cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kukimbilia Misri
Habari katika Injili ya Mathayo
19 Hata alipofariki Herode, tazama, malaika wa Bwana alimtokea Yusufu katika ndoto huko Misri, 20 akasema, Ondoka, umchukue mtoto na mamaye, ushike njia kwenda nchi ya Israeli; kwa maana wamekufa walioitafuta roho ya mtoto. 21 Akaondoka akamchukua mtoto na mamaye, akafika nchi ya Israeli. 22 Lakini aliposikia ya kwamba Arkelao anamiliki huko Uyahudi mahali pa Herode babaye, aliogopa kwenda huko; naye akiisha kuonywa katika ndoto, akasafiri pande za Galilaya, 23 akaenda, akakaa katika mji ulioitwa Nazareti; ili litimie neno lililonenwa na manabii, Ataitwa Mnazorayo.
Bahari ya Laptev
thumb|300px|Bahari ya Laptev Bahari ya Laptev ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki kaskazini kwa Urusi. Iko kati ya pwani ya kaskazini ya Siberia, rasi ya Taimyr, Severnaya Zemlya na Visiwa vya Siberia Mpya. Eneo ni la км² 672.000.
Mto Mwathe Waitimu
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Bahari ya Laptev
Iko katikati ya Bahari ya Kara kwenye magharibi na Bahari ya Mashariki ya Siberia.
Mto Lena ni mto mkubwa unaoishia hapa katika delta pana.
Tabianchi ni baridi sana. Kutokana na latitudo karibu na ncha ya kaskazini usiku wa majirabaridi na mchana wa majirajoto hudumu miezi kadhaa.
Halijoto ya hewa iko chini ya sentigredi 0 kwa miezi 11 kila mwaka. Sehemu kubwa ya mwaka bahari imefunikwa na ngao ya barafu inayoweza kukua hadi unene wa mita 20-25.
Mto Sirwa
ni kati ya mito ya mkoa wa Arusha (Tanzania kaskazini).
Kisiwa cha Ntokwe
ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Mukono).
Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa wa eneo.
Kingzkid
Emmanuel Essuman Mensah (alizaliwa Septemba 29, 1989), anayejulikana kama Kingzkid, ni msanii wa injili nchini Ghana pia ni msanii wa kurekodi na mtunzi wa nyimbo. Yeye ndiye Mwanamuziki wa kwanza wa Injili Mwafrika kushinda tuzo ya Gospel Academy Awards Best International Act 2019..
Maisha ya awali na elimu
Kingzkid ni mtu wa Fante huko Elmina. Yeye ni mhitimu wa Chuo Kikuu cha Kati, Ghana.
Albamu
Baadhi ya nyimbo zilizochaguliwa
1155 KK
Makala hii inahusu mwaka 1155 KK (kabla ya Kristo).
Mto Mwathe
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Mbawabuluu
Maelezo
Wapevu ni wadogo, chini ya sm 5 kwa kawaida, na mabawa yana rangi ya buluu au urujuani kwa upande wa juu, pengine na mng'ao wa metali. Mara nyingi huwa na mikia yenye nywele kama vipapasio kwenye nyuma ya mabawa ya nyuma iliyo kamili na mwonekano wa miviringo myeusi na myeupe. Spishi nyingi pia zina doa kwenye bawa la nyuma kwenye sehemu ya chini ya mkia ili kutoa mwonekano wa kichwa bandia. Baadhi yao hugeuka wanapotua ili kuwavuruga mbuai dhidi ya kutambua mwelekeo halisi wa kichwa. Hii husababisha mbuai kukaribia kutoka upande wa kichwa halisi na kusababisha ugunduzi wa mapema wa kuona au kushambulia kichwa bandia na kuishia na mdomo uliojaa kwa vigamba kama vumbi.
Mto Mwathe
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Mbawabuluu
Maelezo
Mara nyingi viwavi huwa bapa badala ya kuwa na umbo la mcheduara, wakiwa na tezi zinazoweza kutoa minyeso inayovutia na kuwatiisha sisimizi. Kutikulo yao huwa nene. Viwavi wa spishi fulani wanaweza kutoa mitetemo na sauti za marudio ya chini ambazo hupitishwa kupitia nyuso ambapo wanaishi. Wanatumia sauti hizi kuwasiliana na sisimizi.
Viwavi wa mbawabuluu ni tofauti katika tabia zao za kujilisha na mbali na kula mimea baadhi yao hula wadudu, kama vidukari, wadudu-gamba na mabuu ya sisimizi. Wengine hata hujifaidi kutoka uhusiano wao na sisimizi kwa kuwashawishi wawalishe kwa kutapika, mchakato unaoitwa trofalaksisi. Sio spishi zote zinazohitaji sisimizi, lakini angalau 80% huhusishwa na sisimizi, uhusiano unaoitwa myrmecophily. Uhusiano huu unaweza kuwa wa kufaidiana, wa kudusia au wa mbuai kulingana na spishi.
Kwa mfano, viwavi wa spishi fulani huhudumiwa na kulindwa na sisimizi huku wakijilisha kwa kimilewa na sisimizi hupokea mana yenye sukari kutoka kwao kwa muda wa maisha yote ya viwavi. Mabundo mara nyingi hulindwa na sisimizi pia. Katika spishi nyingine, hatua za kwanza tu hujilisha kwa kimelewa na salio la maisha ya viwavi hutumiwa ndani ya kiota cha sisimizi. Anakuwa kidusia, akila matapiko ya sisimizi, au mbuai wa mabuu ya sisimizi. Viwavi huwa mabundo ndani ya kiota cha sisimizi na hao huendelea kuwachunga mabundo. Muda mfupi kabla ya wapevu kuibuka mabawa ya kipepeo ndani ya kifuko cha bundo hujitenga nayo na bundo anapata rangi ya fedha. Kipepeo aliyekomaa hutoka kwa bundo baada ya wiki tatu hadi nne, akiwa bado ndani ya kiota cha sisimizi. Lazima kipepeo atambae kutoka kwenye kiota kabla ya kupanua mabawa yake.
Samuel Kwesi Oppong
Samuel Kwesi Oppong (Alifariki mnamo tarehe 3 Desemba, 2001), alijulikana sana katika tasnia ya uigizaji na miongoni mwa mashabiki kama "S.K. Oppong" alikuwa mwigizaji wa Ghana, mwanamuziki na msimuliaji hadithi. Oppong alidumisha alama zake za biashara ambazo zilimtofautisha na waigizaji wenzake. Kando na uigizaji, pia alikuwa mpiga gitaa na kiongozi wa bendi na amekuwa katika biashara ya muziki tangu miaka ya 1950. Alitunga, kuimba na kurekodi nyimbo kadhaa wakati wake kama mwanamuziki wa kitaalamu. Alianzisha Bendi ya Gitaa ya SK Oppong iliyozunguka nchi nzima na kupiga katika baadhi ya kumbi maarufu. Kundi hili lilipata mafanikio ya hali ya juu kwenye tasnia ya muziki ya Ghana kuanzia mwaka wa 1959 na nyimbo kama vile "Obaa Kunadu", "Akwankwaa Hiani", "Kyere Me Ade a Meye", miongoni mwa nyimbo zingine.
Kifo
Mashuhuri S. K. Oppong alifariki katika Hospitali ya Kufundisha ya Korle-Bu mnamo tarehe 3 Desemba 2001, baada ya kuugua kwa muda mrefu ugonjwa ambao haukujulikana, akiwa na umri wa miaka 55. Waziri wa Habari na Masuala ya Rais wa Ghana wakati huo, Bw Jake Obetsebi-Lamptey alimwelezea SK Oppong kama "mfano wa kuigwa aliyeelimisha Waghana kupitia sanaa . Alizikwa rasmi tarehe 1 Februari ambapo maelfu ya wenzake kutoka Ofoso Dadzie, tasnia ya filamu, na mashabiki walitoa heshima zao za mwisho. Oppong alizikwa siku iliyofuata kwenye  Makaburi ya Osu.
