cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vipimo asilia vya Kiswahili
Vipimo vya uzani kutokana na tabia za mimea
Ila tu matumizi ya uzani wa idadi ya punje za nafaka kama msingi wa vipimo vya uzito ni ya kale sana. Kipimo cha uzani wa Mesopotamia ya Kale ilikuwa shekel iliyopimwa kama 180 punje za nafaka, na shekel 60 kuwa pauni moja. Mfumo huu unapatikana pia katika vitabu vya Biblia ya Kiebrania (Agano la Kale). Huko Uhindi msingi wa vipimo hivi ulikuwa punje ya mchele. Mara nyingi vipimo vilienea kutoka maeneo ambako uchumi na biashara zilistawi kwa maeneo jirani yaliyopokea vipimo vya majirani mara nyingi pamoja na majina yao. Hapo ni sababu ya kwamba vipimo asilia vya Kiswahili vinatumia mara nyingi majina yenye asili ya Kiarabu na Kihindi, ilhali vipimo sanifu vya kisasa vina asili katika lugha za Ulaya kama Kilatini na Kigiriki.
Vipimo vya urefu
Kwa vipimo vidogo vya urefu upana wa kidole wanda na umbali kati ya vidole vilitumiwa, ama morta baina ya kidole gumba na kidole cha shahada au shibiri baina ya kidole gumba na kidole cha mwisho. Sehemu kubwa zaidi zilitajwa kwa ziraa (sawa na mkono) yaani umbali kati ya ncha ya kidole cha kati na kisugudi. Hapo Waswahili walitofautisha baina ziraa konde (kutoka kisugudi hadi mwisho wa konde = ngumi) na ziraa kamili (kutoka kisugudi hadi ncha ya kidole cha kati).
Kwa urefu zaidi au umbali kuna wari inayolingana na ziraa 2 na pima ambalo ni umbali kutoka kidole cha mkono mmoja hadi kidole cha mkono mwingine mikono inaponyoshwa kukingama mwili.
Vipimo hivi vilisanifishwa kati yao jinsi inavyoonyeshwa katika jedwali ya chini. Vipimo vya sentimita ni vya takriban maana vipimo asilia viliweza kuwa tofauti kati ya mahali na mahali.
Vipimo vya umbali
Hakuna vipimo vya umbali zaidi ya kutaja muda wa mwendo. Steere anataja mifano aliyokuta Zanzibar mnamo 1875: "Umbali hukadiriwa kulingana na mwendo wa wastani katika saa moja. kwa hiyo Dunga iliyopo katikati ya kisiwa cha Unguja kwa umbali wa takriban maili 12 inaelezwa kuwa na mwendo wa masaa manne; Kokotoni kwenye ncha ya kaskazini cha kisiwa, kwa umbali wa labda maili 20, kuwa na mwdno wa masaa sita. Barani wanahesabu kwa mwendo wa siku moja, kipimo cha labda maili 20.
Vipimo vya mjao
Vipimo vya mjao vilihitajika katika biashara hasa kwa nafaka. Kipimo cha kimsingi kilikuwa pishi, Pishi 1 iligawiwa kwa visaga 2 au vibaba 4.
Pishi 60 ziliitwa jizla 1, iliyoitwa pia mzo. Kulikuwa pia na kipimo cha fara kati ya pishi na jizla lakini fara ilikuwa na maana tofauti kati ya mahali na mahali na tena kati ya bidhaa; katika kusini ilimaanisha pishi 12, kwenye pwani la Kenya matumizi ilikuwa tofauti.
Pishi ililingana takriban na lita 2.5 - 3 lakini jinsi ilivyo katika mazingira ya kimila vipimo vilitofautiana kati ya mji na mji au soko na soko.
Saint Vincent (kisiwa)
thumb|400px|Nyumba kisiwani St. Vincent
Saint Vincent ni kisiwa cha Antili Ndogo katika bahari ya Karibi kati ya Saint Lucia na Grenada.. Ni kisiwa kikuu cha nchi ya Saint Vincent na Grenadini. Asili yake ni ya kivolkeno.
Mji mkubwa ni Kingstown mwenye wakazi 19,300. Kwa jumla kuna wakazi 110,000.
Mlima mkubwa kisiwani ni volkeno ya La Soufrière iliyolipuka 1812 na 1902 ilipoua watu 1,680. Mlipuko wa mwisho ulitokea 13 Aprili 1979.
Mia saba themanini na tisa
Mia saba themanini na tisa ni namba inayoandikwa 789 kwa tarakimu za kawaida na DCCLXXXIX kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 788 na kutangulia 790.
Wilaya ya Kajiado
Ilikuwa na jumla ya wakazi 406,054 na ukubwa wa eneo la kilomita mraba 21,903. Wilaya hii ilipakana na mji wa Nairobi na kuendelea hadi kwenye mpaka wa Kenya na Tanzania kusini zaidi.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kajiado.
Wilaya hii ilikuwa imegawanywa katika taarafa saba za utawala. Tarafa mpya ya Isinya haijajumuishwa kwenye jedwali lifuatalao kulingana na sensa ya 1999:
Kulikuwa na maeneo bunge matatu katika wilaya hiyo:
Uchanguaji
thumb|325x325px|Uchanguaji wa [[chuma.]] Uchanguaji (kwa Kiingereza: sorting) ni mfumo unaotumiwa ili kupanga vitu kwa utaratibu.
Katika utarakilishi, uchanguaji ni kupanga data ili kupata taarifa mtandaoni, kwa mfano. Wanaprogramu hutumia kanuni ya programu ili kufanya uchanguaji.
Msimbo chanzo
thumb|264x264px|Msimbo chanzo kwa kuchapa "Jambo ulimwengu" kwenye [[Python (Lugha ya programu)|Python.]] Katika utarakilishi, msimbo chanzo (kwa Kiingereza: source code au source file) ni waraka unamoandikwa msimbo wa programu kwenye lugha ya programu. Msimbo chanzo unatumiwa na wanaprogramu ili kuumba programu ya tarakilishi.
Nadharia ya njama
thumb|Picha hii kwenye noti ya dolar 1 ya Marekani imesababisha nadharia ya kuwa kuundwa kwa Marekani ilikuwa mpango wa siri wa shirika la [[Illuminati|Illiuminati au Wamasoni.]] Nadharia ya njama (kwa Kiingereza: conspiration theory) ni masimulizi yanayodai kwamba kundi la watu ("wala njama") wamepatana kwa siri ("kula njama") kufanya mambo haramu au mabaya na kuyaficha mbele ya umma.
Nadharia za njama kwa kawaida zina ushahidi mdogo au zinakosa ushahidi wowote. Kuna pia nadharia za njama zinazorejelea matukio halisi lakini kuzieleza kutokana na njama isiyojulikana na watu wengi.
Nadharia nyingi za njama zinadai kwamba matukio fulani ya kihistoria hayakutokea jinsi yanavyoelezwa katika vitabu vya historia bali kufuatana na njama fulani.
Nadharia za njama zilizosababisha majanga
Wakati nadharia za njama zilipolengwa dhidi ya kundi fulani katika jamii ziliweza kusababisha majanga kama mauaji ya kimbari au ya kidini.
