cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mwaka Elfu Mbili
thumb|right|300px|[[Gangwe Mobb upande wa kushoto (Inspector Haroun kainamia meza anaandika) na wa mbele yake Dogo Side, na G.W.M. upande wa kulia (D-Chief kushoto na KR Mullah kulia).]] Baadhi ya wasanii walionekana kwenye posta ya tamasha hili ni pamoja na Gangwe Mobb, Deplowmatz, G.W.M, Unique Sisters, II Proud, KBC (Kwanza Unit, Underground Souls, X Plastaz, Fortune Tellers na wasanii wengine ambao walitangazwa katika redio ya Clouds kipindi ndiyo inaanzishwa. Wakati huu KBC alikuwa mtangazaji katika kipindi cha kila wiki cha "Underground Hip Hop Show".
Tamasha hili ndio kali haliwajawahi kutokea kwa kipindi hicho tangu hip hop ya Tanzania ianze. Sehemu kubwa ya wasanii wakubwa kwa kipindi kile walishiriki. Hata wale walioalikwa baadhi yao walishindwa kutumbuizwa hasa kwa kutokana na muda na vilevile mwamko ulikuwa mkubwa sana. KBC na Bonny Luv huko Clouds FM karibia wiki nzima walikuwa wanaalika marapa katika kipindi chao ili kuchochea onesho hili.
Gome
thumb|250px|Mchoro wa shina lililokatika: 0 = ugale, 1 = mpaka wa mviringo wa ukuaji, 2 = mifereji ya sandarusi, 3 = miwale ya mosi ya ubao, 4 = miwale ya pili ya ubao, 5 = kambio, 6 = miwale ya ubao katika gome la ndani, 7 = kambio ya gome la nje, 8 = gome la ndani, 9 = gome la nje Gome (kwa Kiingereza: bark) ni gamba la mti: gamba hilo ni kama nguo ya mti inayolinda uhai wake unaotegemea utomvu unaopanda kutoka mizizini kwenda matawini.
Uwanja wa Michezo wa 974
thumb|180px|right|Uwanja wa michezo wa 974 Uwanja wa michezo wa 974 ni uwanja wa mpira wa miguu katika wilaya ya Ras Abu Aboud katika mji wa Doha nchini Qatar. Uwanja huu utatumika kuchezea mechi saba wakati wa kombe la dunia la FIFA 2022 na ulizinduliwa 30 Novemba 2021.
Masoud Juma
Masoud Juma Choka (alizaliwa 3 Februari 1996) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Dibba Al Fujairah na timu ya taifa ya Kenya.
Kazi ya Kimataifa
Wakati akiwa na klabu ya Bandari, Juma alipata wito katika timu ya taifa ya Kenya chini ya miaka 23. Hata hivyo, jeraha wakati akicheza katika Ligi Kuu ilimzuia kujiunga na timu ya taifa.
Alikuwa chini ya upinzani mkubwa kutoka kwa mashabiki wa Kenya baada ya utendaji wake, hasa kutokana na kupoteza 2-1.
Mnyagala
Kasekese ni kata ya wilaya ya Tanganyika katika mkoa wa Katavi nchini Tanzania yenye msimbo wa posta 50212
Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015 idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa 14,893.
Kroisos
thumb|Picha kwenye chungu cha kale inamwonesha Kroisos kwenye kuni atakapoendelea kuchomwa kufuatana na mapokeo ya [[Herodoti. ]] Kroisos (kwa Kigir., Kilat. Croesus) alikuwa mfalme wa Lydia aliyetawala kuanzia mwaka 585 KK hivi hadi aliposhindwa na mfalme wa Uajemi, Koreshi Mkuu, mnamo mwaka 547 KK. Lydia ilikuwa nchi ya Ugiriki ya Kale kwenye maeneo ya magharibi ya Asia Ndogo yaani Uturuki ya leo.
Kroisos alikuwa maarufu kwa utajiri wake mkubwa. Chanzo cha utajiri wake kilikuwa dhahabu iliyochimbwa katika milki yake pamoja na kodi ya miji ya biashara na malipo ya miji ya Kigiriki iliyoshindwa naye kwa vita. Waandishi Herodoti na Pausanias walitaja kwamba zawadi zake zilitunzwa kwenye hekalu la Delphi.
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Map_of_Lydia_ancient_times.jpg/300px-Map_of_Lydia_ancient_times.jpg|thumb|300x300px| Mipaka ya Lydia chini ya Mfalme Kroisos link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b0/Kroisos._Circa_564-53-550-39_BC._AV_Stater_%2816mm%2C_10.76_g%29._Heavy_series._Sardes_mint.jpg/300px-Kroisos._Circa_564-53-550-39_BC._AV_Stater_%2816mm%2C_10.76_g%29._Heavy_series._Sardes_mint.jpg|thumb|300x300px| [[Sarafu ya dhahabu ya Kroisos, Lydia, mnamo 550 KK.]] Croesus anasifiwa kwa kutoa sarafu za kwanza za dhahabu zilizosanifishwa kwa usafi sanifu na uzito maalumu kama pesa rasmi.
Katika tamaduni za Kigiriki na Kiajemi jina la Kroisos likawa kisawe cha mtu tajiri. Kwa lugha za Ulaya kama Kiingereza, semi kama vile "tajiri kama Croesus" au "tajiri kuliko Croesus" hutumiwa hadi leo kuonyesha utajiri mkubwa.
Wakati wa utawala wake milki ya Uajemi chini ya mfalme Koreshi II ilipanusha mipaka yake ndani ya Asia Ndogo na Kroisos aliona hatari kwa utawala wake. Hivyo aliamua kutumia utajiri wake kuajiri jeshi la mamluki na kushambulia Waajemi. Kabla ya kuvuka mto Hadys uliokuwa mpaka wa milki, alituma wajumbe kwa Pythia wa Delfi aliyekuwa mwaguzi mashuhuri katika Ugiriki ya Kale na kutafuta utabiri kuhusu vita aliyopanga. Jibu la Pythia lilikuwa "Ukivuka mto Hadys utaharibu milki kubwa", alilopokea kama utabiri wa ushindi wake. Lakini alishindwa katika vita na Koreshi II na milki iliyoharibika ilikuwa milki yake mwenyewe.
Hatima ya Croesus baada ya ushindi wa Waajemi dhidi ya Lydia haijulikani: Herodoti pamoja na waandishi wengine waliandika kwamba ama Kroisos alijaribu kujiua, au kwamba alihukumiwa na kuchomwa na Waajemi akiwa hai. Wengine waliandika kwamba aliendelea kuishi na kuwa mshauri wa mshindi Koreshi. Xenofoni alidai pia kwamba Koreshi alimweka Kroisos kama mshauri wake, ilhali mwandishi mwingine wa kale aliandika kwamba Koreshi alimteua kuwa gavana wa eneo huko Umedi.
Baada ya kumshinda Kroisos, Koreshi aliiga matumizi ya dhahabu kama sarafu kuu ya ufalme wa Uajemi.
Édith Piaf
thumb|right|Édith Piaf
Edith Piaf (19 Desemba 1915 – 11 Oktoba 1963) alikuwa mwimbaji nchini Ufaransa aliyependwa sana na wananchi. Jina lake la kuzaliwa ni Edith Giovanna Gassion lakini alichukua jina la kisanii "Piaf" (kifaransa kwa ndege shomoro). Wazazi walikuwa wahamiaji kutoka Italia, bibi yake upande wa mama alikuwa berberi kutoka Afrika Kaskazini. Wazazi hawakumtunza walimwachia kwa bibi upande wa baba na huyu alioongoza nyumba ya makahaba mjini Bernay (Normandie). Hapa alitunzwa na makahaba; kuna kumbkumbu ya kwamba alionjeka alipokuwa na miaka 5 akawa kipofu lakini makahaba wote walisimamisha kazi yao kwa siku tatu wakamwombea kanisani akaponyeka.