Kazi
Alikuwa mwanamuziki mahiri na kiongozi wa kikundi cha maigizo cha Osofo Dadzie. Alitunga nyimbo nyingi za hali ya juu.
ARPANET
Advanced Research Projects Agency Network (kifupi: ARPANET) ulikuwa ndio mfumo wa kwanza wa intaneti kutumika, na mfumo wa kwanza kutumia TCP/IP protokali za kimuunganiko baina ya vifaa viwili vya kielektroniki. Misemo yote hii ndiyo inayotumika kiufundi katika kuielezea intaneti.
ARPANET ilianzishwa na Advanced Research Projects Agency (ARPA) ya huko nchini Marekani inayojihusisha na mambo ya kiusalama ya nchi hiyo.
Mto Nyabuiyabui
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
ARPANET
Kompyuta za mara ya kwanza kabisa kuunganishwa,ziliunganishwa mnamo mwaka 1969 na programu ya kudhibiti mtandao na hivyo kuanza kufanya kazi rasmi mnamo 1970. Uzinduzi na maendeleo ya programu ulipelekea Utawala wa mbali, uhamisho wa faili na barua pepe. Mfumo huu ulianza kukuwa kwa haraka sana na hivyo kutajwa kuwa unafanya kazi vizuri 1975 pindi kampuni hiyo ya udhibiti kuipitsha kwa shirika la masuala ya kiulinzi lijulikanalo kama shirika la mawasiliano ya ulinzi.
Aleksander Aamodt Kilde
Aleksander Aamodt Kilde (amezaliwa 21 Septemba 1992) ni mkimbiaji wa ski ya Alpine wa Kombe la Dunia la Norway. Ameshindana katika matukio manne kwa lengo kuu la shindano la super-G na Mchezo wa kuteleza kwenye theluji. Kilde anatoka Bærum na anawakilisha klabu ya michezo ya Lommedalens IL. .
Maisha ya awali
Ingawa jina lake la kati linatokana na jina la mama yake la kwanza, yeye hana uhusiano na mwanariadha mwenzake wa Alpine wa Norway Kjetil André Aamodt. Kilde amekuwa kwenye uhusiano na mwanariadha wa Marekani wa skier na mshindi mwenzake wa jumla wa Kombe la Dunia Mikaela Shiffrin tangu mapema 2021.
Bukuya
Bukuya ni mji katika wilaya ya Mubende katika Mkoa wa Kati huko Uganda.
Aleksander Aamodt Kilde
kazi
Kilde alikua bingwa wa dunia wa vijana katika slalom kubwa mnamo 2013 huko Mont-Sainte-Anne, Quebec, Kanada, na kushinda taji la Kombe la Uropa msimu huo. Pia alimaliza wa pili katika Super-G kwenye michuano ya kitaifa ya Norway, akiweka muda wa 0.11 wa sekunde nyuma ya mshindi Aksel Lund Svindal. Alianza Kombe la Dunia kwa mara ya kwanza mnamo Oktoba 2012 na ameshindana kwenye mzunguko tangu msimu wa 2014. Kilde aliiwakilisha Norway katika Michezo ya Olimpiki ya Majira ya baridi ya 2014 huko Sochi, Urusi, na alikuwa wa 13 katika Super-G huko Rosa Khutor, lakini hakumaliza katika  Mchezo wa kuteleza kwenye theluji kwenye Olimpiki ya Majira ya baridi, ambapo alishika nafasi ya nne katika sehemu ya kuteremka ya mchanganyiko.
Alipata kwa mara ya kwanza  Kombe la Dunia katika super-G huko Val Gardena mnamo Desemba 2015. Ilikuwa nafasi ya tatu katika kwa Norway, akitanguliwa na wachezaji wenzake Aksel Lund Svindal na Kjetil Jansrud. Kilde alishinda taji la jumla la Kombe la Dunia la 2019-20, baada ya kustaafu kwa Marcel Hirscher mara nane mfululizo. Licha ya kushinda mbio mbili huko Val Gardena mnamo Desemba 2020, alishindwa kutetea taji kutokana na jeraha la kumaliza msimu mnamo Januari.
Msimu uliofuata wa 2021/22, ulishuhudia Kilde akifikia idadi bora zaidi ya Tuzo ndani ya msimu mmoja, ushindi saba na nafasi mbili za pili. Alishinda globu ya Super-G kwa mara ya pili katika uchezaji wake na pia alisherehekea ulimwengu wake wa kwanza wa Kuteremka Katika Olimpiki ya Majira ya Baridi ya 2022, Kilde alishinda medali mbili, shaba kutoka kwa Super-G na fedha ya mshangao kutoka kwa alpine zikiwa zimeunganishwa. Pia alimaliza wa tano katika mteremko.
Mto Rwamasha
unapatikana katika wilaya ya Kiruhura, magharibi mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Bahari ya Siberia Mashariki
thumb|350px|Bahari ya Mashariki ya Siberia thumb|350px|Pevek ni bandari kuu kwenye bahari ya Mashariki ya Siberia, picha ilipigwa wakati wa mwezi wa Januari 2008
Bahari ya Mashariki ya Siberia (rus. Восто́чно-Сиби́рское мо́ре vostochno-sibirskoye more) ni bahari ya pembeni ya Bahari ya Aktiki, kaskazini kwa Urusi. Eneo lake ni 944.600 km².
Iko kati ya visiwa vya Siberia Mpya upande wa magharibi na Kisiwa cha Wrangel kwa mashariki upande wa kaskazini ya pwani la Siberia, kati ya Bahari ya Laptev na Bahari ya Chukchi.
Mto Nyairoko
unapatikana katika kaunti ya Nakuru nchini Kenya.
Bahari ya Siberia Mashariki
Wakazi asilia walikuwa makabila ya kienyeji wawindaji, wavuvi na wafugaji wa reindeer. Leo hii walio wengi ni Warusi. Kazi yao inapatikana hasa katika migodi na kama mabaharia. Mji mkubwa ni bandari la Pevek ambayo ni mji kaskazini zaidi ya Urusi bara mwenye wakazi 4,721. .
Unyakuzi wa Fadak
Unyakuzi wa Fadak (kwa Kiarabu: حادثة فدك) ni tukio katika historia ya Uislamu ambamo Abu Bakr b. Abi Quhafa alinyakua Fadak kutoka kwa Fatima al-Zahra, baada ya kufariki Mtume Muhammad.
Kijiji cha Fedak kilimikiwa na mtume wakati wa makubaliano yake na Wayahudi katika vita ya khaybar. Mtume alihamisha umiliki wake wa Fadak kwa Fatima, lakini baada ya kufariki Mtume, ilinyakuliwa na makhalifa na ikakabidhiwa kwa makhalifa waliofuata wa Bani Umayya na Bani Abbas. Hata hivyo, Umar b. 'Abd al-'Aziz khalifa wa Bani Umayya na al-Ma'mun khalifa wa Abbas, walirudisha Fadak au mapato yake kwa kizazi cha Fatima.
Mtazamo wa Washia
Kwa mujibu wa ripoti, Abu Bakr alishawishika na, hivyo, akathibitisha umiliki wa Fatima kupitia karatasi, lakini Umar b. al-Khattab alichukua karatasi kutoka kwa Fatima na kuirarua. Ripoti nyingine inaashiria kwamba Abu Bakr hakuwakubali mashahidi. Bibi Fatma alipogundua kwamba juhudi zake zote hazikuzaa matunda, alienda kwenye Msikiti wa Mtume na kutoa khutba. Katika khutba hii, inayojulikana kama Khutba ya al-Fadakiyya, alizungumza juu ya unyakuzi wa ukhalifa, akinukuu matamshi ya Abu Bakr mwenyewe (kulingana na ambayo Mitume hawaachi chochote) ni kinyume na aya za Qur'ani. Aliahirisha mzozo wake na Abu Bakr kwenye mahakama ya Mwenyezi Mungu katika Siku ya Kiyama na akawauliza masahaba juu ya ukimya wao juu ya dhulma kama hiyo.
