cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Treena Livingston Arinzeh
Maisha ya mapema na elimu
Arinzeh alisomea Uhandisi wa Mitambo katika Chuo Kikuu cha Rutgers, akipokea shahada ya uzamili ya BS mwaka wa 1992. Alipata MSE ya uhandisi wa matibabu kutoka Chuo Kikuu cha Johns Hopkins mnamo 1994. Aliendelea na masomo yake katika Chuo Kikuu cha Pennsylvania, na kukamilisha PhD katika Uhandisi wa Biomedical mwaka wa 1999.
Maradhi ya zinaa
Maradhi hayo yanaweza yakaambukizwa kwa njia nyingine pia, au kwa vitendo vya kijinsia vilivyo halali kwa wahusika, lakini yanaitwa “ya zinaa” kwa sababu yanaenezwa hasa kwa wingi wa vitendo hivyo vinavyofanyika nje ya ndoa kwa kujamiiana na watu mbalimbali.
Katika matokeo hayo pia tunaona kwamba uzinifu unamdhuru binadamu: hatuwezi kuchezea utakatifu wa uhai tusipate hasara katika roho, katika jamii na pengine hata katika mwili.
Wingi wa maradhi hayo na maambukizi yake
AIDS and HIV prevalence 2008.svg ya watu wenye umri wa miaka 15–49 walioambukizwa UKIMWI nchi kwa nchi (2011).
{{legend|#f07568| 1–5 }} {{legend|#ff4800| 5–15 }} {{legend|#b00000| 15–50 }} ]] Maradhi ya zinaa ni magonjwa ya maambukizi zaidi ya 25 ambayo kimsingi husambazwa kutoka mtu mmoja hadi mwingine kwa kujamiiana.
Magonjwa ya zinaa ni miongoni mwa maambukizi yanayofahamika sana na yaliyoleta madhara makubwa hasa katika nchi zinazoendelea ambazo nyingi ziko barani Afrika.
Marekani ina kiasi kikubwa cha maambukizi kuliko nchi nyingine zilizoendelea: kwa makisio nusu ya Wamarekani wote huambukizwa magonjwa ya zinaa kabla ya kufikia umri wa miaka 35.
Licha ya kuenea kwa magonjwa ya zinaa, uchunguzi unaonyesha kuwa watu wengi hawana ufahamu juu ya hatari za maambukizi ya magonjwa haya, madhara au kifo kabisa kinachoweza kusababishwa na matokeo ya kutotibu maambukizi.
Magonjwa ya zinaa kama kisonono au klamidia, yanaweza yasionyeshe dalili zozote. Watu wasiojua kuwa wameambukizwa huwa na hatari ya kuambukiza wapenzi wao, na wakati mwingine (kwa wanawake) watoto walio tumboni mwao.
Kama yataachwa bila kutibiwa, magonjwa hayo yanaweza kusababisha maumivu makali au kumuondolea mwanamke uwezo wa kupata mtoto.
Baadhi ya magonjwa ya zinaa yanaweza kutibiwa kwa dozi moja ya antibaotiki, lakini mengine kama Ukosefu wa Kinga Mwilini (UKIMWI) hayatibiki. Watu wenye magonjwa hayo hubakia na uwezo wa kuambukiza maisha yao yote.
Hatari kubwa zaidi ya kupata magonjwa ya zinaa ni kwa watu ambao huwa na wenzi wengi wa kimapenzi; hufanya ngono bila ya kutumia kondomu; na ambao huchangia sindano za kujidungia madawa katika miili yao.
Chunguzi zinaonyesha kuwa wenye umri kati ya miaka 16 na 24 wapo katika hatari kubwa zaidi ya kupata magonjwa ya zinaa kuliko watu wa makamo kwa sababu vijana wanaweza kuwa na wenzi wengi wa mapenzi kuliko kuwa na mahusiano ya muda mrefu na mwenzi mmoja. Zaidi, vijana wanaweza wakaona ugumu kuwaambia wenzi wao kuwa wameambukizwa magonjwa ya zinaa. Vijana pia wanaweza kuona aibu au kutokuwa na uwezo wa kutafuta matibabu ya magonjwa haya. Hii inamaamisha si tu kuwa wanaweza kuambukiza ugonjwa kwa vijana wenzao bali pia wana hatari kubwa ya kupata madhara yanayosababishwa na kutotibu ugonjwa kwa muda mrefu.
Maambukizi ya magonjwa ya zinaa
Magonjwa ya zinaa huambukizwa na wakala wa magonjwa – bakteria wadogowadogo, virusi, vidusia, fungi na protozoa wakaao katika sehemu vuguvugu na zenye unyevunyevu katika mwili kama vile sehemu za siri, mdomoni na kooni. Magonjwa mengi ya zinaa husambaa wakati wa kujamiiana (katika uke au mkunduni), lakini aina nyingine za kukutana kimapenzi kama kwa kutumia midomo (oral sex) zinaweza kusambaza magonjwa.
Klamidia
thumb|300px|right|Vijududu vinavyosababisha klamidia. Klamidia ni ugonjwa wa kuambukiza ambao husababishwa na bakteria zinazoitwa na sayansi kama Chlamydia trachomatis.
Ugonjwa huo huwa hauonyeshi dalili za wazi kwa karibia asilimia 75 ya wanawake na asilimia 50 ya wanaume, hivyo maambukizi mengi hushindwa kufahamika mapema.
Kulingana na wakala wa afya wa Marekani Centers for Disease Control and Prevention ndiyo ya kwanza kati ya maradhi ya zinaa yanayoripotiwa zaidi nchini humo: wataalamu wamekisia kuwa karibia watu milioni tatu huambukizwa klamidia kila mwaka, lakini kulingana na CDC, ni maambukizi 660,000 tu ndiyo ambayo huripotiwa.
Watu ambao hawajafahamu kuwa wameambukizwa klamidia wanaweza wasitafute tiba na hivyo wakaendelea kufanya ngono, bila ya kujua kuwa wanaeneza ugonjwa.
Wakati dalili zinapoanza kujitokeza wanaume husikia maumivu wakati wa kukojoa au kutokwa usaha katika uume. Wanawake wanaweza kutokwa damu nje ya kipindi chao, maumivu wakati wa kukojoa, kutokwa usaha katika uke, au maumivu chini ya kitovu.
Kama utaachwa bila kutibiwa katika wanawake, klamidia inaweza kuleta madhara makubwa kwa afya ya binafsi na ya jamii. Klamidia huaribu tishu za uzazi za mwanamke na kusababisha uvimbe katika fupanyonga (pelvic inflammatory disease, PID). PID inaweza kusababisha mauvimu makali sana katika fupanyonga, utasa/ugumba au utata katika ujauzito ambao unaweza kusababisha kifo.
Watoto waliozaliwa na mama aliyembukizwa klamidia huwa na hatari ya kupata upofu au maambukizi katika mapafu.
Uchunguzi wa maambukizi ya klamidia hufanyika kwa kuchunguza fupanyonga na kiwango kidogo cha majimaji kutoka katika uke au uume ambayo huchunguzwa kwa uwepo wa Chlamydia trachomatis.
Uchunguzi mpya kama ule wa mkojo ili kufahamu uwepo wa bakteria wa klamidia umekuwa ukitumika pia ili kufanya uchunguzi rahisi zaidi wa watu ambao hawaonyeshi dalili za ugonjwa.
Klamidia inatibika kwa antibaotiki.
Kisonono
Kisonono au Kisalisali ni maradhi ya zinaa ambayo husababishwa na bakteria zinazofahamika kisayansi kama Neisseria gonorrhoeae. Bakteria hizo hushambulia utandotelezi unaozunguka sehemu za siri.
