cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Askofu
thumb|200px|right|Picha ya [[Timotheo, mmoja kati ya maaskofu wa kwanza, ilivyochorwa katika Nuremberg chronicles f 109v(1493).]] Askofu ni mtu mwenye cheo cha juu katika Kanisa. Kwa kawaida huliongoza katika eneo la dayosisi (jimbo) akisimamia shirika au parokia nyingi.
Episkopos katika Agano Jipya
Neno la Kiswahili "askofu" limetokana na أسقف "uskufu" ambalo ni umbo la Kiarabu la neno la Kigiriki επισκοπος "episkopos". Neno hilo katika mazingira ya Wakristo wa kwanza lilitumika kumtaja mwangalizi au msimamizi wa shughuli mbalimbali serikalini, katika shirika za wananchi au penye ujenzi.
Maandiko ya kwanza ya Agano Jipya yanayotumia neno hili ni nyaraka za Mtume Paulo, ambaye anataja kazi hiyo katika Fil 1,1. Lakini hakuna "episkopos" katika 1Kor 12,28 inayoorodhesha vyeo na kazi mbalimbali. Hii imechukuliwa na wataalamu wengi kama dalili ya kwamba wakati huo kile cha "episkopos" hakikuwa bado cheo cha kawaida katika shirika zote.
1Tim 3,1-7 na Tit 1,7 zinataja "episkopos" lakini wengine hudhani ya kwamba nyaraka hizo zimeandikwa baada ya Paulo.
Katika Mdo 20,28 wazee au viongozi wa ushirika wa Efeso waitwa "episkopoi" kwa jumla.
Haya yote yanachukuliwa wa wataalamu wengi ya kuwa wakati wa uandishi wa Agano Jipya cheo cha "askofu" hakikuwa bado cheo maalumu. Lakini katika shirika kadhaa alipatikana tayari kiongozi aliyekuwa na cheo cha juu kuliko wazee.
Episkopos kama cheo
Neno episkopos linaonekana kama cheo katika maandishi ya mwisho wa karne I na mwanzo wa karne II kama vile waraka wa kwanza wa Klementi ambapo askofu aonekana kuwa kiongozi mkuu wa kanisa la mji fulani.
Katika uenezi wa Ukristo madaraka ya askofu yalipanuka. Kadiri makanisa yalivyoenea hata nje ya miji hadi mashambani askofu akawa kiongozi wa eneo, si wa mji tu.
Wakati ule ngazi za daraja zilionekana: Kanisa la mji au eneo likiongozwa na episkopos (askofu) akishauriana na "presbiteri" (kiasili: wazee; baadaye: makasisi) na kusaidiwa na mashemasi au madikoni.
Mto Merui
ni jina la miwili kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Askofu
Kanisa Katoliki na Waorthodoksi
Wakatoliki na Waorthodoksi wana daraja takatifu ya Askofu, ambaye kwa kawaida ni mkuu wa kanisa katika ngazi ya dayosisi. Askofu ni kama baba wa makasisi (mapadri) na waumini wengine katika eneo lake.
Maaskofu hukutana kwenye sinodi na kufanya maazimio kuhusu mambo ya Kanisa lote.
Maaskofu wa nchi au eneo kubwa wako pamoja chini ya usimamizi wa Patriarki au wa Askofu mkuu.
Katika Kanisa Katoliki askofu wa Roma ni mkuu wa Maaskofu wote na wa Kanisa lote duniani akitajwa kwa jina la Papa.
Mafundisho ya mlolongo wa mitume
Katika mapokeo hayo askofu hutazamwa kama mwandamizi wa Mitume wa Yesu. Katika mafundisho hayo Yesu Kristo mwenyewe aliwaweka mitume wake 12 kuwa viongozi wa Kanisa lote na kuwapa madaraka. Madaraka hayo yalitolewa na mitume kwa kuwawekea mikono kichwani waandamizi wao waliopata hivyo kuwa maaskofu wa kwanza baada yao, nao wakafanya hivyo kwa waandamizi wao.
Kwa namna hiyo kuna mlolongo wa kuwekeana mikono kati ya wanaopokea nafasi ya uaskofu kuanzia mitume na kila kizazi cha maaskofu hadi leo. Hivyo maaskofu ni kiungo kati ya Yesu na waumini wa leo.
Askofu kati ya Waprotestanti
thumb|150px|right|Askofu [[Janani Luwum wa Kanisa la Anglikana la Uganda aliyeuawa na Idi Amin.]] Baadhi ya madhehebu ya Uprotestanti, hasa ya Anglikana, Wamoravian na sehemu za Walutheri yanadai kuwa yameendeleza mlolongo wa mitume. Hiyo iliweza kutokea hasa katika nchi kama Uingereza na Uswidi ambako wakati wa matengenezo ya Kiprotestanti maaskofu Wakatoliki wa awali walihamia upande wa matengenezo na utaratibu wa kiaskofu uliweza kuendelea.
Pamoja na hayo, Kanisa Katoliki halikubali kwamba ilitokea hivyo kihistoria, au kwamba mtazamo wa Waprotestanti wa wakati huo kuhusu daraja takatifu na ekaristi ulitosha kushirikisha kweli mamlaka ya Mitume wa Yesu. Hivyo Kanisa hilo kwa jumla halitambui maaskofu wa Kiprotestanti kuwa na sakramenti ya daraja.
Upande wao, Waprotestanti wengi hawaoni umuhimu wa mlolongo wa kuwekewa mikono tangu wakati wa Mitume hadi leo: kwao muhimu zaidi ni uaminifu kwa imani ya Mitume.
Madhehebu mengine kadhaa ya Kiprotestanti yanatumika cheo cha askofu kuwa kiongozi katika Kanisa.
332 KK
Makala hii inahusu mwaka 332 KK (Kabla ya Kristo).
Kingandi
Kingandi ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wangandi katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kingandi ilihesabiwa kuwa watu tisa tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Mwaka wa 2017, msemaji mzee wa mwisho wa kuweza kutumia Kingandi kihodari akaanza kuwafundisha Wangandi wa vizazi vya kisasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kingandi kiko katika kundi la Kiarnhem cha Mashariki pamoja na Kinunggubuyu na Kianindilyakwa.
Mto Lyendali
unapatikana katika wilaya ya Manafwa, mashariki mwa Uganda.
Keylor Navas
thumb|342x342px|Keylor Navas akiichezea nchi yake ya Costa Rica dhidi ya Uruguay kwenye kombe la dunia 2014. Keylor Antonio Navas Gamboa alizaliwa tarehe 15 Disemba 1986 nchini Costa Rica anajulikana kama Keylor Navas ni mchezaji wa mpira wa miguu anayecheza nafasi ya golikipa katika klabu ya Real Madrid na timu ya taifa ya Costa Rica.
Alianza kucheza kwenye klabu ya Saprissa na baadaye Albacete baada ya hapo akaenda kucheza La Liga kwenye klabu ya Levante baada ya Levante alinunuliwa na Real Madrid kwa uhamisho wa £10 mwaka 2014.
Navas amecheza mara 70 kwenye timu yake ya taifa na akaiwakilisha kwenye kombe la dunia mwaka 2014.
