cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anthropolojia ya Kimarekani
Lugha na utamaduni
Franz Boaz, mwasisi wa anthropolojia ya Kimarekani, kama wenzake Wajerumani waliomtangulia, alishikilia kuwa lugha inayotumiwa na watu wote katika jumuia ndiyo hasa hubeba utamaduni wa watu hao. Boaz ndiye aliyekuwa mwanaanthropolojia wa kwanza aliyeona ya kwamba ilikuwa haiyumkiniki kuutafiti utamaduni wa kigeni bila ya kuijua lugha yake. Kulingana na Boaz, kwa kuwa utamaduni wa kiusomi wa watu ulijengeka, kutumiwa pamoja na kudumishwa kupitia lugha, ilimaanisha kuwa kuelewa lugha ya kikundi fulani cha watu lilikuwa jambo muhimu katika kuelewa utamaduni wa kikundi hicho. Wakati huo, Boaz na wanafunzi wake walifahamu kuwa utamaduni na lugha hazitegemeani moja kwa moja. Hivi ni kusema ya kwamba, vikundi vilivyo na utamaduni tofauti vinaweza kuwa na lugha moja, na wasemaji wa lugha ambazo hazifanani wanaweza kuwa na utamaduni amabao unafanana. Wasomi wengi wanapendekeza kuwa kila aina ya lugha huamua aina fulani za utamaduni. Hii ni sawa na dhana ya Isimu amuzi ambayo husema ya kwamba aina ya lugha huamua mawazo ya kibinafsi. Maadamu Boaz alikataa kuwepo kwa kiunganishi sababishi baina ya lugha na utamaduni, wasomi wenzake waliomtangulia walishikilia kuwa wazo la mitindo ya kuzungumza na kufikiria katika lugha fulani inaweza kuathiri utamaduni wa kikundi fulani cha lugha. Imani kama hiyo ina uhusiano na nadharia ya taathira lugha. Boaz kama wafanyavyo wanaanthropolojia wa sasa, hata hivyo, alitaka kuonyesha uhusiano baina ya utamaduni na lugha kwa kuwa chambacho B.L.Whorf, “zote hizi zimekuwa pamoja”.
Waama kwa kweli usuli wa lugha, inavyoeleweka kama uwezo wa kibinadamu wa mawasiliano changamano ya ishara, na usuli wa utamaduni changamano unafikirika kutoka kwa mchakato wa mabadiliko katika binadamu wa kwanza. Wanaisimu na Wanaanthropolojia mabadiliko wanadhani kuwa lugha ilizaliwa wakati binadamu wa kwanza walipoanza kuishi katika jumuia kubwa ambazo zilihitaji matumizi ya mawasiliano changamano kudumisha mshikamano wa kijamii. Lugha na utamaduni kwa hivyo zote ziliibuka kama njia ya kutumia ishara kujenga utambulisho wa kijamii na kudumisha mshikamano katika kikundi kikubwa cha kijamii ambacho hakiwezi kutegemea njia za kujenga jumuia zilizotumika kabla ya binadamu, kwa mfano zile za kukuza. Kwa kuwa lugha na utamaduni zote kimsingi ni mifumo ya kutumia ishara, wananadharia wa karne ya ishirini wametumia njia za kuchanganua lugha zilizobuniwa katika sayansi ya lugha kuchanganua utamaduni. Hasa nadharia ya umuundo ya Ferdinand de Saussure ambayo huiona lugha kama mfumo wa ishara ambao unahusisha ishara (yaani kule kulinganisha umbo fulani na maani fulani).Nadharia hii imetumiwa sana katika kutafiti juu ya utamaduni. Vilevile nadharia za baadaye za umuundo bado zingali zinategemea uhusiano baina ya lugha na utamaduni kama mifumo ya mawasiliano ya kiishara, ambayo yametumiwa katika mawanda ya semiotiki.
Hata hivyo, lugha, zinavyoeleweka siku hizi kama seti za kaida za lugha za jumuia fulani, vilevile ni sehemu ya utamaduni mpana wa jumuia inayosema lugha hizo. Binadamu hutumia lugha kama njia ya kuonyesha utambulisho na kikundi kimoja cha utamaduni na tofauti na vingine. Hata miongono mwa wazungumzaji wa lugha moja kuna njia nyingi za kuitumia lugha hiyo na njia hizo hutumiwa kuashiria uhusiano na kikundi fulani kidogo katika utamaduni mpana. Katika isimu, namna mbalimbali za kuitumia lugha moja huitwa “vilugha”. Kwa mfano Kingereza kinazungumzwa tofauti Marekani, Uingereza, na Australia na katika hizo nchi zinazozungumza Kingereza kuna mamia ya lahaja za Kingereza na kila lahaja hutumiwa katika eneo fulani au huwakilisha utamaduni fulani wa utamaduni mpana. Kwa mfano katika Uingereza, lahaja ya cockney huashiria kuwa wasemaji wake hutoka katika tabaka la chini la wafanyakazi wa mashariki mwa London. Tofauti katika vilugha vya lugha moja hudhihirika katika matamshi na msamiati na wakati mwingine katika mifumo ya sarufi na aghalabu katika matumizi ya mitindo mbalimbali (kwa mfano msimu wa cockney wa Rhyming au sajili ya wanasheria). Wanaisimu na Wanaanthropolojia, hasa wanaisimujamii, wanaisimuethnolojia, na wanaisimuanthropolojia wameijkita katika utafiti wa namna usemaji hutofautiana katika jamii tumizi lugha fulani.
Namna mbalimbali za jumuia kuzungumza au kutumia ishara ni sehemu ya utamaduni wa jumuia kama ilivyo mienendo mingine katika jamii. Matumizi ya lugha ni njia ya kuweka na kuonyesha utambulisho wa kikundi fulani. Namna za kuzungumza zina uamilifu siyo tu wa kufanikisha mawasiliano bali wa kutambua hadhi au tabaka la msemaji. Wanaisimu huita namna mbalimbali za kuzungumza “vilugha”, dhana inayohusisha lahaja za kijiografia na kijamii, sajili au mitindo mbalimbali ya utamaduni mdogo. Wanaisimuanthropolojia na wanasosholojia wa lugha hufafanua mtindo wa mawasiliano kama namna ambavyo lugha hutumiwa na kueleweka katika utamaduni fulani.
Tofauti baina ya lugha hazihusishi tofauti katika matamshi, msamiati au sarufi, lakini vilevile katika “tamaduni tofauti za usemaji”. Tamaduni zingine kwa mfano zina mifumo mipana ya “usonde wa kijamii”, mifumo ya kuashiria masafa ya kijamii katika njia za kiisimu. Katika Kingereza, usonde wa kijamii aghalabu huonyeshwa kupitia kwa kutofautisha baina ya kuwaita watu kwa kutumia jina la kwanza na kupitia kuwaita kwa kutumia jina la pili au hata kwa kutumia majina kama vile “Bi”, “kijana”, “Daktari”, “mheshimiwa”. Katika lugha zingine mifumo kama hiyo inaweza kuwa changamano sana na iliyosimbikwa katika sarufi nzima na msamiati wa lugha. Katika lugha nyingi za Asia mashariki, kwa mfano, Thai, Burmese na Javanese, maneno tofauti yanatumiwa kulingana na kama msemaji anazungumza na mtu wa cheo cha juu au cha chini ikilinganishwa na chake katika mfumo wa kuorodhesha. Katika mfumo huu wanyama na watoto huorodheshwa chini na miungu pamoja na jamii ya watawala kuorodheshwa juu. Lugha zingine huweza kutumia njia tofauti za kuzungumza ikiwa unazungumza na watu wa jinsia tofauti au wakwe na kwa upande mwingine lugha nyingi zina namna spesheli za kuzungumza na watoto. Miongoni mwa vikundi vingine, utamaduni wa kuzungumza unaweza kuhusisha kutozungumza na watu mahsusi, kwa mfano tamaduni nyingi za kienyeji za Australia zina mwiko wa kutozungumza na wakwe, na katika tamaduni zingine uzungumzi hauelekezewi watoto moja kwa moja. Lugha zingine huhitaji njia tofauti za kuzungumzia matabaka tofauti ya wasemaji na mfumo kama huo hujiegemeza kwa tofauti za kijinsia, mfanao ni Kijapani na Kikoasati.
