cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uwanja wa Ndege wa Wilson (Kenya)
Uwanja wa Ndege wa Wilson uko kilomita tano kusini mwa jiji la Nairobi, Kenya, karibu na vitongoji vya Langata, South C na Kibera.
Uwanja huo wa ndege umekuwa ukitumika tangu 1933. Ulikuwa uwanja mkuu wa ndege hadi kufunguliwa kwa Uwanja wa ndege wa Kimataifa wa Jomo Kenyatta. Uwanja huo wa ndege unatumika kwa safari za kimataifa pamoja na za ndani ya nchi. Inatumika zaidi na ndege ndogo. Sekta zinazotumia huduma zake sana ni za utalii, huduma za afya na kilimo. Uwanja huo wa ndege una wastani ya 120,000 ya ndege zinazoshuka na kupaa kwa mwaka. Airkenya na kampuni nyingine ndogo za ndege zinatumia uwanja wa Wilson kwa huduma za abiria za ndani ya nchi, badala ya Uwanja wa Jomo Kenyatta ambao ni uwanja mkuu wa ndege jijini Nairobi. Wamisionari wanaohudumu ndege kama AMREF, MAF na AIM AIR hutumia uwanja wa Wilson kama wigo wao wa Afrika. Uwanja huo wa ndege hutumiwa pia kwa mafunzo ya urubani. "Kenya Airports Authority" (KAA) viwanja vya Ndege ya Kenya ndio imedhibitiwa na mamlaka ya kuendesha uwanja huu wa ndege.
Historia
Uwanja huu wa ndege awali ulianzishwa mnamo mwaka wa 1933 kama Nairobi Aerodrome, na ulikuwa ukitumika kwa usafirishaji wa angani wa barua na shirika la ndege la Imperial. Uwanja huo mara ukabadilishwa jina kuwa uwanja wa ndege wa Wilson mwaka wa 1962. Uwanja huo umechukua jina la Bibi Florence Kerr Wilson, mmoja wa waanzilishi wa usafiri wa angani nchini Kenya.
Janet Gibson
Janet Patricia Gibson ni mwanabiolojia na mwanazuolojia kutoka Belize.
Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1990 kwa jitihada zake za kuhifadhi mazingira ya baharini kwenye pwani ya Belizean, hasa mfumo wa kizuizi cha miamba. Miamba ya Belize Barrier Reef ilipewa hadhi ya Urithi wa Dunia wa UNESCO mnamo 1996, kupitia juhudi za Gibson na wengine. Yeye ndiye mkurugenzi wa sasa wa Jumuiya ya Kuhifadhi Wanyamapori ya Belize.
Mia saba na tisini na sita
Mia saba na tisini na sita ni namba inayoandikwa 796 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 795 na kutangulia 797.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 199.
Kikuku-Ugbanh
Kikuku-Ugbanh kilikuwa lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia iliyozungumzwa na Wakuku katika jimbo la Queensland. Hakuna wasemaji ambao wamebaki kuongea Kikuku-Ugbanh, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuku-Ugbanh kiko katika kundi la Kipaman.
Termal
thumb|Termal
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Yalova kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
Bambi
''Makala hii inahusu filamu juu ya Walt Disney. Kwa makala ya kata ya Wilaya ya Kati, tazama Bambi (kata ya Wilaya ya Kati).''
Mlima Idunda
ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.
Bambi
Bambi ni filamu ya katuni iliyotolewa mwaka wa 1942. Filamu ilitayarishwa na Walt Disney, na kutolewa kwenye makumbi tarehe 13 Agosti 1942 na Walt Disney Pictures. Hii ni ya 5 kutolewa kwa mujibu wa orodha ya filamu za katuni za Walt Disney. Filamu inatokana na kitabu cha Felix Salten chenye jina sawa na hili la filamu hii.
Mlima Idunda
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.
Bambi
Hadithi ni kuhusu mtoto wa kulungu, jina lake Bambi, ambaye anajifunza kukua katika pori baada ya mama yake kuuawa kwa risasi na wawindaji.
Haki za wanawake nchini Myanmar
Wanawake wanaoishi Myanmar wanaendelea kukabiliwa na vikwazo vya usawa. Baada ya miaka arobaini ya kutengwa, hadithi kuhusu hali ya haki za wanawake nchini Myanmar (Burma) zilijikita katika dhana kwamba wanawake wa Burma wanakabiliwa na ubaguzi mdogo wa kijinsia na wana haki zaidi kuliko wanawake katika mataifa jirani ya Kusini-mashariki mwa Asia. Baada ya Myanmar kufungua mipaka yake mwaka 2010, ubaguzi wa kijinsia ulianza kuonekana na jumuiya ya kimataifa thumb|210x210px
NP
NP au np ni kifupi cha:
Mto Aro (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Moyo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Because of You (wimbo wa Ne-Yo)
"Because of You" ni wimbo wa mwaka wa 2007 uliotolewa na mwimbaji-mtunzi wa muziki wa R&B - Ne-Yo. Huu ni wimbo kwanza kutoka katika albamu yake iujulikanayo kwa jina hilohilo la Because of You. Wimbo umeanza kupigwa katika vituo vya maredio kunako tarehe 4 Februari ya mwaka wa 2007.
Randy Travis
Randy Travis (alizaliwa 4 Mei 1959) ni mshindi wa tuzo ya Grammy - na Dove  nchi Marekani. Amekuwa na bidii tangu 1985, ana kumbukumbu zaidi ya Albamu dazeni mpaka wa leo, Ana zaidi ya nyimbo thelathini za kipekee zilizoongoza chati, ambapo kumi na sita zimefikia nambari Mmoja.
Alionekana kama kilele takwimu katika historia ya ngoma za kitamaduni za nchi, Travis kuvunja kupitia katikati ya 1980 na kutolewa kwa albamu yake Storms of Life katika rekodi ya Warner Bros ; katika albamu ya kuuzwa zaidi ya nakala milioni tatu. Pia kuanzishwa kwake kama ngoma za kitamaduni za nchi wa kikongwe tendo, na kufuatiwa na mara kadhaa zaidi kuuza zaidi kwa Albamu hela kazi yake. Kuanzia katikati ya miaka ya 1990, hata hivyo, Travis aliona kushuka katika chati yake ya mafanikio. Yeyealitoka Warner Bros mwaka 1997 kuelekea rekodi ya DreamWorks ; pale, hatimaye angeweza kubadili mtazamo wake kwa kuimba nyimbo za injili, Kubadilisha ambayo - pamoja na kusababisha wimbo "Three Wooden Crosses" - imemwezesha kulikomshindia tuzo kochokocho.
Travis, kwa kuongeza katika kuimba, anashikilia uigizaji, kwa maonyesho yake kwenye runinga Wind in the Wire  mwaka 1992. Tangu wakati huo, yeye ana alionekana katika televisheni kadhaa akiigiza na majukumu, mara kwa mara kama mwenyewe.
Maisha ya Utotoni
Randy Travis alizaliwa katika Traywick Bruce, Marshville, Kusini ya Carolina, wa pili kwa watoto sita wa Bobbie, mfanyakazi wa kiwanda, na Harold Traywick, mwekaji farasi, mkulima, na mjenzi aliyeliki  biashara. Alipokuwa akikua, Travis alilazimishwa kuchukua masomo ya gitaa na baba yake na alianza alicheza katika umri wa miaka nane na ndugu yake, Ricky. Travis alianza kunywa katika umri wa 12, na miakani ya 14 mara kwa mara kuvuta bangi, pia alijaribu madawa ya kulevya. Yeye mara nyingi wakapigana na baba yake na aliacha shule ya upili. akawa [[mtoto mtundu]] na alikamatwa kwa makosa mbalimbali, ikiwa ni pamoja na wizi kutumia fujo. Travis tangu alionyesha majuto kwa ngao yake ya zamani.