Mto Mgarangara
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Mto Marungurwe Nakhumunu
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
753 KK
Makala hii inahusu mwaka 753 KK (kabla ya Kristo).
Mto Ruhete (Burundi)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bujumbura Vijijini).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Kinunggubuyu
Kinunggubuyu ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wanunggubuyu katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kinunggubuyu ilihesabiwa kuwa watu 110 tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinunggubuyu kiko katika kundi la Kiarnhem cha Mashariki pamoja na Kingandi na Kianindilyakwa.
Sofa
Sofa ni maarufu sana: kwa sasa hutumika sehemu mbalimbali kama nyumbani, ofisini, katika masaluni n.k.
Mto Mihatu
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Bulla Pesa
ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kaskazini, nchini Kenya.
Chari (Isiolo)
Chari ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kaskazini, nchini Kenya.
Mkoa wa Lualaba
Mkoa wa Lualaba ni moja ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,677,288. Mji mkuu ni Kolwezi.
Mkoa wa Lomami Juu
Mkoa wa Lomami ya Juu ni moja ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wakazi wake ni takriban 2,540,127. Mji mkuu ni Kamina.
Mto Mihumo
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Mto Mikwale
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Egoli Magic
Egoli Magic ni klabu ya mpira wa kikapu inayopatikana Johannesburg, Afrika Kusini. Timu hiyo ilianzishwa mwaka 1994, kwa sasa inashirika ligi kuu ya mpira wa kikapu nchini. Ni timu yenye mafanikio makubwa kwenye BNL, ikishinda ubigwa mara tano, mwaka 2015, 2016, 2019, 2020 na 2021.
Mto Mayantsa
unapatikana katika wilaya ya Manafwa, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Dhahari ya Dubu
Dhahari ya Dubu  (lat. & ing. Dubhe pia  α Alfa Ursae Majoris, kifupi Alfa UMa, α UMa) ni nyota angavu ya pili katika kundinyota la Dubu Mkubwa (Ursa Major).
Jina
Kwa matumizi ya kimataifa Umoja wa Kimataifa wa Astronomia ulikubali jina la Kiarabu na kuorodhesha nyota hii kwa jina la "Dubhe".
Alfa Ursae Majoris ni jina la Bayer ingawa ni nyota angavu ya pili tu; kwa sababu Alfa ni herufi ya kwanza katika alfabeti ya Kigiriki basi Dhahari ya Dubu ingepaswa kuwa nyota angavu zaidi katika Dubu Mkubwa - Ursa Major lakini si vile. Hapa Bayer alitumia herufi za Kigiriki kwa kufuata ufuatano unaoonekana angani, si uangavu.
Tabia
Dhahari ya Dubu iko kwa umbali wa miakanuru takriban 123 kutoka Jua letu. Mwangaza unaoonekana ni mag 1.7.
Kwa darubini kubwa imetambuliwa kuwa mfumo wa nyota nne zinazoshikamana na kuzunguka kitovu cha graviti cha pamoja. Kati yao ni jozi mbili za nyota.
Nyota kuu ni Dhahari ya Dubu A (Dubhe A) ambayo ni jitu jekundu inayoelekea kufikia mwisho wa maisha yake. Ina nusukipenyo cha R☉ 30 na mng'aro wa L☉ 200-300. Masi ya ni M☉ 4 pekee. Jotoridi usoni ni karibu K 5000.
Inazungukwa na Dhahari ya Dubu B inayoendelea kuyeyunganisha hidrojeni. Nuru yake inaonyesha kundi la spektra K0 V ikiunguka nyota A katika kipindi cha miaka 44. Nyota C iko kwa umbali wa vizio astronomia 8000 (miakanuru 0.12) ni nyota ya kundi F8 V na masi yake inafanana na Jua letu. Inazungukwa kila baada ya siku 7 na nyota ndogo ndogo zaidi ambayo tabia zake hazikutambuliwa bado.
Kielekezo cha Nyota ya Ncha ya Kaskazini
Kwenye angakaskazi nyota hii ni moja kati ya mbili zinazosaidia kukuta Kutubu (Polaris) ambayo ni nyota ya ncha ya kaskazini. Mtazamaji anaweza kufuata mstari wa kudhaniwa kati ya Merak (β UMa) na Dhahari ya Dubu na atakuta nyota ya Kutubu kwa kuongeza umbali kati ya α UMa na β UMa mara tano.
Hifadhi ya Msitu wa Tabaning Sita
Hifadhi ya Msitu wa Tabaning Sita ni Mbuga ya Misitu nchini Gambia. Inashughulikia hekta 16.
Patrologia Latina
Patrologia Latina ni mkusanyo mkubwa wa maandishi ya Mababu wa Kanisa na waandishi wengine wa Kanisa Katoliki waliotumia lugha ya Kilatini.
Ulitolewa na Jacques-Paul Migne kati ya mwaka 1844 na 1855, ukifuatwa na faharasa kati ya mwaka 1862 na 1865.
Patrologia Latina ni sehemu ya kwanza ya Patrologiae Cursus Completus, ikifuatwa na Patrologia Graeca.
Patrologia Latina inaleta katika magombo 217 maandishi ya miaka zaidi ya 1000 kuanzia Tertullianus hadi Papa Innocent III.
Pweza
Pweza ni wanyama wa bahari wenye minyiri (mikono) minane inayobeba vikombe vya kumung'unyia na inayotumika kwa kukamata wanyama wadogo. Wana domo linalofanana na lile la kasuku ili kuseta gegereka na kome. Spishi nyingi huingiza sumu inayopooza mawino.
Pweza hunaogelea kwa kuondoa maji kwa nguvu kupitia mrija (siphon) wake. Wanaweza kubadilisha rangi yao na pengine umbo wao ili kufanana na kinyume na kujificha kwa mawindo na maadui. Wakivumbuliwa huruka wakitoa ghubari la kiwi (maada kama wino) ili kukanganya adui.
Pweza wanaweza kushambulia watu lakini hii ni adimu. Wakichochewa wanauma kwa domo lao na wanatoa sumu, lakini spishi moja tu, pweza mizingo-buluu, ana sumu inayoweza kuua watu
Kama chakula
Kiumbe huyu huliwa sana na watu waishio pembezoni mwa bahari kwa sababu ana nyama nzuri tu, ila huwa na chumvi nyingi.
Mlima Ratz
ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,090 juu ya usawa wa bahari.
Mto Mukhomerya
unapatikana katika wilaya ya Manafwa, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Ruhororo (Bujumbura)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bujumbura Vijijini).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Cherab
ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kaskazini, nchini Kenya.
Kigagadu
right|thumb|Eneo la Kigagadu upande wa kaskazini wa Australia (buluu) Kigagadu (pia Kikakadu au Kigaagudju) ilikuwa lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia iliyozungumzwa na Wagagadu katika jimbo la Northern Territory. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kigagadu ilitoweka. Msemaji wa mwisho akafariki mwaka wa 2002. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigagadu kiko katika kundi lake lenyewe la Kigagadu.
