cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kilepki
Kilepki ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Walepki. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kilepki imehesabiwa kuwa watu 530. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kilepki haihusiani na lugha nyingine, ila labda na Kimurkim.
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2004
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2004 ulikuwa wa 55 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 2 Novemba. Upande wa "Republican Party", Rais George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" John Kerry (pamoja na kaimu wake John Edwards).
Matokeo
Bush akapata kura 286, na Kerry 251, wakati mchaguzi mmoja akampigia kura Edwards badala ya Kerry. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.
Gregg Henry
thumb|Henry mwaka 1976 Gregg Lee Henry (alizaliwa Mei 6, 1952) ni mwigizaji na mwanamuziki wa miziki ya rock, blues na country wa Marekani.
Wasifu wake
Henry alizaliwa Mei 6, 1952, Lakewood, Colorado. Ameonyeshwa na kushiriki kwenye vipindi 75 vya televisheni, vikiwemo The Riches; Firefly; Gilmore Girls; 24; Airwolf; CSI: Crime Scene Investigation; Murder, She Wrote; Gilmore Girls; Matlock; In The Heat Of The Night; L.A. Law; Falcon Crest; Designing Women; Moonlighting; Magnum, P.I.; Rich Man, Poor Man Book II; The Mentalist; Castle; Glee; Burn Notice and Breakout Kings.
Maisha binafsi
Henry amemuoa mkurugenzi wa kumbi za michezo za Marekani Lisa James.
Sédhiou
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Sedhiou. Ndio makao makuu ya mkoa huo.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 24,213
Mto Ololorok
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Diblo Dibala
Alizaliwa mwaka 1954 huko Kisangani. Alihamia Kinshasa akiwa mtoto, na akiwa na umri wa miaka 15 alishinda shindano la vipaji ambalo lilimpelekea kucheza gitaa katika bendi ya TPOK ya Franco. Dibala alidumu kundini kwa kipindi kifupi tu, akienda kucheza na Vox Africa, Orchestra Bella Mambo na Bella Bella, bendi ambayo alitamba nayo kwa mara ya kwanza akiwa na Kanda Bongo Man.
Mwaka 1979, alihamia Brussels, na mnamo 1981 alijiunga na bendi ya Kanda Bongo Man huko Paris. Albamu yao ya kwanza, Iyole (1981), ilifanikiwa. Diblo alikua mpiga gitaa anayetafutwa sana, akifanya kazi na Pepe Kalle na wanamuziki wengine wengi wa soukous.
Katikati ya miaka ya 1980, alianzisha bendi yake, Loketo (ikimaanisha 'hipsi'), akiwa na waimbaji Aurlus Mabele na Mav Cacharel. Miaka michache baadaye, bendi hiyo ilivunjika, na mnamo 1990 akaanzisha kikundi kipya, Matchatcha, ambacho bado kinafanya kazi baada ya mabadiliko kadhaa ya wafanyikazi.
Mto Jesume
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Mily Clément
Mily Clement ni mmoja wa waanzilishi wa aina ya kisasa ya salegy, mtindo wa muziki wa kitamaduni wa maeneo ya pwani ya kaskazini mwa Madagaska.
Alikua akizungukwa na muziki wa sherehe za milki ya roho ya tromba katika jamii yake, na katika ujana wake alishawishiwa na wapiga gitaa wa Kiamerika na Kiafrika, na kumtia moyo kuanza kucheza gitaa. Alianza kucheza gitaa kitaaluma na bendi za huko Ambilobe.
Mnamo 1988 alikua mwimbaji wa nyimbo katika bendi ya Jaojoby, ambaye alikuwa ameanza kupata sifa nchini kote. Jaojoby alimhimiza Clement kutunga muziki wake mwenyewe. Kwa hiyo alialikwa mwaka wa 1990 kutoa muziki katika sherehe za ufunguzi na kufunga Michezo ya Kisiwa, na kupata mtu mashuhuri nchini kote kwa wimbo "Tsy moramora mitady vola".
Mwaka uliofuata alitumbuiza kwenye Afrovision. Umaarufu ulikuja wakati Shirika la Kimataifa la Uhifadhi lilipochagua wimbo wake, "Mandrora Mantsilany", ili kuongeza ufahamu wa masuala ya ukataji miti na uhifadhi katika kisiwa hicho.
Clement hajarekodi albamu kimataifa au kuwa mwigizaji wa mara kwa mara kwenye mzunguko wa tamasha la kimataifa, lakini anafurahia umaarufu mkubwa nchini Madagaska kama msanii wa kawaida wa aina ya uuzaji.
Enoch Sontonga
Enoch Mankayi Sontonga (1873 hivi – 18 Aprili 1905) alikuwa mtunzi wa nyimbo nchini Afrika ya Kusini.
Wimbo wake maarufu zaidi alioandika ni "Nkosi Sikelel' iAfrika" (1897) au Mungu ibariki Afrika katika lugha ya Kiswahili.
Maisha ya awali
Enoch Sontonga alitokea katika kabila maarufu la Waxhosa na alizwaliwa katika mji wa Uitenhage, mashariki mwa jimbo la Cape Colony, ambako pia ni nyumbani kwa Nelson Mandela.
Alikuwa akifanya kazi ya ualimu na baadaye alikuwa kiongozi wa kwaya.
Sontonga alioana na Diana Mngqibisa na mke wake huyo alifariki mwaka 1929.
Nkosi Sikelel' iAfrika
Nyimbo nyingi za Enoch Sontonga zilikuwa nyimbo za huzuni kuhusu maisha magumu ya Wafrika chini ya utawala wa Wazungu waliokuwa wanawakandamiza Wafrika katika bara lote. Wimbo wake, Nkosi Sikelel' iAfrika, ulitokana na maumivu hayo ya Wafrika ingawa pia ulikuwa wimbo wa kuwapa tumaini kwamba hawako peke yao. Mungu yuko nao, au yuko nasi, ingawa tunaumia na tunateswa na wanaotutawala kwa mabavu.
Alitunga wimbo huo kama wimbo wa Kanisa katika lugha yake ya Kixhosa kama ni wimbo wa bara lote. Ndiyo maana alisema Nkosi Sikelel' iAfrika, God Bless Africa, si God Bless South Africa.
Alipotunga wimbo huo mwaka wa 1897, haukuimbwa hadharani mpaka mwaka wa 1899. Uliimbwa kanisani kwa mara ya kwanza mwaka huo. Halafu, baada ya miaka kumi na tatu, uliimbwa kwenye mkutano wa kwanza wa South African Native Congress mwaka wa 1912 uliofanyika Bloemfontein kuanzisha chama hicho kugombea haki za Wafrika.
Saturnini (6 Februari)
Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.
Enoch Sontonga
Nkosi Sikelel' iAfrika
Kuanzia mwaka 1925 wimbo wake ulikuwa ukitumika kama wimbo wa wapigania uhuru wa chama cha African National Congress kilipokuwa kinapambana na ukandamizaji wa Makaburu, na kufikia mwaka 1994 wimbo huo ulianza kutumika rasmi kama wimbo wa taifa la Afrika ya Kusini.
