cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yohane wa Bizane
alikuwa padri mmonaki wa Ethiopia. Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 9 Novemba.
Mto Nazinjenje
unapatikana katika wilaya ya Buikwe, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kipunjabi cha Magharibi
Kipunjabi cha Magharibi (pia Kilahnda) ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan na Uhindi inayozungumzwa na Wapunjabi. Mwaka wa 2015 idadi ya wasemaji wa Kipunjabi cha Magharibi nchini Pakistan imehesabiwa kuwa watu zaidi ya tisini milioni. Pia kuna wasemaji 1,910,000 nchini Uhindi (2007). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kipunjabi cha Magharibi iko katika kundi la Kiaryan. Wengine hutumia jina la Kilahnda kujumlisha lugha hii pamoja na Kisaraiki, Kihindko cha Kusini na cha Kaskazini, Kipahari-Potwari na Kikhetrani.
Yoana wa Valois
Yoana wa Valois, O.Ann.M., (Nogent-le-Roi, Ufaransa, 23 Aprili 1464 – Bourges, Ufaransa, 4 Februari 1505) alikuwa binti mfalme wa Ufaransa na kwa muda mfupi malkia wa nchi.
Anaheshimiwa na Kanisa Katoliki kama mtakatifu. Alitangazwa mwenye heri na Papa Benedikto XIV tarehe 18 Juni 1742 halafu mtakatifu na Papa Pius XII tarehe 28 Mei 1950.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 4 Februari.
Mto Mawuji
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Ndanda
ni kata ya Wilaya ya Masasi katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Malualkon
ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Bahr al-Ghazal Kaskazini.
Mfuko wa Amani
Mfuko wa Amani umeanzishwa chini ya Kifungu cha 21 cha itifaki inayoanzisha Baraza la Amani na Usalama la AU ili kufadhili shughuli za amani na usalama za AU.
Mfuko wa Amani unashughulikia shughuli za uendeshaji: Upatanishi na Diplomasia ya Kuzuia, Uwezo wa Kitaasisi na Operesheni za Usaidizi wa Amani.
Bunge la Julai 2016 liliamua kwamba Hazina ya Amani ingejaliwa $325m katika 2017, na kupanda hadi jumla ya $400m ifikapo 2020 kutoka kwa ushuru wa 0.2%. Zawadi inawakilisha kiwango cha juu zaidi ambacho kitajazwa tena kila mwaka inapohitajika.
Kirangkas
Kirangkas ilikuwa lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi iliyozungumzwa na Warangkas. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kirangkas tena kwa vile Warangkas hutumia lugha ya Kikumaoni kama lugha yao sasa. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirangkas iko katika kundi la Kibodish.
Mfuko wa Amani
Bunge la AU liliamua kuunda Mfuko wa Amani katika madirisha matatu ya mada:
Mfuko wa Amani wa Umoja wa Afrika: Bodi ya Wadhamini yaitisha Mkutano wa Kukagua Maendeleo ya Uendeshaji
Bodi ya Wadhamini ya Mfuko wa Amani wa Umoja wa Afrika ilifanya mkutano wa kukagua hali ya utendakazi wa Mfuko wa Amani wa AU. Mfuko wa Amani unakusudiwa kuwa chombo kikuu cha kufadhili shughuli za amani na usalama barani Afrika na shughuli za kifedha katika maeneo matatu yenye mada: Upatanishi na Diplomasia ya Kuzuia; Uwezo wa Taasisi; na Operesheni za Usaidizi wa Amani.
Zainab Shamsuna Ahmed, Waziri wa Fedha, Bajeti na Mipango wa Kitaifa wa Nigeria na Mwenyekiti wa Bodi ya Wadhamini, alikaribisha hatua iliyofikiwa hadi sasa na kubainisha kuwa uteuzi wa AU wa wasimamizi wake wa kwanza wa mifuko ya nje ni hatua kubwa katika utendakazi wa Mfuko wa Amani. Baada ya mchakato mkali wa zabuni, Bodi ya Wadhamini iliteua wasimamizi wawili wa hazina ambao ni Old Mutual Investment Group kutoka Afrika Kusini na Sanlam Investments East Africa kutoka Kenya. Kwa kuteua wasimamizi huru wa hazina, AU imehakikisha utendakazi bora katika usimamizi wa hazina wa kimataifa unaoweka malengo ya uwekezaji ya kuhifadhi mtaji, ukwasi na ukuaji wa Hazina ya Amani.
Maendeleo makubwa pia yamepatikana katika kupitishwa kwa sheria za kifedha za Mfuko wa Amani kama sehemu ya sheria na kanuni za kifedha za AU mnamo Februari 2022. Baraza la Amani na Usalama la AU limebainisha jumla ya miradi 20 ya majaribio ya kipaumbele ya kimkakati itakayotekelezwa ndani ya 2022 - 2023 kipindi ambacho kitafuatiliwa kwa mujibu wa mfumo wa uwajibikaji. Uajiri wa Mkurugenzi mpya wa Sekretarieti ya Mfuko wa Amani unaendelea na unatarajiwa kukamilishwa katika robo ijayo ili kuhakikisha kasi inayoendelea ya utekelezaji wa Hazina ya Amani.
Mto Ndumbi
unapatikana katika Mkoa wa Njombe (Nyanda za Juu za Kusini, Tanzania).
Mfuko wa Amani
Bodi ya Wadhamini inaundwa na wajumbe watano wa Kiafrika wanaowakilisha Kanda tano za AU na washirika wawili wa kimataifa wa Umoja wa Afrika: Umoja wa Ulaya na Umoja wa Mataifa. Jukumu la Bodi ya Wadhamini ni kuhakikisha uwiano wa kimkakati na kuimarishwa kwa utawala, fedha na usimamizi wa Hazina ya Amani.
Orikuli
alikuwa Mkristo wa Tunisia ya leo. Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Mauro mfiadini
(alifariki 283 hivi) alikuwa Mkristo wa Moroko ya leo aliyehamia Roma na kufia dini yake wakati wa dhuluma ya kaisari Numerian. Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Orikuli
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 18 Novemba.
Mauro mfiadini
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 22 Novemba.
Lipwidi
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Kimapuche
Kimapuche (Mapudungun) ni lugha ya Wamapuche, watu asili wa nchi za sasa za Chile na Argentina.
Injenwino
Injenwino (alifariki Saeben/Sabiona, Bozen/Bolzano, leo nchini Italia, 605 hivi) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo wa Italia Kaskazini.
Wakati wa uvamizi wa Walombardi Waario ilimbidi akimbie, lakini baadaye akarudi.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Februari.
Kiklon
Kiklon (au Kikelon) ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Waklon. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiklon imehesabiwa kuwa watu 5000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiklon iko katika kundi la Kialor.
Mto Murei
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Khuis
Khuis ni kijiji katika Kgalagadi South, Wilaya ya Kgalagadi huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 897 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Souad Massi
thumb|180px|Souad Massi
Souad Massi (سعاد ماسي), (alizaliwa Agosti 23, 1972), ni mwimbaji wa Berber wa nchini Algeria, mtunzi wa nyimbo na mpiga gitaa. Alianza kazi yake ya muziki katika bendi ya rock band Atakor, kabla ya kuondoka nchini kufuatia vitisho vya kuuawa. Mnamo 1999, Massi alitumbuiza kwenye tamasha la Femmes d'Algérie huko Paris, ambalo lilisababisha kupata mkataba wa kurekodi na Island Records.