Mto Mirahi
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Kigunwinggu
Kigunwinggu (au Kikunwinjku) ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wagunwinggu katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kigunwinggu ilihesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigunwinggu kiko katika kundi la Kigunwinggiki pamoja na Kikunbarlang.
Ngare Mara
ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kaskazini, nchini Kenya.
Achu Soup
Achu soup ni chakula cha asili cha nchini Kamerun. supu hii inatengenezwa kutokana na mmea wa  cocoyam. maji, mafuta ya Mawese,samaki pamoja na viungo vingine..
Chansela (elimu)
thumb|Chansela
Kwa matumizi mengine ya jina hili angalia Chansela (maana) Chansela (kutoka neno la Kiingereza: Chancellor) ni kiongozi wa chuo kikuu.
Matumizi ya cheo hiki katika Kiswahili na lugha nyingine yanatokana na mapokeo ya Uingereza yaliyoenea kupitia makoloni yake na kuendelea katika idadi ya nchi huru. Vinginevyo mkuu wa chuo kikuu mara nyingi huitwa "rais wa chuo".
Vyuo vingi katika Jumuiya ya Madola huwa na chansela ambaye si mtendaji mkuu. Katika hali hiyo, mtendaji mkuu huwa ni makamu wake.
Kikungarakany
right|thumb|Eneo la Kikungarakany upande wa kaskazini wa Australia (kahawia) Kikungarakany ilikuwa lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakungarakany katika jimbo la Northern Territory. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea lugha hii, yaani lugha ya Kikungarakany ilitoweka. Msemaji wa mwisho akafariki mwaka wa 1989. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikungarakany kiko katika kundi lake lenyewe la Kikungarakany.
Bromi
Bromi yapatikana kwa wingi katika maji ya bahari.
Agrikola wa Nevers
Agrikola wa Nevers (alifariki 594) alikuwa askofu wa 7 wa mji huo (leo nchini Ufaransa) kuanzia mwaka 570/580 hadi kifo chake; kabla ya hao alikuwa mtawala.
Alishiriki mitaguso mitatu huko Ufaransa.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 26 Februari.
Mto Nakolokoto
unapatikana katika wilaya ya Manafwa, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Discografia ya 50 Cent
right|thumb|150px|50 Cent [[Januari 2006]]
Mto Rutunga
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bujumbura Vijijini).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Discografia ya 50 Cent
ni orodha kuu ya albamu,filamu, single, na tuzo za 50 Cent, msanii wa muziki na filamu kutoka nchin Marekani.
Nyimbo mchanganyiko
Albamu zisizozinduliwa
Mto Mitawa
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Majestic Mountain
ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,086 juu ya usawa wa bahari.
Kerubi
Kerubi (kutoka Kiebrania כְּרוּב, kərūv, wingi כְּרוּבִים, kərūvîm ) ni kati ya viumbe visivyoonekana wanaotajwa na Biblia. Ndiyo sababu wakaja kujumlishwa kati ya malaika, ingawa Agano la Kale halisemi hivi wazi.
Asili yake ni katika visasili vya historia ya awali, hasa vya Mesopotamia.
Ingawa Amri kumi za Mungu kwa Musa zimekataza sanamu (Kut 20), kurasa chache mbele (Kut 25) Mungu alimuagiza azitengeneze mbili za makerubi na kuziunganisha na kifuniko cha sanduku la Agano ambamo hizo amri zilitunzwa. Pia sura zao zipatikane katika mapazia ya kandokando.
Mto Cimbizi
ni korongo linalopatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bubanza).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mkoa wa Maniema
Mkoa wa Maniema ni moja ya mikoa 26 ya kujitawala ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Idadi ya wakazi wake ni takriban 1,246,787. Mji mkuu ni Kindu.
Lionel Bomayako
Lionel Bomayako (amezaliwa Septemba 15, 1978) Ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa Jamhuri ya Afrika ya Kati-Mchezaji wa Ufaransa. Pia ni mwanachama wa timu ya taifa ya mpira wa kikapu ya Jamhuri ya Afrika ya Kati.
Klabu
Bomayako amecheza mpira wa kikapu kitaaluma kwa timu saba tofauti nchini Ufaransa, Uswidi, na Uswizi katika miaka sita baada ya kuhitimu kwake 2003. Katika msimu wake wa hivi karibuni,2008-09, alicheza michezo saba akitokea benchi katika klabu ya Quimper UJAC ya Ufaransa.
Kimataifa
Bomayako pia ni mwanachama wa muda mrefu wa timu ya taifa ya mpira wa kikapu ya Jamhuri ya Afrika ya Kati. Alishiriki katika Mashindano ya Afrika ya mwaka 2005, 2007, na 2009, na kuisaidia Jamhuri ya Afrika ya Kati kucheza mechi tatu mfululizo za robo fainali.
Bia nchini Kenya
thumb|Chupa ya Tusker mnamo 2008 Charles na George Hurst walianzisha kampuni ya Kenya Breweries Limited mwaka wa 1922 wakizalisha Tusker Lager. Jina la Tusker lilikuja kwa kumbukumbu ya George ambaye alikanyagwa hadi kufa na tembo dume katili mwaka wa 1923.
White Cap Lager ni bia iliyofifia na inaonyesha kilele cha Mlima Kenya kilicho na theluji. Inajulikana kuwa kipenzi cha rais wa zamani Mwai Kibaki.
White Cap na Tusker Lager zote ni bidhaa za East African Breweries Limited zinazotengenezwa Ruaraka kutoka kwa shayiri inayopatikana nchini.
Keroche Breweries iliyoanzishwa mwaka wa 1997 na yenye makao yake mjini Naivasha inazalisha Summit Malt. Big Five Breweries na Sierra Premium viko Nairobi na vinabobea katika utengenezaji wa pombe za ufundi.
Jina la Bayer
Jina la Bayer (kwa Kiingereza Bayer designation) ni utaratibu wa kutaja nyota ulioanzishwa na mwanaastronomia Mjerumani Johann Bayer katika karne ya 17 na kutumiwa hadi leo kwa kutaja nyota angavu.
Muundo wa majina ya Bayer
Jina la Bayer huwa na sehemu mbili:
Mpangilio
Kati ya kundinyota 88 zinazotambuliwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kuna 30 ambako nyota ya "Alpha" si angavu zaidi katika kundi lake. Kundinyota 4 zinakosa "Alfa" kabisa kwa sababu hapo mipaka kati ya kundinyota zilibadilishwa baadaye, lakini majina yalijulikana tayari kwa nyota zilizobaki. 400px|thumb|Kundinyota Jabari (Orion) na nyota zake
Mfano wa majina ya Bayer katika kundinyota Jabari (Orion)
Katika kundinyota ya Jabari Bayer alitumia madaraja sita ya mwangaza yaliyokuwa kawaida wakati wake bila kutofautisha mwangaza ndani ya kila daraja. Kuna nyota mbili za daraja la kwanza yaani Ibuti la Jauza (Betelgeuse) na Rijili Jabari (Rigel), alizozipanga kuanzia kaskazini kwenda kusini, hivyo Ibuti la Jauza ilipokea "α" na Rijili Kantori ilipokea "β" ingawa ni angavu zaidi.
