cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paul Tergat
Paul Kibii Tergat (amezaliwa 17 Juni 1969) ni mwanariadha maarufu kutoka nchini Kenya. Yeye alishikilia rekodi ya riadha ya masafa marefu tangu mwaka wa 2003 hadi 2007, akiwa amekimbia kwa muda wa 2:04:55, na anaonekana kama mmoja kati ya wakimbiaji bora wa muda wote. Katika hali ya kuzingatia mbio ya masafa marefu tu,Tergat ameshinda tuzo nyingi na kuweka rekodi kadhaa za dunia kwenye uwanja,kwenye mbio za nchi kavu na hata kwenye barabara ya lami. Alipewa jina la utani la "Gentleman",Tergat ni mtu wa kufanya bidii katika kazi zake na hujipa motisha sana. Yeye huishi na hufanya mazoezi yake ya mbio Ngong,karibu na jiji la Nairobi.
Maisha ya awali
Paul Tergat alizaliwa tarehe 17 Juni 1969 katika Riwo, wilaya ya Baringo katika mkoa wa Bonde La Ufa nchini Kenya.
Kazi
Tergat alishinda tuzo ya mashindano ya IAAF World Cross Country mara tano mfululizo,1995-1999 ambayo ilkuwa rekodi. Tergat alisema, "Mbio za nchi kavu ndizo mimi nilipenda zaidi." Ilikuwa dunia yangu na kitu nilichopenda kabisa. Kabla ya IAAF kuanzisha mbio fupi mwaka wa 1998,wanariadha dunia yote wa daraja tofauti kutoka kwa 1500 hadi wa mbio za masafa marefu walikuwa katika mbio sawa."
Yeye alishinda Mashindano ya mbio ya Lisbon 2000 kwa kuweka rekodi mpya ya mbio hizo na muda bora ya kibinafsi wa 59.06,zote bado zipo hadi mwaka wa 2010. Yeye alishinda mbio hizo tena mwaka wa 2005. Mafanikio ya Tergat pia ni ushindi mara tano katika Mbio ya Barabara za Saint Silvester, mbio muhimu kabisa katika mbio za barabara za Amerika Kusini. Yeye anashikilia rekodi kwa mbio ya umbali wa kilomita 15, ambayo yeye aliiweka mwaka wa 1995. Umaarufu wake katika mbio ya Saint Silvester umempa sifa sana nchini Brazil.
Yeye amekuwa na mashindano makali na rafiki yake Haile Gebrselassie wa Ethiopia. Katika fainali ya mbio ya Olimpiki ya 10,000m Olimpiki ya Atlanta ya 1996 na za Olimpiki ya Sydney ya 2000,alishindwa na Gebrselassie kwa muda mdogo sana. Katika mwaka wa 2000, Gebrselassie alipata ushindi kwa tusui wa sekunde tu.
Tergat alimaliza mbio akiwa wa pili baada ya Gebrselassie katika mwaka wa 1997 na 1999 kwa Mbio ya Mabingwa wa Dunia katika 10,000 m, na kumaliza akiwa wa tatu katika toleo la mbio hizo la 1995 nyuma ya Gebrselassie na Khalid Skah wa Morocco.
Kwenye treki,Tergat alivunja rekodi ya dunia ya Gebrselassie katika mbio ya 10,000m tarehe 22 Agosti 1997 mjini Brussels kwa muda wa dakika 26:27.85. Rekodi hii ilivunjwa tena na Gebrselassie katika mwaka wa 1998 (kwa muda wa dakika 26:22.75), lakini muda wa Tergat unabakia kuwa rekodi nchini Kenya. Tergat akavunja rekodi ya dunia ya mbio ya nusu masafa marefu tarehe 4 Aprili 1998 mjini Milan kwa muda wa dakika 59:17. (Tergat alikuwa amewahi kukimbia kwa dakika 58:51 katika mbio ya nusu masafa marefu za Stramilano nusu marathon mwaka wa 1996, lakini pia ya kuelekeza wanariadha ilikuwa imewekwa vibaya na kuifanya kozi iwe fupi.Hivyo basi,hakuna rekodi iliyokubaliwa kutoka mbio hizo.) Rekodi yake ilipita rekodi ya dakika 59:47 iliyowekwa na Moses Tanui katika mwaka wa 1993. Rekodi yake Tergat ilivunjwa mwaka wa 2005 na Samuel Wanjiru,anayetoka Kenya pia.
Tergat na Gebrselassie walipokimbia katika mbio ya London,Tergat alimshinda Gebrselassie alipochukua nafasi ya pili nyuma ya Khalid Khannouchi. Wanariadha hao watatu wallikimbia tena katika toleo la 200z la mbio hizo za London lakini Tergat tu ndiye aliyemaliza kati ya wote watatu.
Wasifu wa Mbio
thumb|320px|right|Paul Tergat,[[Drew Barrymore na Josette Sheeran Shiner walipokutana na Condoleezza Rice]] Tergat alimaliza katika nafasi ya pili katika mbio zake tatu za kwanza: mbio ya London(mwaka wa 2001 na 2002) na mbio ya Chicago(mwaka 2001). Aliendelea kukimbia mbio hizo refu na kuchukua nafasi ya nne mara mbili: mbio ya Chicago (2002) na mbio ya London (2003).
Yeye aliweka rekodi mpya wa muda wa 2:04:55 tarehe 28 Septemba 2003 katika mbio ya Berlin. Hiyo ni kasi ya kilomita moja kwa dakika 0:02:57 yaani kilomita 20.3 kwa kila saa au maili moja kwa dakika 0:04:46. Katika mbio yake aliyovunja nayo rekodi ya dunia, Tergat aliumiza vibaya mguu wake. Baadaye, alisema kuwa alijisikia kama soli ya kiatu ilitoka alipokuwa akikimbia. Yeye ,pia, alipiga kona vibaya alipokuwa akikaribia mwisho wa mbio. Mwanariadha mwenzake kutoka Kenya,Sammy Korir, karibu amfikie. Korir alichukua nafasi ya pili katika muda wa 2:04:56, iliyokuwa muda wa kasi ya pili katika historia ya mbio ya aina hizo.
Rekodi ya dunia ya Tergat ilivunjwa katika mwaka wa 2007 na Haile Gebrselassie wa Ethiopia. Muda huo ulibaki kuwa rekodi ya Kenya hadi mwaka wa 2009,Duncan Kibet na James Kwambai(aliyechukua nafasi ya pili) walikuwa na muda wa 2:04:27 katika mbio ya Rotterdam.
Tergat alishinda mbio ya New York tarehe 6 Novemba 2005 alipotimua mbio kali katika mkondo wa mwisho ili kumshinda Bingwa mtetezi Hendrick Ramaala kwa muda wa 2:09:29.90 kwa 2:09:30.22.
Katika mbio ya Olimpiki ya Athens ya 2004, Tergat alikosa maji yake spesheli alioandaliwa na akanywa maji ambayo hutolewa na waandalizi. Yeye alikuwa amezoea kunywa maji spesheli enye joto la kawaida; waandalizi walipena maji baridi, ambayo yalimtaabisha Tergat. Alihitimu nafasi ya 10 katika mbio hizo.
Mwaka uo huo,Tergat alizindua Mbio ya nusu masafa marefu za Baringo,akiiunda njia ya mbio hizo kupita karibu na mji wake wa nyumbani.
Marílson Gomes dos Santos alishinda mbio ya New York ya 2006;huku Tergat akimaliza akiwa nafasi ya tatu. Gomesa aliacha kikundi cha kuongoza katika maili ya 19 lakini Tergat hakumsogea.Tergat alisema baadaye, "Kusema kweli,sikujua yeye ni nani." Tergat alimkaribia Gomes kwa maili tano za mwisho lakini hakumpita.