Ingawa kwa makisio maambukizi 360,000 ya kisonono huripotiwa kila mwaka nchini Marekani, wataalamu wamekisia kuwa watu karibia 650,000 huambukizwa kwa mwaka. Kimataifa yanakadiriwa kuwa kati ya milioni 33 na 106 kwa mwaka. Wagonjwa ni 0.8% ya wanawake wote na 0.6% ya wanaume wote.
Kama ilivyo klamidia, kisonono nayo huwa haionyeshi dalili. Kisonono ikiwepo huwa na dalili kama zile za klamidia ambazo huhusisha mauvimu wakati wa kukojoa na kutokwa kwa maji yanayonuka au usaha katika uke au uume.
Kisonono huonekana kwa urahisi kwa wanaume ambao hutoa usaha kutoka katika mfereji wa mkojo (urethra). Huanza kidogo, lakini huongezeka na huwa mwingi na kusababisha kusikia haja ya kukojoa mara kwa mara huku kukiwa na maumivu.
Kisonono ikisambaa na kufikia tezi kibofu, mfereji wa mkojo huziba kwa kiasi fulani. Kwa wanawake maambuki hutokea katika urethra, uke au mlango wa uzazi (cervix). Ingawa mwasho unaotokana na majimaji katika uke unaweza kuwa mkubwa, mara nyingi dalili hizi huwa ni chache au hamna kabisa katika hatua za awali.
Kisonono isiyotibiwa inaweza kusababisha PID (Pelvic Infiammatory disease) kwa wanawake. Watoto wanaozaliwa na mama wenye kisonono huwa na hatari ya kuambukizwa wakati wa kuzaliwa; maambukizo haya yanaweza kusababisha magonjwa ya meno kwa wachanga.
Uchunguzi wa ugonjwa hufanywa kwa kuchungunza usaha kutoka katika uke au uume au mkojo kwa uwepo wa Neisseria gonorrhoeae.
Kisonono hutibiwa kwa antibiotiki kadhaa, ingawa maambukizi yamekuwa na ukinzani juu ya tiba ya baadhi ya madawa katika miongo ya nyuma. Moja kati ya mambo magumu katika kupambana na kisonono ni kutafuta mahusiano yote ya kimapenzi ya nyuma ya aliyeambukizwa ili kuweza kuzuia usambaaji zaidi wa ugonjwa.
Kaswende
image|thumb|200px|Mfano wa kichwa cha mtu mwenye kaswende katika hatua ya tatu. Kaswende ni gonjwa tishio linalosababishwa na bakteria inayofahamika kama Treponema pallidum.
Katika hatua za mwanzo, vipele katika sehemu za uzazi huanza kujitokeza muda mfupi baada ya maambukizi ambavyo baadaye hupotea vyenyewe.
Chan Vathanaka
Vathanaka ameichezea timu ya taifa ya Kamboja tangu mwaka wa 2013. Vathanaka alicheza Kamboja katika mechi 43, akifunga mabao 15.
Maradhi ya zinaa
Kaswende
Kama ugonjwa hautatibiwa, maambukizi huendelea kwa miaka, yakishambulia mifupa, ubongo na moyo na kusababisha madhara mengine yanayotokana na matatizo katika mfumo wa fahamu kama vile homa ya uti wa mgongo na magonjwa ya moyo na kiharusi.
Kaswende wakati wa ujauzito unaweza kuwa hatari kubwa kwa kiumbe tumboni, kama vile kusababisha kutoumbika vizuri (deformity) na kifo.
Wanawake wengi wajawazito katika nchi zilizoendelea huchunguzwa kwa uwepo wa ugonjwa huu katika majuma ya kwanza ya mimba ili kutibu ugonjwa kabla kitoto hakijaathirika.
Siku hizi kaswende inaweza kutibika kwa urahisi kwa penicillin.
Malengelenge sehemu za siri
Ugonjwa wa malengelenge katika sehemu za siri husababishwa na maambukizi ya herpes simplex virus(HSV). Aina nyingi za malengelenge huwa ni kutokana na aina ya pili ya HSV (HSV type 2). hatahivyo, maambukizi kutokana na aina ya kwanza ya HSV (HSV type 1) nayo yapo. Malengelenge katika sehemu za siri husababisha vivimbe vinavyouma vinavyojirudia kila mara, ingawa mara nyingi ugonjwa huwa hauonyeshi dalili kwa muda mrefu. Nchini Marekani, mtu mmoja kati ya watano wenye umri wa zaidi ya miaka 12 ameathirika na HSV, na idadi kubwa ya hao waliambukizwa - karibia asilimia 90 - hawafahamu kuwa wana ugonjwa. Upimaji wa damu huweza kuonyesha uwepo wa maambukizi ya HSV, hata kama mtu bado hajaanza kuonyesha dalili. Dalili za HSV zinaweza kutibika kwa kutumia madawa ya yanayopambana na virusi kama vile acyclovir, lakini HSV hawawezi kutoka katika mwili - hawatibiki.
UKIMWI
UKIMWI, Ukosefu wa Kinga Mwilini, ni matokea ya maambukizi ya virusi vya Ukimwi (VVU) - Human immunodeficiency virus (HIV). UKIMWI ni ugonjwa wa zinaa hatari na usitibika ambao hushambulia mfumo wa kinga ya mwili na kumwacha mgonjwa akiwa hana hata uwezo wa kujikinga dhidi ya maambukizi madogo. Maambukizi ya VVU haimaanishi kuwa mtu ana UKIMWI. Baadhi ya watu na maambukizi ya VVU na wasionyeshe hali ya kuumwa ile inayotambulika kama UKIMWI kwa miaka kumi au zaidi. Watabibu hutumia neno UKIMWI pale mtu anapokuwa katika hatua za mwisho, zinazotishia uhai za maambukizi ya VVU.
UKIMWI uligunduliwa kwa mara ya kwanza mwaka 1981 miongoni mwa wanaume waliokuwa wanaingiliana (mashoga) na miongoni mwa watu waliokuwa wanajidunga sindano katika jiji la New York na California. Baadaye maambukizi mengine yaligundulika pia kusini mwa jangwa la Sahara barani Afrika. Kwa haraka UKIMWI ukawa ugonjwa wa mlipuko duniani kote ukiathiri karibia kila nchi. Mpaka mwaka 2002, ilikadiriwa kuwa watu wazima wapato milioni 38.6 na watoto milioni 3.2 duania kote wanaishi na VVU au UKIMWI. Shirika la Afya Ulimwenguni, WHO, limekadiria kuwa kutoka mwaka 1981 mpaka mwisho wa mwaka 2002 watu karibia milioni 20 walikuwa wamekufa kutokana na UKIMWI. Kiasi cha hao milioni 4.5 walikuwa ni watoto wenye umri wa chini ya miaka 15.
Pamoja na kuenea kwa elimu juu ya ugonjwa huu, CDC wamekadiria kuna maambukizi mapya 40,000 kila mwaka Marekani na kuwa kwa ujumla kati ya Waamerika 800,000 hadi 900,000 wameambukizwa VVU.
Dutu za Sehemu za Siri
Dutu huota katika uume na katika eneo la kuzunguka uke na mkunduni. Husababishwa na kundi la virusi lifahamikalo kama human papillomavirus (HPV) ambao husambazwa wakati wa kujamiiana. CDC wamekadiria kuwa kuna maambukizi mapya ya dutu milioni 5.5 nchini Marekani kila mwaka. Dutu za sehemu za siri zinaweza kutibiwa na kuondolewa kwa upasuaji mdogo. Aina fulani ya HPV ambao husababisha maambukizi katika sehemu za siri wanaweza pia kusababisha kansa ya mlango wa uzazi (cervical cancer).