Tlhankane
Tlhankane ni kijiji katika Ngwaketse, Wilaya ya Southern huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 722 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Enoch Sontonga
Nkosi Sikelel' iAfrika
Katika nyimbo za mataifa ya Afrika, hakuna wimbo mwingine unaojulikana kama wimbo huo. Umeimbwa pia katika nchi nyingine, kwa mfano Zambia, Zimbabwe na Namibia, na labda hata Botswana, Lesotho, Eswatini na Malawi kwa miaka mingi. Hata katika nchi za Afrika Magharibi, watu wengi wanajua Nkosi Sikelel' iAfrika ni wimbo gani na unamaanisha nini. Ukienda Misri, Algeria na nchi nyingine huko, utawakuta watu wengi wanaojua kuhusu Nkosi Sikelel' iAfrika.
Saturnini (6 Februari)
Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Februari.
Oulad Teima
thumb|ramani ya Oulad Teima alt=Mji wa Ouled teima, Moroko|thumb|Mji wa Ouled teima, Moroko ni mji wenye wakazi 69,026 (2008) ambao upo Moroko.
Kiloloda
Kiloloda ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Waloloda. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kiloloda imehesabiwa kuwa watu 15,000, pamoja na wasemaji 2000 wa lahaja ya Kibakun. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kiloloda iko katika kundi la Kipapua ya Magharibi.
Goudomp
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Sedhiou.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 12,870
Arkinimo
Arkinimo (alifariki 462 hivi) alikuwa Mkristo Mkatoliki wa ukoo bora ambaye aliteswa sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Genseriki aliyekuwa Mwario.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 29 Machi pamoja na wenzake Armogaste na Saturus.
Kikehu
Kikehu ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakehu. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kikehu imehesabiwa kuwa watu 200. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikehu iko katika kundi la “East Geelvink Bay”.
Mto Lugolima
unapatikana katika wilaya ya Kyankwanzi, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Kebubo
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Marondera
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Mashonaland Mashariki.
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 66,000.
Bindura
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Mashonaland ya Kati.
Katika sensa ya mwaka 2012 wakazi walihesabiwa kuwa 46,000.
Mto Nyabirago (Kyankwanzi)
unapatikana katika wilaya ya Kyankwanzi, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Revokata (6 Februari)
ni kati ya Wakristo waliouawa kwa ajili ya imani yao katika karne za kwanza BK.
Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.
Tangu kale wanaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 6 Februari.
Ziwa Nyagamoma
ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.
Linapatikana katika mkoa wa Kigoma.
Kimairasi
Kimairasi ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamairasi. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kimairasi imehesabiwa kuwa watu 3300. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimairasi iko katika kundi lake lenyewe la Kimairasi.
Joseph J. Palackal
Joseph J. Palackal, C.M.I. (alizaliwa Pallippuram, karibu na Cherthala, katika Wilaya ya Alappuzha, Kerala) ni mwanamuziki, mwimbaji na mtunzi, mwenye maslahi maalum katika mila za muziki za Wakristo wa Kihindi. Yeye pia ni Mwanzilishi-Rais wa Jumuiya ya Muziki ya Kikristo ya India.
Utafiti
Palackal aliandika tasnifu ya Uzamili katika Chuo cha Hunter mwaka wa 1995 kuhusu mitindo mbalimbali ya kuimba Puthenpaana [Wimbo Mpya], shairi la Kimalayalam lililotungwa na mwanasarufi na mwandishi wa kamusi Johann Ernst Hanxleden (Arnos Paathiri), akichanganua michango kadhaa ya kitamaduni.
Suksesi wa Numidia
Suksesi (kwa Kilatini: Successus) alikuwa Mkristo wa Numidia ambaye aliuawa kwa imani yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma katika karne ya 2.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari.
Sefrou
thumb|Sefrou,moroko thumb|Sefrou,moroko
ni mji wenye wakazi 68,272 (2008) ambao upo Moroko.
Utamaduni
Sefrou inafahamika kwa sherehe (tamasha) za Sefrou Cherry iliyodhaminiwa na UNESCO, inayofanyika mwezi wa Juni kila mwaka. Sherehe hii ilianzishwa mnamo mwaka 1920, ikijumuisha mashindano ya urembo ambapo wanawake wa Morocco wanashindania kuwa mlimbwende wa Cherry. Sherehe hii inadumu kwa siku tatu na kujumuisha muziki wa kitamaduni, Vyakula vya utamaduni wa Morocco na michezo. Mji una Medina na misikiti miwili na kila alhamisi ni siku ya soko.
Saturus wa Afrika
Saturus wa Afrika (alifariki 462 hivi) alikuwa Mkristo Mkatoliki wa ukoo bora ambaye aliteswa sana na Wavandali katika karne ya 5, wakati wa utawala wa mfalme Genseriki aliyekuwa Mwario.
Habari zake zimeandikwa na askofu Vikta wa Vita.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 1996
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 1996 ulikuwa wa 53 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 5 Novemba. Upande wa "Democratic Party", Rais Bill Clinton (pamoja na kaimu wake Al Gore) alimshinda mgombea wa "Republican Party" Bob Dole (pamoja na kaimu wake Jack Kemp).
Matokeo
Clinton akapata kura 379, na Dole 159. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, 2000
Uchaguzi wa Rais wa Marekani, mwaka wa 2000 ulikuwa wa 54 katika historia ya Marekani. Ukafanywa Jumanne tarehe 7 Novemba. Upande wa "Republican Party", mgombea George W. Bush (pamoja na kaimu wake Dick Cheney) alimshinda mgombea wa "Democratic Party" Al Gore (pamoja na kaimu wake Joseph Lieberman).
Matokeo
Bush akapata kura 271, na Gore 266. Ramani yaonyesha kura kwa kila jimbo.
Madina Wandifa
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Sedhiou.
Bright Chimezie
Bright Chimezie (amezaliwa 1 Oktoba 1960) ni mwanamuziki kutoka Jimbo la Abia, Nigeria.
Mtindo wake wa muzik i ulijulikana kama Zigima Sound. Ni aina ambayo ilipata umaarufu katika sehemu ya Mashariki ya Nigeria mapema miaka ya 1980.
Ni mchanganyiko wa muziki wa kitamaduni wa Kinigeria na Igbo highlife iliyochanganyika na sauti zinazoimbwa. Bright Chimezie aliitumia kuleta mageuzi katika muundo wa muziki nchini Nigeria kwa maneno ambayo yalilenga maswala ya kijamii ya nchi hiyo kwa njia ya kuchekesha.
Bright Chimezie alitengeneza nyimbo kama vile 'Ube Nwanne', 'because of English', mtindo wa Kiafrika. albamu yake ya Respect Africa ilimfikisha kwenye Limelight kwani alitumia nyimbo hizi kukejeli matatizo katika jamii. Pia anajulikana kwa hatua zake za kucheza. maarufu kama legwork. Njia yake maridadi ya kuchanganya hatua bora na wimbo wa onyo ulimpa jina la 'duke of African music'.