Haki za wanawake Tonga
Haki za wanawake nchini Tonga, ikilinganishwa na malengo ya Umoja wa Mataifa ya CEDAW, zinashindwa kuzingatia kikamilifu mahitaji ya mikataba. Ingawa mazingatio yamefanywa na bunge na serikali ya Tonga, uidhinishaji wa CEDAW bado haujatatuliwa. Mambo yanayoamua kutoidhinishwa kwa CEDAW yanahusiana na ulinzi wa kitamaduni wa Anga Fakatonga au "njia ya Kitonga" ya utamaduni wa Tonga. Masuala ya haki za Wanawake nchini Tonga ni pamoja na mambo ya haki ya wanawake kumiliki ardhi, ukatili dhidi ya wanawake, ushiriki wa kisiasa bungeni, na mtazamo wa jumla wa kitamaduni kuhusu kukosekana kwa usawa wa kijinsia nchini Tonga. Masuala mengi ya ukosefu wa usawa wa kijinsia ndani ya tamaduni ya Tonga yanaimarishwa katika nyumba na miundo changamano ya uongozi wa kitamaduni wa familia.
Pete (Unguja)
Pete ni kata ya Wilaya ya Kusini katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania.Katika sensa ya mwaka 2012, idadi ya wakazi wa kata hiyo ilikuwa na jumla ya wakazi 1,420 ambapo 708 ni wanaume na 712 ni wanawake.
Mjunju
Mjunju au mchunju (Balanites aegyptiaca) ni mti mwenye miiba unaotokea jangwani na maeneo mengine makavu.
Madelene Olivier Van Aardt
Madelene Olivier Van Aardt (14 Agosti 1896,Graaff-Reinet - 6 Julai 1982) alikuwa mtunzi wa nyimbo, mwalimu, na mpiga kinanda nchini Afrika ya Kusini. . Alikuwa mwanamke wa kwanza kutunga nyimbo katika lugha ya Kiafrikana.
Van Aardt alizaliwa mjini Graaff-Reinet. Alipata nafasi ya kujiunga na diploma katika taasisi ya Trinity College London, kisha akarudi Afrika ya Kusini.
Van Aardt alishirikiana na Mtunzi wa nyimbo na mpiga kinanda Felix de Cola katika kazi zake kadhaa. Muziki wake ulichapishwa na Voortrekkerpers na Ardmore & Beechwood Ltd[3] na ulijumuishwa kwenye rekodi moja ya LP ya (Columbia AE 612)
Haki za wanawake mwaka 2014
thumb|236x236px|Mwanaharakati wa [[Pakistani Malala Yousafzai alishiriki Tuzo ya Amani ya Nobel mnamo Desemba 2014. Alipigwa risasi Oktoba 2012 na Taliban kwa juhudi zake za kupata elimu kwa wasichana. ]] 2014 ilielezewa kuwa mwaka wa haki za wanawake, na magazeti kama vile The Guardian.Ilielezwa kuwa mwaka ambao sauti za wanawake zilipata uhalali na mamlaka zaidi. Jarida la Time lilisema 2014 "huenda ulikawa mwaka bora zaidi kwa wanawake".
Ricarda Winkelmann
Ricarda Winkelmann (alizaliwa 1985 ) ni mwanahisabati, mwanafizikia na mtaalamu wa masuala ya tabianchi wa Ujerumani. Pia ni profesa wa uchambuzi wa hali ya hewa katika chuo kikuu cha Potsdam na shirika la uchunguzi wa athari ya hali ya hewa la Potsdam. Ricarda Winkelmann alisomea elimu ya hali ya hewa, ardhi, barafu na bahari.
Alitunukiwa Tuzo ya Karl Scheel ya mwaka 2017.
Elimu
Winkelmann alitunukiwa stashahada ya uzamili wa fizikia kutoka katika taasisi ya Potsdam ya inayojihusisha na masuala ya hali ya hewa.
Jerry Sadowitz
alt=Jerry Sadowitz|thumb|234x234px|Jerry Sadowitz. Jerry Sadowitz (alizaliwa 4 Juni 1961) ni Mskoti mwenye asili ya Marekani anayefanya mazingaombwe ya jukwaani na ya karata.
Maisha ya awali
Sadowitz alizaliwa New Jersey na baba Myahudi wa Marekani aliyefanya kazi kama mfanyabiashara wa vyuma chakavu na mama yake Mskoti, Roslyn.
173
Makala hii inahusu mwaka 173 (Baada ya Kristo).
Richmond, Virginia
thumbnail|right|200px|Mji wa Richmond, Virginia
Richmond ndiyo mji mkuu wa jimbo la Virginia.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2007, kuna wakazi wapatao milioni 1.2 wanaoishi katika mji huo.
Mji uko mita 46 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Bismuthi
Bismuthi ni elementi nururifu yenye namba atomia ya 82 kwenye mfumo radidia na uzani atomia ni 209.980. Jina latokana katika lugha ya Kijerumani lakini maana hayajulikani tena.
Tabia
Ni metali nzito na kechu yenye rangi nyeupe-nyekundu lakini inaonekana kwa rangi mbalimbali. Tabia zake hufanana na antimoni na asenia lakini si sumu vile.
Mwaka 2003 imetambuliwa kuwa Bismuthi ni nurufifu kidogo. Lakini nusumaisha yake ni takriban miaka trilioni 19 hivyo haina hatari kwa binadamu.
Matumizi
Hutumiwa kwa madawa ya vipodozi na madawa ya kiganga. Bismuthi imechukua nafasi ya metali ya risasi katika madawa kwa sababu si sumu. Kuna pia matumizi katika teknolojia mbalimbali.
Katori, Chiba
thumb|Mji wa Katori,Chiba thumb|right|260px|Muonekano wa sikukuu ya Sawara inayofanyika Julai na Oktoba Mjini Katori Katori (香取市, Katori-shi) ni mji wa Japani katika mkoa wa Chiba. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2010, mji una wakazi wapatao 83,000 wanaoishi katika mji huu. Eneo lake ni 262.31 km².
Mlangali (Mbozi)
Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Mlangali
Mlangali  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 19,539 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53309.
NG
Kichina I-6     II-6
Kirabu I-30   II-12
Kingereza I-250  II-24
Sayansi na teknolojia
D Z  I  O  S  00
Mahali
Mahali Usiende/Unde na tafauti:
Shule: 10,000
Lugha: 20
Marangi: 10
Magari: 5
Dini: 13
Watu
Urimwengu - Globi
Weusi - Weusi 2
Africa Mashariki - Africa Kusini
Moravia
thumb|250px|Moravia thumb|250px|Bendera ya Moravia thumb|250px|Moravia katika jamhuri ya Ucheki Moravia (kwa Kicheki na Kislovakia: Morava; kwa Kijerumani: Mähren; kwa Kihungaria: Morvaország; kwa Kipoland: Morawy) ni mkoa wa kihistoria mashariki mwa Ucheki.
Jina limetokana na mto Morava. Jina la Moravia linatumiwa na Kanisa la Kiprotestanti linalojulikana katika nchi nyingi kama "Kanisa la Moravian".
Pamoja na Bohemia eneo la Moravia ni sehemu muhimu ya Ucheki, nchi iliyoanzishwa mwaka 1993 baada ya Slovakia kutoka katika Chekoslovakia.
Mji mkuu wa Moravia ni mji wa Brno (Kijer.: Brünn).
Historia
Moravia imekaliwa na makabila ya Waslavoni tangu karne ya 6.
Katika karne ya 9 milki ya Moravia ilikuwa nchi muhimu zaidi kati ya Waslavoni wa Ulaya, lakini mwanzoni mwa karne ya 10 iliporomoka kutokana na ueneaji wa Ujerumani upande wa magharibi na wa Hungaria upande wa mashariki-kusini.
