cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahmad Nassir
Utunzi wa mashairi
Mbali na mashairi aliyonayo mwenyewe yako mengine kadha wa kadha yaliyo kwenye maktaba ya vyuo vikuu mbali mbali ulimwenguni kama Ujerumani, Dar es Salaam, London na hata Urusi.
Mbali na ubingwa wa mashairi pia alikuwa na kipawa cha uchoraji. Miongoni mwa kazi zake za uchoraji ni zile zilizokuwa katika vifua za baadhi ya fulana za nyakati hizo za nyuma, kama zile za Cruel world, Cruel hand, Please kiss me na Make love not war.
Tarafa ya Bacanda
Makao makuu yako Bacanda (mji).
Gabriel Abdel El-Metgaly
Anaheshimiwa kama mtakatifu mfiadini.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifodini chake.
Tarafa ya Bacanda
Hapa chini ni majina ya vijiji 8 vya tarafa ya Bacanda na idadi ya wakazi mwaka 2014
Milima Makaleha
thumb|Milima Makaleha kutoka Moalepe Trail (2018). Milima Makaleha (inayojulikana kama [mɐkəlɛhə] au [mɐtəlɛhə] katika Kihawaii) ni safu ya milima ambayo ipo katika kata ya Kauai upande wa mashariki wa funguvisiwa la Hawaii kilichopo Kauai.
Kimo cha juu ni takriban mita 980 (futi 3,215) juu ya usawa wa bahari.
Jina limetokana na mahali panapoitwa Makaleha, neno la Kihawaii ambalo la kikabila kwa kirefu cha neno maka inamaanisha "jicho" na leha inamanisha "kuinua".
Félix Tshisekedi
Félix Antoine Tshisekedi (alizaliwa 13 Juni 1963) ni kiongozi wa chama cha Muungano wa Demokrasia na Maendeleo ya Jamii (UDPS), chama cha zamani na chama cha upinzani cha Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Mwishoni mwa mwaka 2008, Tshisekedi alitajwa kuwa Katibu Mkuu wa UDPS wa mahusiano ya nje. Mnamo Novemba 2011, alipata kiti katika Bunge la Taifa, akiwakilisha mji wa Mbuji Mayi katika mkoa wa Kasai-Mashariki.
Baada ya Fayulu kukata rufaa, tarehe 19 Januari Mahakama Kuu ilithibisha ushindi wa Tshisekedi, ingawa Umoja wa Afrika, Kanisa Katoliki na nchi kama Ufaransa wa Ubelgiji walipinga tena.
Max Kramer
Dk Max Kramer (Cologne, Ujerumani, 8 Septemba 1903 - Pacific Palisades, California, Marekani, Juni 1986) alikuwa mwanasayansi wa Ujerumani aliyefanya kazi katika kampuni ya chuma na silaha ya Ruhrstahl AG. Alikuwa na jukumu la ujenzi wa Fritz X na makombora ya Ruhrstahl X-4 katika miaka ya 1943-1947.
Kramer alipata shahada ya uhandisi wa umeme katika Chuo Kikuu cha Ufundi cha Munich mwaka wa 1926 na alipata udaktari wake katika katika Chuo Kikuu cha Aachen mwaka 1931.
Vital Kamerhe
thumbnail|right|280px|Vital Kamerhe. Vital Kamerhe (alizaliwa 4 Machi 1959) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo na kiongozi wa chama cha Union pour la Nation Congolaise (UNC - Umoja kwa ajili ya Taifa la Kongo).
Alikuwa Rais wa Bunge la Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo tangu mwaka 2006 hadi 2009. Kabla ya hapo alikuwa Waziri wa Habari.
Baada ya kujiuzulu kama Rais wa Bunge, alikuwa mpinzani na kuanzisha UNC. Alikuwa mgombea katika uchaguzi wa rais wa mwaka 2011.
Zizi la kuku
Zizi la kuku au nyumba ya kuku ni nyumba maalumu ambayo kuku au aina nyingine ya ndege huhifadhiwa.
Vital Kamerhe
Tarehe 8 Aprili 2020, Vital Kamerhe, mkuu wa serikali na mshirika mkuu wa kisiasa wa Rais wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo Félix Tshisekedi, alikamatwa na polisi a kupelekwa kizuizini katika gereza kuu la Kinshasa kwa mashataka ya kula rushwa.
Tarehe 11 Juni 2020, Mwanasheria Mkuu wa serikali alidai dhidi ya Kamerhe miaka 20 ya kazi ya kulazimishwa kwa ubadhirifu, miaka 15 kwa ufisadi na hatimaye miaka 10 ya kunyimwa haki za upigaji kura na kutokuwa na sifa.
Mtoto wa jicho
Kuna aina ya mtoto wa jicho ambayo inaweza kusababisha uoni mfupi (myopia), ambayo inamaanisha huwezi kuona vitu vya mbali lakini unaweza kuona vitu vya karibu.
Ikiwa haitatibiwa kwa upasuaji, baadhi ya aina za mtoto wa jicho zinaweza kusababisha upofu (maana yake huwezi kuona kitu chochote). Ugonjwa huu unaweza kutibika kwa kubadilisha lenzi asili na kuweka nyingine ya plastiki kwa njia ya upasuaji mdogo.
Zizi la kuku
Zizi la kuku kwa kawaida lina eneo la ndani ambalo kuku unaweza kulala pamoja na eneo la nje ambalo kuku kutumia muda mwingi kutafuta chakula na kupumzika. Zizi la kuku kawaida hutakiwa kusafisha kila baada ya wiki mbili, na majani na nyasi kubadilishwa kila siku. Usiku kuku hufungiwa ndani ya zizi ili kuwalinda toka kwa maadui kama vile mbwa mwitu na paka. Sakafu ya zizi la kuku kawaida hufunikwa na nyasi na vumbi la mbao.
Vital Kamerhe
Pia aliomba mshtakiwa arudishe kiasi huchukuliwa zilizoibwa, pamoja na adhabu ya kiasi kupatikana katika akaunti ya Kamerhe, mke wake Amida Chatur na wake binti mkwe Soraya Mpiana kati ya miaka 2019 na 2020.
Mto Keria (Embu)
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Zizi la kuku
Dhumuni
Lengo la kuku la kuku ni kulinda kuku kutokana na hali mbaya ya hewa - joto, baridi, upepo na mvua na kuwalinda kutoka kwa maadui zake - hasa mbweha na paka.
Vital Kamerhe
Adhabu hiyohiyo ilidaiwa dhidi ya mfanyabiashara wa Lebanon Sammih Jammal ambaye mwendesha mashtaka aliongeza kutengwa kwa mwisho na marufuku ya upatikanaji wa eneo la kitaifa.
Tarafa ya Toukouzou
Tarafa ya Toukouzou (kwa Kifaransa: Sous-préfecture de Toukouzou) ni moja kati ya Tarafa 5 za Wilaya ya Grand-Lahou katika Mkoa wa Grands-Ponts ulioko kusini mwa Cote d'Ivoire.
Mto Keria (Embu)
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
Felisi na Regula
(walifariki 286) walikuwa askari wa jeshi la Roma ya Kale walioongozwa na Morisi Mtakatifu.
Vital Kamerhe
Ni mara ya kwanza kwa kiongozi wa juu wa nchi hiyo kuhukumiwa kwa maovu yake.
Louis Ameka
Louis Ameka (alizaliwa 3 Oktoba 1996) ni mchezaji wa soka wa Timu ya taifa ya Gabon ambaye anacheza katika klabu iliyopo Ufaransa iitwayo Chamois Niortais na pia hucheza kama kiungo mshambuliaji.