Shaba nyeupe
thumb|350px|Gunda la Kifaransa la shaba nyeupe. 350px|thumb|[[Beseni la ubatizo (Ubelgiji, karne ya 12 BK).]] Shaba nyeupe (kwa Kiingereza: brass) ni aloi ya shaba na zinki.
Yemane Ghebremichael
Wasifu
Utunzi wa nyimbo wa Yemane ulijitahidi kuakisi maudhui ya kile alichoona wakati wa Vita vya Uhuru wa Eritrea. Pia nyimbo zake zilikuwa na hadithi za mapenzi, safari, matumaini, uhamiaji na ukombozi. Mnamo 1975, alifungwa kwa tafsiri ya masuala kisiasa katika moja ya nyimbo zake.
Shaba nyeupe
Kiwango cha zinki kinaweza kufikia hadi % 40 lakini hii inaweza kubadilishwa kwa kupata tabia zinazotakiwa.
Mto Nzibirira
unapatikana katika wilaya ya Kyankwanzi, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Shaba nyeupe
Matumizi
Zamani ilikuwa ngumu kiasi kutengeneza shaba nyeupe kwa sababu stani safi haikupatikana kwa urahisi, kwa hiyo kazi ilikuwa ngumu na ghali kiasi. Kwa hiyo katika karne zilizopita ilitumiwa zaidi kwa mapambo na vyombo vilivyotakiwa kuonekana vema bila kuwa na gharama za dhahabu halisi.
Siku hizi kuna matumizi mengi katika teknolojia ya kisasa. Ni kipitishi umeme kizuri lakini imara kuliko shaba tupu. Antena na nyaya za shaba nyeupe zinatumiwa katika vifaa vingi. Shaba nyeupe yenye kiwango cha juu cha stani pamoja na asilimia 1-2 za alumini hufaa kwa beringi.
Ilhali ni nyepesi ya kufulika na hailiki haraka inapendwa kwa kutengeneza ala za musiki kama tarumbeta, tromboni, gunda au saksofoni ambapo husifiwa namna ya sauti inayotokea.
Ramia za bunduki hutengenezwa pia kwa shaba nyeupe.
Katika Afrika ya Magharibi, mafundi na wasanii wa Ufalme wa Benin walitumia bronzi kwa vinyago na sanamu zao na mara kadhaa walichezea aloi hadi kufikia pia shaba nyeupe.
Youssoufia
thumb|ramani ya Youssoufia,Moroko alt=Mji wa Youssofia, Moroko|thumb|Mji wa Youssofia, Moroko ni mji wenye wakazi 66,793 (2008) ambao upo Moroko.
Matam (Senegal)
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 17,218
Kimai-Brat
Kimai-Brat ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamai-Brat. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimai-Brat imehesabiwa kuwa watu 20,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimai-Brat iko katika kundi la Kimaybrat.
Mto Wesikire (Kyankwanzi)
unapatikana katika wilaya ya Kyankwanzi, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Gwanda
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Matabeleland Kusini.
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 27,000.
Ziwa Tanga
ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.
Linapatikana katika mkoa wa Kigoma.
Ourossogui
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 15,654
Lupane
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Matabeleland Kaskazini.
Katika sensa ya mwaka 2012 wakazi walihesabiwa kuwa 100,000.
Mto Kiplelgutik
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Suksesi wa Afrika
Suksesi wa Afrika (kwa Kilatini: Successus) alikuwa Mkristo wa Afrika Kaskazini ambaye aliuawa kwa imani yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.
Mto Kemera
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Suksesi wa Afrika
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Mto Kemera
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Tan-Tan
thumb|ramani ya Tan-Tan,moroko alt=Mji wa Tan tan, Moroko|thumb|Mji wa Tan tan, Moroko ni mji wenye wakazi 60,698 (2008) ambao upo Moroko.
Saturnini wa Karthago
Saturnini wa Karthago ni jina la watakatifu wafiadini wawili:
Eretsha
Eretsha ni kijiji katika Ngamiland West, Wilaya ya North-West huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 720 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Siriaki, Ekomini, Peleoniki, Zotiki na mwenzao
Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Februari.
Mto Olondana
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ziwa Kihurio
ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.
Linapatikana katika mkoa wa Kilimanjaro.
Ampeli wa Afrika
(alifariki 303) ni kati ya Wakristo wa Karthago (katika Tunisia ya leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Diokletian.
Mto Olonje
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Ampeli wa Afrika
Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.
Mto Olonje
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ampeli wa Afrika
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Februari.
Gweru
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Midlands.
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 158,000.
Kimanikion
Kimanikion ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamanikion. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimanikion imehesabiwa kuwa watu 12,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimanikion iko katika kundi la “East Bird's Head”.
Mwamashimba (Igunga)
ni kata ya Wilaya ya Igunga katika Mkoa wa Tabora, Tanzania.
Choma
Choma  ni kata ya Wilaya ya Igunga katika Mkoa wa Tabora, Tanzania.
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17323 waishio humo.
Sinthiou Bamambé-Banadji
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Suksesi na wenzake 17
Suksesi na wenzake 17 (kwa Kilatini: Successus et companii) walikuwa Wakristo wa Afrika Kaskazini ambao waliuawa kwa imani yao wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.
Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 28 Machi.
Kimassep
Kimassep ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamassep. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kimassep imehesabiwa kuwa watu 25 tu, na lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimassep haihusiani na lugha nyingine.
Kwekwe
ni mji wa Zimbabwe katika mkoa wa Midlands.
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 120,000.
Nguidjilone
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 10,444
Mto Olonkurienito
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Mwashiku
ni kata ya Wilaya ya Igunga katika Mkoa wa Tabora, Tanzania.
Mto Olonkurienito
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ziwa Kimana
ni kati ya maziwa madogo ya Tanzania.
Linapatikana katika mkoa wa Manyara.
Suksesi wa Karthago
Suksesi wa Karthago (kwa Kilatini: Successus) alikuwa Mkristo wa Afrika Kaskazini ambaye aliuawa kwa imani yake wakati wa dhuluma ya Dola la Roma.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Januari pamoja na wenzake 38.
Kanel
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 12,975
Mulendi
thumb Mulendi ni aina mojawapo ya miti inayopatikana katika nchi za Mashariki na Kusini mwa Afrika. Jina lake la kisayansi ni Sterculia quinqueloba.
Mti huu unatumika kama eneo la maombi ya dini za jadi na Wandembu wa Zambia.
Mdudu Mabawa-marefu
Wadudu mabawa-marefu ni wadudu wadogo wa oda Mecoptera (mèkos = urefu, ptera = mabawa) katika nusungeli Pterygota (wenye mabawa). Familia muhimu za oda hii ni Panorpidae (nzi-nge) na Bittacidae (nzi-ning'inia).
Mabawa ya wadudu hawa ni membamba na marefu yenye vena nyingi zinazoikizika, kama yale ya wadudu siku-moja. Jenasi kadhaa zina mabawa madogo sana au zimepoteza mabawa kabisa.