Historia ya Fadak
Fadak kilikuwa kijiji chenye rutuba karibu na Khaybar huko Hijaz, kilomita 160 kutoka Madina. Wayahudi waliishi huko na kwa sababu ya eneo lake la kimkakati, walikuwa wamejenga majumba yao kulizunguka. Baada ya Mtume kuliteka eneo la Khaybar na ngome zao wakati wa vita vya Khaybar, Mayahudi wakazi wa kasri na mashamba walituma baadhi ya wawakilishi kwa Mtume na wakaridhia kujisalimisha na kufanya suluhu na wakakubali kutoa nusu ya mashamba kwa Mtume. Mtume na wakati wowote akitaka, wanaiacha Fadak; hivyo, Mtume aliipata Fadak bila ya vita.
Inasemekana kwamba Fadak ilikuwa na mashamba mengi, bustani na mitende. Kuhusu thamani ya mitende katika Fadak, Ibn Abi al-Hadid (mwanachuoni wa Kisunni) alinukuu kutoka kwa mmoja wa watu wakubwa wa Shi'a, "mitende ya Fadak ilikuwa mingi kama mitende ya Kufa leo; na ilikuwa na mitende mikubwa."
Mto Meri (Kenya)
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Mto Rushango
unapatikana katika wilaya ya Kiruhura, magharibi mwa Uganda.
Mto Meri (Kenya)
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Unyakuzi wa Fadak
Umiliki wa Mtume wa Fadak
Wanachuoni wa Hadithi na waandishi wa wasifu wanakubali kwamba Fadak ilikuwa ni miongoni mwa milki safi za Mtume; kwa sababu, haikupatikana kamwe kwa vita. Kwa mujibu wa aya ya 6 na 7 za Qur'an 59, mali zilizopatikana bila vita zinaitwa fay' na Mtume alikuwa na haki ya kumpa yeyote amtakaye.
Mto Rushango
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
1156 KK
Makala hii inahusu mwaka 1156 KK (kabla ya Kristo).
Unyakuzi wa Fadak
Unyang'anyi
Hadi alipofariki Mtume, Fadak ilikuwa inamilikiwa na Fatima na baadhi ya watu walifanya kazi hapo kama mawakala na wafanyakazi. Baada ya tukio la Saqifah, Abu Bakr alipofikia ukhalifa, alitangaza kwamba Fadak haikuwa mali ya mtu yeyote na akaichukua kwa ajili ya ukhalifa wake. Umiliki wa Fadak haukurudishwa kwa familia ya Mtume wakati wa ukhalifa wa Umar wala Uthman. Mbali na Fadak, khalifa wa kwanza anadaiwa kunyakua bustani saba (al-Hawa'it al-Sab'a) kutoka kwa Fatima pia. Inasemekana kwamba bustani hizo zilimilikiwa na Mukhayriq, Myahudi aliyesilimu na akataka bustani zake apewe Mtume iwapo atauawa vitani. Aliuawa kishahidi katika Vita vya Uhud na Mtume alitoa bustani hizi saba pamoja na Fadak kwa binti yake, Fatima al-Zahra.
Ombi la Fatima
Baada ya kutwaliwa kwa Fadak, Bibi Fatima alikwenda kwa Abu Bakr na kuzungumza naye kuhusu kurudisha umiliki wa Fadak. Kuhusu maudhui ya mazungumzo haya – ambayo yamepokewa katika vyanzo vya kihistoria na hadith zenye tofauti ndogo ndogo – imetajwa kwamba Bibi Fatima alipoomba kurudishiwa umiliki wa Fadak, Abu Bakr alisema kwamba, “Nilisikia kutoka kwa Mtume kwamba mali yake itolewe kwa Waislamu baada ya kufariki kwake na yeye hataacha mirathi yoyote.” Fatima akajibu kwamba, “baba yangu alinizawadia mali hii”-kwa hivyo si urithi. Abu Bakr alimuuliza Bibi Fatima ushahidi wa jambo hilo. Kwa mujibu wa baadhi ya vyanzo, Ali na Ummu Ayman walitoa ushahidi na kwa mujibu wa baadhi ya vyanzo vingine, Ummu Ayman na mmoja wa watumwa walioachwa huru wa Mtume walitoa ushahidi. Kwa mujibu wa baadhi ya vyanzo vingine, Imam Ali, Ummu Ayman, Imam al-Hasan na Imam al-Husayn walitoa ushahidi. Hatimaye, Abu Bakr alikubali na kuandika amri, ili kwamba mtu yeyote asiingilie Fadak. Wakati Fatima alipotoka nje ya mkutano, Umar b. al-Khattab alimwona, akaichukua amri hiyo na kuichana. Kwa mujibu wa baadhi ya vyanzo vya Kisunni, Abu Bakr hakuwakubali mashahidi wa Fatima na akawataka wanaume wawili watoe ushahidi.
Mwanachuoni wa Kisunni, Ibn Abi al-Hadid alisema, "Nilimuuliza Ibn Fariqi, mwalimu wa Baghdad, ikiwa Fatima alikuwa sahihi. Ibn Fariqi akasema, 'Ndiyo.' Nikauliza, 'basi, kwa nini Abu Bakr hakumpa Fadak?' Akasema, ‘kama angefanya hivyo, basi, Fatma angedai ukhalifa wa mumewe siku nyingine, na Abu Bakr asingeweza kukataa neno lake, kwa sababu amekubali neno lake kuhusu Fadak bila ya mashahidi.” Ibn Abi al-Hadid anaendelea: ingawa, Ibn Faraqi alisema haya kwa mzaha, lakini alikuwa sahihi."
Ingawa vyanzo vya kihistoria vimesimulia juu ya mauaji ya Muhsin katika tukio la kuishambulia nyumba ya Fatima, al-Ikhtisas anayehusishwa na al-Shaykh al-Mufid, aliitaja katika tukio la pingamizi la kunyang'anywa Fadak na akaandika kwamba. katika tukio hilo, baada ya Umar kuomba amri ya Abu Bakr, Fatima hakumpa na Umar alimpiga teke akiwa na mimba ya Muhsin na kwa teke hilo, Muhsin aliuawa. Kisha, Umar akampiga kofi Fatima usoni, akaichukua amri na kuipasua.
Ombi la Imam Ali
Imepokewa kwamba baada ya kutekwa Fadak, Imam Ali alikwenda kwenye msikiti wa Mtume. Wakati Wahajiri na Wasaidizi walikuwepo, yeye alimpinga Abu Bakr kwa kunyang'anywa kile ambacho Mtume alimpa Fatima. Abu Bakr alimwomba shahidi wa haki ili ashuhudie kwamba Fadak inamilikiwa na Fatima. Imam Ali alitoa hoja kwamba ikiwa kitu kiko mkononi mwa mtu na mtu mwingine anadai umiliki wake, mtu anayedai ndiye anayepaswa kuleta ushahidi au mashahidi; kwa hivyo, kwa vile Fadak ilikuwa tayari mikononi mwa Fatima haitaji shahidi yeyote.
Imam Ali aliendelea kwa kusoma Aya ya al-Tathir na Abu Bakr akakiri kwamba Aya iliteremka kuhusu yeye na familia yake. Kisha akauliza: "ikiwa mashahidi wawili wangemshuhudia kwamba Fatima alizini, ungefanya nini?" Abu Bakr akasema: “Ningemfanyia hadd”. Imam akajibu: “Basi ungependelea ushahidi wa watu kuliko wa Mungu, na ungekuwa kafiri basi”. Wakati huu, watu walilia na kutawanyika. Inasemekana kwamba Imam Ali alimwandikia barua Abu Bakr vile vile na akamtishia kuhusu unyakuzi wa ukhalifa na Fadak.