Trikomonasi
Trikomonasi husababishwa na maambukizi ya protozoa anayefahamika kisayansi kama Trichomonas vaginalis. Ugonjwa huu husababisha muwasho na karaha katika uke kwa wanawake na katika mfereji wa mkojo kwa wanaume. Trichomonasi huweza kutibiwa kwa urahisi na antibaotiki. CDC wamekadiria kuwa Waamerika milioni tano huambukizwa trikomonasi kila mwaka.
Kuzuia na kudhibiti maambukizi
Hatua ambayo ni madhubuti kuliko zote ni kuepuka ngono kabisa. Bila ya kukutana kimwili hakuna uwezekano wa kupata maambukizi ya zinaa.
Kuwa na mwenzi mmoja tu katika ndoa na kwa wale wanaojiingiza katika mahusiano pia husaidia kupunguza hatari ya maambukizi.
Kondomu inakinga dhidi ya maambukizi hayo lakini si kinga kamili kwa asilimia mia moja. Kondomu huvaliwa kwenye uume au kwenye uke na huwa kama kizuizi kwa vijidudu vinavyosababisha magonjwa ya zinaa. Hata hivyo kondomu huwa haifuniki sehemu yote ya siri ambayo hukutana wakati wa kufanya ngono, na uwezekano wa kupata maambukizi ya zinaa bado upo, hasa malengelenge na dutu.
Matibabu yote lazima yafuatwe hata kama matumizi ya awali ya dawa yalipelekea dalili zote kutoweka. Maambukizi yanaweza kuendelea bila ya kuwa na dalili na hivyo kupelekea aliyeambukizwa bila kujua kusambaza ugonjwa.
Mwenendo katika maambukizi ya zinaa
Wakati wowote katika historia, kushamiri na kuongezeka kwa magonjwa ya zinaa huakisi mabadiliko katika sayansi na jamii. Kwa mfano, katika nchi nyingi duniani, kuenea kwa magonjwa ya zinaa kuliongezeka wakati na baada ya vita vikuu vya pili (1939-1945), wakati wanajeshi walipokuwa kwa kipindi kirefu mbali na nyumbani kwao na kujihusisha katika ngono na watu tofauti ambao wengi wao walikuwa wana maambukizo ya zinaa. Wakati antibaotiki - penicillin, ilipopatikana miaka baadaye, nchi hizohizo zilishuhudia upunguaji wa maambukizi.
Hata hivyo kuanzia miaka ya 1950, huko Marekani kisonono kilianza kuenea kutokana na kuongezeka kwa tamaa za ngono. Vijidudu vya ugonjwa viliunda ukinzani dhidi ya penicillin, na mpaka miaka ya 1970 na 1980 ugonjwa ulifikia hatua ya kuwa ugonjwa wa mlipuko kwa vijana na watu wa umri wa kati.
Albany, Georgia
thumbnail|right|250px|Kituo cha Serikali katika Mji wa Albany, Georgia
thumb|right|260px|Mahali pa Albany katika Dougherty County na [[Georgia]] Albany ni mji wa Marekani katika jimbo la Georgia. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 77,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 62 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 144.8 km².
Unururifu
thumb|Tangazo: Hapa pana mnururisho hatari! thumb|Mbunguo nururifu wa chembe za α. thumb|Mbunguo nururifu wa chembe za β.
Unururifu (kwa Kiingereza radioactivity; pia: mbunguo nururishi kutoka Kiingereza radioactive decay) ni tabia ya elementi kadhaa ambazo kiini cha atomi yake si thabiti, bali inaweza kubadilika kuwa kiini cha atomi kingine na katika mchakato huu kinatoa mnururisho. Wakati wa badiliko atomi inatoa chembe nyuklia. Mifano ya elementi ambazo si thabiti ni urani na plutoni.
Kwa jumla elementi zote ambazo zina masi kubwa kuliko risasi (plumbi) ni nururishi. Hizi ni zote katika jedwali la elementi kuanzia namba 83 Bismuti.
Kuna pia hali za elementi kadhaa ambazo kwa kawaida ni thabiti lakini baada ya kupokea nyutroni ya nyongeza zinakuwa nururishi. Kwa mfano kaboni ya kawaida inayoitwa 12C ni thabiti. Lakini kuna pia kiwango kidogo cha 14C ambayo si thabiti, ni nururishi; hali hii huitwa isotopi cha kaboni. Kaboni ya 14C inatengenezwa mfululizo katika tabaka za juu ya angahewa ya dunia ambako atomu za nitrojeni zinagongwa na miale ya jua na kupotewa na nyutroni; hizi nyutroni zinaweza kugongana tena na atomi ya nitrojeni na kujiunganisha nayo na hivyo kuunda atomi ya 14C. Tabia hii ya unururifu ilitambuliwa mara ya kwanza na Antoine Henri Becquerel mwaka 1896, halafu ni Marie Curie na Pierre Curie waliotunga neno "radioactivity" (=unururifu) kwa tabia hii. Wote watatu walipokea Tuzo ya Nobel ya Fizikia kwa kazi hii mwaka 1903.
Aina za mnururisho nyuklia
Wakati wa mbunguo nyuklia mnururisho unatokea hasa kwa namna tatu zinazotajwa kwa herufi za Kigiriki alfa, beta na gamma kuwa mnururisho α, mnururisho β na mnururisho γ. Kati ya hizi kila moja inaweza kuwa hatari kwa binadamu na viumbehai kutegemeana na kiwango chake, lakini hatuna mlango wa fahamu unaoweza kuitambua.
Hatari kwa viumbehai
Mata nururishi inatoa mnururisho ya kuioniza (ionizing radiation). Mnururisho huu unaweza kuvunja kampaundi za kikemia na molekuli. Kama hii inatokea ndani ya kiumbehai kuna hatari za kiafya pamoja na hatari ya kutokea kwa kansa.
Kiwango fulani cha mnururisho hutokea kiasili katika mazingira yetu na miili yetu imekizoea tangu vizazi. Hali ni tofauti kama kiasi cha mnururisho kinaongezeka kwa mfano kutokana na kuingia mara nyingi katika mashine ya eksirei, katika mazingira ya migodi ya urani, penye ajali kwenye tanuri nyuklia ambako mata nururishi inaachishwa hewani au penye milipuko ya bomu ya nyuklia. Penye viwango vya juu vya mnururisho wa kuioniza kuongezeka kwa kansa kumetazamiwa.
Joseph Hill
thumb|right|Joseph Hill Joseph Hill (22 Januari 1949 – 19 Agosti 2006) alikuwa mtunzi na mwimbaji wa Reggae toka nchini Jamaika. Alianza muziki katika kundi lijulikanalo kama The Soul Defender lililokuwa na makazi yake kitongoji cha St Catherine. Baadaye akaanzisha kundi la Culture akiwa na Telford Nelson na Albert Walker. Mwaka 1977 walitoa wimbo uliovuma sana uitwao Two Sevens Clash ambao ulizungumzia herufi mbili za 7 katika mwaka 1977. Hadi sasa Joseph Hill na wenzake wametoa album 22. Falsafa ya nyimbo za Joseph Hill ni ya kimapinduzi na kiroho inayopinga utumwa na ukosefu wa maadili na ucha mungu. Joseph Hill ni muumini wa imani na utamaduni wa Kirastafari. Katika wimbo wake wa wa PAY DAY anauliza ni lini watu walioumizwa na utumwa watalipwa. Pia amepinga aina zote za ukoloni na kumzumgumzia Chistopher Columbas kama muongo kwa kusema kwamba amegundua visiwa vya Jamaika ambavyo vilikuwapo tayari na watu. Joseph Hill pia anaenzi kitabu Bibilia anachoamini kuwa ni kitakatifu na amekuwa akitumia mistari na manabii toka kwenye Biblia kwenye nyimbo zake, kwa mfano wimbo wake kuhusu nabii Eliya.