Baadaye watawala wa Bohemia na Moravia walialika Wajerumani kuhamia na kuunda miji na vijiji. Hivyo takriban 1/3 ya wakazi wa Moravia waliongea Kijerumani hadi mwaka 1945 wakati Wajerumani walipofukuzwa katika Chekoslovakia.
Katika karne zilizofuata Moravia ilikuwa chini ya athira ya Poland au Ujerumani ikaendelea kuwa sehemu ya Dola Takatifu la Kiroma na tangu mwaka 1526 chini ya utawala wa familia ya Habsburg na baadaye ilitawaliwa kama sehemu ya milki ya Austria.
Wakati wa kusambaratishwa kwa Austria-Hungaria mwaka 1918 Moravia ilifanywa sehemu ya nchi ya Chekoslovakia na tangu mwaka 1993 ya Ucheki.
Mto Natele (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Moroto, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Injini ya mwako ndani
Injini ya mwako ndani ni aina ya injini ambako fueli huchomwa ndani yake. Kuchomwa wa fueli kama vile petroli, diseli au gesi katika mchanganyiko na hewa huachisha nishati yake kwa umbo la joto na shinikizo. Gesi ya mwako pamoja na hewa hupanuka kwa njia hii na kusukuma sehemu za injini hasa pistoni zinazopeleka nguvu ya mwako hadi mtaimbo endeshi ya injini. Kutoka hapa nguvu ya mwendo unapelekwa mahali panapohitajika.
Kuna injini zenye mfumo tofauti zisizohesabiwa kati ya injini za mwako ndano kwa mfano injini ya mvuke. Hapo fuelli huchomwa na mvuke kutengenezwa nje ya injini yenyewe kwa hiyo ni injini ya mwako nje.
Muundo wa injini ya mwako ndani
Kila injini ya mwako ndani inafuata hatua mbalimbali zinazorudiarudia. Kuna hasa mfumo wa mapigo mawili na mapigo manne, na injini nyingi ya magari ni ya mapigo manne.
Kila injini huwa na silinda ambayo ni chumba cha kuchoma fueli. Kuna injini za silinda 1, mara nyingi 4 au pia zaidi. Kuchoma kwa fueli kunazalisha gesi inayopanuka na kuleta shinikizo kubwa. Ndani ya silinda kuna pistoni inayosukumwa kwa nguvu ya gesi inayaotokea kutokana na kuchomwa kwa fueli. Mwendo wa pistoni inapelekwa kwa mtaimbo wa injini. Injini ya mwako ndani inahitaji nafasi ya kuingiza fueli na hewa pamoja na uwezo wa kutoa gesi iliyozalishwa wakati wa mwako wa fueli.
Fueli inaingizwa katika silinda kwa umbo la matone madogo na hii inafanywa kwa kuipitisha katika nozeli yaani shimo ndogo sana. Pampu ya injekta inapima kiwango cha petroli kinachotakiwa. Matone madogo ya fueli yanachanganywa na hewa na mchaganyiko huu unawaka. Kwa njia nyingine kuna pia injini ambako fueli na hewa zinachanganywa nje ya injini katika kabureta na mchanganyiko ulio tayari navutwa ndani ya silinda inapowaka.
Kuna namna mbili za kuwasha mchanganyiko wa hewa na fueli mara nyingi kuna plagi inayotoa cheche ya moto wakati mchanganyiko wa fueli na hewa imeshakandamizwa. Njia nyingine inayotumiwa katika injini za diseli ni kuongeza shinikizo ndani ya silinda na kukandamiza hewa ndai ya silinda sana hadi hewa hii imekuwa joto sana na sasa matone ya diseli zinapulizwa na kuwaka kutokana na joto la hewa.
Worcester
thumbnail|right|280px|Mji wa Worcester Worcester:
Injini ya mwako ndani
Muundo wa injini ya mwako ndani
Wakati wa kuwaka fueli pamoja na oksijeni ya hewa zinaunda gesi inayopanuka haraka. Nguvu hii inasukuma dhidi ya pistoni inayorudishwa nyuma; ilhali imeunganishwa na mtaimbo wa injini inasukuma mtaimbo na hivyo kuzungusha injini yote.
NH
NH au nh ni kifupi cha:
Injini ya mwako ndani
Muundo wa injini ya mwako ndani
Injini ya mwako ndani inazungushwa na pistoni zake na idadi ya mizunguko inafikia mara 1000 hadi 8000 kila dakika. Maana kila pistoni inasogea mbele na nyuma mara alfu nyingi ila dakika. Hapo ni muhimu ya kwamba msuguano kati ya sehemu zake inapunguzwa kiasi jinsi kinavyowezekana na kazi hii inatekelezwa na mafuta ya injini inayosaidia kutelezesha vipande vyote vyenye mwendo. Kila injini ya mwako ndani huwa na nafasi kwa ajili ya mafuta ya kutelezesha vipande vyake.
Vilevile ni muhimu ya kwamba vipande vyote vinaingiana vema na visiwe na nafasi kubwa ya kucheza. Hapo ni muhimu ya kwmaba vipimo vya vipuri vyote vinafaa na kulingana hadi sehemu ya 100 ya milimita.
Mfumo wa kupoza
Vilevile ni muhimu ya kwamba joto la injini linapunguzwa. Maana ndani ya injini moto unawaka muda wote na kuathiri metali ya injini yenyewe. Hapo injini inahitaji na mfumo wa kupoza.
Mara nyingi kazi hii inatekelezwa kwa kuzungusha miminiko kama maji katika injini inayopita sehemu penye joto kubwa; maji hupokea sehemu ya joto na kuibeba nje ya injini yenyewe hadi sehemu ya rejeta yanapopozwa kwa kukutana na hewa kutoka nje ya gari.
Injini ndogo, siku hizi hasa za pikipiki, hutumia kupoza kwa hewa; uso wa injini huongezwa kwa mapezi ya kupoza ambako hewa inapita moja kwa moja ikitawanya joto.
Mia saba na tisini na moja
Ni namba asilia inayofuata 790 na kutangulia 792.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 7 x 113.
172
Makala hii inahusu mwaka 172 (Baada ya Kristo).
Tigri na Eutropi
Tigri na Eutropi (walifariki Konstantinopoli, leo nchini Uturuki, 404 hivi) walikuwa wafuasi wa askofu Yohane Krisostomo ambao, baada ya huyo kufukuzwa kutoka jimbo lake, waliuawa kwa kusingiziwa kwamba kwa hasira na kisasi walichoma kanisa na ofisi ya serikali. . Tigri alikuwa padri.
Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 12 Januari.
Saray (District), Tekirdağ
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Tekirdağ kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
Edwin Gariguez
thumb|Edwin Gariguez Edwin Gariguez ni kiongozi wa kidini na mwanamazingira wa Ufilipino. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2012, kwa kutoa sauti yake katika maandamano kwa niaba ya jamii asilia dhidi ya miradi mikubwa ya uchimbaji madini nchini.
Edwin Gariguez alikuwa katibu mtendaji wa zamani wa Sekretarieti ya Kitaifa ya Hatua za Kijamii (NASSA), kitengo cha kibinadamu, utetezi na maendeleo ya kijamii ya Baraza la Maaskofu Katoliki Ufilipino (CBCP).
Mchangani (Zanzibar mjini)
Kwa matumizi mengine ya jina hili tazama hapa
Mchangani ni kata ndani ya Jiji la Zanzibar katika Mkoa wa Mjini Magharibi Unguja, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 2,296 waishio humo.