1899-1946: Ubia ukilinganishwa utamaduni binafsi
thumb|upright|Franz Boaz ndiye aliyeanzisha anthropolojia ya sasa ya Kimarekani kama somo la jumla ya matukio/vitendo vya binadamu. thumb|upright|Ruth Benedict alikuwa katika msitari wa mbele wa kuanzisha fikira ya kisasa ya tamaduni bainifu kama bombwe. Uelewaji wa kisasa wa utamaduni wa kiaanthropolojia una usuli wake katika karne ya 19 na na nadharia ya mwanaathropolojia wa Kijerumani Adolf Bastian ya “umoja wa fikira ya binadamu” (psychic unity of mankind) ambayo, akiathiriwa na Herder na von Humboldt, alipinga kutambulishwa kwa “utamaduni” na hali ya maisha ya wasomi wa Ulaya. Aidha alipinga jaribio la mwanaanthropolojia wa Kiingereza Edward Taylor la kufafanua utamaduni kama dhana jumlishi. Taylor, mnamo mwaka wa 1874 alielezea utamaduni katika njia ifuatayo: “Utamaduni au ustaarabu ukichukuliwa kwa upana katika misingi ya kiethinografia ni mfumo mzima unaohusisha kujua, imani, sanaa, sheria, mila na mawezekano mengine pamoja na tabia zingine ambazo amejifunza binadamu kama mwanachama wa jamii’. Ingawa Taylor hakuwa analenga kupendekeza nadharia ya kijumla (alielezea kuelewa kwake kwa utamaduni katika kozi pana ya mjadala kuhusu hali ya dini), wanaanthropolojia wa Kimarekani kwa jumla wamewasilisha fafanuzi zao mbalimbali za utamaduni kama viboresho vya Taylor. Mwanafunzi wa Franz Boas, Alfred Kroeber(1876-1970) aliutambulisha utamaduni na “supaoganiki”, yaani eneo lenye mpanglio wa sheria ambazo hazingeweza kuelezewa au kuhusishwa na bayolojia. Mnamo mwaka wa 1973, Gerald Weiss alipitia fafanuzi kadhaa za utamaduni na mijadala kulingana na uzito wake na akapendekeza ufafanuzi ufuatao wa kisayansi wa "utamaduni":"ni dhana ya kijumla ya vitendo vya binadamu visivyo vya kijenetiki au vitendo vya binadamu ambavyo ni vya kimetabayolojia’" (italiki ni katika hali yake halisi).
Kuna sintofahamu katika anthropolojia ya kitamaduni baina ya madai kuwa utamaduni kama kitu chenye ubia (kuwa jamii zote zina utamaduni) na kuwa utamaduni hulenga vitu mahsusi (utamaduni hujitokeza katika namna mbalimbali kote duniani). Baada ya Boas, mijadala miwili imetawala utamaduni wa kianthropolojia. Mjadala wa kwanza ni ule unaohusu njia za kuunda tamaduni fulani. Kumekuwa na mjadala baina ya wanaanthropolojia kama utamaduni unaweza kuelezewa kama mkusanyiko au husishi au vitu vilivyowekwa pamoja au kama sifa ya mkusanyiko wa vitu tofauti, idadi na maana ambavyo hubadilikabadilika. . Mwanafunzi wa Boaz, Ruth Benedict alipendekeza kuwa katika jamii yeyote ile sifa za kitamaduni zinaweza kuwa zaidi au kasoro ya zile ambazo zimewekwa pamoja yaani zile zinazohusisha mpangilio wa vitendo na mawazo ambayo maisha ya binadamu maana na vilevile huwapa msingi wa kutathmini vitendo vipya na mawazo.Ingawa alimaanisha kuwa kuna viwango mbalimbali vya mshikamano.Hata hivyo kuna tamaduni ambazo haziwezi kushikamanishwa. Boas aliendelea kusema kuwa mshikamano kabisa wa tamaduni ni nadra. Tamaduni fulani huonekana kushikamana kwa sababu ya mtazamaji mwenyewe.
Mjadala wa kwanza ulitupiliwa mbali mnamo mwaka wa 1934 wakati Ruth Benedict alipochapisha Patterns of Culture, kazi ambayo imekuwa kwenye matibaa tokea wakati huo. Ingawa kazi hii imekuwa maarufu kwa kusambaza wazo la Boas la Utamaduni rejeshi, lakini miongoni mwa wanaanthropolojia wazo hili lilikuwa muhtasari muhimu wa uvumbuzi wa Boas na vilevile kujitenga na mkazo Boas alitilia kwenye kusambaa kwa tabia mbalimbali za kitamaduni. "Kazi za kiaanthropolojia zimejikita sana kwa uchanganuzi wa tabia za utamaduni”, aliandika Ruth’na wala siyo utafiti wa tamaduni kama zinavyoelezewa kwa ujumla." Akiwa ameathiriwa na mwanaanthropolojia wakijamii kutoka Uingereza lakini mwenye asili ya Poland, Bronislaw Malinowski, Ruth alielezea kuwa, “kitu cha kwanza muhimu, inavyoonekana siku hizi, ni kutafiti utamaduni hai ili kujua tabia zake za mawazo na uamilifu wa asasi zake na njia ya pekee ya kujua kwa undani umuhimu wa tabia teule ni kinyume cha msingi wa matakwa na hisia na maadili ambayo yamekubaliwa na utamaduni huo. Akiwa ameathiriwa na wanahistoria wa kijerumani Wilhelm Dilthey na Oswald Spengler na vilevile saikolojia ya gestalt, alielezea “Kitu jumla ndicho huamua sehemu zake, siyo tu mahusiano yake bali hali yake halisi na vilevile," utamaduni ni zaidi ya ni jumla ya tabia zake. Namna ambavyo lugha zinavyoteua kutoka sauti zitokazo kinywani mwa binadamu (mradi hakina kasoro), alihitimisha kuwa watu wa jamii Fulani kila wakati uendapo na kupitia kwa michakato razini na isiyo razini, ilichagua tabia Fulani za kitamaduni kutoka seti ya tabia lukuki za kitamaduni ambazo huunganishwa na kuunda bombwe la kipekee.
Ingawa Benedict alihisi kuwa takribani tamaduni zote zina mpangilio alielezea kuwa mipangilio hii hubadilika na wakati kufuatia ubunifu wa binadamu na kwa hivyo jamii tofauti kote duniani zina tabia tofauti. Patterns of Culture hulinganisha tamaduni za Zuni, Dobu na Kwakiutl kama njia ya kuonyesha namna mbalimbali za kuwa binadamu. Benedict aliona kwamba wakazi wa Magharibi walihisi ya kwamba mtazamo huu uliwalazimisha kutupilia mbali “ndoto ya kudumu na njozi pamoja na ndoto za binadamu za kujitegemea”na kwa wengi hili lilifanya uhai kuwa “mtupu." Alielezea ya kwamba baada ya watu kukubali matokeo ya utafiti wa kisayansi,watu watakuwa na imani halisia,wakikubali kama msingi wa matumaini na kama msingi mpya wa kuvumiliana na kuishi pamoja na mipangilio halali ya maisha ambao binadamu wameumba kutoka kwa malighafi ya kuishi.