Mto Ihanga
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.
Uislamu barani Asia
Uislamu ulianza barani Asia katika karne ya 7 wakati wa zama za uhai wa Mtume Muhammad. Idadi kubwa ya wafuasi wa dini ya Kiislamu wameishi huko Asia na hasa mjini Magharibi mwa Asia na Kusini tangu kuanza kwa historia ya Uislamu.
Uislamu unasemekana kufika mjini Manipur (Kaskazini mashariki mwa India) mwaka 615 kupitia mjini Chittagong ambayo ni sehemu ya pwani ya Bangladesh ya leo katika zama za biashara ya njia ya hariri (vyote, nchi kavu na baharini) wakati Sa'ad ibn abi Waqqas (594-674) na wengine walioitwa Uwais al-Qarni (594-657), Khunais ibn Hudhaifa, Saeed ibn Zaid, Wahb Abu Kabcha, Jahsh na Jafar ibn Abu Talib - walitoa dawah kule.
Afri
Afri (umoja: Afer) lilikuwa jina la Kilatini kwa wakazi wa Afrika, likimaanisha kwa maana yake pana kwa nchi zote kusini mwa Mediterania (Libya ya Kale). Wasemaji wa Kilatini mwanzoni walitumia afer kama kivumishi, maana yake "ya Afrika". Kama kitu muhimu, ilionyesha asili ya Afrika; yaani, Mwafrika.
Uislamu barani Asia
Hali ya sasa
Uislamu kwa sasa ndiyo dini kubwa barani Asia ikiwa na asilimia 25% ikifuatiwa na Uhindu Idadi kamili ya Waislamu barani Asia mnamo mwaka wa 2010 ilikuwa kwenye bilioni 1.1 (sawa na asilimia 25 ya wakazi wote wa Asia).
Afri
Etimolojia
Etimolojia ya neno kwa nchi bado haijulikani. Inaweza kutoka kwa neno la "Punic" kwa idadi ya wenyeji wa eneo linalozunguka Carthage. Jina kawaida linaunganishwa na "vumbi" la Phoenician dustafar (pia hupatikana katika lugha zingine za Wasemiti), lakini nadharia ya 1981 ilidai kwamba inatokana na neno "pango" la Berber ifri (wingi ifran), ikimaanisha wakazi wa pango. Neno hilo hilo linaweza kupatikana kwa jina la Banu Ifran kutoka Algeria na Tripolitania, kabila la Waberber asili yao kutoka Yafran (pia inajulikana kama Ifrane) kaskazini magharibi mwa Libya. Mwanahistoria wa zamani Flavius Josephus alisema kwamba wazao wa mjukuu wa Ibrahimu Epher walivamia mkoa huo na kuupa jina lao wenyewe.
Afrika
Jina hili linatoa chanzo cha neno Afrika. Warumi walitaja eneo hilo kama Afrika terra (ardhi ya Afri), kwa msingi wa shina la Afr- na kiambishi-kivumishi, ikitoa Africus, Afrika, Africum katika umoja wa majina ya jinsia tatu za Kilatini. Kufuatia kushindwa kwa Carthage katika Vita vya Tatu vya Punic, Roma ilianzisha mkuu wa  mkoa Africa. Afer alikuja kuwa utambuzi kwa watu kutoka mkoa huu.
Kabila la Wajerumani la Vandali walishinda Jimbo la Kirumi la Afrika katika karne ya 5; milki hiyo iliishinda kama mkoa wa Mfalme wa Afrika mnamo AD 534. Jina la Kilatini Afrika lilikuja kwa Kiarabu baada ya ushindi wa Kiislamu kama Ifriqiya.
Uislamu barani Asia
Hali ya sasa
Asia ni nyumbani pa makundi makubwa ya Waislamu, Mashariki ya Kati ikiwa na (Magharibi/Kusinimagharibi mwa Asia), Asia ya Kati, Asia Kusini na Kusinimashariki mwa Asia ikiwa kama dini muhimu sana.
Afri
Afrika
Jina hilo lipo leo kama Ifira na Ifri-n-Dellal huko Greater Kabylie (Algeria). Kabila la Waberber liliitwa [na nani?] Banu Ifran katika Zama za Kati, na Ifurace lilikuwa jina la watu wa Mitaani katika karne ya 6.
Herodotus aliandika kwamba Mavazi ya watu wa Afrika Kaskazini walikuwa wakiishi kwenye mapango. Wagiriki waliita watu wa Kiafrika ambao waliishi katika mapango ya Troglodytae.
Uislamu barani Asia
Hali ya sasa
Asilimia 62 ya Waislamu duniani kote wanaishi Asia, ikiwa ni pamoja na Indonesia, Pakistan, India na Bangladesh, nchi zenye idadi kubwa ya Waislamu duniani.
937
Makala hii inahusu mwaka 937 BK (Baada ya Kristo).
Uislamu barani Asia
Hali ya sasa
Uenezi wa Uislamu nje ya Ulimwengu wa Kiarabu kuingia katika sehemu nyingine za bara ulienezwa hasa kwa safari za kibiashara zilizounganishwa kutoka Mashariki ya Kati hadi huko China.
937
Waliozaliwa
bila tarehe
Lindiwe Bebee
Lindiwe Christabola Bebee ni mwanasiasa wa Afrika ya Kusini .Amekuwa akitumikia kama mjumbe wa kudumu katika baraza la taifa la majimbo tangu Mei 2019. Mjumbe wa kongamano la taifa la Afrika, yeye ni kama fimbo katika jimbo lake la KwaZulu-Natal. Tangu Mei 2009 mpaka Mei 2019, Bebee ametumikia kama mjumbe wa bunge la KwaZulu-Natal.
Mto Ihongolero
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.
936
Makala hii inahusu mwaka 936 BK (Baada ya Kristo).
John Lydon
thumb|John Lydon John Lydon (maarufu zaidi kama Johnny Rotten) ni mwanamuziki wa Uingereza. Jina lake la kuzaliwa ni John Joseph Lydon. Alizaliwa London, 31 Januari 1956. Alikuwa anapiga muziki wa Punk na Post punk.
Agosti
Mwezi wa Agosti ni mwezi wa nane katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Kaisari Augustus wa Warumi. Kwa asili, mwezi huo wa Agosti ulikuwa mwezi wa sita katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa Sextilis kulingana na neno la Kilatini sextus, maana yake ni "wa sita". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina Sextilis ilipotea.
Agosti ina siku 31, na katika mwaka mrefu (wenye siku 366), inaanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Februari.
Malaika mkuu
Malaika mkuu (kwa Kigiriki ἀρχάγγελος arkh- + angelos) ni jina la heshima kwa baadhi ya malaika wenye hadhi ya juu kati ya viumbe vya kiroho.
Msingi wa imani hiyo ni kwamba kila malaika ameumbwa peke yake na tofauti na wengine wote, na kwamba katika kumtumikia Mungu aliyewaumba wanashirikiana kwa ngazi.
Biblia ya Kikristo inatumia jina hilo mara mbili: katika Waraka wa kwanza kwa Wathesalonike 4:16 na katika Waraka wa Yuda 1:9, ambapo linamhusu malaika Mikaeli.
Bob Dylan
thumb|Bob Dylan jukwaani, 1996 left|80px Bob Dylan ni mwanamuziki, mwimbaji na mwandishi wa Marekani. Alikuwa anapiga muziki wa Folk na Rock. Mwaka wa 2008 alituzwa tuzo maalumu ya Tuzo ya Pulitzer ya Muziki kwa kazi ya maisha yake. Mwaka 2016 alipokea Tuzo ya Nobel ya Fasihi.