Taasisi ya Wahandisi Tanzania
Taasisi ya Wahandisi Tanzania (IET) ni taasisi isiyolenga faida ambayo dhamira yake ni kukuza taaluma ya uhandisi nchini Tanzania na zaidi.
Mkunga Mfyonzaji
thumb|right|Kinywa cha mkunga mfyonzaji wa bahari, Petromyzon marinus Mikunga wafyonzaji ni wanyama wa oda Petromyzontiformes katika ngeli Hyperoartia wanaofanana na mikunga wa kawaida lakini ni wanyama tofauti sana. Wao ni ukoo wa kale wa samaki bila mataya. Mkunga mfyonzaji aliyekomaa anaweza kuainishwa kwa kuwa na kinywa cha kufyonzia kwa umbo wa mpare kilicho na meno makali. Pamoja na mikunga-ute (ngeli Myxini) wanaunda ngeli ya juu Cyclostomata (maana: wenye kinywa cha mviringo).
Kuna spishi 18 za mikunga wafyonzaji zilizopo. Spishi hizi ni vidusia waladamu na hula kwa kuchochea ndani ya mwili wa samaki wengine ili kufyonza damu yao. Spishi 9 baina hizi huhamia kutoka kwa maji ya chumvi hadi maji baridi ili kuzaliana (baadhi yao pia wana idadi za maji baridi) na tisa wanaishi katika maji baridi tu. Katika ngeli Hyperoartia kuna spishi 20 nyingine zisizofyonza damu na hizi ni spishi za maji baridi. Waliokomaa wa spishi hizi hawali; wanaishi wakila akiba waliyopata kwa njia ya kuchuja chakula kutoka maji wakati walikuwapo lava au amoseti (Kiing. ammocoetes).
Msambazo
Mikunga wafyonzaji huishi zaidi katika maji ya pwani, ingawa spishi kadhaa (k.m. Geotria australis, Petromyzon marinus na Entosphenus tridentatus) husafiri umbali mkubwa kiasi katika bahari wazi kama inavyothibitishwa na ukosefu wao wa kutengwa kwa uzazi kati ya idadi. Spishi kadhaa hupatikana katika maziwa yaliyozungukwa kwa ardhi. Hupatikana katika maeneo mengi ya wastani lakini hawatokei katika Afrika. Lava zao (amoseti) zina uvumilivu mdogo kwa maji ya joto kiasi, ambalo linaweza kueleza kwa nini hawasambawi katika kanda za tropiki.
Mofolojia
Waliokomaa hufanana kijuujuu na mikunga kwa kuwa wana mwili mrefu bila magamba na huweza kuwa na urefu wa sm 13-100. Mikunga wafyonzaji waliokomaa wana macho makubwa, tundu moja la pua juu ya kichwa na matundu saba ya matamvua kila upande wa kichwa, lakini wanakosa jozi za mapezi. Koromeo limegawanyika, sehemu ya chini ikiunda neli ya kupumua ambayo imetengewa kinywa kwa vali inayoitwa velo (velum).
Tarafa ya Toukouzou
Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 2,562.
Vital Kamerhe
Mnamo Julai 24, 2020, kufungua kesi ya rufaa ya Vital Kamerhe, mkuu wa wafanyikazi wa Félix Tshisekedi alihukumiwa kifungo cha miaka 20 gerezani mnamo Juni 2020, kwa utapeli. Lakini kwa kufunguliwa tu, kesi ya rufaa iliahirishwa hadi Agosti 7, 2020 kwa sababu za kiutaratibu. Hivyo hadi sasa ni mshirika mkuu wa rais Félix Tshisekedi.
Mkunga Mfyonzaji
Mofolojia
Tabia za kipekee za kimofolojia za mikunga wafyonzaji, kama vile kiunzo chao cha gegedu, huonyesha kuwa ni kundi la dada la vertebrata wote walio na mataya (Gnathostomata). Mara nyingi huchukuliwa kama kundi la msingi la vertebrata . Badala ya pingili za uti wa mgongo za kweli wana mfululizo wa miundo ya gegedu inayoitwa arkualio iliyopangwa hapo juu ya ugwe wa neva.
Mto Loborio
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Louis Ameka
Kazi ya klabu
Alicheza mpira wa miguu katika klabu ya CF Mounana na Chamois Niortais. Alicheza kwa mara ya kwanza katika timu yake ya taifa ya Gabon mwaka 2017.
Tarafa ya Toukouzou
Makao makuu yako Toukouzou (mji).
Zizi la kuku
Utata
Kumekuwa na utata wa muda mrefu kuhusu mahitaji ya msingi ya zizi la kuku. Falsafa moja, inayojulikana kama "shule ya hewa safi" inasema kwamba kuku wanaweza kuathiriwa na kitendo cha kufungiwa ndani, hewa chafu na giza, hivyo zizi la kuku linatakiwa kuwa na sehemu nzuri ya kupitisha hewa na mwanga. Zizi linapaswa kuwa kama vile mazingira ya nje yalivyo hata wakati wa majira ya baridi. Hata hivyo, wengine wanasema kuwa kuku wakikaa nje ni rahisi kupata magonjwa kutokana na hali ya hewa nje.
Tarafa ya Toukouzou
Hapa chini ni majina ya vijiji 4 vya tarafa ya Toukouzou na idadi ya wakazi mwaka 2014 :
Tarafa ya Ebonou
Tarafa ya Ebonou (kwa Kifaransa: Sous-préfecture de Ebonou) ni moja kati ya Tarafa 5 za Wilaya ya Grand-Lahou katika Mkoa wa Grands-Ponts ulioko kusini mwa Cote d'Ivoire.
Taasisi ya Wahandisi Tanzania
Baadhi ya vitu vyake ni kukuza maendeleo ya jumla ya sayansi na mazoezi ya uhandisi na matumizi yake, na kuwezesha kubadilishana kwa habari na maoni juu ya masomo hayo miongoni mwa wanachama wa Taasisi.
Zizi la kuku
Utata
Hii imesababisha miundo miwili ya zizi la kuku: zizi lenye hewa safi lililozungukwa tu na uzio (hata wakati wa baridi), au zizi lenye milango na madirisha. Hata hivyo, wataalamu wanakubaliana kuwa hewa safi ni muhimu kwa afya ya kuku. Zizi lisilo na hewa safi linaweza kusababisha kiharusi na pia kuwepo kwa hewa ya sumu zizini.
Mto Kiathoni
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
Felisi na Regula
Kufuatana na mapokeo ya karne ya 4 kikosi hicho kilijumlisha wanajeshi Waafrika kutoka Misri ya kusini na Nubia waliotumwa Ulaya wakati wa Kaisari Maximiano wa Roma. Wengi wao walikuwa Wakristo. Katika mapokeo ya sanaa ya Kikristo walichorwa kama Waafrika weusi.
Mto Mabengere
unapatikana katika mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Felisi na Regula
Huko Agaunum (leo Saint-Maurice-en-Valais), karibu na mto Rhone, katika eneo la Uswisi wa leo, walipewa amri ya kujiandaa kwa mapigano dhidi ya waasi na kabla ya mapigano kutoa sadaka kwa Kaisari aliyeheshimiwa kama mungu mmojawapo. Wakristo hao walikataa kutoa sadaka hiyo. Kaisari alipopata habari hii akakasirika akatoa amri kuua kila askari wa kumi katika kikosi. Wakristo walipoendelea kukataa amri ilirudiwa hatimaye karibu kikosi chote kiliuawa pamoja na kiongozi chake Morisi.