Halafu Bayer aliendelea kupanga nyota za daraja la pili vilevile kuanzia kaskazini kwenda kusini bila kutofautisha mwangaza ndani ya daraja hili.
Kasoro na mifumo mbadala
Utaratibu ulikuwa na matatizo katika kundinyota kubwa ambako idadi ya nyota zinazoonekana inazidi ile ya herufi za Kigiriki. Hapo Bayer aliongeza herufi za Kilatini na namba.
Kasoro hizo zilikuwa sababu mojawapo kwa Mwingereza John Flamsteed kuanzisha mfumo wake wa namba za Flamsteed. Hata hivyo kwa nyota angavu nyingi majina ya Bayer yanaendelea kutumiwa. Siku hizi namba za Flamsteed hutumiwa pamoja na majina ya Bayer hasa pale ambapo zinahusu nyota ambazo Bayer hakutolea majina, kwa mfano kwa sababu Bayer aliorodhesha 1,564 nyota pekee zinazoonekana kwa macho matupu ilhali Flamsteed alitumia darubini na hivyo aliorodhesha nyota 2,554. Mara nyingi namba za Flamstee zimekuwa kawaida pia pale ambapo Bayer alilazimishwa kuongeza herufi za Kilatini au namba kwa zile za Kigiriki kutokana na idadi ya nyota katika kundinyota fulani. Kwa mfano namba ya Flamsteed "55 Cancri" hupendelewa kuliko jina la Bayer "Rho-1 Cancri".
Leo hii idadi ya nyota zinazojulikana imeongezeka sana: kuna nyota bilioni kadhaa zinazoweza kutambuliwa kwa vifaa vya kisasa kama darubini zinazopima mawimbi ya spektra mbalimbali nje ya nuru inayoonekana pamoja na darubini kwenye anga-nje kama Hubble, Hipparcos na Gaia. Hapo kuna orodha mbalimbali ambamo nyota zinaorodheshwa kwa namba tu. Mifano inayotajwa sana ni orodha ya Henry Draper Catalogue (kifupi: HD), ya Bright Star Catalog (kifupi HR), ya Hipparcos catalogue (Kifupi HIP) na ya Gaia Catalogue inayoendelea kupanuka ilhali kazi ya chomboanga hiki kinaendelea.
Darmstadt
thumbnail|right|200px|Muonekano wa Mji wa Darmstadt
Darmstadt ni mji wa Kijerumani katika jimbo la Hesse takriban kilomita 30 kusini ya Frankfurtni mji wenye wakazi wapatao 141,000. Mji uko baina ya Frankfurt am Main na Heidelberg.
Elementi ya Darmstati iligunduliwa mjini hapa mwaka 1994.
Wayahudi
Wayahudi (kwa Kiebrania יְהוּדִים, Yehudim) ni kundi la kikabila na la kidini lenye asili yake katika eneo la Israeli ya Kale (Mashariki ya Karibu). Kabila la Kiyahudi, taifa la Kiyahudi na dini ya Kiyahudi, yote yana uhusiano wa karibu sana, kwa sababu Uyahudi ndio dini ya jadi ya watu wa taifa la Kiyahudi
Katika utamaduni wa Kiyahudi, ukoo unarudi nyuma hadi kwa mababu wa Biblia kama vile Abrahamu, Isaka, Yakobo na wanae 12 katika milenia ya 2 KK. Lakini tangu kale wanaogeuka kuwa Wayahudi na kuingizwa ndani ya kundi lao, hadhi yao ni sawa na wale ambao wamezaliwa ndani ya kabila hilo.
Watu
Wayahudi wanapatikana hivi kwenye mabara ya Dunia (mnamo 2018):
<references group="tanb." />
Demografia nchi kwa nchi
Mnamo mwaka 2018 walikuwepo Wayahudi milioni 14.6 duniani. Hii inalingana na asilimia 0.19 ya watu wote duniani. Walio wengi wako katika nchi za Israel na Marekani.
Kutokana na harakati za kuhama, uenezi wa Wayahudi wakati wa karne ya 20 ulikuwa na mabadiliko mengi. Mnamo mwaka 1990 Umoja wa Kisovyeti ulikuwa bado na idadi kubwa ya Wayahudi. Baada ya mwisho wa umoja huo wengi waliondoka kwenda hasa Israeli na Marekani na kwa idadi ndogo zaidi Ujerumani pia.
Takwimu ya mwaka 2018 nchi kwa nchi ni kama ifuatavyo.
Historia ya Wayahudi
Historia yao ilianza katika sehemu zinazoitwa leo Israel na Palestina. Huko waliunda mnamo mwaka 1000 KK dola lao lililokwisha katika vita mnalimbali dhidi ya milki kubwa kama Ashuru na Babeli.
Vyanzo kutoka Misri
Chanzo cha Wayahudi ni taifa la Wanaisraeli au Israeli ya Kale. Taifa hilo lilianza katika nchi ambayo iliitwa Kanaani ikaitwa baadaye Israeli tena Palestina na tangu karne ya 20 imegawanyika kati ya Dola la Israel na maeneo ya Mamlaka ya Palestina.
Wenyewe wanamkumbuka babu yao Abrahamu aliyeondoka Mesopotamia kwenda Kanaani walipojulikana kama Waebrania. Yakobo mjukuu wa Abrahamu aliitwa pia kwa jina Israeli na ndiyo asili ya kuita ukoo wote uliofuata "Wana wa Israeli“. Katika kumbukumbu yao, kizazi kilichofuata kilihamia Misri walipokaa kwa vizazi kadhaa na kuwa wengi. Kumbukumbu katika Kitabu cha Kutoka inasimulia jinsi gani Mfalme Farao wa Misri aliwalazimisha Waebrania kufanya kazi za watumwa na jinsi walivyoongozwa na Musa kutoka utumwa wa Misri wakijipanga kwa koo 12 au makabila 12 kufuatana na wana 12 wa Yakobo - Israeli.
Musa aliwaongoza Wanaisraeli kutoka Misri hadi jangwani. Huko waliunganishwa kama taifa moja wakipokea agano la Mungu aliyejifunua kwao kama YHWH kwenye mlima Sinai. Matukio hayo hukadiriwa mara nyingi yalitokea mnamo miaka 1300 KK au 1200 KK. Baada ya muda wa kutangatanga jangwani waliingia hatimaye katika nchi ya Kanaani na kupata nafasi yao kati ya makabila mengine walioishi huko.
Ufalme katika Kanaani - Palestina
Mnamo mwaka 1000 KK, makabila ya Wanaisraeli walimchagua mfalme wa kwanza Sauli na hapo waliishi katika utaratibu wa dola. Daudi na Sulemani ndio waliokuwa wafalme wakuu wakajenga mji wa kifalme wa Yerusalemu. Sulemani anakumbukwa kuwa alijenga hekalu ambapo makuhani waliendesha ibada na kutoa sadaka kwa Mungu wa Israeli.