Alipokuwa na miaka 14 alichukuliwa na baba aliyejipatia maisha yake kwa kucheza mtaani mbele ya watu na hapa Edith alianza kuimba. Aliachana na baba akaedlea kujitegemea kama mwimbaji wa mtitaani. Kwa umri wa miaka 17 alipata mimba akamzaa binti aliyekufa baada ya miaka 2.
1935 alipokuwa na umri wa miaka 20 aliajiriwa mara ya kwanza na mwenye kilabu kwa programu ya kilabu chake. Hapa alikuwa maarufu haraka watu wengi walikuja kumsikia akarekodi diski zake za kwanza.
Baadaye alijulikana pia kitaifa. Marafiki walimsaidia kuandika nyimbo zilizolingana na maarafifa ya maisha yake na nyimbo hizi aligusa mioyo ya wananchi wengi. Baadaye alitunga nyimbo zake mwenyewe akapenda kusimulia hadithi kwa kuimba.
Kati ya nyimbo zale zilizopendwa haswa ni "La vie en rose" (1946), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959) and "Non, je ne regrette rien" (1960).
Edith alikufa kwa umri wa miaka 47.
Kira, Uganda
thumb|Barabara ya Kira,Uganda
Kira ni mji wa Wilaya ya Wakiso, nchini Uganda, wenye wakazi takribani 317.157 (sensa ya mwaka 2014 ). Kwa sasa ni mji wa pili nchini kwa wingi wa wakazi.
Mkoa wa Pemba Kusini
Makao makuu ya mkoa yako Chake Chake.
Mkoa una wilaya mbili tu, Mkoani na Chake Chake
Mkoa una wakazi 271,350 kadiri ya sensa ya mwaka 2022. Katika sensa ya mwaka 2012 ulikuwa na wakazi wapatao 195,116.
Mto Chigage
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.
Kenneth M. Golden
Kenneth "Ken" Morgan Golden ni mwanahisabati aliyetumika kutoka Marekani na Profesa Mashuhuri katika Chuo Kikuu cha Utah. Anatambuliwa kama "Indiana Jones wa Hisabati" kwa kazi yake katika uonyeshaji wa mitindo ya hali ya hewa ya ncha ya dunia na amesafiri hadi maeneo ya baridi sana mara kumi na nane, kwa jumla, kusoma barafu ya bahari.
Biografia
Golden alianza kupendezwa na barafu ya bahari katika mwaka wake wa mwisho wa shule ya sekondari alipokuwa akifanya kazi katika mradi wa kusoma picha za wimbi maikro za barafu ya bahari ya Antaktiki katika kituo cha ndege cha NASA cha Goddard Space Flight Center. Alijiandikisha katika Chuo cha Dartmouth ili aweze kufanya kazi katika Maabara ya Utafiti na Uhandisi ya Maeneo ya Baridi pamoja na Stephen F. Ackley. Alihitimu kutoka Dartmouth mwaka wa 1980 na shahada yake ya kwanza katika hisabati na fizikia, na kujiandikisha katika programu ya PhD katika Taasisi ya Sayansi ya Hisabati ya NYU Courant. Alipata PhD yake mnamo 1984 na kisha akafanya kazi kama Mshirika wa Kitaifa wa Sayansi ya Udaktari katika fizikia ya hisabati katika Chuo Kikuu cha Rutgers na kama profesa msaidizi wa hesabu katika Chuo Kikuu cha Princeton. Alijiunga na Idara ya Hisabati katika Chuo Kikuu cha Utah mnamo 1991. Mnamo 2012 alikua mmoja wa washiriki wa uzinduzi wa Jamii ya Hisabati ya Marekani. Utafiti wa Golden unazingatia ufinyanzi wa barafu ya bahari na jukumu lake katika mfumo wa hali ya hewa kwa kutumia nadharia za nyenzo zenye mchanganyiko na fizikia ya takwimu.
Aldan
thumb|Njia ya mto Aldan nchini Urusi Aldan ni mto wa Urusi wenye urefu wa kilometa 2,273.
Aldan ni tawimto la Lena katika Yakutia (Siberia ya Mashariki). Beseni lake ni eneo la km² 729,000. Inaweza kutumiwa na meli kwa urefu wa kilomita 1600.
Toyota Caldina
Toyota Caldina  ni gari iliyoundwa na Toyota kwa ajili soko la Kijapani na ilitolewa katika mwaka wa 1992. Ilichukua nafasi ya Toyota Carina Surf.
Papa Pius VI
thumb|right|Papa Pius VI. Papa Pius VI (27 Desemba 1717 – 29 Agosti 1799) alikuwa Papa kuanzia tarehe 15/22 Februari 1775 hadi kifo chake. Alitokea Cesena, Italia.
Toyota Caldina
Kizazi cha Kwanza (1992-1997)
Toyota Caldina ya awali ilikuwa gari ya milango tano au toleo la gari ndogo ya biashara (1992-2002) la Toyota Corona Ujapanilenye milango minne. Wagon ina vikalio vya nyuma huru wakati Wagon ya kibiashara ina vikalio nusu huru.
Papa Pius VI
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Giannangelo Braschi.
Toyota Caldina
Kizazi cha Kwanza (1992-1997)
thumb|250px|left|Toyota Caldina van (baadaye modell) thumb|250px|left|Toyota Caldina van (baadaye modell)
Kizazi cha pili (1997-2002)
thumb|250px|left|2000 Toyota Caldina GT-T (baadaye modell) thumb|250px|left|2000 Toyota Caldina 2.0E (baadaye modell)
Papa Pius VI
Alimfuata Papa Klementi XIV akafuatwa na Papa Pius VII.
Mount Vernon, New York
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Mount Vernon, New York
Toyota Caldina
Kizazi cha pili (1997-2002)
Kwa kuwa na uundaji sawa na Toyota Allion Toyota Premio, Caldina toleo la Kijapani la Toyota Avensis Wagon.
Toleo za 4WD zina jinaST215, na hutolewa kama Magari ya Spoti GT na ingini ya 3S-GE. Jina GT-T lilikuja na 260 PS injini ya 3S-gte kizazi cha 4 ,iliyokuwa na turbo pamoja na mfumo wa kuendesha kwa migurudumu yote kama ya Toyota Celica GT ya nne.GT-T hii pia ilikuja na uwezo wa kudhibiti utulivu kuptia umeme (VSC). ikiwa na uzito wa 1470 kg Caldina GT-T inatoa utendaji sawa na Subaru WRX Wagon kufikia 0-100 km / h katika sekunde 7. Toleo la kunawirisha lilitolewa mwaka wa 2000 ikiwa na bampa na taa mpya na sura mpya ya ndani.
Ingini za toleo ndogo ni 1.8 L 7A-Fé, ya 2.0 L 3S-Fé petroli na dizeli de 2,2 L 3C-TE.
Kizazi cha Tatu (2002-2007)
thumb|250px|left|2002 Toyota Caldina GT-minne (mapema modell) thumb|250px|left|2002 Toyota Caldina GT-minne (mapema modell) thumb|250px|left|2002 Toyota Caldina GT-minne (mapema modell)
949
Makala hii inahusu mwaka 949 BK (Baada ya Kristo).