Mwaka 1959 alihamia Minneapolis akajiandikisha kwenye somo la sanaa na muziki ingawa hajasoma hali halisi. Badala yake alianza kucheza muziki katika klabu ya "Ten O'Clock Scholar" katika mtaa wa Dinkytown. Wakati ule alianza kutumia jina la Bob (kifupi cha Robert) Dylan kwa sababu alivutwa sana na ayat za mshairi Dylan Thomas. Hapa alishawishwa pia na muziki ya Folk ya Pete Seeger, The Kingston Trio na Woody Guthrie
Ilhali kama kijana alikuwa alianza muziki ya Rock aliamua kuhamia kwenda Folk kwa sababu hakuridhika na nafasi ya matini kwenye Rock. Mapokeo ya Folk ikampa nafasi ya kusimulia hadithi na shairi kwa muziki. Alisema "Rock'n'roll kwangu haikutosha. Ina mipigo ya kuvutia lakini uimbaji wake si kamili hauwezi kutaja maisha kwa njia halisi. Nikatambua nikiingia katika muziki ya Folk, napata kitu halisi zaidi. Nyimbo zake zinajaa zaidi tamaa, huzuni, furaha, imani, hisia..."
Wissam Ben Yedder
Toulouse
Ben Yedder ni mtu wa asili ya Tunisia. Miongoni mwa marafiki wake wa utotoni alikuwemo Riyad Mahrez.
Ben Yedder alianza kazi yake katika JA Alfortville ya ndani ya Championnat de France Amateur, kabla ya kuhamia Toulouse FC ya Ligue 1 mwaka 2010.
Tarehe 30 Julai 2016, Ben Yedder alisaini mkataba wa miaka mitano na klabu ya Hispania Sevilla FC.
Sevilla
Mnamo tarehe 30 Julai 2016, Ben Yedder alisaini mkataba wa miaka mitano na klabu ya Sevilla.Alifanikiwa kucheza mechi yake ya kwanza kama mchezaji wa sevilla akiingia baada ya kufanyika mabadiliko akichukua nafasi ya Luciano Vietto. Ben Yedder alifanikiwa kufunga magoli matano kwenye ushindi wa 14-2 dhidi ya Sociedad Derpotiva Formentera mnamo Desemba 2016.
Monaco
Brian Eno
thumb|right|240px|Brian Eno, 2015 Brian Eno (amezaliwa 15 Mei 1948) ni mwanamuziki wa Uingereza. Jina lake la kuzaliwa ni Brian Peter George St. John le Baptiste de la Salle Eno. Alizaliwa huko Woodbridge, Uingereza. Anapiga muziki wa Rock and Ambient.
Wissam Ben Yedder
Toulouse
Mnamo 14 Agosti 2019 ,Ben Yedder alisaini mkataba wa miaka mitano na AS Monaco.  Mnamo 2020-21, Ben Yedder aliisaidia Monaco kumaliza kama washindi wa pili katika Coupe de France, akifunga kwa ushindi dhidi ya Lyon na Rumilly-Vallières katika robo fainali na nusu fainali. Mnamo 2 Mei 2021, alifunga bao lake la 100 kwenye Ligue 1 katika kichapo cha 2-3 nyumbani dhidi ya zamani.
Wikendi
Wikendi ni kipindi ambapo sehemu kubwa ya wafanyakazi katika nchi nyingi hupata nafasi ya kupumzika.
Desturi tofauti wa wikendi
Katika mfumo wa nchi za magharibi ni siku za Jumamosi na Jumapili. Katika nchi nyingi wa Kiislamu wikendi ni Alhamisi na Ijumaa. Katika nchi ya Israeli ni Ijumaa na Jumamosi.
Utaratibu huo haupo kwa wafanyakazi wote. Katika kilimo, hospitalini, kwenye huduma za umma kama polisi na pia kwenye mahoteli kazi inaendelea tu.
Vilevile katika nchi nyingi idadi kubwa ya watu hawana ajira wakijitegemea kwa namna fulani bila utaratibu wa saa za kazi. Hivyo katika nchi nyingi za Afrika desturi ya wikendi inahusu hasa watumishi wa serikali na makampuni makubwa.
Sabato - chanzo cha wikendi
Msingi wake ni amri ya dini ya Uyahudi ya kupumzika siku ya Sabato iliyochukuliwa na Wakristo wengi kama utaratibu kwa ajili ya Jumapili (wanayoiita "Dominika" yaani Siku ya Bwana kwa kuwa ndiyo siku ya ufufuko wa Yesu). Muda wa siku hii moja ya mapumziko uliongezwa katika nchi nyingi kuwa wikendi.
Desturi ilisambaa kutoka Ulaya kwa njia ya ukoloni katika nchi nyingi duniani hata kama utamaduni haukujua siku za mapumziko kama vile huko Uhindi na China.
Historia ya wikendi ya kisasa
Desturi ilianzishwa huko Uingereza katika karne ya 19 kama sehemu ya sheria iliyolenga kutunza afya ya wafanyakazi viwandani. Sheria iliunda utaratibu wa kuwapa nafasi ya kupumzika kuanzia Jumamosi mchana.
Nchi mbalimbali zilifuata wakati wa karne ya 20 na ofisi za serikali zilifunga pia kuanzia Jumamosi mchana. Katika nusu ya pili ya karne ya 20 muda wa mapumziko ulipanuliwa kuwa Jumamosi yote.
A Tribe Called Quest
A Tribe Called Quest ni kundi la muziki wa hip hop kutoka nchini Marekani. Kundi lilianzishwa mnamo mwaka wa 1985, na linaunganishwa na rapa/mtayarishaji Q-Tip, rapa Phife Dawg aka Phife Diggy (Malik Taylor), na DJ/mtayarishaji Ali Shaheed Muhammad.
Mwanachama wa nne, rapa Jarobi White, aliondoka kundini baada ya kutoa albamu yao ya kwanza na kurudi tena kundini mnamo mwaka wa 1991. Akiwa na De La Soul, kundi lilikuwa sehemu ya kati ya Native Tongues Posse, na wamefurahia mafanikio ya pamoja hasa baada ya kila kundi kuwa kimpango wake kwa mkusanyiko huo. Uvumbuzi wao unayeyusha hip hop na jazz umefanya uwe na mgongano mkubwa katika muziki wa hip hop, umesaidia kupanua wigo wa sanaa ya utayarishaji wa muziki wa hip hop.
Nyimbo zao nyingi kama vile "Bonita Applebum", "Can I Kick It?", "I Left My Wallet in El Segundo", "Scenario", "Check the Rhime", "Jazz (We've Got)", "Award Tour" na "Electric Relaxation" hutazamiwa kama classic na jumuiya za hip hop. Wametoa albamu tano kati ya 1990 na 1998. LP zao za kwanza zilikuwa maarufu mno, lakini kundi lilivunjika mnamo mwaka wa 1998. Mnamo 2006, kundi limeungana tena na kufanya ziara kadha wa kadha nchini Marekani, na kutoa ahadi ya kwamba watatoa albamu baada ya kufanya kazi katika mastudio kadha wa kadha.
Kundi hutazamiwa kama miongoni mwa makundi wavumbuzi wa alternative hip hop, kwa kusaidia kuweka njia ya kwa wasanii wapya wa hip hop. John Bush wa Allmusic kawaita "kundi la rap lenye akili zaidi la miaka 1990," wakati wahariri wa About.com wamewapa nafasi ya #4 kwenye orodha yao "Makundi 25 ya Rap ya Muda Wote."
Mwaka wa 2005, A Tribe Called Quest wamepata Tuzo ya Special Achievement Award kwenye Billboard R&B Hip-Hop Awards huko mjini Atlanta. Mwaka wa 2007, kundi pia lilipewa heshima yake kwenye 4th VH1 Hip Hop Honors.