Hoja ya Abu Bakr
Imepokewa kwamba katika kuitikia maombi ya Fatima Abu Bakr alisema: “Nimemsikia Mtume akisema kwamba ‘sisi Mitume hatutoi chochote na kinachobaki kwetu ni sadaka.” Katika kujibu, Fatima aliashiria kwenye aya ya Qur'ani katika Khutba yake ya al-Fadakiyya, akichukulia matamshi ya Abu Bakr kuwa ni kinyume na Qur'ani. Zaidi ya hayo, pamoja na kuchukua maneno ya Abu Bakr kuwa yanapingana na Qur'ani, wanazuoni wa Kishia pia wanashikilia kwamba Hadith hiyo haikupokewa na yeyote isipokuwa Abu Bakr mwenyewe. Mwanachuoni wa Kisunni, Ibn Abi l-Hadid, naye ana mtazamo huo huo.
Khutba ya Al-Fadakiyya
Baada ya maombi ya Bibi Fatima kwa Abu Bakr kutozaa matunda, yeye Fatma alikwenda kwenye msikiti wa Mtume na kutoa khutba kwa masahaba wa Mtume ili kulifafanua suala hilo na kuirudisha Fadak. Katika khutba hii, inayojulikana kama khutba ya al-Fadakiyya, Bibi Fatima alizungumza kuhusu kunyang'anywa kwa ukhalifa na akaukataa msimamo wa Abu Bakr na akauliza swali hili kwamba kwa mujibu wa sheria gani alimnyima urithi wa baba yake? Je, aya yoyote ya Qur'an ilisema hivyo? Kisha, yeye Fatmah aliliteremsha suala lake kwenye mahakama ya Mwenyezi Mungu Siku ya Hukumu na akawauliza masahaba wa Mtume kwa nini walinyamaza juu ya ukandamizaji huu. Bibi Fatima alisema waziwazi kwamba walichofanya (Abu Bakr na masahaba zake) ni kuvunja ahadi yao na mwisho wa khutba, bibi Fatma aliita fedheha ya kazi yao kuwa ni ya milele na mwisho wake ni motoni.
Kutoridhika kwa Fatmah
Mbali na vyanzo vya Kishia, vyanzo vya Kisunni pia vimeripoti kwamba Fatima al-Zahra alikuwa amekasirishwa sana na Abu Bakr na Umar baada ya tukio la Fadak hadi kufa kwake kishahidi: "Fatima, binti ya Mtume, kuhuzunika na kumuacha Abu Bakr mpaka mwisho wa maisha yake.” Kuna Hadith zingine zenye athari sawa katika vyanzo vya Sunni. Imeripotiwa pia kwamba Abu Bakr na Umar walijaribu kukutana na Fatima ili kupata ridhaa yake kuhusu Fadak, lakini Fatima hakuwaruhusu. Kisha wakakutana naye kwa uombezi wa Imam Ali. Katika mkutano huu, Fatima aliashiria hadith kutoka kwa Mtume ambayo ni: "Kuriridhika kwa Fatima ni kuridhika kwangu, na hasira ya Fatima ni hasira yangu. Hivyo, kama mtu anampenda Fatima, ananipenda mimi, na kama mtu humridhisha Fatima, amenitosheleza, na mtu akimkasirisha, amenighadhibisha.” Mwishoni, Fatima hakuwasamehe.
Katika Ukhalifa wa Imam Ali
Wakati Imam Ali alipoukubali ukhalifa kutokana na msisitizo wa watu, hakujaribu kuirejesha Fadak kwa wamiliki wake. Kama ilivyotajwa katika riwaya, kwa sababu wote Bibi Fatima na Abu Bakr wamefariki dunia wakati huo, Imam alikataa kurudisha Fadak. Imam aliamini kutaifisha Fadak ni kinyume cha sheria, na alimwachia Mwenyezi Mungu kuwahukumu watekaji.
Kuna baadhi ya riwaya katika vyanzo vya Hadith, ikiwa ni pamoja na kwamba Imam Ali mwenyewe alitaja katika khutba kwamba, "kama ningeamuru kwamba Fadak irudi kwa watoto wa Fatima, wallahi watu wangetawanyika kutoka pembeni yangu. Pia, imetajwa katika hadithi kutoka kwa Imam al-Sadiq, “Katika suala hili, Imam Ali alimfuata Mtume; kwani siku ya kutekwa kwa Makka, Mtume hakuirudisha nyumba iliyochukuliwa kutoka kwake hapo awali kwa ukandamizaji.
Katika barua kwa Uthman b. Hanif, Imam Ali alieleza kuhusu Fadak na hukumu yake. Aliandika, "Fadak ilikuwa mali yetu pekee, wakati baadhi ya watu walikuwa wakiihusudu na wengine hawakuihusudu. Mungu ndiye hakimu bora zaidi. Nina nini na Fadak au mambo mengine, wakati mahali pa mtu kesho ni kaburi."
Uchambuzi wa Wanachuoni wa Kishi'a
Al-Sayyid Muhammad Baqir al-Sadr katika kitabu chake, Fadak fi l-tarikh, (Fadak katika historia) anazungumzia kuibua mada ya Fadak na Fatima kama hatua ya kisiasa inayowakilisha upinzani wa Uislamu na imani dhidi ya makafiri na wanafiki. Anaamini kwamba Fadak ni ishara ya lengo muhimu na mapinduzi kamili dhidi ya serikali ya wakati huo ambayo ilianzishwa huko Saqifah na watu watatu: Abu Bakr, Umar b. al-Khattab na Abu 'Ubayda al-Jarrah. Kama Bibi Fatima alikuwa tayari kurudisha Fadak kama urithi wake, kwa hakika angeweza kuleta idadi ya Waislamu wa Shi'a ili watoe ushahidi kwa ajili yake. Kwa mujibu wa uchambuzi uliowasilishwa na Baqir al-Sadr, Bibi Fatima alidhihirisha upinzani wake kwa serikali katika hatua sita.
Akichambua Khutba ya al-Fadakiyya, Shahidi anaandika, "Kwa hakika, hakutoa khutba yake kwa ajili ya kuchukua mitende ngano. Nyumba ambayo inatoa chakula chao pekee walicho nacho kwaajili ya kuwalisha wenye njaa,bila kujali matumbo yao, hawawezi kulilia chakula. Alitaka kuweka hai mila (sunna) na uadilifu. Aliogopa kwamba mawazo ya Enzi ya Ujinga, ambayo yalikuwa yamefichwa chini ya kifuniko cha Uislamu, yanajitokeza tena; na majivuno ya kikabila yanakuja kuwepo."
Mwandishi wa A'lam al-nisa' anasimulia kutoka kwa Ali b. Muhana' al-'Alawi kwamba Abu Bakr na Umar waliiweka Fadak mbali na Fatima kwa sababu waliogopa kwamba Ali angekuwa na nguvu na kuwapa changamoto juu ya ukhalifa.
1035 KK
Makala hii inahusu mwaka 1035 KK (kabla ya Kristo).
Bukeerere
Bukeerere (wakati mwingine imeandikwa vibaya kama Bukerere lakini tahajia sahihi ya kifonetiki ina 'e' mbili baada ya 'k'. ) ni mji katika Mkoa wa Kati huko Uganda.
Mahali
Bukeerere iko katika wilaya ya Mukono, kilometa 11 (maili 6.8), kwa barabara, kaskazini magharibi mwa Mukono, makao makuu ya wilaya.
Ramotswa
Ramotswa ni kijiji katika South East, Wilaya ya South-East huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 28,952 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Mto Rwebikoba
unapatikana katika wilaya ya Kiruhura, magharibi mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mkanda wa jeshi
Mkanda wa jeshi (au tutuko zosta, na hata zosta, kutoka Kiingereza herpes zoster) ni ugonjwa wa kuambukiza unaotokana na virusi vya hepesi, lakini ni kali kuliko tutuko la kawaida ("hepesi simpleksi").