Wilaya ya Kericho
Wilaya ya Kericho ilikuwa wilaya mojawapo ya Mkoa wa Bonde la Ufa wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).
Mlowo
Mlowo  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 38,016 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53302.
Wilaya ya Kericho
Makao makuu yalikuwa mjini Kericho.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Kericho.
So Sick
"So Sick" ni wimbo wa mwimbaji wa muziki wa R&B–pop wa Kimarekani-Ne-Yo. Wimbo ulitayarishwa na watayarishaji wa Kinorwei maarufu kama Stargate kwa ajili ya albamu ya kwanza ya In My Own Words.
Wimbo huu ulitoka ukiwa kama wimbo wa pili kutoka katika albamu hiyo ya In My Own Words. Hii ilifanya vyema katika chati za muziki duniani, kwa kufikia namba moja katika Marekani na Uingereza. Na pia ndiyo kibao pekee cha Ne-Yo kilichofanya vyema dunia nzima.
Video yake
Video ya wimbo huu wa "So Sick", uliongozwa na Bw. Hype Williams, imeonekana kuwa na mzunguko mkubwa sana katika BET na MTV. Video mbili zilipigwa kwa ajili ya wimbo huu. Toleo halisi la video hii ilishia ikiwa bado na marekebisho kadha wa kadha. Toleo jipya la video ya wimbo huu linaonekana kupigiwa wakati wa baridi kali na ilipigiwa katika milima ya theluji.
171
Makala hii inahusu mwaka 171 (Baada ya Kristo).
Hiroaki Sato
Sato alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Januari 1955 dhidi ya Burma. Sato alicheza Japani katika mechi 15.
Şarköy
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Tekirdağ kwenye kanda ya Marmara huko nchini Uturuki.
NI
NI au ni ni kifupi cha:
María Reyes
Maria Reyes(alizaliwa mnamo tarehe 29 Juni 1964) ni mpiga upinde wa Puetro Rico.Alishiriki katika hafla ya kibinafsi ya Wanawake kwenye majira Olimpiki mnamo mwaka 1996.
Wasangu (Tanzania)
Jamii ya Wasangu
Makala haya yanazungumzia habari za Wasangu waishio katika bonde la Usangu katika Wilaya Mbarali, mkoa wa Mbeya. Habari nyingi juu yao zimesahauliwa kwa sababu hakuna mtu aliyejishughulisha kuzitafuta na kuzihifadhi.
Bonde la Usangu
Jumla ya Wakaaji wa bonde la Usangu ni zaidi ya watu 74,000 Kama ilivyohesabiwa mwaka 1972. Lakini jumla ya watu kamaSerikali ilivyohesabu mwaka 1967 ni watu 56,743, kwahiyo jumla ya watu katika bonde la Wasangu yaongezeka kwa haraka sana kuliko jumla ya watu inavyoongezeka katika sehemu zingine za Tanzania. Sababu zinazofanya watu waongezeke upesi sana katika bonde hili ni nyingi sana; na baadhi yasababu zenyewe ni kama hizi hapa chini:
Sababu ya kwanza ni kwamba bonde hili la Usangu tangu zamani lilikuwa halijulikani sawasawa na watu wengi jinsi lilivyo na manufaa kwa shughuli mbali mbali za uzalishaji mali kwa sababu Wasangu walikuwa wapiganaji hodari wa vita kwa hiyo ilikuwa ni vigumu sana kwa jatnii zingine kwenda kufanya mastaakimu yao huko. Hata baada ya Wakoloni kukomesha vita vya jamii mbalimbali za Nyanda za juu za Kusini, jamii zilikuwa hazijui habari kamili kuhusu bonde hili. Baada ya Uhuru tu, mawasiliano katika bonde hili na nje ya mbugaza Usangu yakabadilika sana na kuwa bora zaidi yaliyoletwa na Chama cha TANU katika kuhudumia watu wake sawasawa. Pili, udongo wa mbuga za Usangu ni nzuri sana kwa hiyo mkulima halazimiki kutia mbolea hata kidogo katika mashamba yake. Mbolea ya asili ni nyingi mno katika udongo na mimea ikipandwa hustawi sana. Tatu, kuna mito mingi yenye maji kwa matumizi ya watu na mifugo pia, kwa hiyo watu wamevutiwa sana na mali ya asili ya namna hii. Nne, Mbuga za Usangu zinafaa sana kwa ufugaji wa mifugo — hasa ng'ombe, mbuzi na kondoo. Majani yanapatikana kwa urahisi na maji kwa ajili ya mifugo kwa hiyo wafugaji wamevutiwa sana na mbuga hizi kutoka wilaya za jirani na za mbali pia. Tano, mbuga za Usangu ni kubwa sana na zina nafasi kubwa za kustawisha malisho ya mifugo na ulimaji wa mazao mbalimbali. Mvua zanyesha kiasi cha kutosha bali kuna jua kali sana wakati wa kiangazi. Hali kadhalika ziko sababu zingine nyingi zilizowavutia watu kuja kukaa katika mbuga za Usangu toka Mikoa mingine.
Jamii zinazoishi katika bonde la Usangu ni Wasangu ambao ni wenyeji wa mbugaza Usangu Wanyakyusa ambao wamehamia mbuga za Usangu toka Rungwe kuja kulima mashamba ya mpunga na mimea mingine; Wabena ambao wamehamia mbuga hizo toka Wilaya ya Njombe na hushughulika zaidi na kilimo cha mpunga na mazao mengineyo. Wakinga toka Wilaya ya Njombe, nao hujishughulisha sana na biashara — hasa biashara ya samaki; Wahehe toka Wilaya ya Iringa — hujishughulisha na kilimo pamoja na ufugaji; Wahehe wanafanana sana na Wasangu katika mila na desturi; Wamasai na Wasukuma, ambao hasa walianza kuhamia katika mbuga za Usangu tangu mwaka1973, mwezi Septemba. Jamii hizi mbili zimehamia mbugaza Usangu juzi juzi tu, lakini jamii zingine zilihamia mbuga za Usangu miaka mingi kidogo iliyokwisha pita. Wamasai hujishughulisha zaidi na ufugaji na Wasukuma hujishughulisha na mambo yote mawili, ufugaji na ukulima. Jamii nyingine ambayo imekaa sana katika bonde la Usangu ni jamii ya Wabaluchi ambao wanaitwa kama "Maburushi".
Jamii hii imekaa katika mbuga za Usangu tangu karne ya 19 na tangu wakati huo jamii hii imejishughulisha sana na kilimo cha mpunga na pia mazao mengine. Walikuwa watu wa kwanza katika bonde ia Usangu Kutumia kilimo cha kumwagilia maji katika mashamba kwa njia ya mifereji iliyochimbwatoka mto Mbarali. Angalia habari zao hapa chini.
Udongo wa Ubonde wa Usangu
Bonde la Usangu lilikuwa na mi to ambayo maji yake yalikuwa yanatiririkia kuelekea katika bonde la Ziwa Rukwa naZiwa Nyasa. Milipuko ya Volkano ya mlima Rungwe ikaizuia mito hiyo kwa mwinuko wa ardhi halafu mito ikatiririka katika bonde la Usangu na kulifanya bonde la Usangu kuwa ziwa. Katika mabadiliko ya ardhi, udongo, changarawe na michanga ikaletwachini yaziwa lenyewe.