Busolwa
Busolwa ni kata ya Wilaya ya Nyang'hwale katika Mkoa wa Geita, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,894 waishio humo. Msimbo wa posta ni 30203.
Jean Grae
thumbnail|right|200px| Jean Grae
935
Makala hii inahusu mwaka 935 BK (Baada ya Kristo).
Arish
ʻArish au el-ʻArīsh ( Arabic  al-ʿArīš Egyptian Arabic pronunciation: [elʕæˈɾiːʃ], Coptic   Hrinokorura ) ndio mji mkuu na jiji kubwa zaidi ( lenye wakazi 164,830 as of 2012  ) ya Jimbo la Sinai Kaskazini la Misri, pamoja na jiji kubwa zaidi kwenye Peninsula yote ya Sinai, iliyo kwenye pwani ya Mediterania 344 km kaskazini mashariki mwa Cairo. Inapakana na Ukanda wa Gaza na Israel.
`Arīsh iko kando ya wadi kubwa, Wadi al-ʻArīsh, ambayo hupokea maji ya mafuriko kutoka sehemu kubwa ya kaskazini na katikati mwa Sinai. Mlinzi wa Azzaraniq uko upande wa mashariki wa `Arīsh.
Vinyeleo
Vinyeleo ni vitundu vidogovidogo vinavyotoa taka mwilini au jasho kwa njia ya ngozi.
Juni
Tarehe 21 ya mwezi huo wa Juni (katika miaka mingine inawezekana kuwa tarehe 20 au 22) ni siku ya solistasi ya Kaskazini (kutoka Kiingereza solstice), yaani wakati jua linapokuwa kaskazini kabisa mwa Ikweta.
Mto Illongu
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.
Juni
Juni ina siku 30, na hakuna mwezi mwingine unaoanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Juni katika mwaka uleule.
Mlima Lyell
thumbnail|right|200px|Mlima Lyell ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,498 juu ya usawa wa bahari.
Mlima Sir Sandford
thumbnail|right|200px|Mlima Sir Sandford ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,519 juu ya usawa wa bahari.
Kipepeo tarakilishi
thumb|331x331px|Vipepeo viwili vya tarakilishi. Katika utarakilishi, kipepeo tarakilishi (Kwa Kiingereza: computer fan) ni kifaa kinachotumika kupepelea vijenzi ndani ya tarakilishi. Kwa mfano kipepeo tarakilishi kinaweza kupepelea vifaa kama bongo kuu, bodimama au kiendeshi diski kuu.
Wilaya ya Sembabule
Wilaya ya Sembabule ni wilaya moja ya Mkoa wa Kati, Uganda. Idadi ya wakazi wake ni takriban 236,900.
Mei
Mei ina siku 31, na hakuna mwezi mwingine unaoanza na siku ya juma sawa na mwezi wa Mei katika mwaka uleule.
Warner Robins, Georgia
thumbnail|right|250px|Makumbusho ya Robins Air Force Base katika Mji wa Warner Robins, Georgia
Handwörterbuch Deutsch-Swahili
Handwörterbuch Deutsch-Swahili (K. Legere) ni kamusi sanifu ya Kiswahili kwa lugha ya Kijerumani. Maneno ya Kijerumani yamepangwa pamoja na maaan kwa Kiswahili.
Kamusi hii ilitungwa na kutolewa 1990 na mjini Leipzig katika Jamhuri ya Kidemokrasia ya Ujerumani kama "Wörterbuch Deutsch-Swahili" pamoja na "Wörterbuch Swahili - Deutsch". Mhariri mkuu alikuwa profesa Kartsen Legere. Baada ya maungano ya Ujerumani haki zilinunuliwa na kampuni ya Langenscheidt huko München na kutolewa upya 2001.
Malaika Gabrieli
Gabrieli (kwa Kiebrania גַּבְרִיאֵל|Gavri'el|Gaḇrîʼēl, Mungu ni nguvu yangu; kwa Kiarabu جبريل, Jibrīl au جبرائيل Jibrāʾīl) ni malaika aliyetumwa na Mungu kuleta ujumbe wa pekee katika dini zinazotaka kufuata imani ya Abrahamu.
Kwa sababu hiyo Wakatoliki wanamheshimu kama malaika mkuu pamoja na malaika Mikaeli na malaika Rafaeli, hasa tarehe 29 Septemba.
Wakristo wengine pia wanamheshimu kwa kupasha habari ya kutungwa kwa Yohane Mbatizaji 1:5 Wakati Herode alipokuwa mfalme wa Yudea, kulikuwa na kuhani mmoja jina lake Zakaria, wa kikundi cha Abia. Mke wake alikuwa anaitwa Elisabeti, naye alikuwa wa ukoo wa kuhani Aroni. 6 Wote wawili walikuwa wanyofu mbele ya Mungu, wakiishi kwa kufuata amri na maagizo yote ya Bwana bila lawama. 7 Lakini hawakuwa wamejaliwa watoto kwa vile Elisabeti alikuwa tasa, nao wote wawili walikuwa wazee sana. 8 Siku moja, ilipokuwa zamu yake ya kutoa huduma ya ukuhani mbele ya Mungu, 9 Zakariya alichaguliwa kwa kura, kama ilivyokuwa desturi, kuingia hekaluni ili afukize ubani. 10 Watu, umati mkubwa, walikuwa wamekusanyika nje wanasali wakati huo wa kufukiza ubani. 11 Malaika wa Bwana akamtokea humo ndani, akasimama upande wa kulia wa madhabahu ya kufukizia ubani. 12 Zakariya alipomwona alifadhaika, hofu ikamwingia. 13 Lakini malaika akamwambia, "Zakariya, usiogope, kwa maana sala yako imesikilizwa, na Elisabeti mkeo atakuzalia mtoto wa kiume, nawe utampa jina Yohane. 14 Utakuwa na furaha kubwa na watu wengi watashangilia kwa sababu ya kuzaliwa kwake. 15 Atakuwa mkuu mbele ya Bwana. Hatakunywa divai wala kileo, atajazwa Roho Mtakatifu tangu tumboni mwa mama yake. 16 Atawaelekeza wengi wa watu wa Israeli kwa Bwana Mungu wao. 17 Atamtangulia Bwana akiongozwa na nguvu na roho kama Eliya. Atawapatanisha kina baba na watoto wao; atawafanya wasiotii wawe na fikira za uadilifu, na hivyo amtayarishie Bwana watu wake." 18 Zakariya akamwambia huyo malaika, "Ni kitu gani kitakachonihakikishia jambo hilo? Mimi ni mzee, hali kadhalika na mke wangu." 19 Malaika akamjibu, "Mimi ni Gabrieli, nisimamaye mbele ya Mungu, na nimetumwa niseme nawe, nikuletee hii habari njema. 20 Sikiliza, utakuwa bubu kwa sababu huyasadiki haya maneno yatakayotimia kwa wakati wake. Hutaweza kusema mpaka hayo niliyokuambia yatakapotimia." 21 Wakati huo, wale watu walikuwa wanamngoja Zakariya huku wakishangaa juu ya kukawia kwake Hekaluni. 22 Alipotoka nje, hakuweza kusema nao. Ikawa dhahiri kwao kwamba alikuwa ameona maono Hekaluni. Lakini akawa anawapa ishara kwa mikono, akabaki bubu. 23 Zamu yake ya kuhudumu ilipokwisha, alirudi nyumbani. 24 Baadaye Elisabeti mkewe akapata mimba. Akajificha nyumbani kwa muda wa miezi mitano, akisema: 25 "Hivi ndivyo alivyonitendea Bwana; ameniangalia na kuniondolea aibu niliyokuwa nayo mbele ya watu." , halafu kwa Yesu inavyosimuliwa na Injili ya Luka.