Harold Traywick aliingisha Randy na Ricky katika talanta kugombea katika klabu ya usiku inayoitwa "Country City, Marekani" katika Charlotte, Kusini mwa Carolina. Randy na Ricky walishikania mafanikio yao duni na kijana mwingine mitaa kutoka chuo cha Forest Hills, James "Spanky" Deese. Deese alikuwa mmoja wa wanariadha bora zaidi katika futiboli mjini wakati huo. Randy na Rickey walimpa moyo Deese kujiingiza katika maisha ya muziki pamoja nao. Wakati huo huo, Ricky, ambaye pia alikuwa mkosaji kisheria, alihukumiwa jela na Randy alikuwa kukamilisha kugombea peke yake, lakini yeye alishinda hata hivyo. Meneja wa klabu, Elizabeth "lib" Hatcher, alichukua nia kuu kwa Travis na akampa kazi ya kuimba katika klabu. Travis akaanza kulenga mziki. Yeye kwanza aliyoandikwa kwa rekodi ya Paula na aliyotolewa ngoma za kibinafsi mbili zilizofeli - "She's My woman" na "Dreamin". Travis alipata 'matatizo ya kisheria aliendelea na alikuwa mahakamani kutokana na ukiukaji kwa muda wa majaribio. Hatcher walikana kwa hakimu na Travis alitolewa chini ya ulinzi na onyo kwamba kama hakimu milele kumwona tena "yeye ni bora alete mswaki wake, kwa sababu atakuwa anaenda jela kwa muda mrefu sana."
Travis alihamia pamoja na Hatcher. Hii kuweka ioevu mwingi zaidi juu yake tayari tete ya ndoa. Hatimaye alipea mumewe talaka, mwaka 1982, na kuhamia Travis mjini Nashville, Tennessee. Travis mara akakataliwa kwa haraka na studio zote mjini. Tepu zake za awali zilikejeliwana rekodi ya Nashville kama kuwa "kongwe mno." Hatcher alichukua kazi kama meneja wa klabu ya usiku, "The Nashville Palace" na waliajiri Travis kamampishi na mwimbaji. Ilikuwa ni wakati huu kwamba uwezekano wa mapenzi kati yao ulianza; Travis alisema "Nadhani sisi tumegundua kiasi gani sisi tunahitajiana."
Yozo Aoki
Yozo Aoki (青木 要三; 10 Aprili 1929 - 23 Aprili 2014) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Mitakawani
Mitakawani ni kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 984 waishio humo.
Randy Travis
Kazi
Mwaka 1982, Travis alitoa albamu ya kujitegemea Randy Ray Live na lib Hatcher kutuiika kwa kupata nafasi na rekodi ya Warner Bros . Hata hivyo, studio waliwaamuru waweke mpenzi yao siri ili wasiwakere mashabiki, na kubadili jina lake la kisanii kutoka Randy Ray mpaka Randy Travis. Mwaka 1985, Warner Brothers walimtolea wimbo wa kipekee "On the Other Hand" ambao ulipata kushika nafasi # 67 kwenye chati nchini. Wimbo wake uliofuata, "1982", ukawa nyimbo 10 bora ikifuatiwa na "On the Other Hand" mwakani 1986. Ukawa wimbo wa kwanza wa Travis kushinda nambari 1.
Albamu yake, Storms of Life, ikaenda kuuza zaidi ya nakala milioni 4. Mwishoni mwa miaka ya 1980 alikuwa na nyimbo nyingi, pamoja na "No Place Like Home" na "Diggin 'Up Bones." Wimbo wake kutoka albamu yake ya pili katika Warner Brothers "Daima na milele" wenye jina "Forever and Ever, Amen" ulianzisha enzi ya nyimbo kongwe za nchi, kuongeza na umaarufu wa nyimbo Halisi za jadi kuwa na mashabiki kochokocho  Kwa miaka miwili ikifuatana, Travis alishinda tuzo ya Grammy kwa Mwanaume bora katika nyimbo kongwe, kwa Albamu Always & Forever  mwaka 1988, na kwa Old 8x10  mwaka 1989. kutokana na mafanikio ya albamu mbili zake za kwanza, Old 8x10  ilithibitisha wingi katika mauzo na  Always and Forever   ilikuwa namba moja kwa wiki 43.
Travis na Hatcher walifunga ndoa mwaka 1991. Mwakani Travis alishiriki katika Voices That Care, mradi wenye waimbaji wengi  na majina mengine ya juu katika muziki moja kwa moja  kuongeza fedha kwa ajili ya askari katika Vita vya Ghuba . Mradi ulijumlisha na  waimbaji wenzake Garth Brooks, Kenny Rogers na Kathy Mattea. Mwakani 1992, Travis mara tena hakuwa juu ya chati, maana wasanii kama vile Garth Brooks, Clint Black na wengine walikuwa wameanza kupata umaarufu. Alichukua mapumziko kutoka muziki na kujihusisha kwenye majukumu kaimu na filamu kadhaa Magharibi. Yeye akarudi na kurekodi albamu ya 1994 This Is Me na wimbo wa kipekee "Whisper My Name".
Mwaka 1997, Travis ipasua njia na Warner Brothers. Yeye alihamia DreamWorks Nashville na kurekodi 'You and You Alone', ambayo zinazozalishwa ya nyimbo 10 bora  "Out of My Bones" na "Spirit of a Boy, Wisdom of a Man." Hizi zilifuatiwa na Albamu  Inspirational Journey (2000), Rise and Shine (2002), na Worship & Faith (2003). Wimbo "Three Wooden Crosses" kutoka katika albamu ya Rise and Shine kufikiwa Nambari 1 na alishinda  wimbo wa mwaka CMA 2003. Mwaka huo, Travis aliwekwa kama # 13 katika waume bora zaidi katika CMT.  Travis aliendelea kuigiza katika filamu na televisheni; yeye alionekana katika vipindi kadhaa na katika mfululizo Touched by an Angel.  Albamu yake, Passing Through,  ilitolewa Novemba 2004. Ilikuwa pamoja na muziki mkongwe wa nchi wa miaka ya awali wake, pamoja na injili mvuto kutoka albamu yake ya hivi karibuni zaidi. Baada ya kutolewa kwa [16] mwaka 2005 na albamu ya Krismasi Nyimbo za Season  mwaka 2007, Travis iliyotolewa brand new single yake "Faith in You" kama shusha bure rasmi tovuti yake. Ni kotekote ya Julai 2008 kutolewa kwa albamu yake ya karibuni, Mshiriki katika Bend. Pamoja na kutolewa moja ya bure, pia Randy Travis.com ilibadilishwa kikamilifu, pamoja na fursa kwa mashabiki kuunda vitengo na kujiunga na klabu ujao mashabiki rasmi. Mwandishi Anthony Maurizio ameziumba Kuchimba Up Indeevar blog mfululizo, ambayo inatoa ni busara ndani ya sasa Randy Travis matukio yanayohusiana na huchota idadi kubwa ya wageni tovuti ilitolewa tarehe 17 Machi 2009, kama 2 diski seti ya nyimbo zake bora zaidi.