Wazo hili la utamaduni limekuwa na athari kubwa nje ya anthropolojia na limetawala anthropolojia ya Kimarekani hadi wakati wa Vita Baridi,wakati wanaanthropolojia kama vile Sidney Mintz na Eric Wolf walipopinga uhalali na thamani ya kuangalia kila utamaduni kama “ulimwengu kivyake” na ulio na uthabiti fulani.". Walihisi kuwa mwelekeo huu ulipuuza athari ya Ubepari, ukoloni, na uchumi wa kibepari wa ulimwengu kwa watu ambao Benedict na wafuasi walitafiti (na hii ilianzisha tena mjadala juu ya uhusiano ya ubia na utamaduni mahususi,kwa njia ya uhusiano baina ya ulimwengu na eneo la kienyeji). Ni wakati huo mabadiliko haya yaliathiri sana umuundo wa Kifaransa na kuwafanya wanaathropolojia wa Kimarekani kuukubali Umuundo-Uamilifu wa Kiingereza. thumb|left|300px|Muundo wa ukoo wa Iroqois thumb|left|Pembetatu ya mfumo wa upishi Mjadala wa pili umehusu uwezo wa kutoa madai ya kiubia kuhusu tamaduni zote. Ingawa Boas alidai kuwa wanaanthropolojia walikuwa hawajakusanya ushahidi wa kutosha kutoka sampuli mbalimbali za jamii madai ya kweli ya jumla au ya kiubia kuhusu utamaduni, lakini kufikia miaka ya 1940 wengine walihisi kuwa walikuwa tayari. Ingawa Kroeber na Benedict walikuwa wamedai kuwa “utamaduni”---ambao ungerejelea maeneo ya kienyeji.kikanda au maeneo yaliyopita kanda---ilikuwa kwa namna fulani imepangiliwa, sasa wanaanthropolojia wengine walihisi kulikuwa na data ya kutosha iliyokusanywa kuthibitisha kuwa utamaduni ulipangika katika miundo fulani. Swali ambalo hawa wanaanthropolojia hawa walijadili lilikuwa, je hizi zilikuwa tarakimu za miundo ya mabakikale au je yalikuwa maonyesho ya ruwaza za kiakili? Mjadala huu ulijitokeza zaidi mwaka wa 1948 kufuatia chapisho la George Murdock la Social Structure, na Claude Levi-Strauss Les Structures Elementaires de la Parente.
Akimpinga Boas, mwanaanthropolojia wa Yale George Murdock, ambaye alikusanya majalada ya maeneo ya mahusiano ya binadamu. Majalada haya yalisimbika tamaduni mbalimbali zinazopatikana katika jamii tofautitofuti hivyo wananthropolojia wanaweza kutumia njia za kitarakimu kutafiti uhusiano uliopo miongoni mwa mabadiliko hayo ya kitamaduni. Lengo hatimaye la mradi huu lilikuwa kukuza habari jumlishi kuhusu ambazo zinahusu kuongezeka kwa tamaduni binafsi. Baadaye Murdock na Douglas R.White walibuni sampuli ya kistanda inayohusisha tamaduni mbalimbali kama njia ya kuboresha njia hii.
Anthropolojia umuundo ya mwanaanthropolojia wa kifaransa iliyaweka pamoja mawazo ya Boas (hasa imani ya Boas kuhusu kugawanyika kwa namna za utamaduni,na imani ya Bastian ya umoja wa kiakili wa binadamu) na mtazamo wa mwanasosholojia wa kifaransa Emile Durkheim juu ya miundo ya kijamii (mahusiano yaliyokubalika miongoni mwa watu na vikundi vya watu). Badala ya kutoa madai ya kijumla yaliyolenga idadi kubwa ya jamii, Levi-Strauss aliamua kuanzia mifano madhubuti kwa kuongeza ruwaza dhahania za hali ya binadamu. Njia yake huanza na kisio kuwa utamaduni hudhihirika kwa njia mbili tofauti:miundo mingi bainifu ambayo ingehitimishwa kutoka kwa kutazama wanajamii wa jamii moja wanavyoingiliana (na ambayo wanajamii hao wenyewe wanafahamu) na miundo dhahania iliyobuniwa kwa kuchanganua mienendo ya pamoja ya watu (kama vile visasili na miviga) wanajamii huwakilisha maisha yao ya kijamii (ambayo wanajamii hao hawafahamu na ambayo hupinga na hufutilia mbali miundo ya kijamii ambayo watu wanaifahamu). Na akatafuta kubuni muundo mmoja wa kiakili wa kiubia ambao ungehitimishwa kupitia kwa kulinganisha miundo Fulani ya kijamii na kitamaduni. Alidai ya kwamba kwa kuwa kuna sheria ambazo zinaweza kuwezesha kuweke pamoja idadi ndogo iliyodhahiri ya elementi za kikemikali ili kuunda vitu kadhaa ambavyo idadi yake haijulikani.Kuna idadi ndogo dhahiri ya elementi za kitamaduni ambazo watu wanaweza kutumia kuunda tamaduni nyingi ambazo wanaanthropolojia wameziangalia. Mlinganisho huu utamwezesha mwanaathropolojia kuunda jedwali la elementi za kitamaduni.Na baada ya jedwali hili kukamilika litamuwezesha mwanaanthropolojia kuchanganua tamaduni Fulani na kuibua ukweli ambao hata wenye tamaduni hizo hawakuwa wanafahamu. Umuundo ulitawala anthropolojia ya kifaransa na katika miaka ya 1960 na 1970 iliathiri sana anthropolojia ya kimarekani na kiingereza.
Nadharia ya HRAF ya Murdock na ile ya umuundo ya Levi-Strauss zilitoa njia za kutafuta ubia katika utamaduni Fulani na mielekeo yote inaendelea kuwavutia wanaanthropolojia mbalimbali. Hata hivyo zinadhihirisha muvutano uliorithiwa baina ya Taylor na Bastian. Je utamaduni unaweza kupatikana katika tabia ambazo zinachunguzwa kisayansi ambazo zinaweza kuunda msingi wa ujumlishaji? Au huhusisha mchakato wa kiubia wa kiakili ambao lazima uhitimishwe kiakili kutokana tabia zilizochunguzwa? Swali hili limezua mijadala miongoni mwa wanaanthropolojia wa kibayolojia na vilevile wanaakiolojia.
Changamoto za umuundo-uamilifu: Jamii ikilinganishwa na utamaduni
Katika miaka ya 1940 uelewaji wa utamaduni wa Boas ulipingwa na nadharia mpya ya utafiti wa kianthropolojia na sayansi jamii iitwayo Umuundo-uamilifu. Nadharia hii ilikua kivyake lakini sambamba Uingereza na Marekani( na katika mifano yote ni sui generic :haina uhusiano wowote na “umuundo”isipokuwa umuundo wa kifaransa na umuundo-uamilifu wa kiingereza na kimarekani zote hizi ziliathiriwa na Durkheim. Zinafanana ingawa hazihusiani na aina nyingine za “umuundo"). Ingawa Boas alichukulia anthropolojia kama sayansi ya kimaumbile inayojikita kwa utafiti wa binadamu,wanamuundo-uamilifu wanachukulia anthropolojia kama mojawapo ya sayansi jamii ambazo zimejikita katika utafiti wa sura moja Fulani ya binadamu. Hii ilipelekea wanamuundo-uamilifu kufafanua tena na kupunguza upeo wa “utamaduni."
