cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Historia ya Benin
Baada ya uhuru
Hapo nchi ilipewa jina jipya, yaani Jamhuri ya Watu wa Benin, mwaka wa 1975 hadi 1991.
Tangu miaka ya 1980 nchi ilifuata mfumo wa soko huria. Kérékou alikuwa Rais hadi 1991, halafu tena miaka 1996-2006.
Katika uchaguzi wa Machi 2006, Yayi Boni alipata urais aliouanza tarehe 6 Aprili 2006.
Kiile-Ape
Kiile-Ape (pia Kinusa-Tadon) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waile-Ape kwenye kisiwa cha Lembata. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiile-Ape imehesabiwa kuwa watu 15,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiile-Ape iko katika kundi la Kibima-Lembata.
Cheikh Anta Diop
thumb|Picha yake mwishoni mwa miaka ya 1940. thumbnail|right|280px|Uchoraji wa Cheikh Anta Diop kwa Ade Olufeko. Ilionyeshwa katika Maonyesho ya Kitamaduni ya Biashara ya Kiafrika ya Mkutano wa 16 wa Biashara ya Kiafrika huko Boston katika Shule ya Biashara ya Harvard Cheikh Anta Diop (1923-1986) alikuwa mwanahistoria, mwanaanthropolojia na mwanasiasa nchini Senegal.
Aliandika kuhusu utamaduni wa Afrika, hasa kusini kwa Sahara. Alitaka kuandika historia ya Afrika kabla ya ukoloni.
Kikhetrani
Kikhetrani ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakhetrani. Idadi ya wasemaji wa Kikhetrani imehesabiwa kuwa watu 4000 (mwaka wa uhesabu haujulikani). Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikhetrani iko katika kundi la Kiaryan.
Mashirika ya ndege ya IGAD
Mashirika ya ndege ya IGAD ni kama ifuatavyo:
Mto Chai (Uganda)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Nabii Obadia
Nabii Obadia (jina la Kiebrania lenye maana ya "Mtumishi wa YHWH) alikuwa nabii wa Israeli ya Kale baada ya Yerusalemu kutekwa na kuteketezwa na Wababuloni (586 KK hivi).
Alitoa utabiri wa mistari 21 tu dhidi ya Edomu ambayo inaunda kitabu cha nne kati ya 12 vya Manabii Wadogo.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake inaadhimishwa tarehe 19 Novemba.
Proud Kilimanjaro
Proud Chinembriri (1958 - 15 Februari 1994), anayejulikana kama Proud Kilimanjaro, Alikuwa bondia wa uzito wa juu wa Zimbabwe, ambaye alikuwa bingwa wa uzani mzito wa Zimbabwe. Kati ya 1982 na kustaafu mnamo 1990, na bingwa wa Muungano wa Ndondi wa Afrika kati ya 1982 na 1987, na tena kati ya 1988 na 1990. Kazi Kabla ya kuchukua ndondi, Chinembriri alicheza mpira wa miguu kitaalam kama kipa nchini Zimbabwe kwa miaka minne.
Mtu mashuhuri mwenye urefu wa futi 6 na inchi 6, na jina la utani "mlima wa mtu", Kilimanjaro alifanya mazoezi yake ya kwanza ya ndondi mnamo Oktoba 1981 na kusimamishwa kwa raundi ya nne ya Black Tiger, baada ya kuchukuliwa na mkufunzi na meneja Dave Wellings. Hakuwa na mapigano ya kimapenzi kwani wapinzani watarajiwa walikataa kupigana naye. Mnamo Aprili 1982, katika pambano lake la tano tu alishinda taji la uzani mzito wa Zimbabwe na mtoano wa Walter Ringo Starr, akichukua sekunde 15 tu. Mnamo Septemba 1982 alimzuia Adama Mensah katika raundi ya sita mbele ya umati wa watu 15,000 katika Uwanja wa Rufaro, Harare kuchukua taji la uzani wa uzito wa juu wa Umoja wa Ndondi wa Afrika. [5] Ushindi huo ulimpa 'Kili' kiwango bora cha 10 cha WBC ulimwenguni.
Alibaki bila kushindwa wakati wa miaka 4 ya kwanza ya kazi yake, akitetea taji lake la ABU dhidi ya Joe Kalala, Ngozika Ekwelum, Kid Power, na Nahodha Cleopas Marvel, na alitetea taji lake la Zimbabwe dhidi ya Jukebox Timebomb.
Krithi Karanth
Krithi Karanth ana Ph.D kutoka Duke (2008), M.E.Sc kutoka Yale (2003), na, digrii za B.S na B.A kutoka Chuo Kikuu cha Florida (2001). Utafiti wake nchini India na Asia ulichukua miaka 22 unajumuisha masuala mengi katika nyanja za kibinadamu za uhifadhi wa wanyamapori. Amefanya tafiti za kiwango kikubwa kutathmini mifumo ya mgawanyo na kutoweka kwa spishi, athari za utalii wa wanyamapori, matokeo ya makazi mapya kwa hiari, mabadiliko ya matumizi ya ardhi na kuelewa mwingiliano wa binadamu na wanyamapori.
Proud Kilimanjaro
Mnamo Novemba 1985 alikabiliwa na Hughroy Currie huko Cardiff katika kuondoa kichwa cha Jumuiya ya Madola; Mapigano yalikwenda mbali, na mwamuzi Harry Gibbs akimpa vita Currie kwa nukta moja. Kilimanjaro, hata hivyo, ilipata taji mnamo Machi 1987 wakati ilipokabiliana na Taarifa ya Horace huko Dudley, bingwa akimzuia katika raundi ya nane.
Alifanikiwa zaidi kutetea taji lake la Kiafrika dhidi ya Mary Konate, kabla ya kupoteza kwa Michael Simuwelu mnamo Agosti 1987. Akilipata tena mwaka mmoja baadaye kwa mtoano wa raundi ya kumi na moja ya Simuwelu baada ya kuchukua mkufunzi Gabriel Moyo. Alifanya pia utetezi zaidi wa taji lake la kitaifa mnamo Desemba 1988, akimzuia Black Tiger kwa raundi sita. Alikuwa na mapigano mengine mawili, akimlazimisha Bombaphani Bonyongo Mwangamizi kustaafu kwa kupunguzwa kwa raundi nne mnamo Julai 1989, na mtoano wa Sam Sithole mnamo Februari 1990. Alikuwa amepaswa kukutana na Lennox Lewis katika kuondoa televisheni ya Jumuiya ya Madola katika London mnamo Februari 1990 lakini alizuiwa kushindana baada ya kukataa kutoa matokeo ya uchunguzi wa VVU kwa Bodi ya Udhibiti wa Ndondi ya Uingereza. Baadaye alizuiliwa kutoka nje na mamlaka ya Zimbabwe na kupokonywa taji lake la kitaifa.
Alistaafu na rekodi ya ushindi wa 32 na kushindwa 6.
Baada ya kuugua magonjwa yanayohusiana na UKIMWI pamoja na kifua kikuu, alikufa mnamo 15 Februari 1994, akiwa na umri wa miaka 36. Alizikwa kijijini kwao, Buhera.
Dschinghis Khan
Dschinghis Khan (kwa chi nyingine inafahamika kama Genghis Khan)  ni bendi ya pop ya disco ya Ujerumani barani Ulaya. Iliundwa huko Munich mnamo 1979 kushiriki kwenye Mashindano ya Wimbo wa Eurovision na wimbo wao "Dschinghis Khan".