Maisha ya binafsi
25 Juni 1989, New York Times ilisema kwamba "hakuna kukosea katika mapenzi kati ya [Travis '& Hatchers'] uhusiano au nguvu kila hupata kutoka humo." Hata hivyo, mwaka 1991, a makala yalichapishwa kwa madai kwamba  Travis alikuwa shoga na kwamba alikuwa anatafuta mpenzi wa kiume. Tukio hili liliwahamakisha yeye na kuvutiwa naye na Elizabeth "lib" Hatcher kuja mbele na uhusiano wao; wao walikuwa ndoa wiki kumi baadaye katika sherehe binafsi.
Travis ni Mkristo na ametoa ngoma za kiinjili nne au rekodi ya kikristo, ambazo, katika mpangilio,  Inspirational Journey; Rise and Shine; Worship and Faith; and Glory Train.
Tuzo katika Viwanda
Tuzo za akademia ya ngoma kongwe
Muungano wa tuzo wa ngoma kongwe
Shindano la Grammy
Yozo Aoki
Aoki alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 5 Januari 1955 dhidi ya Burma. Aoki alicheza Japani katika mechi 1.
Kitayabas
Kitayabas (pia Kiayta-Tayabas) ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino iliyozungumzwa na Watayabas. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kitayabas, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kitayabas iko katika kundi la Kifilipino.
Columbus, Ohio
thumb|Kiwanja kilichopo Ohio thumbnail|right|280px|Mji wa Columbus, Ohio
Columbus ni mji mkuu wa jimbo la Ohio. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao milioni 1.8. Mji upo m 275 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Mlima Jamimbi
Mlima Jamimbi (pia Chamembe) ni mrefu zaidi kati ya Milima ya Kipengere (kwa Kiingereza: "Kipengere Range" au "Livingstone Mountains") ambayo iko kusini magharibi mwa Tanzania kwenye ncha ya kaskazini ya Ziwa Malawi. Kama Mlima Mtorwe (m 2961) inahesabiwa kuwa sehemu ya Kipengere, Jamimbi ni mlima mkubwa wa pili.
Mlima Jamimbi uko 9° 41' S na unashuka moja kwa moja ziwani.
Kilele chake kiko mita 2,925 juu ya usawa wa bahari.
Mia saba na tisini na saba
Mia saba na tisini na saba ni namba inayoandikwa 797 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 796 na kutangulia 798.
797 ni namba tasa.
Ludovick John Mwanazila
Ludovick John Mwanazila (amezaliwa tar. 8 Januari 1950) ni mbunge wa jimbo la Kalambo katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
164
Makala hii inahusu mwaka 164 (Baada ya Kristo).
Waliofariki
160er
Uhuru wa nafsi
Uhuru wa nafsi ni hali kamili ya ndani ambayo mtu ameondolewa vifungo vyote vilivyomzuia asiwe mwenyewe kweli wala asitende anavyoona ni vema kutenda. Kadiri mtu alivyopatwa na vizuio vya namna hiyo hapo awali, anahitaji kupiga hatua nyingi ya ukombozi au uponyaji wa ndani, pengine kwa msaada wa watu wengine wanaoweza kumpatia ushauri nasaha.
Safari ya uhuru
Ndani mwetu mambo mbalimbali yameunganika na kufanya kazi pamoja tuwe tulivyo. Hasa mwili na roho vimeunda kiumbe kimoja kizima, yaani binadamu. Sehemu ya kwanza, inayoonekana, ni mwili. Mwili wetu ni wa ajabu, lakini nafsi ni ya ajabu zaidi: kwa kumbukumbu tunashika yaliyopita na kwa ubunifu tunaweza kujichorea picha za mambo tusiyowahi kuyaona, pia kubuni vitu vipya. Kwa akili tunaweza kujua na kuelewa mambo mengi; akili inakusanya habari mbalimbali, inazipanga na kuzipeleka kwa utashi ili uchague na kuamua. Binadamu ni tofauti na wanyama wote hasa kwa sababu anaweza kuchagua au kukataa kitu chochote chema au kibaya, hata tunu za maadili na dini na hatimaye Mungu. Lakini je, hiari yetu ni kamili? Tuache kwamba pengine watu wanatumia nguvu tusitende tunavyotaka. Tunachohitaji kuona ni kama ndani mwetu mna mambo yanayopunguza uhuru. Neno hilo linaelezwa na kamusi kuwa “hali ya kutotawaliwa na mtu au nchi nyingine; hali ya kufanya mambo bila ya kuingiliwa”. Je, maneno hayo yanaridhisha? Kadiri ya elimunafsia, mtu huru hasa ni yule aliyekomaa, kwa kuwa ametimia katika umbile lake asizuiwe na chochote. Mtazamo huo wa kibinadamu unakamilishwa na ule wa imani unaoonyesha kuwa mtu huru hasa ndiye mtakatifu, yaani yule anayeongozwa na ukweli na upendo katika yote. Uhuru ni kazi. Maisha yetu yote ni safari ambayo tujifunze kuwa huru kweli kuanzia ndani. Hali hiyo haipatikani ghafla, wala kimuujiza, wala kwa kukua kiumri. Kutokana na dhambi ya asili tunakuwa huru polepole, na kwa sharti la kufuata hatua zinazotakiwa. Kulingana na bidii tunazozifanya, mara tunaweza kufaulu, mara tunakuja kushindwa, kama vile mambo tunayokutana nayo mara ni ya kufurahisha na kutia moyo, mara ni ya kukatisha tamaa. Safari hiyo ina matatu ya maana sana: 1. Uhuru kutoka vizuio. 2. Uhuru kwa ajili ya malengo. 3. Uhuru pamoja na wenzetu.