Baada ya kifo cha Sulemani, Wanaisraeli waligawanyika katika falme mbili za Yuda huko kusini na Israeli huko kaskazini. Falme za Wanaisraeli walijikuta kati ya milki kubwa za siku zile zilizokuwa Misri kwa upande mmoja na milki za Mesopotamia ambako Wababeli, Waashuru na baadaye Waajemi walifuatana. Hatimaye Waashuru waliteka Ufalme wa Israeli mnamo mwaka 722 KK na kuhamisha wenyeji wengi hadi nchi za mbali. Yuda iliendelea hadi mwaka 586 KK wakati Wababeli waliharibu Yerusalemu pamoja na hekalu la Sulemani. Watu elfu nyingi hasa matabaka ya juu walihamishwa hadi Babeli.
Kikunbarlang
Kigunbarlang (pia Kikunbarlang au Kiwarlang) ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wagunbarlang katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kigunbarlang ilihesabiwa kuwa watu kumi na tisa tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kigunbarlang kiko katika kundi la Kigunwinggiki pamoja na Kigunwinggu.
Wayahudi
Uhamisho wa kwanza
Huko ugenini walianza kuitwa Wayahudi, yaani watu kutoka Yuda. Wakijifunza lugha mpya na tamaduni mpya walikazia pia urithi wa mapokeo yao ya kidini na kumbukumbu ya historia yao katika mazingira ambako wote waliabudu miungu mingi. Hasa huko Babeli, ambako familia za makuhani walipopelekwa, walikusanya mapokeo yote na kuyaunganisha kimaandishi. Sehemu nyingi za maandiko ya Biblia yalianza kupata huko umbo tunalojua hadi leo, ilhali kazi ya kukusanya na kupanga maandiko iliendelea baadaye. Wataalamu huamini kwamba hapa ugenini walianza pia desturi ya kukutana kwenye siku ya Sabato na kusoma maandiko matakatifu. Hapo ndipo chanzo cha Wayahudi kuwa „watu wa kitabu“ na cha mkazo wa pekee wa kusoma unaopatikana kati yao hadi leo. Kusoma maandiko kwao hakuwa kazi ya wataalamu pekee lakini iliendelea kuwa wajibu wa kila Myahudi.
Kurudi Yerusalemu na Hekalu la Pili
Mwaka 538 KK Babeli ilishindwa na Milki ya Uajemi (leo: Iran) na Mfalme Koreshi aliwaruhusu Wayahudi kurudi Palestina na kujenga upya hekalu la Yerusalemu. Tunajua kwamba wako waliobaki na kuwa chanzo cha jumuiya ya Kiyahudi katika Mesopotamia na Babeli.
Mwaka 166 KK Mfalme Mgiriki Antioko Epifane alijaribu kupiga marufuku sehemu za ibada za Wayahudi. Hapo Wamakabayo, jamii ya makuhani, waliongoza watu katika uasi wakafaulu kuanzisha dola la Kiyahudi katika Palestina.
Mnamo mwaka wa 140 hadi mwaka wa 37 KK walikuwa tena na wafalme wao. Baadaye walikuwa jimbo la Dola la Roma lakini walijaribu kuwafukuza Waroma mara mbili. Ilishindikana, hivyo hekalu la pili liliharibiwa mwaka 70 BK, na Wayahudi wengi walipelekwa ugenini kama wafungwa na watumwa.
Uhamisho wa kudumu
Idadi ya Wayahudi walioondoka katika nchi yao iliongezeka kutokana na vita hizo, ambako pia wengi walipelekwa mbali kama watumwa. Jumuiya za Kiyahudi nje ya Palestina ziliongezeka na jumuiya mpya zilianza katika miji hadi Afrika Kaskazini na sehemu za Ulaya zilizokuwa pia chini ya utawala wa Kirumi. Chini ya Warumi, Wayahudi walitambuliwa kama jumuiya mojawapo yenye kanuni za pekee. Waliruhusiwa kukaa mbali na ibada za miungu mingi iliyokuwa dini rasmi ya Rumi. Katika mazigira mapya, Wayahudi wengi walitumia lugha ya Kigiriki. Wengine hawakuelewa tena Kiebrania, lugha ya mababu. Hata maandiko matakatifu yalitafsiriwa kwa lugha ya Kigiriki.
Tangu siku zile asilimia kubwa ya Wayahudi walikaa nje ya nchi ya mababu wakitawanyika sehemu zote za Dola la Roma na pia katika Milki ya Uajemi. Nchi za kigeni ndizo zimekuwa kama nyumbani kwa Wayahudi wengi wa Dunia.
Wayahudi chini ya Ukristo na Uislamu
Kuanzia mwaka 400 hivi, wakati Ukristo ulipokuwa dini rasmi ya Dola la Roma, ubaguzi wa kidini dhidi ya Wayahudi ulianza kwa viwango tofauti kwa karne nyingi. Wayahudi walikuwa dini pekee iliyovumiliwa nje ya Kanisa katika nchi za Wakristo, lakini viongozi wengine wa Ukristo walisikitikia kuwepo kwao. Katika nchi za Waislamu hali yao iliweza kuwa afadhali, kwa sababu huko walibaguliwa pia, lakini walikuwa dini mojawapo tu (pamoja na madhehebu ya Ukristo) waliovumiliwa chini ya Uislamu. Katika nchi za Waislamu Wayahudi waliona maendeleo kwa sababu waliweza kufanya kazi nyingi na kumiliki ardhi.
Hata hivyo, jumuiya za Wayahudi ziliweza kustawi katika nchi nyingi za Ulaya hadi mnamo mwaka 1000 hivi, hasa wakifanya biashara ya kimataifa lakini pia kama mafundi waliotafutwa. Wafayabiashara Wayahudi walikuwa muhimu kwa biashara kati ya maeneo ya Wakristo na Waislamu kwa sababu walikuwa na ndugu kila upande. Hali hiyo ilivunjwa tena na tena na vipindi vifupi vya mateso au mashambulizi kwa sababu mara kadhaa watawala au maaskofu hawakuwa tayari kuwavumilia.
Nyakati za Vita za Misalaba na Tauni
Wayahudi wa Ulaya waliona mateso mara ya kwanza wakati wa Vita za Misalaba (1095 - 1291) kwa sababu watu wengi waliojitolea kwenda Yerusalemu hawakuelewa tofauti baina ya Wayahudi na Waislamu waliokuwa maadui katika vita hizo.
Mateso yaliendelea katika karne zilizofuata wakati wa milipuko ya tauni katika Ulaya iliyoua theluthi hadi nusu ya watu wote wa eneo fulani; jamii yote ilishikwa na hofu na mara kwa mara Wayahudi walituhumiwa kusababisha vifo kwa kutia sumu katika visima kwa sababu watu hawakuelewa hali ya ugonjwa wa kuambukizwa; mahali pengi Wayahudi waliuawa au walilazimshwa kupokea ubatizo.
Kukosa haki nyingi
Uwezo wa kiuchumi wa jumuyia za Kiyahudi katika Ulaya ulipungua sana, na wengi walibaki tu na nafasi ya biashara ya rejareja kwa sababu hawakupokewa katika jamii za mafundi na wafanyabiashara ya bidhaa fulani, pamoja na kutoruhusiwa kumiliki mashamba kwa sababu ya kutokuwa Wakristo.
