimataifa cha Sir Dawda Kairaba Jawara.
Chuma barani Afrika
Mbinu
Mafuta yaliyotumiwa yalikuwa mkaa mara kwa mara, na bidhaa zilikuwa ni maua (umate wa chuma) na slag (taka ya kioevu). Wafanyabiashara wa chuma wa Kiafrika walizalisha maua ya chuma yenye mchanganyiko, haswa kwenye tanuu kubwa za rasimu ya asili. Blooms mara kwa mara zilikuwa na slag iliyoshikwa, na baada ya kuondolewa kwenye tanuru ilibidi irudishwe moto na kupigwa nyundo ili kutoa slag nyingi iwezekanavyo. Baa za chuma au chuma zilizomalizika nusu ziliuzwa sana katika sehemu zingine za Afrika Magharibi, kama kwa mfano huko Sukur kwenye mpaka wa Nigeria na Kamerun, ambayo katika karne ya kumi na tisa ilisafirisha maelfu ya baa kwa mwaka kaskazini kwenye Bonde la Ziwa Chad.
Ingawa wafanyikazi wengi wa chuma wa Kiafrika walitoa maua ya chuma, kuna ushahidi mdogo huko Kusini mwa Jangwa la Sahara bado kwa ugumu wa chuma kwa kuzima na hasira. au kwa utengenezaji wa zana zenye mchanganyiko unaochanganya ukali wa chuma ngumu na mwili laini lakini mgumu wa chuma. Uchoraji mdogo wa chuma wa zana za zamani za chuma za Kiafrika bado umefanywa, kwa hivyo hitimisho hili linaweza kubadilishwa na kazi ya baadaye.
Tofauti na wafanyikazi wa chuma wenye maua huko Uropa, Uhindi au Uchina, wafanyikazi wa chuma wa Kiafrika hawakutumia nguvu ya maji kupiga mvumo katika tanuu kubwa sana kupulizwa na mvumo wa mikono. Hii ni kwa sababu Afrika Kusini mwa Jangwa la Sahara ina uwezo mdogo sana wa umeme wa maji kuliko mikoa hii mingine, lakini pia kwa sababu hakukuwa na mbinu za uhandisi zilizoundwa kwa kubadilisha mwendo wa rotary kuwa mwendo wa laini. Wafanyakazi wa chuma wa Kiafrika waligundua njia ya kuongeza saizi ya tanuu zao, na kwa hivyo kiwango cha chuma kilichozalishwa kwa malipo, bila kutumia mvumo. Hii ilikuwa tanuru ya rasimu ya asili, ambayo imeundwa kufikia hali ya joto inayohitajika kuunda na kukimbia slag kwa kutumia athari ya chimney - hewa moto inayoacha mada ya tanuru inavuta hewa zaidi kupitia fursa kwenye msingi. (Tanuu za rasimu za asili hazipaswi kuchanganyikiwa na tanuu zinazotumiwa na upepo, ambazo zilikuwa ndogo kila wakati). Tanuru ya rasimu ya asili ilikuwa uvumbuzi mmoja wa Kiafrika katika metali ya madini ambayo ilienea sana. Tanuu za rasimu za asili zilikuwa tabia ya misitu ya savanna za Kiafrika, na zilitumika katika mikanda miwili - kuvuka misitu ya Sahelian kutoka Senegal magharibi hadi Sudan mashariki, na katika misitu ya Brachystegia-Julbenardia (miombo) kutoka kusini mwa Tanzania kusini hadi kaskazini mwa Zimbabwe. Tanuu kongwe za rasimu za asili ambazo bado zimepatikana ziko Burkina Faso na ni ya karne ya saba / nane. Umati mkubwa wa slag (tani 10,000 hadi 60,000) zilizojulikana katika maeneo mengine huko Togo, Burkina Faso na Mali zinaonyesha upanuzi mkubwa wa uzalishaji wa chuma katika Afrika Magharibi baada ya mwaka 1000 WK ambao unahusishwa na kuenea kwa teknolojia ya asili ya rasimu ya tanuru. Lakini sio uzalishaji wote wa chuma kwa kiwango kikubwa barani Afrika ulihusishwa na tanuu za asili za rasimu - zile za Meroe (Sudan, karne ya kwanza hadi ya tano WK) zilitengenezwa na tanuu inayotokana na slag, na chuma kubwa cha karne ya 18-19 sekta ya nyasi za Kamerun kwa tanuu zisizogongwa na mvumo. Usafishaji wote mkubwa wa chuma uliorekodiwa hadi sasa uko katika maeneo ya Sahelian na Sudan ambayo yanatoka Senegal magharibi hadi Sudan mashariki; hakukuwa na mkusanyiko wa kuyeyusha-chuma kama hizi katika Afrika ya kati au kusini.
Kuna ushahidi pia kwamba chuma cha kaboni kilitengenezwa Magharibi mwa Tanzania na mababu wa watu wa Kihaya mapema miaka 2,300-2,000 iliyopita na mchakato tata wa "kabla ya kupokanzwa" kuruhusu joto ndani ya tanuru kufikia 1300 hadi 1400 ° C.
