cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ugonjwa sugu wa njia za pumzi zilizofungana
Utambuzi
Utambuzi wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu unapaswa kuzingatiwa kwa yeyote mwenye umri wa zaidi ya miaka 35 hadi 40 na aliye na upungufu wa pumzi, kikohozi sugu, kutoa makohozi, au homa za mara kwa mara katika majira ya baridi na historia ya kutangamana na visababishi vya hatari vya ugonjwa huo. Kisha Kupima pumzi hutumiwa kuthibitisha utambuzi huo.
Upimaji wa pumzi
Upimaji wa pumzi hupima kiwango cha kuzuiwa kwa upitaji wa hewa uliopo na kawaida hufanywa baada ya utumizi wa kitanua bronkasi, tiba ya kufungua njia za hewa. Vipengele viwili muhimu hupimwa ili kufanya utambuzi huo: kiasi cha hewa inayopumuliwa nje kwa lazima kwa sekunde moja (FEV1), ambacho ndicho kiasi kikubwa zaidi cha hewa inayoweza kupumuliwa nje katika sekunde ya kwanza ya pumzi, na kiasi muhimu cha kulazimishwa, ambacho ndicho kiasi kikubwa zaidi cha hewa inayoweza kupumuliwa nje katika pumzi moja kubwa. Kawaida, asilimia 75-80 ya kiasi muhimu cha kulazimishwa hutoka nje katika sekunde ya kwanza na uwiano wa kiasi cha hewa inayopumuliwa nje kwa lazima1/uwiano uwiano wa kiasi muhimu cha kulazimishwa chini ya asilimia 70 kwa mtu aliye na dalili za ugonjwa sugu kufungana kwa mapafu huonyesha kuwa mtu huyo ana ugonjwa huo. Kwa msingi wa vipimo hivi, upimaji wa pumzi unaweza kusababisha utambuzi zaidi wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu kwa wazee. Vigezo vya Taasisi ya Kitaifa ya Ubora wa Matibabu pia huhitaji kiasi cha hewa inayopumuliwa nje kwa lazima1 cha chini ya asilimia 80 ya kilichobashiriwa.
Ushahidi wa kutumia upimaji wa pumzi kwa wasio na dalili katika kutambua ugonjwa mapema ni wa matokeo yasiyobayana na kwa hivyo kwa sasa haupendekezwi. kilele cha kupita kwa hewa iliyopumuliwa nje (kasi ya juu zaidi ya kupumua nje), inayotumika sana katika ugonjwa wa pumu, hakitoshi kwa utambuzi wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu.
Ukali
Kuna mbinu kadhaa za kutambua ni kwa kiasi kipi ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu unaathiri mtu fulani. Hojaji iliyofanyiwa mabadiliko ya Shirika la Utafiti wa Afya la Ulaya au jaribio la ukadiriaji wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu ni hojaji rahisi ambazo zinaweza kuamua ukali wa dalili. Hoja za kipimo cha ukadriaji wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu ni kutoka 0-40 ikiwa vile hoja ni nyingi ndivyo ugonjwa ni kali. Kupima pumzi kunaweza saidia kuamua ukali kikomo cha kutiririka hewa. Hii ni kwa msingi wa kupumulia kulicho lazimishwa1 ikielezwa kama asilimia ya............kwa umri, jinsia, urefu na uzito wa mtu. Miongozo yote ya Amerika na Europa ilipendekeza kwa kiasi kwa msingi wa mapendekezo ya kupumulia kulicho lazimishwa. 1. Miongozo ya GOLD hupendekeza kugawanya watu katika vikundi vinne kwa msingi ukadriaji na kikomo cha kutiririka hewa. Kupunguza uzito na udhaifu wa misuli pamoja na kuwepo kwa magonjwa mengine kunapaswa kuzingatiwa.
Vipimo vingine
Eksirei ya kifua na kipimo kamili cha damu vinaweza kuwa muhimu katika kutenga magonjwa mengine wakati wa utambuzi. Ishara bainifu kwenye eksirei ni mapafu yaliopanuka zaidi, daframuiliyonyooka, nafasi ya hewa Zaidi ya nyuma ya mfupa wa kidari, na bula ilhali inaweza kuondoa magonjwa mengine kama vile nimonia, edema ya mapafu au numothoraksi. Ukaguzi wa tomografia inayokokotolewa yenye mchanganuo mkubwa wa kifua unaweza kuonyesha jinsi emfisema ilivyoenea mapafuni na pia unaweza kusaidia kutenga magonjwa mengine ya mapafu. Hata hivyo, isipokuwa upasuaji umepangwa, hii haiathiri udhibiti. uchanganuzi wa damu ya ateri hutumiwa kutambua hitaji la oksijen; hii inapendekezwa kwa walio na upumuji wa nje wa kulazimishwa1 chini ya asilimia 35 iliyobashiriwa, wale walio na kiwango cha oksijeni ya pembezoni chini ya asilimia 92 na walio na dalili za kusongamana na moyo kukosa kufanya kazi kwa moyo. Katika sehemu za dunia ambapo ukosefu wa alfa 1-kinza tripsini hupatikana sana, watu walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu (hasa walio chini ya umri wa miaka 45 na emfisema inayoathiri sehemu za chini za mapafu) wanapaswa kuzingatiwa kupimwa.
Utambuzi tofautishi
Ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa unaweza kuhitaji kutofautishwa na visababishi vingine vya upungufu wa pumzi kama vile moyo kusongamana na kushindwa kufanya kazi, uemboli wa mapafu, nimonia au numothoraksi. Watu wengi walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu kimakosa hufikiria kuwa wana pumu. Hata hivyo utofautishaji wa pumu na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu hauwezi kufanywa kwa kupima pumzi. Kifua kikuu pia kinaweza kujitokeza kwa kikohozi sugu na kinafaa kuzingatiwa katika sehemu ambapo hutokea sana. Magonjwa yasiyotokea sana bali yanayoweza kujitokeza sawa ni displasia ya mapafu na bronkasi na bronkiolitisi ya kufungana kwa bronkasi. Bronkiolitisi sugu inaweza kutokea hata kwa upitaji wa kawaida wa hewa na katika hali hii haiainishwi kama ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa.
Kuzuia
Visa vingi vya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa vinaweza kuzuiwa kwa kupunguza kutangamana na moshi na kuendeleza ubora wa hewa. Chanjo za influenza za mwaka kwa walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa hupunguza maumivu zaidi, kulazwa hospitalini na kifo. Uchanjaji dhidi ya numokokasi pia unaweza kuwa ya usaidizi.
Kusitisha uvutaji wa sigara
Kuwakinga watu dhidi ya kuanza uvutaji wa sigara kipengele kikuu cha kuzuia ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. kanuni za serikali, taasisi za afya ya umma na mashirika yanayopinga uvutaji zinaweza kupunguza viwango vya uvutaji kwa kuwakataza watu kuanza na kuwahimize waache uvutaji. Marufuku dhidi ya uvutaji katika sehemu za umma na pahali pa kazi ni njia muhimu za kupunguza kutangamana na moshi kutoka kwa watu wengine na ilhali sehemu nyingi zina marufuku ya kisheria, marufuku Zaidi yanahimizwa.