Nchini Uingereza kubuniwa kwa umuundo-uamilifu kulitazamiwa na Raymond Firth(1901-2002) katika kazi yake ya We the Tikopia, iliyochapishwa mwaka wa 1936 na kutambuliwa na chapisho la African Political Systems , lililoharirwa na Meyer Fortes (1906-1983) na E.E.Evans-Pritchard (1902-1973) na mnamo mwaka wa 1940. Katika kazi hizi wanaanthropolojia walipendekeza mawazo yaliyojumlishwa ya baba mwanzilishi wao,Bronislaw Malinowski (1884-1942) na mpinzani wake,A.R.Radcliffe-Brown(1881-1955). Wote hawa,Malinowski na Radcliffe-Brown walichukulia anthropolojia-kama wanavyoita anthropolojia ya kijamii—kama tawi la sosholojia linalotafiti zile jamii shenzi. .Kulingana na nadharia ya Malinowsky ya uamilifu,binadamu wote wana mahitaji Fulani ya kibayolojia,kama vile mahitaji ya chakula na makazi na mahitaji ya kuzaana. Kila jamii hubuni asasi zake ambazo huwa na uamilifu wa kutekeleza mahitaji haya. Ili asasi hizi ziweze kufanya kazi ipasavyo ni muhimu kwa watu kuchukua majukumu Fulani ya kijamii ambayo hudhibiti namna wanavyotenda na kuingiliana. Ingawa wanajamii wa jamii Fulani huenda hawataelewa uamilifu wa majukumu yao na asasi zao,mwanaethnografia anaweza ruwaza ya uamilifu huu kupitia kwa uchunguzi wa makini wa maisha ya kijamii. Radcliffe-Brown alikataa dhana ya Malinowski ya uamilifu na aliamini kuwa nadharia ya jumla ya maisha ya kishenzi ya kijamii yanaweza kujengeka kupitia kwa ulinganishi wa makini wa jamii tofautitofauti. Akiwa ameathiriwa na kazi ya mwanasosholojia wa kifaransa Emile Durkheim (1858-1917),ambaye alidai kuwa jamii shenzi na za kisasa zinatofautishwa na miundo bainifu ya kijamii,Radlicliffe-Brown kwa upande mwingine alidai kuwa wanaanthropolojia kwanza watafute miundo ya kijamii ya jamii yeyote ile kabla ya kulinganisha jamii tofautitofauti. Firth,Fortes na Evans-Pritchard waliona ilikuwa rahisi kuweka pamoja mtazamo wa Malinowski wa majukumu ya kijamii na asasi pamoja na miundo ya kijamii ya Radcliffe-Brown. Walitofautisha baina ya` mpangilio wa kijamii’(mitagusano ya kijamii inayoonekana) pamoja na` muundo wa kijamii’(mienendo ya mpangilio wa kijamii inayoendeshwa na sheria Fulani.) na wakahamisha mtazamo wao kutoka kwa uamilifu wa kibayolojia hadi kwa uamilifu wa kijamii(kwa mfano ,namna asasi tofautitofauti zilivyowekwa pamoja kiuamilifu na kwa kiwango kipi asasi hizi zinavyofanya kazi ili kuleta umoja wa kijamii na uthabiti. Kwa ufupi badala ya utamaduni (inavyoeleweka kama matukio yasiyo ya kijenetiki ya jamii) waliunda “ujamaa”(mtagusano na mahusiano miongono mwa watu au makundi ya watu) kama lengo lao kuu la utafiti. (Hakika Radcliffe-Brown aliandika wakati mmoja “ningependa kutangaza mwiko kwa neno utamaduni.")
Wakati huohuo ,mnamo mwaka wa 1946 mwanasosholojia Talcott Parsons(1902-1979) alianzisha idara ya mahusiano ya kijamii katika chuo kikuu cha Harvard. Akiwa ameathiriwa na wanasosholojia wa Ulaya kama Emile Durkheim,na Marx Weber,Parsons alibuni nadharia ya vitendo vya kijamii ambayo ilikaribiana sana na nadharia ya anthropolojia ya kijamii ya Uingereza kuliko Anthropolojia ya Kimarekani ya Boas na ambayo aliita “umuundo-uamilifu." Lengo la Parson lilikuwa kubuni nadharia jumlishi ya vitendo vya kijamii( kwa nini watu hutenda wanavyotenda na kuunda katika chuo kikuu cha Harvard programu inayohusisha masomo mbalimbali na ambayo ingeelekeza utafiti wa moja kwa moja kwa mujibu wa nadharia. Hii ruwaza ilielezea vitendo vya kibinadamu kwa sababu ya mifumo mine:
Kulingana na nadharia hii,mfumo wa pili ndiyo ulioangaziwa zaidi na wanasaikolojia;mfumo wa tatu uliangaziwa na wanasosholojia na mfumo wa nne uliangaziwa na wanaanthropolojia wa kitamaduni. Ingawa Boas alichukulia kuwa mifumo hii yote ililengwa kutafitiwa na wanaathropolojia na nafsi,hadhi na tabia na maadili,Parson alioona kama dhima finyu kwa anthropolojia na ufafanuzi finyu wa utamaduni.
Ingawa wafuasi wa Boas wa anthropolojia ya kitamaduni walivutiwa sana na tabia na maadili miongoni mwa mambo mengine,ni pale ambapo kuzuka kwa umuundo uamilifu watu walianza kuhusisha utamaduni "na tabia na maadili." Wanaanthropolojia wa kimarekani walikataa mtazamo huu wa utamaduni( na kwa kiwango Fulani anthropolojia). Mnamo mwaka wa 1980.mwanaathropolojia Eric Wolfe aliandika,
Hata hivyo wanafunzi kadhaa wa Talcott Parsons waliibuka na kuwa wanaanthropolojia maarufu wa kimarekani. Wakati huo wanaanthropolojia wengi wa kimarekani waliheshimu sana utafiti uliofanywa na wanaanthropolojia wa kijamii baina ya miaka ya 1940 na 1950 na walipata kuwa umuundo-uamilifu ulikuwa ruwaza muhimu kwa utafiti wa kiethnografia.
Muungano wa mbinu za utafiti za nadharia za anthropolojia ya kitamaduni ya kimarekani na anthropolojia ya kijamii ya Uingereza umesababisha sintofahamu baina ya dhana za "jamii" na "utamaduni." Kwa mujibu wa wanaanthropolojia wengi dhana hizi ni bainifu. Jamii hurejelea kikundi cha watu;jamii hurejelea uwezo mkubwa wa kinadamu na ujumla wa matukio ya kijenetiki yasiyo ya kibinadamu. Jamii kwa kawaida huwa na mshikamano;tabia za kitamaduni huwa tamba na mipaka ya kitamaduni jinsi ilivyo huvuja na hujitokeza kwa wingi. Katika miaka ya 1950-1960 wanaanthropolojia mara nyingi walifanya kazi mahali mipaka ya kijamii na kitamaduni ilitokea kwa sadfa hivyo kuficha mbainisho. Wakati mapengo baina ya mipaka hii yalipokuwa dhahiri,kwa mfano wakati wa vita dhidi ya ukoloni wa ulaya barani Afrika miaka ya 1960 na 1970 au wakati wa utandawazi na muungano wa asasi za Bretton Woods.Hata hivyo,tofauti huwa msingi wa mijadala ya kianthropolojia.