Maisha ya awali
Massi alizaliwa Algiers, Algeria katika familia maskini ya watoto sita. Alikulia katika mtaa wa wafanyakazi wa daraja la Bab El Oued huko Algiers na alianza kuimba na kupiga gitaa tangu akiwa mdogo.
Kwa kutiwa moyo na kaka yake mkubwa, alianza kusoma muziki katika umri mdogo, kuimba na kupiga gitaa. Alipokuwa akikua, alijiingiza katika muziki wa nchi ya Marekani, mitindo ya muziki ambayo baadaye ingeathiri sana utunzi wake wa nyimbo. Akiwa na umri wa miaka 17, alijiunga na bendi ya flamenco.
2Africa
2Africa ni kebo ya baharini ya mawasiliano ya kimataifa ambayo huzunguka ufuo wa Afrika chini ya uso wa bahari ili kuiunganisha Afrika na Ulaya, Mashariki ya Kati na Uhindi. Inagharamiwa na ushirikiano unaojumuisha kampuni za simu kadhaa pamoja na Meta. Mfumo huo utakuwa wa kwanza kutumia en:Spatial multiplexing (SDM1).
Kebo ya 2Afrika inaanza Ulaya ikipitia Bahari ya Atlantiki na Bahari ya Hindi, na kisha kurudi Ulaya kupitia Bahari ya Shamu na Bahari ya Mediteranea.
2Afrika ni kebo ndefu duniani inayowekwa kwenye tako la bahari. Inaunganisha vituo 46 katika nchi 33 za Afrika, Asia na Ulaya ikiwa na urefu wa kilomita 45,000. Kebo ya 2Africa ina uwezo wa kubeba hadi tbps 180 ukitumia jozi 16 za nyuzi badala ya jozi 8 zilizokuwa kawaida.
Kiranglong
Kiranglong ni lugha ya Kisino-Tibeti nchini Uhindi inayozungumzwa na Waranglong. Mwaka wa 2003 idadi ya wasemaji wa Kiranglong imehesabiwa kuwa watu 8000. Uainishaji wa lugha ya Kiranglong kwa ndani zaidi haujulikani.
Tekle Hawarjat na Gebre Yohane
walikuwa Wakristo wa Ethiopia. Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 23 Novemba.
Mto Mzuzuma
unapatikana katika Mkoa wa Njombe (Nyanda za Juu za Kusini, Tanzania).
Maji ya mto huo yanaishia Bahari Hindi kupitia ziwa Nyasa na mto Zambezi.
Kofi Jamar
Derrick Osei Kuffour Prempeh (maarufu kama Kofi Jamar) ni mwanamuziki wa Ghana kutoka Kumasi. .Anajulikana zaidi kwa wimbo wake maarufu wa Ekorso ambao uliibuka kutoka kwa mtindo wa Kumerica/Asaaka na anashirikisha Yaw Tog na YPee. Mnamo 2021, alishinda uteuzi 7 katika Tuzo za Muzik i za za Ghana lakini kwa bahati mbaya hakushinda.
Maisha ya awali na elimu
Jamar anatoka Bantama katika Mkoa wa Ashanti nchini Ghana. Alihudhuria Shule ya Maandalizi ya Betheli pamoja na rapa mwenzake Amerado.
Muziki
Jamar alijikusanyia wafuasi wengi wa nyumbani alipochanganya upya wimbo wa Yemi Alade "Johnny" na mmoja wa rappers katika jiji lake aitwaye "Obey". Wimbo huu kwa haraka Rose ulifanikiwa kibiashara kote Kumasi, bila matangazo ya redio au usaidizi wowote wa kifedha. Huko na alipopata wafuasi wengi, alitajwa kuwa mmoja wa wasanii wa kutumainiwa katika ukanda wa Ashanti kuvuma, lakini kwa bahati mbaya kwa kukosa msaada wa kifedha, mwaka ulikimbia bila kukidhi matarajio. Ilikuwa ni mwaka wa 2018 ambapo aliwasiliana na lebo yake, (Gadone Records) ya rekodi ya Virginia ya Ghana ambayo ilionyesha kuvutiwa sana na sanaa yake. Hivi sasa na mipango inaendelea ya kutolewa kwa mradi wake mkubwa wa kwanza tangu aingie kwenye lebo. Jamar anasalia kama kitendo kipya cha kuahidi kuchukua nchi kwa dhoruba na anafanya kazi bila kuchoka na wakuu wa lebo ili kuchukua nafasi nzuri.
Matamasha
-Alitumbuiza katika Tamasha la 17 la Ghana katika Tamasha la Park UK.
-Alitumbuiza katika Tuzo za Muziki za Ghana Uingereza mnamo Oktoba 2021.
Kikokoda
Kikokoda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakokoda. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikokoda imehesabiwa kuwa watu 3700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikokoda iko katika kundi la “South Bird's Head”.
Feliciano dos Santos
Feliciano dos Santos ni mwanamuziki wa Msumbiji na mwanamazingira, anayetoka Mkoa wa Niassa, huko Msumbiji. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2008, kwa matumizi yake ya muziki kukuza haja ya kuboresha miundombinu ya maji na usafi wa mazingira katika eneo la Niassa.
Mangopachanne
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Albuino
Albuino (alifariki Brixen/Bressanone, Bozen/Bolzano, leo nchini Italia, 5 Februari 1006) alikuwa askofu wa kwanza wa mji huo wa Italia Kaskazini, alipohamishia makao makuu ya jimbo kutoka Saeben/Sabiona alipokuwa askofu kuanzia mwaka 975.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 5 Februari.
Mto Loborio (Kisumu)
unapatikana katika kaunti ya Kisumu magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Nkiwe
unapatikana katika Mkoa wa Njombe (Nyanda za Juu za Kusini, Tanzania).
Maji ya mto huo yanaishia Bahari Hindi kupitia ziwa Nyasa na mto Zambezi.
Avito wa Vienne
Avito wa Vienne (kwa Kilatini: Alcimus Ecdicius Avitus; Vienne, Ufaransa, 450 hivi – 5 Februari 523) alikuwa mshairi halafu askofu mkuu wa mji huo kuanzia mwaka 494.
Baba yake alikuwa seneta, halafu askofu wa Vienne. Vilevile mdogo wake Apolinari alipata kuwa askofu wa Valence.
Tangu zamani anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa kila mwaka tarehe 5 Februari.
Magwi
ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Equatoria Mashariki.
Idadi ya watu wake ilikadiriwa kuwa 169,826 mwaka 2010.
Mto Nongwa
unapatikana katika Mkoa wa Njombe (Nyanda za Juu za Kusini, Tanzania).
Maji ya mto huo yanaishia Bahari Hindi kupitia mto Zambezi.
Maridi (mji)
Maridi ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Equatoria Magharibi.
Idadi ya watu wake ilikadiriwa kuwa 18,000 mwaka 2011.