Vizuio vya uhuru
Tuanze kuona vizuio vinavyotufanya tusiwe huru kabisa; lengo letu ni kutoka katika hali hiyo. Vizuio vya kwanza ni maelekeo ya silika tuliyorithi. Sisi ni watoto wa watu: hatukuumbwa moja kwa moja, bali kupitia wazazi. Tumerithi maumbile yao, na kwa njia yao tumerithi yale ya akina babu na bibi na ya wazee wa kale kabisa. Tutake tusitake, tangu tutungwe tunaelekea kuwa sawa nao katika mema na mabaya, hasa sawa na mmojawao kitabia. Vizuio vingine ni mazingira tunayoishi, yale tunayoyaona na tunayoyasikia kandokando yetu kuanzia utotoni. Huo pia ni mkondo unaotusukuma tutende namna fulani bila ya kupima na kuamua wenyewe kwa uhuru. Siku hizi mazingira yanategemea sana vyombo vya upashanaji habari ambavyo vinafanya ulimwengu mzima uwe kama kijiji kimoja tu, na utamaduni wake kuelekea kuwa mmoja. Uhuru wetu unapunguzwa pia na mazoea yetu ya kufanya mambo kadhaa, tena kuyafanya namna ileile. Hivyo tunaweza tukashindwa kujiuliza kama ni mema au mabaya ili tuyaache yakiwa mabaya. Tena uhuru wetu unapunguzwa na maono (kuogopa, kukasirika, kufurahi n.k.). Hayo ni hali za nafsi zinazoonekana kwa nje kupitia mwili. Ni maitikio yetu kwa mambo au watu fulanifulani ambayo hatuyaamui yatokee. Kinyume chake yenyewe yanatusukuma kutenda au kutotenda namna fulani. Maono hayo yanaonyesha tunathamini nini. Mbali ya mambo yaliyo katika upeo wa ufahamu wetu, ndani mwetu mna mambo tusiyoweza kuyafahamu kwa kuwa yamefichika kabisa kama katika kisima kirefu. Baadhi yake ndiyo asili ya matatizo ya nafsi yetu. Tusipoyakabili kwa ukweli na kuyatoa nje hatutapona. Kweli kuna mengi kuliko macho yawezayo kuyaona. Mifano ya vizuio vya ndani: 1. mambo ya ndani ambayo tunayatambua au la na ambayo yametokana na matatizo yasiyotatuliwa tuliyoyapata utotoni; 2. mazoea mabaya (majivuno, uroho, uasherati, uongo, ukaidi n.k.); 3. hali ya dhambi inayotutenga na Mungu; 4. kujisikia watu wasio na maana; 5. kujisikia wabaya sana, wenye makosa yote; 6. kuona haya kupita kiasi; 7. woga wa kujitokeza; 8. kuishi kijuujuu. Mifano ya vizuio vya nje: 1. haja za mwili (chakula, kinywaji n.k.); 2. hali ya afya (vilema n.k.); 3. masharti ya mazingira na jamii (sheria, mila, desturi, miiko n.k.); 4. kutegemea wakubwa kama watoto wadogo.
Kuwa huru kutoka vizuio
Ili tuweze kuvishinda vizuio hivyo inatubidi: Tusiendelee kujitetea kwamba, “si kosa langu, ni tabia yangu, siwezi kujishinda, sitabadilika, nashindwa kujirekebisha, huyu simpendi, bahati mbaya n.k.” La sivyo tutabaki daima “watumwa wetu wenyewe”, na matokeo yake yatakuwa kama ifuatavyo:
Kama hatujatambua vizuio vya namna hiyo vinayotufanya watumwa, tukumbuke matukio yaliyopita, hisia zetu, mazoea yetu n.k. Tujiulize:
Kuwa huru kwa ajili ya lengo
Miguu yako inakufaa nini usipojua njia ya kwenda mahali? Vifaa vyako vina kazi gani usipofahamu nyumba ipi unataka kujenga? Utajiri wa upendo wako una faida gani ikiwa hujaamua utauelekeza kwa nani? Ina maana gani kujitawala kwa kuyashinda yasiyokufaa (maelekeo au mazoea mabaya, vizuio n.k.) usipoelekeza uhuru wako kwenye wema fulani? Basi, baada ya kujikomboa kutoka utumwa wa nje au wa ndani, ni kazi yako kuulinda uhuru uliojipatia, usije ukatawaliwa tena kwa njia tofauti. Uhuru wako usikose lengo lenye maana na ukweli, ukingojea mambo yatokee yanavyotaka bila ya wewe kujishughulisha. Kinyume chake, utambue ubora wa kutekeleza uhuru kama changamoto inayostahili uipokee, ubunifu wa mambo mapya utakaojitokeza katika utendaji wa bidii, uwezo wa kujiamulia kadiri ya lengo jema. Uhuru ni fursa kubwa ya kujijenga sawasawa, kufuatana na tunu za maana, kutekeleza mpango kamambe kwa maisha yako, kuitikia wito toka kwa Mungu, kutambua uhuru unavyoundwa na wajibu wa kutumikia watu, kujitawala kwa bidii na bila ya kurudi nyuma ili uwe mwaminifu, kujali [[utu wako na dhamiri yako na kuweza kujitolea kadiri ya tunu unazozithamini bila ya kudai kitu. Fanya uamuzi wako wa msingi ambao uwe daima na kipaumbele katika maisha yako na kuongoza maamuzi mengine mengi madogomadogo. Uhuru wako usiwe tena kuchagua kati ya mema na mabaya, bali kuchagua mema yale yanayofaa zaidi kwa utu wako na wa wenzako. Kisha kutambua tunu za maisha yako, polepole utatambua pia kuwa chemchemi na msingi wake ni Mungu mwenyewe. Bila yake uko bado katika hatari ya kutofikia uhuru wa kweli, au kutoudumisha au kutochuma matunda yake. Uhuru wako utakamilika hasa kwa kuwajibika kwa wengine, kutokana na kuwathamini kama watu wanaostahili heshima na huduma yako. Hapo utakuwa macho kutambua wanayoyahitaji na utakuwa tayari kujitolea na ujuzi, mang’amuzi na vipawa ulivyo navyo bila ya kujali gharama (hata kama ni kutoa uhai wako) wala kurudi nyuma kwa lolote. Kielelezo cha uhuru huo ni Yesu, halafu mtume Paulo, aliyejichagulia tunu za maisha, halafu akajitoa mhanga kuzitekeleza. “Maana, ingawa nimekuwa huru kwa watu wote, nalijifanya mtumwa wa wote, ili nipate watu wengi zaidi... Kwa wanyonge nalikuwa mnyonge, ili niwapate wanyonge. Nimekuwa hali zote kwa watu wote, ili kwa njia zote nipate kuwaokoa watu” (1Kor 9:19,22).
Kuwa huru pamoja na wengine
Tukiongozwa bado na ubinafsi jitihada zetu hazitatosha kuondoa vizuio vyote vinavyotufanya tusifikie uhuru wa mtu aliyekomaa. Tutapata uhuru huo ikiwa tu tunafungamana vizuri na jumuia. Tutaupata pamoja na wale tunaoishi nao, tukithaminiana na kuongozana katika safari ya kuelekea uhuru wa kweli. Tusipopiga hatua hiyo ya lazima tutazidi kustawisha ubinafsi wetu na kuwa mzigo kwa jumuia. Ili kupata maendeleo ya kweli ni lazima tushirikiane na kufanya bidii jumuia nzima katika kufuata lengo maalumu la maisha, kadiri ya alama za nyakati na mahitaji ya jamii. Kwa ajili hiyo tuwe tayari kuungana na wengine kwa kuachana na mazoea ya ubinafsi, uvivu na starehe, na kwa kupokea mawazo yao katika kutekeleza mipango ya jumuia. Hivyo polepole tutajisikia “sisi”, tutaonja uzuri wa kuwa kitu kimoja na kushirikiana kikamilifu pamoja na kuheshimu uhuru wa kila mmoja.
Karaisalı
thumb|Karaisalı ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Adana kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Kidumagat-Remontado
Kidumagat-Remontado ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Wadumagat. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kidumagat-Remontado imehesabiwa kuwa watu 2530. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kidumagat-Remontado iko katika kundi la Kifilipino.
Fitchburg, Massacusetts
thumbnail|right|280px|Muonekano wa Mji wa Fitchburg, Massacusetts
thumb|right|260px|Mahali pa Fitchburg katika Worcester County na [[Massachusetts]] Fitchburg ni mji wa Marekani katika jimbo la Massachusetts. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 39,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 143 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 73 km².
Agrisi wa Trier
thumb|Mt. Agrisi. Agrisi wa Trier (kwa Kilatini: Agricius au Agritius; 260 hivi - Trier, leo nchini Ujerumani, 329/335) alikuwa askofu wa kwanza kujulikana kwa hakika wa mji huo kwa kuwa alishiriki Mtaguso wa Arles mwaka 314.