Kwa wanaovuta, kukoma uvutaji ndiyo njia pekee iliyothibitishwa kupunguza kukithiri kwa ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. Hata katika kipindi cha mwisho cha ugonjwa, kunaweza kupunguza kiwango cha kudhoofika kwa utendakazi wa mapafu na kudhibiti mwanzo wa ulemavu na kifo. Kusitisha uvutaji huanza na uamuzi wa kukoma kuvuta, unaopelekea jaribio la kukoma. Mara nyingi majaribio kadhaa huhitajika kabla ya kukoma kabisa kutimika.. Majaribu ya zaidi ya miaka 5 husababisha mafanikio katika takiban asilimia 40 ya watu. Wavutaji wengine wanaweza kutimiza kukoma uvutaji kabisa kwa hiari yao pekee. Hata hivyo uvutaji ni wa mazoea sana, na wavutaji wengi wanahitaji usaidizi zaidi. Uwezekano wa kukoma huendelezwa kwa usaidizi wa kijamii, kuhusika katika mpango wa kukomesha uvutaji na kutumia tiba kama vile tiba ya kubadili nikotini, bupropion au varenicline.
Afya Kazini
Hatua kadhaa zimechukuliwa kupunguza uwezekano kuwa wafanyi kazi katika viwanda vyenye hatari—kama vile kuchimba makaa ya mawe,ujenzi na kuchonga mawe—watapata ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. Mifano ya hatua hizi ni: kutengeneza sera za umma, mafunzo kwa wafanyi kazi kuhusu hatari hizi, kuendeleza kusitisha uvutaji, kuchunguza wafanyi kazi kwa ishara za mapema za ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa, kutumia kipumulio, na kuzuia vumbi. Uzuiaji bora wa vumbi unaweza kutimizwa kwa kuboresha upitaji wa hewa, kutumia vinyunyizio vya maji na kutumia mbinu za uchimbaji migodi zinazothibiti utengenezaji wa vumbi. Mfanyi kazi akipata ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa, uharibikaji zaidi wa mapafu unaweza kupunguzwa kwa kuepuka kutangamana na vumbi, kwa mfano kwa kubadilisha majukumu ya kikazi.
Uchafuzi wa hewa
Ubora wa hewa nje na ndani mwa nyumba unaweza kuendelezwa, hii inaweza kuzuia ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa au kupunguza kiwango cha kukithiri kwa kwa ugonjwa uliopo. Hii inaweza kutimizwa kwa juhudi za sera za umma, mabadiliko ya kitamaduni, na kuhusika kwa watu binafsi. Baadhi ya nchi zilizostawi zimefanikiwa katika kudumisha ubora wa nje kupitia kanuni. Hii imepelekea kuboresha utendakazi wa mapafu wa watu wao. Walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa wanaweza kupata dalili chache iwapo watakaa ndani ya nyumba katika siku ambazo ubora wa hewa nje ya nyumba ni duni. Juhudi moja kuu ni kupunguza kutangamana na moshi wa kupika na kuchoma fueli kwa kuhakikisha upitaji bora wa hewa mabomani na stovu na dohani bora. Stovu bora zinaweza kuboresha hewa ya ndani mwa nyumba kwa asilimia 85. Kutumia vyanzo mbadala vya nishati kama vile kupika kwa jua na kutumia stima ni bora, kama tu kutumia fueli kama vile mafuta ya taa au makaa ya mawe badala ya biomasi.
Kudhibiti
Hakuna tiba inayojulikana ya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa lakini dalili zinaweza kutibiwa na kukithiri kwake kudhibitiwa. Malengo makuu ya udhibiti ni kupunguza visababishi vya hatari, kudhibiti ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa uliojijenga, kuzuia na kutibu maumivu zaidi makali na kudhibiti maradhi husika. Hatua pekee zilizodhibitishwa kuweza kupunguza vifo ni kusitisha uvutaji na oksijeni ya kuongeza. Kukoma uvutaji hupunguza hatari ya kifo kwa asilimia 18. Mapendekezo mengine ni: chanjo ya influenza mara moja kwa mwaka, chanjo ya numokokasi mara moja kila baada ya miaka 5, na kupunguza kutangamana na uchafuzi wa hewa wa kimazingira. kwa walio na ugonjwa uliokithiri, utunzajia wa kutuliza unaweza kupunguza dalili, na morphine kukabiliana na hisia za upungufu wa pumzi. Upitishaji wa hewa bila kutumia njia za hewa bandia unaweza kutumika kusaidia upumuaji.
Kitanua bronkasi
Vitanua bronkasi vilivyopumuliwa ndani ndivyo tiba za kimsingi zinazotumika na husababisha manufaa machache kwa jumla. Kuna aina mbili kuu, β2 agonists na kinza kikolini; ambazo huwa katika aina ya muda mrefu na ile ya muda mfupi. Hupunguza upungufu wa pumzi, mkoroto na udhibiti wa mazoezi na kupelekea ubora wa maisha. Haijabainika iwapo zinabadilisha kukithiri kwa ugonjwa uliopo
Kwa walio na ugonjwa kidogo, ajenti za muda mfupi hupendekezwa kwa jinsi inavyohitajika Kwa walio na ugonjwa mkali sana ajenti za muda mrefu hupendekezwa. Iwapo vitanua bronkasi vya muda mrefu havitoshelezi, kwa kawaida kotikosteroidi huongezwa Kwa kurejelea ajenti za muda mrefu, haijabainika iwapo tiotropium (kinza kikolini ya muda mrefu)au gnisti za beta za muda mrefu ni nzuri, na zinaweza kujaribiwa kwa zamu na kuendelea na iliyo bora zaidi. Aina zote mbili za ajenti huonekana kupunguza hatari za maumivu makali zaidi kwa asilimia 15-25. Zinapotumiwa kwa wakati mmoja zinaweza kufaidi,hata hivyo, hata faida hii ikiwepo, umuhimu wake si bayana.
Kuna aina kadhaa za muda mfupi za β2 zinazopatikana ikiwa ni pamoja nasalbutamol (Ventolin) na terbutaline. Hizi hupunguza ukali wa dalili kwa saa nne hadi sita. Agonisti za muda mrefu za β 2 kama vile salmeterol na formoterol mara nyingi hutumiwa kwa matibabu ya kurekebisha. Wengine huhisi kuwa ushahidi wa manufaa ni mdogo ilhali wengine huona ushahidi wa manufaa kuwa uliopo. Matumizi ya muda mrefu huonekana kuwa salama kwa ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huku madhara yakiwa kutetemeka na mipapatiko ya moyo. Zikitumiwa pamoja na steroidi za kupumuliwa ndani, huongeza hatari ya nimonia. Ingawa steroidi na LABAs zinaweza kufanya kazi vyema pamoja, si bayana ikiwa manufaa haya madogo yanazidi hatari zilizoongezeka. Kuna aina mbili kuu za kinza kikolini zinazotumika katika ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu, ipratropium na tiotropium Ipratropium ni ajenti inayofanya kazi kwa muda mfupi ilhali tiotropium hufanya kazi kwa muda mrefu. Tiotropium inahusiana na kupungua kwa maumivu zaidi na kuboresha hali ya maisha, na tiotropium hutoa manufaa haya zaidi ya ipratropium. Haionekani kuathiri kiwango cha vifo au kiwango cha jumla cha kulazwa hospitalini. Anticholinergics zinaweza kusababisha dalili za kinywa kukauka na dalili za maambukizi ya bofu la mkojo. Pia zinahusiana na ongezeko la hatari ya ugonjwa wa moyo na kiharusi
Kotikosteroidi
Kotikosteroidi kwa kawaida hutumika kama aina ya kupumua ndani lakini pia zinaweza kutumika kama tembe kutibu na kuzuia maumivu makali zaidi. Ingawa kotikosteroidi za kupumuliwa ndani hazijaonyesha manufaa kwa watu walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa mdogo Zinapotumiwa kwa pamoja na LABA hupunguza kiwango cha vifo Zaidi ya kotikosteroidi za kupumuliwa ndani au LABA pekee. Kivyake hazina athari kwa kiwango cha jumla cha vifo vya mwaka mmoja na huhusiana na viwango zaidi vya nimonia. Si bayana iwapo zinaathiri kuendelea kwa ugonjwa huo. Matibabu ya muda mrefu na tembe za steroidi huhusiana na madhara makubwa.