Toyota Caldina
Kizazi cha Tatu (2002-2007)
thumb|250px|right|2005 Toyota Caldina ZT (baadaye modell)
Caldina mpya ya mwezi Septemba mwaka wa 2002 ni gari safi ya spoti, na haina vipande vya nje sawa na Allion, Premio, na Avensis. Ingini za Caldina ni 1.8 L 1ZZ-Fé, 2.0 L 1AZ-FSE, au 2.0 L Turbo 3S-gte. Ngazi trimu ni 1.8 X, 1,8 Z, Z 2.0, 2.0 ZT, na 2.0 GT-Nne (ya baadaye niimepatiwa jina ST246). Pia kuna toleo za MKII zxa mwaka wa 2005-2007 zilizonawirishwa. Toleozote zina gia ya kujiendesha na Toleo za GT-NNE zinakuja aina ya mifumo ya gia yote miwili. Pia kuna handibreki ya mfumo wa stima. Ktokana na kutoundwa kwa Celica, tena, Caldina imekuwa moja ya mifano ya gari za spoti za Toyota sportiest zinazouzwa Ujapani.
Caldina GT-NNE piAa inapatikana kama magari yaliyoagizwa nchini Malaysia.
Uundaji wa kizazi cha 3 cha Caldina ulifika kikomo katika mwaka wa 2007. Hiyo ilikuwa pia mwisho wa injini 3S-gte na "GT-NNE" katika laini ya Toyota.
Mount Vernon, New York
Mount Vernon ni mji wa Marekani katika jimbo la New York. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 68,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 33 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Kiloko
Kiloko ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Sierra Leone inayozungumzwa na Waloko. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kiloko imehesabiwa kuwa watu 138,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiloko kiko katika kundi la Kimande.
Toyota Caldina
Kizazi cha Tatu (2002-2007)
Kama kodi kwa maendeleo ya spoti ya Toyota guru na muumbaji wa GT-NNE ya kwanza, Hiromu Naruse, toleo maalum la Caldina GT-NNE lilitolewa. The Caldina GT-NNE Toleo la "N". (N ikisimamia Naruse). Mtindo huu mabadiliko kadhaa maalum kulingana na Hiromu Naruse. - vidhibiti utulivu viliyoboreshwa - Suspension ya mbele - Torsen bakre LSD - Viti vya mbele vya Recaro na uboreshaji wa mambo ya ndani
Grace Boroto
Mmatlala Grace Boroto ni mwanasiasa wa Afrika Kusini na mbunge kutoka chama cha African National Congress.
Mkoa wa Pemba Kaskazini
thumb|right|220px|[[Visiwa vya Zanzibar (Unguja na Pemba)]] thumb|right|220px|Mahali pa Pemba Kaskazini katika Tanzania Mkoa wa Pemba Kaskazini ni mmojawapo kati ya mikoa 31 ya Tanzania yenye postikodi namba  75000. Uko katika sehemu ya kaskazini ya Kisiwa cha Pemba ambacho ni sehemu ya Zanzibar katika Muungano wa Tanzania.
Mkoa una wakazi 272,091 kadiri ya sensa ya mwaka 2022.
Agostino wa Hippo
thumb|right|Picha ya kale zaidi ([[karne ya 6) ya Agostino katika kanisa la Laterani, Roma (Italia).]]thumb|right|[[Agostino wa Hippo akibatizwa na Ambrosi, mwaka 387.]] Agostino wa Hippo (Thagaste, leo Souk Ahras nchini Algeria, 13 Novemba 354 – Hippo, leo Annaba, Algeria, 28 Agosti, 430) alikuwa mtawa, mwanateolojia, padri na hatimaye askofu mkuu wa Hippo.
Mkoa wa Pemba Kaskazini
Makao makuu ya mkoa yako wilayani Wete.
Agostino wa Hippo
Ndiye kiongozi mkuu wa Kanisa Katoliki katika Afrika Kaskazini mwanzoni mwa karne ya 5. Kutokana na maisha, mafundisho na maandiko yake bora, tangu zamani anaheshimiwa kama mtakatifu na babu wa Kanisa.
Mkoa wa Pemba Kaskazini
Mkoa una wilaya mbili tu, Wete na Micheweni.
Agostino wa Hippo
Mwaka 1298 Papa Bonifasi VIII alimuongezea sifa ya mwalimu wa Kanisa.
Wilaya ya Chato
Wilaya hii ilianzishwa mwaka 2007 kutokana na maeneo ya wilaya ya Biharamulo, mkoa wa Kagera, halafu mwaka 2012 ikasogezwa katika mkoa mpya wa Geita.
Agostino wa Hippo
Asili
Katika sehemu za magharibi za Afrika ya Kaskazini wenyeji walikuwa Waberberi kama mama yake, lakini watu wa mjini, kama baba yake, na wenye mashamba makubwa walikuwa wa asili ya Ulaya wakitumia hasa lugha ya Kilatini. Kwa jumla sehemu hii ya Afrika ilikuwa karibu na utamaduni wa Ulaya ya Magharibi.
Mama yake (Monika, anayeheshimiwa kama mtakatifu) alikuwa Mkristo, kumbe baba (Patrisi) alifuata dini ya jadi ya kuabudu miungu mingi kabla hajabatizwa mwishoni mwa maisha yake.
Alexandra Abrahams
Alexandra Lilian Amelia Abrahams (amezaliwa 13 Julai 1986) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini anayetumikia Bunge la Taifa tangu Mei 2019.
Wasifu
Abrahams alipata shahada ya heshima ya sayansi ya siasa kutoka chuo kikuu cha Stellenbosch.
Agostino wa Hippo
Utoto
Agostino alizaliwa tarehe 13 Novemba 354 mjini Thagaste katika mkoa wa Numidia. Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Aurelius Augustinus. Wakati ule Ukristo ulikuwa tayari dini iliyokubaliwa katika Dola la Roma; dhuluma dhidi ya Wakristo zilikuwa zimekwisha rasmi mwaka 313 kwa Hati ya Milano iliyotolewa na Konstantino Mkuu ili kuruhusu uhuru wa dini.
Alikuwa na wadogo wawili, mmoja mwanamume, Naviji, na mwingine wa kike, ambaye hatujui jina lake, ila kwamba baada ya kufiwa mume wake akawa mmonaki na abesi.
Monika alimuathiri sana Augustino na kumlea katika imani ya Kikristo. Mwanae aliweza kuandika kwamba alipokuwa ananyonya maziwa ya mama, alifyonza pia upendo kwa jina la Yesu. Akiwa mtoto alipokea chumvi kama ishara ya kuingia ukatekumeni akabaki daima anavutiwa na Yesu, hata alipozidi kusogea mbali na Kanisa lake.
Ujana
Wakati wote wa ujana wake alifuata anasa na uzushi, bila kujali machozi ya mama yake.
Akiwa huko Karthago, mwaka 373 alisoma kitabu cha maadili cha Sisero ambacho kilibadilisha hisia zake hivi kwamba “matumaini yote ya bure yakawa hayana maana kwangu, nikatamani hekima isiyokufa kwa ari isiyosemeka moyoni mwangu”.
Lakini kwa kuamini ukweli haupatikani pasipo Yesu, ambaye hatajwi katika kitabu hicho, alianza kusoma Biblia, ila hakupenda tafsiri ya Kilatini wala yaliyomo, akiyaona tofauti na mtindo wa falsafa inayotafuta ukweli. Hivyo alisogea mbali na dini iliyoonekana kutotia maanani hoja za akili ambayo pamoja na imani ndizo “nguvu mbili zinazotuongoza kwenye ujuzi”. Ndivyo alivyoandika baadaye, akitoa pia kauli mbili za msingi kuhusu kulenga ukweli: “Usadiki ili uelewe”, halafu “uelewe ili usadiki”.