Mito ambayo ilikuwa inatiririkia katika bonde la ziwa Rukwa na ziwa Nyasa, sasaziwa lililokuwapo katika bonde la Usangu (mahali ambapo mbuga za Usangu zipo sasa) likapata nafasi ya kuyamwaga maji yote kwa njia ya mito upande wa Kaskazini-Mashariki, na mbuga zikatokea toka kwenye mchanga wa ziwa lenyewe. Na udongo na matope na udongo wa mfinyanzi unaopatikana katika mbuga za Usangu umeletwa na mito mbali mbali inayotiririkia katike. bonde hili la Usangu. Udongo wa mbuga za Usangu ni wa aina nyingi na unafaa sana kwa mazao. Kuna udongo wa mfinyanzi, udongo wa mbuga, na udongo mweusi wenye rutuba sana. Udongo waainazote hizi una rutuba nyingi sana kwa mazao.
Mazao yapandwayo katika bonde hili ni mpunga, mahindi, viazi vitamu, viazi ulaya, ulezi, migomba, maharage, karanga, miwa, mihogo na maboga mbalimbali.
Magonjwa
Mbuga za Usangu zina maradhi mengi sana, magonjwa ambayo yanawasumbua sana watu ni homa, kichocho, safura, surua, homa ya papasi, ugonjwa wa kuhara na magonjwa ya minyoo ya aina mbalimbali. Walakini magonjwa mabaya sana ambayo yanammalizia mkulima wakati wake mwingi sana ni kichocho, homa, safura na ugonjwa wa kuhara. Sababu ya kupatikana kichocho kwa wingi sana katika mbuga za Usangu ni kwamba mbuga za Usangu zina matopematope mengi sana na pia kuna majimaji mengi ambayo yamekwama hayatembei.
Konokono ambao ndio hueneza vidudu vya ugonjwa wa kichocho hupenda sana kuogelea katika maji ambayo yamekwama na kwa jinsi hii vidudu vya kichocho huachwa humohumo majini vikingojea mwanadamu yeyote kupitia katika maji hayo au kuogelea katika maji hayo na wakati huo vidudu ya kichocho vyamrukia mtu na kupenyeza katika mwili wake hadi kibofuni na kwenye matumbo ambako vyazaliana sana na kuanza kula sehemu ya gozi ya sehemu hizo.
Kuutibu ugonjwa wa kichocho ni kazi ngumu sana lakini waweza kuzuiliwa kwa urahisi sana kwa kutumia njia zilizo rahisi sana za kiafya.
Ugonjwa mwingine unaowasumbua sana watu waishio katika mbuga hizi ni homa ya mbu. Mbu nao huzaliana kwa wingi sana kwa sababu ya unyevunyevu mwingi unaopatikana katika mbuga hizi — hasa katika mashamba ya mpunga ambayo yana maji ya kumwagilia mashamba yakaayo kwa muda mrefu hata kuwawezesha mbu kuzaliana kwa muda mrefu sana. Penye maji yaliyosimama ndipo mbu huzaliana haraka sana na kwa urahisi mno. Kama nilivyosema hapo juu, mbuga za Usangu zina matopematope mengi na madimbwimadimbwi mengi yaliyokwama ambayo yanafaa sana kwa mbu kuzaliana.
Ugonjwa mwingine wa watu wa Usangu unaowasumbua sana ni ugonjwa wa kuhara. Ugonjwa huu watokana na kunywa maji machafu, na mbuga za Usangu nyingi zina maji yaliyo machafu na hayafai kunywa binadamu.
Lakini watu hawana njia nyingine ya kupatia maji yaliyo safi isipokuwa hiyo tu. Maji ya mto ambayo ni maji safi kidogo kuliko maji aliyotuama yanapitia kwa mbali sana na ni watu wachache tu wanaonufaika na maji haya ambazo wanaishi karibu ya hiyo mito.
Kwa sasa hivi Wizara ya Afya inatoa mafunzo ya afya kwa akina mama walio karibu na kituo cha afya cha Rujewa na vijiji vingine. Pia kituo hicho kinatoa dawa za kukinga maradhi ya surua, kifaduro, ndui, polio na kifua kikuu. Tatizo kubwa kwa upande wa utumishi ni kwamba wafanyakazi ni wachache sana.
Historia
Wasangu ni watu ambao wanahusiana na jamii za Kihehe, Kisafwa, Kibena, Kinyakyusa na kidogo jamii ya Kingoni. Jamii zote hizi, isipokuwa Wangoni, ni jirani za Wasangu, na kwa jumla Wasangu walikuwa watu ambao walijulikana sana katika nyanda za juu za Kusini katika karne ya 18 na karne ya 19. Hali kadhalika walikuwa ni jamii iliyokuwa na nguvu nyingi sana ya utawala na kivita. Hawa watu walikuwa wanaishi sehemu ya llamba iliyo karibu maili 60 Kaskazini ya Utengule kabla ya kuja Waarabu na Wajerumani, na kila mahali walipofanya maskani yao walipaita "Utengule", mahali pa amani.
Biashara nyingine kubwa ambayo ilikuwa inafanywa na Waarabu katika mbuga hizi za Usangu ilikuwa biashara ya utumwa. Wasangu walikuwa ni watu ambao walijua namna ya kupigana vita sawasawa na kwa kuwa walikuwa na chifu wao mmoja tu ilikuwa rahisi kwao kuungana pamoja na kufanya jeshi moja kali na lenye nguvu sana kuliko jamii zingine walizopakana nazo ambazo zilikuwa hazina utawala mmoja kama vile Wanyakyusa, Wasafwa na kadhalika. Lakini Wahehe na Wakimbu walikuwa na utawala mmoja sawa kama Wasangu walivyokuwa.
Kwa kuwa utawala wa Wasangu ulikuwa na nguvu na umoja mkubwa, waliweza kupigana vita kwa nguvu moja na jamii zingine zilizokuwa jirani nao. Chifu Merere, ambaye ndiye aliyekuwa mtawala wa Wasangu, alikuwa mtawala shupavu na mpenda raia wake. Kwa kuwa alikuwa anapata silaha bora toka kwa Waarabu alipowauzia meno ya tembo, aliweza kuwashinda maadui zake bila taabu kubwa na mateka waliuzwa kwa Waarabu wafanya biashara ya utumwa.
Hasa Merere aliwauza utumwani watoto wa Kisafwa na Kihehe ambao aliwateka wakati wa vita. Uwezo wake Merere katika kupigana na jirani zake ulisaidiwa sana na ushauri aliokuwa anaupata toka kwa wazee wa Kisangu na pia toka Mbaluchi ambaye alikwenda Usangu na kuwa Mshauri Mkuu wa Vita wa Chifu Merere I ambaye yaaminiwaaliingia nchi ya Usangu kati yamwaka1878 na mwaka1880. Mbaluchi (Mburushi) huyu aliitwa Jemadari ambaye kufika kwake Utengule/Usangu kulisababisha Wabaluchi wengine kuja Usangu na kuanza shughuli za kilimo cha mpunga (angalia chini ya kilimo hapa chini). Wasangu wenyewe wanasimulia kuwa Waarabu walianza kuingia nchi ya Usangu wakati wa utawala wa Chifu Njali aliyewazaa akina Merere.
siri na kupita huko. Si njia ya kutoka pwani tu iliyohatarishwa na Wasangu ball hata njia ya kuelekea nchi ya Wabemba kuelekea Zambia ilitiwa msukosuko.