Mto Mabengere
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Tarafa ya Ebonou
Mwaka 2014 idadi ya wakazi ilikuwa 25,314.
Makao makuu yako Ebonou (mji).
Hapa chini ni majina ya vijiji 34 vya tarafa ya Ebonou na idadi ya wakazi mwaka 2014 :
• # Adjadon (460)
• # Allekedon (377)
• # Badadon (955)
• # Beugredon (305)
• # Dibou (353)
• # Dokpodon (11 353)
• # Ebonou (2 833)
• # Essonam (338)
• # Gredjibery (214)
Gabrieli VII wa Aleksandria
Gabrieli VII wa Aleksandria (alifariki 1570) kuanzia mwaka 1525 hadi kifo chake alikuwa Patriarki wa Aleksandria (Misri) na Papa wa 95 wa Kanisa la Wakopti ambalo linamheshimu kama mtakatifu.
Tarafa ya Ebonou
• # Kokou (1 628)
Mto Loarengak
ni jina la makorongo mawili yanayopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Felisi na Regula
Ndugu Felisi na Regula walinusurika kwa kukimbia ila wakaja kuuawa baadaye huko Zurich (Uswisi vilevile), inasemekana pamoja na wenzao 66.
Tarafa ya Ebonou
• # Krokrom (4 174)
Mto Loarengak
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Tarafa ya Ebonou
• # Zagbalebe (518)
Felisi na Regula
Waliheshimiwa mapema kama watakatifu wafiadini pamoja na mtumishi wao Esuperansi.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 11 Septemba.
Mto Mabugwe
unapatikana katika mkoa wa Kati, nchini Uganda.
Gabrieli VII wa Aleksandria
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Julai.
Mto Mabugwe
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Machundu
unapatikana katika wilaya ya Hoima, mkoa wa Magharibi, nchini Uganda.
Denise Epoté
Denise Laurence Djengué Epoté (alizaliwa Nkongsamba, 22 Novemba 1954) ni Mkameruni na mkuu wa watangazaji Afrika katika televisheni ya French network,TV5 Monde.
Mto Machundu
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Hatanga
thumbnail|right|200px| Hatanga, river ni mto ulioko Siberia, Urusi wenye urefu wa kilometa 227.
Denise Epoté
Ni mwanamke wa kwanza kutangaza habari kwa lugha ya Kifaransa kwenye televisheni ya taifa, nchini Kameruni CTV, ambayo baadae ilikuja kujulikana kama Cameroon Radio Television CRTV.
Mnamo Januari 2022, Mwishoni mwa bodi ya wakurugenzi ya kikundi cha waandishi wa habari, Denise Epoté aliteuliwa mara tatu kama Mkurugenzi wa Uuzaji wa TV5Monde, PCA ya TV5Monde USA na PCA ya TV5Monde Latin America, akichukua ofisi mnamo Februari 1, 2022.
Maisha
Baba yake na Jean Claude Epoté, alikuwa mtumishi wa umma na mtawala wa kifedha, na mama yake Mizpah Florina Mbella, alifanya kazi kama mtunza hazina wa "Douala". Ambao wote hivi sasa wamestaafu.
Alikuwa mtoto wa kwanza katika familia ya watoto wawili wa kike na wakiume wa wili.Baada ya elimu yake ya sekondari katika shule ya Lycée Général Leclerc mji wa Yaounde,Epoté alichaguliwa kujiunga na kusomea uandishi wa habari katika chuo cha kimataifa cha uandishi wa habari mjini Yaoundé, ambacho kinajulikana kama Graduate School of Science na Yaounde Techniques of Information and Communication. Mnamo mwaka 1991, aliolewa na Mr.Durand aliyekuwa mkurugenzi msaidizi wa kazi za muhimu,ambapo walikuja kuachana baadae.
Kazi
Mwaka 1981, alianza kazi ya uandishi wa habari katika radio ya Kameruni mwaka 1985, alikuwa mwanamke wa kwanza mtangazaji katika mzunguko wa waandishi wa habari nchini Kameruni.Akiwa anatumia lugha ya kiingereza na mtangazaji mwenzake Eric Chinje, wawili hao walikuwa wakisoma habari kwa lugha ya kiingereza kuanzia mwaka 1985 hadi 1993. Aliachana na Radio ya CRTV mwaka 1993, na kuhamia TV5Monde na Radio ya kimataifa ya Ufaransa.
Februari mwaka 2010, Epoté alitunukiwa usiku wa nne wa wajenzi.
Matangazo
Tangu mwaka 1999, Epoté amekuwa mtangazaji mkuu wa kipindi cha wiki kinachoitwa "if you tell me the whole truth". kipindi hicho kilikuwa kimewalenga watu wa afrika waliokuwa na utayari wa malengo ya baadae ya Afrika.
Mwaka 2009, walisherekea miaka kumi ya kipindi hicho, Epoté alifanya kipindi na Rais wa Mali kipindi hicho Amadou Toumani Toure.Tangu hapo Epoté alifanya mahojiano na watu wengi wenye kazi tofauti wakiwemo Andry Rajoelina, Omar Bongo Ondimba, James Alix Michel, General Mohamed Ould Abdel Aziz, na Aminata Traoré.
Ni kiongozi wa watangazaji katika Televisheni ya TV5Monde, na ni mtangazaji mkuu wa kipindi ambacho kinawaruhusu wahandishi wa habari kutoka Ufaransa kuzungumza habari za bara la Africa.
Kila jumapili, amekuwa akitoa mchango wake na malengo yake ya habari za Afrika, kwa wiki zilizo pita, ambayo inafahamika kama Wiki ya Denise Epoté, kwenye radio ya France Internationale.
Tuzo
Mwaka 2014, Epoté alitajwa na shirika la Forbes miongoni mwa watu maarufu kati ya watu mia moja katika bara la Afrika.
Mto Lokoparaparai
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mto Loiya
ni jina la makorongo matatu yanayopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Danièle Boni-Claverie
Danièle Boni-Claverie (alizaliwa mnamo mwaka 1942) ni mwandishi wa habari na mwanasiasa huko nchini Ivory Coast. Alihudumu serikalini katika baraza la mawaziri katika nchi hiyo na alikuwa mwanzilishi na rais wa Jumuiya ya Muungano wa serikali..
Ni binti wa "Alphonse Boni", alizaliwa Tiassalé. Alifanya kazi kama mwandishi wa habari, akiwa mhariri mkuu wa gazeti na kisha kuwa mkuu wa Radiodiffusion Television Ivoirienne (RTI)).
Hapo awali alikuwa mwanachama wa "Democratic Party of Côte d'Ivoire - African Democratic Rally | Democratic Party ya Côte d'Ivoire",. Boni-Claverie aliwahi kuwa Waziri wa mawasiliano katika serikali iliyokuwa ikiongozwa na Daniel Kablan Duncan kutoka 1993 hadi 1999. Alihudumu kama waziri wa wanawake, familia na watoto katika serikali ya Gilbert Aké kutoka 2010 hadi 2011.
Mto Lokhosinyakhori
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Ziwa Qinghai
Ziwa Qinghai ni ziwa kubwa zaidi nchini China. Iko katika Mkoa wa Qinghai uliopata jina lake kutoka kwa ziwa hili. Ziwa Qinghai ni ziwa la chumvi la magadi.