Matibabu mengine
Antibiotiki za muda mrefu, hasa za kundi la macrolide kama vileazithromycin, hupunguza kiwango cha kutokea kwa maumivu Zaidi kwa wale wanaokuwa nayo mara mbili au Zaidi kwa mwaka. Hii inaweza kuwa ya bei nafuu katika maeneo fulani ulimwenguni. Methylxanthines kama vile theophylline husababisha madhara zaidi ya manufaa na kwa hivyo kwa kawaida hazipendekezwi, lakini zinaweza kutumika kama ajenti za kundi la pili kwa magonjwa yasiyothibitiwa na hatua zingine. Mucolytic zinaweza kuwa bora kwa watu wengine walio na kamasi nzito lakini hazihitajiki. Dawa za kikohozi hazipendekezwi.
Oksijeni
oksijeni zaidi hupendekezwa kwa walio na viwango vya chini vya oksijeni wakiwa wametulia (shinikizo dogo la oksijeni la chini ya mmHg 50-55 au ujazo wa chini wa oksijeni  kwa asilimia 88). Katika kundi hili la watu, hupunguza hatari ya moyo kushindwa kufanya kazi na kifo iwapo ikitumia saa 15 kwa siku na inaweza kuongeza uwezo wa watu kufanya mazoezi. Kwa wale walio na viwango vya kawaida au vidogo vya oksijeni, kupewa oksijeni zaidi kunaweza kuboresha upungufu wa pumzi. Kuna hatari ya moto na manufaa machache kwa wanaopewa oksijeni wakiendelea na uvutaji. Katika hali hii wengine huipinga. Wakati wa maumivu Zaidi makali, wengi huhitaji tiba ya oksijeni; utumizi wa viwango vikubwa vya oksijeni bila kuzingatia viwango vya mtu vya oksijeni unaweza kusababisha ongezeko la dioksidi ya kaboni na matokeo mabaya. Kwa wale walio katika hatari zaidi ya viwango vya juu vya dioksidi ya kaboni, viwango vya oksijeni vya asilimia 88-92 hupendekezwa, ilhali kwa wale wasio katika hatari hii viwango vinavyopendekezwa ni asilimia 94-98.
Upasuaji
Kwa walio na ugonjwa mkali sana, wakati mwingine upasuaji huwa bora na unaweza kuwa ubadilishaji wa pafu au upasuaji wa kupunguza ukubwa wa pafu. Upasuaji wa kupunguza ukubwa wa pafu hujumuisha kuondoa sehemu za pafu zilizohariwa sana na emfisema na kuwezesha inayobaki, ambayo ni ndilo pafu zuri kupanuka na kufanya kazi vizuri. Ubadilishaji wa pafu wakati mwingine hufanywa kwa walio na ugonjwa sugu mkali sana wa kufungana kwa njia za pumzi, hasa kwa watu walio na umri mdogo.
Maumivu zaidi
Kwa kawaida maumivu Zaidi makali hutibiwa kwa kuongeza utumizi wa vitanua bronkasi vya muda mfupi. Hii mara nyingi hujumuisha mchanganyiko agonisti ya beta ya muda mfupi iliyopumuliwa ndani na kinza kikolini. Dawa hizi zinaweza kutumika kupitia kifaa cha kutoa kiasi fulani cha tiba kwa mapafu na Spacer au kupitia kinebulishi na zote huonekana kufanya kazi vizuri. Kinebulishi kinaweza kuwa rahisi kwa walio wagonjwa zaidi. Kotikosteroidi za kinywani huboresha nafasi ya kupata nafuu na kupunguza muda wa dalili kwa jumla. Kwa wale walio na maumivu zaidi makali, antibiotiki huboresha matokeo. Antibiotiki tofauti zinaweza kutumiwa zikiwemo: amoxicillin, doxycycline au azithromycin si bayana iwapo moja ni bora kuliko zingine. Hakuna ushahidi bayana kwa walio na visa visivyo vikali. Upitishaji wa shinikizo chanya la sehemu maalum kwa wale walio na viwango vya juu Zaidi vya dioksdi ya kaboni 2 (aina ya 2 ya kushindwa kupumua) hupunguza uwezekano wa kifo kutokana na au kuhitaji kulazwa kwa uangilizi makini upitishaji hewa wa kimashine. Pia, theophylline inaweza kutumiwa kwa wasiopata nafuu kutokana na mbinu zingine. Chini ya asilimia 20 ya maumivu zaidi huhitaji kulazwa hospitalini. Kwa wasio na asidosisi inayotokana na matatizo ya kupumua, utunzaji wa nyumbani ("hospitali ya nyumbani") unaweza kusaidia kuepuka kulazwa.
Prognosi
[[File:Ramani ya dunia ya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa - DALY – Shirika la Afya Duniani2004.svg|250px|kidole gumba|[[Ulemavu-…mwaka wa maisha yaliyorekebishwa]] kwa ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa kwa kila wakazi 100,000 katika mwaka wa 2004.
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|≤110}} {{legend|#fff200|110–220}} {{legend|#ffdc00|220–330}} {{legend|#ffc600|330–440}} {{legend|#ffb000|440–550}} {{legend|#ff9a00|550–660}}
{{legend|#ff8400|660–770}} {{legend|#ff6e00|770–880}} {{legend|#ff5800|880–990}} {{legend|#ff4200|990–1100}} {{legend|#ff2c00|1100–1350}} {{legend|#cb0000|≥1350}} ]] Ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huzidi polepole na hatimaye unaweza kusababisha kifo. Inakadiriwa kuwa asilimia 3 ya ulemavu wote inahusiana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. Sehemu ya ulemavu unaotokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa ulimwenguni imepungua tangu mwaka wa 1990 hadi 2010 kutokana na kuboreshwa kwa hali ya hewa ndani ya nyumba hasa Asia. Idadi ya miaka ya kuishi na ulemavu unaotokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu, hata hivyo, imeongezeka. Kiwango ambacho ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huzidi hutofautiana kulingana na kuwepo kwa mambo yanayoashiria matokeo mabaya kama vile: kufungana sana kwa kupita kwa hewa, uwezo duni wa kufanya mazoezi, upungufu wa pumzi, uzani wa chini au wa juu Zaidi, matatizo ya moyo yanayotokana na msongamano, uvutaji unaoendelea, na maumivu zaidi ya mara kwa mara. Matokeo ya muda mrefu ya ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa yanaweza kukadiriwa kwa kutumia kielezo cha KUASHIRIA ambayo hutoa alama ya sufuri hadi kumi kulingana na Kiasi cha hewa inayopumuliwa nje kwa lazima1, kielezo cha uzito wa mwili, umbali aliotembea kwa dakika 6, na kipimo cha disnia kilichobadilishwa cha Halmashauri ya Utafiti wa Tiba. Kupoteza uzani sana ni ishara mbaya. Matokeo ya upimaji wa pumzi pia ni kibashiri kizuri cha hali ya baadaye ya ugonjwa lakini si bora kama kielezo cha KUASHIRIA.