Mnamo mwaka 2018, kumekuwa na vikundi viwili: vilivyoongozwa na washiriki wa asili Henriette Strobel na Edina Pop, na kundi la sasa zaidi lililoongozwa na mwanachama wa asili Wolfgang Heichel na Stefan Track, ambao walichukua nafasi ya marehemu Louis Potgieter katika tamasha la kuungana tena mwaka 2005.
Kazi
Kuanzia: 1970- 1980s
Bendi iliundwa na kusimamiwa na mtayarishaji wa Ujerumani Ralph Siegel. Wimbo wao wa asili uliojulikana uliandikwa na kutayarishwa na Ralph Siegel na maneno ya Bernd Meinunger na alikuja katika nafasi ya nne kwenye Mashindano ya Wimbo wa Eurovision mnamo mwaka 1979 huko Jerusalem.
Wajerumani wa asili katika kikundi hicho walikuwa Karl-Heinz "Steve", na Wolfgang Heichel, ambaye alimleta mkewe mzaliwa wa Uholanzi Henriette (née Strobel) naye kwenye tamasha hilo. Louis Hendrik Potgieter (Genghis Khan) alikuwa ni mzawa wa Afrika ya Kusini. Edina Pop (Marika Késmárky) alikuwa Mhungari ambaye alikuwa ameanza kazi yake ya uimbaji huko Ujerumani Magharibi mnamo 1969. Leslie Mándoki, ambaye pia ni Mhungari, alikuwa ameondoka Hungary mnamo mwaka 1975.
Lester B. Pearson
thumbnail|right|200px|Pearson mwaka 1957
Lester Bowles “Mike” Pearson (23 Aprili, 1897 – 27 Desemba, 1972) alikuwa mwanasiasa kutoka nchi ya Kanada. Anajulikana hasa kwa kutatua shida za vita kuhusu Mfereji wa Suez. Mwaka wa 1957 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani. Baadaye alikuwa Waziri mkuu wa Kanada 1963-1968.
Immaculée Ilibagiza
Kitabu chake cha kwanza ni Left to Tell: Discovering God Amidst the Rwandan Holocaust kilichotoka mwaka 2006 ; ni kitabu kinachoelezea matukio ya mauaji ya kimbari ya mwaka 1994.
Nabii Nathani
thumb|200px|Nathani akimlaumu Daudi.
Unabii wake
Kadiri ya Kitabu cha Pili cha Samueli, alikuwa nabii wa ikulu chini ya Mfalme Daudi.
Ndiye aliyemuarifu kwamba Mungu hataki amjengee hekalu la ajabu mjini Yerusalemu, halafu akamtabiria agano la pekee kati ya Mungu na yeye na uzao wake, likiendana na ahadi ya ajabu, yaani kwamba ufalme wake utadumu milele (2Sam 7).
Utabiri huo wa nabii Nathani ukaja kuongoza tumaini la Waisraeli hasa walipodhulumiwa, k.mf. zamani za Yesu chini ya ukoloni wa Kirumi, ambapo wote walimtazamia mwana wa Daudi mwenye kurudisha ufalme wa Israeli.
Ndiye pia aliyemlaumu kwa kuzini na Bethsheba, na kumuua mume wake, Uria Mhiti; halafu alimtabiria adhabu mbalimbali, hasa kwamba upanga hautaondoka nyumbani kwake (2Sam 11-12).
Kadiri ya vitabu vya Mambo ya Nyakati Nathani aliandika pia habari za utawala wa Daudi na wa mwanae mfalme Solomoni (1Nya 29:29 na 2Nya 9:29), na alishughulikia muziki wa hekaluni (2Nya 29:25).
Kadiri ya Kitabu cha Kwanza cha Wafalme (1:8-45) ndiye aliyemuarifu Daudi akiwa taabani kwamba mwanae mkubwa Adonia amejitangaza mfalme, akafaulu kumpatia nafasi hiyo mdogo wake Solomoni.
Nathani anaheshimiwa kama mtakatifu. Sikukuu yake ni tarehe 24 Oktoba au siku ya Jumapili ya Mababu Watakatifu, inayotangulia Noeli.
Historia ya Cabo Verde
Historia ya Cabo Verde inahusu funguvisiwa vya Bahari ya Atlantiki mkabala wa Afrika Magharibi ambalo wakazi wake leo wanaunda Jamhuri ya Cabo Verde.
Hadi kufika kwa Wareno katika karne ya 15 funguvisiwa vya Cabo Verde havikuwa na watu.
Wareno walianzisha mashamba ya miwa na kuleta watumwa kutoka bara la Afrika.
Cabo Verde ilikuwa pia kituo muhimu cha biashara ya watumwa kati ya Afrika na Amerika.
Wahamiaji kutoka Ulaya walikuwa pia Wahispania, Waitalia pamoja na Wayahudi na Waislamu waliokataliwa kukaa kwao Ureno.
Mto Gulu (Uganda)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Edward Wilmot Blyden
thumbnail|right|280px|Edward Wilmot Blyden
Mto Gulu (Uganda)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Edward Wilmot Blyden
Edward Wilmot Blyden (1832-1912) alikuwa mwalimu, mwandishi, balozi na mwanasiasa nchini Liberia. Alizaliwa visiwa vya Karibi. Aliandika kuhusu Muungano wa Afrika.
Kiili'uun
Kiili'uun (pia Kierai) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waili'uun kwenye visiwa vya Wetar na Lirang. Mwaka wa 1990 idadi ya wasemaji wa Kiili'uun imehesabiwa kuwa watu 1400. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiili'uun iko katika kundi la Kitimor-Babar.
Rama Brew
Maisha ya awali
Kama mtoto Rama alitaka kuwa mcheza muziki lakini baba yake hakuridhia. Alitambulishwa na shangazi yake katika televisheni ya Ghana Broadcasting Corporation(GBC).
Sizwe Motaung
Sizwe Motaung (7 Januari 1970 - 16 Agosti 2001) alikuwa mchezaji wa mpira wa miguu wa Afrika Kusini ambaye alichezea timu ya Jomo Cosmos, Mamelodi Sundowns, St Gallen, CD Tenerife, Kaizer Chiefs na Orlando Pirates, na pia katika kiwango cha kimataifa kwa upande wa kitaifa. Alikuwa sehemu ya kikosi kilichoshinda Kombe la Mataifa ya Afrika mnamo mwaka 1996.
Alifariki kwa ugonjwa unaosemekana ni UKIMWI nyumbani kwake huko Newcastle tarehe 16 Agosti mwaka 2001, akiwa na umri wa miaka 31.
APTA
APTA (kwa Kiingereza: Asia-Pacific Trade Agreement) ni mapatano ya kibiashara katika Asia ambapo nchi wanachama ni kama ifuatavyo: China, India, Mongolia, Bangladesh, Sri Lanka, Korea ya Kusini, na Laos
Peter Mokaba
Peter Mokaba, (7 Januari 1959 - 9 Juni 2002) alikuwa mwanachama wa bunge la Afrika Kusini, naibu waziri katika serikali ya Nelson Mandela na rais wa vijana wa chama tawala cha Afrika Kusini, Jumuiya ya Vijana ya ANC. Uwanja wa Peter Mokaba, uwanja wa Polokwane uliotumika kwa Kombe la Dunia la FIFA la 2010.
Ziwa Jipe
Ziwa Jipe ni moja kati ya maziwa ya Tanzania na ya Kenya.
Peter Mokaba
Alikuwa rafiki wa Winnie Madikizela-Mandela, mke wa zamani wa Mandela. Wakati wa kifo chake, alikuwa ameteuliwa kuongoza kampeni za uchaguzi wa ANC mnamo 2004, na mazishi yake yalihudhuriwa na Rais wa zamani Nelson Mandela, Rais Thabo Mbeki na Naibu Rais Jacob Zuma.