Mto Luanda (Kisumu)
unapatikana katika kaunti ya Kisumu magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Mkunwa
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Mto Luanda (Kisumu)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kirathawi
Kirathawi ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Uhindi inayozungumzwa na Warathawi. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kirathawi imehesabiwa kuwa watu 451,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kirathawi iko katika kundi la Kiaryan. Wengine huiangalia kama lahaja ya Kibhilali.
Mto Ngiri (Uganda)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Nile ya Albert na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo
thumb|Ramani ya Jamhuri ya Kongo Orodha ya miji ya Jamhuri ya Kongo inaonyesha miji yote katika Jamhuri ya Kongo yenye wakazi 5,000 au zaidi, kulingana na sensa ya mwaka 2007.
Miji miwili mikubwa ni Brazzaville (wakazi 1,373,382) na Pointe-Noire (wakazi 715,334) ; huko wanaishi 2/3 za watu wote wa nchi hiyo.
none|thumb|230x230px| Kituo cha reli cha Pointe-Noire, #2 thumb|Mikoa (departements) ya Jamhuri ya Kongo thumb|Brazzavile, ikitazama Kinshasa kwenye ufui mwingine wa mto Kongo
Rufino, Marko na Valeri
walikuwa Mkristo wa Afrika Kaskazini. Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 16 Novemba.
Rachid Taha
thumb|180px|Rachid Taha Rachid Taha (18 Septemba 1958 - 12 Septemba 2018) alikuwa mwimbaji na mwanaharakati wa nchini Algeria.
Maisha ya awali
Taha alizaliwa mnamo 1958 huko Sig, Mkoa wa Mascara, Algeria, ingawa chanzo cha pili kinapendekeza kwamba alizaliwa katika mji wa Oran ulio pwani ya Algeria. Mji huu ulikuwa "mahali ulipozaliwa muziki wa raï", na 1958 ulikuwa mwaka muhimu katika mapambano ya uhuru wa Algeria dhidi ya mamlaka ya Ufaransa. Alianza kusikiliza muziki wa Algeria katika miaka ya 1960, ikiwa ni pamoja na muziki wa mtindo wa mitaani unaoitwa chaabi. Zaidi ya hayo, muziki kutoka eneo la Maghreb ulikuwa sehemu ya malezi yake.
Mto Nyamodo
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kikombai
Kikombai ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakombai. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kikombai imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikombai iko katika kundi la Kidumut.
Mto Ndabozi
unapatikana katika wilaya ya Buikwe, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kura
Kura ni tendo au njia ya kawaida kwa kundi la watu ama kuchagua kiongozi wanayemtaka ama kuchukua maamuzi wanayoona yanafaa.
Taratibu za kupiga kura zinaweza kuwa mbalimbali, kwa mfano kuhusu nani apige, nani apigwe kura, kwa namna gani n.k.: mara nyingi ni muhimu itunzwe siri kuhusu kura iliyotolewa na kila mtu, aweze kuitoa bila hofu au shuruti kutoka nje.
Demokrasia inapenda chaguzi zifanyike na maamuzi mengi yachukuliwe baada ya mjadala mpana na kura za wengi.
Pengine kupiga kura ni wajibu unaosisitizwa na sheria, lakini mara nyingi zaidi mwenye haki ya kupiga kura anaweza kuachiwa hiari asiitumie, tena dini ndogo chache zinakataza waumini wasipige kura kamwe.
Nalingu
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Kikomi-Permyak
Kikomi-Permyak ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wakomi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikomi-Permyak imehesabiwa kuwa watu 63,100. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomi-Permyak iko katika kundi la Kiperm.
Carole Karemera
Carole Umulinga Karemera (alizaliwa Brussels, Ubelgiji, 1975) ni mwigizaji, mchezaji, mchezaji saxophone na mwandishi wa michezo kutoka Rwanda.
Wasifu
Mwana wa mkimbizi kutoka Rwanda Akiwa mtoto, Karemara alifaulu katika hisabati na akatamani kufungua duka la mikate. , Karemera alisomea katika Kihafidhina ya Kitaifa ya Ukumbi wa Michezo na Densi huko Brussels.
Katika mwaka wa 1994, baba yake, aliyekuwa mwandishi wa habari, akarudi Ubelgiji kutokana na Mauaji ya halaiki ya Rwanda. Karemera aliigundua kwanza Rwanda akiwa kwa pikipiki mnamo mwaka wa 1996. Aliweza kutumbuiza katika michezo kadhaa kama Wanawake wa Trojan ulioandikwa na Euripides, Mwanamke Mzuka ulioandikwa na Kay Adshead, na Anathema, kabla ya kuanzisha kazi yake ya filamu. Kati ya mwaka wa 2000 na 2004, alicheza kama mhusika mkuu katika Rwanda 94. Mjomba wake, Jean-Marie Muyango, alijumlisha alama katika onyesho hilo.
Katika mwaka wa 2005, Karemera alicheza kama Jeanne katika filamu ya Raoul Peck iliyoitwa Sometimes in April, ambayo ilihusu Mauaji ya halaiki katika Rwanda. Mwaka huo pia ndio alimua kuishi Kigali. Aliporudi nchini Rwanda, Karemara alihusika katika miradi ya kitamaduni, ikiwa pamoja na kucheza michezo ya maingiliano katika baa na mitaani ya mijini ya Rwanda, ili kuunda historia ya kawaida. Akiwa pamoja na Cécilia Kankonda, alianzisha "Kanisa kuu la sauti" iliyojengwa kwa misingi ya rekodi za kumbukumbu ambapo washiriki walisimulia kumbukumbu za Rwanda kabla ya mwaka wa 1994. Mnamo 2006, Karemara na wanawake wengine saba walianzisha Kituo cha Sanaa cha Ishyo katika Kigali kuweza kusaidia uenezaji wa utamadumi katika mji mkuu, ambao haukuwa na Ukumbi wa michezo hadi wakati huo.
Karemera alicheza kama Beatrice katika filamu mwaka wa 2007 Kiwanda cha Juju. Alizawadiwa kama Mwigizaji bora katika Tamasha ya Sinema ya Africano katika Italia. Aliandika mchezo wa "Chez l’habitant", kuhusu majaribio ya wanawake kutoka Brussels, Kigali na Sevran.
Karemera aliwahi kutumikia kama Naibu Mkuu wa Mtandao wa Arterial, na pia kama Mwakilishi wa Mtandao wa Arterial nchini Rwanda. Aliweza pia kucheza katika tamthilia ya Peter Brook's mwaka wa 2016 inayoitwa Battlefield, kulingana na The Mahabharata. Mnamo 2018, alipokea zawadi katika Les Journées théâtrales de Carthage, kwa heshima ya kazi yake katika sinema nchini Rwanda.
Publio, Vikta, Herme na Papias
walikuwa Wakristo wa Moroko ya leo. Tangu kale wanaheshimiwa kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 2 Novemba.
Mto Nkinze
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Msimbati
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Audax Kahendaguza Vedasto
Elimu
Mwana wa Kahenda alianza masomo yake katika shule ya msingi Nyakabanga mwaka 1980 na kuhitimu mwaka 1986 ambapo mwaka 1987 alijiunga na masomo ya secondary katika shule ya upili ya Kahororo,na mwaka 1991 aliendelea mbele zaidi na kujiunga na elimu ya juu secondary katika shule ya Milambo akichukua masomo ya lugha,Kiswahili kingereza na kifaransa na kumaliza mwaka 1993 na kuvunja rekodi ya kuongoza kitaifa katika matokeo hayo kitaifa.