Epidemolojia
Kote ulimwenguni kufikia mwaka wa 2010, ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa uliathiri takriban watu milioni 329 (asilimi 4.8 ya ya watu wote) na hutokea sana kwa wanaume kuliko wanawake. Hii ni kulinganishwa na milioni 64 walioathiriwa mwaka wa 2004. Ongezeko katika nchi zinazostawi kati ya mwaka wa 1970 na miaka ya 2000 inaaminika kuhusiana na viwango vinavyoongezeka vya uvutaji katika eneo hili, ongezeko la idadi ya watu na watu wanaozeeka kutokana na kupungua kwa vifo kutoka kwa visababishi vingine kama vile magonjwa ya kuambukiza. Nchi zingine zilizostawi zimeshuhudia viwango vya juu, zingine zimebaki imara na zingine zimeshuhudia kupungua katika kuenea kwa ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. Idadi za kimataifa zinatarajiwa kuendelea kuongezeka visababishi vya hatari vinapoendelea kutokea sana na watu wakiendelea kuzeeka.
Kati ya mwaka wa 1990 na 2010 idadi ya vifo kutokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa imepungua kidogo kutoka milioni 3.1 hadi milioni 2.9  ref name=Lozano2012> Kwa jumla, ugonjwa huu ndicho kisababishi cha nne cha vifo. Katika nchi zingine, vifo zimepungua kwa wanaume na kuongezeka kwa wananwake. ref name=Ryc2012> Hii inaweza kuwa kutokana na viwango vya uvutaji kwa wananwake na wanaume kuendelea kuwa sawa. Ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa hutokea sana kwa wazee; huathiri watu 34-200 kwa kila watu 1000 wenye umri wa Zaidi ya miaka 65 kulingana na watu waliozingatiwa. Uingereza, karibu watu milioni 0.84 (kati ya milioni 50) wamepatikana kuwa na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa; hii ni takriban mtu mmoja kwa kila watu 59 wanaofanyiwa utambuzi wa ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa wakati fulani maishani mwao. Katika sehemu nyingi maskini za nchi hiyo, mtu mmoja kati ya watu 32 walipatikana kuwa na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa, wakilinganishwa na mmoja kati ya watu 98 katika sehemu tajiri. Marekani, takriban asilimia 6.3 ya watu wazima, ambayo ni takriban watu milioni 15 wamepatikana kuwa na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa. Watu milioni 25 wanaweza kuwa na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa visa visivyotambuliwa vikiongezwa. Katika mwaka wa 2011, takriban watu 730,000 walilazwa hospitalini kutokana na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa.
Historia
Neno "emfisema" linatoka katika Kigiriki ἐμφυσᾶν emphysan kumaanisha "kujaa hewa" -yenyewe ikiwa na ἐν en, ikimaanisha "ndani", na φυσᾶν physan, ikimaanisha "pumzi, blast". Jina bronkitisi sugu lilianza kutumika mwaka wa 1808 ilhali jina ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa huaminika kutumika kwa mara ya kwanza mwaka wa 1965. Hapo awali umejulikana kwa majina kadhaa tofauti yakiwemo: ugonjwa sugu wa kufungana kwa bronkasi na njia za hewa, ugonjwa sugu wa kupumua wa kufungana, ugonjwa sugu wa kufunga kwa kupita kwa hewa, kupungua sugu kwa kupita kwa hewa, ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa, ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa usiojulikana, na sindromu liyoenea ya kufungana kwa njia za hewa. Majina bronkitisi sugu na emfisema yalifasiliwa mwaka wa 1959 katika kongamano la CIBA na katika mwaka wa 1962 katika mkutano wa kamati ya Shirika la Kifua la Marekani kuhusu viwango vya utambuzi.
Maelezo ya kitambo ya uwezekano wa emfisema ni: Katika mwaka wa 1679 na T. Bonet kuhusu ugonjwa wa "mapafu makubwa” na katika mwaka wa 1769 na Giovanni Morgagni kuhusu mapafu yaliyokuwa yamevimba hasa kutokana na hewa". Katika mwaka wa 1721 michoro ya kwanza ya emfisema ilifanywa na Ruysh. Michoro hii ilifuatwa na picha za Matthew Baillie katika mwaka wa 1789 na maelezo ya hali ya uharibifu wa ugonjwa huo. Katika mwaka wa 1814 Charles Badham alitumia "katara" kueleza kikohozi na kamasi Zaidi katika bronkitisi sugu. René Laennec, fizishiani aliyevumbua stethoskopu, alitumia neno "emfisema" katika kitabu chake A Treatise on the Diseases of the Chest and of Mediate Auscultation (1837) kueleza mapafu yasiyosinyaa alipofungua kifua wakati wa otopsi. Aligundua kuwa hayakusinyaa kikawaida kwa sababu yalikuwa yamejaa hewa na njia za hewa zilikuwa zimejaa kamasi.. Katika mwaka wa 1842, John Hutchinson aligundua kipima pumzi, kilichoruhusu kupimwa kwa ujazo pumzi wa mapafu. Hata hivyo kipima pumzi chake kingeweza kupima ujazo tu, si kupita kwa hewa. Tiffeneau and Pinelli katika mwaka wa 1947 walieleza kanuni za kupima kupita kwa hewa.
Matibabu ya kitambo yalikuwa kitunguu saumu, mdalasini na ipecac, miongoni mwa mengine. Matibabu ya kisasa yalianzishwa katika nusu ya pili ya karne ya 21. Ushahidi wa kuunga mkono utumizi wa steroidi katika ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa ulichapishwa mwishoni mwa miaka ya 1950. Vitanua bronkasi vilianza kutumika katika miaka ya 1960 baada ya majaribio yenye matumaini ya isoprenaline. Vitanua bronkasi zaidi, kama vile salbutamol, vilitengenezwa katika miaka ya 1970, na matumizi ya LABAs yakaanza katikati mwa miaka ya 1990.
Jamii na Utamaduni
Ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu umeitwa "pafu la mvutaji". Walio na emfisema wamejulikana kama "wapumua waridi" au "aina A" kutokana na rangi yao ya waridi ya uso, kiwango cha haraka cha kupumua na midomo iliyofungwa, na watu walio na bronkitisi sugu wameitwa “blota za bluu" au "aina B" kutokana na rangi ya bluu kwenye ngozi na midomo mara kwa mara kutokana na viwango vya chini vya oksijeni na kuvimba kwa tindi za miguu. Istilahi hii haikubaliki tena kuwa muhimu kwa sababu watu wengi walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa nia za hewa wana mchanganyiko wa hali zote mbili. Mifumo mingi ya afya ina ugumu kuhakikisha utambuzi unaofaa, uchunguzi na utunzaji wa watu walio na ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa; Idara ya Afya ya Uingereza imetambua hili kuwa suala kuu kwa Huduma ya kitaifa ya Afya na imeanzisha mkakati mahususi wa kukabiliana na matatizo haya.