Tergat alimaliza katika nafasi ya sita (muda wa 2:08:06) katika mbio ya London katika mwezi wa Aprili 2007. Katika mbio hiyo kulikuwa na Haile Gebrselassie wa Ethiopia, ambaye aliacha kukimbia baada ya kilomita 30. Martin Lel wa Kenya ndiye aliyeshinda mbio hiyo katika muda wa 2:07.42, baada ya mbio kali hapo mwisho. thumb|300px|left|Mojawapo wa mashindano kali kati ya [[Haile Gebrselassie na Paul Tergat]]
Tarehe 30 Septemba 2007,mwanariadha wa Ethiopia Haile Gebrselassie alivunja rekodi ya Tergat ya muda wa 2:04.55, alipokamilisha mbio ya Berlin katika muda wa 2:04:26. Muda mfupi baada ya kumaliza mbio, Gebrselassie alimwomba Tergat amwie radhi kwa kuvunja rekodi yake(alipopigiwa simu ya kuambiwa hongera na Tergat). Gebrselassie baadaye alielezea, "Niwie radhi - hii ni rekodi ya Paul Tergat," Gebrselassie aliwaambia wanahabari katika mkutano wa habari. "Paulo ni rafiki yangu,"alisema Haile.
Yeye alionyesha azimio la kutaka kushindana katika Olimpiki ya mwaka wa 2008,lakini hakuchaguliwa kuwakilisha Kenya. Alihitimu nafasi ya 4 katika mbio ya mjini New York baadaye katika mwaka wa 2008.
Katika mwaka wa 2009, yeye alishinda mbio ya Lake Biwa katika Ujapani, kwa muda wa 2:10:22. Mnamo Oktoba 2009, yeye alikuwa mgeni rasmi katika kuzindua Mbio ya Belgrad ya Kihistoria. Ingawa hakushinda kamwe mbio zozote kaika miaka ya 1990, alikuwa mshindani pekee kukimbia katika mbio zote nne na kumaliza katika nafasi tatu za kwanza kila mara. Alisema nia yake ilkuwa kufunga kazi yake katika mbio hiyo na akasifiwa njia iliyokuza utamaduni wa Serbia.
Tuzo
1995 Medali ya dhahabu, Mbio ya Dunia ya 1995 IAAF Mabingwa
Medali ya shaba, Mbio ya 1995 ya Mabingwa wa Dunia katika Riadha (10,000 m)
2000
Ubora wa kibinafsi
"+" inamaanisha njia hiyo ilikuwa ndefu zaidi ya kawaida
"a" inamaanisha njia ilikuwa kwa mteremko
Shughuli nyingine
Tergat aliteuliwa kuwa "Balozi wa Kupambana na Njaa" na UN Mpango wa Chakula Duniani hapo tarehe Januari 2004. Alipokuwa mtoto, Paul Tergat familia ilikuwa maskini sana hawakuweza kumpeleka shule na chakula. Kulingana Tergat, yeye hangepata elimu kamili kama hakungekuwa na Mpango wa Chakula Duniani, ambayo ilitoa chakula cha mchana katika shule yake.
Tergat alianzisha Paul Tergat Foundation mwaka 2005. Maana ni kuwasaidia yaliyosahaulika Kenya sportspeople [54] Yeye anaendesha kampuni ya kupigia debe michezo na ya kuendeleza mahusiano mema na raiainayojulikana kama Fine Touch Communications (hii huandaa,pamoja na kampuni ya Safaricom, tuzo za michezo na wachezaji wa mwaka zinazojulikana kama tuzo za SOYA) Yeye pia alikuwa akifikiri juu ya kuzindua aina ya nguo zikiwa na jina "Tergat" katika miezi ijayo.
Kama wanariadha wengi wa Kenya, Tergat ni mwanajeshi katika jeshi la Kenya. Makao yake ya jeshi yakiwa Moi Air Base,Nairobi.
Marejeo
Washindi wa mbio ya Lisbon
Filamu ya Olimpiki ya Sydney ya 2000 YouTube
IAAF, June 27, 2009: Masai hufanya kuchelewa kwa Tergat kuwa na thamani - Mabingwa wa Kenya, Siku ya Pili.
Maendeleo katika mbio ya masafa marefu.
Tergat akimbia chini ya 2:05 Berlin - IAAF
Filamu ya Youtube ya Tergat akivunja rekodi ya dunia.
Tovuti ya Daily Nation tovuti, Aprili 9, 2009:Duncan Kibet, mwanariadha maarufu.
Mto Nduruma (Burundi)
ni jina la miwili kati ya mito inayopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo).
Paul Tergat
Marejeo
Tergat asaidia kwa Uamsho wa mbio ya Belgrad ya Kihistoria
The Standard, Oktoba 3, 2005: Mpango wa Tergat unahitaji kuungwa mkono
IAAF, Januari 17, 2009: Kiprop na Chepkurui wanashinda mbio ya Kenya Armed Forces Cross Country lakini 'kurudi kwa Tergat ndio yazungumziwa zaidi'
Viungo vya nje
wakfu kwa Paul Tergat Tovuti ya kwanza kuhusu Tergat pekee yake
Habari kuhusu mbio alizokimbia
Maelezo mafupi kuhusu Rosa na Associati.
Paul Tergat akipambana Haile Gebrselassie
Mwanariadha mwenye mpango kabambe
Kindonga
Kindonga ni lugha ya Kibantu nchini Namibia na Angola inayozungumzwa na Wandonga. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kindonga nchini Namibia imehesabiwa kuwa watu 807,000. Pia kuna wasemaji 263,000 nchini Angola (2000) lakini inawezekana hawa wamehesabiwa pamoja na Wakwanyama na Wakwambi. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kindonga iko katika kundi la R20.
Mto Nduruma (Burundi)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
590
Makala hii inahusu mwaka 590 BK (Baada ya Kristo).
Siagi
Kutengeneza siagi
Siagi inatengenezwa kwa kutisikisha maziwa na kazi hii inarahisishia kutengana kwa shahamu na sehemu nyingine. Krimu inayokusanyika kwenye uso wake bado ni emalshani ya shahamu na maji inayoendelea kukandamizwa kwa shabaha ya kupunguza maji ndani yake. Wakati siagi imekuwa tayari ina asilimia 15-20 za maji ndani yake.
Zamani siagi ilitengenezwa kwa mikono. Tangu karne ya 19 mbinu mbalimbali ziligunduliwa kwa kutengeneza siagi kiwandani. Siagi hii inafika sokoni mara nyingi ikitiliwa tayari kiasi cha chumvi.
Mwaka 2015 tani milioni 2.4 za siagi zilitengenezwa duniani.
Majarini kama chakula mbadala
Tangu karne ya 19 majarini ilibuniwa katika Ulaya kama chakula mbadala kwa sababu wakazi maskini kwenye miji iliyokua haraka walikosa uwezo wa kununua siagi. Majarini hutengenezwa kutoka mafuta ya mimea (k.v. alizeti, karanga, mawese) pamoja na maji na gharama zake ni nafuu kuliko siagi.
Ghee
Kule Uhindi katika mazingira ya joto watu walibuni njia ya kutunza siagi kwa muda mrefu kwa njia ya kuichemsha hadi maji yote ndani yake yatoke nje. Tokeo lake huitwa ghee (tamka: gii): namna hiyo ya siagi inaweza kutunzwa siku nyingi bila jokofu. Hadi leo ghee ni sehemu muhimu ya upishi wa Kihindi.