Ushairi
Safari yake ya ushairi ilianza mwaka 1983 akiwa mwanafunzi wa darasa la nne kilichomvutia zaidi kuingia katika tasnia ya ushairi ni kupendelea kusoma vitabu huku shairi lililomvutia zaidi na kujikuta anazama katika ulimwengu wa ushairi ni shairi la Sizitaki Mbichi Hizi, moja kati ya mashairi maarufu Tanzania.
Shairi lake la kwanza kutunga lilikuwa linaitwa Nazitaka Mbichi Hizi ikiwa ni majibu ya shairi la Sizitaki mbichi hizi lakini kwa bahati mbaya shairi hilo lilipotea katika ajali ya meli ya MV Bukoba.
Uandishi wa vitabu
Mbali na sheria, Audax Kahendaguza Vedasto ameandika diwani mbili hadi sasa, ya kwanza mwaka 2009 na inajulikana kama Mwanangu Nakuusia ukiwa ni utenzi, na diwani ya pili ilitoka mwaka 2010 kinakwenda kwa jina la Chopikwa Kikapikika.
Mto Nkongwe (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Buikwe, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Mto Ripera
uko katika Mkoa wa Njombe (Nyanda za Juu za Kusini, Tanzania).
Maji ya mto huo yanaishia kwenye Bahari Hindi kupitia mto Rufiji.
Sorilatholo
Sorilatholo ni kijiji katika Kweneng West, Wilaya ya Kweneng huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 897 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Cheick Tidiane Seck
Cheick Tidiane Seck ,(amezaliwa Disemba 11, 1953 ) ni mwanamuziki wa Mali, mpangaji na mtunzi. Ameandika na kucheza na bendi maarufu duniani za Kiafrika (Fela Kuti, Mory Kanté, Salif Keita, Youssou N'Dour) na jazz (Hank Jones, Dee Dee Bridgewater) pamoja na mwanamuziki Damon Albarn (Blur_(bendi), Gorillaz. na Rocket Juice & the Moon) na Mamadou Diabate (Masaba Kan).
Raga, Sudan Kusini
Raga ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Bahr al-Ghazal Magharibi.
Pibor (mji)
Pibor ni mji wa Sudan Kusini, makao makuu ya eneo la Pibor.
Idadi ya watu wake ilikadiriwa kuwa 1,000 mwaka 2011.
Ko Kan Ko Sata
Ko Kan Ko Sata ni mwanamuziki kutoka kusini mwa Mali. Anacheza kamale n'goni, kinanda cha kitamaduni cha nyuzi nane, na inasemekana kuwa ndiye mwanamke pekee anayepiga ala hii.
Albamu yake aliyoipa jina inamshirikisha kuimba na kucheza kamele n'goni, akisindikizwa na balafoni na filimbi. Imetolewa kwenye kampuni ya Honest Jon's, rekodi inayoendeshwa na Damon Albarn.
Kazi yake pia imeangaziwa kwenye albamu ya Damon Albarn ya mwaka 2002, Mali Muziki.
Moma (Mtwara)
ni kata ya Wilaya ya Mtwara Vijijini katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Mto Nyeguta
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Kikomi-Zyri
Kikomi-Zyri ni lugha ya Kiurali nchini Urusi inayozungumzwa na Wakomi. Mwaka wa 2010 idadi ya wasemaji wa Kikomi-Zyri imehesabiwa kuwa watu 156,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomi-Zyri iko katika kundi la Kiperm.
Mto Nyeguta
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Nyara (Adjumani)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Orodha ya mito ya kaunti ya Narok
Orodha ya mito ya kaunti ya Narok inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Kenya magharibi.
Mto Nyara (Adjumani)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Dinyecha
ni kata ya mji wa Nanyamba katika Mkoa wa Mtwara, Tanzania.
Kikonda
Kikonda ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakonda. Mwaka wa 1988 idadi ya wasemaji wa Kikonda imehesabiwa kuwa watu 500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikonda iko katika kundi la “South Bird's Head”.
Mto Meswa
unapatikana katika kaunti ya Kisumu magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kikomyandaret
Kikomyandaret ni lugha ya Kivuka-Guinea Mpya nchini Indonesia inayozungumzwa na Wakomyandaret. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikomyandaret imehesabiwa kuwa watu 300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kikomyandaret iko katika kundi la Kiok.
Julio wa Silistra
thumb|[[Picha takatifu ya Mt. Julio.]] Julio wa Silistra (255 hivi - Silistra, Mesia, leo nchini Bulgaria, 302 hivi) alikuwa askari mstaafu wa Durostoro aliyeuawa kwa ajili ya imani yake katika dhuluma ya kaisari Dioklesyano.
Tbps
Tbps ni kifupi cha Kiingereza "Terabit per second". Tbps inataja kiwango cha uhawilishaji wa data kwa sekunde moja.
Fausto shemasi
alikuwa shemasi wa Misri. Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Tbps
Tbps moja inalingana na
Julio wa Silistra
Baada ya kukamatwa, alipelekwa kwa gavana Maksimo; mbele yake akadharau miungu na kumkiri kwa imara kubwa Kristo; kwa sababu hiyo alihukumiwa kupewa adhabu ya kifo.
Renk
ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Nile ya Juu.
Restituti wa Roma
Restituti wa Roma (alifariki Roma, 303 hivi) alikuwa Mkristo wa Roma ya Kale aliyeuawa kwa ajili ya imani yake.
Shirika la Watoto wa Nakuru
Shirika la Watoto wa Nakuru ni shirika lisilo la faida ambalo linajitahidi kupunguza umaskini na kuboresha elimu kwa watoto huko Nakuru, Kenya. Tangu mwaka 2009, shirika hili limesaidia zaidi ya watoto 2000 kupata elimu bora. Kutokana na kazi ambayo Shirika la Watoto wa Nakuru linafanya, kuna watoto 182 wanaosoma katika shule za sekondari au vyuo vya mafunzo vya ufundi stadi. Pia, watoto wa shule wenye uhitaji wamepatiwa milo zaidi ya 391,655 bure. Zaidi ya madarasa ishrini, vyoo, na ofisi zimejengwa. Familia 368 zilisaidiwa wakati wa UVIKO-19, na watoto 45 wanasoma katika kitengo cha watoto wenye mahitaji maalum ya kielimu.
Unene wa kupindukia
Unene wa kupindukia (kwa Kiingereza "obesity" kutokana na neno la Kilatini obesitas, linalomaanisha "gumu, nono au nene” ; jina la kisayansi kwa Kilatini ni "adipositas") ni hali mbaya ambapo mafuta ya ziada ya mwili hulimbikizana hadi kiwango kinachoweza kuathiri vikubwa afya, ikipelekea ongezeko la maradhi na kupungua kwa matarajio ya kuishi.
Kuwa mneme mno kunaleta hatari ningi kwa afya na kusababisha au kuongeza uwezekano wa magonjwa kama vile:
Julio wa Silistra
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake ni tarehe 27 Mei.
Renk
Idadi ya watu wake ilikadiriwa kuwa 69,079 mwaka 2008.