Danièle Boni-Claverie
Alikamatwa mnamo Oktoba 2016 baada ya kushiriki katika maandamano ya kuomba rasimu mpya ya katiba ya nchi hiyo iondolewe.
Mto Lokhosinyakhori
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Ziwa Qinghai
Majina
"Qinghai" inamaanisha ziwa buluu. Ziwa hilo huwa na majina mbalimbali katika lugha za Kimongolia na Kitibeti yanayomaanisha "Ziwa la Buluu".
Jiografia
Ziwa Qinghai liko karibu km 100 magharibi mwa Xining katika nyanda za juu za Tibet kwenye mita 3205 juu ya usawa wa bahari. Lipo kati ya wilaya za Haibei na Hainan za Tibet kaskazini mashariki mwa jimbo la Qinghai katika kaskazini magharibi ya China.
Eneo la ziwa limeonekana kubadilika; limepungua wakati wa karne ya 20 lakini limeongezeka tangu 2004. Mnamo mwaka 2008 ziwa lilikuwa na eneo la km 2 4217. Kina cha wastani ni m 21.
Mito 23 huingia ndani ya Ziwa Qinghai lakini hakuna njia ya maji kutoka, isipokuwa kwa uvukizaji. Kwa njia hiyo ziwa limezidi kuwa ziwa la chumvi lenye magadi mengi. Kwa sasa ziwa huwa na asilimia 14 za chumvi.
Tabianchi
Uso wa mji huganda na kuwa barafu wakati wa majira ya baridi.
Mto Migwe
unapatikana katika wilaya ya Hoima, magharibi mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Tenzi tatu za kale
Kitabu hicho kimeelezea hali ya kihistoria ya kisiasa katika pwani ya Afrika ya Mashariki kikielezea jinsi siasa zilivyokuwa katika miji ya Pate na kugusia maeneo mengine kama visiwa vya Zanzibar na kuzungumzia maisha ya watawala wakubwa waliokuwepo katika karne hizo Sayyid Mansab na tawala nyingine za Kiomani mwaka 1730 hadi 1890.
Ndani ya kitabu hicho, zimeelezwa pia tenzi za kale zaidi ambazo ni Utendi wa Fumo Liyongo, Utenzi wa Mwanakupona na Utenzi wa inkishafi; tenzi hizo zinaweza kutumika kama sehemu ya historia ya miji katika Afrika ya Mashariki katika mambo ya lugha na sanaa ya ushairi
Ndani ya kitabu hicho unapatikana pia wimbo maarufu ulioandikwa na Fumo Liyongo ujulikanao kama Wimbo wa Kijakazi Saada.
Mto Maragua
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Mto Marivoe
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
Argun
thumbnail|right|280px|mto Argun (pia: Ergune, Hailar) ni mto ulioko kati ya Urusi na China, wenye urefu wa kilometa 1,621.
Mto Muhwi
unapatikana katika wilaya ya Hoima, magharibi mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Bruno Tshibala
thumbnail|right|280px|Bruno Tshibala
Pango (kodi)
Pango (kutoka kitenzi "kupanga") au kodi ya kupanga (kwa Kiingereza: lease au rent) ni pesa ambayo inatakiwa kulipwa kwa wakati kadiri ya mkataba kati ya mwenye nyumba au ardhi na anayepanga mali hiyo.
Bruno Tshibala
Bruno Tshibala Nzenze (alizaliwa 20 Februari 1956) ni mwanasiasa wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo aliyekuwa Waziri Mkuu wa nchi hiyo tangu Mei 2017.
Pango (kodi)
Kwa kawaida, kodi ya nyumba za kuishi au jengo la biashara hulipwa baada ya muda fulani ambao mwenye mali ile na anayekodi wamekubaliana. Kutolipa kodi ili huenda anayepanga akafurushwa nje au akachukuliwa hatua za kisheria kwa kutotimiza wajibu wake katika mkataba waliowekeana na mwenye nyumba. Mwenye mali kwa upande wake anafaa ahakikishe kwamba mahala pale pamefanyiwa ukarabati, anawajibika anapotakikana na mpangaji.
Bruno Tshibala
Alianza harakati za kisiasa wakati akiwa mwanafunzi mwezi Aprili 1980 akiwa na umri wa miaka 25 alipoingia chama cha siasa cha Zaire wakati wa utawala wa Mobutu Sese Seko.
Pango (kodi)
Masuala ibuka katika kodi
Hivi leo, biashara ya kukodisha mali imekuwa kubwa sana. Kulingana na Shelter Afrique, kikundi kinachojishughulisha na mambo ya makao mema kwa Waafrika, yakadiriwa kuwa kila mwaka nyumba bilioni mbili hutengenezwa kila mwaka na kukodishwa kwa watu. Mwaka 2016, walikadiri pia kuwa asilimia arobaini (40%) ya Waafrika walikuwa wakiishi katika miji mikuu na kwa hivyo walihitaji kukodishiwa nyumba.
Tunguska ya kati
thumbnail|right|280px|Mto Tunguska ni mto ulioko Siberia, Urusi wenye urefu wa kilometa 1,865.
Bruno Tshibala
Mnamo Desemba 1980, yeye na wabunge kumi na tatu waliandika barua ya kumuomba Rais Mobutu mageuzi ya kidemokrasia wakati nchi ilikuwa bado chini ya mfumo wa chama kimoja.
Bodi ya Wahandisi wa Tanzania
Bodi ya Wahandisi wa Tanzania ni chombo kilichoanzishwa chini ya Sheria ya Usajili wa Wahandisi, Namba 15 ya mwaka 1997. Bodi imepewa jukumu la kuangalia na kudhibiti shughuli za uhandisi na mwenendo wa wahandisi na mashirika ya kandarasi za uhandisi nchini Tanzania, kupitia usajili wa wahandisi na mashirika ya kandarasi ya uhandisi.
Bruno Tshibala
Tarehe 7 Aprili 2017, Rais Joseph Kabila alimteua kuwa Waziri Mkuu na alianza kazi rasmi tarehe 18 Mei 2017.
Pango (kodi)
Mtandao na kodi
Matumizi ya intaneti yamerahisisha utafutaji wa nyumba au ardhi za kukodisha. Wenye mali ya kukodisha wanaweka makala ya mali yao katika mitandao nao wapangaji wanaweza kuwasiliana na wenyewe kwa urahisi zaidi. Kulingana na utafiti uliofanywa na YouGov, asilimia sabini na sita (76%) wanaosaka mali ya kukodi wataangalia kwa mtandao kwanza kama mali wanayotafuta ipo.
Uoni mfupi
alt= Uoni mfupi|thumb|[[Jedwali la uoni mfupi.]] Uoni mfupi (kwa Kiingereza: "near-sightedness, short-sightedness au myopia") ni tatizo ambalo jicho hupoteza uwezo wake wa kuona vitu vilivyo mbali. Hali hii ni ya kawaida sana na mara nyingi hutokea kwa watu wa familia moja.
Inatokea wakati lenzi inakuwa na umbo la kupinda sana kusiko kwa kawaida, au wakati jicho ni refu kupita kiasi, hivyo mwanga unaoingia kwenye jicho huzingatia hatua mbele ya retina, badala ya kuingia kwenye retina. Hii inafanya vitu vya mbali kutoonekana vizuri.
Uoni mfupi wa ghafla unaweza mara nyingi kuwa dalili ya kwanza ya ugonjwa wa kisukari cha aina ya pili.
Mara nyingi, inaweza kutibiwa kwa urahisi kwa kutumia miwani au upasuaji.