Utafiti
Infliximab imejaribiwa katika ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa lakini hakukuwa na ushahidi wa mafanikio bali uwezekano wa madhara. Roflumilast huonyesha ahadi katika kupunguza kiwango cha maumivu zaidi lakini haionekani kubadilisha ubora wa maisha. Ajenti kadhaa za muda mrefu zinaendelea kutengenezwa.
Wanyama wengine
Ugonjwa sugu wa kufungana kwa njia za hewa unaweza kutokea kwa wanyama wengine kadhaa na unaweza kutokana na kutangamana na moshi wa sigara. Hata hivyo wingi wa ugonjwa huu ni mdogo. Katika farasi ugonjwa huu pia hujulikana kama kufungana kwa mara kwa mara kwa njia za hewa na hutokana na mwitiko wa aleji kwa majani makavu yaliyo na kuvu. Ugonjwa sugu wa kufungana kwa mapafu hupatina sana kwa mbwa wazee.
Mto Murubande (Burundi)
ni mto wa Burundi mashariki (mkoa wa Rutana) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Ntlhantlhe
Ntlhantlhe ni kijiji katika Ngwaketse, Wilaya ya Southern huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 2,342 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Weldiya
ni mji wa jimbo la Amhara nchini Ethiopia.
Idadi ya wakazi wake ni takriban 106,331 (2016 ).
San Giuseppe Vesuviano
thumb|San Giuseppe Vesuviano,Campania ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 27,467 (sensa ya mwaka 2011).
Turibi wa Astorga
Turibi wa Astorga (402 hivi - Astorga, Hispania, 476 hivi) alikuwa kwanza mkaapweke, halafu askofu wa mji huo ambaye alipambana na uzushi wa Waprisiliani, Wamani, Waario, Wapelaji pia kwa agizo la Papa Leo I ambaye barua aliyomuandikia imetufikia.
Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 16 Aprili.
Mto Musagara
ni mto wa Burundi mashariki (mkoa wa Rutana) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Kisani
Kisani ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisani imehesabiwa kuwa watu 100,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kisani iko katika kundi la Kingwi.
Eutiko, Fortunati, Saturnini, Marsia, Vikta, Stefano na Januari
Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yao, hawaorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.
Sant'Anastasia
thumb|Sant'Anastasia,italia thumb|ramani ya Sant'Anastasia,italia
Jimma
ni mji wa jimbo la Oromia nchini Ethiopia.
Sant'Anastasia
ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 27,296 (sensa ya mwaka 2011).
Jimma
Idadi ya wakazi wake ni takriban 186,148 (2016 ).
Eutiko, Fortunati, Saturnini, Marsia, Vikta, Stefano na Januari
Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 8 Mei.
Mto Musasa (Rutana)
ni mto wa Burundi mashariki (mkoa wa Rutana) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Kisanie
Kisanie ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uchina inayozungumzwa na Wayi. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kisanie imehesabiwa kuwa watu 8000, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kisanie iko katika kundi la Kingwi.
Kanaani
Kanaani ni jina la zamani la eneo la Mashariki ya Kati ambalo siku hizi limegawanyika katika nchi za Israeli na Palestina, Lebanoni na sehemu za Magharibi za Jordan na Sirya.
Katika Biblia jina hilo (kwa Kiebrania כנען, knaʿn) linatumika zaidi kumaanisha sehemu ile tu ambayo ilitekwa na Waisraeli na kuitwa Israeli. Sehemu hiyohiyo baadaye tena ilikuja kuitwa pia Palestina, yaani nchi ya Wafilisti.
Baada ya mataifa hayo mawili kuteka sehemu kubwa upande wa Kusini kuanzia karne ya 13 KK, ile ya Kaskazini zaidi iliyobaki chini ya wakazi asili ilikuja kuitwa pia Foinike.
Katika eneo hilo kati ya Mesopotamia na Misri kuanzia milenia ya 4 KK ulistawi ustaarabu muhimu wa Kisemiti ambao, kati ya michango mingine, ni asili ya alfabeti.
Habari nyingi kuhusu ustaarabu huu zimejulikana hasa kwa njia ya akiolojia.
Kishazi tegemezi
Kishazi tegemezi (alama yake ni: K/Teg) ni tungo ambayo inayotawaliwa na kitenzi kisichojitosheleza kimaana. Yaani, ni tungo ambayo hutawaliwa na kitenzi ambao hakitoi taarifa kamili. Kishazi tegemezi hutegemea msaada/lazima kiambatane na kishazi huru ndipo taarifa yake iweze kukamilika.
Mfano:
Sifa za kishazi tegemezi
i/ Hakitoi taarifa kamili. Ili taarifa yake ikamilike ni lazima kiambatane na kishazi huru.
ii/Huundwa na urejeshi. Urejeshi huo hufanya kazi ya kutoa taarifa ya ziada kuhusu nomino.
Mto Ailolu
ni kati ya mito ya mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).
Kishazi tegemezi
Sifa za kishazi tegemezi
iii/Si cha lazima sana katika tungo kwani kinaweza kuondolewa katika tungo na bado tungo hiyo ikabaki na maana kamili.
iv/Kinaweza ama kutanguliwa au kufuatiwa na kishazi huru.
Mto Kyanzimbi
unapatikana katika kaunti ya Makueni, kusini mwa Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Athi-Galana-Sabaki na hatimaye katika Bahari ya Hindi.
Mondragone
ni mji wa mkoa wa Campania, Italia Kusini wenye wakazi 27,070 (sensa ya mwaka 2011).
thumb|ramani ya Mondragone,italia
Goat Island (New York)
250px|thumb|Maporomoko ya Amerika na kisiwa mbuzi katika msimu wa baridi kutoka Skylon. 250px|right|thumb|Mtazamo wa kisiwa cha cha m buzi kuelekea katika maporomoko ya thumb|right|250px|Mtazamo kutoka kwenye mtandao
Goat Island (maana yake: Kisiwa cha Mbuzi) ni kisiwa kidogo kisichokuwa na makao katika Mto Niagara, uliyo katikati ya Maporomoko ya Niagara kati ya Maporomoko ya Bridal Pazia na Maporomoko ya Horseshoe. Kisiwa hiki kiko kwenye kusini magharibi ya Mji wa Maporomoko ya Niagara, Kata ya Niagara, New York, nchini Marekani.
Goat Island ni kituo maalum cha watalii wanazuru maporomoko haya katika  Marekani kwa kuwa na mitazamo ya kuvutia, hasa katika kiyuo cha Terrapin . Kimeunganishwa na bara ya  Marekani kwa madaraja mawili ya miguu, gari na  gari la moshi. Kisiwa hiki kimejaa mbao na njia za miguu. Kuna chombo cha kubeba watu chini ya mguu ya maporomoko haya na katika na pango ya ziara ya upepo.