Mara kwa mara Wasangu waliuteka utawala wa Kiwele uliokuwa sehemu ya kati ya Ukimbu ambao ulikuwa njiani Kusini ya Tabora. Mara baada ya Chifu Kilanga kutawala katika nchi ya Ubungu, Wasangu walimshambulia katika mwaka wa 1856 — 1857 wakimsaidia ndugu yake Kafwimbi, na ingawa Wasangu walishindwa, Kafwimbi alitorokea nchi ya Usangu tena. Kati ya mwaka 1859 wakati Bwana Burton alipoondoka Afrika ya Mashariki na mwaka 1866 Tippu Tip alipotembelea reli ya Usangu chifu Muigumba akafariki wakati akipigana na Wahehe.
Binini, ndugu ya Mihwela alikuwa amejifunza sana maarifa ya kupigana vita, na kwa kuwa alikuwa na ari kubwa ya kutaka kutawala Uhehe nzima. Wakati fulani karibu ya miaka ya 1860 alifanya vita na Wasangu na alifanikiwa kuviteka vijiji vingi sana na kuwateka wanawake na mifugo yao. Binini mwenyewe alimwua kiongozi wao Muigumba na akachukua jina lake na kujiita yeye mwenyewe Munyigumba kama ukumbusho wa ushindi wa kuwatawala Wahehe wote. Huyu Binini (Munyigumba) ndiye aliyekuwa baba wa chifu Mkwawa na ndiye chifu mkuu wa kwanza wa Wahehe wote.
Baada ya kifo cha Muigumba vita vikali sana vya urithi wa utawala vikatokea na mjukuu wake Muigumba kwa jina Merere Towelamahamba akatokea kuwa mshindi na akawaua jamaa zake wengi sana ambao alishindana nao katika kurithi utawala. Ugomvi wa urithi wa utawala uliwadhoofisha sana Wasangu katika kupigana vita na majirani zao.
Kati ya mwaka wa 1866 na mwaka wa 1872 Wasangu wakatokea jamii yenye nguvu sana chini ya chifu Merere wa kwanza kuliko hapo awali, na wakawashambulia majirani zao na kuziteka nchi zao zote hasa upande wa Mashariki Kusini na upande wa katikati wa nchi ya Wakimbu. Wakati huu Wasangu walikuwa wamefikia kilele cha nguvu zao na hakuna jamii nyingine yoyote iliyoweza kuikabili jamii ya Kisangu katika pande hizo za Tanzania.
Katika mwaka wa 1867 Bwana Livingstone aliambiwa na Waarabu katika nchi ya Ubungu kwamba Wasangu walikuwa ni wapole kwa wageni wowote, na kwamba Merere mara nyingi alifanya mashambulizi kwa machifu wa jirani ili ateke mifugo na watumwa na kuwauza kwa wafanya biashara wa Kiarabu. Katika mwezi wa Agosti Bwana Livingstone alisikia habari nyingi zaidi za kupendeza kuhusu chifu Merere na alichelea kuwa huenda akaharibiwa na Waarabu.
Walakini katika mwaka wa 1871 habari zikafika Mayema kwamba Merere kisha kosana na Waarabu akiwatuhumu kwamba walikuwa wanafanya njama ya kumshambulia ili Goambari, mmojawapo wa Wajukuu wa Muigumba aweze kutawala. Kwa ajili ya sababu hii Merere akawashambulia Waarabu na marafiki zao wote.
Chanjo
thumb|233x233px|Mtu akipewa na daktari chanjo ya ndui. Chanjo (kutoka kitenzi "kuchanja"; kwa Kiingereza "vaccine") ni dawa ya kibiolojia ambayo inajenga kingamwili dhidi ya ugonjwa fulani.
Wasangu (Tanzania)
Historia
Akamwua Mwarabu mmoja akawanyang'anya Waarabu wengine mali yote waliyokuwa nayo.
Chanjo
Dawa ya chanjo huwa na sehemu za vidubini vinavyosababisha ugonjwa fulani. Dawa hutolewa kutoka katika kidubini kilicho hai au kilichokuwa hai. Sehemu zinazotumiwa kwa dawa haziwezi kusababisha ugonjwa lakini zinatambuliwa na mmfumo wa kinga mwilini.
Mara dawa ya chanjo inaingizwa katika mwili, mfumo wa kinga unaanza kutegeneza fingomwili dhidi ya ugojwa huo.
Chanjo ni njia bora zaidi kuzuia magonjwa ya kuambukiza. Kinga inayoenea kutokana na chanjo kwa kiasi kikubwa inawezesha kuepukana na kifua kikuu duniani na kizuizi cha magonjwa kama vile polio,pepopunda, tetekuwanga kutoka duniani kote. Hata hivi karibuni kumekuwa na mlipuko wa ugonjwa wa COVID-19 kuna chanjo zilitengenezwa na kuukabili
Tunashauriwa na wataalamu wa afya na wanasayansi wa kimataifa kuwapa watoto wadogo chanjo ili iwakinge dhidi ya magonjwa na maradhi mabaya. Kinga ni bora kuliko tiba.
Wasangu (Tanzania)
Historia
Wakati huu Amrani Masudi akajitokeza kwenye uwanja wa vita. Amrani alikuwa Mwaarabu toka Zanzibar wakati Zanzibar ilipotawaliwa na Waarabu.
Tanzania Bara ilikuwa inatawaliwa na machifu mbalimbali wa jamii mbali mbali na Waarabu waliokuwa wakiishi Tanzania Bara walikuwa wafanya biashara tu sio watawala. Kwa jinsi hii Amrani hakupendelea utaratibu huu, kwa hiyo akaamua kuwafanyia vita machifu wote wa Tanzania Bara na kuwafanya watu wote wawe chini yake ili baadaye waweze kumletea meno ya tembo bila ya kuyalipia chochote.
Wakati Amrani Masudi alipofika Tabora akaambiwa kuwa kuna machifu wawili wenye nguvu sana ambao walihatarisha misafara yote ya biashara ya Waarabu na kuwatoza kodi kubwa kabla ya kuwaruhusu kupita katika nchi zao. Machifu wenyewe ni Nyungu-ya-Mawe wa Kiwele katika nchi ya Ukimbu na Merere wa Usangu. Lakini chifu wa hatari kabisa na mwenye nguvu zaidi kuliko mwenzake alikuwa Merere.
Baada ya kupata habari hizo, Amrani akalichukuwa jeshi lake na akaomba kuongezewa askari toka kwa machifu waliomwogopa kupigana naye ili aende na jeshi kubwa la kuweza kumshambulia Merere vilivyo. Alipoondoka Tabora, alipita Ngulu, Unyangwila, Itumba, Kipembawe na Igunda mpaka akafika Usangu. Maluteni wake walipita Ukonongo, Isamba, Wikangulu, Ubungu na Uguruke. Wengine walipitia Ugogo. Kila chifu wa sehemu za Magharibi na kati na Kusini ya Tanzania alitoa kwa Amrani askari wa kumsaidia katika vita kati yake na Wasangu. Lakini Nyungu-ya-Mawe hakutoa hata askari mmoja wa kumpa Bwana Amrani.
Wasafwa kutoka sehemu za Ukinga ni kwamba nchi ya Ukinga imeinuka sana na mwinuko huu huwagawanya watu kuwa katika pande mbili zilizo tofauti ya hali ya Kijiografia, hata baadaye watu ambao pengine asili yao ni moja kuwa katika jamii mbili zilizo tofauti kabisa, ambazo lugha zao zatofautiana.