Orodha ya wakuu wa nchi Gabon
thumb|right|150px|Bendera ya Rais wa Gabon Orodha hii inataja wakuu wa nchi ya Gabon kufuatana na utaratibu wa nchi hiyo (Tarehe zilizo katika mlalo inaashiria uendelezo wa kiofisi usiopingika).
Lauryn Hill
Lauryn Noel Hill (amezaliwa tar. 26 Mei 1975) ni mshindi mara nane wa Tuzo za Grammy akiwa kama mwimbaji, rapa, mwanamuziki, mtunzi wa nyimbo, mtayarishaji wa rekodi za muziki, na mwigizaji bora wa filamu kutoka nchini Marekani. Anafahamika zaidi kwa jina lake la kisanii kama Lauryn Hill. Katika shughuli zake za awali, alianza kujibebea sifa kubwa katika ulimwengu wa muziki wa hip hop akiwa kama mwanamke pekee wa kundi la muziki huo la The Fugees.
Mnamo 25 Agosti katika mwaka wa 1998, akaanza kufanya kazi kama msanii wa kujitegemea na kuweza kutoa albamu moja iliyompatia mafanikio makuwa kabisa. Albamu ilikwenda kwa jina la The Miseducation of Lauryn Hill, albamu iliyosaidia kuinua muziki wa neo-soul katika ngazi za kibiashara.
Baada ya miaka minne ya mapumziko, akatoa albamu ya MTV Unplugged No. 2.0 iliyorekodiwa mnamo 21 Julai 2001 katika studio za MTV. Hill ameshinda tuzo nane za Grammy na pia ni mama wa watoto watano aliozaa na Rohan Marley, mtoto wa nne wa mwanamuziki wa raggae wa zamani - Bob Marley.
Maisha ya awali
Lauryn Hill alizaliwa mnamo tar. 26 Mei ya mwaka wa 1975, katika mji wa East Orange, New Jersey. Hill alikuwa mtoto wa pili kuzaliwa na mwalimu wa Kiingereza - Valerie Hill na mwekaji programu za kompyuta Mal Hill. Akiwa mtoto, Hill alikuwa akisiliza rekodi nyingi muziki wa soul uliokuwa unafanywa na wazazi wake na studio za Motown zile za miaka ya 1960.
Muziki huo ulikuwa karibu kidogo na nyumbani kwa kina Hill. Mal Hill alikuwa akiimba nyimbo katika maharusi, Valerie alikuwa akipiga piano, na kaka mkubwa wa Lauryn Melaney alikuwa akipiga saxophone, gitaa, ngoma, harmonica, zeze, na piano.
Hill alianza kazi za uimbaji wakiwa na umri mdogo sana. Mnamo mwaka 1988 akiwa na umri mwa miaka 13, Hill alianza kuonekana katika maonyesho ya usiku akiwa kama mwimbaji kujitolea wa katika maonyesho ya It's Showtime at the Apollo.
Jeshi
thumb|Jeshi la [[Mahdi wa Sudan.]] Jeshi ni jumla ya watu wanaopewa mamlaka ya kutumia nguvu ya silaha kutetea nchi kwa niaba ya dola au kutekeleza maagizo ya serikali dhidi ya maadui wa nje.
Neno linatumika hasa kwa kutaja jeshi la ardhi, jeshi la wanamaji na jeshi la anga.
Kazi ya jeshi
Kusudi hilo dhidi ya hatari ya nje ndiyo tofauti kuu na kazi ya polisi ambayo ni mkono mwingine wa serikali ya taifa wenye silaha. Hata hivyo kuna nchi ambako tofauti kati ya jeshi na polisi si wazi vile, hasa kuna nchi nyingi ambako jeshi limepewa wajibu wa ndani ya taifa au ambako wanajeshi walichukua mamlaka mikononi mwao kwa nguvu ya silaha.
Katika nchi mbalimbali kuna vikosi vinavyotekeleza shughuli ndani ya taifa lakini vina silaha sawa na sehemu za jeshi na wakati mwingine vinahesabiwa kama sehemu ya jeshi. Kwa mfano vikosi vinavyolingana na FFU ya Tanzania vinaitwa gendarmerie huko Ufaransa na nchi nyingi za Afrika Magharibi au carabinieri huko Italia na kule vinahesabiwa kama mkono wa jeshi ingawa kazi yao ni ya ndani ya nchi.
Hali ya jeshi vitani husimamiwa na sheria ya kimataifa ya vita jinsi ilivyoundwa katika mikataba mbalimbali ya kimataifa. Sheria hiyo inalenga kulinda raia wakati wa vita na pia haki za wanajeshi wakikamatwa na adui. Sheria inadai ya kwamba wanajeshi wote wanahitaji
Wanajeshi wanafuata utaratibu huo wanalindwa na sheria inayokataza pia raia kubeba na kutumia silaha na kushiriki katika mapigano. Katika vita nyingi sheria ilipuuzwa lakini kuna mifano kadhaa katika karne ya 20 ambapo jinai za vitani zilifuatiliwa kwa mfano kwenye Kesi za Nuremberg kuhusu jinai za vitani upande wa Ujerumani na kesi zilizofikishwa mbele ya Mahakama ya Kimataifa ya Jinai tangu mwaka 2000.
Nyamiyaga
Nyamiyaga ni jina la kata ya Wilaya ya Ngara katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba 35703. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 8,381 waishio humo.
Jeshi
Jeshi la taifa
Jeshi la Taifa ni chombo kilichoanzishwa kisheria chenye silaha na askari wenye mafunzo ya kivita amabao kazi yao ni kupambana kivita kulinda ardhi ya nchi husika dhidi ya uvamizi kutoka nje. Nchi huwa na jeshi moja la kulinda mipaka yake dhidi ya uchokozi kutoka nje, lakini pia huwa na majeshi 'Usu' kadhaaa kwaajili ya kulinda usalaama wa ndani. kwa mfano; majeshi ya nchi ni kama Jeshi la Uganda (UPDF), Jeshi la Ulinzi la Wananchi wa Tanzania (TPDF). Majeshi Usu ni kama Polisi, Magereza, Uhamiaji, Zimamoto na TANAPA.
Shughuli nyingi za majeshi hutofautiana kulingana na kitengo husika cha jeshi, kwa mfano jeshi la nchi kavu,Jeshi la Anga na Jeshi la Majini, haya ndiyo matawi makuu matatu ya jeshi. Kwa historia, Jeshi la anga lilikuwa pamoja na Jeshi la ardhini, hasa kwa historia ya Uchina ama Jeshi la ukombozi wa umma wa Uchina ilichanganya (jeshi la ardhi, jeshi la majini, jeshi la anga, divisheni za makombora na usayari) kwa tawi moja.
Majeshi ya kisasa yaitwa pia huduma, ama askari watawala). Hii inaweza kuhusu pia matawi ya Vita: jeshi la nchi kavu, vifaru, makombora, na mhandisi wa jeshi, na pia Wasafirishaji wa matawi kama: mawasiliano, watambuzi, daktari, wapeleka vifaa, na Jeshi la ndege (tofauti na jeshi la anga).
Shurutisho la jeshi
Jeshi laweza kuwa kubwa kama chama, chama cha Jeshi (Shurutisho) ambalo lina makundi mengi zaidi ya askari. Jeshi tofauti hujigawa kulingana na utamaduni wao — hasa Marekani (Jeshi la kwanza la Marekani). Kwa Jeshi la Uingereza Jeshi kwa shurutisho ni "Jeshi la kwanza", na Marekani ni "divisheni ya kwanza".
Jeshi Kikundi ama Jeshi kinara ni shurutisho kubwa zaidi kulingana na umma, utatuzi na ushirikana.