Maisha ya Wayahudi yalikuwa magumu kwa sababu hawakuruhusiwa kuishi walipotaka, isipokuwa katika mitaa ya pekee ya miji iliyowaruhusu; mitaa hiyo iliyoitwa "ghetto" mara nyingi ilikuwa imejaa watu wengi mno. Sehemu ndogo ya Wayahudi waliruhusiwa kuishi nje ya miji katika maeneo ya makabaila waliowaruhusu.
Ulaya ya Mashariki na Marekani
Hata hivyo kwa karne kadhaa hali yao ilikuwa afadhali katika ufalme wa Poland. Hivyo Wayahudi kutoka sehemu nyingi za Ulaya walihamia Poland (nchi za leo za Poland, Belarus na Ukraine). Tangu kugawiwa kwa Poland sehemu za hao Wayahudi wengi zilikuwa chini ya Urusi ambako ubaguzi dhidi yao uliongezeka.
Wakati wa karne ya 19 serikali ya Urusi iliongeza sheria kali dhidi ya Wayahudi; pamoja na mashambulizi dhidi ya jumuiya zao Wayahudi wengi kutoka maeneo ya Milki ya Urusi walianza kuhamia Marekani. Pia Wayahudi kutoka nchi nyingine za Ulaya walioona ubaguzi mkali waliondoka na kuhamia Marekani.
Hivyo kwenye mwanzo wa karne ya 20 idadi kubwa ya Wayahudi walikuwa wakiishi katika Ulaya ya Mashariki na Marekani.
Mapinduzi ya Ufaransa na uhuru wa Wayahudi
Baada ya mapinduzi ya Ufaransa ya mwaka 1789 wananchi wote, wakiwa pamoja na Wayahudi, walipewa uraia. Hali hiyo, iliyoenea polepole katika nchi kadhaa za Ulaya ya Magharibi na Ulaya ya Kati, iliwaruhusu Wayahudi kuondoka katika ghetto, kufanya kazi zilizokataliwa awali na kusoma kwenye vyuo vikuu. Mwanzoni hawakukubaliwa katika vyeo vya juu vya utumishi serikalini. Katika karne ya 19 Wayahudi wengi walichukua nafasi hiyo wakasoma na kuingia katika fani za sheria, tiba, uandishi wa habari na nyinginezo. Kipindi hicho ndicho chanzo cha kutokea kwa wataalamu Wayahudi katika fani nyingi, waliofaulu kupata asilimia 20 za Tuzo za Nobel, hata kama Wayahudi hawafikii hata asilimia 1 ya watu wote duniani.
Kupanda kwa hadhi ya Wayahudi ambao hawakuonekana awali, kulisababisha kijicho. Wayahudi wengi walipokea ubatizo wakati ule ili waweze kutumia nafasi zote katika jamii. Kati ya Wayahudi wa Ulaya ya Kati na ya Magharibi lilitokea mwelekeo mpya wa matengenezo ambako sharika zao zilitafuta njia za ibada zilizolingana na nyakati za kisasa, ilhali sharika nyingine ziliendelea na mfumo wa zamani.
Ubaguzi mpya wa kimbari na maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya
Mafundisho mapya ya kibiolojia yalisababisha aina mpya ya ubaguzi wa kimbari dhidi ya Wayahudi; katika itikadi hiyo Wayahudi walichukiwa, si kwa sababu ya dini yao, bali kwa sababu ya asili yao ya nje ya Ulaya, katika Asia. Itikadi hiyo (kwa Kiingereza: antisemitism) ilisambaa katika sehemu za raia Wakristo na kuwa msingi kwa itikadi ya Adolf Hitler ya karne ya 20 iliyoleta maangamizi ya Wayahudi wa Ulaya wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia. Baada ya kushika serikali kwenye mwaka 1933, serikali ya Hitler ilifuta haki za kiraia za Wayahudi Wajerumani na kupora mali yao.
Katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia jeshi la Ujerumani lilivamia maeneo makubwa katika nchi jirani upande wa Mashariki ambako Wayahudi wengi waliishi. Mashambulio dhidi ya Urusi kwenye mwaka 1941 yaliandaliwa pamoja na vikosi maalum vilivyoteuliwa kwa shabaha ya kuua Wayahudi. Malakhi kadhaa walikusanywa na kuuawa kwa kupigwa risasi. Baada ya kuona uchovu upande wa askari wauaji, kambi za mauti zilianzishwa ambako watu waliuawa kwa gesi ya sumu. Katika kambi mashuhuri ya Auschwitz peke yake watu milioni 1 waliuawa. Wayahudi walikusanywa kote Ulaya wakapelekwa kwa reli kutoka nchi kama Ufaransa, Uholanzi, Ugiriki hadi kambi hizo. Vijana wenye nguvu walitengwa kwa sababu wakati wa vita Ujerumani ilikuwa na uhaba wa wafanyakazi wa viwandani ambako Wayahudi na wafungwa wengine walilazimishwa kufanya kazi bila malipo. Wengine waliuawa mara moja.
Madhulumu chini ya Ujerumani iliyoongozwa na Adolf Hitler yalisababisha vifo vya Wayahudi milioni 6 hivi; jumuiya za Kiyahudi katika nchi nyingi zilipotea kabisa, hasa katika Ulaya ya Kati na Ulaya Mashariki, isipokuwa Urusi yenyewe katika sehemu zake zisizovamiwa na Ujerumani.
Kuanzishwa kwa Dola la Israeli
Tokeo moja la kipindi hicho lilikuwa kuanzishwa kwa Dola la Israel mnamo 1948 baada ya Vita Kuu ya Pili. Wayahudi ambao walibaki katika kambi za mauti walioona kwamba familia zao haziko tena wala jumuiya zao za awali haziko tena walitafuta mahali papya pa kuishi wakajiunga na harakati ya kuhamia Palestina katika nchi ambako mababu wao waliwahi kuondoka miaka 2000 iliyopita. Harakati hiyo ya Uzayuni ilianza tangu mwanzo wa karne ya 20 lakini kabla ya mateso chini ya Hitler idadi ya Wayahudi waliowahi kuhamia Israel ilikuwa ndogo. Uhamiaji huo ulisababisha fitina kali na wenyeji Waarabu wa Palestina na vita ya uhuru wa Israel wa 1948-1949.
Vita hiyo ilisababisha pia mashambulizi dhidi ya Wayahudi walioishi katika nchi za Waarabu; tangu 1949 hadi 1980 Wayahudi 850,000 walifukuzwa, walikimbia au kuhama kwa njia nyingine hadi kufika Israeli au Marekani, kwa asilimia ndogo pia Ulaya.
Israel inaendelea kama nchi ambako Wayahudi ni wengi wakiishi pamoja na asilimia 20 za raia Waarabu. Ugomvi na majirani haujapata usuluhisho bado ukasababisha vita nyingine na leo Dola la Israeli linasimamia Palestina yote ilhali Waarabu Wapalestina wako chini ya usimamizi wa kijeshi wa Israeli ilhali sehemu za Palestina zina pia serikali ya Kipalestina yenye madaraka machache.
Wayahudi ni wachache katika kila nchi wanamoishi, isipokuwa katika taifa la kisasa la Israeli.