Hapo, kusudi asiishi bila Mungu, alijitafutia dini ya kuridhisha hamu yake ya kujua ukweli na ya kuwa karibu na Yesu, akajiunga kwa karibu miaka 10 na Umani. Dini hiyo ilidai kufuata akili na kufafanua sababu ya mabaya kuwepo duniani kutokana na chanzo cha pili cha ulimwengu kilicho kinyume cha Mungu, ikikataa Agano la Kale ili kufuata Ukristo wa kiroho.
Augustino alipenda pia maadili ya dini hiyo kwa sababu yalikuwa yanawadai sana baadhi ya waumini tu, yakiwaacha wengine wote wasijali zaidi. Hatimaye Wamani walikuwa wanasaidiana kupanda chati katika jamii. Lakini alipokutana na askofu wao Fausto, alikosa imani nao kwa kuona alivyoshindwa kujibu maswali yake.
Kazi baada ya masomo
Baada ya kuhitimu masomo, alifundisha Kilatini huko Thagaste (374), halafu namna ya kuhubiri huko Kartago (375-383), akaendelea kufanya hivyo nchini Italia, kwanza Roma (384), halafu Milano (384-386), makao makuu ya Dola, alipopata kazi ya heshima sana.
Akiwa Milano alikutana na watu, hasa Ambrosi askofu wa Milano, waliomvuta awe Mkristo Mkatoliki.
Mahubiri bora ya Ambrosi aliyokwenda kuyasikiliza kwanza ili kuzidi kupata mbinu za kutoa hotuba, yalizidi kumgusa moyoni na kumfanya asadiki mamlaka ya Biblia nzima inavyosomwa rasmi na Kanisa. Aliona uzuri na udhati wa masimulizi ya Agano la Kale yakifafanuliwa kiroho kama mifano ya mambo ya Agano Jipya inayomuelekea Kristo, kiini cha yote. Katika barua za Mtume Paulo, Augustino alimtambua Kristo kama mwokozi, si mwalimu tu.
Hasa aliguswa na maneno ya Rom 13:13-14 aliyoyasoma kwa kufungua tu kitabu kisha kumsikia mtoto wa jirani akiimba kwa kukariri, “Chukua usome, chukua usome”. Alitambua ameambiwa mwenyewe na Mungu maneno hayo yakimdai aachane na matendo ya mwili akamvae Kristo.
Wongofu na ubatizo
Kisha kuongoka hivyo tarehe 15 Agosti 386, akiwa na umri wa miaka 32, aliacha kufundisha na hata kuishi na mama mtoto, akatawa kwa muda Cassiciaco karibu na ziwa la Como, akiwa na Monika, Adeodatus na marafiki wachache, akarudi Milano alipobatizwa na Ambrosi pamoja na mwanae na rafiki yake Alipio usiku wa Pasaka ya mwaka 387.
Mmonaki
Baada ya kubatizwa na kunuia akaishi kitawa Thagaste, alirudi Afrika; njiani, huko Ostia, bandari ya Roma, alifiwa mamaye. Ndoto yake ilikuwa kujitosa katika maisha ya sala na masomo pamoja na marafiki wake. Lakini hiyo ilidumu miaka mitatu tu.
Padri na askofu
Mwaka 391 bila kutarajia alipewa daraja ya upadri huko Hippo, alipoanzisha monasteri, akigawa muda wake kati ya sala, masomo na mahubiri, halafu mwaka 395 akachaguliwa kuwa askofu msaidizi wa mji huo na mwaka 397 akawa askofu wa jimbo hilo.
Ilimbidi akubali matakwa ya Mungu kwake, kwamba ajitoe kwa wengine na kuwashirikisha ujuzi wake ili kuishi kweli kwa ajili ya Kristo. “Kuhubiri mfululizo, kujadili, kusisitiza, kujenga, kuwa tayari kwa yeyote ni jukumu kubwa sana, ni mzigo mzito, ni juhudi ya ajabu”. Ilikuwa kama wongofu wake wa pili.
Hapo alitegemeza maskini na mayatima, alisimamia malezi ya wakleri, akiwadai waishi pamoja, akaeneza monasteri za kiume na za kike. Alifanya adhimisho la ekaristi kuwa kiini cha maisha ya jumuia zake.
Mahubiri yake mengi yanaonyesha alivyojua kujadiliana na umati akitumia maneno rahisi na ya kawaida na hata ucheshi katika kulinganisha Neno la Mungu na mazingira yao.
Kwa tabia yake karimu na pendevu, hisia zake, uvumilivu na utayari wa kusamehe alifanya hata maadui kadhaa kuwa marafiki.
Maisha yake ya Kiroho yaliyoongoza uandishi wa kanuni yake kwa watawa yamefuatwa na mashirika mengi ya kiume na ya kike hadi leo.
Kwa miaka 35 mpaka kifo chake, mbali na kutimiza majukumu yake mengi, aliendelea kueleza na kutetea imani sahihi ya Kikristo kwa mahubiri, maandishi na vitabu vingi sana (hata vya mitindo mipya) dhidi ya aina zote za uzushi za wakati ule: Wamani, Wadonati, Wapelaji na Waario. Hivyo tangu alipokuwa hai, hakuongoza Kanisa la Afrika Kaskazini tu, bali alitegemeza imani kila mahali.
Kwa njia hiyo amekuwa mwalimu muhimu sana katika Ukristo, hasa wa Magharibi (yaani Kanisa Katoliki na katika Uprotestanti uliotokea katika Kanisa hilo. Kwa mfano Martin Luther alimtaja kuwa baba yake wa kiroho pamoja na Mtume Paulo). Augustino alijilisha tunu za Kikristo na kutokeza utajiri wake wa dhati, akibuni mawazo na mifumo ya kulisha vizazi vijavyo. Hata nakala za vitabu vyake ni nyingi sana, zikithibitisha vilivyopendwa na kuenea.
Hivyo aliathiri sana ustaarabu wa Magharibi unaozidi kuenea leo duniani kote. Mawazo yote yaliyomtangulia yanakutana katika maandishi yake na kuwa chemchemi ya mafundisho kwa nyakati zilizofuata.
Miaka ya mwisho
Tarehe 26 Septemba 426 alikusanya waamini ili kuwatambulisha padri Eraklio aliyemchagua kama mwandamizi wake naye aweze kutumia miaka yake ya mwisho katika kusoma kwa dhati zaidi Maandiko matakatifu. Watu walimkubalia kwa shangwe.
Miaka minne iliyofuata Augustino alifanya kazi kubwa kwa kumaliza vitabu mbalimbali na kuanza kuandika vingine. Kati ya vile vya wakati huo kuna “Retractationes” (yaani “Kupitia Upya” vile vilivyotangulia), ambamo tunaona unyofu wake kwa kuwa tayari kurekebisha baadhi ya mafundisho aliyowahi kuyatoa. Hivyo mpaka mwisho alionyesha alivyolenga ukweli kuliko yote.
Pia miaka hiyo alijadiliana na wazushi hadharani na kurudisha amani iliyohatarishwa na makabila ya kusini yakifaidika na matatizo kati ya Kaisari na jemadari wake Bonifasi.
Alimuandikia mpatanishi: “Ni utukufu mkubwa zaidi kuzuia vita vyenyewe kwa neno moja, kuliko kuangamiza watu kwa upanga, na vilevile kusababisha au kudumisha amani kwa amani kuliko kwa vita. Kwa sababu wanaopigana, ikiwa ni watu wema, bila shaka wanalenga amani, ila kupitia damu. Kumbe kazi yako ni kuzuia umwagaji damu”.
Hata hivyo, tumaini lilitoweka Bonifasi alipoalika kwa hasira washenzi wa Kijerumani walioitwa Wavandali kutoka Hispania wavamie Afrika.