Kikohistani cha Indus
Kikohistani ya Indus ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakohistani. Mwaka wa 1992 idadi ya wasemaji wa Kikohistani ya Indus imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikohistani ya Indus iko katika kundi la Kiaryan.
Upepo wa Jua
400px|thumbnail|Nebula la Orion (katikati); umbo lake la upinde linaonyesha ya kwamba gesi au plasma zake zinasukumwa upande (wa kushoto) kutokana na upepo wa nyota iliyo karibu Upepo wa Jua (kwa Kiingereza solar wind) ni jina la mkondo mfululizo wa chembe za nyuklia unaotoka katika Jua. Chembe za nyuklia ni vipande vidogo vinavyopatikana ndani ya atomi. Upepo wa Jua ni hasa mkondo wa protoni, elektroni na viini vya heliamu wenye kasi inayotosha kutoka nje ya graviti ya Jua. Mchanganyiko huo wa chembe huitwa plasma (utegili): ni kama gesi inayoundwa na ioni. Hii ndiyo sababu ya kwamba upepo wa Jua ni mkusanyiko wa chembe zenye chaji ya umeme.
Mkondo wa chembe kutoka Jua, yaani upepo wa Jua, hutokea muda wote lakini nguvu yake inabadilika. Kwa wastani kwa njia hiyo kila sekunde Jua linapotewa na tani 1,000,000 za mata yake kuingia kwenye anga-nje. Wakati wa milipuko kwenye uso wa Jua (inayotokea mara kwa mara) idadi hiyo inaongezeka sana na hapo upepo wa jua unaweza kuitwa dhoruba ya jua.
Athari zinazotazamika
Kuna athari za upepo wa jua zinazotazamika duniani: thumbnail|350px|Nuru za orora huko [[Alaska mwaka 2005]] thumbnail|350px|Mkia wa nyotamkia daima huelekea upande ulio mbali wa Jua kwa sababu unasukumwa na upepo wa Jua
Nuru za orora
Karibu kwenye ncha za dunia zinatokea mara kwa mara mianga kwenye anga zinazoitwa orora (Kilatini na Kiingereza aurora). Zinasababishwa kama upepo wa Jua unafika dunaini kwa nguvu kubwa, yaani wakati wa "Dhoruba ya Jua". Kwa kawaida sehemu kubwa ya upepo wa Jua unazuiwa na uga sumaku wa Dunia usifike hadi angahewa yetu. Lakini ukifika kwa nguvu sana unapita uga sumaku wa dunia na kuingia katika angahewa nchani kwa sababu pale kinga ni dhaifu zaidi. Chembe kutoka Jua zinapashia joto molekuli za angahewa na hii inaonekana kwa umbo la mianga yenye rangi nyingi. Mianga hii kwa kawaida inaonekana tu ama kaskazini au kusini kabisa kabisa mwa dunia kuanzia latitudo ya nyuzi 66,5° za kaskazini au kusini. Katika kanda ya tropiki inaonekana mara chache sana tu.
Shinikizo kutokana na upepo wa Jua
“Mkia” wa nyotamkia (kometi) muda wote huelekea upande wa kinyume wa Jua. Sababu yake ni kwamba “mkia” huu ni gesi inayotoka kwenye nyotamkia inayoathiriwa na upepo wa Jua. Ikikaribia Jua barafu kwenye kiini cha nyotamkia inaanza kuyeyuka na kutoka kwa umbo la gesi. Wingu la gesi linalofanya "mkia" linasukumwa na upepo wa Jua sawa jinsi bendera inavyosukumwa na upepo wa hewa duniani.
Wakati wa kutuma vyomboanga kwa sayari nyingine athari hii imetazamwa pia. Ni lazima kusahihisha makadirio kwa ajili ya njia za vyomboanga maana vingeweza kukosa shabaha kama sayari ya Mrihi (Mars) kwa maelfu ya kilomita kutokana na kusukumwa na upepo wa jua. Kuna pia sharti la kukadiria athari ya upepo wa jua kwa uthabiti wa vyomboanga vinavyosafiri kwa umbali mkubwa.
Kuna majaribio ya kutumia nguvu ya upepo wa Jua pamoja na shinikizo la nuru kwa kusukuma vyombo vya anga kwa kutumia tanga za Jua. Kinadharia uwezekano ulitabiriwa tangu muda mrefu. Mjerumani Johannes Kepler, aliyekuwa kati ya wataalamu wa kwanza kutumia hadubini kwa kutazama nyota, alitambua tayari ya kwamba mikia ya nyotamkia huelekea mbali na Jua akahisi kuwepo kwa nguvu kutoka Jua inayosababisha hii. Akamwandikia Galileo Galilei mnamo mwaka 1610 "Tengeneza safina au tanga zinazolingana na upepo wa angani na siku mmoja shujaa atashindana pia na ombwe hii"
Siku hizi imethibitishwa kwamba shinikizo la nuru ni chanzo bora la nishati kwenye anga-nje. Japani ilifaulu mara ya kwanza mwaka 2010 kutumia shinikizo la nuru kwa kuharakisha mwendo wa chombo anga cha IKARUS.
Machafuko ya mawasiliano kwa redio
Tangu kubuniwa kwa redio imeonekana ya kwamba kuna athari ya Jua kwa mawasiliano yanayotumia wimbiredio. Wakati wa kuonekana kwa milipuko kwenye uso wa Jua hutokea mabadiliko katika nguvu ya uga sumaku duniani. Tangu kutumia wimbiredio kwa mawasiliano kulionekana ya kwamba kuna machafuko ya mawasiliano baada ya milipuko usoni mwa Jua.
Leo hii wataalamu wanaelewa tabia ya upepo wa jua kuwa na chaji ya umeme na hii inaingiliana na mawimbi ya sumakuumeme tunayotumia kwa mawasiliano mengi. Si redio peke yake, pia televisheni, simu za mkononi na mtandao wa kompyuta hutumia mawimbi sumakuumeme yanayoweza kuchafuliwa na dhoruba ya jua, yaani hali kali ya upepo wa jua.
Athari ya upepo wa jua kwa angahewa ya sayari
Siku hizi wanasayansi wanaona ya kwamba upepo wa jua huwa na athari juu ya angahewa ya sayari katika mfumo wa Jua. Inajulikana ya kwamba upepo wa jua una nguvu ya kuathiri kitu kinachopigwa nao na kusababisha shinikizo juu yake jinsi lilivyoonekana juu kwenye mfano wa mkia wa nyotamkia.
Hapa linatokea swali: Je nguvu hii ya upepo wa jua inafanya nini na gesi za angahewa ya sayari?
Sayari ya Zuhura (Venus) iliyo karibu na Jua kuliko dunia ina angahewa nzito. Vyomboanga vimepima ya kwamba muda wote kuna wingu la gesi kutoka Zuhura kuingia katika anga-nje linalofuata kanuni za mkia wa nyotamkia yaani kuelekea upande wa mbali wa Jua. Maana yake, sawa na kometi, gesi za angahewa ya Zuhura zinasukumwa na upepo wa jua. Gesi ya angahewa ya Zuhura inaendelea kupungua polepole.
Kwenye Dunia hali hii haikutazamwa. Tofauti kati ya Dunia na Zuhura kuhusu upepo wa jua ni ya kwamba Dunia ina uga sumaku unaokinga angahewa yake. Nguvu ya ugasumaku inakengeusha sehemu kubwa ya upepo wa jua na kuuongoza upite kando ya dunia. Lakini Zuhura ina uga sumaku dhaifu sana. Ukosefu wa uga sumaku unasababisha miale ya upepo wa jua kugonga angahewa ya Zuhura moja kwa moja.