Cedrick Kalombo Lukanda
Cedrick Lukanda Kalombo (alizaliwa tarehe 2 Juni 1983) ni mchezaji wa mpira wa kikapu kutoka Afrika kusini, anayecheza katika chuo kikuu cha Clayton nchini Marekani na timu ya taifa nchini kwao Afrika kusini. Alicheza katika timu ya Afrika kusini kwenye mashindano ya FIBA Afrika mwaka 2009.
Destin Damachoua
Destin Damachoua (amezaliwa Agosti 17, 1986) ni mchezaji wa mpira wa kikapu wa Afrika ya Kati-Ufaransa aliyechezea Chuo Kikuu cha New Orleans. Pia ni mwanachama wa timu ya taifa ya mpira wa kikapu ya Jamhuri ya Afrika ya Kati.
Damachoua alihamia Marekani baada ya mwaka wake wa shule ya upili nchini Ufaransa. Hapo awali alijitolea kwenda Chuo Kikuu cha Duquesne nje ya Shule ya Uzamili huko Magharibi mwa Simsbury, Connecticut mnamo mwaka 2006, lakini hakuwahi kuichezea timu hiyo. Badala yake, Damachoua alicheza mpira wa kikapu wa JUCO katika Chuo cha Jamii cha Polk huko Florida ambapo alikuwa mshiriki wa All-Sun Coast Conference mara mbili. Katika msimu wake wa kwanza akiwa na Privateers, Damachoua alicheza nje ya benchi, akiwa na wastani wa 2.3 PPG.
Damachoua alichezea timu ya taifa ya mpira wa kikapu ya Jamhuri ya Afrika ya Kati kwenye Mashindano ya mwaka 2005 na mwaka 2009 ya FIBA Afrika, na kusaidia timu kufika robo fainali katika mashindano yote mawili.
Mto Cogo (Bubanza)
ni korongo linalopatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bubanza).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Burat
ni kata ya kaunti ya Isiolo, eneo bunge la Isiolo Kaskazini, nchini Kenya.
Mto Gahwazi
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Bubanza).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Mto Mitondo (Lindi)
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Forte Duque de Bragança
thumb|Ramani ya eneo la Cape vedre Forte Duque de Bragança ni ngome iliyoharibiwa iliyoko kwenye kisiwa cha Ilhéu de Sal Rei karibu na pwani ya kaskazini-magharibi ya kisiwa cha Boa Vista, Cape Verde. Ngome hiyo ilipewa jina la Duke wa Bragança. Ngome hiyo inaangazia ukanda wa pwani ambapo eneo lilihitaji kujilinda kutokana na uharamia na uvamizi wa pwani, ambao ulikuwa wa kawaida katika Bahari ya Atlantiki wakati huo.
Kisiwa hicho kilizalisha chumvi, ambayo ilivutia biashara ya kimataifa na utajiri. Ilifutwa kazi mnamo 1815 na 1817; hii ilisababisha ujenzi wa ngome katika 1818. Leo katika magofu, ngome hiyo imechimbwa kwa sehemu ya kiakiolojia na Chuo Kikuu cha Cambridge.
Sinodi
Sinodi (kwa Kiingereza "synod", kutoka maneno ya Kigiriki σύν, syun, "pamoja" na όδος, odos, "njia" = syunodos, yaani kufuata "njia ya pamoja", kwa hiyo "mkusanyiko" au "mkutano") ni mkutano wa Kanisa la Kikristo ambao huunganisha wawakilishi kutoka sehemu mbalimbali za Kanisa au eneo maalumu ndani ya Kanisa kama sinodi.
Kiasili sinodi ilikuwa mkutano wa maaskofu wa eneo fulani.
Wakati mwingine neno "mtaguso" hutumiwa kwa kutaja sinodi ya maaskofu wote, kwa mfano mtaguso mkuu ni mkutano wa maaskofu wote wa Kanisa Katoliki duniani.
Mara nyingi mkutano mkuu wa dayosisi au wa jimbo la Kanisa huitwa pia "sinodi".
Katika madhehebu ya Kiprotestanti sinodi hujumlisha wachungaji pamoja na walei.
Wapresbiteri hutumia neno "sinodi" kwa ajili ya mikoa yao ikitawaliwa na sinodi, yaani mkutano wa wajumbe kutoka shirika mbalimbali.
Milipuko ya Mabomu - Mbagala
Milipuko ya Mabomu - Mbagala ni tukio lililotokea mnamo saa 11:45 asubuhi ya tar. 29 Apili ya mwaka wa 2009 katika eneo la Mbagala jijini Dar es Salaam, Tanzania. Ni baada ya mabomu kulipuka katika ghala ya silaha ya kambi ya Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (JWTZ) namba 671 KJ.
Mabomu hayo yaliyokuwa yakilipuka kwa mfululizo yamesababisha vifo vya watu zaidi ya 20, kujeruhi zaidi ya watu 200 na mamia kadhaa, wengi wao wakiwa ni watoto, kupotea. Athari nyingine ni uharibifu wa majumba na mali. Kati ya watu waliopoteza maisha katika mkasa huo ni mama mmoja ajulikanaye kwa jina la Sophia Shango, mkazi wa Mbagala kuu pamoja na mtoto wake. Wote walifyekwa vichwa na moja ya mabomu yaliyokuwa yakifyatuka kutoka kambi hiyo ya jeshi.
Maelezo na waathirika
Wakisimulia mkasa huo mmoja wa majirani aliyejitambulisha kwa jina la Eliya Deo, anasema,
“Siku hiyo muda wa saa tano asubuhi, mama huyo akiwa nyumbani baada ya kukesha kazini, alikuwa nje ya nyumba yake akitayarisha chai. Mume wake naye alikuwepo.
Majibu baada ya tukio
Idadi ya watu zaidi ya 770 ikiwa bado hawajulikani mahala walipo kutokana na milipuko ya mabomu iliyotokea katika ghala la kambi ya Jeshi la Wananchi (JWTZ), iliyoko Mbagala Kizuiani, maiti sita zaidi wakiopolewa kutoka katika mto Kizinga, uliopo katika eneo hilo.
Kupatikana kwa maiti hao, kunatia shaka kwamba huenda maiti zaidi wa tukio hilo lililoathiri maelfu ya wakazi wa eneo la Mbagala, wamo katika mto huo.
Kutokana na hofu ya kuwapo maiti zaidi katika mto huo, idadi kubwa ya askari wa JWTZ, walikuwa katika mto huo, kujaribu kusaka maiti zaidi.
Mto Namabi
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Milipuko ya Mabomu - Mbagala
Majibu baada ya tukio
Hakuna mtu aliyeruhusiwa kufika katika eneo hilo la mto Kizinga wakati askari wa JWTZ walipokuwa wakiendelea kutafuta maiti wengine katika mto huo.
Inasadikiwa kuwa, watu wengi hasa watoto, walikimbilia katika mto huo kwa ajili ya kujiokoa wakati wa milipuko hiyo lakini wakazama na kusababisha vifo vyao.
Daktari Mkuu wa Hospitali ya Manispaa ya Temeke, Dk. Asha Mahita, alielezea kuwa alipokea maiti wapya sita zilizoopolewa katika mto huo.