Aligeuza ikulu, iliyotolewa na malkia Helena, kuwa kanisa.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari au 19 Januari.
NQ
NQ au nq ni kifupi cha:
Eliewaha Mshana
Eliewaha E. Mshana alikuwa ni mwanzilishi wa Dayosisi ya Pare, Kanisa la Kiinjili la Kilutheri Tanzania na askofu wake wa kwanza.
Teresa Clotilde del Riego
Teresa Clotilde del Riego, (7 Aprili 1876 - 23 Januari 1968) alikuwa mpiga kinanda, mwimbaji na mtunzi wa nyimbo. Asili yake ni Mhispania..
Eliewaha Mshana
Dayosisi ya Pare ilizaliwa kutoka Dayosisi ya Kaskazini ambayo ilikuwa inaongozwa na Marehemu Askofu Stephano Moshi.
Kabla kuwa askofu Mshana alikuwa mwalimu wa theolojia na mkuu wa Chuo cha Theolojia Makumira ya KKKT hadi 1972.
Basseterre
Basseterre ni mji mkuu wa shirikisho la Saint Kitts na Nevis ambalo ni nchi ya visiwani ya Antili Ndogo kwenye Bahari Karibi. Idadi ya wakazi ni takriban 15,500 (2005).
Mjini kuna kitovu cha kiuchumu wa visiwa, uwanja wa ndege na viwanda vya sukari.
Mwimbaji Joan Armatrading alizaliwa Basseterre kabla ya kuhamia Uingereza na wazai wake akiwa mtoto.
Historia
Basseterre iliundwa na Wafaransa 1627 ikawa mji mkuu wa koloni ya Kifaransa ya St. Christophe. 1627 pamoja na kisiwa chote ilitwaliwa na Uingereza.
Kikuku-Uwanh
Kikuku-Uwanh ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wakuku katika jimbo la Queensland. Mwaka wa 1981, kulikuwa na wasemaji wa Kikuku-Uwanh 40 tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuku-Uwanh kiko katika kundi la Kipaman.
Mia saba na tisini na nane
Mia saba na tisini na nane ni namba inayoandikwa 798 kwa tarakimu za kawaida na DCCXCVIII kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 797 na kutangulia 799.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 3 x 7 x 19.
Mto Kitirigbo
unapatikana katika wilaya ya Moyo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mlima Kwakanda
ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.
Reizo Fukuhara
Reizo Fukuhara (福原 黎三; 2 Aprili 1931 - 27 Februari 1970) alikuwa mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Fukuhara alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 5 Januari 1955 dhidi ya Burma. Fukuhara alicheza Japani katika mechi 2.
Bunge la Umoja wa Afrika
Bunge la Umoja wa Afrika ni mkutano wa wawakilishi wa nchi wanachama wa Umoja wa Afrika.
Wabunge wake 265 hawapigwi kura na raia wa nchi wanachama bali wanateuliwa na bunge za nchi wanachama. Kwa sasa kazi ya bunge ni kutoa ushauri tu kwani haina mamlaka ya kutunga sheria.
Makao makuu ya bunge yapo mjini Midrand (Afrika Kusini, sasa kwa muda katika jengo la Gallagher Estate katikati ya Johannesburg na Pretoria. Afrika Kusini inalipa gharama za makao na za ofisi ya bunge.
Mkutano wa kwanza ulifanyika Machi 2004. Mwenyekiti wa kwanza wa bunge hilo alikuwa Gertrude Mongella kutoka Tanzania.
163
Makala hii inahusu mwaka 163 (Baada ya Kristo).
Waliofariki
160er
Seyhan
thumb|Seyhan thumb|Seyhan
Bunge la Umoja wa Afrika
Ana makamu wanne kutoka kanda nne za Afrika, nao ndio:
Gumesindi na Servidi
Gumesindi na Servidi (walifariki Cordoba, leo nchini Hispania, 852) walikuwa Wakristo waliofia imani yao chini ya utawala wa Waislamu. Gumesindi alikuwa padri na Servidi mmonaki.
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 13 Januari.
Hekaya za Abunuwasi
thumbnail|right|200px|Jalada la Nasreddin katika lugha ya [[Kiazeri; hadithi zake zinafanana zile za Abunuwasi]] Hekaya za Abunuwasi ni mkusanyo wa hadithi fupi zinazosimulia habari za Abunuwas. Hadithi hizi hazina uhusiano halisi na Abu Nuwas, mshairi Mwarabu aliyeishi Baghdad mnamo mwaka 800 BK.
Abunuwasi wa hekaya ni mjanja anayeshindana mara kwa mara na tabia mbaya za watu wenzake kama vile walafi, matajiri wasio na huruma, akiwadanganya kwa kutumia mbinu zao wenyewe. Mara nyingi hadithi zilezile zinasimuliwa pia katika nchi nyingine za Waislamu kwa majina kama hekaya za Nasreddin, Guha au "hekaya za Mullah".
Mchoraji Mtanzania Godfrey Mwampembwa (anayejulikana kwa jina la Gado) alitunga kitabu cha vibonzo kwa jina la Abunuwasi kinachosimulia tatu za hekaya zake. Kitabu hiki kilitolewa na Sasa Sema Publications mwaka 1996. Kuna matoleo kadhaa ya hekaya ya miaka ya nyuma.
Mfano 1
Aliporudi pale mwanzo kukitafuta alichokiacha awali lakini hakukikuta tena, alijaribu kukitafuta lakini hakukiona. Basi akadhani kuna mtu amekiokota. Akarudi haraka alipomfunga mbuzi wake nako pia hakumkuta mbuzi wala kile kiatu kimoja. Mwisho akawa amemkosa mbuzi na viatu, Ndoto zote za Abunuwasi kupata utajiri zikaruka na akabaki na umasikini wake kwa sababu ya tamaa yake.
Seyhan
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Adana kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Jean E. Williams
Williams alibadili mbinu yake ya uandishi na kuanza kufundisha kisha akarudi katika Chuo Kikuu cha Toronto ili kufundisha kuimba na kupiga kinanda. Na baadaye alifundisha huko Cleveland, Ohio, St. Louis, Missouri, kabla ya kuhamia Portland, Oregon, 1932.
Petro wa Kapitolias
Petro wa Kapitolias (alifariki Capitolias, katika Batanea, leo nchini Yordani, 715) alikuwa padri aliyefia dini ya Ukristo mwanzoni mwa utawala wa Waislamu sehemu za Syria.
Kwa kuwa alitangaza Injili barabarani, alikatwa ulimi, mikono na miguu, na hatimaye alisulubiwa  kama alivyotamani sana.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Januari au 4 Oktoba.
Haki za binadamu nchini Korea Kaskazini
Rekodi ya haki za binadamu ya Korea Kaskazini mara nyingi inachukuliwa kuwa mbaya zaidi duniani na imelaaniwa duniani kote, huku Umoja wa Mataifa, Umoja wa Ulaya na makundi kama vile Human Rights Watch wakikosoa rekodi ya nchi hiyo. Mashirika mengi ya kimataifa ya haki za binadamu yanachukulia Korea Kaskazini kuwa haina ulinganifu wa kisasa kuhusiana na ukiukaji wa uhuru.