Shirika la Watoto wa Nakuru
Misheni
Shirika la Watoto wa Nakuru linaamini elimu ni muhimu ili kumaliza mateso ya mtoto na umaskini mkali. Shirika huchukua mtazamo kamili kwa kila mtoto kwa kutoa msaada katika kila ngazi ya elimu ili kuwasaidia watoto kuingia shuleni, kufikia matokeo bora ya kujifunza, na kufikia ndoto zao wenyewe. Kulingana na UNICEF, kila mtoto anastahili elimu ya hali ya juu lakini nchini Kenya, watoto hawapati haki hii ya kimsingi. Baadhi ya shule za msingi hazina vifaa vinavyohitajika. Madarasa yana wanafunzi wengi sana kwa wanafunzi kujifunza kwa ufanisi. Pia, walimu wana kazi nyingi. Mara nyingi watoto maskini watakuja shuleni wakiwa na njaa sana. Watoto wengi hawaendi shule kwa sababu lazima wafanye kazi.
Ili kutimiza misheni hii, Shirika la Watoto wa Nakuru linafanya kazi na shule za watoto na shule za msingi kujenga nyenzo muhimu, kutoa chakula cha mchana shuleni bure, na kuboresha kiwango cha elimu. Hii husaidia watoto kupata matokeo bora zaidi ya mitihani. Pia, wanalipa ada kwa familia ambazo haziwezi kumudu. Wanatoa mwongozo na ushauri ili kuwasaidia kushinda changamoto mbalimbali.
Restituti wa Roma
Tangu kale anaheshimiwa na Wakristo wa madhehebu mbalimbali kama mtakatifu mfiadini.
Mto Absege
unapatikana katika kaunti ya Narok, magharibi mwa Kenya.
Unene wa kupindukia
Watu wakinenepa mno hufa mapema na kuwa na magonjwa mengi kuliko watu wembamba wanaokula kiasi tu, jinsi wanavyohitaji chakula. Tatizo la unene duniani hukumba wanaume zaidi ya wanawake.
Shirika la Watoto wa Nakuru
Misheni
"Watoto wetu watakuwa viongozi wa kesho wa Kenya, kupigania mustakabali ambao ni sawa kwa wote." -Shirika la Watoto wa Nakuru
Restituti wa Roma
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 27 Mei.
Mto Absege
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Shirika la Watoto wa Nakuru
Miradi ya baadaye
Kufikia mwaka wa 2025, Shirika la Watoto wa Nakuru linataka kutoa milo 3,000 ya shule bure kwa wiki kutoka jikoni yao ya jamii, wakikuza mazao yao wenyewe ili kujiendeleza.
Mto Makindu (Kisumu)
unapatikana katika kaunti ya Kisumu magharibi mwa Kenya (kwenye ziwa Nyanza).
Fausto shemasi
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 19 Novemba.
Mto Makindu (Kisumu)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Antioko wa Lyon
Antioko wa Lyon (alifariki 410 hivi) alikuwa askofu mkuu wa 16 wa mji huo, leo nchini Ufaransa kuanzia mwaka 400 hivi.
Alipokuwa padri, alimfuata askofu wake Yusto wa Lyon hadi jangwani kwa wamonaki wa Misri ili kumuomba arudi jimboni.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 13 Agosti au 15 Oktoba.
Unene wa kupindukia
Unene wa kupindukia mara nyingi husababishwa na ujumuisho wa kula chakula kilicho na nguvu nyingi, ukosefu wa mazoezi ya mwili, na urithi wa jeni maalumu, ingawa visa vichache vina msingi wa jeni, matatizo ya kiendrosini, matibabu au maradhi ya akili.
Ushahidi wa kuthibitisha dhana kuwa baadhi ya watu hunenepa ingawa hula kiasi kidogo hautoshi; kwa wastani, watu wanene hutumia nguvu nyingi kuliko watu wenye mwili mdogo kwa sababu ya nguvu zinazohitajika kuimarisha mata kubwa ya mwili.
Tumbura
ni mji wa Sudan Kusini, jimbo la Equatoria Magharibi.
Unene wa kupindukia
Chakula bora na mazoezi ya mwili ndiyo njia kuu za kutibu unene wa kupindukia. Ubora wa chakula unaweza kuimarishwa kwa kutumia vyakula vilivyo na nguvu nyingi, kama vile vyakula vilivyo na kiwango cha juu cha mafuta na sukari, na kwa kutumia unyuzi wa chakula kwa wingi zaidi.
Tumbura
Idadi ya watu wake ilikadiriwa kuwa 9,500 mwaka 2010.
Unene wa kupindukia
Dawa za kukabiliana na unene zinaweza kutumiwa kupunguza hamu ya chakula au kuzuia ufyonzaji wa mafuta, huku mtu akila chakula kinachofaa. Iwapo chakula bora, mazoezi na matibabu hayatoshi, mpira wa utumboni unaweza kusaidia kupunguza uzito wa mwili, au upasuaji unaweza kufanywa ili kupunguza ukubwa na/au urefu wa matumbo. Upasuaji huo hupelekea mtu kushiba upesi na kupunguza uwezo wa kufyonza virutubishi vilivyomo katika chakula.
Unene wa kupindukia ni kisababishi kinachozuilika cha kifo kilicho kikuu ulimwenguni kote, huku kiwango chake cha ueneaji kikiongezeka kwa watu wazima na watoto. Viongozi huamini kuwa hili ni mojawapo ya matatizo makuu zaidi ya afya ya umma katika karne ya 21.
Unene wa kupindukia hufedheheshwa katika sehemu nyingi za ulimwengu wa kisasa (hasa katika Ustaarabu wa Magharibi ), ingawa hali hii ilitazamwa na watu wengi kama ishara ya utajiri na afya bora katika nyakati za awali za historia, na pia huonekana hivyo katika baadhi ya sehemu za dunia.
Uainishaji
Kielezo cha Uzani wa Mwili kinahusiana kwa karibu na asilimia ya mafuta ya mwili na jumla ya mafuta ya mwili.
Katika watoto, uzito ulio bora hutofautiana kwa sababu ya umri na jinsia. Katika watoto na vijana baleghe, unene wa kupindukia hufasiliwa si kwa nambari kamili, lakini kulingana na kundi la kawaida la wakati huo, hivi kwamba unene wa kupindukia ni wa Kielezo cha Uzani wa Mwili kilichozidi asilimia 95 Data ya marejeleo ambayo ilitumiwa kukadiria hesabu hii ni ya kutoka mwaka 1963 hadi 1994, hivyo haijaathiriwa na ongezeko la uzito la hivi karibuni.
Kielezo cha Uzani wa Mwili hukadiriwa kwa kugawanya uzito wa mtu kwa kipeo cha uzito wake, na kwa kawaida huandikwa aidha kwa Mfumo wa mita au kwa vipimo vya Marekani:
Metlobo
Metlobo ni kijiji katika Barolong, Wilaya ya Southern huko nchini Botswana. Idadi ya wakazi wa kijijini hapa ilikuwa 891 kulingana na matokeo ya sensa ya mwaka wa 2011.
Unene wa kupindukia
Uainishaji
ambapo lb ni uzito wa mtu katika pauni nain ni urefu wa mtu katika inchi.