Kuhusu majeruhi waliobakia katika hospitali hiyo, alisema wanaendelea vizuri, wengi wakiwa wameruhusiwa isipokuwa mwanamke mmoja ambaye baadaye alihamishiwa katika Hospitali ya Taifa ya Muhimbili kwa ajili ya matibabu zaidi baada ya kushikwa na shinikizo la damu.
Dk. Asha, aliongeza kuwa, amempokea mtoto mmoja majeruhi, aliyejulikana kwa jina la Anna Hamisi (13), mkazi Mbagala Kizuiani na tangu alipofika hospitalini hapo, hakuna ndugu aliyejitokeza, kumchukua wala kuhudumia.
Makazi ya muda ya wahanga
Alisema hali ya usalama kwa sehemu hiyo bado si ya kuridhisha, hivyo wananchi wanapaswa kuchukua tahadhari.
Wakati polisi ikihimiza kuwataka wananchi wawe makini na vyuma wanavyovitilia shaka, jana baadhi ya wakazi wa Mabagala, hasa vijana walikamatwa wakiwa na vyuma vya mabaki mabomu.
Misaada kwa wahanga
Mwenyekiti Mtendaji wa makampuni ya IPP, Reginald Mengi, pamoja na Mkurugenzi wa Kampuni ya Quality Group, Yusuf Manji, kwa nyakati tofauti, wametoa msaada kwa ajili ya waathirika hao.
Mengi, alitoa sh. milioni. 25, kwa ajili ya kusaidia mazishi na shughuli nyingine kwa wahanga wa tukio hilo.
Alikabidhi hundi kwa Mweneyekiti wa Kamati ya Mazishi, Bwanahusi katika hafla iliyofanyika katika ukumbi wa Manispaa ya Temeke, Mengi alisema, anaungana na wahanga hao pamoja na wafiwa katika kipindi hiki cha majonzi.
Alisema kuna kila haja ya kulifanya suala hili kuwa la kitaifa, kwa kila mwenye uwezo kujitokeza kuwasaidia ili kuwawezesha wafiwa waweze kuzika ndugu zao.
Naye Manji ambaye aliwakilishwa na Meneja Utumishi wa kampuni hiyo, Amir Ally, alisema kuwa kampuni hiyo inatoa vifaa na vyakula vyenye thamani ya sh milioni 30.
Alivitaja vifaa hivyo kuwa ni magodoro 200, maji ya kunywa aina ya uhai chupa 438, tambi 1,000 pamoja na mchele tani tano.
Akipokea msaada huo, Meya Bwanahusi alisema bado kamati yake inahitaji misaada mingine mingi, ili kuwawezesha wananchi wa Mbagala walioathirika kwa tukio hilo kuendelea kuishi.
Mlima Tatlow
thumbnail|right|200px|Mlima Tatlow ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,063 juu ya usawa wa bahari.
Papa Pius V
thumb|right|Mt. Pius V alivyochorwa na [[El Greco.]] Papa Pius V, O.P. (17 Januari 1504 – 1 Mei 1572) alikuwa Papa kuanzia tarehe 7/17 Januari 1566 hadi kifo chake. Alitokea Alessandria, Italia.
Alimfuata Papa Pius IV akafuatwa na Papa Gregori XIII.
Umuhimu wake katika historia ya Kanisa ni kwamba ndiye alishughulikia kwa moyo wa ibada na bidii ya kitume utekelezaji wa Mtaguso wa Trento kwa ajili ya urekebisho wa Kikatoliki, ukiwa pamoja na vitabu vya liturujia, katekesi na maadili, ili kueneza imani.
Anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 30 Aprili.
Maisha
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Antonio Ghislieri.
Baadaye alijiunga na shirika la Wahubiri.
Kama kardinali, Ghislieri alijulikana kwa kutanguliza usahihi wa imani kuliko vyeo vya watu, akihukumu maaskofu wanane wa Ufaransa kwa uzushi. Vilevile alipinga upendeleo wowote kwa ndugu wa ukoo, akimkemea mtangulizi wake Papa Pius IV alipotaka kumfanya kardinali mtoto wa miaka 13 kwa kuwa ni ndugu yake, tena alipotaka kumsaidia ndugu mwingine kwa fedha za hazina ya Papa.
Kwa hati "Regnans in Excelsis" ya mwaka 1570, Pius V alitenga na Kanisa Katoliki malkia Elizabeth I wa Uingereza kwa uzushi na kwa kudhulumu Wakatoliki wa nchi yake.
Mwaka 1571 aliunganisha nchi za Kikatoliki katika "Liga Sancta" ambayo katika mapigano ya Lepanto, ingawa ilizidiwa na Dola la Osmani kwa idadi ya wanajeshi, ilifaulu kulizuia lisiteke Ulaya nzima. Pius V aliona ushindi huo umetokana na maombezi ya Bikira Maria aliyekuwa ameombwa sana kwa rozari siku zile, akaanzisha sikukuu ya Bibi Yetu wa Ushindi.
Mto Mitumbati
ni kati ya mito ya mkoa wa Lindi (Tanzania Kusini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi.
Taseko Mountain
ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,063 juu ya usawa wa bahari.
Richard M. Brett
Richard M. Brett (3 Septemba 1903 - 7 Septemba 1989) alikuwa mhifadhi na mwandishi kutoka Marekani.
Maisha ya awali
Brett alizaliwa huko Darien, Connecticut na alitumia muda mwingi wa maisha yake huko Woodstock, Vermont, na Fairfield, Connecticut. Brett alikuwa mhitimu wa Shule ya Taft, Chuo cha Williams, na Shule ya Misitu ya Yale.
Kazi
Brett aliwahi kuwa mweka hazina (aliteuliwa 1926) na meneja mkuu wa Macmillan Publishing. Baada ya kuhudumu Katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia, Brett alikuwa meneja wa biashara ya Maktaba ya Umma ya New York kuanzia 1947 hadi 1953.
Huduma ya kijeshi
Brett alihudumu katika Jeshi la Wanahewa wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia.
Kimangarayi
Kimangarayi ni lugha ya Kigunwinyguan nchini Australia inayozungumzwa na Wamangarayi katika jimbo la Northern Territory. Katika sensa ya mwaka 2006, idadi ya wasemaji wa Kimangarayi ilihesabiwa kuwa watu kumi na watano tu, yaani lugha iko hatarini mwa kutoweka. Uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi haujulikani kwa uhakika.
Jimmy Djimrabaye
Jimmy Djimrabaye (amezaliwa Aprili 8, 1992) Ni mchezaji mtaalamu wa mpira wa kikapu wa Afrika ya Kati ya UJAP Quimper 29 wa LNB Pro B.
Maisha ya timu ya taifa
Djimrabaye anaiwakilisha Jamhuri ya Afrika ya Kati katika mashindano ya kimataifa. Alishindania nchi yake katika AfroBaskets za mwaka 2009 na mwaka 2011 na akazichezea katika AfroBasket 2015 chini ya kocha mkuu Aubin-Thierry Goporo.
Kates Needle
ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,053 juu ya usawa wa bahari.
Mto Namakhu
unapatikana katika wilaya ya Manafwa, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.