Agostino aliaga dunia akiwa Hippo tarehe 28 Agosti 430, wakati Wavandali walipokaribia kuteka mji wake baada ya kuuzingira miezi mitatu, huku wakibomoa makanisa na nyumba za vijijini na kuua au kukimbiza wakazi, wakiwemo watawa. Baadhi waliteswa na kuchinjwa, wengine walibakwa au kufanywa watumwa.
Mbele ya maovu hayo yaliyokomesha ustaarabu wa Kirumi, Augustino alizidi kutafakari fumbo la Maongozi ya Mungu ili kujifariji na kuwatuliza wengine kama alivyofanya miaka 20 ya nyuma, Roma ilipotekwa kwa mara ya kwanza na Wagoti. Aliona ustaarabu huo ulikuwa umechakaa, kumbe Kristo tu hazeeki kamwe na ni wa kutegemewa.
Hapo awali, alidhani mtu akiongoka na kubatizwa atafikia kwa urahisi ukamilifu unaoelekezwa na Hotuba ya Mlimani. Miaka ya mwisho alikiri kwamba Yesu tu alitekeleza sawasawa hotuba yake hiyo. Waamini wanahitaji daima kuongoka na kutakaswa naye ili kufanywa wapya. “Nimeelewa kwamba mmoja tu ni mkamilifu kweli… Kumbe Kanisa lote - sisi sote, tukiwa pamoja na Mitume - tunapaswa kusali kila siku: ‘Utusamehe dhambi zetu kama tunavyowasamehe na sisi waliotukosea’”. Ndio wongofu wake wa tatu, uliomfanya amalizie maisha yake kwa unyenyekevu wa hali ya juu.
Katika ugonjwa wa mwisho aliomba Zaburi za toba ziandikwe kwa herufi kubwa na kubandikwa ukutani aweze kuzisoma kutoka kitandani huku akijiaminisha kwa Mungu kwa machozi mengi usiku na mchana.
Ili kujiandaa zaidi kufa, siku 10 za mwisho hakuruhusu mtu kumtembelea, ila waliomletea chakula na dawa.
thumb|[[Kaburi la Agostino katika basilika la San Pietro in Ciel d'Oro, Pavia (Italia).]]
Kazi na mafundisho yake
Katika historia yote Augustino ni kati ya watu wenye akili kubwa zaidi, iliyopenya masuala yoyote, pamoja na ubunifu wa ajabu na moyo mpana. Aliunda upya teolojia ya mapokeo akiitia chapa yake mwenyewe.
Kila wakati ulifurahia zaidi kitu fulani katika Augustino. Siku hizi anapendwa hasa kwa unyofu wake katika kujichunguza na kutoa siri zake, akikiri makosa yake na kuyageuza yawe sifa kwa Mungu.
Uzingatifu wake wa fumbo la nafsi yake ambamo fumbo la Mungu limefichama, ni mzuri ajabu kiasi cha kubaki hata leo kilele cha kujitafiti kiroho. Aliandika: “Usiende nje, rudi ndani mwako; ukweli unakaa katika utu wa ndani; na ukiona umbile lako ni geugeu, panda juu yako. Lakini kumbuka, unapopanda juu yako, unapanda juu ya roho inayofikiri. Basi, ufikie pale mwanga wa akili unapowaka”. Tena: “Naona ni lazima wanadamu warudishiwe tumaini la kupata ukweli”.
Posidi, mtu wa kwanza kuandika habari za maisha ya Augustino (kwa Kilatini, “Vita Augustini”), alisema “waamini wanamkuta daima hai” katika vitabu vyake. Kweli havionyeshi imepita miaka 1600 tangu viandikwe: humo anaonekana kama rafiki yetu wa wakati huu anayesema nasi kwa imani isiyozeeka.
Augustino mwenyewe aliviorodhesha 1,030, ambavyo si vyote.
Kazi yake kubwa haikuwa kuandika maelezo juu ya vitabu na maneno ya Biblia yenyewe alivyofanya Origene, bali kuingiza Biblia katika mazingira ya kiroho, ya kijamii na ya kisiasa ya wakati wake. Hapo, akitegemea mamlaka ya imani inayodhihirishwa na Biblia, maandiko ya Kimungu yasiyoweza kukosea yakisomwa katika mapokeo ya Kanisa lililoorodhesha vitabu vinavyoiunda, aliuliza maswali na kutoa majibu yaliyo muhimu mpaka leo.
Akilinganisha imani na akili, Augustino alichunguza hasa fumbo la Mungu (Ukweli mkuu na Upendo wa milele, unaohitajiwa na roho ili kupata amani) na la binadamu (ambaye ni sura na mfano wa Mungu). Huyo katika roho yake isiyokufa, bado ana uwezo wa kuinuka hadi kwa Mungu, ingawa uwezo huo umeharibiwa na dhambi na unahitaji kabisa kurekebishwa na neema.
Teolojia yake kuhusu Utatu inaendeleza ile ya mapokeo na kuathiri Kanisa lote la Magharibi. Augustino anaweka wazi kuwa Nafsi tatu ni sawa lakini hazichanganyikani; tena anajaribu kuufafanua Utatu kwa kutumia saikolojia (mfano wa kumbukumbu, akili na utashi). Kitabu muhimu zaidi kuhusu Utatu (kwa Kilatini kinaitwa “De Trinitate”) alikiandika miaka 399-420. Kilichukua muda mrefu kwa kuwa alisimamisha uandishi wake miaka minane “kwa sababu ni kigumu mno na nadhani wachache tu wanaweza kukielewa; basi kuna haraka zaidi ya kuwa na vitabu vingine tunavyotumaini vitafaidisha wengi”.
Hivyo alielekeza nguvu zake kutunga vitabu vya katekesi kwa wasio na elimu (hasa “De Catechizandis Rudibus”). Akijibu hoja za Wadonati, ambao walitaka Kanisa la Kiafrika na kuchukia mambo ya Kilatini, alikubali kurahisisha lugha hata kufanya makosa ya kisarufi kusudi wamuelewe zaidi akifafanua umoja wa Kanisa ulivyo muhimu kwa mahusiano na Mungu na kwa amani duniani.
Hasa hotuba zake, zilizoandikwa na wengine wakati alipokuwa anazitoa kwa watu akiongea nao kirahisi, zimechangia kueneza ujumbe wake. Tunazo bado karibu 600, lakini zilikuwa zaidi ya 3,000.
Pia alifafanua upya imani kuhusu umwilisho wa Mwana wa Mungu, akiwahi kutumia misamiati iliyokuja kupitishwa na Mtaguso wa Kalsedonia (451): uwepo wa hali mbili (ya Kimungu na ya kibinadamu) katika nafsi moja. Lengo la umwilisho lilikuwa wokovu wa watu, hivyo hakuna anayeweza kuokoka bila Kristo aliyejitoa sadaka kwa Baba, “akitakasa, akifuta na kutangua makosa yote ya binadamu, akiwakomboa kutoka mamlaka ya shetani”.
Dhambi na neema
Alisisitiza kwamba si binadamu anayemtafuta Mungu, bali Mungu ndiye anayemhurumia mwanadamu mwenye dhambi.
Utakaso unaopatikana kwa imani unasababisha ondoleo kamili la dhambi zote kabisa.
Halafu mwamini anazidi kufanywa mpya kwa mchakato utakaokamilishwa na ufufuko wa siku ya mwisho.
Mchakato huo wote ni kazi ya neema ya Mungu: bila hiyo, binadamu hawezi kuongoka, kukwepa dhambi na kufikia utimilifu wa wokovu. Hayo yote ni zawadi tu ya Mungu, kama vilivyo pia udumifu na stahili za mtu.