Mbinu hizi sasa zimetoweka katika mikoa yote ya Kusini mwa Jangwa la Sahara, isipokuwa, katika hali ya baadhi ya mbinu, kwa baadhi ya maeneo ya mbali sana ya Ethiopia. Katika maeneo mengi ya Afrika ziliacha kutumiwa kabla ya 1950. Sababu kuu ya hii ilikuwa kuongezeka kwa upatikanaji wa chuma kilicholetwa kutoka Ulaya. Mafundi weusi bado wanafanya kazi katika maeneo ya mashambani ya Afrika kutengeneza na kutengeneza zana za kilimo, lakini chuma wanachotumia kinaingizwa, au kuchakatwa kutoka kwa magari ya zamani.
Matumizi
Chuma haikuwa chuma pekee kutumika Afrika; shaba na shaba zilitumika sana pia. Walakini, kuenea kwa chuma mara kwa mara ilimaanisha lazima ilikuwa na mali nzuri zaidi kwa matumizi anuwai. Uimara wake juu ya shaba ulimaanisha kuwa ilitumika kutengeneza zana nyingi kutoka kwa vipande vya kilimo hadi silaha. Iron ilitumika kwa mapambo ya kibinafsi katika mapambo, vipande vya kuvutia vya sanaa na hata vyombo. Ilitumika kwa sarafu na sarafu za aina tofauti. Kwa mfano, senti za kisi; aina ya jadi ya sarafu ya chuma inayotumika kwa biashara katika Afrika Magharibi. Ni fimbo za chuma zilizopotoka zinazoanzia 2m kwa urefu. Mapendekezo ya matumizi yao yanatofautiana kutoka kwa shughuli za ndoa, au tu kwamba zilikuwa sura inayofaa kwa usafirishaji, ikayeyuka na kuunda tena kitu kinachotakikana. Kuna aina nyingi tofauti za sarafu ya chuma, mara nyingi mkoa hutofautiana kwa sura na thamani. Chuma haikubadilisha vifaa vingine, kama jiwe na zana za mbao, lakini idadi ya uzalishaji na matumizi anuwai yalikutana sana kwa kulinganisha
Umuhimu wa kijamii na kitamaduni
Ni muhimu kutambua kwamba wakati uzalishaji wa chuma ulikuwa na ushawishi mkubwa juu ya Afrika kiutamaduni katika biashara na upanuzi (Martinelli, 1993, 1996, 2004), na pia kijamii katika imani na mila, kuna tofauti kubwa ya kikanda. Ushahidi mwingi wa umuhimu wa kitamaduni unatokana na mazoea ambayo bado yanafanywa leo na tamaduni tofauti za Kiafrika. Habari ya kiimografia imekuwa muhimu sana katika kuunda tena hafla zinazozunguka uzalishaji wa chuma hapo awali, hata hivyo ujenzi huo ungeweza kupotoshwa kupitia wakati na ushawishi na masomo ya mtaalam wa wanadamu.
Umri wa Chuma-Afrika ulikuwa msingi wa mapinduzi ya kilimo, inayoongozwa na utumiaji wa zana za chuma. Zana za kulima na kilimo zilifanya uzalishaji uwe na ufanisi zaidi na uwezekane kwa mizani kubwa zaidi. Ndoano za uvuvi, vichwa vya mshale na mikuki kusaidia uwindaji. Silaha za chuma pia ziliathiri vita. Vitu hivi, pamoja na utengenezaji wa bidhaa zingine za chuma zilisaidia kuchochea shughuli za uchumi, kuongezeka kwa wakuu na hata majimbo. Udhibiti wa uzalishaji wa chuma mara nyingi ulifanywa na waunda chuma wenyewe, au "nguvu kuu" katika jamii kubwa kama falme au majimbo (Barros 2000, p. 154).
Mahitaji ya biashara inaaminika kuwa yalisababisha jamii zingine kufanya kazi kama mafundi wa chuma, wakibobea moja tu ya stadi nyingi muhimu kwa mchakato wa uzalishaji. Inawezekana kwamba hii pia ilisababisha wafanyabiashara waliobobea katika kusafirisha na kuuza chuma (Barros 2000, pg152). Walakini, sio kila mkoa ulinufaika kutokana na utengenezaji wa chuma kwa viwanda, wengine walileta shida za mazingira ambazo zilitokea kwa sababu ya ukataji miti mkubwa unaohitajika kutoa makaa ya kuchochea tanuu (kwa mfano shida ya ikolojia ya Mkoa wa Mema (Holl 2000, pg48).