Mwili vilevile ni mwembamba na mrefu. Fumbatio ya madume inafanana na mkia wa nge: imepindika juu na ncha yake ina umbo lililopapulika ambalo lina uchi wa kiume ndani yake.
Sehemu za kinywa za wadudu hawa ni sahili. Mandibuli ni ndefu zenye pedipalpi nene. Hukamata arithropodi wadogo au hula mizoga.
Lava wa wadudu mabawa-marefu wanafanana na viwavi wenye miguu sita mifupi ya kweli na miguu kadhaa ya bandia. Pingili ya kumi inabeba kisahani cha mfyonzo au jozi ya vikulabu. Hula maada ya mimea au wadudu waliokufa, pengine hukamata wadudu. Lava hugeuka kwa bundo katika udongo au ubao unaooza.
Mto Kipsonoi
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Jeraha la moto
Matibabu yanayohitajika hutegemea ukubwa wa jeraha. Jeraha ndogo linaweza kudhibitiwa na yanayopunguza maumivu ya kawaida, ilhali majeraha makubwa yanaweza kuhitaji matibabu zaidi katika vituo vya majeraha ya moto. Kutia ndani ya maji baridi inaweza kutuliza maumivu na kupunguza madhara; hata hivyo, ukiacha wazi inaweza kusababisha halijoto ya chini mwilini. Majeraha makubwa kiasi yanahitaji kusafishwa kwa sabuni na maji, kisha ufunge. Udhibiti wa malengelenge haujulikani, lakini ni muhimu uuache. Majeraha makubwa huhitaji huduma ya upasuaji, kama vile kupandikiza ngozi. Majeraha makubwa huhitaji viowevu vingi vya kudunga kwa mshipa mara nyingi kwa sababu matokeo ya inflamesheni baadaye yatakuwa na kapilari uvujaji wa viowevu na uvimbe. Matatizo mengi ya majeraha huhusiana maambukizi.
Jeraha la moto likiwa kubwa ni hatari, lakini matibabu ya kisasa yaliyoendelezwa tangu 1960 yameimarisha udhibiti, hasa kwa watoto na vijana. Dunia nzima, angalau watu milioni 11 hutafuta matibabu, na 300,000 hufa kutokana na kuchomeka kila mwaka. Nchini Marekani, takriban asilimia 4 ya waliolazwa katika vituo vya majeraha ya moto hufa. Matokeo huhusiana na ukubwa wa jeraha na umri wa mwathiriwa.
Ishara ya dalili
Hali ya jeraha hutegemea undani wake. Majeraha madogo husababisha maumivu ya siku mbili au tatu, kisha ngozi kutoka kwa siku chache zinazofuata. Watu wanaouguza majeraha makali hukosa utulivuna hulalamikia shinikizo bali sio uchungu. Walio na majeraha makubwa wanaweza kukosa hisia linapoguswa au linapodungwa. Jeraha ndogo la moto huwa nyekundu, ilhali marejaha makali yanaweza kuwa rangi ya waridi, nyeupe au nyeusi. Majeraha karibu na kinywani au nywele yaliyoungua ndani ya mapua yanaweza kuonyesha uchomekaji wa njia ya hewa, lakini matokeo hayana uhakika. Dalili zinazotia wasiwasi zaidi ni pamoja na: upungufu wa hewa, mkwaruzo wa sauti, na strida au ukoromaji. Mwasho ni kawaida wakati inapona, hutokea kwa asilimia 90 ya watu wazima na karibu kwa watoto wote. Kufa ganzi au kuhisi mchonyoto unaweza kuendelea kwa muda baada ya kupata jeraha la umeme. Majeraha pia yanaweza kusababisha mfadhaiko wa kihisia na kisaikolojia.
Kisababishi
Majereha ya moto husababishwa na vyanzo mbalimbali vya nje vilivyoainishwa kama moto, kemikali, umeme, na mnururisho. Nchini Marekani, visababishi vya moto huwa: moto au miale (asilimia 44), jeraha la moto (asilimia 33), vyombo moto (asilimia 9), umeme (asilimia 4), na kemikali (asilimia 3). Mengi ya (asilimia 69) majeraha hutokea nyumbani au kazini, na mengi huwa ni ajali, na asilimia 2 ni kushambuliwa, na asilimia 1-2 hutokana na kujaribu kujiua. Vyanzo hivi vinaweza kusababisha jeraha la kuvuta hewa kwa njia ya kupumua na/au kwa mapafu, na huwa angalau asilimia 6.
Majeraha ya moto hutokea zaidi kwa watu maskini. Uvutaji wa sigara huhatarisha, ingawa matumizi ya pombe hauhatarishi. Majereha ya moto huwa mengi wakati wa baridi. Hatari maalum katika nchi zinazoendelea ni pamoja na kupika kwa moto uliowazi au sakafuni vilevile ulemavu kwa watoto na watu wazima wanaougua magonjwa ya muda mrefu.
Moto
Nchini Marekani, moto na viowevu moto ni visababishi vikuu vya majeraha ya moto. Kwa mioto inayosababisha vifo nyumbani, uvutaji wa sigara husababisha asilimia 20 na vifaa vya kutoa joto asilimia 22. Karibu nusu ya majeraha ni kutokana na juhudi za kupambana na moto. Kutoka kwa ngozi husababishwa na viowevu moto au gesi na mara nyingi hutokana na vinywaji moto, halijoto ya juu kwa maji ya mfereji bafu au bafu ya manyunyu, mafuta ya kupikia iliyo moto, au mvuke. Majeraha ya kutoka kwa ngozi ni mengi kwa watoto chini ya miaka mitano na, nchini Marekani na Australia, idadi hii hufikisha takribani theluthi mbili ya visa vya majeraha ya moto. Kugusa vitu moto ni kisababishi cha angalau asilimia 20-30 vya majeraha kwa watoto. Kwa kawaida, kutoka kwa ngozi ni kiwango cha kwanza au cha pili cha kuchomeka, lakini kinaweza kufikia kiwango cha tatu, hasa kikipata joto kwa muda mrefu. Fataki ni visababishi vya kawaida vya kuchomeka wakati wa likizo katika nchi nyingi. Hii ni hatari kwa vijana ambao ni wanaume.
Kemikali
Kemikali husababisha kutoka asilimia 2 hadi 11 ya marejeha na huchangia kwa wingi wa asilimia 30 ya vifo vilivyosababishwa na moto. Kuchomwa na kemikali kunaweza kusababishwa na zaidi ya vitu 25,000, nyingi yakiwa kali (asilimia 55) ya bezi au (asilimia 26) ya asidi kali. Vifo vingi vilivyosababishwa na kemikali hufuata baada ya kula. Ajenti za kawaida ni pamoja na: asidi salfuriki inayopatikana kwa dawa ya kuosha choo, sodiamu hipokloridi inayopatikana kwa dawa ya klorini, na halogenated hydrocarbons inayopatikana kwa kemikali ya kutoa rangi, miongoni mwa zingine. Hydrofluoric acid inaweza kusababisha hasa majeraha makubwa ambayo dalili haiwezi kutambulika hadi yaache wazi kwa muda. Asidi fomi inaweza kuharibu idadi kubwa ya seli nyekundu za damu.