Sisitizo hilo la kwamba neema ni dezo, lilimuongoza Augustino kufundisha juu ya uteule, neema ambayo hakuna anayeweza kuikataa na ambayo inafikisha kwa hakika mbinguni. Kwa nini Mungu hawapi wote neema hiyo ni fumbo ambalo tuliinamie tu, kwa sababu hatuwezi kabisa kulielewa. Kwa vyovyote haiwezekani kumlaumu Mungu kwa ajili hiyo, eti si haki.
Mawazo hayo yalikuja kukaziwa zaidi tena na watu kama Martin Luther, Yohane Kalvini na Janseni, namna iliyokataliwa na Kanisa Katoliki.
Mji wa Mungu
Juu ya uhusiano kati ya serikali na kanisa Augustino katika miaka 413-426 aliandika kitabu "De Civitate Dei" (maana yake kwa Kilatini ni: Mji wa Mungu. Badala ya "mji" tungeweza kutafsiri pia: "eneo au kikundi cha watu au utawala").
Alieleza kwamba iko "miji" miwili: mji wa Mungu (yaani Yerusalemu wa mbinguni, au Kanisa) na mji wa dunia hii, yaani taratibu za kisiasa.
Pamoja na "mji" huo alisema upo "mji" wa pili ndio mji wa Mungu ambao ni mji wa upendo na undugu wenye neema yake.
Ndiyo sababu inafaa serikali isikie mawazo ya Kanisa, kwani ni kwa njia ya Kanisa kwamba Mungu ameamua kufunua mapenzi yake. Mkristo anaweza kushiriki katika taratibu za kisiasa akijua ya kwamba mawazo na mipango yote ya siasa havidumu. Utakaodumu ni utaratibu wa Mungu tu.
Ni kutokana na mafundisho hayo pia kwamba Kanisa la Magharibi lilijifunza umuhimu wa kuwa na msimamo imara mbele ya serikali mbalimbali kama ulivyojitokeza katika historia ndefu ya Kanisa, ingawa Agostino alijua jinsi Kaisari Theodosi alivyotubu kanisani baada ya askofu Ambrosi wa Milano kumtenga kwa sababu aliwatuza wanajeshi wa serikali yake walioua watu wengi ovyo walipotuliza fujo lililotokea katika mji wa Thesalonike. Watu wengi pamoja na Askofu walisikitikia tendo hilo. Baadaye Theodosi alipotaka kuingia katika ibada, Askofu huyo alimtangaza ametengwa kwa sababu ya kumwaga damu ya Wathesalonike, hivyo hawezi kushiriki meza ya Bwana. Kaisari akakubali kosa mbele ya umati. Hata baadaye viongozi wa Kanisa la magharibi wakafuata mara nyingi mfano wa Ambrosio na mafundisho ya Agostino.
Mafundisho hayo yaliathiri mawazo na fikra za Wakristo kwa karne nyingi za baadaye.
Tunaweza kuona aina mbili za matokeo ya urithi huo.
Kwa upande mmoja Kanisa lilijaribu kutawala jamii na serikali katika nchi za Ulaya. Lilidai sheria zote za serikali zifuate taratibu za Kanisa. Viongozi wa serikali walitakiwa kusimikwa na wale wa Kanisa. Hoja hiyo huitwa "Uklerikali" (clericalism).
Nguvu ya kisiasa ya Kanisa ilifikia kilele chake mwanzoni mwa karne ya 13 wakati wa Papa Inosenti III, halafu ilizidi kupungua hadi kupingwa kabisa na mapinduzi mbalimbali ya Ulaya na Amerika (kuanzia mapinduzi ya Ufaransa 1789).
Siku hizi wazo hili halipo tena lakini zamani lilileta matatizo mengi, kama vile ugandamizaji wa madhehebu tofauti na ya mtawala, na hata vita vya kidini.
Agostino aliingiza pia hoja ya "vita halali" katika Ukristo uliowahi kukataa ukatili na vita kama dhambi dhidi ya Mungu. Agostino alieleza kwamba wakati mwingine vita ni halali, na kama ni halali ni wajibu wa Mkristo pia. Maelezo hayo yalitumiwa baadaye na watawala na wanasiasa Wakristo kwa kutetea vita vya kila aina.
Lakini sehemu nyingine ya urithi huo imebaki: kazi ya Kanisa ya kuzitetea haki za binadamu, hata dhidi ya serikali inayoweza kuzigandamiza. Kwa mfano makanisa ndiyo yaliyopinga sana siasa ya ubaguzi wa rangi Marekani na Afrika ya Kusini, hata dhidi ya serikali zilizoutetea. Vilevile ni makanisa yanayotetea haki za wakimbizi katika nchi nyingi hata kama serikali zimeshachoka mzigo wa kupokea wageni maskini kutoka nchi jirani.
Mwishoni tusifiche sehemu ya urithi wa Agostino iliyokuwa ngumu zaidi mpaka leo. Katika mikoa ya Afrika Kaskazini walikuwepo Wakristo wengi waliojitenga na Kanisa kubwa na kuanzisha madhehebu ya Wadonato. Agostino alijadiliana nao miaka mingi akijaribu kuwavuta warudi tena.
Mwaka 411 B.K. serikali ya Kiroma ilitafuta shauri la Agostino katika suala la Wadonato kule Karthago na Numidia (Tunisia na Algeria). Serikali ilitaka kuwe na umoja wa kidini kati ya wananchi. Pia wapinzani wa utawala wa Roma huko Afrika Kaskazini walijiunga na Kanisa la Wadonato.
Mwenyewe hakukubali adhabu ya kifo kwa "wazushi" hao, lakini serikali ilichukua kibali chake cha kuingilia kati kama msingi wa kuwatesa vikali na kuwaua wengi. Wadonato walipoteswa hivi na serikali, Agostino akanyamaza, hakupinga.
Mateso hayo ya Wakristo Wadonato chini ya serikali ya Kikristo mbele ya macho ya Kanisa Katoliki yaliendelea muda mrefu yakawa mwanzo wa mwisho wa Ukristo Afrika Kaskazini. Miaka mia mbili baadaye wanajeshi wa Waarabu Waislamu wakaingia huko, wakakuta Ukristo uliodhoofishwa (pia kutokana na dhuluma za Wavandali Waario dhidi ya Wakatoliki). Baada ya muda mfupi wenyeji wengi sana wa sehemu hizo wakaacha Ukristo wakajiunga na Uislamu.
Tukiangalia hali ya Misri tunaona tofauti: huko Wakristo wakashika imani yao katika karne zote ingawa kwa matatizo makubwa chini ya serikali ya Kiislamu. Lakini katika sehemu ya Afrika Kaskazini-Magharibi nguvu za ndani za Ukristo zilivunjika wakati wa mateso hayo makali ya Wadonato (halafu ya Wakatoliki) kwa mikono ya Wakristo wenzao.
Tatizo halikuishia Afrika Kaskazini. Agostino katika kitabu chake kimojawapo alitetea siasa ya ugandamizaji wa wazushi bila kuruhusu wauawe. Katika karne zilizofuata maandiko hayo yaliongoza sera ya Kanisa la magharibi dhidi ya wazushi kote Ulaya.
Kanisa lilikubali wazo la kwamba wazushi wanapaswa kugandamizwa. Basi kwa karne nyingi Kanisa la magharibi likaendelea kuwagandamiza na kuwatesa Wakristo wasiokubali mafundisho yake au uongozi wake. Watu wakateswa, kuchomwa moto na kufungwa gerezani, yote hayo kwa idhini ya Kanisa.