Wafanyabiashara wa chuma na wafundi wa chuma walipokea hali tofauti za kijamii kulingana na utamaduni wao. Wengine walikuwa chini katika jamii kwa sababu ya kazi ya mikono na ushirika na uchawi, kwa mfano katika Wamasai na Tuareg (Childs et al. 2005 uk 288). Katika tamaduni zingine ustadi mara nyingi hupitishwa kupitia familia na utapata hadhi kubwa ya kijamii (wakati mwingine hata huchukuliwa kama wachawi) ndani ya jamii yao. Ujuzi wao wenye nguvu uliwaruhusu kuzalisha vifaa ambavyo jamii nzima ilitegemea. Katika jamii zingine waliaminika kuwa na nguvu kubwa isiyo ya kawaida kwamba walichukuliwa kama mfalme au chifu. Kwa mfano, uchunguzi kwenye kaburi la kifalme la Mfalme Rugira (Maziwa Mkubwa, Afrika Mashariki) uligundua mabango mawili ya chuma yaliyowekwa kichwani mwake (Childs et al. 2005, p. 288 katika Herbert 1993: sura ya 6). Katika tamaduni zingine hadithi za hadithi zimejengwa karibu na msingi wa chuma cha chuma kinachosisitiza umuhimu wao kama wa mungu.
Mila
Mchakato wa kuyeyusha mara nyingi ulifanywa mbali na jamii yote. Wafanyakazi wa chuma wakawa wataalam katika mila ya kuhamasisha uzalishaji mzuri na kuzuia roho mbaya, pamoja na wimbo na sala, pamoja na kupeana dawa na hata dhabihu. Mwisho huwekwa kwenye tanuru yenyewe au kuzikwa chini ya msingi wa tanuru. Mifano ya hizi ni zama za zamani za chuma Tanzania na Rwanda (Schmidt 1997 katika Childs et al., 2005 p. 293).
Tamaduni zingine zilihusisha ishara ya ngono na uzalishaji wa chuma. Kunyunyiza kunajumuishwa na uzazi wa jamii yao, kama kwa uzazi wa asili uzalishaji wa Bloom unalinganishwa na kuzaa na kuzaliwa. Kuna miiko mingi kali inayozunguka mchakato. Mchakato wa kuyeyusha unafanywa kabisa na wanaume na mara nyingi mbali na kijiji. Kwa wanawake kugusa nyenzo yoyote au kuwapo kunaweza kuhatarisha mafanikio ya uzalishaji. Tanuu pia mara nyingi hupambwa kwa kupendeza kufanana na mwanamke, mama wa bloom.
Siasa za mtandao
-Miriam Meckel, Siasa za mtandao na Cyberpolity, Zur Virtualisierung Politischer Kommunikation
-Carmen Beatriz Fernández, Ciberpolitica: Como Usamos Las Nuevas Herramientas en la Politica LatinoAmericana?, Konrad Adenauer Stittfung, Buenos Aires 2008
Pergamon
thumb|250px|Mfano mdogo wa mji wa kale thumb|250px|Altari ya Pergamon jinsi ilivyosimamishwa katika makumbusho ya [[Berlin]] Pergamon (jina la leo kwa Kituruki Bergama; kwa Kigiriki: Πέργαμον; kwa Kilatini: Pergamum) ilikuwa mji wa Ugiriki ya Kale kwenye pwani ya magharibi ya Asia Ndogo katika Uturuki ya leo. Leo hii uko huko mji wa Bergama takriban kilomita 80 kaskazini ya Izmir.
Luweero
thumb|Ramani ya Luweero,Uganda
Pergamon
Wakati wa karne ya 3 na ya 2 kabla ya Kristo Pergamon ilikuwa mji mkuu wa milki iliyotawala sehemu kubwa za Asia Ndogo. Watawala wa nasaba ya Attalos walipamba mji kwa mahekalu na taasisi zilizoufanya kitovu cha utamaduni wa Kigiriki.
Luweero
Luweero ni mji mkuu wa Wilaya ya Luweero nchini Uganda.
Pergamon
Pergamon ilikuwa na maktaba kubwa ya pili katika dunia ya Mediteranea baada ya maktaba ya Aleksandria: inasemekana maktaba hii ilikuwa na vitabu vya miswada 200,000.
Luweero
Idadi ya wakazi wake ni takriban 27,300.
Pergamon
Mfano mashuhuri wa utamaduni huu ni altari kubwa iliyochukuliwa na Wajerumani kutoka maghofu ya Pergamon wakati wa karne ya 19 na kupelekwa Berlin ambako makumbusho ya pekee yalijengwa kwa ajili ya altari hii.
Pergamon inatajwa na kitabu cha Ufunuo katika Agano Jipya (Biblia ya Kikristo) kama mahali pa Kanisa lililoandikiwa barua kwa njia ya Mtume Yohane (2:12-17).
Mto Ndishi
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mto Mukashu
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Endau/Malalani
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.