Kuhusu sayari za Utaridi (Mercury) na Mirihi (Mars) hizi ni ama bila angahewa (Utaridi) au na angahewa hafifu sana (Meriki). Siku hizi inafikiriwa ya kwamba sababu yake ni shinikizo la upepo wa jua unaoendelea kupuliza gesi za angahewa kutoka sayari kwenda anga-nje. Mars haina uga sumaku mwenye maana, kwa hiyo sawa na Zuhura inapigwa tu na upepo wa jua.
Historia ya kugundua kuwepo kwake
Umbo la mkia wa nyotamkia ulitazamwa mapema baada ya kupatikana kwa hadubini katika astronomia yaani kuanzia mnamo mwaka 1600 BK. Hapo ni Kepler aliyehisi mara ya kwanza kuwepo kwa jambo kama upepo kati ya nyota.
Ni karne ya 19 yenye elimu zaidi katika sayansi iliweza kukaribia tabia ya mambo yaliyotazamwa. Mwingereza Richard Carrington alitazama mwaka 1859 milipuko mikubwa isiyo kawaida kwenye uso wa Jua. Takriban saa 17-18 baadaye yalitokea mambo ya ajabu:
Carrington na wenzake walihisi kuwepo kwa uhusiano kati ya madoa ya Jua, milipuko kwenye uso wa Jua na machafuko wa uga sumaku duniani lakini wakati ule sayansi haikutosha bado kutoa maelezo sahihi.
Mwanafizikia kutoka Norwei Kristian Birkeland alisema mnamo mwaka 1900 ya kwamba orora zinaweza kusababishwa na chembe kutoka Jua. Lakini haikuweza kuthibitishwa, ilibaki kama nadharia.
Kuwepo kwa upepo wa jua kuliweza kuhakikishwa tu baada ya kupatikana kwa vyomboanga. Chombo cha Urusi Lunik 1 mwaka 1959 na chombo cha Marekani Mariner 2 vilitekeleza majaribio ya kuthibitisha kuwepo kwa upepo wa jua. Baada ya kufika juu ya mwezi mwaka 1969 NASA iliweka tanga za jua kwenye uso wa mwezi zikakusanya data kuhusu isotopi zilizogonga huko mara nyingi. Tangu siku zile vyomboanga vingi vilikusanya data nyingi zilizosaidia kuelewa vizuri zaidi tabia za upepo wa jua.
Ziwa Jipe
Linategemea zaidi maji ya mto Lumi unaotiririka kutoka mlima Kilimanjaro.
Tazama pia
-3.45°N, 37.73°W
Camaldoli
thumb|right|250px|Kanisa la "Eremo" ("Makao ya upwekeni") ya Camaldoli Camaldoli ni monasteri muhimu katika eneo la msitu la kijiji cha Poppi, katika mkoa wa Toscana, Italia.
Kikoli-Parkari
Kikoli-Parkari ni lugha ya Kihindi-Kiulaya nchini Pakistan inayozungumzwa na Wakoli. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kikoli-Parkari imehesabiwa kuwa watu 250,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kikoli-Parkari iko katika kundi la Kiaryan.
Kiimroing
Kiimroing ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Waimroing kwenye kisiwa cha Babar. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kiimroing imehesabiwa kuwa watu 560 tu. Tena, Waimroing wengi wameanza kuacha lugha yao, maana yake Kiimroing iko hatarini kutoweka kabisa hivi karibuni. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiimroing iko katika kundi la Kibabar.
Isis
Kuhusu kundi la kigaidi linaloitwa ISIS, angalia Daish
thumb| Isis Isis alikuwa mmoja wa miungu katika dini ya Misri ya Kale. Alikuwa mungu wa kike aliyeabudiwa na Wamisri wengi katika maisha ya kila siiku kwa sababu aliaminiwa kuhusika na shughuli za uzazi na kujifungua, na kutoka hapa maombi mengi ya uponyaji yalilengwa kwake.
Kama mungu wa uhai na uchawi, Isis aliwalinda wanawake na watoto, na kuwaponya wagonjwa. Alitazamiwa kama mama wa kimungu wa kila farao (mfalme).
Katika mitholojia ya Misri aliunganishwa hasa na Osiris (mume wake wa kimungu) na Horus (mwana wa Osiris na Isis). Ibada ya Isis iliendelea muda mrefu hadi kipindi cha utawala wa Kiroma, ikaenea pia nje ya Misri katika Dola la Roma.
Alama zake zilikuwa ankh, mabawa yake, na taji lilionyesha kiti cha kifalme.
Kujisomea
Wallis E. Budge,The Gods of the Egyptians, (1904), Chicago 1904, (kupitia archive.org)
Kiirarutu
Kiirarutu (pia Kikasira) ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wairarutu kwenye kisiwa cha Papua. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kiirarutu imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiirarutu iko katika kundi la Kihalmahera-Kusini.
Wakamaldoli
thumb|right|250px|Monasteri ya Wakamaldoli huko [[Bielany karibu na Kraków, Poland]] Wakamaldoli ni Wabenedikto wanaomfuata mkaapweke Romualdo Abati, mwanzilishi wa monasteri ya Camaldoli (Italia) katika karne ya 11.
Urekebisho huo wa umonaki wa Benedikto wa Nursia uliathiri vizuri sana Kanisa Katoliki hasa kupitia kardinali wake Petro Damiani aliyepigania urekebisho wa Kanisa lote kuanzia Upapa.
Kufuatana na himizo la Mtaguso wa pili wa Vatikano kwa wamonaki kuanzisha monasteri katika nchi za misheni, Wakamaldoli wa kike walifungua nyumba nchini Tanzania karibu na Mafinga (mkoa wa Iringa), ambayo kisha kustawi imeanza kuzaa matawi (mkoa wa Manyara).
Paulo wa Prusa
Paulo wa Prusa (alifariki uhamishoni Prusa, Bitinia, leo nchini Uturuki, 837 hivi) alikuwa askofu aliyedhulumiwa kwa sababu ya kuheshimu picha takatifu hata akafariki uhamishoni.
Tangu kale anaheshimiwa na Wakatoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 7 Machi.
Julián Gil
Julián Gil (jina halisi: Imanol Julián Elías Gil Beltrán, 13 Juni 1970) ni mwigizaji wa filamu wa Argentina.
Elizabeth Evans
Elizabeth Evans May OC Mbunge (amezaliwa Juni 9, 1954) ni mwanasiasa, mwanamazingira, mwandishi, mwanaharakati, na wakili wa Kanada ambaye anahudumu kama kiongozi wa Chama cha Kijani cha Kanada tangu 2022, na hapo awali aliwahi kuwa kiongozi kutoka 2006 hadi 2019. Alikuwa mbunge wa Saanich—Visiwa vya Ghuba tangu 2011. May ndiye kiongozi mwanamke aliyehudumu kwa muda mrefu zaidi katika chama cha shirikisho cha Kanada.