Mimea
Katika mwaka wa 1879 mbunifu wa ardhi Frederick Law Olmsted aliandika kwamba alisafiri maili elfu nne katika bara hili "bila kupata mahali pengine palikuwa na ubora wa msitu ambao ulikuwa mkubwa katika maporomoko katika kisiwa mbuzi ambapo ukuaji wa miti ya asili na vichaka haukusumbuliwa ... " Olmsted alihitimisha kuwa mnyunyizio kutoka maporomoko haya uliumba shamba la mimea ya asili. Tangu wakati huo, upaliliaji katika kisiwa mbuzi, trafiki ya watu wengi, na upunguzaji wa miti mingi umesababisha mabadiliko ya sura ya mimea katika kisiwa hicho.
Jiolojia
Kisiwa kiliundwa kwa njia ya jiologia wakati wa mafungo ya karibuni ya maporomoko haya yalivyokata ndani ya kuta za Niagara. Mkondo wa mto Niagara umepasuka katika maporomoko mawili  katika pade zake mbili. Katika 1959-60, upande wa mashariki wa kisiwa hiki ulipanuliwa karibu 8.5 acre kwa ajili ya nyongeza yakiwanja cha kuegeza na helikopta. Jaza lilitokana na kuchimbwa kwa ajili ya ujenzi wa Robert Musa State Parkway. Upande wa  magharibi wa kisiwa hiki unamalizwa maporomoko haya  polepole  na hatimaye  kisiwa chote kitaisha maporomoko yakiendelea kumaliza maeneo juu ya mto. Maji karibu kisiwa mbusi huwa na kina kifupi na kujaza miamba, Maeneo haya mara minigi huwa maeneo ya uokoaji au majaribio ya uokoaji.
Historia
Fred Stedman – mwanzilishi na msagaji – alifuga mbuzi katika kisiwa hicho. Aliporudi katika kisiwa hiki baada ya msimu wa baridi ya kutisha wa 1780, Stedman alipata mbuzi wake isipokuwa moja wamekufa; hivyo kupa kisiwa hiki jina hilo.
Utunzaji wa kisiwa ni kutokana na juhudi za mapema za August Porter ambaye katikati ya karne 19 alitambua thamani ya muda mrefu ya maporomoko haya kama vivutio vya watalii. Porter alinunua kisiwa hiki na baadaye kuruhusu kundi la Wamarekani la Tuscarora kuishi katika kisiwa hiki na kuuza sanaa kwa watalii ambao walikuja katika maporomoko hayo kwa njia ya basi au reli s. Licha ya mvuke, Porter alikataa kutuliza mazingira ya kisiwa hicho. Katika Mwaka wa 1817, alijenga daraja katika kisiwa hiki kwa ajili ya watalii. Lilifagiliwa mbali na na barafu, hivyo lingine lilijengwa mwaka ulifuata katika upande wa chini. Basil Hall aliliita "moja ya vipande vya umoja vya uhandisi katika dunia". Karibu urefu wa futi mia saba ,lilikuwa moja ya njia bora za kusafiri katika kanda.
Mwaka wa 1885 kisiwa hiki kilijumuishwa katika {0 } Hifadhi ya mbuga Niagara ya jimbo ambayo ni mbuga kongwe katika Marekani
Asili
Pierre Berton: Niagara, Historia ya maporomoko.
Kiwantoat
Kiwantoat ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Papua Guinea Mpya inayozungumzwa na Wawantoat. Mwaka wa 1978 idadi ya wasemaji wa Kiwantoat imehesabiwa kuwa watu 8200, lakini tangu pale lugha imekaribia kutoweka. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiwantoat iko katika kundi la Kifinisterre.
Mondo (Misungwi)
Kwa maana tofauti ya jina hili angalia hapa: Mondo
Mondo ni kata ya Wilaya ya Misungwi katika Mkoa wa Mwanza, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao  9,451 waishio humo. Msimbo wa posta ni 33523.
Mto Effra
thumb|250px|right|Kinywa cha Effra ndani ya mto Thames katika daraja la Vauxhall, ambapo picha hii ilichukuliwa. (Oktoba 2005) thumbnail|right|100px|Mpaka wa Parokia ya Camberwell katika njia ya Effra katika kilima cha Jennifer, ambapo Effra iligunduliwa katika mwaka wa 1920. Mto Effra uko kusini mwa London, Uingereza. Hasa huwa chini ya ardhi. Jina limetokana na neno la Celtic mafuriko (taz. 'ffrydlif' katika lugha ya welsh ya sasa) lililotolewa na makabila kabla ya Kirumi (angalia Petro Akroyd's 'Thames') au jina la shamba katika Brixton.
Wakati mfumo wa taka katika London ulijengwa katikati ya karne ya 19, muundaji Sir Joseph Bazalgette alihusisha Mto Effra ndani ya Victoria na bomba lake la uchafu, pia ulijulikana kama Effra uliotoka Kilima cha Herne mashariki chini ya Peckham na njia mpya katika Deptford.
Mkondo kuu wa Mto Effra ulibadilishwa kuwa mfereji wa maji machafu. Unaweza kupatikana kupitia mifereji ya maji chafu katika barabara ya Effra R katika Brixton, Kusini London na kupitia mifereji katika kanisa la St Luke, Norwood magharibi, London kusini.
Njia ya Effra
Kutoka Dulwich hufuata mstari wa kaskazini wa makali ya Mbuga ya Brockwell /0} katika kilima cha Herne na unaungwa na tawimto karibu na [[Brixton barabara ya Effra, ambao chanzo chake kiko katika mbuga , na kisha unapitia Brixton mkondo wa Coldharbour]] kuelekea kituo cha polisi katika barabara ya Brixton. Kisha unafuata barabara hii kuelekea Kennington kabla kuingia ndani ya mto Thames karibu na Daraja la Vauxhall.
Ingawa kubwac kiasi zaid ya kijito katika kusini, hadi mwaka wa 1935 mkondo huu wa maji ulifurika wakati wa mvua nzito kila muongo au hivyo; ilani juu ya jiwe jeupe juu ya jengo katika barabara nzee, Magharibi Norwood: inasoma KIWANGO CHA MAFURIKO 17 Julai 1890 ".
Baada ya dhoruba ya masaa tatu Jumapili tarehe 14 Juni 1914 mfereji wa maji machafu ulijasa maji na kusababisha mafuriko katika nyumba zilizokuwa kando yake kuanzia barabara nzee hadi barabara ya Chestnut, na wenyeji walilazimishwa kuondoka katika makazi yao kwa siku kadhaa. Mafuriko zaidi katika miaka yua 1920 yalisababisha upanuzi wa mfereji wa maji machafu. Hii ilitosha mpaka eneo hili lilifurika tena wakati wa mvua kubwa mwaka wa 2007 20 Julai.
Marejeo
JB Wilson & HA Wilson Hadithi ya Norwood ISBN 0951538411 Zilizotajwa katika Yohana Constantine Hellblazer kifungu 239 kama ulimwengu mwingine
Forontoniana
Forontoniana ulikuwa mji wa kale katika jimbo la Kirumi la Byzacena. Mji huo unatambulika kwa magofu yaliyopo huko Henchir-Bir-El-Menadla katika Tunisia ya sasa.
Pia Forontoniana palikuwa ni makao ya maaskofu kadhaa wa Kanisa Katoliki hapo zamani. Askofu pekee anayefahamika wa hii dayosisi anaitwa Felix.
Leo hii, Forontoniana ni jimbo jina tu.