Umeme
Majeraha ya mtoto yanayosababishwa na umeme yameainishwa kama volteji ya juu (zaidi ya au sawa na 1000 volti), volteji ya chini (chini ya 1000 volti), au kama majeraha ya ghafla hufuatwa na hitilafu ya umeme. Visababishi zaidi vya majeraha ya umeme kwa watoto ni kamba za umeme (asilimia 60) ikifuatiwa na milango ya umeme (asilimia 14). Radi inaweza pia kusababisha majeraha. Hatari za kupigwa radi ni pamoja na kujihusisha na shughuli za nje kama vile kupanda milima, kucheza gofu na michezo ya uwanjani, na kufanya kazi nje. Vifo kutokana na radi ni takriban asilimia 10.
Marejeha ya stima yakitokea, yanaweza pia kusababisha kuvunjika kwa mifupa au kuteguka huja baada ya jeraha kutokana na chombo kilichobutu au mikazo kwa misuli. Katika majeraha ya volteji ya juu, madhara mengi yanaweza kutokea ndani ya mwili na hivyo kiwango cha kuumia hakiwezi kutambulika kwa kuchunguza ngozi pekee. Ukiugusa volteji iliyo chini au juu inaweza kusababisha matatizo ya moyo au mshtuko wa moyo.
Mnururisho
Majeraha ya mnururisho hutokea unapopigwa na miali isiyoonekana (kutoka kwa jua, kifaa cha kutoa miali au kuchomelea kwa umeme) au kutoka mnururisho wa ioni (kutoka kwa matibabu ya mnunurisho, eksirei au cheche za mnururisho zinazotokana na mlipuko wa bomu la nyuklia). Kukaa kwa jua ni sababu ya kawaida sana ya kuchomeka kwa mnururisho na pia ya jeraha ndogo ya kuchomeka kwa jumla. Kuna umuhimu wa kutofatisha jinsi watu wanavyochomwa na jua kwa urahisi kulingana na aina ya ngozi. Madhara ya ngozi hutokana na mnururisho wa ioni kulingana na kiasi cha eneo hilo wazi, na kupoteza nywele baada ya 3 Gy Gy, uwekundu kuonekana baada ya 10  ngozi iliyo majimaji kutoka baada ya 20 Gy  na nekrosisi baada ya 30 Gynbsp; Uwekundu, ikitokea, inaweza kukosa kutokea hadi saa zingine baada ya kuwa wazi. Majeraha ya mnururisho hutibiwa kama majeraha mengine ya moto. Jeraha la wimbi mikro hutokea kupitia moto unaosababishwa na wimbi mikro. sio kawaida, kupata jeraha ukikaa wazi kwa moto kwa sekunde mbili.
Lisilo la ajali
Kwa wale waliolazwa hospitalini kutokana na utokaji wa ngozi au jeraha la moto, asilimia 3 10 hutokana na mashambulizi. Sababu ni pamoja na: unyanyasaji wa watoto, mzozano, unyanyasaji wa mpendwa, mkubwa, na kubishana biasharani. Jeraha linalotokana kuingizwa majini au kwa ngozi inaonyesha unyanyasaji wa mtoto. Hutokea wakati sehemu ya chini au mwisho wa mwili (makalio au msamba) hugusa sehemu ya chini ya maji moto. Hutoa mipaka ya juu ambayo ni kali na mara nyingi huwa sawa. Dalili zingine za unyanyasaji ni pamoja na: majeraha katika eneo mengine, kutokuwepo kwa alama za moto, jeraha lililosawia, na huhusishwa na alama zingine za kutotunza au kunyanyaswa.
Kumchoma bi harusi, ni njia ya unyanyasaji wa kinyumbani, hutokea katika baadhi za tamaduni kama vile nchini India ambapo mwanamke huchomwa ikiwa bwana au familia yake haina mahari ya kutosha. Nchini Pakistan, kuchomwa na asidi inawakilisha asilimia 13 ya majeraha ya moto ya kimaksudi, na mara kwa mara inahusu vita vya kinyumbani. Kujiua (kujichoma kwa moto kama njia ya kulalamika) ni kawaida pia kwa wanawake wa India.
Pathofisiolojia
Kwa majeraha makubwa (zaidi ya asilimia 30 ya sehemu ya mwili kwa ujumla), kuna mwitikio wa maana wa inflamesheni. Hii huzidisha utokaji wa viowevu kutoka kwa kapilari, na tishu zinazofutia uvimbe. Hii husababisha upotezaji wa damu, na yanayobaki kukosa umuhimu plazma, na kufanya damu ikolee zaidi. Damu chache huingia kwa viungo kama vile figo na ufereji wa utumbo inaweza kusababisha kutofanya kazi kwa figo na vidonda tumboni.
Kuongezeka kwa viwango vya katekolamini na haidrokotisoni inaweza kusababisha hali ya haipametaboli inayoweza kukaa kwa miaka. Hii inahusishwa na ongezeko la kiwango cha damu moyo, metaboli, moyo kwenda mbio, na kazi ya kinga mwili mbaya.
Utambuzi
Majeraha ya moto yanaweza kuainishwa kwa undani, utaratibu wa jeraha, ukubwa, na majeraha yanayohusishwa. Uainisho unaotumiwa sana ni undani wa jeraha. Undani kwa kawaida hubainishwa kupitia uchunguzi, ingawa uchunguzi wa tishu inaweza kutumiwa. Inaweza kuwa ngumu kubaini undani wa jeraha kwa uchunguzi mmoja na inaweza kuwa muhimu utekeleze uchunguzi kadha. Kwa wale wanao umwa na kichwa au wanahisi kizunguzungu na wana majeraha yaliyosababishwa na moto, monoksidi ya kaboni wanapaswa kushughulikiwa. Sianidi pia wanapaswa kushughulikiwa.
Ukubwa
Ukubwa wa jeraha hupimwa kama asilimia ya sehemu yote ya mwili iliyoathiriwa na jeraha kwa sehemu kiasi au kubwa. Kiwango cha kwanza kilicho nyekundu pekee na hayana malengelenge hayakujumuishwa. Zaidi ya (asilimia 70) ya majeraha inahusisha chini ya asilimia 10 ya sehemu ya mwili kwa ujumla.
Kuna mbinu mbalimbali za kubainisha sehemu yote ya mwili, ikiwa ni pamoja na "rule of nines", chati ya Lund na Browder, na ukadiriaji kulingana ukubwa wa kiganja cha mtu. Rule of nines ni rahisi kukumbuka lakini ni sahihi tu kwa watu waangalifu waliozidi miaka 16. Makadirio sahihi zaidi yanaweza kufuatwa kwa kutumia chati ya Lund na Browder, ambayo huzingatia sehemu tofauti ya mwili ya mtu mzima na ya watoto. Ukubwa wa alama ya mkono (ikiwa ni pamoja na viganja na vidole) ni takriban asilimia 1 ya sehemu ya mwili kwa ujumla.