1946-1968:ishara ikilinganishwa na kurekebu
thumb|Ukoo wa Kimarekani thumb|Vita vya majogoo nchini India thumb|upright|Huli Wigman kutoka milima ya kusini thumb|Jinsi Cleverly anavyomuonyesha Kapteni Cook thumb|Vietcong,wanajeshi wanapigwa picha wakiwa na bunduki aina ya AK Wanafunzi wa Parson Clifford Geertz na David M.Schneider na mwanafunzi wa Schneider Roy Wagner walijitokeza kama wanaathropolojia maarufu na wakaanzisha shule ndani ya anthropolojia ya kitamaduni Kimarekani iliyoitwa “anthropolojia ya kiishara”,uchunguzi wa uundaji wa kijamii na athari za kijamii za ishara. Kwa kuwa anthropolojia ya ishara ilichangia sana katika uchunguzi wa wanaanthrpolojia wa kijamii kuhusu maisha ya kijamii na miundo ya kijamii,wanamindo-uamilifu wengi wa kiingereza(ambao walipinga au hawakuwa na haja na anthropolojia ya kitamaduni ya Boas) walikubali ufafanuzi wa Parson wa “utamaduni” na “anthropolojia ya kitamaduni." Mwanaanthropolojia wa kiingereza Victor Turner(ambaye baadaye alihama kutoka Uingereza hadi Marekani kwa minajili ya kufundisha) alikuwa kiungo/daraja muhimu baina ya anthropolojia ishara ya Marekani na Uingereza.
Makini kwa ishara, maana ambayo ilitegemea sana mikitadha ya kihistoria na kijamii,ilianza kuwavutia sana wakereketwa wa Boas. Leslie White aliuliza kuhusu vitu vya kitamaduni, "Hivyo ni vitu vya aina gani? ni vitu halisi? ni vitu vya kiakili? Vyote kwa pamoja? Stiari? Ishara? ni dhahania-halisi?" Katika Science of Culture (1949), alihitimisha kuwa ni vitu/vifaa “sui generic”;yaani vya aina yake. Katika kufafanua aina hiyo alijigonga kwa hali ambayo haikuwa imegunduliwa hapo awali ambayo aliita “symbolate”—kitu kilichoundwa kutokana na kitendo cha ishara. Kwa hivyo alifafanua utamaduni kama symbolates ambazo zinaweza kueleweka katika muktadha wa mwili na wala siyo akili."
Ingawa mawazo haya yanaunga mkono yale ya Malinowski.dhana kuu kwa White haikuwa “uamilifu” bali “urekebikaji." Ingawa wakereketwa wa Boas walijishughulisha sana na historia ya tabia Fulani,White alijishughulisha sana na historia ya kitamaduni ya spishi za binadamu,ambayo alihisi lazima itafitiwe kutokana na mtazamo wa ukuaji. Kwa hivyo jukumu la anthropolojia kwa hivyo ni kuchunguza siyo tu namna utamaduni unavyokuwa bali kwa nini vilevile.... na katika hali inayomhusu binadamu..uwezo wa kuvumbua na kugundua,uwezo wa kuteua na kutumia vizuri mojawapo ya vifaa,au njia za kufanya kitu-.haya ni mambo ya ukuaji wa utamaduni. Tofauti na wanaukuaji wa karne ya 19 ambao walijikita na jinsi jamii zilizostaarabika zilivyovuka mipaka ya jamii shenzi,White alijishughulisha na kuandika namna baada ya mpito wa wakati,namna binadamu alivyogundua njia nyingi za kuunda nishati kutoka kwa mazingira kupitia kwa utamaduni,na wakati huo akabadilisha utamaduni.
Wakati huo White alikuwa akibuni nadharia yake ya ukuaji wa utamaduni,mwanafunzi wa Kroeber,Julian Steward alikuwa akibuni nadharia yake ya ekolojia ya utamaduni. Mnamo mwaka wa 1938 alichapisha Basin-Plateau Aboriginal Groups  ambamo alielezea kuwa jamii tofautitofauti—kwa mfano wenyeji asilia wa Shoshone au wakulima weupe kwenye nyika kuu—hawakuwa wamekua zaidi au punguf;ila walikuwa wamerekebu katika mazigira tofauti. Ingawa Leslie White alikuwa na haja ya utamaduni unavyoeleweka kijumla kama kama mali ya spishi za binadamu,Julian Steward kwa upande mwingine alikuwa na haja ya utamaduni kama mali ya jamii bainifu. Kama White yeye vilevile aliuona utamaduni kama njia ya kurekebu katika mazingira,lakini alishambulia nadharia ya White ya “unilineal”(ukuaji kwa hatua baada ya hatua).( upande mmoja) ya ukuaji wa utamaduni na badala yake akapendekeza ruwaza ya ukuaji wa pande nyingi ambamo(katika mtindo wa Boas) kila jamii ina historia yake ya utamaduni.
Wakati Julian Steward alipoacha kazi ya kufundisha katika chuo kikuu cha Michigan ili kufanya kazi katika eneo la Utah mnamo mwaka wa 1930, Leslie White alichukua mahali pake; na mnamo mwaka wa 1946 Julian Steward alifanywa mwenyekiti wa idara ya anthropolojia ya chuo kikuu cha Columbia. Na katika miaka ya 1940 na 1950 wanafunzi wao hasa Marvin Harris,Sidney Mintz,Robert Murphy,Roy Rapport,Marshalls Sahlins,Elman Service,Andrew P.Vayda na Eric Wolf walitawala anthropolojia ya Marekani. Wengi wao walikuza uelewaji wa utamaduni wa vifaa wakipinga mielekeo ya kiishara ya Geertz na Schneider. Harris,Rappart na Vayda walikuwa muhimu kwa michango yao kwa uyakinifu wa kitamaduni na anthropolojia ya kiekolojia,wote hawa walidai kuwa utamaduni ulihusisha njia za mwili(au zile ambazo si za kibayolojia) kupitia kwazo binadamu hujirekebu kwa maisha katika mazingira tofautitafauti halisi.
Mjadala baina ya mielekeo ya kiishara na vifaa kuhusu utamaduni ilitawala anthropolojia ya kimarekani miaka ya 1960 na 1970. Vita vya Vietnam na kuchapishwa kwa kazi ya Dell Hymes 'Reinventing Anthropology, ilionyesha hali ya kutoridhika kuhusu mielekeo iliyotawala kuhusu utamaduni. Hymes alielezea kuwa elementi za kimsingi katika mradi wa Boas kama vile ujumla na haja katika utofauti zingali muhimu kufuatiliwa: “ kujishughulisha na watu wengine na namna wanavyoendesha maisha yao na haja ya kuelezea katika misingi ya urejeleo unaohusu wetu." Hata hivyo alielezea kuwa wanaanthropolojia wa kitamaduni wamejihami sawasawa kuongoza utafiti huu(wakiwashambulia wanasosholojia kama vile Parson ambao walitaka kuhusisha anthropolojia katika miradi yao):
Wakati huu wanaanthropolojia watajika kama vile Mintz,Murphy,Sahlins na Wolf hatimaye walijitenga,wakifanya majaribio na mielekeo ya uasilia na umarx waliendelea kukuza anthropolojia ya kitamaduni badala ya umuundo uamilifu.