Jeshi la Urusi wakati wa Muungano wa Sovieti lilikuwa limegawanywa kwa kundi za askari ambazo zilikuwa chini ya Jeshi shurutisho vitani. Lakini wakati wa amani kundi hizi zilikuwa chini ya tarafa ya Jeshi.
Mdundo
'Mdundo' ni wimbo uliotoka 9 Septemba 2017 ambao umetungwa na kuimbwa na msanii wa muziki wa kizazi kipya kutoka nchini Tanzania, Msami. Wimbo umetayarishwa na Abby Daddy. Video imeongozwa na Joowzey. Kama kawaida yake Msami kwenye kudansi, humu kafanya balaa tupu katika kucheza, hasa ukizingatia yeye ni mwalimu wa kudansi wa Tanzania House of Talent.
Mto Ntimba (Burundi)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Antioko Epifane
thumb|300px|Sanamu ya Antioko IV kwenye [[Altes Museum huko Berlin (Ujerumani).]] Antioko IV wa Syria alijiita Epifane (kwa Kigiriki Ἀντίοχος Ἐπιφανής) akitaka kujitambulisha kama tokeo la mungu mmojawapo. Lakini watu walimuita Epimane, yaani kichaa, kutokana na madai yake yasiyo na kiasi.
thumb|right|[[Mina (unit)|Mina ya Antioko IV Epifane.]]
Tandangongoro
Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,550 walioishi humo.
Msimbo wa posta ni 65116.
Pasadena, Texas
thumbnail|right|200px|Mji wa Pasadena, Texas
Pasadena ni mji wa Marekani katika jimbo la Texas. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 150,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 4 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Irvine, California
thumbnail|right|200px|Mji wa Irvine, California
thumb|right|260px|Mahali pa Irvine katika Orange County na [[California]] Irvine ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 213,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 17 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 81 km².
Kiburi
Kiburi (kutoka neno la Kiarabu; kwa Kiingereza: hubris, hybris na pengine excessive pride pamoja na arrogance ) ni hamu isiyoratibiwa ya kujipatia ukuu dhidi ya wengine , pengine hata dhidi ya Mwenyezi Mungu. Kiburi ni hisia na fikra zilizopotoka kuhusu ukweli na uhalisia wa mambo.
Katika Biblia, shetani anatajwa kuwa na fikra za kuwa juu ya Mungu ; hakika huo ni upotofu wa hali ya juu sana, kwa kuwa haiwezekani kwa namna yoyote kuwa zaidi ya Mungu hata kwa mfumbo wa jicho moja, na matokeo yake ni ya kutisha. Ni sawa na kusema mtoto amzae baba au mama yake. Haiwezekani chombo cha udongo kikawa na uwezo zaidi ya mfinyanzi kwa kuwa ni kizuri na kinavutia na kusifiwa na watu wengi, huku aliyekifinyanga hajulikani. Kitabu cha Isaya 29:16 kinasema, "Ninyi mnapindua mambo; Je! Mfinyanzi ahesabiwe kuwa kama udongo; kitu kilichofinyangwa kimnene yeye aliyekifinyanga, 'Hakuna mfinyanga huyu'; au kitu kilichoumbwa kimnene yeye aliyekiumba, 'Yeye hana ufahamu'?"
Katika Ukristo kiburi ndicho kilema kikuu cha roho ya shetani na binadamu aliyepotoka.
Mfumo halisi wa kiburi
“Chanzo cha kiburi ni dhambi; yeye aishikaye atafurika machukizo” (YbS 10:13), kwa kuwa kinazuia kiumbe asimnyenyekee wala kumtii Mungu. Dhambi asili ilikuwa ya kiburi: kutaka kujua “mema na mabaya” (Mwa 3:5) ili kujiongoza badala ya kutii. Wengi wanadanganyika, kimawazo au walau kimatendo, kuhusu mfumo wa kiburi, hivyo wanakubali unyenyekevu bandia, ambao ni kiburi kilichofichika, cha hatari kuliko kile cha wazi kinachokuja kutia aibu. Ni kwamba kiburi hakipingani tu na unyenyekevu, bali pia na moyo mkuu ambao mara nyingi unachanganywa nacho. Pengine tunahitaji kipaji cha shauri ili tusidhani moyo mkuu wa wengine ni kiburi, wala utovu wetu wa moyo ni unyenyekevu halisi.
Kiburi ni hamu isiyoratibiwa ya ukuu: mwenye kiburi anataka kuonekana bora kuliko alivyo kuhusu vitu (k.mf. nguvu ya mwili) au mema ya juu (k.mf. akili au maendeleo ya Kiroho). Maisha yake yana uongo: anazingatia mno sifa zake na kasoro za wengine ili kujipandisha juu yao. Kupenda hivyo ukuu ni kinyume cha utaratibu wa akili, cha sheria ya Mungu na cha unyenyekevu wa kiumbe asiye kamili mbele ya Mungu. Ni tofauti na hamu halali ya kutenda makuu kulingana na wito wetu. Basi, kiburi ni “hamu ya ukuu mwovu” (Augustino); kinamfanya mtu amuige Mungu kinyume, asivumilie kuwa sawa na wenzake, bali atake kuwaweka chini yake, badala ya kuishi nao chini ya matakwa ya Mungu. Kwa hiyo kinapingana na unyenyekevu kuliko kinavyopingana na moyo mkuu, ingawa maadili hayo mawili yanafungamana na kukamilishana. Kumbe kiburi na utovu wa moyo ni vilema vinavyopingana.
Kiburi ni kama kitambaa kinachofumba macho ya roho yasione ukweli, hasa ukuu wa Mungu na ubora wa watu kadhaa. Kinatuzuia tusikubali kufundishwa au kuongozwa nao bila kubishabisha. Hivyo kiburi kinapotosha maisha yetu, kama springi iliyokunjuliwa. Kinatuzuia tusimuombe mwanga Mungu, hivyo yeye anatuficha ukweli. Hakuna kitu kinachotuzuia kuliko kiburi cha roho tusizamie mafumbo. Hivyo kinatuondolea ujuzi halisi wa Mungu katika sala hasa ambayo unyenyekevu unatuandaa kumiminiwa. “Nakushukuru, Baba, Bwana wa mbingu na nchi, kwa kuwa mambo haya uliwaficha wenye hekima na akili, ukawafunulia watoto wachanga” (Math 11:25).
Namna mbalimbali za kiburi
Gregori Mkuu aliorodhesha ngazi za kiburi: kudhani tumejipatia wenyewe yale tuliyojaliwa na Mungu; kudhani tumestahili yale tuliyozawadiwa; kujivunia mambo tusiyonayo (k.mf. elimu kubwa); kutaka upendeleo na kudharau wengine.
Kwa nadra mtu anapotoshwa na kiburi hata kukanusha uwepo wa Mungu, kukataa katakata kumtii au kupinga mamlaka ya Kanisa kwa uzushi. Kwa kawaida kimawazo tunajua kuwa Mungu peke yake ni mkuu na anastahili utiifu wetu. Lakini kimatendo tunajithamini mno kana kwamba tungekuwa asili ya sifa njema tulizonazo; tunajipongeza kwa hizo tukisahau tunavyomtegemea Mungu kama asili ya mema yote; tunaziona kubwa kuliko zilivyo; tunafumbia macho kasoro zetu hata tukaziona ni sifa njema. Kwa mfano tunadhani tuna mawazo mapana kwa sababu tunapuuzia majukumu madogomadogo ya kila siku; hivyo tunasahau kwamba ni lazima tuanze kuwa waaminifu katika madogo tuweze kuwa waaminifu katika makubwa pia, kwa vile siku inaundwa na saa kadhaa, saa inaundwa na dakika kadhaa, nayo dakika inaundwa na sekunde kadhaa.