Mozotcori
right|thumb| [[Afrika ya Kiroma|Afrika Proconsularis .]] Dayosisi ya Mozotcori (kwa Kilatini: Dioecesis Mozotcoritana ) ni jimbo jina la Kanisa Katoliki.
Historia
Makao ya askofu wa Mozotcori bado hayajulikani yalikuwa sehemu gani lakini yalikuwa mahali fulani ambako leo ni nchi ya Tunisia. Maaskofu wa kale walikuwa katika mkoa wa Kirumi wa Byzacena, na inajulikana tangu zamani za kale.
Leo Mozotcori ni jimbo jina tu na askofu wake alikuwa Mtanzania Eusebius Alfred Nzigilwa, alipokuwa askofu msaidizi wa Dar es Salaam.
Dean Fourie
Dean Fourie alizaliwa 15 Desemba 1969, ni mwigizaji wa Afrika Kusini. Anajulikana zaidi kwa uhusika katika filamu ya Five Fingers for Marseilles, Action Point na "Mandela: Long Walk to Freedom".
Kazi
Mnamo mwaka 1993, alionekana kwa mara ya kwanza kwenye runinga Tropical Heat na kupewa uhusika kama Muongozaji. Walakini, aliibuka mara tatu zaidi mwaka huo huo, kwenye  sinema ya Runinga Daisy de Melker na alicheza kwa uhusika kama Rhodes Cecil Cowl. Mnamo maaka 1996, alifanya filamu ya kwanza iitwayo "Rhode". Alicheza kama Lance Koplo. Uhusika wake mashuhuri katika sinema ulijulikana kupitia "Renegade Cowboy" mnamo mwaka 2014 na kisha 2017 blockbuster. Alicheza jukumu la Honest John katika filamu ya mwisho ambayo ilipokea marejeo mazuri na kualikwa kwenye sherehe kadhaa za filamu za kimataifa. pia badae mwaka 2017 alijulikana kwenye tamasha la Toronto International Film Festival.
Mnamo mwaka wa 2015, alionekana kwenye kipindi cha BBC Uingereza docudrama  The Gamechangers  iliyoongozwa na Owen Harris. Katika mchezo wa kuigiza, alicheza uhusika kama 'Ray Reiser'.
Baadaye 2018, alicheza kama "Mkaguzi" kwenye filamu ya"Action Point". mwaka 2019, alijiunga na kipindi runinga cha Welcome to Murdertown akipewa jukumu kama "Ken Leighty".
Mto Badi
ni kati ya mito ya mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).
Mwelekeo mkuu wa dira
Mwelekeo mkuu wa dira (kwa Kiingereza: cardinal direction au cardinal point) ni nukta nne zinazoonekana kwenye dira: Kaskazini, Mashariki, Kusini na Magharibi.
Ufafanuzi wa mielekeo mikuu
Kaskazini na Kusini ni mielekeo ambayo hulenga ncha za kijiografia upande wa kusini na kaskazini wa Dunia. Mzunguko wa Dunia kwenye mhimili wake unafafanua Mashariki na Magharibi. Jua linachomoza kila asubuhi mashariki na kutua magharibi. Ncha za kijiografia za kaskazini na kusini ziko karibu na ncha sumaku za Dunia.
Kama sindano ina tabia ya sumaku na kuruhusiwa mwendo bila kuzuiwa (kwa mfano ikielea juu ya uso wa maji) itajipanga kulingana na uga sumaku wa Dunia kwa hiyo kujipanga kwa kuelekeza ncha zake kwenda ncha sumaku yaani kaskazini na kusini.
Kwenye dira sindano sumaku inaweza kucheza kwenye mhimili wake.
Tofauti baina ncha jiografia na ncha ya dira
Ilhali ncha sumaku kwa kawaida si sawa kamili na ncha za kijiografia kuna tofauti ndogo baina ya kaskazini ya dira na kaskazini ya kijiografia. Tofauti si muhimu sana katika maeneo yaliyo karibu na ikweta, huwa kubwa zaidi kadiri dira inavyotumiwa karibu zaidi na ncha za Dunia.
Mielekeo mikuu katika Kiswahili cha mabaharia
Kiswahili cha mabaharia kilikuwa na maneno mengine kama vile:
Ziwa Owapet
Tazama pia
• Orodha ya maziwa ya Uganda
Roger Lucey
Roger Lucey (alizaliwa 1954) ni mwanamuziki wa nchini Afrika Kusini, mwandishi wa habari, mtengenezaji wa filamu, mwigizaji na mwalimu. Mwishoni mwa 1970 na mapema 1980 kazi yake ya awali kama mwanamuziki iliharibiwa na Paul Erasmus wa Tawi la Usalama la Polisi Afrika Kusini, kwa sababu mashairi ya nyimbo za maandamano ya Lucey yalikuwa. kuchukuliwa tishio kwa Jimbo la Apartheid. Ingawa tayari wanafahamu nyimbo zake za kupinga ubaguzi wa rangi, vyombo vya usalama vya Serikali ya Afrika Kusini vilichukua hatua ya kuharibu kazi ya Lucey baada ya kuimba wimbo mkali katika kipindi kwenye redio ya Sauti ya Amerika. Mbinu za uhalifu zilizotumiwa dhidi ya Lucey zilikuwa sehemu ya ushuhuda uliotolewa na Paul Erasmus mbele ya Tume ya Ukweli na Maridhiano ya Afrika Kusini.
Bishoftu
ni mji wa jimbo la Oromia nchini Ethiopia.
Idadi ya wakazi wake ni takriban 153,847 (2016 ).
Mto Muyovozi
ni mto wa Burundi mashariki (mkoa wa Rutana) ambao unatiririka hadi ziwa Tanganyika. Baadaye, maji mengine yanachangia mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Mto Bungu
ni kati ya mito ya mkoa wa Singida (Tanzania ya kati).
Tungo kishazi
Tungo kishazi ni tungo inayotawaliwa na kitenzi. Kitenzi hicho kinaweza kuwa kinajitosheleza kimaana au kisijitoesheleze kimaana vilevile.
Kile kinachojitosheleza kimaana - basi hutoa taarifa kamili wakati kile ambacho hakijitoshelezi kimaana hakitoi taarifa kamili. Hivyo basi ni lazima kiambatane na kisha (kitenzi) kingine ndipo taarifa yake ikamilike. (i) Mtoto anacheza mpira (ii) Mtoto anayecheza mpira
Tungo zote mbili, yaani, (i) na (ii) zinatawaliwa na kitenzi. Inatawaliwa na kitenzi ambacho kimejitosheleza kimaana - hivyo basi kimetoa taarifa kamili. Ijapokuwa tungo hii imetawaliwa na kitenzi, lakini kitenzi hicho hakijitoshelezi kimaana hivyo basi hakitoi taarifa kamili.
Aina za Vishazi
Kuna aina kuu mbili za vishazi nazo ni: Kwa mfano:
Ukuta uliobomoka 1 ulisababisha hasara kubwa 2 1. Kishazi tegemezi
2. Kishazi huru
Yeroboamu II
Yeroboamu II (kwa Kiebrania ירבעם השני au יָרָבְעָם; kwa Kigiriki Ιεροβοάμ; kwa Kilatini Jeroboam) alikuwa mwana na mwandamizi wa Yehoashi wa Israeli kama mtawala wa 14 wa Ufalme wa Israeli, ambao aliuongoza kwa mafanikio makubwa miaka 41.