Unajulikana kama ugonjwa wa vipele au pia kama zona, ni ugonjwa unaosababishwa na virusi vyenye sifa za upele unaoleta maumivu kwenye ngozi na malengelenge katika eneo dogo la upande mmoja wa mwili, mara nyingi katika mstari.
Awamu ya awali ya maambukizi ya virusi vya tetekuwanga (VZV) husababisha ugonjwa mkali wa tetekuwanga (wa muda mfupi) ambao kwa kawaida hutokea kwa watoto na vijana. Mara baada tu ya kusuluhishwa kwa tukio la tetekuwanga, kirusi hicho hakiondolewi kwenye mwili lakini kinaweza kusababisha vipele-ugonjwa wenye dalili tofauti kabisa - miaka mingi baada ya maambukizi ya awali.
Anima Anandkumar
Animashree (Anima) Anandkumar ni Profesa wa Kompyuta katika Taasisi ya Teknolojia ya California. Yeye ni mkurugenzi wa utafiti wa Kujifunza kwa Mashine katika NVIDIA. Utafiti wake unazingatia mbinu za tensor-algebraic, kujifunza kwa kina na matatizo yasiyo ya convex.
Mkanda wa jeshi
Kirusi cha tetekuwanga kinaweza kutulia katika miili ya seli za neva na kwa nadra katika seli za satelaiti zisizo za niuroni za shina la uti wa mgongo, neva ya fuvu au ganglioni ya kujiongeza, bila kuonyesha dalili zozote. Miaka au miongo kadhaa baada ya kupata maambukizi ya tetekuwanga, virusi hivyo vinaweza kutoka nje ya miili ya seli za neva na kusafiri hadi kwenye mikongo ya neva na kusababisha maambukizi ya ngozi yanayotokana na virusi katika eneo la neva. Kirusi kinaweza kuenea kutoka kwenye ganglioni moja au zaidi katika neva za sehemu iliyoathiriwa na kuambukiza dematomi (eneo la ngozi linalogawiwa virutubishi na neva moja ya uti wa mgongo) na hivyo kusababisha vipele vyenye uchungu. Ingawa upele huu wa kawaida hupona katika muda wa wiki mbili hadi nne, baadhi ya wagonjwa huendelea kuhisi uchungu wa neva kwa miezi au miaka kadhaa, hali iitwayo maumivu ya neva ya baada ya kupona kwa vipele. Haieleweki vyema namna ambavyo kirusi hicho hubaki kikiwa kimejificha kwenye mwili, na hatimaye kujifufua.
Anima Anandkumar
Elimu na kazi
Anandkumar alizaliwa huko Mysore. Wazazi wake wote ni wahandisi, na babu yake alikuwa mwanahisabati. Babu wa babu yake alikuwa R. Shamasastry, msomi wa Sanskrit. Alianza kusoma Bharatanatyam na alijifunza mtindo huu wa kucheza kwa miaka mingi. Alisomea uhandisi wa umeme katika Taasisi ya Teknolojia ya Madras India na kuhitimu mnamo 2004. Alijiunga na Chuo Kikuu cha Cornell kwa masomo yake ya kuhitimu, na kupata PhD chini ya usimamizi wa Lang Tong mnamo 2009. Mradi wake wa kwanza uliangalia makadirio ya takwimu yaliyosambazwa. Alikuwa Mshirika wa IBM katika Chuo Kikuu cha Cornell kati ya 2008 na 2009. Nadharia yake ilizingatia Algorithms Inayoweza Kuongezeka kwa Uingizaji wa Takwimu Uliosambazwa. Wakati wa PhD yake alifanya kazi katika kikundi cha mitandao huko IBM juu ya shughuli za kiwango cha huduma za mwisho hadi mwisho. Alikuwa msomi wa baada ya udaktari katika Taasisi ya Teknolojia ya Massachusetts hadi 2010, ambapo alifanya kazi katika Kikundi cha Mifumo ya Stochastic na Alan Willsky.
Mkanda wa jeshi
Katika ulimwengu mzima, kiwango cha matukio cha ugonjwa wa tutuko zosta kila mwaka huwa na safu ya kutoka visa 1.2 hadi 3.4 kwa watu 1,000 wenye afya, na kufikia hadi 3.9-11.8 kwa mwaka kwa watu 1,000 kati ya walio na umri zaidi ya miaka 65.
Ufafanuzi
Jina tutuko zosta hutokana na neno la Kigiriki zōstēr, lenye maana ya "mkanda" au "ukanda", kutokana na vipele kwenye ngozi vinavyofanana na ukanda. Jina la kiingereza la shingles (ugonjwa wa vipele) linawakilisha jina la Kilatini cingulus, linalotokana na neno cingulum lenye maana hiyohiyo ya "ukanda."
Licha ya usawa wa jina, tutuko zosta si ugonjwa sawa na manawa na wanaweza kupitisha, ingawa wote wa zoster varicella virusi vya UKIMWI na malengelenge yanayoleta vidonda mdomoni na kwenye sehemu za siri ingawa virusi vya tetekuwanga na vya malengelenge yanayoleta vidonda mdomoni na kwenye sehemu za siri zinatoka jamii moja ya virusi ya (Alfahapesvirina).
Ishara na dalili
Dalili za mapema zaidi za tutuko zosta, ambazo ni pamoja na kuumwa na kichwa, homa na hitilafu ya mwili, si mahususi, na huenda zikasababisha utambuzi usio sahihi. Dalili hizi kwa kawaida hufuatwa na hisia za maumivu na joto, kuwashwa, haiparesthesia (kiwango cha juu kupindukia cha hisi), au paresthesia (mwasho baada ya mwili kufa ganzi: Kuwashwa, kudungwa, au kufa ganzi). Maumivu huweza kuwa madogo hadi makuu katika dematomi iliyoathiriwa, na hisia ambazo mara nyingi huelezwa kama ya kuumwa, ya msisimko, kuuma, kukufa ganzi au ya mpigo, na yanaweza kuchanganyika na michomo ya haraka ya maumivu makali. Malengelenge ya Zoster katika watoto mara nyingi huwa hayana maumivu.
Wakati mwingi, baada ya siku 1 hadi 2 (lakini wakati mwingine muda wa hadi wiki 3) awamu ya kwanza hufuatwa na kujitokeza kwa vipele vya ngozi. Maumivu na vipele kwa wa kawaida hutokea katika kiwiliwili, lakini yanaweza kujitokeza kwenye uso, macho au sehemu zingine za mwili. Mara ya kwanza, vipele hivi huonekana kuwa sawa na mwonekano wa kwanza wa ugonjwa wa mabaka ngozini; hata hivyo, tofauti na ugonjwa wa mabaka ngozini, tutuko zosta husababisha mabadiliko kwenye ngozi yanayokoma kwenye dematomi, ambayo kwa kawaida husababisha mfano wa ukanda au mkanda unaojitokeza katika upande mmoja pekee wa mwili na usiovuka sehemu ya katikati ya mwili. Zoster sine hapete inaeleza mgonjwa aliye na dalili zote za tutuko zosta isipokuwa sifa hii ya upele.
Mto Nairobi (Nyeri)
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya. Huanza juu ya Mlima Kenya na ni tawimto la mto Sagana.
Mto Rwemamba
unapatikana katika wilaya ya Kiruhura, magharibi mwa Uganda.