Hata madhehebu ya Uprotestanti kama Walutheri, Waanglikana na Wareformati yalitenda hivihivi baada ya kuwa dini rasmi ya serikali katika maeneo yao. Walifuata mfano uliowekwa wakati wa mgongano kati ya Kanisa kubwa na Wadonato huko Afrika Kaskazini katika karne ya 5.
Bila shaka Agostino hakutegemea matokeo hayo lakini hata habari hizi za kuhuzunisha ni sehemu ya urithi wa mtu huyo ambaye kwa mengine tunamkumbuka kama mwalimu mkubwa wa Ukristo mzima.
Sala zake
Wewe Bwana ni mkuu na unastahili kabisa sifa. Uweza wake ni mkuu na hekima yako haina mipaka. Mtu anataka kukusifu, yeye aliye sehemu ndogo ya viumbe vyako vyote, yeye anayetembea akielekea kifo, ushahidi wa dhambi yake, wa kwamba wewe unapinga wenye kiburi. Hata hivyo mtu, sehemu ndogo ya viumbe vyako vyote, anataka kukusifu. Wewe unamchochea aonje furaha ya kukusifu, kwa kuwa umetuumba kwa ajili yako, na moyo wetu hautulii mpaka ustarehe ndani mwako.
Ee upendo wenye kuwaka daima usiweze kuzimika kamwe, Mungu wangu uniwashe moto!
Unijalie mimi, mimi pia, Bwana wangu mpenzi, nikujue, nikupende na kukufurahia. Nisipoweza kufanya hayo kikamilifu katika maisha haya, unijalie walau kusonga mbele kila siku hata niweze kufikia kuyafanya kwa ukamilifu. Acha nikufahamu zaidi na zaidi hata ukamilifu. Acha nikupende kila siku zaidi na zaidi hata ukamilifu; furaha yangu iwe kubwa kwa yenyewe, na kamili ndani yako.
Wewe ni nini kwangu? Uniwie huruma, niweze kusema. Mimi ni nini kwako, hata uniagize nikupende, halafu nisipokutii unanikasirikia na kunitishia maafa makubwa? Je, kutokupenda si balaa kubwa tayari? Lo, kwa huruma yako, Bwana Mungu wangu, uniambie wewe ni nini kwangu. “Uiambie nafsi yangu, Mimi ni wokovu wako”. Sema hivyo, nami nitasikiliza. Tazama, moyo wangu unakusikiliza, Bwana; uuweke tayari ukaniambie, “Mimi ni wokovu wako”. Nitafuata sauti ya neno lako hilo hata nikufikie. Usinifiche uso wako: nife nisije kufa, bali niuone uso wako.
Unijalie nifanye unachoagiza, halafu uniagize unachotaka.
Nimechelewa kukupenda, Uzuri wa kale na mpya daima; nimechelewa kukupenda. Tazama, wewe ulikuwa ndani mwangu, nami nilikuwa nje na kukutafuta huko. Mimi, mbaya, nilikuwa ninaparamia vitu vizuri ulivyoviumba. Wewe ulikuwa nami, lakini mimi sikuwa nawe. Vilikuwa vikinishika mbali nawe viumbe vile ambavyo kama visingekuwa ndani yako hata kuwepo visingekuwepo. Uliniita, ukanipigia kelele, ukashinda uziwi wangu. Uliniangaza, ukanimulikia kama umeme angani, hatimaye ukaponya upofu wangu. Ulinipulizia harufu yako nami nikainusa, na sasa nakuonea shauku. Nimekuonja na sasa nakuonea njaa na kiu. Umenigusa nami sasa nawaka tamaa ya kupata amani yako.
Sasa nakupenda wewe tu, nakufuata wewe tu, nakutafuta wewe tu, niko tayari kukutumikia wewe tu, kwa kuwa wewe tu unatawala kwa haki, natamani kuwa chini ya uwezo wako.
948
Makala hii inahusu mwaka 948 BK (Baada ya Kristo).
Nansana
thumb|Nansana Nansana ni mji wa Wilaya ya Wakiso nchini Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 79,100.
Kitumbua
thumb|121x121px|Karai la vitumbua.thumb|152x152px|Vitumbua vilivyokaangwa tayari. Kitumbua ni aina ya chakula kinachotokana na aina ya mmea unaoitwa mpunga na hupendelewa sana na Watanzania.
Chakula hicho kinatengenezwa kwa kukaanga unga wa mchele.
Nasaba ya Tang
thumbnail|350px|Kitabu cha Kibuddha kilikuwa kitabu cha kwanza duniani kilichochapishwa kwa wingi mnamo mwaka 868 Nasaba ya Tang (Kichina: 唐朝; Pinyin: Táng Cháo) ilikuwa nasaba ya kifalme iliyotawala nchi ya China kuanzia mwaka 618 hadi 907 BK.
Kipindi cha Tang inahesabiwa kati ya sehemu bora ya historia ya China. Mji mkuu wa Chang'an (leo hii Xi'an) ilikuwa mji mkubwa wa dunia wakati wake ukiwa na wakazi wapatao milioni 1. Milki ya Tang ilisimamia sehemu kubwa ya barabara ya hariri na kwa njia wageni wengi walifika China. Wakati wa Tang siasa na jamii ya Kichina ilikuwa tayari kupokea wageni na kuishi nao. Hali hii ilisaidia maendeleo ya kiutamaduni. Wakati ule Ubuddha ulienea China. Vilevile wamisionari Wakristo wa kwanza walifika kutoka Uajemi wakakaribishwa na watawala.
Uchumi ulipanuka pamoja na miji. Mifereji ilichimbwa na kuwa njia za mawasiliano na kusafirisha bidhaa na mazao. Migodi zaidi ya 150 ilipeleka madini wa matumizi katika uchumi wa milki.
Sanaa mbalimbali zilistawi kama vile uchoraji, fasihi, muziki. Ufinyanzi ulifikia kiwango bora. Utawala uliboreshwa kwa kuwagawia ardhi wakulima wadogo, sheria kali mno zilifutwa na mfumo wa kodi kuboreshwa.
Kati ya teknolojia zilizobuniwa na kuanzishwa wakati wa Tang ni
Wataalamu wa China wakati ule waligundua mkia wa nyotamkia na kutambua ugonjwa wa usukari.
Palm Bay, Florida
thumb|bendera ya Palm Bay, Florida
Kilipukaji
Kilipukaji kinachojulikana zaidi ni baruti iliyotumiwa katika silaha lakini leo nafasi yake imechukuliwa na TNT hasa. Vingine hutumiwa kwa milipuko ama ya kijeshi au ya kiraia (ujenzi wa barabara, migodi, windo la mawe).
Kemia ya kilipukaji
Kemikali za vilipukaji zina kiasi cha oksijeni ndani yake katika muungo wa kikemia. Muungo huu ndani ya kilipukaji si imara sana kikemia na kuna uwezekano wa kusababisha mbunguo wa haraka unaotenganisha oksijeni pamoja na kuweka huri nishati ya joto. Joto wakati wa mlipuko inaweza kufikia sentigredi maelfu. Oksijeni inaingia katika kampaundi mpya ya gesi zinazopanua mara moja na kuleta mshuto kwa mazingira.
Palm Bay, Florida
Palm Bay ni mji wa Marekani katika jimbo la Florida.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao 100,786 wanaoishi katika mji huu.
Kilipukaji
Kemia ya kilipukaji
Kuna pia vilipukaji vya nguvu ndogo zaidi ambavyo ni mchanganyiko wa kemikali zinazochoma haraka pamoja na kemikali yenye oksijeni.