Hayo yote yanatufanya tujipendee na kuwashusha wengine, tukijiona bora kuliko wao hata kama kwa kweli ni kinyume. Dhambi hizo za kiburi, ambazo mara nyingi ni nyepesi, zinakuwa za mauti zikitufikisha kutenda namna inayostahili lawama kubwa.
Bernardo wa Clairvaux aliorodhesha matokeo kumi na mawili ya kiburi kikija kustawi: kudadisi, kunena kijuujuu, kufurahi usipofaa, kujivunia yasiyo kweli, kupenda upekee, kuringa, kujiamini kipumbavu, kutokubali makosa, kuficha dhambi kwenye kitubio, kuasi, kujiachia kutenda lolote, kuzoea dhambi hadi kumdharau Mungu.
Tunaweza kutofautisha aina za kiburi kwa kuzingatia mtu anajikuza kwa kitu gani: k.mf. asili yake, utajiri wake, mwili wake, elimu yake au roho ya ibada anayodhani kuwa nayo.
Kiburi cha akili kinafanya wasomi kadhaa wakatae ufafanuzi rasmi wa dogma, au kuzipunguza au kuzipotosha; wengine washikilie mno maoni yao wasikubali kusikia hoja tofauti; hatimaye wengine, ingawa wanashika ukweli, wanafurahia uimara wa hakika zao na elimu waliojipatia hata wasiwe tayari kupokea kwa unyenyekevu mwanga mkuu wa Mungu katika sala. “Mmekwisha kushiba, mmekwisha kupata utajiri, mmemiliki pasipo sisi” (1Kor 4:8). Mtu aliyejaa umimi atapokeaje zawadi za juu ambazo Mungu anaweza na kutaka kumjalia kwa faida yake na kwa wokovu wa wengine?
John Singer Sargent
thumb| Sargent alivyojichora mwenyewe John Singer Sargent (12 Januari 1856 - 22 Januari 1925) alikuwa mchoraji kutoka Marekani. Alizaliwa katika Italia na alikufa katika London, Uingereza. Yeye alisoma katika Chuo cha Sanaa Nzuri (École des Beaux-Arts) mjini Paris.
Kiburi
Namna mbalimbali za kiburi
Kiburi cha roho ni kizuio kikubwa zaidi. Yohane wa Msalaba alikizungumzia hivi kuhusu wanaoanza, “Kwa kuwa wanakosa ukamilifu, umotomoto wao wenyewe unakuwa chemchemi isiyotambulikana ya kiburi, maana wanaridhika na matendo yao na kujithamini sana. Ndiyo sababu katika maongezi tunawasikia pengine kutokeza majivuno ya kuchukiza wakianza kujadili masuala ya Kiroho… Wanafurahi zaidi kufundisha kuliko kujifunza; moyoni wanahukumu wale wote wanaoelewa ibada namna tofauti na wao… hata inaonekana kumsikia Farisayo yule aliyedhani kumsifu Mungu kwa kujivunia matendo yake na kumdharau mtozaushuru… Wanaona kibanzi jichoni mwa ndugu yao lakini si boriti jichoni mwao wenyewe. Ikitokea kwamba viongozi wao wa Kiroho hawakubali roho yao wala mwenendo wao… wanatamka kuwa viongozi hao hawaelewi roho yao tena si watu wa Mungu. Wanajifanya wa pekee kwa jinsi wanavyojitokeza kwa nje kwa kutenda, kupiga kite na kukaa namna za ajabuajabu. Wengi wao wanajitafutia upendeleo na urafiki wa pekee wa muungamishi, jambo linalosababisha wivu na mahangaiko. Wanaweza hata kufikia hatua ya kutothubutu tena kuungama kwa unyofu dhambi zao wakiogopa kupunguziwa heshima wanayopewa, hivyo wanajitetea badala ya kujishtaki. Pia wana muungamishi maalumu kwa dhambi mbaya, wakati yule wa kawaida anatumiwa tu kumuelezea yaliyo mema. Kutokana na kiburi cha roho, wengine wanaoanza wakianguka huwa wanachukia na kusikitika mno, wanajikasirikia wakidhani kabisa wangepaswa kuwa watakatifu tayari”.
Kasoro zinazotokana na kiburi
Kasoro kuu zinazotokana na kiburi ni kujiamini, kutamani vyeo na kujivuna.
Kujiamini kipumbavu ni hamu na taraja isiyoratibiwa ya kutenda mambo makuu kuliko nguvu tulizonazo. Tunadhani kwamba tunaweza kusoma na kujibu masuala magumu, hivyo tunayatolea msimamo harakaharaka. Tunadhani kwamba tuna mwanga wa kutosha tujiongoze bila shauri la kiongozi wa Kiroho. Badala ya kujenga juu ya unyenyekevu, kujikana na kutekeleza wajibu wa kila nukta hata katika madogo, tunasema juu ya juhudi za kitume au tunatamani kufikia mara ngazi za juu za sala, bila kupitia zile za kati, tukisahau kwamba tupo mwanzoni tu na kwamba utashi wetu bado ni dhaifu na umejaa umimi.
Ndipo panapotokea kutamani vyeo. Kwa kuwa tunajiamini mno na kujiona bora kuliko wengine, tunataka kuwatawala, kwa kuwalazimisha wafuate mafundisho yetu au kwa kuwaongoza. Tunajitafutia vyeo tusivyostahili kwa ajili ya ukuu wetu, si kwa utukufu wa Mungu na faida ya wengine. Jinsi zilivyo nyingi njama na mbinu za siri zinazotokana na tabia hiyo katika mazingira yoyote!
Kiburi kinazaa majivuno, yaani kutaka heshima kwa ajili yetu sisi badala ya kuielekeza kwa Mungu aliye asili ya mema yote; tena mara nyingi tunaitaka kwa mambo yasiyo na maana (k.mf. kuonyesha elimu yetu kwa kutia maanani mno mambo madogo tunayojua na kudai wengine wawe na msimamo uleule). Majivuno yanazaa kasoro nyingi: majigambo ya kuchekesha; unafiki unaoficha kilema kwa kinyago cha adili; ubishi unaotetea hoja kwa mashindano na ukali, ukisababisha daima ugomvi; pia ukaidi na lawama kwa wakubwa.
Ni rahisi kuona matokeo ya kutisha ya kiburi kisiposhindwa: mafarakano, chuki na vita vingapi vimezaliwa nacho? Ndicho adui mkuu wa ukamilifu, kwa sababu ni asili ya kasoro zisizohesabika na kinatukosesha neema nyingi: “Mungu huwapinga wajikuzao, bali huwapa neema wanyenyekevu” (Mith 3:34; Yak 4:6; 1Pet 5:5). Mafarisayo waliokuwa wakisali na kufunga na kutoa sadaka ili waonekane na watu, Yesu alisema juu yao, “wamekwisha kupata thawabu yao” (Math 6:3,5,16). Maisha yanayotawaliwa na kiburi ni tasa, na yanatabiriwa maangamizi yasiporekebishwa mapema.
Glukosi
thumb|200px|Molekuli ya glukosi kwa umbo la mviringo
Glukosi (C6H12O6; kutoka Kigiriki "γλυκύς", tamu) ni sukari ya monosakaridi kwa hiyo aina ya kabohidrati.
Ni kabohidarti muhimu katika biolojia. Seli huitumia kama chanzo cha nishati na nguvu.
Glukosi hujengwa na seli za mimea katika mchakato wa usanisinuru.
Anita Asante
thumb|Asante akiichezea Arsenal Anita Amma Ankyewah Asante (alizaliwa 27 Aprili 1985) alikuwa mlinzi wa kandanda wa Uingereza. Kama inavyoonyeshwa na jina lake, Asante ana asili ya Ghana (jina la "Ama" lina asili ya Kiakan, linalotolewa kwa wasichana waliozaliwa Jumamosi).