Dominic Solanke
thumb|320x320px|Solanke akiwa Chelsea. Dominic Ayodele Solanke (alizaliwa 14 Septemba 1997) ni mchezaji wa soka wa Uingereza ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu AFC Bournemouth na timu ya taifa ya Uingereza.
Malaika Gabrieli
Waislamu pia wanamheshimu kwa ajili hiyo na kwa kumletea Mtume Muhammad ufunuo wa Kurani.
Dominic Solanke
Solanke alianza kazi yake katika chuo cha vijana wa Chelsea, alipata namba katika kikosi cha kwanza mwezi Oktoba 2015. Baada ya msimu wa 2015-16 Vitesse kwa mkopo.
Malaika Gabrieli
Kwa mara ya kwanza jina lake liliandikwa katika kitabu cha Danieli.
Warner Robins, Georgia
thumb|right|260px|Mahali pa Warner Robins katika Houston County na [[Georgia]] Warner Robins ni mji wa Marekani katika jimbo la Georgia. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao 61,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 93 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 59.2 km².
Tiny Chotelo
Cukelwa Magdeline Chotelo (anayejulikana kama Tiny Chotelo; alizaliwa 5 Machi 1962) ni mwanasiasa wa Afrika Kusini. Mwanachama wa African National Congress na pia alichaguliwa kuwa mbunge wa Jimbo la Cape Kaskazini mwaka wa 2009•
Hamdi Harbaoui
Hamdi Harbaoui (alizaliwa 5 Januari 1985) ni mchezaji wa soka ambaye anacheza kama mshambuliaji wa klabu ya Ubelgiji Zulte Waregem na timu ya taifa ya Tunisia.
Kazi ya Klabu
Mnamo Julai 2014, Harbaoui alihamia Qatar SC kwa mkataba wa miaka miwili, kwa ada ya keuro milioni 2.5.Tarehe 9 Mei 2016, Harbaoui alisaini mkataba wa miaka mitatu na klabu ya Udinese Calcio ya Italia.
Mnamo tarehe 30 Agosti 2016, miezi mitatu tu baada ya kujiunga na Udinese na bila ya kuonekana katika mechi za ushindani, Harbaoui alirudi Ubelgiji akihamia klabu ya Anderlecht kwa mpango wa mwaka mmoja na baadaye kujiunga na klabu ya Zulte Waragem.
934
Makala hii inahusu mwaka 934 BK (Baada ya Kristo).
Markel Susaeta
Markel Susaeta (alizaliwa 14 Desemba 1987) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa Hispania. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Hispania.
Susaeta ameichezea timu ya taifa ya Hispania tangu mwaka wa 2012. Susaeta alicheza Hispania katika mechi 1, akifunga mabao 1.
Mtemi
thumbnail|right|200pax|Mtemi Mirambo mwaka 1880 Mtemi ni cheo cha mtawala wa kijadi hasa upande wa bara wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ambaye hapo zamani alitawala dola lenye mamlaka kamili katika nchi yenye watu hasa wa jamii moja. Mfano mmojawapo ni Mtemi Mirambo.
Azerbaijan
Imepakana na bahari ya Kaspi, Urusi, Georgia, Uturuki, Armenia na Uajemi.
Azerbaijan ni pia jina la mikoa miwili magharibi mwa Uajemi (Azerbaijan ya Mashariki na Azerbaijan ya Magharibi); nchini Uajemi takriban 16% za wakazi ni Waazeri; kwa jumla walioko Uajemi ni wengi kushinda walioko Azerbaijan yenyewe.
Mtemi
Etimolojia
Hakuna tafsiri ya moja kwa moja ya Kiswahili ya neno mtemi, hivyo lilikopwa kutoka lugha hizo kama lilivyo na kufasiriwa zaidi kimuktadha kwa kukosa tafsiri ya kisemantikia.
Kwa mfano:
Azerbaijan
Eneo la Nagorno-Karabakh linalokaliwa na Waarmenia ndani ya Azerbaijan lilijitangaza nchi huru mwaka 1991 lakini haijatambuliwa na umma wa kimataifa.
Azerbaijan ni nchi mwanachama wa baraza la Ulaya tangu mwaka 2001. Hivyo kisiasa inahesabiwa kuwa sehemu ya Ulaya, lakini kijiografia mara nyingi yahesabiwa kuwa sehemu ya Asia ya Magharibi.
Hamira
Hamira ni dawa ya ungaunga au chengachenga inayowekwa kwenye unga uliokandwa ili uvimbe au uwe mchachu na hatimaye chakula kama mkate, pizza, andazi, kitumbua n.k. kipendeze zaidi. Pia hutumiwa katika mchakato wa kuchachusha wanga kuwa vinywaji vya pombe kama bia. Kumbe divai haihitaji kuongeza hamira katika majimaji yaliyokamuliwa katika zabibu.
Azerbaijan
Jiografia
Ziwa kubwa ni Sarisu lenye eneo la km² 67. Mto Kura unapita eneo la nchi na kuishia katika Bahari ya Kaspi baada ya mwendo wa km 1,515.
Hamira
Aina nyingi za hamira
Kuna aina nyingi za hamira ambazo zote ni vidubini vidogo. Hadi sasa kuna takriban spishi 1500 zilizotambuliwa.
Azerbaijan
Jiografia
Azerbaijan ina visiwa viwili vya Pirallahı na Cilov kwenye Bahari ya Kaspi.
Hamira
Aina nyingi za hamira
Kuna hamira ambazo zimeleta faida kwa binadamu kutokana na matumizi ya kutengeneza vyakula au kwa utafiti wa kitaalamu. Kuna pia aina ambazo zinaweza kusababisha magonjwa.
Azerbaijan
Jiografia
Kwenye rasi ya Abşeron kuna mafuta ya petroli.
Julai
Mwezi wa Julai ni mwezi wa saba katika Kalenda ya Gregori. Jina lake limetokana na jina la Julius Caesar wa Warumi (angalia pia Kalenda ya Juliasi). Kwa asili, mwezi huo wa Julai ulikuwa mwezi wa tano katika kalenda ya Warumi, na jina lake lilikuwa Quintilis kulingana na neno la Kilatini quintus, maana yake ni "wa tano". Mwaka wa 153 KK, mwanzo wa mwaka ulitanguliza miezi miwili kutoka Machi kwenda Januari, na maana ya jina Quintilis ilipotea. Mwaka wa 44 KK, Quintilis ilibadilika kuitwa Julai (kwa Kilatini Julii).
Azerbaijan
Historia
Azerbaijan ina historia ndefu kuanzia Zama za Mawe.
Kuanzia karne ya 9 KK ilikaliwa na Washitia, halafu Wamedi, wote wa jamii ya Waajemi ambao walishinda na kuunda dola kubwa kati ya karne ya 6 KK. Tangu hapo Uzoroastro ulienea nchini.
Baadaye eneo hilo liliingizwa katika Ugiriki wa Kale chini ya Aleksanda Mkuu hadi karne ya 4 KK wakazi wa Kaukazi walianzisha ufalme wa kwao ambao katika karne ya 4 BK ulipokea Ukristo kama dini rasmi.
Kwa kuwa ufalme huo kuanzia mwaka 252 ulikuwa chini ya himaya ya Dola la Wasasanidi wa Uajemi, hao waliposhindwa na Waarabu Waislamu, Azerbaijan iliingia bila kutaka katika mtandao wao (667).
Kuanzia mwaka 1067 watu wa jamii ya Waturuki walianza kuenea nchini pamoja na lugha yao.