1940—Hadi sasa. Utamaduni wa kienyeji ukilinganishwa na Kilimwengu
left|thumb|Mti Mkubwa,chifu wa kiowa na mpiganaji left|thumb|Mlima wa Tepozteco unatawala maoni kutoka Tepoztlan. left|thumb|Makao ya zamani ya watawa ya Dominico de la Nativada,mahali pa turathi za kilimwengu Boas na Malinowski walianzisha utafiti wa kiethnografia kama njia ya hali ya juu ya kienyeji ya kuchunguza utamaduni. Licha ya haya Baos alisisitiza kuwa utamaduni hubadilikabadilika na kukua,ukitoka katika kundi moja la watu hadi jingine na aina nyingi za utamaduni ni sharti zichanganuliwe katika muktadha mpana. Hii imepelekea wanaanthropolojia kutumia njia nyingi katika kuelewa utamaduni wa kilimwengu.
Katika miaka ya 1940 na 1950,tafiti kadhaa muhimu zimelengwa kwenye namna biashara baina ya watu wenyeji asilia na wazungu kutoka ulaya ambao walikuwa wametawala Amerika na kuathiri utamaduni wa kienyeji kupitia kwa mabadiliko katika mipanglio ya kazi au kupitia kwa mabadiliko katika teknolojia muhimu. Bernard Mishkin alitafiti kuhusu athari ya kuanzishwa kwa farasi katika mpanglio wa kisiasa na vita wa Kiowa. Oscar Lewis naye akachunguza athari ya biashara ya usufi kwa utamaduni wa blackfoot(akitegemea sana marejeleo ya kihistoria).  Joseph Jablow aliandika namna mpangilio wa kijamii na mbinu za kula za Cheyenne zinavyoamuliwa na nafasi yao katika mitandao ya biashara inayounganisha wazungu na wahindi kati ya mwaka wa 1795 na 1840.  Frank Secoy alielezea kuwa mpangilio wa kijamii na mbinu za kijeshi za wahindi wa Great Plains ulibadilika wakati farasi walioletwa na Wahispania kutoka kusini zilisambaa hadi kaskazini na bunduki zilizoletwa na Waingereza na Wafaransa kutoka mashariki,zilisambaa hadi magharibi.
Mnamo miaka ya 1950 Robert Redfield na wanafunzi wa Julian Steward waliasisi “mfunzo ya kijumuia”,yaliyojikita katika uchunguzi wa jamii bainifu(hata kama zinatambuliwa na rangi yao,kabila au tabaka la kiuchumi) katika magharibi au katika jamii zilizo na athari ya kimagharibi,hasa miji. Walikabiliana na uhasama ambao wahakiki wa karne ya 19 walielezea wakitumia dhana “utamaduni wa juu” na “utamaduni wa chini." Hawa wanaanthropolojia wa karne ya 20 walijibidiisha kuwaelezea watu waliokuwa duni kisiasa na kiuchumi lakini siyo waliamini utamaduni duni. Oscar Lewis alipendekeza dhana ya “utamaduni wa umaskini” kuelezea njia za kitamaduni ambazo watu walitumia kujirekebu kwa maisha ya umaskini wa kiuchumi. Wanaanthropolojia na wanasosholojia wengine walianza kutumia dhana ya “utamaduni nusu” ili kuelezea jumuia bainifu kitamaduni ambazo zilikuwa sehemu ya jamii pana.
Mojawapo ya utamaduni nusu ni ule unaoundwa na jamii inayohama. Unapojihusisha na vikundi vya kuhama na tamaduni zao,kuna mielekeo kadhaa:
Namna mataifa huchukulia tamaduni za wahamiaji huangukia katika mojawapo ya mielekeo hii. Kiwango cha utofauti baina yake na utamaduni changizi(yaani ugeni),idadi ya wahamaji,mitazamo ya wakazi,aina za sera za serikali zinazobuniwa na utendakazi wa sera hizo hizi zote hufanya iwe vigumu kuweza kujumlisha kuhusu athari. Hali ni hiyo katika tamaduni nusu katika jamii,mitazamo ya umma mkubwa na mawasiliano baina ya vikundi mbalimbali vya kitamaduni huwa na dhima kubwa katika kuamua matokeo. Uchunguzi kuhusu utamaduni katika jamii huwa changamano na utafiti sharti uzingatie mambo mbalimbali.
Hawa Mayoka Said
Hawa Mayoka Said (watu wengi wanamjua kama Hawa) ni mwimbaji ambaye anatokea Tanzania.
Maisha ya utotoni
Hawa anaishi Dar es Salaam, Tanzania. Mama yake anaitwa Ndagina Hassan. Hawa ana mtoto mmoja.
Hawa aliimba na Diamond Platinumz wimbo ambao unaitwa “Nitarejea ”, mwaka wa 2011. Watu wengi waliupenda wimbo huo na wanaamini kwamba wimbo huo ulimpa Diamond Platinumz umaarufu na manifikio. Lakini Hawa hakupata umaarufu au manifikio kama Diamond Platinumz. Baada ya huo wimbo, Hawa hakuweza kutoa wimbo mwingine.
Ndoa
Mwaka wa 2015, Hawa aliolewa lakini ndoa yake haikukaa kwa muda mrefu. Ndoa yake ilivunjika baada ya miezi kama nne. Mume wake alimwacha na alimwambia kuwa angerejea nyumbani baada ya muda mfupi. Alisema kuwa alikuwa anaenda kwa kazi yake. Lakini hakurudi. Baada ya mume wake kumwacha, Hawa alianza kunywa pombe na kuvuta sigara sana.
Ugonjwa
Mwezi wa saba mwaka wa 2018, Hawa alikuwa mgonjwa sana na madaktari wa Tanzania walimwambia ana miezi michache tu ya kuishi. Hata hivyo walimshauri ajaribu kuenda nchi ya India kutafuta matibabu. Lakini Hawa hakuwa na pesa za kuenda nchi ya India. Hawa hakuwa na tumaini na maisha yake kwa sababu hakujua kama angeweza kupata pesa za kuenda nchi ya India kwa matibabu. Hawa na mashabiki walimwomba Diamond msaada ili Hawa aweze kutibiwa na madakatari. Diamond aliahidi kuwa angempa msaada wa matibabu. Diamond alilipia matibabu yote na usafiri kuenda nchi ya India. Hawa alifurahi sana baada ya kusikia habari hizo. Hatimaye, Diamond alimtumia kama shilingi millioni 50.
Mipango ya baadaye
Hawa alisema kuwa anamshukuru Mungu kwa kumwezesha kurudi katika hali yake ya kawaida, na bila kumsahau Diamond Platnumz aliyefanikisha hilo. Diamond aliandika kwenye ukurasa wake (Intagram) haya maneno “Nafarijika kuona unatabasamu sasa nitafurahi kusikia wazo zuri la biashara toka kwako nikuwezeshe.” Sasa hivi Hawa ana afya nzuri na anamshukuru Mungu sana na ana mipango ya kurudi kufanya muziki tena. Yeye alisema kuwa ana vitu vingi vya kuwaambia Watanzania kupitia muziki wake. Hawa alirudi Tanzania baada ya matibabu yake na aliwashukuru Watanzania kwa maombi na msaada wao, muhimu zaidi alimshukuru Diamond kwa msaada aliompa  wakati alipokuwa mgonjwa sana. Hawa anaamini kuwa vitu vyote vitakuwa salama kwa sababu Mungu yuko pamoja naye. Sasa Hawa ana matumaini kwa maisha yake.