Mambo yanapotokea hivi, basi kutoelewana kwaweza kutokea na kuchukiana pia kukatokea. Ngazi hii ikifikiwa basi kundi lisilotaka ugomvi huhamia mahali pengine ambapo kuna usalama zaidi na hali hii yawezekana kabisa iliwapata Wasafwa na kuamua kuhamia sehemu za Mbeya ambako maskani yao ya kudumu yalifanyika. Jamii ya Wasafwa yagawanyika katika jamii hizi kubwa:
(i) Wasongwe ambao huishi sehemu za mto Songwe;
(ii) Wamalila ambao wanaishi katika milima ya Umalila.
(iii) Wamporoto ambao huishi kwenye milima ya Mporoto.
(iv) Wambwila ambao huishi kati ya Wasongwe na Wasangu.
(v) Waguluhaambao huishi sehemu za lleya.
Kilimo
Wasafwa walitumia majembe yao ya kwanza ambayo yalikuwa ya miti, yaani miti ilichongwa vizuri kabisa mithili ya jembe halafu wakayatumia kwa kulimia. Katika kuchonga majembe ya miti, tezo na mashoka yalitumiwa, zana ambazo zilikuwa za chuma kilichotengenezwa toka Ukinga. Pia zana hizi hizi, mashoka na tezo, zilitumika katika kuchongea mizinga ya nyuki.
Miti iitwayo 'Magambo' na miyombo ilifaa sana kutengenezea majembe. Mizinga ya nyuki ilichongwa kutokana na mti wowote ule.
Baadaye sana, majembe ya miti yakaonekana hayafai ndipo majembe ya chuma kutoka Ukinga yakatumiwa zaidi na kuonekana bora zaidi. Katika shughuli za kulima, kwanza walianza kulima mashamba ya chifu wao, yaani "Kwila", maana yake "Shamba la Chifu".
Baada ya hapo kila raia alikwenda kulima shamba lake. Walakini kualikana katika shughuli za kilimo lilikuwa jambo la kawaida ili mashamba yamalizike upesi.
Mtu alipotaka kualika wenziwe wamsaidie kulima mashamba yake, alipika pombe na chakula cha kutosha ili baada ya kulima watu waweze kula na kunywa pombe. Wale walioalikwa siku hiyo waliimba nyimbo wakati wa kula chakula na pia ngoma zilichezwa ili kuonyesha furaha kubwa ya chakula walichopewa.
Iwapo jamaa mmoja alitokea kutokuwa na chochote, yaani hana pombe wala chakula cha kuwapa watu watakaolima shamba lake, aliweza pia kuwaalika wenziwe hapo kijijini ili wamsaidie kulima na kumaliza shamba lake. Wanakijiji waliweza kulima shamba la mwenzao bure. Baada ya mavuno kupatikana basi huyo jamaa aliyelimiwa shamba lake bure aliweza sasa kupika pombe na chakula na kuwakaribisha wale wale jamaa waliomlimia shamba lake hapo awali ili kuonyesha shukrani zake kwa msaada aliopewa alipokuwa yeye hana kitu cha kuwapa. Ilikuwa desturi kwa kila mwanakijiji kukubali kualikwa na mwanakijiji yeyote, na kukataa kumsaidia mwanakijiji katika kulima ilikuwa ni mwiko. kitendo hiki cha kulimiwa shamba bure mtu anapokuwa hana pombe wala chakula kiliitwa "Alimishumiwa", maana yake wanalima bure bila kuwapa chochote cha kula wanaolima shamba la mtu siku hiyo. Siku hizi Wasafwa wanaalikana katika shughuli za kilimo lakini si sana kama ilivyokuwa hapo zamani.
Katika nchi ya Usafwa shughuli za kilimo zaendelea wakati wowote katika mwaka kwa sababu hali ya hewa na ya ardhi yaruhusu sana shughuli ya kilimo iweze kuendelea mwaka mzima, ingawa sehemu zingine za usafwa hazina bahati ya kuwa na hali hii ya hewa na rnanufaa mengine mengine ya kuendeleza hali ya kilimo. Kuna mazao ya aina nyingi sana ambayo hulimwa nyakati mbalimbali tofauti na mazao hayo hupandwa kwa kutegemea ardhi na jiografia ya mahali penyewe kwa sababu jiografia ya nchi ya Usafwa yahitilafiana toka mahali hadi pengine. Kilimo chao maalum ni cha sesa, lakini pia wanalima matuta, ufundi ambao wameigatoka kwa Wanyakyusa.
Watu wa Mporoto hulima matuta ya terrace ili kuzuia mmomonyoko wa udongo kando kando ya milima. Karibu robo moja ya wakulima wa Kisafwa hutumia trekta au plau laki ni matumizi ya zana hizi mbili hutegemea jiografia ya mahali shamba lilipo.
Mgawanyo wa kazi
Katika jamii ya Kisafwa, baba huwa na shamba lake na mama huwa na shamba lake pia. Iwapo baba ametangulia kumaliza shamba lake huenda kumsaidia mkewe. Kufanya hivi hakumfanyi bwana adai sehemu yoyote juu ya umilikaji wa shamba na mali iliyomo katika shamba hilo. Bali husaidia tu kwa imani, lakini shamba labakia kuwa ni la mwanamke.
Kila mtu alikuwa na mamlaka juu ya shamba lake hata mavuno yake pia.
Mavuno kutoka shamba la baba ndilo lilifanya ghala ya chakula cha familia nzima.
Pia mwanamke alikuwa haingiliwi na bwana wake katika umilikaji wa chakula. Alikuwa na uhuru kabisa wa kuweza kuuza chakula chake kama alipenda. Watoto walikitumia chakula toka kwa mama zao katika 'Ibanza' yao bila wasi wasi bila kujali mama ya nani kapika chakula hicho.
Lakini siku hizi ni vigumu kwa akina mama kulisha watoto wote sawa.
Hujali sana watoto wao tu; wamekuwa wachoyo na hawawezi kuwalisha watoto wa mwingine kama ambavyo wangaliwalisha watoto wao wenyewe. Ubinafsi umewaingia sana kitu ambacho hakikujulikana hapo zamani. Kabla ya kwenda kulima au kuvuna, mama hupika chakula asubuhi Hi waje wale mchana baada ya kazi. Umwagiliaji wa mashamba ulitumika kama Wasafwa wanavyotumia utaalamu huo kwa sasa. Mama, baba na watoto hulima pamoja.
Kuvuna
Wakati wa kuvuna, ngano hukatwa shina zima na kisu halafu hulundikwa pamoja. Baada ya kumaliza kuvuna, ngano yote hupigwa pigwa na mti (threshing) ili itoke kwenye masuke yake. Ulezi hukatwa vichwa vyake na kisu halafu huwekwa pamoja na baadaye huzitengeneza kwa kutenganisha punje zake toka kwenye masuke. Mahindi huvunwa kwa kukwanyua vigunzi vyake toka kwenye shina lake na kuwekwa pamoja. Kazi yote hii hufanywa kwa kualikana. Mtu mmoja peke yake alikuwa hawezi. Nyimbo ziliimbwa wakati wa kazi ya kuvuna na vyombo hivi, "Indili, Izeze, na Marimba" yalitumika katika kuwatumbuiza wafanyakazi.
Ghala
Chakula kilihifadhiwa katika ghala maalum zilizotengenezwa kwa kazi hiyo. Ulezi na ngano vilihifadhiwa katika vilindo vikubwa vilivyoteng enezwa kwa kusuka matete pamoja kwa kutumia kamba za miyombo ambayo zama hizo zilipatikana kwa wingi karibu karibu na vijiji vyao. Mpaka sasa njia hii ya kuhifadhi mazao yatumika Usafwani kote.