Against All Odds (Take a Look at Me Now)
"Against All Odds (Take a Look at Me Now)" (pia huitwa kwa kifupi kama "Against All Odds") huu ni wimbo ambao awali uliimbwa na mwanamuziki wa Kiingereza Phil Collins. Wimbo huu pia umekuwa wimbo na maudhui ya filamu ya Against All Odds, kwa mara ya kwanza wimbo huu ulitokea katika mfulilizo wa nyimbo zake wa "Agaist All Odds"
Muziki wa video
thumb|left|Phil Collins katika Video ya wimbo. wimbo huu umeongozwa na Taylor Hackford, na kutayarishwa na Jeffrey Abelson, Wazo la kutengeneza video ya wimbo huu lilitoka kwa Keith Williams, mwandishi wa nyimbo ambaye tayari amekwisha fanya kazi na h Abelson katika video ya r "Dancin' With Myself" (Billy Idol) Wimbo huu umekuwa katika nafasi ya kwanza kwa wiki mbalimbali katika televisheni ya MTV na kuwa katika nafasi ya nne katika mwaka 1984 katika hesabu yake video bora za mwaka.
Toleo la Mariah Carey
Mwimbaji wa Marekaniwa miondoko ya pop/R&B Mariah Carey alitengeneza wimbo huu kwa mara ya pili katika toleo lake mwenyewe ambapo aliimba ba Jimmy Jam and Terry Lewis katika albamu yake ya sita iliyoitwa  Rainbow.
Carey alihariri wimbo huu na Steve Mac. ambapo wimbo huu ulitoka kama single katika albamu yake ya Rainbow. Japokuwa wimbo huo ulitoka kama sehemu ya albamu yake ya Rainbow nchini Marekani, lakini hakutoka kwa ajili ya shughuli za biashara nchini humo, lakini ulikuja kutoka katika baadhi ya masoko mwanzoni mwaka 2000
Wimbo huu ulipata mafanikio ya kawaida, japokuwa ulifanikiwa kufika hadi nafasi ya 20, katika nchi mbalimbali, lakini nafasi ya juu zaidi kuwahi kufikiwa na wimbo huu, ni nafasi ya pili ambayo ilikuwa nchini Norway
Orodha ya nyimbo
Single CD ya Europe
European CD maxi-single
Japanese CD single
Muziki wa video
Video kwa toleo la Maria uliongozwa na Paul Misbehoven, ikionesha baadhi ya vijisehemu vya Mariah akiimba wimbo huu katika matasha yake mbalimbali aliyoyafanya katika ziara yake ya ''Raibow World Tour
Toleo la Westlife na Mariah Carey
Mariah Carey baadae alirekodi wimbo wa "Against All Odds (Take a Look at Me Now)"  kwa kushirikiana na kundi la Westlife. Toleo hili lilikuwa katika albmu yao ya Coast to Coast. Wimbo ulitoka mwezi september mwaka 2000, miezi michache baada ya toleo la Carey
Orodha ya Nyimbo
UK CD1
UK CD2
European CD
Australian CD
Video ya Wimbo
Video ya wimbo huu imeonekana kuwa maarufu kuliko vido nyingine zozote katika nyimbo za Mariah. Video inamuonesha Mariah akiwa na Westlife wakiwa katika boti wakitazama kisiwa cha Capri
Toleo la The Postal Service
Kundi la Kimarekani la The Postal Service lilirudia wimbo wa "Against All Odds" kama wimbo katika filamu yao ya mwaka 2004 Wicker Park. Kurudiwa huko kwa wimbo huo,kulikuja kutambulika kuwa moja ya marudio mazuri zaidi kuwahi kutokea kwa kipindi hicho New York Post.
Mutito/Kaliku
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Mashariki, nchini Kenya.
Against All Odds (Take a Look at Me Now)
Muziki wa Video
Video ya Muziki huu, inaanza kwa kuonesha baadhi ya vijisehemu kutoka katika filamu na baadae kuishia katika chumba
Karaoke
Wimbo huu pia upo katika video ya Karaoke Revolution Volume 3.Pia unapatikana katika mchezo wa Karaoke Revolution Presents: American Idol Encore.
Mto Muhungu (Burundi)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Briouat
Briouat au briwat (Kiarabu: البروات) ni keki tamu. Ni sehemu ya vyakula vya Morocco. Briouats hujazwa na nyama (hasa kuku au kondoo) au samaki na uduvi, iliyochanganywa na jibini, ndimu na pilipili. Wamefungwa kwenye warqa (unga wa karatasi-nyembamba) katika umbo la pembe tatu au duara. Briousat pia inaweza kuwa tamu, ikiwekwa na mlozi au karanga za kusaga na kukaanga, kisha zinazamishwa kwenye asali ya joto iliyotiwa maji ya maua ya machungwa. center|thumb|Briouat / Briwat Briouat hukaangwa au kuokwa na kisha kunyunyiziwa viungo na wakati mwingine sukari ya unga
Ikanga/Kyatune
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.
Mto Osenya
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Fenerbahçe S.K. (mpira wa miguu)
thumb|337x337px|Uwanja wa Fenerbache Fenerbahçe Spor Kulübü (Fenerbahçe Sports Club) ni klabu ya mpira wa miguu ya Uturuki yenye makao yake mjini Istanbul, Uturuki. Idara hii inayoshughulika na mpira wa miguu ya wanaume ya Fenerbahçe S.K.