Elizabeth II wa Uingereza
Kuhusu malkia mwingine mwenye jina hili ona Elizabeth I wa Uingereza
thumb|200px|Elizabeth II mwaka 2006. Elizabeth II alikuwa malkia wa Ufalme wa Muungano wa Britania (Uingereza na Welisi na Uskoti) na Ireland Kaskazini tangu mwaka 1952 hadi kufariki dunia tarehe 8 Septemba 2022. Alikuwa malkia kwa miaka 70 na siku 214. Katika historia yote ya dunia wako watawala wachache waliodumu madarakani muda mrefu kuliko yeye. Soma zaidi wasifu wake hapa Anafuatwa na mwana wake wa kwanza, Charles III wa Uingereza.
Alizaliwa kwa jina la Elizabeth Alexandra Mary Windsor mjini London tarehe 21 Aprili 1926 kama mtoto wa kwanza wa mfalme George VI wa Uingereza na Elizabeth Bowes-Lyon.
Alitangazwa kuwa malkia tarehe 6 Februari 1952 mara moja baada ya kifo cha baba yake George VI. Wakati ule alikuwa akitembelea Kenya iliyokuwa bado koloni la Uingereza akatembelea milima ya Aberdare.
Alipokea taji katika ibada rasmi tarehe 2 Juni 1953 kwenye kanisa la Westminster Abbey.
Kama mkuu wa Jumuiya ya Madola alikuwa pia mkuu wa dola wa nchi zifuatazo ndani ya jumuiya hii :
Katika nchi zote aliposhika cheo hakuwa na mamlaka ya kiserikali ila alitawala kama mfalme wa kikatiba katika muundo wa serikali ya kibunge.
Milima ya Matemdawanu Namiboko
ni vilima vilivyoko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.
Urefu wake ni mita 416 juu ya usawa wa bahari.
NR
NR au nr ni kifupi cha:
Myunga
Myunga ni kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,591. walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53910.
Kata hii ina jumla ya vijiji saba ambavyo ni Myunga, Lwasho, Mpui, Isunda, Machindo, Mfuto na Namsinde II.
Katika kata hii pia kuna mto mkubwa uitwao Mto Momba.
Shughuli kuu katika kata hii ni kilimo. Mazao yanayolimwa ni kama vile, mahindi, alizeti, maharage, karanga, mpunga n.k.
Pembetatu ya Kiangazi
Pembetatu ya Kianganzi (ing. summer triangle) ni umbo la pembetatu kwenye anga la nusutufe ya kaskazini ya Dunia inayofanywa na nyota angavu tatu ambazo ni Vega katika Kinubi (Lyra), Dhanabu ya Ukabu (Deneb) katika Dajaja (Cygnus) na Tairi (Altair) katika Ukabu (Aquila).
Chrisant Majiyatanga Mzindakaya
Chrisant Majiyatanga Mzindakaya alikuwa kwa muda mrefu mbunge katika bunge la kitaifa nchini Tanzania kwa kutokea katika chama cha CCM. Aliwahi pia kuwa mkuu wa mkoa na waziri. Alifariki mnamo Juni 7 2021.
Pembetatu ya Kiangazi
Pembetatu ya Kiangazi si kundinyota halisi jinsi zinavyoelezwa na Ukia, bali nyota zake ni sehemu za makundinyota matatu tofauti za Kinubi (Lyra), Dajaja (Cygnus) na Ukabu (Aquila).
Usiku wa manane pembetatu hii inaonekana vema katikati ya anga katika nchi za nusutufe ya kaskazini wakati wa Juni - Agosti. Katika Afrika ya Mashariki inafika tu kiasi juu ya upeo wa anga kuanzia masaa ya jioni hadi usiku manane katika miezi ya Agosti hadi Novemba.
Albany, New York
thumbnail|right|280px| Sehemu ya mji wa Albany, New York
Haki za binadamu nchini Saudi Arabia
Haki za binadamu nchini Saudi Arabia ni mada ya wasiwasi na utata. Serikali ya Saudia ambayo inawaamuru Waislamu na wasio Waislamu kufuata sheria za Kiislamu chini ya utawala kamili wa Baraza la Saud, imekuwa ikishutumiwa na kulaumiwa na mashirika na serikali mbalimbali za kimataifa kwa kukiuka haki za binadamu ndani ya nchi hiyo.
161
Makala hii inahusu mwaka 161 (Baada ya Kristo).
Waliofariki
160er
Gardner, Massachusetts
thumbnail|right|280px|Sehemu za Mji wa Gardner, Massachusetts
Mto Kochi
unapatikana katika wilaya ya Moyo, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Deborah Martin-Downs
Deborah Martin-Downs ni mtaalamu wa biolojia wa Kanada ambaye anajihusisha na utafiti wa samaki na mazingira ya samaki majini. Yeye amefanya kazi kama mshauri na mkurugenzi wa Toronto na Mamlaka ya Hifadhi ya Mkoa (TRCA) katika ikolojia na uhifadhi kwa zaidi ya miaka 30 huko Toronto. Kwa sasa ni Afisa Mkuu wa Uhifadhi wa Bonde la Credit Valley. Pia anasimamia miradi ya uhifadhi wa mazingira ndani na nje ya Toronto.
Ndalambo
Ndalambo  ni jina la kata ya Wilaya ya Momba katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,693 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53904.
Deborah Martin-Downs
Wasifu
Martin-Downs alilelewa Kanada na alipendezwa na masuala ya mazingira alipokuwa katika shule ya sekondari. Amehitimu shahada ya biologia na maswala ya mazingira katika chuo cha maji cha Mwaka 1979.
Alifanya kazi kama mshauri wa mazingira, kwanza kama mwanabiolojia msaidizi wa majini na Ecoplans na kisha kama sehemu ya Mkakati wa Usimamizi wa Maeneo ya Maji ya Toronto (TAWMS) hadi 1982., alipopokea udhamini kutoka Baraza la Utafiti wa Sayansi ya Asili na Uhandisi. alipopokea udhamini kutoka [[Baraza la Utafiti wa Sayansi ya Asili na Uhandisi
Kikuku-Yalanji
Kikuku-Yalanji ni lugha ya Kipama-Nyungan nchini Australia inayozungumzwa na Wakuku katika jimbo la Queensland. Katika sensa ya mwaka 2006, kulikuwa na wasemaji wa Kikuku-Yalanji 360, na lugha imo hatarini mwa kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikuku-Yalanji kiko katika kundi la Kiyalandyiki.
Yüreğir
thumb|Yüreğir thumb|Yüreğir
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Adana kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Kiagta cha Villa Viciosa
Kiagta ya Villa Viciosa ilikuwa lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino iliyozungumzwa na Waagta. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiagta ya Villa Viciosa, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Villa Viciosa iko katika kundi la Kifilipino.
162
Makala hii inahusu mwaka 162 (Baada ya Kristo).
LDP (Kenya)
Liberal Democratic Party (LDP) ni chama cha kisiasa nchini Kenya. Ilikuwa na wabunge 59 baada ya uchaguzi wa Kenya wa 2002 ikiwa sehemu ya NARC yaani maungano ya kisiasa tawala katika Kenya baada ya 2002. Haikugombea bunge kwa jina lake katika uchaguzi wa 2007 bali wanachama wake walishiriki katika Orange Democratic Movement.