Mto Magaga (Uganda Kati)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Griffith Observatory
alt=|border|right|frameless|312x312px Griffith Observatory ni paoneaanga pa Los Angeles, California. Kituo hiki kinapatikana kwenye mteremko unaoelekea kusini mwa mlima Hollywood huko Los Angeles katika hifadhi ya Griffith.
Ekari 3,015 (km za eneo 12.20) ya ardhi iliyozunguka uchunguzi lilipatiwa Jiji la Los Angeles na Griffith J. Griffith mnamo tarehe 16 Disemba 1896.
Griffith aliandika maelezo ya kina kuhusu kituo hicho. Katika kuandaa mipango, aliwasiliana na Walter Adams, mkurugenzi wa baadaye wa Mount Wilson Observatory na George Ellery Hale, ambaye pamoja na Andrew Carnegie) waligundua darubini ya kwanza ya anga huko Los Angeles.
Ujenzi wa kituo hiki ulianza mnamo tarehe 20 Juni 1933 katika usimamizi wa wahandisi wa ujenzi, John C. Austin na Frederick M. Ashley na kumalizika tarehe 14 Mei 1935.
Mto Lokore
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Habiba Dembele
Habiba Dembélé Sahouet ni mwandishi wa habari na mtangazaji wa runinga wa nchini Ivory Coast. Kwa sasa ni mtangazaji wa habari za runinga  13 heures  na  20 heures  kwenye idhaa kuu ya La Première (RTI), iliyoko Abidjan.
Mnamo Februari 11, 2008, moto ulizuka katika studio wakati alipokuwa akipiga picha ya "20 heures", na kumlazimisha akimbie jengo hilo. Moto ulidhuru baadhi ya studio lakini uliweza kuzuiwa na zimamoto.
Freedom Neruda
Freedom Neruda  (jina la kuzaliwa Tiéti Roch d'Assomption, 15 Agosti, 1956, Duékoué, Côte d'Ivoire) ni mwandishi wa habari wa nchini Ivory Coast.
Mnamo 1996, alifungwa kwa kashfa ya uchochezi baada ya kuandika nakala ya kejeli kuhusu Rais wa Ivory Coast Henri Konan Bédié. Mwaka uliofuata, alishinda Tuzo za Uhuru wa Vyombo vya Habari vya Kimataifa vya CPJ | Tuzo ya Uhuru wa Vyombo vya Habari vya Kimataifa kutoka kwa Kamati ya Kulinda Wanahabari, na mnamo 2000, alitajwa kama mmoja wa Taasisi ya Habari ya Kimataifa 50 Mashujaa wa Uhuru wa Vyombo vya Habari Ulimwenguni miaka 50 iliyopita.
Usuli
Neruda ni mwanafunzi wa chuo kikuu cha Abidjan. Baada ya kuhitimu, alifanya kazi kama mwalimu wa hesabu wa shule ya upili hadi 1988.
Baada ya jaribio lisilofanikiwa la kuanzisha gazeti lake la kujitegemea,  La Chronique du Soir , Neruda alikubali kuchukua "" La Voie "iliyoanzishwa mnamo 1991. Neruda akiwa mhariri mkuu wake,  La Voie  iliendelea kuwa gazeti huru linalouzwa zaidi nchini nyingi duniani. Jarida hilo mara kwa mara lilikuwa likiangazia serikali kuu ya Rais Bédié, na kusababisha mashtaka kadhaa ya korti kwa mashtaka ya kashfa na vifungo vya gerezani kwa wafanyikazi wasiopungua sita wa wahariri. Mnamo 1995, ofisi za karatasi zilichomwa moto, lakini hakuna mtu aliyejeruhiwa.
"" Il maudit l'ASEC "" jaribio
Mnamo 18 Desemba 1995,  La Voie  aliandika nakala juu ya upotezaji wa Ivorian ASEC Mimosas kwa Afrika Kusini n Orlando Pirates katika fainali za Chama cha mpira wa miguu | mpira wa miguu Ligi ya Mabingwa Afrika. Mwambao wa pembeni wa mwandishi Emmanuel Koré, uliokuwa na kichwa " Il maudit l'ASEC " ("Alilaani / kushtaki ASEC"), kwa utani alipendekeza kwamba bahati mbaya ya uwepo wa Rais Bédié imesababisha kushindwa kwa timu; nakala hiyo pia ilicheza juu ya itikadi kutoka kwa fasihi za Bdidié zilizochaguliwa tena za mwaka uliopita, ambapo aliahidi kuleta "bahati nzuri" kwa taifa. Ingawa ubao wa pembeni ulikuwa moja ya ukosoaji mbaya sana wa serikali ya Bédié ambayo ilionekana katika "La Voie", kwa kumtaja rais waziwazi, ilileta changamoto moja kwa moja kwa sheria ya 1991 inayoruhusu serikali kushtaki "watu wanaowatukana maafisa wa serikali au ofisi" kwa udhalilishaji wa jinai.
Mkurugenzi wa uchapishaji wa Koré na "La Voie" Abou Drahamane Sangar walikamatwa muda mfupi baada ya nakala hiyo kutokea. Hati pia ilitolewa kwa Neruda, ambaye alikwepa kukamatwa kwa siku kadhaa kupanga matunzo kwa mtoto wake wa miaka kumi. Mnamo 2 Januari 1996, Neruda alijielekeza katika kituo cha polisi na pia alikamatwa. Mnamo tarehe 11 Januari, Neruda, Koré na Sangar walitiwa hatiani kwa "makosa dhidi ya mkuu wa nchi" na kuhukumiwa kifungo cha miaka miwili kila mmoja.
Utambuzi wa kimataifa
Mnamo Novemba 1997, miezi 10 baada ya kuachiliwa huru, Neruda alipewa Tuzo ya Uhuru wa Kimataifa wa Wanahabari wa Kamati ya Kulinda Wanahabari, "an annual recognition of courageous journalism".
Ugonjwa wa Charcot
Hujulikana kama ugonjwa wa Charcot kutokana na jina la Jean-Martin Charcot, mwanasayansi wa neva wa Ufaransa ambaye kwa mara ya kwanza aliielezea kuhusu ugonjwa huu mwaka wa 1869.
Mtu aliye na ugonjwa huu hukosa tishu za misuli na hisia ya kugusa sehemu mbalimbali za mwili wake.
Mto Lokopel
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Mto Matakari (Embu)
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
Andrew Robertson
thumb|255x255px|Robertson akiwa Dundee united Andrew Robertson (alizaliwa 11 Machi 1994) ni mchezaji wa soka wa Scotland ambaye anacheza kama beki wa kushoto wa klabu ya Liverpool F.C. na timu ya taifa ya Scotland.
Mto Mbonjuki
unapatikana katika kaunti ya Embu, katikati ya Kenya.
Andrew Robertson
Maisha
Robertson alianza kazi yake na Queen Park FC huko Scotland mwaka 2012 kabla ya kujiunga na Dundee United mwaka ujao. Alijiunga na Hull City mwezi Julai 2014 kwa ada ya £ milioni 2.85, baadae alijiunga na Liverpool mwezi Julai 2017 kwa ada ya £ milioni 8.
Aliisaidia timu yake kufika mpaka fainali ya ligi kuu ya mabingwa wa Ulaya mwaka 2018-19.
Mto Mbonjuki
Maji yake yanaishia katika mto Tana ambao ndio mrefu kuliko yote nchini na unaishia katika Bahari ya Hindi.
Mto Musanga (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Hoima, magharibi mwa Uganda.