Fenerbahçe, inayojulikana kwa jina lingine kama Fener, ni mojawapo ya timu za mpira wa miguu zilizofanikiwa na kuungwa mkono vyema zaidi nchini Uturuki, ambazo hazijawahi kushushwa daraja,  na kwa sasa zinashiriki Ligi ya Uturuki, Kombe la Uturuki, Kombe la Super Cup la Uturuki na UEFA Europa Conference League.
Fenerbache ilianzishwa mnamo 3 Mei 1907, Tangu kipindi hicho imefanikiwa kutwaa ubingwa mara 28 kwenye Ligi ya Uturuki, Vikombe 7 vya Uturuki na vikombe 9 Super Cup ya Uturuki,
Tanomura Chikuden
thumb|Detail of Boating on the Inagawa river (1829). Tanomura Chikuden (14 Julai 1777 – 20 Oktoba 1835) alikuwa mchoraji maarufu kutoka nchi ya Japani. Jina lake la asili lilikuwa Tanomura Koken. Hasa alichora maua, ndege na mandhari.
Dogali
Dogali katika tambarare ya pwani la Eritrea takriban 30 km kutoka Massawa ni mahali pa mapigano yaliyotokea tarehe 24 Januari 1887 kati ya wanajeshi wa Italia na Ethiopia.
Kikosi cha Waitalia 587 kilielekea kaskazini kutoka Massawa kikashambuliwa kwenye kijiji cha Dogali na kushindwa na Ras Alula aliyekuwa mtemi chini ya Negus wa Ethiopia. Karibu Waitalia 500 waliuawa ni 80 wajeruhiwa pekee waliweza kurudi.
Kuna kumbukumbu ya mapigano kwenye obeliski huko Roma na makaburi ya Waitalia kwenye mahali penyewe ya kukumbuka waliokufa.
Mto Mwuzumure
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Kalb El louz
Kalb el louz au Qalb ellouz (kwa kiarabu:قلب اللوز) ni chakula cha kimila ya semolina kinachopatikana jangwani Algeria. right|thumb|Kalb el louz Kelb el louz, yenye maana ya "moyo wa mlozi" inayojulikana kama chamia au h'rissa kutokana na mji husika. Ni chakula cha kimila kutoka jangwani Algeria. Kinaandaliwa na mlozi, asali, semolina na maua ya machungwa.
Krispini na Krispiniani
Krispini na Krispiniani (walifariki Soissons, leo nchini Ufaransa, 25 Oktoba 286) walikuwa vijana Wakristo waliofanya umisionari kati ya Wagalia wakapata umaarufu kwa kukatwa kichwa katika dhuluma ya kaisari Maximian.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao inaadhimishwa tarehe 25 Oktoba.
Mto Nyabisazi (Cankuzo)
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Mukuku (Burundi)
(pia: Mukoku) unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Ndugu Wadogo
Ndugu Wadogo ni jina la Wafransisko wa Utawa wa Kwanza. Hapa inaelezwa historia yao na jinsi walivyogawanyika katika mashirika mbalimbali.
Mwanzo wa mapambano (1226-1316)
Kifo cha Fransisko wa Asizi kiliwatia Ndugu Wadogo uchungu uliogeuka mapema kuwa mshangao wenye furaha nd. Elia Bombarone alipowaandikia juu ya ajabu la madonda matakatifu mwilini mwake lililobaki siri kwa wote, isipokuwa wachache.
Ajabu hilo lisingestahili kusisitizwa zaidi kama lisingekuwa na maana na matokeo makubwa kwa historia iliyofuata, hasa kwa sababu lilikuwa jipya: hivyo wengi waliona linamtambulisha mwanzilishi wao kama mtakatifu wa pekee aliyerudisha maisha ya Kiinjili ya Yesu ndani ya Kanisa; ilikuwa sawa na kusema hata shirika lake ni la pekee.
Kwanza alitafsiriwa kuwa Kristo wa pili, aliyelingana naye katika mengi, hivi kwamba hana mfano kati ya watakatifu na waanzilishi waliomtangulia.
Halafu alitafsiriwa kuwa malaika wa mhuri wa sita mwenye alama ya Mungu aliye hai (Ufu 7:2), yaani mtu aliyetabiriwa katika Biblia kuwa ataingiza historia ya wokovu katika hatua mpya. Tafsiri zote mbili zilitegemea madonda hayo kama alama ya pekee iliyomtambulisha pamoja na shirika lake.
Tukimchunguza kwa upana katika mazingira yake – ambayo upande mmoja alitokana nayo, na upande mwingine aliyaelekeza kwa nguvu njia mpya – tunaweza kuelewa sababu za msingi za mwangwi mkubwa aliousababisha kwa upya wa mtindo wa maisha yake, na kwa msimamo ambao aliutekeleza mpaka mwisho, akijua thamani na mvuto wa mfano alioutoa, lakini pia akitambua haja ya kundi lake dogo kugeuka shirika halisi la kitawa, lenye kanuni maalumu na miundo ya kufaa.