Kudhibiti
Kurudisha fahamu huanza na utathmini na uimarishaji wa njia za kupumua, upumuaji na mzunguko wa damu. Ikiwa jeraha la kuvuta hewa itashukiwa, intubesheni ya haraka inaweza kuhitajika. Hii inafuatiliwa na huduma ya jeraha la moto. Watu waliochomeka sana wanaweza kufunikwa na shuka hadi hospitalini. Kwa vile majeraha ya moto yana uwezo wa kupata maambukizi, mtu anapaswa kudungwa sindano ya pepopunda iwapo hajapata chanjo kwa miaka mitano iliyopita. Nchini Marekani, asilimia 95 ya majeraha yanayoripotiwa katika kitengo cha dharura hutibiwa na kuruhusiwa kwenda nyumbani; asilimia 5 huhitaji kulazwa. Ni muhimu kuwalisha haraka, walio na majeraha makubwa. Okisijeni ya haipabariki inaweza kuwa muhimu pamoja na matibabu ya kiasili.ref>
Viowevu kwa mshipa
Kwa walio na upitishaji duni kwa tishu, mchanganyiko wa myeyuso wa chembechembe inapeanwa. Kwa watoto waliochomeka zaidi ya asilimia 10-20 ya mwili, na watu wazima walio na zaidi ya asilimia 15 , mtindo wa urejeshaji wa maji mwilini na ufuatiliaji hufuata. Hii inapaswa kuanza kabla ya kwenda hospitalini ikiwa inawezekana kwa wale walio na majeraha zaidi ya asilimia 25 ya mwili. Fomyula ya Parkland inaweza kusaidia kuamua kiasi cha kiowevu cha mshipa kinachohitajika kwa muda wa masaa 24 ya kwanza. . Fomyula hulingana na ukubwa wa mwili na uzito wa mwathiriwa. Nusu ya kiwango cha kiowevu kinapeanwa kwa masaa 8 ya kwanza, na kinachosalia masaa 16 yafuatayo. Muda huhesabiwa kutoka wakati ambapo jereha lilitokea, na sio wakati wa kuanza urejelishaji wa kiowevu. Watoto huhitaji kiowevu cha ziada ikiwa ni pamoja na glukosi. Zaidi ya hayo, wale walio na majeraha kwenye mfumo wa kupumua wanahitaji kiowevu cha ziada. Ingawa upungufu wa kiowevu unaweza kusababisha matatizo, kuhusu urejeshaji wa kiowevu inaweza pia kuleta madhara. Fomyula hizi ni miongozo tu, kiasi cha kiowevu hulingana na kiasi cha mkojo zaidi ya mililita 30 kwa saa kwa watu wazima au mililita 1 kwa kilo kwa watoto na shinikizo la damu zaidi ya mmHg 60. .
Ingawa mchanganyiko wa Lactated Ringer hutumika mara nyingi, hakuna ushahidi kuwa ni bora kuliko chumvi. <refname=EMP2009/> Viowevu vya myeyuso wa chembechembe huwa bora tu kama vile [koloidi]], na kwa vile kololidi ni ghali zaidi hazipendekezwi. Uongezaji wa damu haihitajiki sana. Hupendekezwa tu wakati kiwango cha hemoglobini kiko chini ya miligramu 60-80 kwa desilita (gramu 6-8  kwa desilita) Kutokana na hatari zinazohusishwa na matatizo. Katheta ya kiowevu cha mshipa kinaweza kuwekwa kwenye ngozi iliyochomeka ikiwa inahitajika au kiowevu kwa intraosseous inaweza kutumika.
Utunzaji wa jeraha
Kupoeza mapema (dakika 30 baada ya kuchomeka) hupunguza kina cha jeraha na maumivu, lakini uwe makini kwa sababu ikiwekwa baridi sana inaweza kusababisha hipothemia. Lazima ifanywe na maji baridi 10 – na sio barafu maana inaweza kusababisha madhara zaidi. Kuchomwa na kemikali kunaweza kuhitaji umwagiliaji zaidi. Usafishe kwa maji na sabuni, kuondoa tishu zilizokufa, na kufunika jeraha ni masuala muhimu kwa huduma ya jeraha. Ikiwa kuna malengelenge ambayo hayajapasuka, hayajawekwa wazi ya kufanya nayo. Baadhi husema ziwaachwe hivyo. Jeraha la kiwango cha pili lazima litathminiwe upya baada ya siku mbili.
Katika udhibiti wa jeraha la kwanza na la pili, ushahidi mdogo upo wa kuamua ni aina gani ya vifaa yva kufunga vidonda vya kutumia. Ni muhimu kudhibiti jeraha la kwanza bila kulifunika. Ingawa matumizi ya antibiotiki kwa ngozi mara nyingi hupendekezwa, kuna ushahidi mdogo wa kudhibitisha matumizi yao. Silva salfadiazini (aina ya antibiotiki) haipendekezwi kwa kuwa inaweza kurefusha muda wa kupona. Kuna ushahidi wa kutosha kudhibitisha matumizi ya bidhaa za kufunika jeraha lenyewesilva au negative-pressure wound therapy.
Matibabu
Majeraha ya moto yanaweza kuwa chungu sana na baadhi ya uchaguzi mbalimbali unatumika kwa kudhibiti maumivu. Hizi ni pamoja na dawa za kupunguza maumivu(kama vileibuprofen na acetaminophen) na opioids kama vile morphine.Benzodiazepines zinaweza kutumika pamoja na analijesiki ili kuondoa wasiwasi. Wakati wa mchakato wa uponaji, antihistamini, kusugua, au uchangamshaji wa neva kupitia kwa gozi zinaweza kutumika ili kuzuia mwasho. Antihistamini, hata hivyo, ni bora tu kwa hali hii kwa asilimia 20 ya watu. Kuna ushahidi unaodhibitisha matumizi ya gabapentini na matumizi yake yanaweza kuwa muhimu kwa wale hawasaidiwi na antihistamini.
Antibiotiki kwenye mshipa hupendekezwa kabla ya upasuaji kwa walio na majeraha makubwa (zaidi ya asilimia 60 ya mwili). , miongozo hazipendekezi matumizi yao kwa kawaida kutokana na wasiwasi kuhusu kutofanya kazi kwa antibiotiki na ongezeko la hatari ya maambukizi ya fungasi. Ushahidi, hata hivyo, huonyesha kwamba inaweza kuboresha viwango vya wanaoishi kwa wale walio na majeraha makubwa na kali. Erithiropoietimu haijakuwa na ufanisi kwa kuzuia au kutibu anaemia kwa waliochomeka. Kwa majeraha yaliyosababishwa na asidi ya hidrofloriki, calcium gluconate ni antidoti maalum na inaweza kutumika kupitia kwa mshipa na/au kwa kupaka.