Orodha ya milima ya mkoa wa Simiyu
Orodha ya milima ya mkoa wa Simiyu inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya milima ya eneo hilo la Tanzania Kaskazini.
Mlipuko wa virusi vya corona 2019-20
alt=|thumb|450px|Mlipuko wa Virusi vya Korona duniani. Mlipuko wa Virusi vya Korona (kwa Kiingereza: Coronavirus) ulibainika rasmi tarehe za katikati za mwezi Desemba mwaka 2019 katika mji wa Wuhan huko China ya kati. Ulikuwa kikundi cha watu wenye nimonia bila chanzo kinachoeleweka. Ulibanika baadaye kama aina mpya ya virusi vya korona.
Tarehe 20 Januari 2020 Waziri Mkuu wa Uchina Li Keqiang alitoa wito wa kutia juhudi katika kukomesha na kudhibiti janga la nimonia lililosababishwa na virusi vya korona. Kufikia tarehe 23 Machi, 2020, kesi 337,000 zimethibitishwa,
Mto Musanga (Uganda)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mlipuko wa virusi vya corona 2019-20
Kumekuwa na majaribio ambayo yameonyesha kesi zaidi ya 6000 zilizothibitishwa nchini Uchina, ambazo baadhi zao ni za wafanyakazi wa huduma ya afya.
Mto Lolim
ni korongo linalopatikana katika kaunti ya Turkana, kaskazini magharibi mwa Kenya (eneo la Bonde la Ufa la Afrika Mashariki).
Mlipuko wa virusi vya corona 2019-20
Katikati ya Februari 2020 maswali mengi kuhusu virusi hivi vilibaki bila jibu, lakini Shirika la Afya Duniani lilitoa tathmini kuwa
Kufikia tarehe 11 Julai 2020, zaidi ya watu milioni 12.5 walithibitishwa kupatwa na COVID‑19 katika nchi na maeneo 188 duniani kote. Kati yao waliofariki ni zaidi ya 560,000 na waliopona ni zaidi ya milioni 6.89.
Mto Lolim
Maji yake yanaishia katika ziwa Turkana.
Mlipuko wa virusi vya corona 2019-20
Historia
Kuna nadharia kadhaa kuhusu kesi ya kwanza ilitoka lini. Kwa mujibu ya ripoti ya serikali ya Uchina isiyochapishwa, kesi ya kwanza inaweza kufuatiliwa mnamo 17 Novemba 2019; mtu huyo alikuwa raia wa jimbo la Hubei wenye miaka 55. Kulikuwa na wanaume wanne na wanawake watano walioripotiwa kuambukizwa mwezi Novemba, lakini wao wote si kesi ya kwanza. Kuanzia mwezi Desemba, idadi ya kesi huko Hubei iliongezeka pole pole, kufikia 60 mnamo 20 Desemba na angalau 266 mnamo 31 Desemba. Kwa mujibu ya vyanzo rasmi vya Kichina, nyingi za kesi hazikuunganishwa na soko la samaki, lililouza wanyama hai. Mwezi Mei 2020, George Gao, Mkurugenzi wa kituo cha Kichina kwa ajili ya kudhibiti na kuzuia magonjwa (CDC), alisema sampuli za wanyama zilizokusanyika sokoni humo zilipima hasi kwa virusi hivyo, kuonyesha kwamba ingawa soko lilikuwa chanzo cha kesi nyingi, halikuwa chanzo cha mlipuko wa kwanza.
Mnamo 24 Desemba, hospitali kuu ya Wuhan ilitumia maabara ya Vision sampuli. Tarehe 27 na 28 Desemba, Vision ilitoa taarifa hospitali hiyo na CDC ya kichina, ikionyesha virusi vipya. Kundi la nimonia yenye sababu isiyojulikana liliangaliwa tarehe 26 Desemba na kutibiwa na daktari Zhang Jixian katika hospitali Hubei Provincial, na aliambia Wuhan CDC tarehe 27 Desemba juu ya kundi hilo. Tarehe 30 Desemba, ripoti ya kupima iliyotumia hospitali ya Wuhan kutoka maabara CapitalBio Medlab iliripoti matokeo ya chanya kwa SARS, lakini hayo hayakuwa sahihi, iligunduliwa baadaye.
Ripoti hiyo ilisababisha kundi la madaktari katika hospitali ya Wuhan Central kutoa tahadhari kwa wenzao na mamlaka ya hospitali juu ya matokeo. Jioni hiyo, Tume ya afya ya Wuhan ilitoa taarifa taasisi mbalimbali za afya juu ya "matibabu ya nimonia yenye sababu isiyojulikana". Manane wa madaktari hao, wakiwemo Li Wenliang, baadaye walionywa na polisi kwa kueneza “uvumi wa uongo,” na mwengine, Ai Fen, alikemewa na wakuu wake kwa kupiga king’ora .Serikali ya Uchina iliwaadhibu Ai Fen, Li Wengliang, na madaktari wengine ambao walijaribu kuonya umma mwezi Desemba kuhusu virusi hivyo. Li Wengliang alikufa kutokana na COVID-19 tarehe 7 Februari. Hospitali zote nchini ziliweka chini ya utawala wa chama cha kikomunist mwaka 2018
Tume ya afya ya Wuhan ilitangaza habari za ugonjwa wa mapafu wenye sababu isiyojulikana tarehe 31 Desemba, na kuthibitisha kesi 27 — kutosha ili kuanzisha uchunguzi. Wakati wa awamu za mapema za mlipuko, idadi ya kesi iliongezeka mara mbili kila siku saba na nusu. Mnamo mwanzo na katikati ya Januari 2020, virusi vilienea hadi mikoa mingine ya Kichina, kusaidiwa na uhamiaji kuhusu siku kuu ya mwaka mpya ya kichina kwa sababu Wuhan ni kitovu kikubwa cha usafiri. Tarehe 20 Januari, Uchina iliripoti kesi mpya karibu na 140 kwa siku moja, zikiwemo watu wawili mjini Beijing na mmoja huko Shenzhen. Baadaye takwimu rasmi zilionyesha watu 6,174 tayari wameshakuwa na dalili, na watu zaidi huenda waliambukizwa. Ripoti ya Lancet tarehe 24 Januari iliashiria maambukizo miongoni mwa binadamu, ilipendekeza sana vifaa vya kinga binafsi kwa wafanyakazi wa afya, na kusema kupima kwa virusi kulikuwa muhimu kutokana na "uwezekano wa janga". Tarehe 30 Januari, shirika la WHO lilitangaza Coronavirus vilikuwa dharura ya afya ya kimataifa.
Tarehe 31 Januari 2020, Italia ilikuwa na kesi zake za kwanza zilizothibitishwa, watalii wawili waliotoka Uchina. Kuanzia tarehe 13 Machi 2020, shirika la WHO lilizingatia Ulaya kama katikati ya janga. Tarehe 19 Machi 2020, Italia ilipitisha Uchina kama nchi yenye vifo vingi zaidi. Tarehe 26 Machi, Marekani ilipitisha Uchina na Italia kama nchi yenye idadi kubwa zaidi ya kesi zilizothibitishwa duniani. Utafiti unaonyesha kesi nyingi zaidi mjini New York zilitoka wasafiri wanaotoka Ulaya, badala ya kutoka Uchina au nchi nyingine za Asia. Upimaji upya wa sampuli zilizokusanyika mapema uligundua mtu mmoja nchini Ufaransa ambaye alikuwa na virusi tarehe 27 Desemba 2019 na mtu mmoja huko Marekani ambaye alikufa kutokana na COVID-19 tarehe 6 Februari 2020.