May alizaliwa jijini Hartford, Connecticut, Elizabeth May alihamia Kanada na familia yake akiwa kijana. Alihudhuria Chuo Kikuu cha Mtakatifu Francis Xavier, alihitimu kutoka Chuo Kikuu cha Dalhousie na shahada ya sheria mwaka wa 1983, na baadaye alisoma theolojia katika Chuo Kikuu cha Saint Paul. ambapo aliambia Anglican Journal katika mahojiano ya 2013 kwamba alipaswa kujiondoa kwenye programu kutokana na mahitaji ya ratiba yanayokinzana. Kufuatia kuhitimu kwake kutoka Chuo Kikuu cha Dalhousie, May alifanya kazi kama wakili wa mazingira huko Halifax kabla ya kuhamia Ottawa mnamo 1985, akijiunga na Kituo cha Utetezi wa Maslahi ya Umma kama mshauri mkuu msaidizi. Mnamo 1986, aliteuliwa kuwa Mshauri Mkuu wa Sera kwa Thomas McMillan, Waziri wa Mazingira wa wakati huo katika serikali ya Mulroney ya Maendeleo ya Kihafidhina. Kama mshauri mkuu wa sera, May alihusika sana katika mazungumzo ya Itifaki ya Montreal, mkataba wa kimataifa ulioundwa kulinda tabaka la ozoni. Alijiuzulu kwa kanuni katika nafasi hiyo mwaka 1988 kutokana na vibali vya ujenzi wa bwawa lililotolewa bila tathmini ya mazingira, ambayo baadaye iliamuliwa kuwa kinyume cha sheria na mahakama ya shirikisho. May alianzisha na kutumika kama mkurugenzi mtendaji wa Sierra Club Canada kutoka 1989 hadi 2006.
Uzoamaka Aniunoh
Uzoamaka Doris Aniunoh ni mwandishi na mwigizaji wa Nigeria. Amekuwa mshiriki wa mara kwa mara wa MTV Shuga akionekana katika mfululizo kadhaa ikiwa ni pamoja na kipande cha kwanza na sita.
Maisha
Aniunoh alizaliwa huko Onitsha. Alisoma katika Chuo Kikuu cha Nigeria na kupata wafuasi wa blogu aliyounda. Mnamo 2015 alihamia Uingereza ambapo alisomea uandishi wa ubunifu katika Chuo Kikuu cha Birmingham na kupata digrii ya uzamili.
Dominique Pire
thumbnail|right|200px|Dominique Pire Padre Dominique Pire (10 Februari, 1910 – 30 Januari, 1969) alikuwa padre wa shirika la Wadominiko kutoka nchi ya Ubelgiji. Jina lake la kuzaliwa ni Georges Charles Clement Ghislain Pire.
Uzoamaka Aniunoh
Mwigizaji
left|thumb| Aniunoh akiwa kwenye foleni ya kuwania kucheza na Cynthia kwenye MTV Shuga Alirejea Nigeria mwaka wa 2017 na kuhudhuria majaribio ya wazi ya mfululizo mpya unaoitwa MTV Shuga. Alikuwa mmoja wa waigizaji wachache waliochaguliwa kwani jukumu lake lilikuwa Cynthia. Alikuwa amepokea ushauri wa Niyi Akinmolayan katika kujiandaa kwa ajili ya majaribio na ushauri huohuo ukamwezesha kushiriki katika Rumor Has It kwa Ndani TV.
Amekuwa kiongozi katika filamu ya "Stuck" na Seun Ajayi na Lala Akindoju.
Dominique Pire
Anajulikana hasa kwa kuwasaidia wakimbizi.
Mwaka wa 1958 alikuwa mshindi wa Tuzo ya Nobel ya Amani.
Mto Kakira
unapatikana katika wilaya ya Wakiso, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kicao-Lan
Kicao-Lan ni lugha ya Kitai-Kadai nchini Vietnam inayozungumzwa na Wasan-Chay. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kicao-Lan imehesabiwa kuwa watu 169,000. Pia kuna wasemaji nchini Uchina. Kufuatana na uainishaji wa lugha, Kicao-Lan iko katika kundi la Kitai ya Kati.
Mikhail Lomonosov
300px|thumb|Mikhail Lomonosov Mikhail Vasilyevich Lomonosov (19 Novemba 1711 - 15 Aprili 1765) alikuwa mwanasayansi, mtaalamu wa fani nyingi na mshairi kutoka nchini Urusi. Alitoa michango muhimu katika fasihi, elimu, na sayansi.
Alitambua mengi katika fani za kemia, fizikia, madini, historia, sanaa, isimu, vifaa vya elimunuru na vingine. Kati yake kulikuwa na angahewa ya Zuhura, katika fizikia kanuni ya hifadhi ya masi katika mmenyuko wa kikemia.
Maisha ya familia
Lomonosov alizaliwa katika kijiji cha Mishaninskaya (baadaye kilipewa jina la Lomonosovo kwa heshima yake) katika Arhangelsk Oblast katika kaskazini mwa Urusi. Baba yake, Vasily Dorofeyevich Lomonosov, alikuwa mkulima na mvuvi aliyeendelea kumili meli ya mtoni aliyesafirisha mizigo kutoka Arhangelsk kwenda Kola, na Lapland. Mamake Lomonosov alikuwa Elena Ivanovna Sivkova, mke wa kwanza wa Vasily, binti wa padre orthodoksi.
Aliishi Denisovka hadi alipotimia umri wa miaka kumi, halafu alianza kumsidikiza baba kwenye safari zake za kibiashara.
Alipenda kusoma tangu utotoni lakini alikosa nafasi ya kusoma shule. Padre wa kijiji alimfundisha kusoma na kwa miaka kadhaa vitabu vya pekee vilivyopatikana kwake vilikuwa vitabu vya kidini. Alipokuwa na miaka 14 alipewa nakala ya sarufi ya Kirusi na kitabu cha hisabati. Lomonosov aliendelea mkrsto wa Kanisa la Kiorthodoksi la Urusi maisha yake yote.kuwa mwinjili wa Kirusi maisha yake yote.
Mnamo 1724, baba yake alipooa kwa mara ya tatu na ya mwisho, Lomonosov alikuwa na uhusiano mgumu na mama yake wa kambo Irina. Hivyo alipata hamu ya kuondoka nyumbani.
Masomo huko Moscow na Kiev
thumb| Nyumba ya Lomonosov huko [[Marburg, Ujerumani. ]] Mnamo 1730, akiwa na miaka kumi na tisa, Lomonosov alitmbea kwa miguu hadi Moscow kwa sababu alikuwa amedhamiria "kusoma sayansi". Alikubaliwa katika shule ya juu ya Moscow.
Lomonosov alikuwa maskini akiishi kwenye makisio ya kopeki tatu pekee kwa siku akala mkate mweusi tu. Lakini alikuwa na maendeleo mazuri kielimu, katika miaka mitano alimaliza masomo ya kozi ya miaka 12. Alipomaliza 1736 kwa matokeo mazuri alipewa msaada wa masomo kwenye Chuo Kikuu cha Petersburg. Hapa alitumwa mara moja kusoma nje ya Urusi kwenye Chuo Kikuu cha Marburg, Ujerumani.
Elimu nje ya nchi
Chuo Kikuu cha Marburg ilkuwa miongoni mwa vyuo maarufu zaidi vya Ulaya katika katikati ya karne ya 18 kutokana na kuwepo kwa mwanafalsafa Christian Wolff aliyekuwa mwakilishi muhimu wa Zama za Mwangaza nchini Ujerumani. Lomonosov alikuwa mwanafunzi wa Wolff huko Marburg kutoka Novemba 1736 hadi Julai 1739. Kipindi hiki kilikuwa na athira kuu katika maisha ya mtaalamu. Mnamo 1739-1740 aliendelea na masomo kwenye Chuo cha Freiberg, Saksonia, Ujerumani. Hapa alipata elimu ya madini, metali na uchimbaji madini. left|thumb| Mozaiki ya Lomonosov inaonyesha [[Mapigano ya Poltava . ]] Lomonosov alijifunza haraka Kijerumani na pamoja na zaidi ya falsafa, alisoma kemia kwa undani. Alianza pia kutunga mashairi. Lakini hakupatana vem na profesa wake pale Freiberg, pia alipata pesa kidogo tu kutoka Urusi.