Ushahidi mkuu wa karama ya pekee ya Fransisko ni jinsi shirika lake lilivyoweza kustawi ajabu bila ya kutegemezwa na uongozi wa Kanisa Katoliki. Lakini uenezi huo wa kasi kwa wingi wa watu na kwa upana wa maeneo ulisababisha masuala mengi mazito kutokana na tofauti za hali na mazingira.
Alipokuwa bado hai, walio wengi kati ya wafuasi wake walimuona mara moja tu au hawakumfahamu kabisa. Hivyo hawakuweza kuelewa zaidi karama yake aliyoifuata kwa ari ambayo tangu aongoke ilikuwa imezidi tu.
Basi, kundi la Watumishi na wasomi wa utawa wake, likisaidiwa na viongozi wa juu wa Kanisa, lilimsonga ili alegeze masharti ya ufukara na kulinganisha zaidi shirika lake na yale ya zamani. Kwa karama yake ya pekee aliweza kukabili upinzani huo wote.
Juhudi yake ya mwisho ya kuzuia shirika lisipotoke ni wasia aliouandika ili kusisitiza msimamo wake, kudai kanuni yake isifafanuliwe, pamoja na kukataza wanashirika wasimuombe Papa hati yoyote.
Maelekezo aliyoyatoa humo ili kufafanua na kusisitiza utekelezaji bora wa kanuni yanaonyesha wazi alivyohisi hatari kubwa ya kuacha au walau kulegeza kipeo cha wongofu wake.
Lakini dalili mbalimbali zinaonyesha pia kwamba hakujidanganya kuhusu kesho. Kwa hisi yake ya hali halisi na ya mabadiliko yanayofuatana, pamoja na mang’amuzi ya maisha yake, alitaka hasa mfano wake na wa wenzake wa kwanza ubaki msingi imara wa kudumu, kama tukio la kukataa moja kwa moja mambo kadhaa ya zamani na la kuumua maisha ya kesho.
Kwa maana hiyo amebaki mhusika mkuu wa historia yote ya shirika: wingi wa vitabu vilivyoandikwa juu yake unatokana na haja ya ndugu zake wote kudumisha uhusiano naye ili kuathiriwa naye kwa namna moja au nyingine, kama ilivyojitokeza katika matawi mbalimbali.
Basi, ndani yake mwenyewe tunaona asili ya mvutano wa kudumu katika historia ya wafuasi wake na ya matawi yote yaliyojitokeza: kuwa na kielelezo kamili cha kufuatwa, lakini pia kukitekeleza kwa kuzingatia madai ya maisha, yaani kujitahidi mfululizo kulinganisha kipeo na hali halisi. Ndipo inapotokea katika historia yote ya Wafransisko ile hali ya kukosa utulivu, ile kani isiyo na mfano katika mashirika mengine yoyote, ambayo ni dalili ya uhai usiozimika.
Kwa sababu hizo ina umuhimu wa pekee karne ya kwanza ya Ndugu Wadogo, ambapo mfano wa mwanzilishi ulikuwa bado wa jirani na mchakato wa kuingia kikamilifu katika maisha ya Kanisa ulikuwa mgumu zaidi, kwa sababu muundo wake wenye miaka elfu na zaidi ulikabiliwa na magumu mengi ya ndani na ya nje.
Miaka michache baada ya kifo cha Fransisko, utawa wake ulijitokeza chachu bora ukapata sura maalumu katika mvutano wa kusisimua kati ya mapokeo, yaliyomzingatia zaidi mwanzilishi, na hali halisi za maisha zilizokuwa zinadai mabadiliko.
Miaka hiyo ilizidi kutokeza tofauti kati ya wale wachache walioshi karibu naye tangu mwanzo na kuambukizwa umotomoto wake, na wale wengi waliojiunga na shirika lililokwishafanikiwa.
Wanahistoria wa leo wanaweza kutambua kwa urahisi kuliko wao kwamba chemchemi ileile moja ilikuwa inabubujikia pande mbili ambazo kwa namna tofauti zikaja kuathiri kwa nguvu kubwa Kanisa la magharibi. Thamani yake inathibitishwa na wale wote waliochota kwa Fransisko na kwa wafuasi wake jambo hili au hili.
Miaka ya mwisho ya maisha yake, pamoja na kuzidi kuheshimiwa, alizidi pia kuonekana anazuia shirika lisifuate mkondo wa historia ndani ya Kanisa. Pamoja na kukiri utakatifu wake na wa karama yake asili, wengi waliona haja ya kuondoa kizuio hicho: ndiyo kazi aliyoikabili ndugu wa kwanza kuchaguliwa mwandamizi wa mwanzilishi baada ya kifo chake: nd. Yohane Parenti (1227-1232).
Uchaguzi wake unaonekana kuwa tokeo la tathmini makini juu ya mahitaji ya shirika: alikuwa mtu mkomavu (aliingia utawani pamoja na mwanae) ambaye alishiriki kwa jirani maisha asili ya Fransisko, lakini pia alipata mang’amuzi mengine kama Mtumishi wa Hispania. Hivyo aliweza kulinganisha mitazamo tofauti na kuchukua maamuzi ya kufaa akitegemea pia ujuzi wake wa sheria.