Hata hivyo Biblia haisisitizi mafanikio hayo, bali inamhukumu kwa kufuata sera ya kidini ya Yeroboamu I iliyowataka Waisraeli wamuabudu YHWH kwa sura ya fahali ya dhahabu katika mahekalu ya Dani na Beteli ili wasiende Yerusalemu, mji mkuu wa ufalme wa ukoo wa Daudi
Historia
Alishinda Syria (2Fal 14:26, 27), aliteka Damasko (14:28), na kurudisha mipaka ya Israel ilivyokuwa wakati wa mfalme Daudi.
Katika Biblia
Agano la Kale linamtaja tu katika Kitabu cha Pili cha Wafalme 13:13; 14:16, 23, 27, 28, 29; 15:1, 8; Kitabu cha Kwanza cha Mambo ya Nyakati 5:17; Hosea 1:1; na Amosi 1:1; 7:9, 10, 11.
Mto Kyiwa
unapatikana katika kaunti ya Makueni, kusini mwa Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Athi-Galana-Sabaki na hatimaye katika Bahari ya Hindi.
Thales
thumb|Nusu sanamu ya Thales Thales wa Mileto (mnamo 624 KK - 546 KK ) alikuwa mwanafalsafa wa Ugiriki ya Kale kabla ya Sokrates. Alitokea Mileto huko Asia Ndogo.
Wengi, hasa Aristoteli, walimwona kama mwanafalsafa wa kwanza katika mapokeo ya Kigiriki. Hata Bertrand Russell alisema juu yake "falsafa ya Magharibi huanza na Thales".
Henchir-Guennara
Henchir-Guennara ni eneo la akiolojia huko Tunisia, km 53 kusini magharibi mwa Tunisi,
Thales
Thales alijaribu kueleza matukio asilia bila kurejelea mytholojia au dini na alikuwa na ushawishi mkubwa. Takriban wanafalsafa wengine wote waliomtangulia Sokrates walimfuata wakijaribu kutoa maelezo kuhusu mata ya Dunia, mabadiliko, na kuwepo kwa ulimwengu — bila kurejelea mitholojia. Hatimaye kukataa kwa Thales kutafuta maelezo ya kimitholojia kukawa msingi muhimu kwa kutokea kwa sayansi. Hivyo aliitwa baadaye "Baba wa Sayansi", ingawa labda Demokrito anastahili zaidi jina hilo.
Henchir-Guennara
Henchir-Guennara iko karibu na Jebel ed Derijah, Jebel Ghaoues na Ksar Tyr. Ni 36 ° 37 '58 "Kas, 9 ° 49' 42" Mash katika eneo la Gouvernorat de la Manouba, Tunisia na eneo hilo lina wakulima wengi na liko mita 140 juu ya usawa wa bahari.
Thales
Katika hisabati, Thales alitumia jiometri kutatua matatizo kama vile kukokotoa urefu wa piramidi na umbali wa meli kutoka ufukweni. Yeye ndiye mtu wa kwanza anayejulikana ambaye uvumbuzi wa hisabati umehusishwa naye ambao ni uhakiki wa Thales kuhusu pembetatu mraba. Pia, Thales alikuwa mtu wa kwanza anayejulikana kuwa alisoma umeme.
Shashamane
ni mji wa jimbo la Oromia nchini Ethiopia.
Idadi ya wakazi wake ni takriban 154,587 (2016 ).
Marapong
Marapong ni kijiji katika Tutume, Wilaya ya Central huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 2,283 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Antelope, Montana
Idadi ya watu ilikuwa 9,917 katika sensa ya mwaka wa 2000.
Jiografia
Antelope iko katika 48.69°N, -104.45722°W (48,690113, -104,457128)
Kulingana na Shirika la sensa Sensa ya Marekani CDP ina eneo la maili 0.1 mraba (0,2 km ²) ya ardhi.
Takwimu za watu
Katika sensa ya mwaka wa 2000, kulikuwa na watu 43, Kaya 21, na familia 11 katika CDP. wiani ya Idadi ya watu ilikuwa 532.7 kwa maili mraba (207.5/km ²). Kulikuwa na nyumba aina 24 na wiani wastani wa 297.3/sq mi (115.8/km ²). Rangi katika CDP likikuwa 100.00% weupe.
Kulikuwa na kaya 21 ambapo 23.8% zilikuwa na watoto chini ya umri wa miaka 18, 38.1% kulikutwa na wafunga ndoa wanaoishi pamoja, 4.8% zilikuwa na mwanamke bila bwana, na 47.6% zisizo na familia. 47.6% ya kaya zote ni watu binafsi na 14.3% ni mtu anayeishi peke yake ambaye alikuwa na umri wa miaka 65 au zaidi. Ukubwa wa wastani wa kaya ulikuwa 2.05 na ukubwa wa familia ya wastani ilikuwa 3.00.
Katika CDP idadi ya watu mara kuenea nje kwa 18.6% chini ya umri wa miaka 18, 16.3% 18-24, 14,0% 25-44, 34.9% 45-64, na 16.3% ambao walikuwa na umri wa miaka 65 au zaidi. Umri wa wastani ulikuwa miaka 31. Kwa kila wanawake 100 kulikuwa wanaume 168.8. Kwa kila wanawake 100 katika umri wa 18 na juu, kulikuwa na wanaume 169.2.
Historia
Iliyomiliki jina lake kutoka kwa mkondo ulio karibu, Antelope ilianza kama jamii ndogo kando ya Reli kuu ya kaskazini ya Bainville hadi tawi la  Scobey  katika 1910. Mwaka huo, Yohana na Richard Graysonwalijenga kuhifadhi ya  vifaa kando na na kanisa la  Kilutheri katika mkondo wa  Antelope. Ofisi ya posta, benki, kiwanda cha mbao, na saloni zilifuata baadaye. Jamii iliishi katika muongo  wa kwanza,na kuongeza vifaa vinine kama vile, duka la Nyama, viwanda vya simiti, mikahawa, na biashara zingine ili kumtumikia kanda hilo na  kuongezeka kwa idadi ya watu. Hata hivyo, barabara bora katika kusini zilinyonya biashara, na "na jiji kubwa ndogo katika Mashariki Montana" lilipunguka.
Kibla
thumb|Mihrabu sahili nchini [[Misri inayoonyesha kibla.]] thumb|left|200px|[[Petra: kulingana na mtafiti wa historia ya Kiislamu na akiolojia Dan Gibson, hapa ndipo mahali ambapo Mohammed aliishi ujana wake na kupokea mafunuo yake ya kwanza. Kama Misikiti ya kwanza ya Waislamu na makaburi yanavyoonyesha, pia ulikuwa mwelekeo wa kwanza (kibla) wa Waislamu. ]]
Kibla (kutoka Kiarabu: قبلة qiblah kwa maana ya "mwelekeo") ni neno la kutaja mwelekeo wa sala katika dini ya Uislamu. Mwislamu anatakiwa kusali mara tano kila siku akitazama upande wa Makka.
Misikiti huwa na kidaka kinachoitwa mihrabu kwenye ukuta. Mihrabu inaonyesha upande wa kibla.
Katika historia ya Uislamu kibla ya kwanza ilielekea Yerusalemu. Kilibadilishwa kwa njia ya ufunuo mpya kuelekea Kaaba ya mjini Makka.