Fasili zinazotumika mara nyingi, ambazo zilitolewa na Shirika la Afya Duniani mwaka wa 1997 na kuchapishwa mwaka wa 2000, hutoa ukadiriaji kama ilivyoorodheshwa katika jedwali lililo upande wa kulia.
Baadhi ya mashirika yamerekebisha kidogo fasili zilizotolewa na SAD. Habari ya kiupasuaji hugawanya unene wa kupindukia wa "daraja la 3" katika vikundi zaidi, ambavyo ukadiriaji wake ungali unakumbwa na utata.
Kwa sababu watu wa asili ya Asia wameendelea kuathiriwa vibaya katika kiwango cha KUM cha chini kuliko kile cha Wazungu, baadhi ya mataifa yamefasili upya unene wa kupindukia; Wajapani wameufasili kama kiwango chochote cha KUM kinachozidi 25 huku China ikitumia kipimo cha KUM cha juu ya 28.
Madhara ya kiafya
Uzito uliozidi huhusianishwa na magonjwa mengi, hasa magonjwa ya moyo na mishipa, kisukari aina ya 2, apnea pingani ya usingizi, aina fulani za saratani, osteoathritisi na pumu. Matokeo yake ni kwamba unene wa kupindukia umetambulika kupunguza matarajio ya kuishi.
Hatari ya kufa
Unene wa kupindukia ni kati ya visababishi vya kifo vinavyozuilika kote ulimwenguni. Utafiti mkuu wa Ulaya na Marekani umeonyesha kuwa hatari ya kufa iko chini zaidi katika kiwango cha KUM cha 20–25 kg/m2 katika watu wasiovuta sigara na 24–27 kg/m2 katika watu wanaoendelea kuvuta sigara, huku hatari hii ikiongezeka na mabadiliko kuelekea pande zote mbili. Kipimo cha Kielezo cha Uzani wa Mwili cha zaidi ya 32 kimehusishwa na ongezeko la mara mbili la vifo kwa wanawake kwa muda wa miaka 16. Nchini Marekani, inakisiwa kuwa unene wa kupindukia husababisha zaidi ya vifo 111,909 hadi 365,000 kila mwaka, huku milioni 1 (7.7%) ya vifo katika nchi za Ulaya husababishwa na uzito uliozidi. Kwa wastani, unene hupunguza muda wa maisha miaka 6 hadi 7: Kielezo cha Uzani wa Mwili cha 30–35 hupunguza miaka 2 hadi 4 matarajio ya kuishi ilhali unene uliokithiri (Kielezo cha Uzani wa Mwili > 40) hupunguza miaka 10 matarajio ya kuishi
Hali ya kuugua
Unene wa kupindukia huongeza hatari ya hali nyingi za kimwili na kiakili. Ambatani hizi kwa kawaida huonyeshwa sana katika dalili za magonjwa ya metaboli, kama: kisukari aina ya 2, shinikizo la juu la damu, kolestro, and hypertriglyceridemia.
Matatizo aidha husababishwa na unene moja kwa moja au kwa njia isiyo ya moja kwa moja inayohusiana kupitia utaratibu ulio na sababu sawa kama vile lishe duni au uzembe maishani. Uhusiano mkuu kati ya unene na hali maalum inatofautiana. Mojawapo ni kisukari aina ya 2. Mafuta ya ziada mwilini ndiyo kisababishi cha 64% ya kisukari kwa wanaume na 77% kwa wanawake.
Madhara ya kiafya huwa katika vikundi viwili vipana:
Fumbo kuhusu kuendeleza uhai
Ingawa madhara ya kiafya ya unene wa kupindukia miongoni mwa jumla ya watu imeungwa mkono na ushahidi uliopo, matokeo ya kiafya katika vikundi mahususi yanaonekana kuboreka kwa kiwango cha Kielezo cha Uzani wa Mwili kinachoongezeka. Tukio hilo linajulikana kama fumbo kuhusu kuendelea kuishi kwa watu walio na unene wa kupindukia.
Mara ya kwanza fumbo hili lilielezwa mwaka 1999, likiwakumba watu wenye unene wa kupindukia waliokuwa wakisafishwa damu, kisha kupatikana katika watu waliokuwa na mshtuko wa moyo na ugonjwa wa ateri za pembeni (UAP).
Katika watu waliokuwa na mshtuko wa moyo, wale wenye kipimo cha Kielezo cha Uzani wa Mwili cha kati ya 30.0. na 34.9 walikuwa na kima cha vifo cha chini kuliko wenye uzito wa kawaida. Hii ni kwa sababu watu mara nyingi hupoteza uzito kadiri wanavyoendelea kuwa wagonjwa.
Matokeo sawa na haya yamepatikana katika aina nyingine za magonjwa ya moyo. Watu walio na unene wa kupindukia wa daraja la 1 na magonjwa ya moyo hawana kima cha matatizo ya moyo kuliko watu walio na uzito wa kawaida ambao wana matatizo ya moyo. Hata hivyo, katika watu walio na viwango vikubwa zaidi vya unene, hatari ya kutokea kwa matatizo ya ziada huongezeka. Hata baada ya upasuaji wa kipenyo cha moyo, hakuna ongezeko la vifo linalotambulika katika watu walio na uzito mkubwa.
Utafiti mmoja ulionyesha kuwa ongezeko la muda wa kuishi kwa watu wenye unene wa kupindukia husababishwa na matibabu madhubuti ambao watu hao hupata baada ya tukio la tatizo la moyo. Utafiti mwingine unaonyesha kuwa mtu anapouchukulia kwa makini ugonjwa wa muda mrefu wa kuzibika kwa mapafu (COPD) kwa walio na PDA, manufaa ya unene wa kupindukia hayapo tena.
Visababishi
Katikia kiwango cha mtu binafsi, ujumlisho wa kula chakula kinachotoa nguvu na kutofanya mazoezi ya kimwili hudhaniwa kusababisha visa vingi zaidi vya unene wa kupindukia. Matukio machache sana husababishwa hasa na jeni, sababu za kimatibabu au ugonjwa wa akili. Kinyume na matarajio, inakisiwa kuwa viwango vya unene wa kupindukia vinavyoongezeka katika jamii vinasababishwa na urahisi wa kupata chakula kinachovutia, ongezeko la kutegemea gari na uzalishaji wa bidhaa kwa kutumia mitambo.
Uhakiki mmoja wa 2006 ulionyesha mambo mengine kumi yanayochangia katika ongezeko la unene wa kupindukia wa hivi majuzi:
Chakula bora
Kima cha ugavi wa nguvu za kimlo kwa kila mtu hutofautiana pakubwa katika maeneo na nchi mbali mbali. Kima hiki pia kimebadilika pakubwa kwa muda mrefu sasa. Kutoka mwanzoni wa miaka ya 1970 hadi mwishoni wa kiaka ya 1990, wastani wa kalori kwa kila mtu kila siku (kiwango cha chakula kilichonunuliwa) uliongezeka katika maeneo yote duniani ila Mashariki mwa Uropa. Nchi ya Marekani ilikuwa na kima cha juu zaidi cha upatikanaji, ikiwa ni kalori 3,654 kwa kila mtu katika mwaka wa 1996. Kima hiki kiliongezeka zaidi hadi 3,754 katika mwaka wa 2003. Katika miaka ya mwisho ya 1990 Uropa ilikuwa na kalori &nbsp3,394; kwa kila mtu. Katika maeneo yanayostawi kiuchumi ya Asia kulikuwa na kalori&nbsp2,648; kwa kila mtu na katika kusin mwa jangwa la Sahara, watu walikuwa na kalori &nbsp 2,176;kwa kila mtu. Jumla ya kalori inayotumika imetambulika kuwa inahusiana na unene wa kupindukia.