Tarehe 16 Julai 1228 alifurahia ibada ya fahari ya kumtangaza Fransisko kuwa mtakatifu, akimuachia nd. Elia kazi ngumu ya kumjengea kanisa ambalo lionyeshe alivyoheshimiwa na waamini wote.
Lakini ilimbidi pia kukabili masuala yote yaliyojitokeza shirikani kutoka nchi mbalimbali sana. Hasa lile la msingi lililozidi kusumbua ndugu wengi, kadiri walivyozidi kung’amua ugumu wa kutekeleza kanuni jinsi ilivyo bila ya kuifafanua kama ulivyodai wasia wa mwanzilishi. Basi, yalizuka mabishano makali kati ya walioshikilia wasia huo na wale waliotaka shirika liweze kushindana na mashirika mengine. Yeye na Watumishi wengine kutoka kanda mbalimbali (mmojawao Antoni wa Padua) wakadhani utatuzi unaweza kutokea kwa Papa tu.
Akipokea ombi lao, Papa Gregori IX (1227-1241) alitoa tamko rasmi la kwanza juu ya kanuni (1230), akitumia mamlaka yake ya Kipapa na hasa ujuzi wake wa nia ya Fransisko (ndiye aliyemsaidia kutunga kanuni alipokuwa bado Kardinali, jina lake Ugolino).
Kuhusu wasia alitamka kuwa si sheria inayowabana Wafransisko wasiweze kufafanua kanuni yao wala kufafanuliwa na Kanisa, wala kuomba wala kupewa hati na fadhili za Papa. Sababu ya msingi ni kuwa Kanisa liko juu kuliko kanuni.
Mutha
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Kusini, nchini Kenya.
Mto Ngofi
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Ndugu Wadogo
Mwanzo wa mapambano (1226-1316)
Kwa kukabili suala hilo kwa mtazamo wa sheria, alikata hamu ya mwanzilishi ya kuiona kanuni kama kituo cha kuanzia safari tu, si kituo cha mwisho. Kwa namna hiyo aliwaingiza zaidi Ndugu Wadogo ndani ya kawaida ya Kanisa.
Upande wa ufukara kwa jumla alitetea msimamo wa mwanzilishi (kwa jinsi alivyomheshimu hata akamtangaza mtakatifu karibu bila ya kesi), ila aliulegeza kiasi, kwa lengo la kufanikisha zaidi utume wa Ndugu Wadogo na hivyo kurekebisha Kanisa lililokuwa na hali mbaya kiroho.
Kwa ajili hiyo aliwapa pia hati na ruhusa nyingi za pekee dhidi ya mamlaka ya Maaskofu na maparoko. Hivyo njia ikawa wazi kuligeuza shirika la wadogo wanaohubiri toba kwa unyenyekevu chini ya padri yeyote, liwe shirika imara lililo chini ya Maaskofu kwa machache tu.
Mageuzi hayo, yaliyosababisha kwa muda mrefu upinzani mwingi wa Maaskofu na mapadri wanajimbo, yalichangiwa pia na ustawishaji wa elimu ndani ya shirika uliozidi kuwalinganisha Ndugu Wadogo na watawa wengine na kuongeza idadi ya mapadri kati yao.
Baada ya nd. Yohane Parenti alichaguliwa nd. Elia, ambaye awali aliteuliwa na Fransisko kuwa Mkuu wa utawa. Kwa wakati huo, jamaa ya kwanza ilipogeuka shirika halisi, alihitajika kiongozi mwenye msimamo na pengine ukali pia. Mt. Fransisko alijieleza kwamba hapendi kutesa, ingawa anaweza. Basi, akamuachia nd. Elia ambaye, mwanzilishi akiwa bado hai, alifuata maelekezo yake, ingawa alimueleza maoni yake pia kuhusu utungaji wa kanuni, hasa kwa lengo la kufanya iwezekane kwa kiongozi kudai utekelezaji wake.
Katikati ya vipindi viwili vya uongozi wake (1221-1227, halafu 1232-1239) alimjengea Mt. Fransisko kanisa zuri sana, halafu jirani nalo konventi kubwa mno, ili kushindana na abasia za Wabenedikto. Pia alionyesha ushindani fulani na nd. Yohane Parenti, hata akahamisha masalia yake bila ya kibali chake, akasababisha vurugu kutoka kwa Waasizi.
Ulijitokeza hivyo mvutano kati ya asili ya utawa huko Asizi na hali yake mpya ya kimataifa. Kwa kumchagua tena bradha huyo, shirika lililenga kuleta usuluhisho kati ya pande hizo mbili: si kurudia maisha ya awali, bali kuokoa usawa kati ya makleri na mabradha.
Bila ya kuweza kutembelea kanda za shirika, alishika uongozi wote mikononi mwake, akichagua Watumishi na walinzi, akihamisha ndugu, akituma wawakilishi wake huko na huko wasimamie (pengine bila ya busara) kazi ya Watumishi, na akikataa kuwasikiliza na kuitisha mkutano mkuu.