Asante amecheza mechi 71 katika timu ya taifa ya Uingereza na alichaguliwa katika kikosi cha Uingereza kwa ajili ya michezo ya Olimpiki ya London mwaka 2012.
Katika ngazi ya klabu, Asante amechezea timu za Uingereza za wanawake kama vile Arsenal, Chelsea na Aston Villa, huku pia akiwa amezichezea Saint Louis Athletica, Chicago Red Stars, Washington Freedom na Sky Blue FC. Kabla ya kusajiliwa na FC Rosengård mwaka 2013, alitumia misimu miwili nchini Uswidi na timu ya Göteborg.
Mto Kabere (Gitega)
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).
Maji huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Uzembe
Uzembe (kwa Kilatini acedĭa, kutoka neno la Kigiriki ἀκηδία, linaloundwa na ἀ- "utovu wa" -κηδία "juhudi") ni kukosa uwajibikaji na umakinifu katika kutenda, pamoja na kutojali hali ya mazingira.
Katika maadili, unahesabiwa kati ya vilema vikuu (au mizizi ya dhambi) kwa kuwa unasababisha makosa mengine mengi kwa kumfanya mtu asitimize wajibu.
Wa kwanza kutambua shida hiyo walikuwa wamonaki.
Ufafanuzi
Thomas Aquinas katika Summa Theologica (Secunda Secundae, Q. 35) alichunguza sana uzembe na kuufafanua kama "huzuni kadiri ya dunia" inayoleta "kifo" (hadi kujua), kinyume cha "huzuni kadiri ya Mungu" iliyotajwa na Mtume Paulo (2Kor 7:10).
Uvivu kwa jumla ni kosa la kuchukia kazi na juhudi, kupoteza muda au walau kutenda kwa ulegevu, kinyume cha moyo mkuu. Si ule ugumu wa kutenda unaotokana na afya mbaya, bali ni msimamo mbaya wa utashi na wa hisi ambao unaogopa na kukataa jitihada, unakwepa tabu ili kufurahia utamu wa kukaa tu bila kufanya chochote. Mvivu ni mnyonyaji anayekula jasho la wengine; ni mtulivu akiachwa bila kazi, lakini anawachukia wanaotaka aifanye. Kilema hicho kinaanza na utepetevu katika kazi, halafu kinazidi kusogea mbali na utendaji wowote wa maana.
Ukihusu wajibu wa dini ni ukinaifu wa mambo ya Kiroho unaosababisha yafanywe kwa ulegevu, yafupishwe au yaachwe kwa visingizio mbalimbali. Ndio chanzo cha uvuguvugu. Huzuni hiyo mbaya, kinyume cha ile ya majuto, inatulemea kwa kuwa roho yetu inashindwa kuitikia ipasavyo. Hapo tunafikia hatua ya kukubali ukinaifu wa mambo ya Kiroho, kwa kuwa yanadai juhudi na kazi nyingi juu yetu wenyewe. Roho ya ibada, yaani utayari wa utashi katika kumtumikia Mungu, inatuinua, kumbe uzembe unatufanya tuone nira ya Bwana haibebeki, tukakimbie mwanga wake unaotukumbusha wajibu wetu. “Kwa macho mabovu ni chukizo mwanga unaoyapendeza yale mazima” (Augustino).
Mto Nyabiho (Kirundo)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo).
Uzembe
Ufafanuzi
Huzuni hiyo, ambayo kwa kiasi kikubwa ni ya kujitakia, si ule ukavu ambao unatupata katika majaribu ya Kimungu na kuendana na sikitiko halisi la makosa, uchaji wa Mungu kuhusu uwezekano wa kumchukiza, hamu ya ukamilifu na haja ya upweke, umakinifu na sala ya mtazamo mnyofu. Utakaso wa Kimungu wa hisi unatufanya “tusipate ladha wala faraja katika mambo ya Kimungu wala katika kiumbe chochote… ila kwa kawaida tunaendelea kumkumbuka Mungu, tukiogopa kutomtumikia kwa sababu hatuonji ladha katika mambo yake… Ndipo tunapoona kwamba kutohisi chochote na kuwa wakavu hakutokani na ulegevu na uvuguvugu, kwa sababu sifa maalumu ya uvuguvugu ni kutojali kabisa rohoni mambo ya Mungu… umelegea katika utashi na akili, wala haujali suala la kumtumikia Mungu. Kinyume chake, ukavu unaotakasa una ari ya kudumu ndani yake; hautulii bali unasikitika kwa kuwa haujitahidi inavyotakiwa katika kumtumikia Mungu” (Yohane wa Msalaba).
Mto Nyabiho (Kirundo)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Uzembe
Ufafanuzi
Kwa maneno mengine, jaribu hilo la Kimungu linatufanya tukose yaliyo ya ziada tu katika roho ya ibada, si kiini chake, yaani nia ya kumtumikia Mungu kwa bidii. Kumbe uzembe ni kupungukiwa kiini chenyewe cha roho ya ibada kutokana na kosa la ulegevu. Katika jaribu hilo la Kimungu tunasikitikia mtawanyo wa mawazo katika sala na kujitahidi kuupunguza. Kumbe katika uzembe tunaupokea, hata mawazo ya bure yakaenea karibu muda wote wa sala kwa kuwa ndivyo tunavyojitakia kwa kiasi kikubwa. Tunafuta utafiti wa dhamiri kwa kuwa unachosha; hatutambui tena makosa yetu na tunazidi kutumbukia uvuguvugu; polepole tabia mbovu tatu zinapata nguvu na kuzaa maovu.
Ukinaifu wa mambo ya Kiroho ni mbaya, tena ni dhambi kadiri unavyotokana na utashi kwa njia ya ulegevu. “Basi, ndugu zangu, nawasihi, kwa huruma zake Mungu, itoeni miili yenu iwe dhabihu iliyo hai, takatifu, ya kumpendeza Mungu, ndiyo ibada yenu yenye maana… Pendo na lisiwe na unafiki; lichukieni lililo ovu, mkiambatana na lililo jema… kwa bidii, si walegevu; mkiwa na juhudi katika roho zenu; mkimtumikia Bwana; kwa tumaini, mkifurahi; katika dhiki, mkisubiri; katika kusali, mkidumu” (Rom 12:1,9,11-12).
“Wanaougua uzembe wanakinai hata mambo bora ya Kiroho; wanayaepa kwa sababu hayawapi faraja yoyote ya kihisi… Hivyo kwa uzembe hawafuati njia ya ukamilifu, ambapo ni lazima kujikana kwa upendo wa Mungu. Wakivutwa na yale yanayowapendeza, wanapendelea matakwa yao kuliko ya Mungu. Wangemtaka Bwana akubali madai yao, kwa sababu kinachowasikitisha ni kupaswa kupokea kwa mikono miwili yale yanayompendeza Mungu; wakiyakubali ni shingo upande tu… Wanamshusha Mungu mpaka kwao, badala ya kuinuka hadi kwa Mungu. Wakinyimwa faraja, wanashughulikia ukamilifu wao kwa uvuguvugu na ulegevu tu. Wanaukimbia msalaba ingawa ndio chemchemi ya furaha za Kiroho zilizo safi na imara zaidi… Wakiingia njia nyembamba, ambayo Yesu Kristo alisema ndiyo inayoongoza kwenye uzima, wanaona ni tabu na huzuni tu” (Yohane wa Msalaba).