Upatikanaji mkubwa wa vielekezo kuhusu lishe haujafaulu kutatua shida za kula kupita kiasi na uamuzi mbaya kuhusu lishe. Kutoka mwaka wa 1971 hadi 2000, viwango vya unene wa kupindukia viliongezeka kutoka 14.5% hadi 30.9%. Katika kipindi hicho pia, wastani wa matumizi ya chakula kinachotoa nguvu yaliongezeka. Katika wanawake, wastani wa ongezeko hili ulikuwa kalori 335 kwa siku (1,542 mwaka wa 1971 na kalori 1,877 mwaka wa 2004), ilhali katika wanaume, wastani katika ongezeko hilo ulikuwa kalori 168 kwa siku (kalori 2,450 mwaka wa 1971 na kalori 2,618 mwaka wa 2004). Kiwango kikubwa cha nguvu hizi za ziada kilitokana na ongezeko la kutumia kabohidrati badala ya mafuta. Vyanzo vya msingi vya kabohidrati hizi za ziada ni vinywaji vilivyo na sukari ambavyo vinakadiriwa kusababisha karibu 25% ya nguvu za kila siku katika vijana wakomavu Marekani, na chipsi za viazi. Utumiaji wa vinywaji vilivyo na sukari unaaminika kuchangia katika ongezeko la viwango vya unene wa kupindukia.
Jinsi jamii nyingi zinavyoendelea kutegemea nguvu nyingi za chakula, viwango vikubwa vya chakula na vyakula duni, ndivyo uhusiano wa utumiaji wa vyakula duni na unene wa kupindukia unavyoendelea kusababisha madhara. Nchini Marekani, utumiaji wa vyakula duni uliongezeka mara tatu huku utumiaji wa chakula chenye nguvu ukiongezeka mara nne kati ya mwaka 1977 na 1995.
Sera za kilimo na ufundisanifu zinazozingatia mazingira nchini Marekani na barani Uropa zimesababisha kushuka kwa bei ya vyakula. Kule Marekani, hatua ya kupunguza bei ya mahindi, soya, ngano na mchele kupitia bili ya ukulima ya Marekani imepelekea kushuka kwa bei ya chakula cha viwandani ikilinganishwa na matunda na mboga.
Wakati mwingi, watu wanene kupindukia hawaripoti vyema jinsi wanavyotumia chakula ikilinganishwa na wale walio na uzito wa kawaida. Utafiti huu ni kwa mujibu wa uchunguzi wa watu uliofanyika katika chumba cha kipima kalori na kwa kutazama moja kwa moja.
Mwenendo wa kuzembea
Mwenendo wa kuzembea huchangia pakubwa katika unene wa kupindukia. Kote ulimwenguni, watu wengi wamegeukia kazi isiyohusisha nguvu nyingi za kimwili  na kwa wakati huu angalau 60% ya idadi ya watu duniani hupata mazoezi yasiyotosheleza. Hii hasa ni kwa sababu ya ongezeko la kutumia mitambo katika uchukuzi, na teknologia inayosaidia sana kikazi huko nyumbani.T   Katika watoto, viwango vya  kufanya mazoezi vinaonekana kushuka kwa sababu ya kutotembea sana na kutohusika katika somo la mazoezi ya mwili. Mienendo ya dunia katika burudani ambapo watu huusika moja kwa mojamazoezi ya mwili inaendelea kufifia. Shirika la Afya Duniani linaonyesha kuwa, ulimwenguni kote, watu wanaendelea kuhusika katika burudani isiyohusisha maoezi, ilhali katika utafiti mmoja huko Finland ulionyesha ongezeko, ilhali utafiti mwingine huko Marekani ulionyesha kuwa mazoezi katika burudani hayajabadilika sana.
Katika watoto na watu wazima, kuna uhusiano kati ya kutazama runinga na hatari ya unene wa kupindukia. Ukaguzi ulitambua kuwa 63 kati ya tafiti 73 (86%) zilionyesha ongezeko katika kiwango cha unene wa kupindukia wa utotoni pindi watoto wanavyofikia vyombo vya mawasiliano, huku viwango hivi vikiongezeka kulingana na muda unaotumika kutazama runinga.ref>
Usomijeni
Kama magonjwa mengine mengi, unene wa kupindukia hutokana na mwingiliano kati ya vipengele vya kijeni na vya kimazingira. Upolimofi katika jeni nyingi zinazodhibiti hamu ya kula[[ na umetabolihupelekea unene wa kupindukia wakati nguvu za kutosha zinazotoka katika chakula zinapatikana. Katika mwaka wa 2006, zaidi ya 41 za sehemu hizi zimehusishwa na kuendelea kwa unene wa kupindukia wakati mazingira mwafaka yanapokuwepo.  Watu walio na aina mbili zajeni ya FTO  (jeni inayohusishwa na wingi wa mafuta na unene wa kupindukia) wamepatikana kwa wastani kuwa na uzito wa kilogramu 3-4]]   zaidi na huwa katika hatari mara1.67 zaidi ya kukumbwa na unene wa kupindukia wakilinganishwa na wale wasio na hatari hii aleli. Asilimia ya unene wa kupindukia unaoweza kuhusishwa visababishi vya kijeni ni ya kubadilika kutoka 6% hadi 85% kulingana na idadi ya watu waliochunguzwa.
Unene wa kupindukia ni kipengele kikuu katika sindromu kadhaa kama vile sindromu ya Prader-Willi, sindromu ya Bardet-Biedl, sindromu ya Cohen, na sindromu ya MOMO. Neno unene wa kupindukia usiosababishwa na sindromu hutumika wakati mwingine kuzitenga hali hizi. Kwa watu walio na mwanzo mkali wa mapema wa unene wa kupindukia (unaofasiliwa na mwanzo kabla ya umri wa miaka 10 na  kielezo cha uzani wa mwili zaidi ya tatu standard deviation zaidi ya kawaida), 7% huwa na kipimo kimoja cha mgeuko papale
Tafiti zilizolenga mitindo ya urithi badala ya jeni maalum zimetambua kuwa asilimia 80 ya watoto wa watu wawili walio wanene kupindukia walikuwa vilevile na unene wa kupindukia, ikilinganishwa na asilimia chini ya 10 ya watoto wa wazazi wawili waliokuwa na uzito wa kawaida.