Wakati wa kukaa Freiberg aliishi katika nyumba ya familia alipoanza kumpenda binti Elisabeth Christine. Alimwoa katika Juni 1740 na aliporudi Urusi mwaka 1741, mke wake alimfuata baadaye pamoja na mtoto wao. .
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2018)">onesha inahitajika  ]
Kurudi Urusi
Lomonosov alirudi Urusi mnamo Juni 1741 kwa kutunga tasnifu ya uzamivu (PhD).
1745 aliewa nafasi ya uprofesa wa kemia kwenye Chuo kikuu cha Petersburg. Alianzisha maabara ya kemia ya kwanza ya chuo hiki. 1755 alishirikiana pamoja na mkabaila SHuvalov kuunda Chuo Kikuu cha Moscow.
1760 alichaguliwa kuwa mkuu wa Akademia ya Sayansi ya Petersburg. Aliaga dunia mwaka 1765 akiwa na umri wa miaka 54.
Lomonosov anakumbukwa kama "Baba wa Sayansi ya Urusi".
Fizikia
thumb| Catherine II wa Urusi anatembelea Mikhail Lomonosov mnamo 1764. 1884 uchoraji na Ivan Feodorov. Mnamo 1756, Lomonosov alijfanya jaribio lililoonyesha kwamba masi haibadiliki katika mmenyuko wa kikemia. Hadi wakati ule wataalamu wengi walifundisha kuna jambo katika maada linalopotea wakati wa kuchoma kitu wakaeleza hivyo kwamba majivu ni nyepesi kuliko kile kinachochomwa. Lomonosov alifanya jaribio kwa kuchoma metali katika vyombo vilivyofungwa kabisa bila kuruhusu hewa kuingia, akaonyesha hakuna badiliko la masi.
Jamilah Lemieux
Jamilah Lemieux (Amezaliwa 22 Julai, 1984) ni mwandishi, mwanasanaa na mhariri wa nchini Marekani. Alipata umaarufu kwa blogu yake, The Beautiful Struggler. Ni mwandishi aliyekuwa akifanya kazi katika magazeti ya Ebony (magazine), Cassius Magazine, na Interactive One, pamoja na kituo cha redio cha Radio One, pia alikiuwa ni mtangazaji wa kipindi cha  Mom & Dad Are Fighting.
Mto Kandi
unapatikana katika wilaya ya Wakiso, mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Jamilah Lemieux
Maisha ya Awali
Lemieux alizaliwa na kukulia katika jiji la Chicago, Baba yake ni David Lemieux, mwanachama wa zamani wa chama cha Black Panther Party, aliYetokea katika filamu ya The Spook Who Sat by the Door mwaka 1973
Lemieux ana shahada kutoka chuo kikuu cha Howard. na pia ni mwanachama wa Alpha Kappa Alpha.
Uandishi
Mara baada ya kumaliza chuo kikuu, Jamilah alianza kazi ya uandishi, akiandika katika blog pamoja na mitandao ya kijamii, blog yake mara nyingi ilikuwa ikizungumzia masuala ya mahusiano. Ni mshindi wa mara tatu wa tuzo za Black Weblog Awards.
Mnamo Mwaka 2011, Lemieux alikuwa mhariri katika gazeti la Ebony Magazine. Mwaka 2014 alikuwa mhariri msaidizi na mwaka 2015 alikuwa mhariri mkuu
Makala za Lemieux zimekuwa zikitokea katika vyombo kadhaa vya habari kama  Mic media company, Essence Magazine, The Nation, The Washington Post, The New York Times, na  The Guardian, mara nyingi amekuwa akiandika pia kuhusiana na utamaduni.
Maisha binafsi
Lemieux ana mtoto mmoja wa kike Naima (aliyezaliwa mwaka 2013).
Mikhail Lomonosov
Fizikia
Hiyo ndiyo Kanuni ya Hifadhi ya Masi katika mmenyuko wa kikemia. Matokeo ya Lomonosov yalithibitishwa baadaye na Lavoisier.
Lomonosov alitambua kwamba maada yote imafanywa na vipande vidogo. Wakati ule hapakuwa na makubaliano bado na kuundwa kwa mata kwa atomi na molekuli hakutambuliwa bado. Lomonosoov alijadili vipande vidogo vinavyounda maada, wakati mwingine alitumia pia maneno kama "atomi" na molekuli" lakini bado kwa ufafanuzi kama leo.
Lomonosov aliona joto kama namna ya mwendo.
Kemia na jiolojia
Mnamo 1759 pamoja na mshiriki wake Lomonosov alikuwa mtu wa kwanza kurekodi kuganda kwa zebaki akifanya majaribio nayo. 1745, alichapisha orodha ya madini zaidi ya 3,000, na mnamo 1760, alielezea jinsi gani siwabarafu zinaweza kutokea. Alionyesha sababu ya kuwa hatari kwa meli: barafu ina densiti ndogo kuliko maji hivyo ni sharti asilimia kubwa ya siwabarafu huwa chini ya uso wa maji na haionekani kwa baharia.
Msanii wa mozaiki
Lomonosov alijivunia kurejesha sanaa ya zamani ya mozaiki. Mnamo 1763, alianzisha kiwanda cha kioo kilichoweza kutu,iwa kwa kuunda mozaiki za vioo vya rangi. Kuna mozaiki 40 vinavyoaminiwa vilibuniwa naye. Mozaiki ya Mapigano ya Poltava ina urefu wa mita 4.8 n pana wa mita 6.4.
Kijangkang
Kijangkang ni lugha ya Kiaustronesia nchini Indonesia inayozungumzwa na Wajangkang kwenye kisiwa cha Kalimantan. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kijangkang imehesabiwa kuwa watu 37,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kijangkang iko katika kundi la Kiland-Dayak.
Antoinette Ouédraogo
Antoinette Nongoba Ouédraogo ni mwanasheria na mtetezi wa haki za wanawake wa Burkina Faso pia ni mwanamazingira na alikuwa mwanamke wa kwanza kuwa mwanasheria nchini Burkina Faso.
Maisha ya awali
Ouédraogo alisomea katika chuo cha wasichana cha Loumbila huko Loumbila mji mkuu wa wilaya ya Loumbila ndani ya mkoa wa Oubritenga. .
Maisha ya kazi
Tarehe 17 Juni 2006 Ouédraogo alichaguliwa kuwa mwenyekiti wa chama cha wanasheria wa Burkina Faso. Kwenye siku ya wanawake kimataifa mwaka 2007, aliongea kuhusu unyanyasaji kwa wanawake, haswa kuhusu ubakaji. Ouédraogo ni mwenyekiti wa chama cha maendeleo cha wanawake na mhusika wa kikundi cha wataalamu wa mabadiliko ya hali ya hewa ya nchi. . Aliweza kuongea kwamba kutokuwepo kwa usafi wa mazingira, ujangili na utafutaji wa maeneo mapya kwa ajili ya ufugaji hupelekea kuongezeka kwa mabadiliko ya hali ya hewa. .
Mto Gung
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Kicham-Mashariki
Kicham ya Mashariki ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vietnam inayozungumzwa na Wacham. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kicham ya Mashariki imehesabiwa kuwa watu 72,900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kicham ya Mashariki iko katika kundi la Kichamiki.
Nikole Hannah-Jones
Mwaka 2017 alipewa tuzo na MacArthur Fellows Program na mwaka 2020 alishinda tuzo ya Pulitzer Prize kwa kazi yake ya The 1619 Project.