Kuunda NARC
Punde baada ya kuingia LDP viongozi walianza majadiliano na maungano wa upinzani National Alliance of Kenya (NAK) yaliyounganisha chama cha DP chini ya Mwai Kibaki na vyama vidogo vingine kama NPK ya Charity Ngilu na FORD-Kenya ya Michael Wamalwa. NAK na LDP walipatana kugombea uchaguzi pamoja kwa jina la National Rainbow Coalition (NARC). Kibaki aliteuliwa kuwa mgombea wa urais na Odinga aliahidiwa atakuwa waziri mkuu baada ya sahihisho la Katiba.
NS
NS au ns ni kifupi cha:
LDP (Kenya)
Chama tawala
LDP iliendelea kudai mapatano yafuatwe ikakataliwa na polpole kuelekea upande wa upinzani hata kama bado ilikuwa sehemu ya serikali.
Farakano ya katiba
Mwaka 2005 Kibaki alijaribu kupitisha katiba mpya isiyopungua sana madaraka yake. Hapa sehemu kubwa ya LDP pamoja na KANU wakiungana kwa harakati ya machungwa (ODM) walipinga pendekezo la katiba katika kura maalumu ya wananchi na pendekezo likakataliwa na wananchi.
Kibaki alijibu kwa kufuta serikali akiwaachisha mawaziri wote. Serikali mpya ilikuwa bila wawakilishi wa LDP tena.
Harakati ya machungwa
LDP ikaunda harakati ya ODM kama chama cha Orange Democratic Movement pamoja na KANU na kuandaa uchaguzi wa 2007. KANU ikajiondoa baadaye katika ODM lakini sehemu ya wanasiasa wake walibaki upande wa ODM.
Katika uchaguzi wa bunge wa 2007 LDP haukupeleka tena wagombea kwa jina lake ila tu kupitia ODM.
Nambinzo
Nambinzo  ni kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 25,951 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53314. Eneo la Nambinzo lina wakazi wanaojishughulisha na kilimo pamoja na ufugaji na msingi mkuu wao ni kwa ajili ya chakula na si biashara. Kahawa ndilo zao pekee la biashara kama ilivyo katika wilaya yake na kata nyingine.
Mlima Mlowa
ni jina la mlima ulioko katika Mkoa wa Morogoro nchini Tanzania.
Una urefu wa mita ? juu ya usawa wa bahari.
Hatua za ukuaji wa mtoto
Hatua za ukuaji wa mtoto ni hatua za kinadharia za ukuaji wa mtoto, ambazo nyingine zinasemekana katika nadharia za kuzaliwa. Makala hii inazungumzia hatua zinazokubalika zaidi za maendeleo ya mtoto.
Ukuaji wa jumla wa mtoto humuangalia pande zote, kama mtu mzima - kimwili, kimhemko, kiakili, kijamii, kimadili, kitamaduni na kiroho. Kujifunza juu ya ukuaji wa mtoto ni pamoja na kusoma mifumo ya ukuzaji na ukuaji. Tabia za maendeleo wakati mwingine huitwa hatua muhimu - zinazoelezea muundo unaotambuliwa wa maendeleo ambao watoto wanategemewa kufuata. Kila mtoto hukua kwa njia ya pekee; Walakini, kutumia kanuni husaidia katika kuelewa mifumo hii ya jumla ya maendeleo wakati wa kugundua tofauti kati ya watu.
Njia mojawapo ya kugundua shida zinazoenea za maendeleo ni ikiwa watoto wachanga wanashindwa kufikia hatua muhimu za maendeleo kwa wakati au wakati wote.
Milima ya Ufa Mashariki
thumb|Mlima Kilimanjaro. Milima ya Ufa Mashariki au Milima ya Afrika Mashariki ni safu mbili za milima ya eneo la Maziwa makubwa ya Afrika, katika nchi za Kenya, Uganda, Tanzania, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, Rwanda na Burundi. Inaitwa hivyo kutokana na uhusiano wake na Bonde la Ufa la Afrika ya Mashariki kati ta mto Zambezi na Bahari ya Shamu; safu ya magharibi ina: Milima ya Virunga, Milima ya Mitumba na Milima ya Rwenzori, wakati ile ya mashariki ina vilele vya juu zaidi katika bara zima la Afrika: Mlima Kilimanjaro (mita 5,895, sawa na futi 19,340) na Mlima Kenya (mita 5,199, futi 17,058). Kati ya milima mingine kuna Mlima Elgon kati ya Kenya na Uganda. Yote, isipokuwa Ruwenzori ina asili ya volkeno.
Milima hiyo kupanda takriban zaidi ya futi elfu kumi na sita na vilele juu hufunikwa na barafu inagawa milima hiyo ni karibu sana na ikweta.
Katika nchi ya Kenya, kuna Mlima Kenya, Milima ya Aberdare, Mharara wa Mau. Juu ya mpaka wa Kenya na Uganda, kuna Mlima Elgon. Kilimanjaro inaenea juu ya mpaka wa nchi ya Tanzania na nchi ya Kenya. Kaskazini mwa Tanzania, kuna Mlima Meru pia. Milima ya Rwenzori ni katikati ya Ziwa Albert na Ziwa Edward juu ya mpaka wa nchi ya Uganda na nchi ya Kongo. Milima ya Virunga yanaenea juu ya mpaka wa nchi wa Uganda, nchi wa Rwanda, na nchi wa Kongo.
Katika nchi ya Kenya, Mlima Lesatima (Satima) ni kilele cha juu katika Milima ya Aberdale na ni futi elfu kumi na tatu mia moja na ishirini. Mharara wa Mau na Milima ya Aberdare yanapanda kutoka sehemu ya mashariki ya Bonde la Ufa wa Mashariki. Mlima Elgon inaanza takriban futi elfu sita mia mbili. Mlima huu una majabali mengi na takriban maili tano mrefu. Wana vilele vengi, lakini Wagagai, ambao kilele juu wa Mlima Elgon, ni futi elfu kumi n nne mia moja na sabini na nane. Mlima Kenya ni pili mlima wa juu katika Afrika. Mlima huu inaenea takriban maili tisini na tano katika upandaji za futi elfu nane. Vilele pacha katika Mlima Kenya ni wanaitwa Batian na Neilion. Kilimanjaro na mlima wa juu katika Afrika yote. Mlima hupanda mpaka futi elfu kumi na tisa mia tatu na arobaini katika kilele Uhuru
Katikati ya Uganda na Kongo, Milima Rwenzori ni maili themanini. Milima Rwenzori pamoja na Mlima Baker na Mlima Gessi, Mlima Stanley, Mlima Speke, Mlima Emin na Mlima Luigi di Savoia.
Katikati Uganda, Kongo, na Rwanda ni Milima ya Virunga ambayo ni ya volkano pia. Volkano katika sehemu ya Kongo zinaitwa Nyamulagira, Nyiragongo, na Mikeno. Volkano juu ya mpaka wa Congo na Rwanda ni Karisimbi na Visoke. Sabinio, Mgahinga na Muhavura ni juu ya mpaka wa Rwanda and Uganda na yanaitwa Milima Mufumbiro.