Nadharia tete ya jeni yenye mafanikio hudai kuwa watu wana uwezekano mkubwa wa kupatwa na unene wa kupindukia kutokana na ukosefu wa chakula wakati wa mageuko ya binadamu. Uwezo wao wa kujinufaisha katika vipindi visivyo vya kawaida vya wingi kwa kuweka nguvu kama mafuta unaweza kuwafaa katika nyakati ambapo upatikanaji wa chakula si yakini na watu walio na hifadhi kubwa ya mafuta wanaweza kuwa na uwezekano mkubwa wa kuongokanjaa. Hata hivyo, huenda jamii zilizo na chakula kwa wingi zisizoee kujiwekea mafuta. Nadharia hii imeweza kukosolewa sana na kupelelea kupendekezwa kwa nadharia zingine za kimageuko kama vile nadharia tete ya jeni isiyo na mkondo nanadharia tete ya fenotipu yenye mafanikiozilizopendekezwa.
Maradhi mengine
Maradhi mengine ya mwili na akili na dawa za kifamasia zinazotumiwa kuyatibu zinaweza kuongeza hatari ya unene wa kupindukia. Maradhi yanayoongeza hatari ya unene huo ni sindromu kadhaa za kijenetikia zisizo za kawaida (zilizoorodheshwa hapo juu) na aidha magonjwa mengine ya kuzaliwa nayo au ya kujitokeza baada ya kuzaliwa: uhipothiroidi, Sindromu ya Cushing, kukosa homoni ya kukua, na matatizo ya kula: matatizo ya kula yatokanayo na ulevi na sindromu ya kula usiku. .Hata hivyo, unene wa kupindukia hauchukuliwi kuwa tatizo la kiakili na kwa hiyo haujaorodheshwa katika Mwongozo wa Utambuzi na Takwimu za Maradhi ya Akili (DSM-IVR) kama maradhi ya akili. Hatari ya uzito wa kupita kiasi na unene wa kupindukia iko juu kwa wagonjwa walio na maradhi ya akili kuliko kwa watu ambao hawana maradhi ya akili.
Matibabu mengine yanaweza kusababisha kuongezeka kwa uzito au mabadiliko katika mchanganyiko wa mwili; nayo ni insulini, salfonyilurea, thiasolidinedioni, dawa za magonjwa ya kiakili, dawa ya unyogovu, steroidi, aina nyingine za dawa za mitukutiko (fenitoini na valproeati), pisotifeni, na za uzuiaji mimba wa kihomoni.
Vigezo vya kijamii
Ingawa athari za kijenetiki ni muhimu katika kuelewa unene wa kupindukia, haziwezi kuwajibikia mkondo uliopo wa ongezeko katika nchi fulani au duniani. Ingawa imekubalika kuwa utumizi wa nguvu zaidi ya kiasi kinachostahili kutumika husababisha unene wa kupindukia kibinafsi, kisababishi cha mageuko katika vipengele hivi viwili kwa kiwango cha jamii hujadiliwa sana. Kuna nadharia kadhaa zinazohusu visababishi vya unene wa kupindukia. Hata hivyo, nadharia nyingi zimeshikilia kuwa unene husababishwa na mchanganyiko wa vipengele tofauti.
Maelezo mengi yametolewa yakilinganisha Kielezo cha Uzani wa Mwili na hadhi ya kijamii. Inadhaniwa mwilia mwilizo wa kumudu vyakula bora zaidi, nao huwa katika shinikizo zaidi la kusalia wembamba kutoka kwa jamii, na wana nafasi na matumaini makubwa ya kudumisha siha njema ya kimwili. Katika nchi zisizostawi inaaminika kuwa uwezo wa kumudu chakula, utumizi mkubwa wa nguvu katika kufanya kazi za sulubu, na tamaduni zinazothamini miili mikubwa huchangia katika kuleta mitindo hii. Mitazamo inayoshikiliwa na watu kuhusu ukubwa wa mwili maishani pia inaweza kuchangia unene wa kupindukia. Uhusiano wa mabadiliko katika Kielezo cha Uzani wa Mwili kwa muda mrefu umeonekana miongoni mwa marafiki, ndugu na wachumba. Stress and perceived low social status appear to increase risk of obesity.
Uvutaji sigara huathiri pakubwa uzani wa mtu. Watu wanaokoma kuvuta sigara huongeza uzito kwa wastani wa kilo 4.4  9.7 lb) katika wanaume na kilo 5.0 (11.0 lb) katika wanawake kwa muda wa miaka kumi. Hata hivo mabadiliko katika viwango vya uvutaji yamekuwa na matokeo duni kwa viwango vya jumla vya unene wa kupindukia.
Nchini Marekani, idadi ya watoto alionao mtu inahusiana na hatarisho lao la unene wa kupindukia. Hatari ya mwanamke huongezeka kwa 7% kwa kila mtoto, ilhali hatarisho la mwanamume huongezeka kwa 4%. Hii inaweza kuelezwa kwa kiasi fulani kutokana na ukweli kwamba kuwa na watoto wanaokutegemea hupunguza shughuli za kimwili kwa wazazi katika nchi za Ulaya na Marekani.
Katika nchi zinazostawi, ukuaji wa miji unachangia katika kiwango kinachoongezeka cha unene wa kupindukia. Nchini Uchinaviwango vya jumla vya unene wa kupindukia viko chini ya asilimia 5; hata hivyo, katika miji mingine, viwango vya unene wa kupindukia ni zaidi ya asilimia 20.
Utapiamlo mwanzoni mwa maisha umeaminika kuchangia katika viwango vinavyoongezeka vya unene wa kupindukia katikanchi zinazostawi. Mabadiliko ya endokrini yanayotokea katika vipindi vya utapiamlo yanaweza kuendeleza uhifadhiwaji wa mafuta mara tu chakula zaidi kiletacho nguvu kinapopatikana.
Ramon Nonat
Ramon Nonat, O. de M. (Portell, 1204 – Ngome ya Cardona, 31 Agosti 1240) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki kutoka Catalonia, Hispania.
Unene wa kupindukia
Vigezo vya kijamii
Sawa na data za epidemiolojia tambuzi, na tafiti nyingi huthibitisha kuwa unene wa kupindukia unahusiana na upungufu katika utambuzi. Iwapo unene wa kupindukia husababisha upungufu katika utambuzi kwa vyovyote vile bado haijulikani kwa sasa.
Ramon Nonat
Kadiri ya karama ya shirika lake alikwenda mara mbili Algeria kukomboa watumwa akajitoa kutekwa mwenyewe hadi malipo yatakapokamilika.
Unene wa kupindukia
Vikolezo viambukizi
Utafiti wa jinsi vikolezo viambukizi vinavyoathiri umetaboli ungali katika hatua zake za kwanza. Flora ya utumbo imeonekana kutofautiana kati ya watu wembamba na wale walio na unene wa kupindukia. Kuna ishara kuwa flora ya utumbo katika watu wanene kupindukia na wale wembamba inaweza kuathiri uwezo wa umetaboli. Mabadiliko haya dhahiri katika uwezo wa umetaboli yanaaminika kuchangia kwa kiwango kikubwa katika kuvuna nguvu zinazosababisha unene wa kupindukia. Iwapo tofauti hizi ndizo visababishi vya moja kwa moja au ndiyo matokeo ya unene wa kupindukia, bado haijabainishwa kwa kiasi kisichopotosha
Ramon Nonat
Papa Aleksanda VII alimtangaza mtakatifu mwaka 1657.
Mto Nkundu
unapatikana katika wilaya ya Buikwe, mkoa wa Kati, nchini Uganda.