Upasuaji
Majeraha yanayohitaji kufungwa kwa grafti ya ngozi (kwa kawaida jeraha lolote zaidi ya jeraha ndogo la moto kwa ngozi) unapaswa kushughulikiwa mapema iwezekanavyo. Majeraha mengi ya kwa limbu au kifua yanaweza kuhitaji upasuaji wa haraka wa kuachanisha ngozi, inayojulikana kama, Upasuaji wa kigaga. Hii inafanywa ili kutibu au kuzuia matatizo kwa mzunguko wa damu upande wa chini, au upitishaji wa hewa. Hakuna uhakika ikiwa ni muhimu kwa jeraha kwa shingo/vidole. Fasciotomies inaweza hitajika kwa kuchomeka kwa umeme.
Dawa mbadala
Asali imekuwa ikitumika tangu zamani kusaidia uponaji wa jeraha na inaweza kuwa na manufaa kwa jeraha la kiwango cha kwanza na cha pili. Ushahidi wa Mshubiriunasifa duni. Ingawa inaweza kuwa ya manufaa kwa kupunguza maumivu, na ukaguzi wa 2007 ulionyesha ushahidi wa kuboreshwa muda wa uponaji na ukaguzi wa baadaye wa 2012 haukuonyesha uboreshwaji zaidi wa uponaji kuliko silva salfadiazini.
Kuna ushahidi mdogo kuwa vitamini E husaidia kwa keloidi au kovu. ref name=Juck2009/> Siagi haipendekezwi. Katika nchi za mapato ya chini, majeraha ya moto hutibiwa hadi mara theluthi moja ya muda na dawa za kihazili, ambayo inaweza kuwa ni pamoja na kupaka mayai, matope, majani au kinyesi cha ng'ombe. Matibabu kwa njia ya upasuaji ni mdogo kwa baadhi ya hali kutokana na ukosefu wa rasilimali za kutosha za kifedha. Kuna baadhi ya njia zingine ambazo zinaweza kutumika pamoja na dawa za kupunguza maumivu na wasiwasi kutokana na taratibu ikiwa ni pamoja na: virtual reality therapy, hipnosisi, na njia za kitabia kama vile mbinu za kumtoa kwa shuguli hiyo.
Kimekwei
Kimekwei ni lugha ya Kipapua nchini Indonesia inayozungumzwa na Wamekwei. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kimekwei imehesabiwa kuwa watu 1200; hata hivyo ni kizazi cha wazee hasa, na lugha imekaribia kutoweka hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kimekwei iko katika kundi la Kinimboran.
Jeraha la moto
Prognosisi
Prognosisi huwa duni zaidi kwa waliochomeka sehemu kubwa, wazee, na wanawake. Kuwepo kwa jeraha kwa kuvuta moshi, majeraha mengine makubwa kama vile kuvunjika kwa mafupa marefu, na magonjwa mengine makali yanayoambatana (kwa mfano ugonjwa wa moyo, kisukari, ugonjwa wa akili, na nia ya kujiua) pia huchochea prognosisi. Takriban, asilimia 4 hufa, kwa waliolazwa kwa vituo vya majeraha ya moto nchini Marekani, matokeo hutegemea kiwango cha jeraha. Kwa mfano, walazwao na jeraha chini ya asilimia 10 ya mwili walikuwa na uwezekano wa kufa wa chini ya asilimia 1, ilhali walio na zaidi ya asilimia 90 walikuwa na uwezekano asilimia 85 wa kufa. Nchini Afuganistan, ni nadra kwa watu walio na majeraha zaidi ya asilimia 60 kuishi. Baux score imetumika kwa muda mrefu kuamua prognosisi ya majeraha makubwa; hata hivyo, kwa sababu ya utunzaji bora, sio hivyo tena Alama hubainishwa kwa kuongeza ukubwa wa jeraha (asilimia ya mwili) kwa umri wa mtu ambaye huwa karibu au sawa na hatari ya uwezekano wa kifo.
Matatizo
Baadhi ya matatizo yanaweza kutokea, na maambukizi yakiwa ya kawaida. Kwa utaratibu, matatizo yanayoweza kutokea ni pamoja na: nimonia, selulitisi, maambukizi katika njia ya mkojo na kushindwa kupumua. Hali hatari kwa maambukizi ni pamoja na: majeraha zaidi ya asilimia 30 ya mwili yote, umri mdogo au mkubwa sana (vijana au wazee), majeraha yanayohusiana na miguu au msamba. Nimonia hutokea kwa wale wana majeraha kwa mfumo wa kupumua.
Ni kawaida kwa anaemia kutokea baada ya mwili kuchomeka na asilimia zaidi ya 10. Majeraha ya umeme yanaweza kusababisha compartment syndrome au rhabdomyolysis kutokana na kukatika kwa misuli Damu kuganda kwa vena ya miguu inakadiriwa kutokea kwa asilimia 6-25 ya watu Hali ya hypermetabolic inayoweza kudumu kwa miaka baada ya mchomo mkali inaweza kupunguza uzito wa mfupa na molekuli ya misuli. Keloidi zinaweza kutokea baada ya kuchomeka, hasa kwa walio na ngozi nyeusi na vijana. Kufuatia jeraha la moto, watoto wanaweza kuathirika kisaikolojia matatizo ya baadaye. Kovu linaweza pia kusababisha usumbufu kwa mwili. Katika nchi zinazoendelea, majeraha makubwa yanaweza kufanya watu wajitenge na jamii, umaskini na watotokutelekezwa.<
Epidemiolojia
[[Image:Fires world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|[[Ulemavu-uliobadilisha miaka ya maisha]] moto kwa wakaji 100,000 mwakani 2004.
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|< 50}} {{legend|#fff200|50-100}} {{legend|#ffdc00|100-150}} {{legend|#ffc600|150-200}} {{legend|#ffb000|200-250}} {{legend|#ff9a00|250-300}}
Katika mwaka wa 2004, milioni 11 ya majeraha yalihitaji huduma ya kiafya kote duniani na yalisababisha vifo 300,000. Hii huifanya kisababishi kikuu cha 4 cha majeraha baada ya kugongana kwa magari, kuanguka, na vurugu. Takribani asilimia 90 ya majeraha ya moto hutokea kwa nchi zinazoendelea. Hii imehusishwa na msongamano wa watu na hali za kupikia sisizo salama. Kwa jumla, karibu asilimia 60 ya kuchomeka kali hutokea katika Kusini mashariki mwa Asia kwa kiwango cha 11.6 kwa kila 100,000.
Nchi zilizoendelea
Takriban majeruhi 500,000 ya waliochomeka hupata matibabu kila mwaka nchini Marekani. ref name=Rosen2009/> Majeraha yalisababisha takriban vifo 3,300 mwaka wa 2008. majeraha mengi (asilimia 70) na vifo kutokana na jeraha la moto hutokea kwa wanaume. Matukio mengi ya majeraha hutokea kwa walio na miaka 1835 ikiwa tukio la juu kutoka kwa ngozi ni kwa watoto chini ya miaka mitano na watu wazima walio zaidi ya miaka 65. Majeraha ya umeme husababisha vifo 1,000 kila mwaka. Radi husababisha vifo vya watu takriban 60 kila mwaka. Barani Ulaya, majeraha ya kujitakia hutokea sana kwa wanaume wa umri ya kati.