Zaidi ya nchi 120 zimeunga mkono uchunguzi wa asili ya mlipuko wa COVID-19. Mwanzoni Uchina ilipambana na juhudi zao na ilitisha kulipiza kisasi cha kiuchumi kwa nchi zilizotoa mwito huu. Lakini mnamo Mei Uchina hatimaye ilikubali kushirikiana na uchunguzi huo.
Mnamo 11 Septemba 2020, zaidi ya kesi milioni 28.2 zimeripotiwa kote duniani; zaidi ya watu 910,000 wamekufa na zaidi ya watu milioni 19 wamepona.
Uenezi wa Covid-19 nje ya China
350px|thumb|Uenezi wa virusi vya SARS-Covid-19 duniani (ramani inasahihishwa kila siku) Idadi ya watu waliothibitishwa kuwa na maambukizi {{legend|#510000| zaidi ya 10,000}} {{legend|#900000| 1,000–9,999}} {{legend|#c80200| 100–999}} {{legend|#ee7070| 10–99}} {{legend|#ffC0C0| 1–9}} (Tarehe 16 Machi mtu wa kwanza alipatikana nchini Tanzania) alt=|thumb|350px|Mlipuko wa Virusi vya Corona duniani hadi 2 Machi 2020. Hadi mwisho wa Januari 2020 takriban watu 10,000 waliambukizwa, idadi ya vifo ilikuwa mnamo 200. Virusi vilienea hadi nchi nyingine kwa njia ya abiria wa ndege za kimataifa. Wakazi wa Wuhan na miji mingine ya China yenye wagonjwa wamekataliwa kuondoka kwao baada ya hali ya karantini kutangazwa. .
Maambukizi ya kwanza ya ndani ya virusi hivi nje ya Uchina yalitokea Vietnam kati ya wanafamilia, wakati maambukizi ya kwanza ya ndani ambayo hayakuhusisha familia yalitokea Ujerumani, tarehe 22 Januari, wakati mwanamume mmoja wa Kijerumani alipata ugonjwa huo kutoka kwa mgeni wa China kwenye kikao cha biashara.
Kesi nyingine zilizothibitishwa mapema ziliripotiwa huko Thailand, Korea Kusini, Japani, Taiwani, Makau, Hong Kong, Marekani (Everett, Washington na Chicago), Singapore, Vietnam, Ufaransa, Italia na Nepali.
Katika Februari 2019 virusi viliendelea kuenea nje ya China, kupitia watu waliosafiri baina ya China na nchi nyingine. Tabia ya virusi kutosababisha ugonjwa mkali kwa wengi ilikuwa msingi kwa uenezaji usiotambuliwa mwanzoni hadi kufikia watu waliogonjeka vibaya. Milipuko ya kwanza ilionekana katika Iran, Korea Kusini na Italia ambako serikali zilitangaza hali ya karantini kwa maeneo kadhaa. Kufikia mwisho wa mwezi huo, wagonjwa wa nchi nyingine kwa pamoja walikuwa wamezidi wale wa China.
Katika Machi 2020 idadi ya maambukizi mapya ilipungua nchini China na Korea Kusini lakini iliongezeka Ulaya na kuanza kusambaa Marekani. Katika Ulaya Italia ilikuwa nchi iliyoathiriwa vibaya zaidi; serikali ilifunga shule zote pamoja na maduka yasiyo ya chakulas na dawa na kupiga marufuku mikusanyiko yote, ikiwemo ile ya ibada. Hatua kama hizo zilichukuliwa pia katika nchi nyingine. Katika Asia ya Magharibi nchi iliyoathiriwa vibaya zaidi ni Iran.
Kwa jumla si rahisi kupata picha kamili ya uenezi halisi wa virusi hivi. Ilhali dalili za ugonjwa zinafanana na mafua ya kawaida na kifua kikuu, inawezekana mara nyingi maambukizi hayakutambuliwa. Kwa sababu hiyo makadirio ya asilimia ya watu wanaokufa yanatofautiana kati ya nchi na nchi.
Tarehe 11 Machi 2020 Shirika la Afya Duniani ilitamka uenezi wa virusi umefikia ngazi ya pandemia, yaani epidemia (mlipuko) katika nchi nyingi za dunia.
Katikati ya mwezi Machi 2020 idadi ya wagonjwa iliongezeka sana katika nchi za Ulaya. Marekani ilizuia wasafiri kutoka Ulaya kuingia. Nchi mbalimbali, pamoja na Ujerumani, zilianza kufunga shule na kukataza mikutano yote yaliyolenga zaidi ya watu 100-500, kwa hiyo kufunga mechi za mpira wa miguu au michezo mingine, pamoja na hoteli na sinema. Kampuni mbalimbali ziliamuru wafanyakazi kukaa nyumbani na kutekeleza shughuli kupitia kompyuta pekee. Tarehe 14 Machi Denmark na Poland zilifunga mipaka kwa wote wasio raia wao, kwa kuamuru raia waliorudi wapaswe kukaa karantini wiki 2.
Kwa jumla serikali zilitangaza kwamba asilimia kubwa ya wananchi wataambukizwa zikiona changamoto kuchelewesha mchakato wa maambukizi ili wale wataokuwa wagonjwa sana wasijitokeze mara moja lakini polepole ili waweze kuhudumiwa hospitalini.
Kufikia tarehe 23 Machi jumla ya waliothibitishwa kupatwa na virusi ilifikia 339,645 na vifo 14,717 kati nchi zaidi ya 40.
Takwimu za tarehe 27 Machi zinaonyesha waliopatwa kwa hakika ni walau 536,000 na kati yao walau 24,100 wamekufa kwa ugonjwa huo. Idadi kubwa ya walioambukizwa nchi kwa nchi imekuwa ile ya Marekani.
Kufikia tarehe 13 Aprili walioambukizwa walifikia 1,850,000 na waliofariki dunia 114,000.
Kufikia tarehe 2 Juni walioambukizwa walifikia 6,325,303 na waliofariki dunia 377,469.
Afrika
Mwanzoni mwa Machi 2020 hakukuwa na taarifa ya maambukizi mengi ndani ya Afrika. Wataalamu walijadiliana kama hilo ni jambo linalotokana na kukosa vifaa vya kupima na kutambua ugonjwa, au kama kuna sababu ya ugonjwa kutoenea katika Afrika. Wagonjwa wengi waliotambuliwa kusini kwa Sahara ni wasafiri waliofika kutoka nchi za nje.
Hadi 12 Machi wagonjwa walithibitishwa hasa katika Afrika Kaskazini: Misri wagonjwa 67 (1 alifariki), Algeria 20 (0), Moroko 6 (1) na Tunisia 7 (0). Upande wa kusini wa Sahara taarifa zilipatikana hasa kutoka Afrika Kusini walipotambulia wagonjwa 17 (0), wengi wao watu waliorudi kutoka safari za Italia. Togo ilikuwa na mgonjwa 1 (0) aliyethibitishwa, Senegal 4 (0), Nigeria 2 (0), Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo 1 (0), Kamerun 2 (0), Burkina Faso 2 (0)
Tarehe 15 Machi jioni mtu wa kwanza alithibitishwa Tanzania ameambukizwa; msafiri aliyeleta virusi vya ugonjwa huo ni mwananchi aliyefika Arusha kutoka Ubelgiji na ambaye baadaye alipona. Hadi tarehe 30 idadi rasmi ilifikia waambukizwa 19. Wengi waliambukizwa nje ya nchi wakagundulika baada ya kufika Tanzania. Tarehe 31 Machi 2020 Mtanzania wa kwanza alifariki huko Dar es Salaam. Waliobaki na virusi ni watu 17 kwa mujibu wa Waziri wa Afya.