Mto Nairobi (Nyeri)
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Mto Rwemamba
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mkanda wa jeshi
Ishara na dalili
Baadaye, vipele huwa ya lengelenge, na kuunda kutoa malengelenge madogo yaliyojazwa na rishai ya majimaji ya damu, huku homa na hitilafu ya mwili kwa ujumla ikiendelea. The vilengelenge vyenye uchungu hatimaye huwa na mavundevunde au hufifizwa baada ya kujazwa na damu na hupasuka baada ya siku 7 hadi 10, na kwa kawaida, magamba huanguka na ngozi hupona; lakini wakati mwingine, baada ya umalengelenge mkali, uundaji wa kovu na ngozi iliyogeuka rangi hubaki.
1184 KK
Makala hii inahusu mwaka 1184 KK (kabla ya Kristo).
Kiurdu
Ndiyo lugha rasmi ya Pakistan na ya majimbo 6 ya India (katika nchi hiyo ni mojawapo kati ya 22 zinazokubaliwa na katiba).
Mkanda wa jeshi
Ishara na dalili
Tutuko zosta zinaweza kuwa na dalili za ziada, ikitegemea dematomi inayohusika. Tutuko zosta za ophthalmikasi yanahusisha obiti ya macho na hutokea takriban katika 10% hadi 25% ya visa. Hii inasababishwa na kirusi kinachoamsha kitengo cha macho cha neva ya trijemia. Kati ya wagonjwa wachache, dalili zinaweza kuwa ni pamoja na uvimbe wa macho, uvimbe wa konea, uvimbechungu wa uvea, na kupooza kwa neva za macho ambao wakati mwingine unaweza kusababisha uvimbe sugu wa macho, kupoteza uwezo wa kuona na maumivu yanayodhoofisha. Tutuko zosta aina ya otikas, ambazo pia zinajulikana kama ugonjwa wa Ramsay Hunt aina ya II, zinahusisha sikio. Yanadhaniwa kutokana na virusi vinavyoenea kutoka kwenye neva ya usoni hadi kwenye neva ya vestibulikomboli. Dalili ni pamoja na kupoteza uwezo wa kusikia na kisulisuli (kizunguzungu).
Kiurdu
Kwa kawaida kinaandikwa kwa herufi za Kiarabu kutokana na uhusiano wake na dini ya Uislamu.
Mkanda wa jeshi
Pathofisiolojia
,
Kiurdu
Wanaokitumia kama lugha mama ni watu milioni 65.
Mkanda wa jeshi
Pathofisiolojia
Tutuko zosta hutokea tu kati ya watu ambao wamewahi kupata tetekuwanga, na ingawa inaweza kutokea katika umri wowote, wengi wagonjwa wana zaidi ya umri wa miaka 50. Ugonjwa huo hutoka na kuamshwa kwa virusi katika ganglioni moja ya hisia. Tofauti na virusi vya malengelenge ya simpleksi, utulivu wa VZV haueleweki vyema. Kirusi hiki hakijawahi kuondolewa kwenye seli za neva za binadamu kwa kutumia ufugaji vyembe na mahali na muundo wa DNA ya kirusi hiki hakifahamiki. Protini zenye virusi mahususi huendelea kutengenezwa na seli wakati wa kipindi cha utulivu, kwa hivyo utulivu wa kweli, kinyume na maambukizi 0}sugu ya kiwango cha chini hayajadhibitishwa. Ingawa VZV imetambuliwa katika uchunguzi wa tishu za neva katika maiti, hakuna njia za kutambua virusi tulivu katika ganglioni ya watu wanaoishi.
Ila tu pale ambapo mfumo wa kinga umeathirika, mfumo huu hukandamiza ufufuaji wa kirusi na kuzuia tutuko zosta. Haifahamiki vyema ni kwa nini mara nyingine ukandamizaji huu haufanyiki ipasavyo, lakini tutuko zosta yana uwezekano zaidi wa kujitokeza kati ya watu ambao mifumo yao ya kinga imeharibika kutokana na uzee, tiba ya kukandamiza mfumo wa kinga, dhiki ya kisaikolojia, au mambo mengine. Baada ya uhaishaji, kirusi hicho hujirudufu katika seli za neva, na virioni humwaga kutoka kwenye seli na kubebwa hadi kwenye mikongo kwenye eneo la ngozi linaloshughulikiwa na ganglioni. Katika ngozi, kirusi hicho husababisha kuvimba na malengelenge. Maumivu ya muda mfupi na muda mrefu yanayosababishwa na tutuko zosta yanatokana na ukuaji mkubwa virusi hivo kwenye neva zilizoambukizwa, ambayo husababisha kuvimba.
Uaguzi
Ikiwa upele huu umejitokeza, kutambua ugonjwa huu (kufanya utambuzi wa kutofautisha) utahitaji uchunguzi wa kuangalia pekee, kwani ni magonjwa machache sana yanayosababisha kujitokeza kwa upele katika mfumo wa dermatomal mfano (tazama ramani). Hata hivyo, virusi vya malengelenge ya simpleksi/0} (HSV) yanaweza kuleta upele mara kwa mara katika mfumo wa namna hiyo. The sampuli ya Tsanck ni muhimu sana kwa utambuaji wa maambukizi sugu ya virusi vya papo hapo na malengelenge, lakini haitofautishi kati ya HSV na VZV.
Wakati ambapo upele huu hauko (katika hatua za awali za ugonjwa au katika tukio la, au katika kesi ya malengelenge), tutuko zosta yanaweza kuwa vigumu kutambua. Mbali na vipele, dalili nyingi hutokea pia katika hali nyingine.
Majaribio ya maabara zinapatikana kwa utambuzi wa tutuko zosta. Jaribio maarufu zaidi hutambua zindiko maalum ya VZV IgM katika damu; hii hujitokeza tu wakati wa tetekuwanga au tutuko zosta na wala sio wakati virusi vimetulia. Katika maabara makubwa zaidi, limfu zilizokusanywa kutoka kwa malengelenge hupimwa na mmenyuko fululizi wa polimeresi kwa DNA ya VZV, au kuchunguzwa kwa darubini ua kielektroniki ili kutambua chembechembe za virusi.
Katika utafiti wa hivi karibuni, sampuli za vidonda kwenye ngozi, macho, na mapafu kutoka kwa wagonjwa 182 waliodhaniwa kuwa na malengelenge ya simpleksi au tutuko zosta walifanyiwa majaribio kwa kutumia PCR halisi au kwa bakteria zenye virusi. Kwa kulinganisha hivi, bakteria zenye virusi zilitambua VZV kwa kiwango cha hisi cha 14.3% pekee, ingawa jaribio hilo lilikuwa na kiwango cha juu sana cha umaalum (umaalumu = 100%). Kwa kuzilinganisha, PCR halisi ilitoa matokeo ya 100% ya unyeti. Kwa ujumla majaribio ya malengelenge ya simpleksi na tutuko zosta kwa kutumia PCR yalionyesha uborekaji wa 60.4% wa bakteria zenye virusi.
Uzuiaji
Chanjo hai ya VZV linapatikana, na linauzwa kwa jina la Zostavax. Katika utafiti wa mwaka 2005 wa watu 38,000 wazima wenye umri wa kamamu zaidi, ilizuia nusu ya kesi za maumivu ya neva yanayokuja baada ya malengelenge kwa theluthi mbili. Utafiti wa 2007 ulionyesha kuwa chanjo ya zoster ina uwezekano wa kuwa na gharama nafuu nchini Marekani, na kutabiri uokoaji wa $82 hadi $103,000,000 katika gharama za huduma za afya na uwiano wa gharama wa kuanzia $16,229 hadi $ 27,609 kwa kila mwaka uliopatwa wenye maisha yaliyoboreshwa. Mnamo Oktoba 2007 chanjo hiyo ilipendekezwa rasmi nchini Marekani kwa watu wazima wenye afya wenye umri wa miaka 60 na zaidi. ,uchunguzi unaodhibitiwa unaendelea kufanywa ili kutathmini ya utendakazi kwa watu wenye umri wa miaka 50 hadi 59. Watu wazima pia hupata kuongezewa kinga kwa kuwa wanagusana na watoto walioambukizwa tetekuwanga, njia ya kuongeza nguvu inayozuia kama robo ya matukio ya tutuko zosta kati ya watu wazima ambao hawajapata chanjo, lakini inaendelea kupoteza umaarufu wake nchini Marekani kwa kuwa sasa watoto hupewa chanjo dhidi ya tetekuwanga mara kwa mara.