Maisha ya awali
Hannah-Jones alizaliwa Waterloo kwa baba yake Milton Hannah, ambaye ni mmarekani mwenye asili ya Kiafrika na mama Cheryl A. Novotny, ambaye ni Mzungu mwenye asili ya Ucheki na Uingereza. Hannah-Jones ni wa pili kati ya dada watatu. Mnamo 1947 akiwa na umri wa miaka miwili, baba wa Hannah-Jones, pamoja na mama yake na kaka yake mkubwa, waliondoka Greenwood, Mississippi katika mkoa wa Delta ya Mississippi, wakielekea kaskazini kwa gari moshi kuelekea Lowa kama vile familia zingine nyingi za watu weusi, zilizo ondoka kuepuka maisha ya "kuokota pamba katika jamii ya kimwinyi ambayo ilikuwa Delta ya Mississippi"".
Alihitimu kutoka chuo kikuu cha uandishi wa Habari ya North Carolina Hussman na kupata digrii ya uzamili mnamo mwaka 2003, ambapo alikuwa mwanachama wa  Roy H. Park.
Kazi
Mnamo 2003, Hannah-Jones alianza kazi ambao ulijumuisha shule za umma za Durham. nafasi aliyokuwa nayo kwa miaka mitatu. Mnamo 2006, Hannah-Jones alihamia Portland, Oregon ambapo aliiandikia The Oregonian kwa miaka sita.
Mnamo 2007, kuadhimisha miaka 40 ya ghasia za Watts ya mwaka 1965, Hannah-Jones aliandika juu ya athari zake kwa jamii kwa Tume ya Kitaifa ya Ushauri wa Matatizo ya Kiraia. Kuanzia mwaka 2008 hadi 2009, Hannah-Jones alipokea ushirika kutoka kwa Taasisi ya Mafunzo ya Uandishi wa Habari ya hali ya juu ambayo ilimwezesha kusafiri kwenda nchini Cuba kusoma huduma ya afya kwa wote na mfumo wa elimu wa Cuba chini ya Raul Castro. Mnamo mwaka 2011, alijiunga na shirika lisilo la kutengeneza faida la ProPublica, ambalo lipo katika jiji la New York. Hannah-Jones alichaguliwa kama mwanachama wa chuo cha Sanaa na sayansi cha Marekanimwaka 2021.
Nabii Yoeli
thumb|right|Nabii Yoeli alivyochorwa na [[Michelangelo katika kuta za Cappella Sistina, Vatikano.]] Nabii Yoeli (kwa Kiebrania יואל, Yoel, maana yake YHWH ni Mungu) alikuwa nabii wa Israeli ya Kale, labda katikati ya karne ya 4 KK.
Nikole Hannah-Jones
The New York Times
Mnamo mwaka 2015, Hannah-Jones alikuwa mwandishi wa New York Times. Aliandika juu ya mada mbalimbali kama vile ubaguzi wa rangi na ubaguzi wa kujitenga katika shule za Marekani.
Nabii Yoeli
Ujumbe wake unapatikana katika gombo la Manabii Wadogo la Biblia, kwa jina la Kitabu cha Yoeli.
Nikole Hannah-Jones
The New York Times
Aliandika habari za kugundua na kufichua ubaguzi wa kimfumo na wa kitaasisi ambao alisema uliendelezwa na sheria. Kazi yake juu ya usawa wa rangi imekuwa ya ushawishi mkubwa na kutumiwa sana.
Nabii Yoeli
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Nikole Hannah-Jones
The New York Times
Hannah-Jones aliripoti juu ya wilaya ambapo kijana Michael Brown alipigwa risasi, moja ya "wilaya zilizotengwa Zaidi na masikini katika jimbo lote" la Missouri. Mkaguzi Laura Moser wa jarida la Slate alisifu ripoti yake juu ya kutengwa kwa shule, ambayo ilionyesha jinsi ukosefu wa usawa wa kielimu unaweza kuwa sababu ya kifo cha bahati mbaya cha Brown. Hannah-Jones alikuwa mshirika wa Emerson mwaka 2017 katika taasisi ya New America, ambapo alikuwa akiandika kitabu kuhusiana na ubaguzi katika shule. Kitabu chake kiitwacho The Problem We All Live With ilichapishwa Juni 2020 na Chris Jackson.
Hannah-Jones ni mpokeaji wa ushirika wa taasisi ya MacArthur wa mwaka 2017. Tuzo hiyo ilimtaja "Kurejelea kuendelea vita dhidi ya ubaguzi wa rangi katika jamii ya Marekani, haswa katika elimu, na kuunda mazungumzo ya kitaifa juu ya mageuzi ya elimu."
Chuo kikuu cha North Carolina
Mnamo Aprili 2021, chuo kikuu cha North Carolina kilitangaza ya kuwa Hannah-Jones atajiunga na shule ya uandishi wa Habari ya UNC Hussman Julai 2021.
Maisha binafsi
Hannah-Jones anaishi Bedford–Stuyvesant jirani mwa Brooklyn, New York na mume wake Faraji na binti yake.
Kichru
Kichru ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vietnam inayozungumzwa na Wachru. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kichru imehesabiwa kuwa watu 19,300. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kichru iko katika kundi la Kichamiki.
UKIMWI katika Karibi
Karibi ni eneo la pili baada ya Afrika Kusini kwa Sahara kuathirika zaidi ulimwenguni kwa viwango vya maambukizi ya Virusi vya UKIMWI. Kulingana na takwimu ya 2009, karibu asilimia 1.0 ya watu wazima (watu 240,000) wanaishi na ugonjwa huo. Sababu zinazoathiri janga hili ni pamoja na umasikini na unyanyapaa. Matukio ya VVU katika Karibi yalipungua kwa 49% kati ya 2001 na 2012.
Maelezo
Ingawa asili halisi ya ugonjwa huu haijulikani, janga la VVU katika Karibi lilianza miaka ya 1970. Kesi ya kwanza ya UKIMWI iliyoripotiwa ilitokea Jamaika mnamo mwaka 1982, ikifuatiwa na visa nane kati ya wanaume mashoga huko Trinidad na Tobago. Katika siku za mwanzo za janga hilo, wanaume wengi waliathirika kuliko wanawake.
Changamoto
Changamoto kadhaa zilizuia majibu ya mgogoro wa VVU.
Kwanza, nchi nyingi zina uwezo dhaifu wa kitaifa kulingana na uwezo wao wa kudhibiti na kushughulikia janga hilo. Bila habari muhimu na thabiti, inabaki kuwa ngumu kushughulikia kabisa mahitaji haya.
Mwishowe, inabaki kuwa ngumu kutekeleza kikamilifu hatua za kupambana na VVU katika maeneo kadhaa, na utafiti wa kina unahitajika kuelewa jinsi hatua hizi zinavyofanya kazi kusaidia watu wenye VVU.
Wickiana
Wickiana ni mkusanyiko wa kurasa moja moja iliyoandikwa na Johann Jakob Wick ambayo yamewekwa katika juzuu 24 kati ya 1560 na 1587. Ni chanzo muhimu kwa kipindi cha Matengenezo ya kiprotestanti katika Uswisi.
Pumu
Pumu (kwa Kiingereza asthma) ni ugonjwa wa kudumu wa uvimbe wa makoromeo ulio na sifa za dalili zinazobadilika na kujirudia, hewa kuzibwa na bronkospasimu.
Wickiana
Wick aliishi Zurich iliyoongozwa na Heinrich Bullinger,mrithi wa Huldrych Zwingli. Alisomea mambo ya dini na akawa mchungaji wa Witikon katika hospitali moja mji kuu na pia Predigerkirche. Baada ya hapo alikuwa kanoni na padre mkuu wa pili katika kanisa la Grossmünster. Maandishi za Wick zilikusanywa katika maktaba monasteri Grossmünster baada ya kifo chake mwaka 1588. Maandishi hayo yalihamishiwa Zürich Zentralbibliothek mnamo 1836. Mkusanyiko wa awali yaligawanywa kati ya muswada maktaba na machapi mapema mgawanyiko katika 1925. Mkusanyiko wa machapishi hayo ni jumla ya 429 ya awali kutoka mkusanyiko ya Grossmünster(PAS II 25) pamoja na kumi vilivyongezwa baadaye (PAS II 25). Sehemu ya muswada ina fahirisi maktaba Ms F 12-35. Sehemu ya Mkusanyiko huo ilichapishwa katika facsimile katika toleo na ufafanuzi katika 1997-2005.