Ukuu wa kilema hicho na matokeo yake
Uzembe ni dhambi ya mauti ukifikia hatua ya kuweka pembeni jukumu la lazima kwa utakatifu na wokovu (k.mf. Misa ya Jumapili). Ukiacha matendo ya dini yasiyo muhimu hivyo, ni dhambi nyepesi tu, lakini tusipopambana na ulegevu huo, utatuzidi na kutufanya vuguvugu. Polepole maelekeo mabaya yatachipuka upya na kutaka kutawala, yakijitokeza kwa dhambi nyepesi nyingi za makusudi, zinazoelekeza kutenda dhambi kubwa zaidi. Kama vile upungufu wa damu unakaribisha maradhi ya hatari, uzembe ni mzizi wa dhambi nyingine kwa sababu “hakuna mtu anayeweza kudumu muda mrefu katika huzuni pasipo furaha yoyote” (Aristotle). Basi, anayekosa furaha ya Kiroho kwa uzembe wake, hachelewi kujitafutia furaha za chini zaidi.
Matokeo yake ni ya kutisha: si udhaifu tu tena, bali uovu wa moyo; kinyongo kwa jirani; kukosa nia ya kutekeleza wajibu; kukata tamaa; usingizi wa roho unaofikia kusahau amri; hatimaye kutawanyika kujitafutia yasiyo halali, hali inayojitokeza kwa kuzamia mambo ya nje kwa njia ya udadisi, usemaji, mahangaiko, ugeugeu na utendaji mwingi usiozaa chochote. Hivyo mtu anaufikia upofu wa roho na udhaifu mkubwa zaidi na zaidi upande wa utashi. Kwa kuteleza kwenye genge hilo wengi wamesahau ukuu wa wito wa Kikristo, na ahadi walizomtolea Mungu.
Kaa (mnyama)
Kaa ni wanyama wa faila Arithropodi, oda Decapoda na oda ya chini Brachyura (brakhys = fupi, oura = mkia) ambao kwa kawaida wana mkia mfupi mno au fumbatio lao limejificha ndani ya kifua. Wanyama wengine wafananao na kaa, kama wanamezi (hermit crabs), kaa-mfalme (king crabs) na kaangao (horseshoe crabs), sio kaa wa kweli. Kaa wamefunikwa na kiunzi cha nje na wana miguu kumi (jozi tano) kama Decapoda wote. Jozi ya kwanza inabeba magando (kucha za kaa).
Kaa wanapatikana katika bahari zote duniani, lakini kaa wengi wanaishi kwenye maji baridi na nchi kavu, hata kwenye sehemu za kitropiki. Kaa wana ukubwa mbalimbali kwa mfano kuanzia pea crab mwenye urefu wa milimita kadhaa, mpaka kwa kaa wa Kijapani (Japanese spider crab wenye mpaka jumla ya urefu (pamoja na miguu yake) wa mita 4.
Tabia
Kaa ni wanyama waliochangamka na wenye tabia tata. Huwasiliana kwa kugonga au kupunga koleo zao. Kaa huchukiana wao kwa wao,na mara nyingi dume huchukiana kuwapata kaa jike. Kwenye fukwe kwenye miamba, ambako mapango na nyufa zimejaa, kaa hupigania pia kupata nafasi.
Kinkangala
Kinkangala ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wankangala. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kinkangala imehesabiwa kuwa watu 22,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkangala iko katika kundi la K20.
Mkoa wa Sakarya
Sakarya ni jina la mkoa uliopo katika eneo la pwani ya Bahari Nyeusi huko nchini Uturuki. Mkoa unapakana na baadhi ya mikoa kama vile Kocaeli kwa upande wa magharibi, Bilecik kwa upande wa kusini, Bolu kwa upande wa kusini-mashariki, na Düzce kwa upande wa mashariki. Mji mkuu wa Sakarya ni Adapazarı.
Kaa (mnyama)
Chakula
Kaa hula nyama na majani lakini hasa hula algi na hula chakula kingi chochote kama vile moluski, minyoo, fungi, bacteria, na hata jamii nyingine za crustaceans, kutokana na upatikanaji wao na pia spishi ya kaa husika, kwa kaa wengi, mchanganyiko wa mlo wenye nyama na mimea hupendelea kukua haraka nawenye nguvu  htabiti
Mapishi ya kaa
Kaa masala kutoka Karnataka, India
Kaa huandaliwa na kuliwa katika namna mbalimbali sehemu tofauti tofauti za dunia.Baadhi ya spishi wanaliwa wote hata gamba lake, kama vile kaa mwenye gamba laini. Spishi nyingine huliwa miguu yake na koleo lake tu. Hiki ni kitu cha kawaida kwa kaa wa kuliwa kama vile snow crab.
Kingandyera
Kingandyera ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wangandyera. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kingandyera imehesabiwa kuwa watu 13,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kingandyera iko katika kundi la R20.
Kaa (mnyama)
Mapishi ya kaa
Katika maeneo mbalimbali duniani viungo kadhaa huongezwa kuberesha ladha ya kaa mfano huko Asiai, kaa- masala na kaa- pilipili ni chakula chenye viungo vingi sana.
Kwa Uingereza nyama ya kaa na hupikwa huandaliwa ndani ya magamba ya kaa tena namna mojawapo ya kuandaa kaa wanyama ni kumwondoa na kumwandaa na kumchanganya na unga kutengeneza keki ya kaa.
Kwa kawaida kaa huchemshwa wakiwa hai, wana sayansi wa Norwei walidhihirisha suala hili kwa kusema kuwa kaa hawaumii wala kuhisi maumivu pindi wanapopikwa hivyo. , hata hivyo hapo baadae wana sayansi walitambua na kusema kuwa kaa nao huhisi maumivu na kuyakumbuka, japo hili si suala kubwa wakati wa kupika.
Uvuvi
Wavuvi wakichagua kaa wanaoliwa huko Fionnphort, Scotland
Kaa wanafanya asilimia zaidi ya 20% ya jamii ya crustaceans. Wote wanaovuliwa baharini, na kutumika duniani kote, kufikia tani milioni moja na nusu kwa mwaka.
Kaa na tamaduni
Moche chombo kikionesha kaa
Kaa ni miongoni mwa alama 12 za kundi la nyoka la zodiaki. John Bevis aliona umbo hilo la kaa na kulifananisha na kaa mnamo 1731.
Picha Masked crab
Corystes cassivelaunus
Orodha ya Shule za Ethiopia
Orodha inaonyesha zilizopo nchini Ethiopia
Châtenay-Malabry
thumbnail|right|280px|Sehemu ya mji wa Châtenay-Malabry left|60px Châtenay-Malabry ni mji wa Ufaransa.
Wadamun
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa la Kikopti kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake ni tarehe 24 Agosti.
Metali ya mpito
thumb|right|350px|Kampaundi za metali za mpito zaonyesha rangi nyingi; miyeyusho ya kamapaundi zifuatazo: [[Co(NO3)2 (nyekundu); K2Cr2O7 (machungwa); K2CrO4 (njano); NiCl2 (kijani); CuSO4 (buluu); KMnO4 (dhambarau).]]
Metali za mpito ni kundi la metali inayopatikana katikati ya jedwali la mfumo radidia wa elementi za kikemia. Zina tabia za kufanana. Ni elementi namba 21 hadi 30, 39 hadi 48, 57 hadi 80 na 89 hadi 112.
Zaitwa pia elementi za mpito lakini kwa sababu zote ni metali jina hili la "metali za mpito" ni kawaida vilevile. Jina latokana na tabia ya mzingo elektroni namba d katika atomi zao kutojaa nafasi zote za elektroni. Ndani ya kundi idadi ya elektroni katika nafasi ile huongezeka mfululizo kuanzia Skandi hadi Ununbi. Kwa hiyo kundi hili laonyesha mpito kutoka kundi la pili (Metali za udongo alikalini) hadi kundi la 13 (kundi la Boroni).