Bruno Gutmann
Bruno Gutmann (* 4. Julai 1876 huko Dresden; † 17. Desemba 1966 huko Ehingen am Hesselberg, yote Ujerumani) alikuwa mmisionari wa Kilutheri kwa niaba ya Misioni ya Leipzig katika Afrika Mashariki ya Ujerumani na Tanganyika (leo Tanzania bara) na mtafiti wa kitaalamu wa utamaduni wa Wachagga.
Asili yake
Bruno Gutmann alizaliwa 1876, miaka michache baada ya maungano ya Ujerumani ya mwaka 1871. Baba yake alikuwa mtoto wa mkulima mdogo, aliyewahi kununua nyumba alipowekeza mali yake yote kwa tumaini la kupata faida lakini katika hali ngumu ya uchumi iliyofuata mradi wake uliporomoka. Utoto wa Bruno ulikuwa maisha ya umaskini; mama yake alikuwa mgonjwa baada ya kumzaa mtoto wa pili. Wakati ule wazazi wa mamaye walihamia nyumba ya Gutmann ili wamsaidie mwanao: ndio hao waliomlea Bruno. Mama yake Bruno alifariki dunia mwaka 1883. Baba na dada yake waliondoka katika nyumba wakaishi kwa ndugu wengine.
Mto Oglio
thumb|Mto Oglio thumb|ramani yaMto Oglio
Bruno Gutmann
Asili yake
Kwenye shule ya msingi alikuwa mwanafunzi bora. Alipofikia umri wa miaka 11 alipaswa kuanza kazi katika kiwanda kila alasiri baada ya shule ili achangie gharama ya maisha. Baada ya miaka miwili alifaulu kupata ajira ya ukarani kwa nusu siku kutokana na mwandiko wake mzuri. Hakuweza kuendelea kusoma sekondari baada ya darasa la nane kwa sababu ya karo. Alimaliza shule ya msingi na kupokea Kipaimara alipokuwa na miaka 15 akaendelea na kazi ya ukarani. Alijiunga pia na klabu ya YMCA na jumuiya hiyo ya vijana Wakristo ilimshawishi kutafuta maisha ya mmisionari.
Mto Oglio
Mto Oglio ni wa tano nchini Italia, ukiwa na urefu wa kilomita 280.
Bruno Gutmann
Mafunzo ya umisionari
Baada ya kutimiza umri wa miaka 18, Bruno alikubaliwa katika seminari ya Misioni ya Kilutheri huko Leipzig. Kunzia mwaka 1895 alifuata kozi ya kumpa elimu ya sekondari, elimu ya lugha ya Kilatini na lugha asilia za Biblia (Kigiriki na Kiebrania) na mafunzo ya theolojia ya Kiprotestanti. Kwenye seminari aliteuliwa kwenda Uhindi, hivyo alijifunza pia Kiingereza, Kisanskrit na Kitamili. Gutmann alisoma pia kozi kadhaa kwenye Chuo Kikuu cha Leipzig alipojiunga na kozi za saikolojia ya kijamii na historia. Mwaka 1901 alimaliza masomo ya theolojia akabarikiwa kuwa mchungaji akatumwa kwa mwaka mmoja kuhudumia kanisa katika kijiji kidogo ili apate uzoefu wa kazi hiyo kabla ya kuondoka Ujerumani.
Mto Oglio
Unapita kaskazini mwa Italia kuanzia chanzo chake katika milima ya Alpi hadi kuingia katika mto Po.
Beseni lake huwa na eneo la km² 6,649.
Bruno Gutmann
Hatua za kwanza katika Afrika
Mwaka 1902 alipanda meli pamoja na wenzake wawili. Baada ya kufika Mombasa walitembea hadi kituo cha misheni huko Mamba, karibu na Machame kwenye mitelemko ya mlima Kilimanjaro.
Miaka 1902 hadi 1904 Bruno alikuwa msaidizi wa mmisionari mzee Gerhard Althaus pale Mamba. Kazi yake ilikuwa hasa kujifunza lugha ya Kichagga na kufundisha pia katika shule ya misioni. Wakati wa kujifunza lugha alianza tayari kukusanya hadithi na masimulizi ya Wachagga. Mwaka 1904 alihamia Machame ambako alifanya kazi chini ya wamisionari Jessen na Müller.
Alipotimia umri wa miaka 30 alipewa nafasi ya kuongoza kituo chake mwenyewe akatumwa Masama. Alihusika na ujenzi wa nyumba, kanisa na shule pamoja na kufundisha na kuendesha ibada. Mnamo 1908 alipaswa kuomba likizo kwa sababu za kiafya akarudi Ujerumani.
Wakati wa likizo alihariri maandiko yake na kutoa kitabu chake cha kwanza kuhusu "Fikra na Ushairi wa Wachagga" na kuoa. Mnamo 1909 akarudi Afrika.
Moshi
Baada ya kurudi Afrika, Gutmann alipewa kituo cha Old Moshi kilichokuwa kimoja kati ya vituo vya kwanza vya Misioni ya Leipzig kwenye Kilimanjaro. Hapo alikuta usharika mkubwa ulioendelea kukua. Huko Moshi Gutmann aliendelea kukusanya habari za utamaduni wa Wachagga. Katika imani yake alitambua Wachagga kama "taifa" lililoumbwa na Mungu akiona changamoto ya misioni kuunda "kanisa la kitaifa" linalolingana na tabia za pekee za taifa hilo. Hivyo aliona ni wito wake wa kidini kuhifadhi urithi wa utamaduni wa Uchagga katika kanisa la Wachagga. Aliamini kwamba binadamu aliumbwa na Mungu katika taratibu za ukoo, ujirani na kizazi au kundi la umri. Akiwa Mkristo Mlutheri aliamini kwamba utaratibu huo wa asili umevurugiwa kote duniani kutokana na dhambi, lakini aliona pia kwamba Wachagga walikuwa karibu zaidi na huo utaratibu wa uumbaji kuliko sehemu kubwa ya jamii ya Ujerumani alikotoka. Kwa msingi huo alikubali utaratibu wa rika wa Wachagga, aliona umuhimu kutovunja desturi ya unyago bali kuiendeleza katika kipaimara ya vijana. Athira za uchumi wa kikoloni aliona kama hatari kwa maisha ya jamii ya kimila aliyopenda.
Mwaka 1916 wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia, Moshi ilivamiwa na jeshi la Uingereza; wamisionari Wajerumani waliruhusiwa kuendelea na kazi yao hadi mwaka 1920, ambako Wajerumani wote walifukuzwa na kurudishwa kwao.
Gutmann katika Ujerumani 1920-1925
Gutmann alitumia muda alipokaa Ujerumani kupitia karatasi na kumbukumbu zake akaanza kutoa vitabu vingi kuhusu Wachagga. Kitabu chake kuhusu "Sheria za Wachagga" kilichapishwa hadi 1926; Gutmann alipewa baadaye na Chuo Kikuu cha Würzburg shahada ya uzamivu ya heshima (Dr. h.c.) katika sheria. Alieleza hitimisho ya msimamo kuhusu misioni katika kitabu "Kujenga kanisa kwenye msingi wa injili" (Gemeindeaufbau aus dem Evangelium) kilichompatia uzamivu wa heshima katika theolojia kutoka Chuo Kikuu cha Erlangen.
Mwaka 1924 alitumwa Uingereza alipohudhuria kongamano la kimataifa kuhusu "elimu katika Afrika" ambako wawakilishi wa mashirika ya misioni walijadili masuala ya elimu ya shule zao.