Ukomavu
Sifa za mtu aliyekomaa
1. Anayatambua mambo yalivyo. Anajitambua na kuwatambua wengine walivyo. Anatambua matukio pia katika sifa na kasoro. Anatambua yale anayoyaweza na yale asiyoyaweza. Hana wivu wala hofu. Anapima hali mbalimbali bila ya kufumba macho mbele ya mambo yasiyompendeza bali anatumia akili akabiliane nayo. 2. Anakubali hali ilivyo. Anajikubali na kuwakubali wengine walivyo. Akiona kasoro hachukii, bali kwanza anakubali hali ilivyo, halafu anajitahidi kuirekebisha iwezekanavyo. Hata akishindwa anakubali na kuvumilia. Vilevile anaweza kuyakubali mabadiliko na mambo mapya bila ya hofu, kwa kuwa anapima yote bila ya kufadhaika kwa kusema, “Itakuwaje?”
3. Anawajibika. Hangoji kuambiwa kila mara afanye nini na vipi, bali anaona mwenyewe anavyotakiwa kutenda, halafu anaamua kwa moyo ayatende. Ndiyo sifa kuu ya mtu aliyekomaa kweli: ana mwongozo wa maisha ndani mwake. Anazingatia pia kanuni za jamii na kusikiliza mashauri, lakini uamuzi wake unatoka ndani. 4 Anajiongoza kwa kuzingatia tunu alizojichagulia. Anaelekeza maisha yake upande fulani alivyoazimia. Katika kuamua la kufanya anafuata tunu hizo, si mkondo kama wanavyofanya kondoo. 5. Anahusiana vema na watu kwa sababu anawakubali, anawaheshimu na kuamini wanaweza kutenda mema. Anaelewa shida zao na kuwatimizia. Anawafanya wajisikie raha na kutokeza sifa zao. Mwenyewe anajisikia salama na kuwafanya washinde hofu zao na hivyo wakomae kwa urahisi zaidi.
6. Anafanikisha mipango. Ana mawazo ya kushangaza kwa kuwa mitazamo yake ni mipana na ya ndani zaidi. Mipango na miradi yake ni mingi, lakini haogopi kujaribu wala kushindwa, kwa kuwa anatambua mambo yalivyo na yanavyoweza kurekebishwa. Hivyo mara nyingi anafaulu kufanya mambo yawe alivyotaka. Mambo yaliyo magumu kwa wengine, kwake ni rahisi.
Pande mbalimbali za ukomavu wa mtu
1. Wa maono: • anakubali maono yake bila ya kutawaliwa nayo; • anaweza kuyajulisha ili kusaidiwa; • anakabili magumu bila ya kuyaepa wala kuhangaika mno; • si mtu wa kujikinga kila mara.
2. Wa nafsi: • anasikiliza wengine, hatimaye anaamua mwenyewe bila ya wasiwasi mkubwa mno; • anaweza kubadili uamuzi wake akipata habari mpya; • anasema ukweli na kuchukua jukumu la uamuzi wake; • anapokea uamuzi wa wengine. 3. Wa jamii: • anaona wema wa wengine, asijifanye lengo la yote; • anafungamana vema na wengine; • ana marafiki wa kufaa; • hawategemei mno ndugu zake; • anafuata taratibu za jumuia; • analinganisha mahitaji yake na ya kikundi chake; • yuko tayari kutimiza sheria halali hata zisipompendeza • anafanya kazi hata ngumu kwa utulivu. 4. Wa maadili: • anapokea mawazo mazuri na kuyaishi; • anafuata malengo yake kwa sababu anayo ya kufaa; • anatimiza busara, haki, nguvu na kiasi; • yuko imara katika imani, tumaini na upendo.
5. Wa roho: • anafungamana vema na Mungu, malaika na watakatifu; • anamtegemea Mungu na kutimiza matakwa yake; • anaelewa wito wake, anauthamini na kudumu kwa hiari kuuitikia.
Mambo yanayozuia ukomavu
Binadamu anakusudiwa kukomaa, lakini hafanikiwi sikuzote. Tunawaona watu waliolemaa upande wa mwili, lakini wengi zaidi wamelemaa upande wa nafsi. Sababu ni kwamba mtu akikosa haja zake za msingi hawezi kustawi. Haja hizo zina nguvu sana, nazo zisipotimizwa zinamuacha mtu kilema.
Mambo yanayompata hata akalemaa kinafsi yanaelezwa na mviringo ufuatao usioelekea popote:
1. Hatimiziwi haja za nafsi, ambazo ni za msingi kama zile za mwili, hivyo zisipotimizwa yanaanza matatizo.
2. Hajisikii vizuri, hata kama ni mtoto au haelewi, kwa kuwa mtu akihisi hapendwi, hatakiwi, hayuko salama, basi anajisikia vibaya mpaka ndani. 3. Anapatwa na wasiwasi unaofanya nafsi isistawi, hata kama mwili unaendelea kukua. Ndiyo sababu anashindwa kushirikiana vizuri na watu au anajitenga nao kwa kuona hawampi anayoyahitaji.
4. Kutokana na hofu hashiriki vizuri katika mambo yote. Anatambua kwamba akibaki peke yake hapati nafasi ya kupendwa, lakini anashindwa kukabili hofu yake. 5. Matokeo yake ni kwamba anajihisi hastahili kutimiziwa haja zake. Hatimaye anaweza akajichukia kama kwamba ndiye anayesababisha watu wasimtimizie haja zake. 6. Anafadhaika asijue la kufanya mbele ya matatizo hayo. Anashindwa kupata jibu kuhusu haja zake kutimizwa kesho: ikiwa leo hapati anayoyahitaji hata kwa watu wenye wajibu kwake, je, atayapata lini?
7. Anafuata njia za kujikinga na hofu hizo kusudi asiendelee kufadhaika. Moja ya njia hizo ni kusukuma ndani kabisa mwa nafsi yake yale yasiyompendeza yasielee tena katika kumbukumbu; lakini kadiri mambo hayo yalivyoshindiliwa ndani yanamvuruga na kujitokeza kwa matendo na maneno yasiyotarajiwa. Njia nyingine ya kujikinga ni kutokubali hali halisi, yaani kukataa kukabili jambo la hatari au lisilopendeza. Njia nyingine ni kuhamisha dhihirisho la ono fulani (hasira, chuki n.k.) limlenge mtu tofauti na yule anayekusudiwa. Njia nyingine ni kuishi katika ndoto za mchana badala ya kuwazia hali halisi: mtu anajichorea akilini picha ya ulimwengu mwingine ambapo mambo yanakwenda anavyotaka, hata akaamini ndio wa kweli. Njia nyingine tena ni kujitafutia visingizio ili kutosikia aibu moyoni: mtu anaweza akafikia hatua ya kumshtaki mwenzake kwa kosa alilolifanya mwenyewe. Njia ya mwisho ni kudai kwamba wengine ndiyo wenye hali aliyonayo mwenyewe asiikubali.
8. Kwa kuwa njia hizo hazimtimizii haja zake, hazimsaidii ila zinamtuliza kijuujuu tu kwa muda, yaani zinafunika matatizo yake badala ya kuyatatua. Mtu amejikinga isivyofaa, basi shida inabaki palepale. Hivyo mviringo usioelekea popote umekamilika kwa kurudia namba moja: mtu anahitaji bado kupendwa, kukubaliwa, kuthaminiwa na kuwa salama. Nani atamsaidia?
Dalili za mtu asiyekomaa
1. Anapurukusha tu na kulipua kazi mpaka asimamiwe. 2. Hatimizi vizuri wajibu wake kwa jumla, ni mtegezi.
3. Anachekacheka na kucheza wakati usiofaa.
4. Ana kiburi cha kitoto.
5. Hajui kujiheshimu wala kuwastahi wengine.