Mwanzoni mwa karne ya 19 Urusi iliteka eneo hilo kutoka kwa Waajemi.
Jaribio la Kaukazi Kusini kujitenga baada ya vita vikuu vya kwanza lilishindikana mwaka 1918. Vilevile jaribio kama hilo la Azerbaijan peke yake lilikomeshwa mwaka 1920.
Hatimaye uhuru ulipatikana mwaka 1991, kwa Umoja wa Kisovyeti kusambaratika.
Watu
Azerbaijan siku hizi inakaliwa hasa na Waazeri (91.6%) wanaoongea Kiazeri ambacho ni karibu sana na Kituruki. Ndicho lugha rasmi.
Lugha nyingine zinazotumika sana katika elimu na mawasiliano ni Kirusi na Kiingereza.
Wakazi wengi (97%) ni Waislamu, hasa wa madhehebu ya Shia (85%). Lakini nchi haina dini rasmi, pia kwa sababu kwa wengi suala la dini si muhimu kimaisha.
Wakristo ni 3.1%, wakiwemo hasa Waorthodoksi (Warusi na Wageorgia) na Waorthodoksi wa Mashariki (Kanisa la Kitume la Armenia).
Hamira
Hamira ya mkate na pombe
Ni hasa spishi moja yenye jina la kisayansi la Saccharomyces cerevisiae inayotumiwa katika utengenezaji wa vyakula na vinywaji. Spishi hii imetumiwa na binadamu tangu miaka elfu kadhaa. Inakula kabohidrati katika wanga na sukari na kutoa gesi ya aboni dioksidi pamoja na ethanoli.
Kwa hiyo chanzo cha mkate uliochachuka na pombe ni kilekile isipokuwa kama kinyunga kinapashwa moto alikoholi (pombe) inapotea, ni gesi tu inayofanya mkate kuwa laini, lakini kama majimaji inaongezwa na mchakato wa kuchachua unaendelea ni pombe inayotokea, ambayo aina yake inategemeana na viungo.
Mlima Farnham
[[Picha:Canada British Columbia relief location map.jpg|thumb|British [[Columbia]]]] ni mlima wa Kanada, wenye kimo cha mita 3,493 juu ya usawa wa bahari.
Dnepr
thumbnail|right|280px|Mto Dnepr Dnepr ni mto wa Urusi, Belarus na Ukraine wenye urefu wa kilometa 2,201.
Miss Excellence Tanzania
Miss Excellence Tanzania ilikuwa mashindano ya urembo ngazi ya kitaifa Tanzania, yaliyoanzishwa mwaka 2010 na uongozi wa Chuo Kikuu Huria cha Tanzania, kushirikiana na waandaaji wa Vodacom Miss Tanzania. Mshindi wa shindano hili aliwakilisha taasisi katika shindano la kitaifa la urembo, Miss Tanzania.
Tangu kuanza mwaka 2016, hadi sasa, hakuna wawakilishi wa Miss Excellence waliowania kwenye hatua ya kitaifa ya Miss Tanzania. Hata hivyo, washiriki wa 2011, Neema Mtitu na Weirungu David, waliwekwa miongoni mwa washiriki 30 katika shindano la Vodacom Miss Tanzania 2011, mojawapo ya vinyang'anyiro vikubwa katika mashindano ya ulimbwende ya Miss Tanzania kitaifa.
Elfu moja na tano
Elfu moja na tano ni namba inayoandikwa 1005 (moja sifuri sifuri tano) kwa tarakimu za kawaida, ila kwa namba za Kirumi MV.
Ni namba asilia inayofuata 1004 na kutangulia 1006.
Belkis Valdman
alt=Valdman katika Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Rio de Janeiro|thumb|Valdman katika Chuo Kikuu cha Shirikisho cha Rio de Janeiro
Belkis Valdman (5 Mei 1942 - 1 Agosti 2011) alikuwa mzaliwa wa Kituruki mtafiti wa asili wa Brazili, mwalimu na mhandisi wa kitaaluma wa kemikali, ambaye alifanya kazi ya udhibiti wa mchakato katika uhandisi wa kemikali
Maisha ya mapema na elimu
Belkis Valdman alizaliwa nchini Uturuki tarehe 5 Mei 1942, binti ya Moise Dwek na Esterina Duek (née Saragossy), mmoja wa watoto watatu, na akabadili uraia na kuwa raia wa Brazili mwaka wa 1967.
Alihitimu katika uhandisi wa kemikali mwaka wa 1966 kutoka Shule ya Kitaifa ya Kemia ya Chuo Kikuu cha Brazili, ambaya kwa sasa inajulikana kama Shule ya Kemia Universidade Federal do Rio de Janeiro (UFRJ), ambapo alianza kufundisha Machi mwaka uliofuata. Mnamo 1968, alipata shahada ya uzamili katika uhandisi wa kemikali kutoka UFRJ. Mnamo 1969, alipata shahada ya uzamili katika uhandisi wa kemikali kutoka Chuo Kikuu cha Manchester, kisha akapata shahada ya Uzamivu katika uhandisi wa kemikali huko mnamo 1976. Alifanya masomo ya baada ya udaktari katika eneo la michakato ya kibayolojia huko Universidade Autônoma de Barcelona mnamo 1993.
Kitabu cha Wamakabayo I
Kinasimulia jinsi Wayahudi, wakiongozwa na familia ya Wamakabayo, walivyopambana kwanza na mfalme Antioko IV (aliyejiita Antioko Epifane) halafu na Wayunani wengine katika karne ya 2 KK (175-135 KK).
Kitabu hiki si mbali na matukio kinayoyasimulia, kwa kuwa kiliandikwa kati ya mwaka 140 KK na 130 KK kwa lugha ya Kiebrania, ingawa katika lugha hiyo asili hatuna nakala yoyote, bali tuna tafsiri ya Kigiriki tu katika Septuaginta.
Mwandishi wake hajulikani, lakini kitabu hiki kinaonyesha alikuwa Myahudi wa Palestina, alipenda taifa na dini yake ya Uyahudi, na alijua kwa dhati masuala ya teolojia.
Mfalme huyo alijaribu kulazimisha Wayahudi kufuata utamaduni na dini ya Kiyunani, jambo ambalo lilipingwa na waamini waadilifu wakiongozwa na Matathia na wanae Yuda Mmakabayo, Yonathani Mmakabayo na Simoni Mmakabayo.
Tofauti na kitabu cha Tobiti, kitabu cha Yudith na Kitabu cha Esta, kitabu hiki kinajitahidi kusimulia taratibu za habari za historia, ingawa kinasifu ushujaa wa Wayahudi.
Kama vitabu vyote vya Biblia, hiki pia kinatakiwa kisomwe katika mfululizo wa historia ya wokovu ili kukielewa kadiri ya maendeleo ya ufunuo wa Mungu kwa binadamu.
Wu-Tang Clan
Wu-Tang Clan ni kundi la muziki wa hip hop lenye makazi yake huko mjini New York City nchini Marekani. Kundi linaunganishwa na wasanii kama vile RZA, GZA, Method Man, Raekwon, Ghostface Killah, Inspectah Deck, U-God, Masta Killa, na hayati Ol' Dirty Bastard na Cappadonna ambaye amejiunga rasmi kwenye kundi 2007 kabla ya kutoa 8 Diagrams. Walianzisha wakiwa ndani ya (na kwa ujumla hushirikiana na ) kisehemui cha kujitawala cha New York City cha Staten Island (hutumiwa na wanachama hao kama "Shaolin"), ingawa miongoni mwa wanachama hao hutokea huko mjini Brooklyn, akiwa na mwanachama mmoja kutoka The Bronx.
Mto Ivimbi
ni kati ya mito ya mkoa wa Morogoro (Tanzania Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika bahari Hindi.