Mahindi yalivunwa na kuanikwa penye uchanja kwanza ili yapate kukauka sawasawa. Baada ya hapo, mahindi yaliwekwa ndani ya kihenge kilichojengwa nje ya nyumba ya kulala. Hii ndiyo iliyokuwa ghala ya mahindi. Zamani hakukuwa na wizi na iwapo mtu fulani alionekana kuwa yu mwizi mtu huyo alizomewa sana na pia wanakijiji walimnyima mwizi huyu haki yake ya kuoa mke (Social Control). Kwa hiyo watu waliogopa kuiba ili wasije wakaambiwa ni wezi na kukosa mwanamke wa kuoa. Siku hizi wezi ni wengi mno hata wananchi huwa na wasiwasi sana katika kujenga ghala zao mbali na majumba yao. Sababu kubwa zinazofanya wizi uongezeke ni kwamba viongozi wengi wavijijini huogopa ku wafichua wezi na pia huhongwa pombe na wale ambao ni wezi.
Mto Nathilang
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kevin De Bruyne
thumb|Mchezaji wa timu ya Taifa ya Ubelgiji
Wasangu (Tanzania)
Ghala
Basi jamaa hawa hushindwa kutekeleza wajibu wao sawasawa. Wakati mwingine mwizi aweza kukamatwa na wanakijiji na kumpeleka mwizi huyo kwa bwana hakimu. Wanapofika huko naye, hao wanakijiji wanaulizwa maswali kama wanao ukweli kwamba mtu waliyemleta ni mwizi. Basi wanakijiji wengi hukata tamaa na mara nyingi wanakijiji wengine hujichukulia madaraka mikononi mwao na kumwadhibu yule mwizi vibaya sana.
Kevin De Bruyne
thumbnail|right|260px|De Bruyne akiichezea timu ya Taifa ya Ubelgiji katika mashindano ya kombe la Dunia mwaka 2018 Kevin De Bruyne (alizaliwa 28 Juni 1991) ni mwana soka anayechezea Manchester City. Taifa lake ni Ubelgiji na anacheza na timu yake ya taifa kama mshambuliaji.
Wasangu (Tanzania)
Kuhama kwa watu
Zamani watu walikuwa wachache sana na kuhamahama kwao kulikuwa kuchache. Kuhamahama kulitokea tu wakati njaa ilipoingia katika nchi fulani au vita kutokea, basi jamaa walihama. Kuhamahama kwa Wasafwa twaweza kusema kuwa walihama mara yao ya mwisho walipoingia nchi ya Usafwa miaka mingi iliyokwishapita. Shida zao zilikuwa ni hizo hapo juu zilizo wafanya watu wahamehame na kwa jumla kuhamahama kulisababishwa na maafa hayo. Siku hizi Wasafwa wengi, hasa vijana huhamia sehemu zile zilizo na nafasi ya kazi kama vile mji wa Dar es Salaam, sehemu zenye mikonge mingi - Tanga - Kilosa - Morogoro na kadhalika.
Sanmu, Chiba
thumb|right|260px|Ukumbi wa mji wa Sanmu katika [[mkoa wa Chiba]]
Wasangu (Tanzania)
Kuhama kwa watu
Pia Wasafwa wengi walio vijana wamehamia nchi za Zambia ambako kazi nyingi zapatikana katika migodi na viwanda. Wasafwa wazee ndio hubakia nyumbani kwa sababu ya jukumu walilo nalo juu ya familia zao, na pia wao hawapendi zaidi kuhamia nchi za kigeni ambazo zina watu walio na desturi na mila tofauti na za kwao. Zaidi na zaidi wazee wa Kisafwa hubakia nyumbani wakilima mashamba yao. Kundi lingine lililo na uhuru wa kuhamia sehemu zilizo na nafasi za kazi ni wale Wasafwa ambao hawajaoa.' Hawa huhamia sehemu zilizo na kazi bila taabu kwa sababu hawana matatizo ya familia. Lakini kwa jumla vijana wa Kisafwa wanaotaka kujaribu bahati yao katika maisha yao ndio wengi huhama kila mwaka.
Wanyama wafugwao
Wasafwa si wafugaji hodari kama jamii zingine za Watanzania zilivyo. Wamasai, Wambulu, Wagogo, Wahehe, Wanyiha ni wafugaji wakubwa wa ng'ombe. Lakini Wasafwa walifuga wanyama wachache sana na mpaka sasa wanafuga wanyama wachache sana katika vijiji vyao. Walifuga mbuzi na ng'ombe wachache sana kwa ajili ya kutambika au kuwachinja wakati wa kilioni kwa ajili ya mboga, kwa wale waliopo kilioni. Siku hizi ng'ombe, mbuzi, kondoo, wanafugwa kwa ajili ya maziwa na nyama. Pia kuku na nguruwe wafugwa kwa sababu ya mayai na nyama.
Mtu alipoposa msichana basi alihamia katika kijiji cha msichana na kukaa huko na kuongeza jumla ya familia. Kwa hiyo familia iliyokuwa na mabinti wengi iliweza kupanuka sana na kufanya kijiji chao wao wenyewe cha wakwe na baba na mama mkwe na watoto na wajukuu, na kadhalika. Utaratibu huu wa kuishi pamoja namna hii kwa kufuata undugu bado unafuatwa na watu wengi katika nchi ya Usafwa. Jamii ya Wasafwa ni jamii inayofuata urithi kwa upande wa baba. Katika kurithi baba akifa ni lazima mtoto wa kwanza wa kiume arithi mali ya baba yake. Lakini katika kurithi mall ya baba, yampasa mtoto huyo aonyeshe busara safi, bila hivyo hawezi kurithi mali ya baba yake kwa sababu ya kukosa busara.
Mtoto wa pili aweza kuchaguliwa na ukoo wa baba ili aweze kurithi iwapo alionyesha busara safi, zaidi kuliko kaka yake mkubwa. Kwa kawaida warithi walitoka kwa mke mkubwa, na iwapo mke mkubwa alikosa kuzaa watoto wa kiume na akazaa watoto wa kike, basi mtoto wa kiume wa mke wa pili aliweza kurithi.
Mirathi iligawanywa kwa ndugu zake wote, lakini yeye mrithi alizidishiwa mirathi zaidi kwa sababu yeye ndiye aliyebadili nafasi ya baba yake na alipaswa kuwatunza ndugu zake sawa sawa kama baba yao alivyokuwa akiwatunza alipokuwa bado yu hai. Siku ya kurithi, pombe nyingi ilipikwa na kutengenezwa na chakula kwa wingi kilipikwa ill watu wale na kunywa na kufurahi sana.
Watu walicheza na kuimba nyimbo za furaha. Utaratibu huu wa kurithi mali ya baba bado unafuatwa na Wasafwa wengi ingawa yapo mabadiliko mengi.
Ndoa
Kwa kawaida mvulana aliweza kusikilizana na msichana anayetaka kumchumbia. Baada ya hapo, mvulana alikwenda kwa baba yake na kumwambia ya kwamba anamtaka binti ya fulani amchumbie. Basi babake aliweza kumwambia mzee mwenzie pale kijijini kuwa aende akamwambie baba ya binti kuwa wanamtaka kumchumbia binti yake. Iwapo mzee wa binti huyo anakubali ombi la wazee wenzie, basi posa inapelekwa.