Pumu
Dalili ni pamoja na kukoroma, kukohoa, kujikaza kwa kifua, na kukosa pumzi.
Inashukiwa kusababishwa na jenetikia pamoja na hali ya mazingira. Kwa kawaida huzingatia mtindo wa dalili, matokeo baada ya matibabu ya muda, na spirometri. Imeainishwa kulingana na idadi ya dalili, wingi wa kupumua kwa nguvu (FEV1), na idadi ya juu ya kupumua. Inaweza pia kuainishwa kama atopiki (ya nje) au isiyo ya atopiki (ya ndani) ambapo atopi inarejelea maelekezo ya kuanzia type 1 hypersensitivity.
Dalili kali hutibiwa na Beta2-adrenergic agonist ya kuvuta (kama vile salbutamol) na kotikosteroidi za mdomo. Katika visa vikali kotikosteroidi za mishipa, salfeti ya magnesia na ulazwaji hospitalini unaweza kuhitajika.
Dalili zinaweza kuzuiwa kwa kujiepusha na visababishi, kama vile alajeni na vitu vinavyowasha, na kwa kutumia kotikosteroidi za kuvuta. Beta-adrenoceptor agonist zinazofanya kazi kwa muda mrefu (LABA) au leukotriene antagonist inaweza kutumika kando ya kotikosteroidi iwapo dalili za ugonjwa hazitadhibitiwa.
Uenezi umeongezeka tangu mwaka 1970. Kufikia 2011, watu milioni 235–300 walikuwa wameathiriwa ulimwenguni, ikijumuisha takribani vifo 250,000.
Ishara na dalili
Ugonjwa huu huwa na visa vya kujirudia vya kukoroma, upungufu wa pumzi, kujikaza kwa kifua, na kukohoa. Makohozi yanaweza kutoka mapafuni, lakini kwa kawaida huwa vigumu kuyatoa. Ukiendelea kupata nafuu yanaweza kutokea uchafu kama usaha kwa sababu ya kiwango cha juu cha seli nyeupe za damu ziitwazo esinofili. Dalili huwa mbaya zaidi usiku na mapema asubuhi au kwa athari ya mazoezi au baridi. Baadhi ya watu wenye ugonjwa huu ni nadra kwa kawaida kuhisi dalili, kwa athari za visababishi, ilhali wengine wanaweza kuwa na dalili zinazotambulika na zinazoendelea.
Hali zinazohusiana
Hali kadhaa za afya hutokea mara nyingi kwa walio na pumu ikiwa ni pamoja na: ugonjwa wa ucheuaji wa astro-esophajeli (GERD), rhinosinusitisi, na apnea inayosumbua wakati wa kulala. Matatizo ya kisaikolojia huwa ya kawaida na wasiwasi unaotokea kati ya asilimia 16–52 na tatizo la sununu katika asilimia 14–41. Hata hivyo, haijulikani iwapo ugonjwa huu husababisha matatizo ya kisaikolojia au iwapo matatizo ya kisaikolojia husababisha pumu.
Visababishi
Ugonjwa huu husababishwa na mchanganyiko wa mwingiliano mgumu na usioeleweka kikamilifu wa kimazingira na kijenetiki. Masuala haya huathiri ukali wake na matokeo yake baada ya matibabu. Inaaminika kuwa ongezeko la hivi karibuni la ugonjwa huu unasababishwa na kubadilika kwa masuala ya kiepijenetiki (kuridhika kando na yanayohusiana na Mfuatano wa DNA) na kubadilika kwa mazingira ya kuishi.
Mazingira
Masuala mengi ya kimazingira yamehusishwa na kutokea kwa pumu na maumivu ikiwa ni pamoja na: alejeni, kuchafuka kwa hewa na kemikali zingine za kimazingira. Kuvuta sigara wakati wa ujauzito na baada ya kuzaa huhusishwa na hatari kuu za dalili zinazofanana na za pumu. aina ya hewa, kutoka kwa magari barabarani au ngazi za juu za ozoni, zimehusishwa na kutokea kwa pumu na ongezeko la ukali wake. Hatari ya mchanganyiko wa ogani fukivu inaweza kuchochea kutokea kwa pumu; uhatarisho wa fomadeidi, kwa mfano, huwa na ushirikiano halisi. Pia, fithaleti katika PVC huhusishwa na ugonjwa huu kwa watoto na watu wazima kama ilivyo kwa viwango vya juu vya hatari ya endotoksini.
Pumu huhusishwa na uhatarisho wa alejeni za ndani ya nyumba. Alejeni za kawaida za ndani ni pamoja na: wadudu wa vumbi, mende, magamba ya wanyama, na kuvu. Juhudi za kupunguza wadudu wa vumbi zimepatikana kutofaa. Maambukizi fulani yanayohusiana na upumuaji yanaweza kuongeza hatari ya kupata pumu yanapopatikana utotoni kama vile: virusi vya sinksia vya upumuaji na virusi vya rhino. Hata hivyo maambukizi mengine yanaweza kupunguza hatari.
Nadharia ya usafi
Matumizi ya antibiotiki mapema maishani yamehusishwa na kutokea kwa pumu. Pia, kuzaa kwa njia ya operesheni ya Siza huhusishwa na ongezeko la hatari (lililokadiriwa kwa asilimia 20–80) ya pumu—ongezeko hili la hatari linahusishwa na ukosefu wa kudhibiti bora wa bakteria ambao mtoto mchanga angepata kutoka kwa njia inayopitia kwenye njia ya uzazi. Kuna uhusiano kati ya pumu na kiwango cha utajiri.
Jenetikia
Historia ya familia ni suala la hatari huku jeni nyingi tofauti zikihusishwa. Iwapo mmoja wa mapacha ataathiriwa, uwezekano wa mwingine kuwa na ugonjwa ni takriban asilimia 25. Kufikia mwisho wa 2005, jeni zilikuwa zimehusishwa na pumu katika idadi sita au zaidi za watu zilizotengana ikiwa ni pamoja na:GSTM1, IL10,CTLA-4, SPINK5,LTC4S, IL4R na ADAM33 kati ya zingine. Nyingi za jeni hizi zinahusiana na mfumo wa kingamwili au urekebishaji wa inflamesheni. Hata kati ya orodha ya jeni zilizodhibitishwa na uchunguzi uliorudiwa, matokeo hayajawa sawa kati ya idadi zote za watu zilizotathminiwa. Mwaka wa 2006 zaidi ya jeni 100 zilihusishwa na pumu katika uchunguzi wa muungano wa jeni moja pekee; mengi yanaendelea kutambuliwa.
Baadhi ya tofauti ya jenetikia unaweza kusababisha ugonjwa unapounganishwa na hatari ya kimazingira. Kwa mfano upolimofi moja ya nunukliotaidi katika eneo la CD14 na hatari ya endotoksini (zao la bakteria). Hatari ya endotoksini unaweza kupatikana kutoka kwa vyanzo kadhaa vya kimazingira ikiwa ni pamoja na moshi wa tobako, mbwa na mashamba. Hatari ya pumu, kisha husababishwa na jenetiki ya mtu na kiwango cha hatari ya endotoksini.