Nikaragua
thumb|left|300px|Ramani ya Nikaragua Nikaragua (pia Nikaragwa) ni nchi ya Amerika ya Kati yenye wakazi 6,071,045 (2012). Imepakana na Honduras na Kosta Rika; upande wa magharibi ni pwani ya Pasifiki na upande wa mashariki kuna pwani ya Bahari ya Karibi.
Metali ya mpito
Kikemia metali ya mpito ni elementi yenye angalau ioni moja ya mzingo elektroni "d" usiojaa elektroni kwenye nafasi zote.
Nikaragua
Jina la nchi linasemekana kuwa mchanganyiko wa jina la wakazi asilia walioitwa "Nikarao" na neno la Kihispania la "agua" (=maji) kutokana na maziwa makubwa mawili nchini yanayoitwa Lago Managua na Lago Nicaragua. Maelezo mengine yanamtaja chifu wa wazalendo wakati wa kufika kwa Wahispania aliyeitwa "Nikarao".
Jiografia
Nikaragua ina volkeno nyingi; nyororo ya milima ya kivolkeno hufuata mstari wa pwani ya Pasifiki.
Metali ya mpito
Kampaundi za metali za mpito mara nyingi huwa na rangi nyingi. Kwa mfano kampaundi za chuma huwa na rangi nyekundu au kijani; zile za kupri huwa ni nyeupe au kijani.
Mto Nyakigezi (Kirundo)
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Nikaragua
Jiografia
Sehemu ya juu ni mlima Mogoton wenye kimo cha mita 2,438 juu ya UB.
Metali ya mpito
Isipokuwa Hidragiri zote ni katika hali mango kwa halijoto ya wastani.
Nikaragua
Jiografia
Maziwa makubwa mawili ya maji matamu ni Lago Managua na Lago Nicaragua.
Eneo upande wa Karibi lina wakazi wachache sana: ni hasa eneo la misitu minene.
Historia
Nchi ilikuwa koloni la Hispania tangu mwaka 1524.
Mwaka 1821 iliachana na utawala wa Hispania pamoja na nchi jirani na kuingia katika Shirikisho la Amerika ya Kati.
Tangu mwaka 1854 imekuwa nchi ya kujitegemea kabisa.
Wakazi
Wakazi walio wengi sana hukalia maeneo ya mji mkuu Managua na pwani ya Pasifiki.
Sehemu kubwa (69 %) ni machotara kati ya wakazi asilia na Wazungu. 7% ni Wazungu. 9% wana asili ya Afrika, wakikaa hasa kwenye pwani Ya Bahari ya Karibi. Waindio ni asilimia 5.
Lugha rasmi na kubwa zaidi ni Kihispania, lakini si lugha pekee.
Upande wa dini, walio wengi ni Wakatoliki (61.5% kadiri ya sensa ya mwaka 2005) na Waprotestanti (30.6%). 15.1% hawana dini yoyote.
Rusumo
Rusumo ni jina la kata ya Wilaya ya Ngara katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba 35702. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,925 waishio humo.
Mto Kabingo (Gitega)
unapatikana nchini Burundi (mkoa wa Gitega).
Maji huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Nyumbu
Nyumbu (kwa Kiingereza: wildebeest) ni wanyamapori wakubwa wa jenasi Connochaetes katika familia Bovidae. Kwa asili jina hili lilitumika kwa nususpishi C. taurinus mearnsi na C. t. albojubatus, lakini siku hizi spishi na nususpishi zote za Connochaetes huitwa nyumbu.
Wanatokea savana za Afrika tu. Rangi yao ni nyeusi pengine na mng'aro buluu au kahawia.
Randa
300px|thumb|Randa 300px|thumb|Matumizi ya randa Randa ni kifaa cha seremala kilicho na kisu kinachotumika kusawazisha mbao.
Rulenge
Rulenge ni jina la kata ya Wilaya ya Ngara katika Mkoa wa Kagera, Tanzania yenye postikodi namba 35713. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 17,313 waishio humo.
Gift Monday
Gift Monday (alizaliwa 9 Desemba 2001) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa nchini Nigeria ambaye alicheza kama mshambuliaji wa klabu ya FC Robo ya Ligi Kuu ya NWFL nchini Nigeria na timu ya taifa ya Nigeria.
Aniceti Kitereza
Aniceti Kitereza (mnamo mwaka 1896 - 1981) alikuwa mwandishi Mtanzania aliyeandika hasa katika lugha yake ya Kikerewe.
Mnamo mwaka 1945, alitoa riwaya yake hodari kabisa Myombekere na Bugonoka na Ntulanalwo na Bulihwali.
Hifadhi ya Taifa ya Isangano
Hifadhi ya Taifa ya Isangano, ni mbuga ya taifa katika Mkoa wa Kaskazini wa Zambia. Inachukua eneo la kilomita za mraba 840. Hifadhi hiyo ilitangazwa kuwa mbuga ya taifa mnamo 1972.
Jiografia
Hifadhi ya Taifa ya Isangano ina ukubwa wa kilomita za mraba 840. Iko katika wilaya za Luwingu na Kasama katika Mkoa wa Kaskazini nchini Zambia. Mandhari yake ni uwanda wa mafuriko, yenye misitu yenye majimaji na nyanda za nyasi. Hifadhi hii ni sehemu ya Vinamasi vya Bangweulu, na imepakana na Mto Chambeshi upande wa mashariki na upande wa magharibi na Flats za Bangweulu. Ina urefu wa mita 1100.
Historia
Hifadhi ya taifa ya Isangano likuwa hifadhi mnamo 1957. Ilipewa hadhi ya mbuga ya taifa mwaka wa 1972 chini ya amri ya kisheria nambari 42. Hifadhi hiyo ilidorora baada ya kupewa hadhi ya hifadhi ya taifa kwa kukosa msaada wa kifedha, ukosefu wa miundombinu, ujangili na makazi haramu ya watu. Mnamo Julai 2007, serikali ya Zambia ilianza kuchukua hatua za kuwaondoa walowezi haramu katika mbuga hiyo chini ya azimio la Kamati ya Kuratibu Maendeleo ya Mkoa. Hili lilifanywa ili mbuga hiyo iweze kuanzishwa upya na kuwa na wanyamapori.
Miembeni (Zanzibar)
Kwa maana mbalimbali ya jina hili tazama hapa
Miembeni ni kata ndani ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 5,285 waishio humo.
Milola
Kwa matumizi tofauti ya jina hilo tazama makala ya Milola (Ulanga)
Milola ni kata ya Wilaya ya Mtama katika Mkoa wa Lindi, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,616 Msimbo wa posta ni 65219.
Mto Nyandabwe
ni korongo linalopatikana nchini Burundi (mkoa wa Kirundo).
Maji yake huelekea Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Mkoa wa Tekirdağ
Mkoa wa Tekirdağ ni jina la mkoa uliopo mjini kaskazini-magharibi mwa nchi ya Uturuki. Mji wake kuu wake ni Tekirdağ.
Wilaya za mkaoni hapa
Mkoa wa Tekirdağ umegawanyika katika wilaya 9 (mji mkuu umukoozeshwa):
Orodha ya Marais wa Kenya
Ukarasa huu una orodha ya marais wa Kenya:
Kinkumbi
Kinkumbi (au Kinkhumbi) ni lugha ya Kibantu nchini Angola inayozungumzwa na Wankumbi. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kinkumbi imehesabiwa kuwa watu 150,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinkumbi iko katika kundi la R10.
Baytown, Texas
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Baytown, Texas