Nchini Uingereza na katika sehemu zingine za Bara Ulaya, utoaji wa chanjo kwa raia halifanywi ipasavyo. Sababu ya msingi ni kwamba, hadi pale ambapo watu wote watapata chanjo, watu wazima ambao wamewahi kupata VZV wangefaidika kutokana na kuwa wazi kwa VZV (kutoka kwa watoto), ambayo huongeza kinga yao kwa kirusi hicho, na unaweza kupunguza hatari ya kupata ugonjwa wa upele baadaye. Shirika la kukinga Afya ya Uingereza linasema kwamba, ingawa chanjo imeidhinishwa nchini Uingereza, hakuna mpango wa kuiingiza kwenye utaratibu wa chanjo kwa watoto, ingawa inaweza kutolewa kwa wafanyakazi wa afya wasio na kinga ya VZV.
Utafiti wa mwaka wa 2006 wa kesi 243 na vidhibiti 483 vilivyolinganishwa vilionyesha kwamba matunda yanahusishwa na kupunguka kwa kiwango cha atari cha kuambukizwa vipele: watu waliokula kiasi kidogo cha matunda kwa siku walikuwa na hatari ya mara tatu zaidi ikilinganishwa na waliokula zaidi ya vipimo vitatu, baada ya kuangalia vipengele vingine kama vile ulaji wa nishati kwa jumla. Kwa watu wenye umri wa miaka 60 au zaidi, ulaji wa vitamini na mboga ulikuwa na uhusiano sawa.
Matibabu
Malengo ya matibabu ni kukomesha ukali na muda wa maumivu, kufupisha muda wa vipele, na kupunguza matatizo. Matibabu ya dalili huhitajika mara kwa mara kwa ajili ya matatizo ya niuraljia ya baada ya malengelenge. Hata hivyo, uchunguzi kuhusu tutuko zosta unaonyesha kuwa ni nadra kwa watu wenye umri wa chini ya miaka 50 kupata maumivu baada ya kuisha kwa upele (niuraljia ya baada ya malengelenge) na huisha baada ya muda; kati ya watu wazeee zaidi, maumivu yalichukua muda mrefu zaidi kuisha, lakini hata kati ya watu wenye zaidi ya miaka 70, 85% walikuwa hawana maumivu mwaka mmoja baada ya kupata vipele.
Vituliza maumivu
Wagonjwa wenye maumivu madogo hadi wastani wanaweza kutibiwa kwa kutumia vituliza maumivu vinavyouzwa kwenye maduka. Losheni za topiki zenye kalamini au mafuta ya nguruwe yanaweza kupakwa juu ya upele au malengelenge na yanaweza kutuliza maumivu. Mara kwa mara, maumivu makali yanaweza kuhitaji madawa ya afyuni, kama vile mofini. Mara baada ya vidonda kufunikwa na magamba, krimu ya kapsaisini (Zostrix) inaweza kutumika. Lidokeini ya topiki na bloku za neva pia zinaweza kupunguza maumivu. Kutumia gabapentini pamoja na kinzavirusi kunaweza kuleta nafuu kwa niuraljia ya baada ya malengelenge.
Mto Songora
ni kati ya mito ya mkoa wa Arusha (Tanzania kaskazini).
Mkanda wa jeshi
Kinzavirusi
Madawa ya kinzavirusi huzuia uigaji wa VZV na kupunguza ukali na muda wa tutuko zosta huku yakiwa na madhara madogo sana, lakini hayawezi kutegemewa kuzuia niuraljia ya baada ya malengelenge. Kati ya madawa haya, acyclovir imekuwa ndiyo tiba ya kawaida, lakini kwa madawa mapya valasikloviri na famsikloviri huonyesha utendakazi sawa au bora zaidi na usalama mzuri na ustahimilivu. Dawa hizo hutumika kama profilaksisi (kwa mfano kuwatibu wagonjwa wa UKIMWI) na kama tiba wakati wa awamu kali. Matibabu ya kinzavirusi yanapendekezwa kwa watu wote wenye miili inayoweza kujikinga na maradhi, wanaougua tutuko zosta na wana zaidi ya miaka 50. Ikiwezekana, dawa hizi zinapaswa kutolewa katika muda wa masaa 72 baada ya kuonekana kwa vipele. Matatizo kwa watu wenye tutuko zosta na miili isiyoweza kujikinga na maradhi yanaweza kupunguzwa kwa kutumia asaikloviri ya ndani ya vena. Kwa watu wenye hatari kuu ya kwa mashambulizi yanayorudiwarudiwa ya vipele, vipimo vya asaikloviri vya kumezwa kila siku kwa siku tano kwa kawaida huwa na ufanisi.
Mto Songora
Maji yake yanaelekea Bahari ya Hindi kupitia mto Pangani.
Mkanda wa jeshi
Ofthalmikasi ya tutuko zosta
Matibabu kwa ofthalmikasi ya malemgelenge ya zoster ni sawa na matibabu ya kawaida ya tutuko zosta katika maeneo mengine. Jaribio la hivi karibuni lililolinganisha asikloviri na dawa wawa nayo ya hapo awali, valasikloviri, lilionyesha utendakazi sawa katika matibabu ya aina hii ya ugonjwa huo. Faida kubwa ya valsikloviri ikilinganishwa na asikloviri ni kipimo chake cha mara tatu tu kwa siku (ikilinganishwa na ile ya asikloviri ya kipimo cha mara 5 kwa siku), jambo ambalo linaweza kuwawezesha zaidi wagonjwa kuzingatia maagizo ya matibabu.
Ubashiri
Upele na maumivu kwa kawaida hupunguka baada ya kati ya wiki tatu hadi tano, lakini takriban mgonjwa mmoja kati ya watano hupitia hali ya maumivu inayoitwa niuraljia ya baada ya malengelenge, ambayo mara nyingi ni ngumu kudhibiti. Kwa wagonjwa wengine, tutuko zosta yanaweza kufufuka tena na kujitokeza kama zoster sine herpete: maumivu yanayotokan kwenye njia ya neva moja ya uti wa mgongo usambazaji wa chini ya ngozi),  lakini usioambatana na upele. Hali hii inaweza kuleta matatizo yanayoathiri viwango kadhaa vya mfumo wa neva na kusababisha niuropathia nyingi za fuvu, kuvimba kwa neva, mieliti, au ugonjwa uvimbe wa tando za uti wa mgongo na ubongo usio na bakteria. Madhara mengine makubwa yanayoweza kutokea katika baadhi ya matukio ni pamoja na kupooza usoni (kwa kawaida huwa ni kwa muda), uharibifu wa sikio, au uvimbe ubongo. Wakati wa ujauzito, maambukizo ya kwanza ya VZV, yanayosababisha tetekuwanga, yanaweza kusababisha maambukizi ya kijusi na kuleta matatizo kwa mtoto mchanga, lakini maambukizi sugu au ufufuaji wa vipele hayahusishwi na maambukizi kwa kijusi.
Orodha ya maziwa ya Urusi
thumb|right|220px|[[Bahari ya Kaspi]] thumb|right|220px|[[Baikal]]
Hii ni orodha ya maziwa ya Urusi yenye eneo la kubwa 500 km².
Mkanda wa jeshi
Ubashiri
Kuna hatari lililoongezeka kwa kiasi kidogo ya kupata kansa baada ya kuambukizwa na tutuko zosta. Hata hivyo, utaratibu huo si wazi na vifo vinavyotokana na kansa havikuonekana kuongezeka moja kwa moja kutokana na kuweko kwa virusi. Badala yake, hatari iliyoongezeka inaweza kutokana na kukandamizwa kwa kinga ambayo inaruhusu ufufaji wa virusi.