Nchi zinazoendelea
Nchini India, takriban watu 700,000 hadi 800,000 kila mwaka hupata majeraha ya moto, ingawa wachache hutibiwa kwa vitengo maalamu vya majeraha ya moto. Viwango vikubwa hutokea kwa wanawake wa miaka 16-35 Sababu moja ya kiwango hiki cha juu huhusiana na ukosefu wa usalama jikoni na mavasi ya nguo huru kama ilivyo kawaida India. Inakadiriwa kuwa moja kwa tatu ya majeraha yoyote nchini India hutokana na mwako wa moto wazi kushika nguo. Majeraha ya kujitakia pia ni kisababishi cha kawaida na hutokea kwa viwango vya juu kwa wanawake wa umri wa chini, kufuatia vurugu za kinyumbani na madhara ya hiari.
Historia
Uchoraji wa pangoni kutoka zaidi ya miaka 3500 iliyopita huonyesha jeraha na udhibiti wake. Misri BCE wa 1500 Smith papyrus inaeleza matibabu kwa kutumia asali na dawa ya resin. Matibabu mengine yametumika kwa muda, ikiwa ni pamoja na majani ya chai na Wachina inayoonyeshwa katika 600 BCE, mafuta ya nguruwe na siki na Hippocrates imeandikwa kwa 400 divai  myrrh na Celsus imeonyeshwa kwa 100  CE. Kinyozi wa upasuaji wa Kifaransa AmbroiseParé alikuwa wa kwanza kuelezea viwango tofauti za majeraha mwaka wa 1500. Guillaume Dupuytren aliongezea viwango hivi sita tofauti kuwa kali mwaka wa 1832. Hospitali ya kwanza ya majeraha ya moto ilifunguliwa mwaka wa 1843 nchini London, Uingereza na huduma za kisasa za majeraha yalianza mwisho wa miaka ya 1800 na mwanzo mwa miaka ya 1900. Wakati wa Vita ya Dunia vya 1, Henry D. Dakin na Alexis Carrel walianzia viwango vya kusafisha na uambukuaji wa majeraha kwa kutumia mchanganyiko wa sodium hypochlorite ambayo kwa kiasi kikubwa ilipunguza vifo. Katika miaka ya 1940, umuhimu wa kukata mapema ngozi iliyokufa na kuweka kipandikizi cha ngozi ilikubalika, na wakati huo, maji ya kurejesha kiowevu mwilini na miongozo ya fomyula ziliwekwa. Katika miaka ya 1970, watafiti walionyesha umuhimu wa hali za hypermetabolic zinazofuata majeraha makubwa.
Chinhoyi
ni mji wa Zimbabwe, makao makuu ya mkoa wa Mashonaland Magharibi.
Ramaphatle
Ramaphatle ni kijiji katika Kweneng East, Wilaya ya Kweneng huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 719 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Saturnini wa Karthago (padri)
(alifariki 303 hivi) ni kati ya mapadri wa Karthago (katika Tunisia ya leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Diokletian.
Kwa kuwa hayajulikani mengine kuhusu historia yake, haorodheshwi tena na Martyrologium Romanum.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Mto Mairi (Nyamira)
unapatikana katika kaunti ya Nyamira, magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Jipson Butukondolo
Jipson Butukondolo ni mtunzi, mwimbaji, na mburudishaji katika bendi ya Quartier Latin International. Bendi hiyo inatoka Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na ilianzishwa na inaongozwa na mwanamuziki wa Kongo Koffi Olomide. kutoka 1998 hadi 2008.
Mto Mairi (Nyamira)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Jipson Butukondolo
Muhtasari
Baadhi ya vibao ambavyo Butukondolo alishiriki, katika jukumu kuu, ni pamoja na Ba Lobiens na Biblia.
Mto Olonkosuai
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Viktoria wa Karthago
(alifariki 304 hivi) ni kati ya Wakristo wa Karthago (katika Tunisia ya leo) waliouawa kwa ajili ya imani yao katika dhuluma ya kaisari Diokletian baada ya kukataa kuolewa ili aishi kitawa.
Thilogne
ni mji uliopo katika nchi ya Senegal, mkoa wa Matam.
Viktoria wa Karthago
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 11 Februari.
Thilogne
Mwaka 2013 idadi ya watu ilikadiriwa kuwa 10,441
Ziwa Kitavi
Linapatikana katika mkoa wa Katavi.
Kadoma, Zimbabwe
ni mji wa Zimbabwe katika mkoa wa Mashonaland Magharibi.
Mbutu (Nzega)
Mbutu ni kata ya Wilaya ya Nzega katika Mkoa wa Tabora, Tanzania.
Kadoma, Zimbabwe
Katika sensa ya mwaka 2022 wakazi walihesabiwa kuwa 116,000.
Theofili na Heladi
Theofili na Heladi ni wafiadini Wakristo wa Libya. Kisha kuraruliwa, walitupwa motoni.
Avanti Air
alt=Avanti air|thumb|Nembo ya Avanti air thumb|Fokker F 100 vya Avanti Air Avanti Air GmbH & Co. KG (iliyoandikwa kwa mtindo kama Avantiair) ni kampuni ndogo ya ndege ya Ujerumani.
Theofili na Heladi
Theofili alikuwa shemasi.
Avanti Air
Ndege zake hazina huduma kufuatana na ratiba fulani bali zinakodishwa kwa makampuni mengine.
Theofili na Heladi
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Avanti Air
Kituo kikuu kipo kwenye uwanja wa ndege Saarbruecken, Ujerumani.
Mikrolita
Mikrolita ni kipimo cha mjao ambacho ni sehemu ya milioni ya lita moja. Hii ni sawa na mm³ (milimita ya mjao) 1.
Alama yake ya kisayansi ni μl au μL.
Kitone cha maji kina mikrolita 10 hadi 50; idadi kamili inategemeana na ubora wa maji na halijoto.
Daniele Rugani
thumb|248x248px|Daniele Rugani Daniele Rugani (matamshi ya Kiitalia: [danjɛːle ruɡaːni]; alizaliwa 29 Julai 1994) ni mchezaji wa soka wa Italia ambaye anacheza kama beki wa kati wa klabu ya Serie A, Juventus FC na timu ya taifa ya Italia.
Julianus na Basilisa
Julianus na Basilisa walikuwa mume na mke Wakristo wa Antinoe (Misri) walioishi bila kufanya tendo la ndoa hadi walipoanzisha monasteri mbili na hatimaye kuuawa kwa ajili ya imani yao wakati wa dhuluma ya kaisari Diokletian na Maksimian.
Daniele Rugani
Maonyesho yake ya msimu ulimfanya aitwe kwenye timu ya Serie A mwaka 2015, na kuhamia Juventus, ambako mara moja alishinda kombe la Serie A wakati wa msimu wake wa kwanza na klabu hiyo.