Awamu ya tatu katika Afrika
Mwaka 1926 Gutmann aliweza kurudi Moshi aliendelea kuhudumia kanisa la Kilutheri pale Old-Moshi. Katika miaka iliyofuata alitoa vitabu vitatu kuhusu "Mafundisho ya Kabila" (Stammeslehren) alivyotunga pamoja na walimu wazawa Mlasany Njau na Warikoi Masamu waliokusanya mafundisho mengi ya unyago wa kimila.
Kuanzia 1926 hadi 1930 alifanya kazi tena huko Old-Moshi. Baada ya likizo fupi huko Ujerumani mnamo 1930/1931, alikuwa tena huko Old-Moshi kutoka 1931 hadi 1938.
Alipokwenda tena Ujerumani kwa likizo kwenye mwaka 1938, Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilianza ikazuia kurudi kwake. Hadi mwaka 1950 haikuwezakana kupata tena kibali kutoka Uingereza kwa Wamisionari Wajerumani. Baadaye afya na umri havikumruhusu kusafiri tena. Aliiishi katika Bavaria alipotembelewa mara kwa mara na Wachagga waliokuwa na safari za Ulaya. Mwaka 1963 ushirika wake wa zamani wa Old Moshi uliamua kumpa cheo cha heshima "Wasahuye o Wachagga" (Babu wa Wachagga).
Bruno Gutmann aliaga dunia kwake Ehingen, Bavaria mnamo 17 Desemba 1966, akiwa na umri wa miaka 90.
Maandiko yake (kadhaa)
Sehemu kubwa ya maandiko ya Gutmann hayajatafsiriwa, yanapatikana kwa Kijerumani pekee.
Rise of the Guardians
Rise of the Guardians ni filamu ya katuni iliyotolewa mwaka wa 2012. Filamu ilitayarishwa na DreamWorks Animation, na kutolewa na Paramount Pictures kwenye makumbi tarehe 10 Oktoba 2012.
Janeth Magufuli
Janeth Magufuli ni mjane wa rais wa awamu ya tano wa Tanzania, Dr John Pombe Magufuli.
Alitumikia kama mke wa Rais tangu Novemba 2015 hadi kifo cha mumewe. .
Kinikobari-Kusini
Kinicobar ya Kusini ni lugha ya Kiaustro-Asiatiki nchini Uhindi inayozungumzwa na Wanicobar. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinicobar ya Kusini imehesabiwa kuwa watu 7500. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kinicobar ya Kusini iko katika kundi la Kimon-Khmer.
Haumea
thumb|Haumea na miezi yake thumb|Mbingirio wa Haumea Haumea (alama: ) ni sayari kibete inayozunguka jua letu katika umbali mkubwa kwenye ukanda wa Kuiper. Ilitambuliwa mwaka 2004. Ina umbo la duaradufu; kipenyo chake baina ya ncha zake ni kilomita 1,138 lakini kipenyo kwenye ikweta ni kati ya km 2322 na km 1704. Umbo hili linatokana na mzunguko wa haraka kwenye mhimili wake.
Maguha
Maguha  ni jina la kata ya Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,848 waishio humo.
Haumea
Haumea ina miezi miwili: Hiiaka na Namaka.
Haumea inapita Njia Mzingo yake ya kuzunguka Jua katika muda wa miaka 283 na miezi 6.
Obiti ina mwinamo wa nyuzi 28,2° dhidi ya ekliptiki.
Masi yake ni takriban theluthi moja ya Pluto. Umbo halifanani na tufe; umbo la Haumea limefananishwa na kiazi au sigara. Vipimo vyake vinakadiriwa kuwa kilomita 2,322 × 1,701 × 1,138.
Nadharia moja inajaribu kueleza umbo na mzunguko wake wa haraka kutokana na mgongano na gimba kubwa takriban miaka bilioni 4 iliyopita. . Kutokana na mgongano huu inadhaniwa ya kwamba vipande vingi vya gimba la awali viliachana na Haumea vikiifuata sasa kama wingu la vipande vidogo.
Madyina Ngulube
Madyina Ngulube, (alizaliwa 18 Juni 1996) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa nchini Malawi, ambaye anacheza kama kiungo wa klabu ya DD Sunshine na Timu ya Taifa ya wanawake Malawi.
Ushiriki Kimataifa
Ngulube aliichezea Timu ya Taifa ya Wanawake Malawi katika misimu mawili ya michuano ya Kombe la Wanawake la COSAFA (2020 na 2021).
Mto Urungu
ni mto wa Mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).
Ukristo barani Afrika
Ukristo barani Afrika una historia ndefu inayokaribia miaka elfu mbili.
Kwa sasa ndiyo dini kubwa zaidi barani, hasa Kusini kwa Sahara, pamoja na Uislamu ambao unaongoza Kaskazini kwa jangwa hilo.
Ustawi wa Ukristo leo
Leo karibu nusu ya Waafrika wote ni Wakristo. Lakini asilimia ya Wakristo inaweza kuwa ndogo katika nchi kadhaa na kubwa katika nchi nyingine. Katika Afrika Kaskazini Wakristo ni wachache. Kumbe ni wengi kwa theluthi mbili za bara kusini kwa Sahara.
Kwa jumla Wakristo wanaishi kati ya wafuasi wa dini nyingine, hasa Uislamu na dini za jadi.
Idadi yao inaongezeka haraka sana. Kila baada ya nukta nne Mwafrika mmoja anaingia Ukristo. Wengine huzaliwa katika familia ikiwa mzazi mmoja au wote wawili ni Wakristo tayari. Katika madhehebu mengi iko desturi ya kuwabatiza watoto wadogo. Ubatizo huo unawafanya kuwa wanakanisa. Wakikua watafundishwa na pengine kukaribishwa kwenye Kipaimara. Katika ibada hiyo kijana atarudia ahadi ya ubatizo wake na kuwekewa mikono na askofu au mchungaji mwingine na kuombewa ili Roho Mtakatifu amsaidie katika maisha yake ya Kikristo. Madhehebu mengine hayabatizi watoto wadogo. Yanaweza kuwapokea katika Kanisa kwa ibada maalumu lakini yanasubiri mpaka mtoto atakapokuwa mtu mzima, halafu apokee ubatizo na kuwa Mkristo rasmi.
Njia nyingine ya kukua kwa Kanisa ni kuongoka. Maana yake mtu asiye Mkristo anasikia habari za imani na kuvutiwa moyoni. Halafu anafika kwa kiongozi wa Kanisa na kupata mafundisho juu ya imani na maisha ya Kikristo. Halafu anaweza kubatizwa. Atakuwa mwanakanisa katika dhehebu fulani lakini ni vilevile Mkristo katika Kanisa moja takatifu la Bwana Yesu lililopo popote duniani. Wakristo Waafrika wengi kidogo ni watu walioongoka: waliwahi kuwa wafuasi wa dini nyingine (hasa dini za jadi, lakini wengine Uislamu), wakasikia Habari Njema wakaamua kumfuata Yesu.
Historia
Wakati mwingine tunaweza kusikia kuwa Ukristo uliingizwa Afrika juzijuzi tu, na asili yake ni Ulaya. Hili si kweli. Ukristo ni imani ya kale sana katika Afrika. Tangu mwanzo wa Kanisa walikuwepo Wakristo Waafrika.
Ila Afrika Mashariki historia ya Ukristo si ndefu. Mwaka 1900 katika eneo la Tanzania ya leo Wakristo walikuwa elfu kadhaa tu. Ongezeko lilikuja haraka sana. Leo hii wako zaidi ya milioni 20. Wakati ule kati ya Watanganyika 100, Wakristo walikuwa 2 tu. Leo zaidi ya 50 kati ya Watanzania 100 ni Wakristo.