Epidemiolojia
Kirusi cha Zoster Varisela kina kiwango cha juu cha uambukizaji na kimeenea duniani kote, na kina kiwango imara sana chha maambukizi kutoka kizazi kimoja hadi kingine. VZV ni ugonjwa hafifu kwa mtoto mwenye afya nzuri katika nchi zilizoendelea. Hata hivyo, varisela inaweza kusababisha kifo kwa watu wanaoambukizwa baadaye maishani au walio na kiwango cha chini cha kinga. Idadi ya watu katika kundi hili la hatari kuu imeongezeka, kutokana na janga la VVU na ongezeko la matibabu ya kukandamiza kinga. Maambukizi ya varisela katika taasisi kama vile hospitali pia ni tatizo kubwa, hasa katika hospitali zinazowahudumia watu hawa wenye hatari kuu.
Kwa ujumla, tutuko zosta hayana matukio ya msimu na hayatokani na mikurupuko. Katika kanda zenye hali wastani za joto, tetekuwanga ni ugonjwa wa watoto, na matukio mengi hutokea wakati wa majira ya baridi na majira ya kuchipua, uwezekano mkubwa ukiwa ni kutokana na kuenda shuleni; hakuna ushahidi kwa majanga ya mara kwa mara. Katika tropiki, tetekuwanga kwa kawaida hutokea kati ya watu wazee zaidi. Matukio ni ya juu kabisa kati ya watu wenye zaidi ya miaka 55, pamoja na wagonjwa wenye hali ambapo mwili unapoteza uwezo wa kujikinga na maradhi bila kujali umri, na kati ya watu walio na msongo wa kisaikolojia. Watu wasio wazungu wanaweza kuwa na hatari ya chini zaidi; haieleweki ikiwa hatari hii imeongezeka kwa wanawake. Sababu zingine ambazo huenda ikaleta hatari ni pamoja na majeraha ya kimwili, sababu za kijenetiki, na uwazi kwa imunotoksinimfiduo.
Kiwango cha matukio ya tutuko zosta ni kati ya 1.2 na 3.4 kwa kila miaka ya watu 1,000 kati ya watu wenye afya, na unaongezeka hadi 3.9-11.8 kwa kila miaka ya watu 1,000 kati ya watu wenye zaidi ya umri wa miaka 65. Matukio sawa ya viwango yamerekodiwa duniani kote. Tutuko zosta hujitokeza kati ya takribani Waamerika 500,000 kila mwaka. Tafiti mbalimbali na takwimu ya upelelezi, angalau wakati inapotazamwa kijuu juu, hazionyeshi mielekeo yoyote thabiti ya matukio nchini Marekani tangu kuanzishwa kwa mpango wa chanjo dhidi ya tetekuwanga mwaka wa 1995. Hata hivyo, baada ya ukaguzi wa maikini, tafiti hizo mbili ambazo hazikuonyesha kuongezeka kwa matukio ya vipele zilifanywa katika maeneo ambapo chanjo ya varislea bado ilikuwa haijaenea. Utafiti wa hivi karibuni uliofanywa na Patel na wenzake ulihitimisha kuwa tangu kuanzishwa kwa chanjo dhidi ya tetekuwanga, gharama za hospitali kutokana na matatizo ya vipele imeongezeka kwa zaidi ya $ milioni 700 kila mwaka kwa watu wenye zaidi ya miaka 60. Utafiti mwingine uliofanywa na Yih na wenzake uliripoti kuwa usambazaji wa chanjo ya varislea kati ya watoto uliongezeka, matukio ya varisela yalipungua na matukio ya vipele kati ya watu wazima yaliongezeka kwa 90%. Matokeo ya utafiti zaidi uliofanywa na Yawn na wenzake yalionyesha kuongezeka kwa matukio ya vipele kwa 28% kati ya mwaka wa 1996 na 2001. Zaidi ya hayo, kulikuwa na ongezeko la kitakwimu katika visa vya upele vilivyoripotiwa kwa watu wazima katika Mradi wa Uchunguzi wa Uhai wa Varisela wa Antelope Valley (VASP) kutoka mwaka wa 2000 hadi 2003. Ongezeko la 56.1% kutoka matukio 237 mwaka wa 2000 hadi matukio 370 mwaka wa 2002 unaleta uwiano wa kiwango cha 1.4 (95% CI 1.2-1.7). Ongezeko katika visa vya vipele lililoripotiwa na VASP ilitokea kati ya kila kategoria ya umri (isipokuwa 70 na zaidi) kutoka mwaka wa 2000 hadi 2001. VASP pia iliripoti kuwa visa vilivyohakikiwa vya upele kati ya watu wazima wenye umri wa miaka 50 na zaidi viliongezeka kwa 27.5% kutoka 2006 hadi 2007. (Muhtasari wa kila mwaka, 2001, 2002, 2003, 2006, 2007 Mradi wa Uchunguzi wa Uhai wa Varisela katika Antelope Valley, Idara ya Huduma za Afya katika Mkoa wa Los Angeles, Vituo vya Kudhibiti na Kuzuia Magonjwa (CDC) Mkataba wa Ushirikiano No. U66/CCU911165-10; Mascola L, na wenzake.) Kuna uwezekano kuwa kiwango cha matukio kitabadilika katika siku za usoni kutokana na kuzeeka kwa watu, mabadiliko katika tiba dhidi ya magonjwa ya kudhuru na magonjwa ya kingamwilinafsi, na mabadiliko katika viwango vya chanjo dhidi ya tetekuwanga; kuongezeka kwa ukubalifu wa chanjo dhidi ya zoster kunaweza kupunguza matukio kwa kiwango kikubwa.
Katika utafiti mmoja, ilikadiriwa kwamba 26% ya wagonjwa wanaoambukizwa tutuko zosta hatimaye hupata matatizo. Niuraljia ya baada ya malengelenge hujitokeza katika takriban 20% ya wagonjwa. Utafiti wa 1994 wa data za California ulipata viwango vya kulazwa hospitalini vya 2.1 kwa kila miaka ya watu 100,000, na kupanda hadi 9.3 kwa kila miaka ya watu 100,000 kwa watu wenye miaka 60 na zaidi. Uchunguzi wa awali mjini Connecticut uligundua kiwango cha juu zaidi cha kulaza watu hospitalini; tofauti hii inaweza kuwa imesababishwa na maambukizi ya virusi vya ukimwi katika utafiti wa awali, au kutokana na kuanzishwa kwa matumizi ya kinzavirusi mjini California kabla ya mwaka wa 1994.
Utafiti wa mwaka wa 2008 ulionyesha kwamba watu wenye ndugu wa karibu waliokuwa na vipele walikuwa na uwezekano wa mara mbili wa kuipata wenyewe. Utafiti unakisia kwamba sababu za kimaumbile zinachangia pakubwa katika kubainisha kati ya watu walio na uwezekano mkubwa zaidi wa kupata VZV.
Historia
Tutuko zosta yana historia ndefu iliyorekodiwa, ingawa rekodi za zimeshindwa kutofautisha kati ya malengelenge yanayosababishwa na VZV na yale yanayosababishwa na ndui, hali ya erogoti na erisipela. Ilikuwa ni mwishoni mwa karne ya kumi na nane ndipo William Heberden alibaini njia ya kutofautisha kati ya tutuko zosta na ndui, na tutuko zosta haikuweza kutofautishwa na erisipela hadi mwisho wa karne ya kumi na tisa. Katika mwaka wa 1831, Richard Bright alitoa nadharia tete kuwa ugonjwa huo ulitoka kwenye ganglioni ya shina la uti wa mgongo, na jambo hili lilithibitishwa katika makala ya 1861 yaliyoandikwa na Felix von Bärunsprung.