Pamoja na hayo, fahari zake binafsi, ushuru aliowatoza mfululizo Watumishi (kwa ajili ya ujenzi n.k.), msisitizo wa kwamba kila ndugu ajishughulikie badala ya kusaidiwa na mabradha, vilisababisha hatimaye njama dhidi yake, hadi Gregori IX akaitisha na kuendesha mkutano mkuu ambao ulimuondoa madarakani na kutunga sheria za kupunguza mamlaka ya Mtumishi mkuu.
Badala yake alichaguliwa nd. Alberto wa Pisa (1239-1240), Mtumishi wa Uingereza, kanda ambayo kuliko zote ilikua mbali na Mt. Fransisko na kujali elimu. Ingawa alikufa baada ya miezi michache tu, uchaguzi wake ulionyesha kwamba maendeleo ya shirika, yaliyotakiwa na viongozi wa Kanisa na ndugu walio wengi, yataanza tena kusonga mbele moja kwa moja.
Mto Munguzi
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Mto Ngombo (Burundi)
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Ndugu Wadogo
Mwanzo wa mapambano (1226-1316)
Kwamba maendeleo hayo yalikuwa kinyume cha nia asili ya mwanzilishi (walivyosisitiza wenzake na wengineo waliomfahamu vizuri) haikuwa kizuio kwa umati walioridhika kutekeleza amri za kanuni, kuwa mafukara kuliko watawa wengine na kuheshimiwa na waamini pia kwa niaba ya mzee wao aliyezidi kutazamwa mkuu ajabu.
Mto Osia
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Mto Munguzi
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Ngombo (Burundi)
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mto Osia
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ndugu Wadogo
Mwanzo wa mapambano (1226-1316)
Baada yake akachaguliwa nd. Aimoni wa Faversham (1240-1244), Mwingereza mwanateolojia aliyeongoza upinzani dhidi ya nd. Elia. Ndiye aliyelipatia shirika sura ya kudumu kufuatana na mfano wa Wadominiko upande wa muundo, utume, masomo na liturujia. Taratibu za maisha zikazidi kufuata mitindo ya kimonaki, pamoja na watawa kujitafutia visingizio vya kisheria wasibanwe nazo. Makao ya kifukara ya upwekeni yalizidi kuachwa ili wanashirika wahamie nyumba kubwa za mijini, zenye makanisa makubwa ambamo wafanye utume, wakiwanyang’anya maparoko waamini na sadaka zao.
Alikubaliwa na Gregori IX kwamba Watumishi wa kanda pia waweze kuruhusu ndugu wakahubiri. Kama alivyofanya mwenyewe huko Paris, Ndugu Wadogo wakazidi kushika nafasi kwenye vyuo vikuu na vinginevyo, na kuwa na uzito mkubwa ndani ya Kanisa, jambo lililowasogeza mbali na udogo uliowapasa.
Kazi za mikono nje ya konventi zilikatazwa; badala yake ile ya kuombaomba ikaja kusifiwa na kushika nafasi ya kwanza upande wa uchumi. Zilipangwa pia njia za hakika za kupata mahitaji, hasa kwa nyumba za masomo.
Alipokufa, mvutano ndani ya shirika ulijitokeza kwa nguvu. Mtumishi mkuu aliyechaguliwa, nd. Kreshensi wa Iesi (1244-1247) akiona kwamba Fransisko alitazamwa bado na wote kuwa kielelezo cha wadogo, aliagiza mapema zikusanywe habari zote juu yake, halafu akamuagiza nd. Thoma wa Celano aandike upya maisha ya mwanzilishi.
Waliolilia hali ya awali (wenzi wa Mt. Fransisko na ndugu “wenye ari”) walipoona Mtumishi mkuu hakubaliani nao, walichagua wajumbe 72 wakajieleze kwa Papa Inosenti IV (1243-1254) ili aingilie kati. Lakini Kreshensi aliwasema kwa Papa na kumuomba awaadhibu; mwenyewe aliwatawanya wengine ili awavunje nguvu.
Papa, akiwa mwanasheria mwenye hakika kuhusu ukuu wa mamlaka yake, aliona kanuni ya Ndugu Wadogo, kama kanuni nyingine zote, ni sheria tu ambayo Papa anaweza kuifanyia lolote; vilevile aliona shirika lao kuwa kama mengine yote akalisukuma lizidi kutia maanani elimu. Hivyo alitoa (1245) tamko la pili juu ya kanuni ili kuilegeza: hasa alitamka kuwa vitu vyote ambavyo shirika linavyo, kama si vya wafadhili tena, basi ni vya Papa. Hivyo kwa kutofautisha kutumia vitu na kuvimiliki kisheria, Ndugu Wadogo waliweza kujidai mafukara ingawa wanatumia vingi, eti si vya kwao! Lakini wengi hawakuridhika na ujanja huo, usiolingana na roho ya Kiinjili ya Fransisko, wala na dhuluma za nd. Kreshensi dhidi ya ndugu wenye ari.