Kuwasha kilipukaji
Mlipuko husababishwa ama kwa mshtuko (pigo) au kwa joto. Baruti inahitaji moto ili ilipuke. Kuna pia vilipukaji vinayopasuka vikisikitishwa tu. Lakini hali halisi haiwezekani kutumia kemikali ambazo zinawaka mara moja baada ya mshtuko mdogo kwa sababu hizi ni hatari mno kwa mtumiaji.
Kwa hiyo vilipukaji vinavyotumiwa ama kijeshi au kiraia haviathiriwi nyepesi. Mmenyuko wa kikemia huanzishwa kwa kiwashio ambacho ni kiasi kidogo cha kemikali kali zaidi inayoungwa katika kilipukaji wakati wake. Kiwashio kinawaka ama kwa pigo au kwa joto kwa mfano kwa njia ya umeme na mlipuko wake unaanzisha mmenyuko wa kilipukaji kikuu.
Tongwe (Tanganyika)
Tongwe ni kata ya wilaya ya Tanganyika katika mkoa wa Katavi nchini Tanzania yenye msimbo wa posta 50213
Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015 idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa 16,032.
Mto Chogoali
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.
Johannes Kepler
thumb|220px|Sanamu ya [[Tycho Brahe na Johannes Kepler mjini Prague.]] Johannes Kepler (27 Desemba 1571 – 15 Novemba 1630) alikuwa mtaalamu wa astronomia, hisabati, theolojia na muziki kutoka nchini Ujerumani.
Amekuwa maarafu hasa kwa sababu alitambua kanuni za mwendo wa sayari zikilizunguka Jua.
Kazi yake
Kepler alitambua ya kwamba makadirio ya Nikolaus Kopernikus yalionyesha hali halisi, maana yake sayari pamoja na dunia zinazunguka jua. Hadi wakati ule wataalamu waliamini ya kwamba dunia yetu iko katikati ya ulimwengu na jua pamoja na sayari zinazunguka dunia.
Kanuni za mwendo wa sayari
Kwa kanuni zake aliweza kutabiri mahali pa sayari angani vizuri kushinda wataalamu wote waliomtangulia.
Sala yake
“Kwako wewe, ambaye kwa mwanga wa uasilia unachochea ndani mwetu hamu ya neema yako ili tuweze kufurahia utukufu wako, kwako natoa shukrani, Bwana wangu na Mungu wangu, kwa sababu umenifanya kuonja furaha na raha katika vile vyote ulivyoviumba, katika vile vyote vilivyo kazi ya mikono yako azizi. Tazama, ee Bwana, nimemaliza kazi hii iliyokuwa wito wangu. Ili kuifanya nimetumia ile nguvu ya akili uliyonijalia wewe. Nimewaonyesha binadamu ukuu wa kazi yako, au walau sehemu ile ya ukuu wako usio na mipaka ambayo akili yako imeweza kuelewa.”
Eusebius wa Vercelli
Alikusanya mapadri wa jimbo lake kuishi kimonaki.
Pamoja na Atanasi wa Aleksandria alitetea imani katika umungu wa Yesu dhidi ya Waario na kwa ajili hiyo alipelekwa uhamishoni Misri.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake ni tarehe 2 Agosti.
If I Were a Boy
"If I Were a Boy" ni wimbo wa mwimbaji wa R&B wa Kimarekani Bi. Beyoncé Knowles.
Bangalala
Bangalala ni kata ya Wilaya ya Same katika Mkoa wa Kilimanjaro nchini Tanzania yenye msimbo wa posta 25601.
Wakati wa uchaguzi mkuu wa mwaka 2015, idadi ya wakazi ilikadiriwa kuwa 4,483.
Hawaii
thumbnail|right|280px|Mchanganyiko wa familia ya Kihawai / Ulaya na Amerika huko Honolulu, 1860s
thumb|250px|Ramani ya Hawaii Hawaii (kwa Kihawaii: Mokuʻāina o Hawaiʻi) ni funguvisiwa la bahari ya Pasifiki ambalo ni jimbo la Marekani, pia ni jina la kisiwa chake kikubwa.
Hawaii ilikuwa ufalme wa Wapolinesia, ikawa koloni la Marekani]] katika karne ya 19 na imekuwa jimbo la Marekani tangu tarehe 21 Agosti 1959.
Jiografia
Funguvisiwa la Hawaii lina jumla ya visiwa 137 vyenye eneo la kilomita za mraba 16,649 za nchi kavu. Visiwa vilivyo vingi ni vidogo, havikaliwi na watu.
Visiwa vikubwa, kuanzia magharibi kwenda mashariki, ni:
Visiwa vyote vina asili ya kivolkeno. Mlima Mauna Kea ni volkeno ndefu kabisa duniani yenye kimo cha mita 4201 juu ya UB lakini inaanza chini ya bahari katika kina cha mita 5,000, hivyo kimo cha jumla ni zaidi ya mita 9,000. Volkeno ya pili ni Mauna Loa yenye masi kubwa zaidi. Mauna Loa ni volkeno hai kwenye kisiwa kikuu cha Hawaii, pamoja na mlima Kilauea.
Historia
Hawaii ilikaliwa na Wapolynesia waliofika kwa mitumbwi yao mikubwa. Jamii zao zilitawaliwa na familia za makabaila zilizotazamiwa kuwa za juu kuliko watu wa kawaida. Tabaka la pili la juu lilikuwa lile la makuhani.
Kati ya miaka 1781 na 1811 Kamehameha I alifaulu kuunganisha visiwa vyote chini ya utawala wake akawa mfalme wa kwanza wa Hawaii yote.
Katika miaka ya karne ya 19 iliyofuata wageni kutoka Marekani na Ulaya walianza kujenga makazi visiwani. Uchumi wa kisasa ulianzishwa kwa mashamba ya miwa na uvuvi.
Mwaka wa 1842 Marekani ikatambua ufalme wa Hawaii kama nchi huru ya kujitegemea.
Athira ya wafanyabiashara matajiri Wazungu ikakua. Kwa njia ya ghasia wakamlazimisha mfalme Kalakaua mwaka 1887 kukubali katiba iliyowapa haki ya kupiga kura matajiri pekee. Mwaka uleule Marekani ilipewa haki ya kutawala kituo cha kijeshi cha Pearl Harbour.
Malkia Liliuokalani († 1917) alijaribu mwaka 1893 kufuta katiba na kurudisha mamlaka ya wafalme lakini alipinduliwa na wenye mashamba makubwa waliosaidiwa na wanajeshi wa Marekani, na jamhuri ya Hawaii ikatangazwa.
Wakati wa Vita ya Marekani dhidi Hispania serikali ya Marekani iliamua kutwaa Hawaii na kuitangaza kuwa mali ya Marekani. Baadaye visiwa vilitawaliwa kama koloni na baadaye kama eneo la kitaifa la Marekani.
Marekani iliingia katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia kwa shambulio la Japani dhidi ya manowari za Marekani katika bandari ya Pearl Harbour tarehe 7 Desemba 1941.
Tarehe 21 Agosti 1959 Hawaii imekuwa jimbo kamili la Marekani.
Watu
Wakazi wake ni 1,419,561 (2014), kati yao 10% ni Wahawaii asili; wengi zaidi ni Wazungu, machotara wa aina mbalimbali, Wafilipino, Wajapani n.k.
Lugha rasmi ni Kiingereza, inayozungumwa nyumbani na 75% ya wakazi, na Kihawaii.
Upande wa dini, wengi ni Wakristo wa madhehebu mbalimbali, kuanzia Kanisa Katoliki, likifuatwa na Wamormoni. Lakini Waprotestanti kwa jumla ni wengi zaidi.