Kenya kulikuwa na maambukizi 31 na kifo cha kwanza.
Hadi tarehe 13 Aprili katika Afrika Bara nchi pekee isiyothibitisha maambukizi ilikuwa Lesotho, mbali ya Sahara Magharibi na visiwa mbalimbali, kama Komoro.
Kufikia tarehe 2 Juni walioambukizwa walifikia 152,442 na waliofariki dunia 4,344 katika nchi 54.
Majibu ya kitaifa
Jumla ya nchi na maeneo 188 yamekuwa na angalau kesi moja ya COVID-19 hadi sasa. Kutokana na janga la Ulaya, nchi nyingi katika eneo la Schengen zimezuia harakati huru na kuweka udhibiti wa mipaka. Majibu ya kitaifa yamejumuisha maagizo ya kukaa nyumbani au ufungaji.
Hadi 26 Machi, watu 1,700,000,000 duniani kote walikuwa chini ya aina ya ufungaji, idadi ambayo iliongezeka hadi watu 3,900,000,000 mnamo wiki ya kwanza ya mwezi Aprili-zaidi ya nusu ya idadi ya watu duniani.
Kufikia mwisho wa mwezi Aprili, watu takriban 300,000,000 walikuwa chini ya maagizo hayo katika mataifa ya Ulaya, zikiwemo Italia, Uhispania, Ufaransa, na Uingereza, wakati watu wapatao 200,000,000 walikuwa chini ya ufungaji katika Amerika Kusini. Watu takriban 300,000,000, au asilimia 90 ya idadi ya watu, walikuwa chini ya aina fulani ya ufungaji katika Marekani, watu 100,000,000 huko Ufilipino, watu 59,000,000 nchini Afrika Kusini, na watu 1,300,000,000 wamekuwa chini ya ufungaji nchini India. Mnamo 21 Mei maambukizo 100,000 mapya yalitokea duniani kote, na tangu mwanzo wa janga hilo. Mnamo Augosti kumekuwa na zaidi ya kesi 26,000,000 duniani.
Asia
Tarehe 19 Mei 2020, kesi zimeripotiwa nchini kote kwa Asia isipokuwa Turkmenistan na Korea Kaskazini, ingawa pengine nchi hizi zina kesi pia. Licha kuwa eneo la kwanza duniani lililoathiriwa na mlipuko huo, itikio ya mapema ya baadhi ya mataifa ya Asia, hasa Korea Kusini, Taiwan, na Vietnam, imeziruhusu kufanya vizuri kuliko nchi nyingine.
Uchina
Inawezekana kupata asili ya kesi ya kwanza iliyothibitishwa ya COVID19 mnamo 1 Desemba 2019 mjini Wuhan; Ripoti moja isiyothibitishwa inaonyesha kesi ya mapema ilionekana tarehe 17 Novemba. Daktari Zhang Jixian aliona kundi la ugonjwa wa mapafu wenye sababu isiyojulikana tarehe 26 Desemba, ambapo hospitali yake ilitoa taarifa Jianghan CDC tarehe 27 Desemba. Upimaji wa awali wa kijenetiki wa sampuli za wagonjwa tarehe 27 Desemba 2019 walionyesha uwepo wa Coronavirus kama SARS. Ilani ya umma ilitolewa na Tume ya afya ya Wuhan, tarehe 31 Desemba, kuthibitisha kesi 27 na kupendekeza kuvaa barakoa. Shirika la WHO liliambiwa siku hiyo hiyo. Kama taarifa hizi zilitokea, madaktari katika Wuhan walionywa na polisi juu ya "kueneza uvumi" kuhusu mlipuko. Tume ya afya ya Taifa ya Uchina ilisema hakukuwa na "ushahidi wazi" wa usambazaji wa binadamu ingawa madaktari mengi wamaangalia usambazaji huo ulikuwa ukifanyika. Katika mkutano siri tarehe 14 Januari, maafisa wa Uchina walisema kwa faragha kwamba maambukizo ya binadamu kwa binadamu yaliwezekana, na maandalizi ya janga yalihitajika. Katika taarifa iliyotolewa mnamo 14 – 15 Januari, Kamisheni ya afya ya Wuhan ilisema uwezekano wa maambukizo ya binadamu kwa binadamu haukuweza kupuuza.
Tarehe 20 Januari, Tume ya afya ya Taifa ya Uchina ilithibitisha maambukizo ya binadamu kwa binadamu. Siku hiyo hiyo, Katibu Mkuu wa chama cha kikomunisti Xi Jinping na Mkuu wa Baraza la serikali, Li Keqiang, walitoa taarifa zao za kwanza kuhusu virusi, wakisema kwamba wale walioishi maeneo hayo wajitenge, kudumisha ubali wa kijamii, na kuepuka kusafiri. Wakati wa kipindi cha kusafiri kuhusu mwaka mpya wa kichina, mamlaka za nchi ziliagiza ufungaji wa mji wa Wuhan. Tarehe 10 Februari serikali ya Uchina ilizindua kampeni kali sana iliyoelezwa na kiongozi mkuu na Katibu Mkuu wa chama cha kikomunisti Xi kama "vita vya watu" ili nchi hiyo idhibiti virusi. Katika "karantini kubwa zaidi katika historia ya binadamu", tarehe 23 Januari usafiri wote kuingia na kuondoka mjini Wuhan ulisimamishwa na baadaye marufuku hizo zilipanuliwa kwa miji kumi na mitano jimboni Hubei kuathiri watu 57,000,000. Matumizi ya gari binafsi yalipigiwa marufuku jijini. Sherehe za mwaka mpya (tarehe 25 Januari) pia zilifutwa. Mamlaka ilitangaza ujenzi wa hospitali ya muda, Huoshenshan, iliyokamilika katika siku kumi. Baadaye Hospitali ya Leishenshan ilijengwa kuwalaza wagonjwa wengine. Uchina pia iligeuka vituo vingine katika Wuhan, kama vile vituo vya maktaba na viwanja, katika hospitali za muda.
Tarehe 26 Januari, serikali ilianzisha hatua zaidi za kudhibiti coronavirus, zikiwemo kutoa maazimio ya afya kwa wasafiri na kupanua sikukuu ya tamasha la spring. Vyuo vikuu na shule nchini kote pia zilifungwa. Mikoa ya Hong Kong na Macau ilianzisha hatua kadhaa, hasa kuhusu shule na vyuo vikuu. Hatua za kazi za mbali ziliwekwa katika mikoa kadhaa. Vizuizi vya usafiri vilitekelezwa kuingia na kuondoka jimboni Hubei. Usafiri wa umma ulibadilishwa, na makumbusho kote nchini yalifungwa kwa muda. Udhibiti wa harakati za umma ulifanyika katika miji mingi, na inakadiriwa kuwa watu 760,000,000 (zaidi ya nusu ya watu nchini) walikabiliwa na aina fulani ya kizuizi cha kwenda nje. Mnamo Januari na Februari 2020, wakati wa kilele cha mlipuko katika Wuhan, watu karibu na 5,000,000 walipoteza kazi zao. Wengi wa wafanyakazi wahamiaji takriban 300,000,000 wamekuwa walikwama nyumbani mikoani mbalimbali au jimboni Hubei.