cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hamed bin Mohammed el Murjebi
Mfanyabiashara
Akiwa na umri mdogo, Hamad aliongoza kundi la wanaume 100 kwenda Afrika ya Kati kutafuta watumwa na pembe za ndovu. Baada ya kuvamia maeneo mengi alirudi Zanzibar kuimarisha vyanzo vyake na kukusanya watu wa kumsaidia ili arudi bara. Hapa alipokea jina la Tippu Tip. Kwa mujibu wake mwenyewe, jina hilo lilitokana na mlio wa bunduki yake wa 'tiptip.
Alipanga misafara ya mahamali waelfu akipeleka bidhaa kutoka Bagamoyo kupitia Tabora hadi Ujiji kwa Ziwa Tanganyika na ndani ya Kongo. Bidhaa alizobeba alizitumia kujipatia pembe za ndovu na watumwa; watumwa walisaidia kubeba pembe za ndovu njia ya kurudi hadi pwani. Hamed alitajirika sana. Athira yake ilipanuka katika Kongo ya Mashariki hadi alitawala eneo kubwa sana.
Kiagta cha Cagayan
Kiagta ya Cagayan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Cagayan imehesabiwa kuwa watu 780. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Cagayan iko katika kundi la Kifilipino.
Hamed bin Mohammed el Murjebi
Kukutana na wapelelezi Wazungu
Hamed akapata jina huko Ulaya kwa sababu alikutana na wasafiri na wapelelezi Wazungu kama David Livingstone, Veney Cameron, Henry Morton Stanley, Eduard Schnitzer (Emin Pascha), Hermann von Wissmann na Wilhelm Junker ambao mara nyingi walipata misaada muhimu kutoka kwake. Kati ya mwaka 1884 na 1887 alikuwa mtu mwenye mamlaka katika sehemu kubwa za Mashariki ya Kongo.
Gavana wa Mfalme wa Ubelgiji
Wabelgiji walipoanza kujenga ukoloni wao Kongo walimkuta kama mtawala wa Kongo ya Mashariki wakapatana naye na kumpa cheo cha gavana ya Mkoa wa Chutes Stanley ("maporomoko ya Stanley", leo Kisangani) mwaka 1887 alichoshika kwa miaka michache.
Mwanzoni mwa 1887, Stanley aliwasili Zanzibar na kumtaka Hamad awe gavana wa Wilaya ya Stanley Falls kwenye Dola Huru la Kongo, iliyokuwa koloni binafsi la mfalme wa Ubelgiji. Mfalme Leopold II wa Ubelgiji na Sultani Barghash bin Said wa Zanzibar walikubaliana na tarehe 24 Februari 1887, Hamad alikubali. Wakati huohuo alikubali kuongoza safari za Stanley ili kwenda kumuokoa Mjerumani Emin Pasha (E. Schnitzer), gavana wa Kiosmani wa Equatoria (eneo la Misri ya Kiosmani, Sudan Kusini ya leo).
Kurudi Zanzibar
Mabadiliko ya ukoloni yaliharibu biashara yake akarudi Zanzibar 1890/1891 alipobaki bila misafara mipya hadi kifo chake mwaka 1905.
Hamed amejipatia nafasi katika historia ya Afrika ya Mashariki kwa kuandika yeye mwenyewe tawasifu au kumbukumbu ya maisha yake. Katika lugha ya Kiswahili ndio mfano wa kwanza wa tawasifu. Pia ni mfano wa pekee wa kumbukumbu ya kimaandishi ya matokeo ya siku zile zisizoandikwa na Mzungu lakini na mwenyeji. Aliandika kwa lugha ya Kiswahili akitumia mwandiko wa Kiarabu. Mfasiri katika Ukonsuli wa Ujerumani kwenye kisiwa, Heinrich Brode alinakili muswada wake kwa herufi za Kilatini na kuongeza tafsiri ya Kijerumani iliyochapishwa huko Berlin katika sehemu mbili mwaka 1902 na 1903,.
Brode alitumia kazi hiyo kutunga kitabu chake juu ya Hamed kilichochapishwa mwaka 1905 na kutafsiriwa kwa Kiingereza mwaka 1907.
Vita ya Waarabu katika Kongo na kuporomoka wa urithi wa Tippu Tip
Tippu Tip alipoondoka Kongo, uwezo wa Dola Huru la kikoloni la Mfalme Leopold bado ulikuwa hafifu sana katika sehemu za mashariki. Mamlaka ilikuwa mkononi mwa Waarabu au Waswahili waliofanya biashara ya pembe za ndovu na watumwa kwenda Zanzibar. Kati yao walikuwa Sefu bin Hamed, mwana wa Tippu Tip, na mfanyabiashara aliyejulikana kwa jina la Rumaliza katika maeneo upande wa magharibi ya Ziwa Tanganyika.
Mwaka 1892 Sefu bin Hamed alishambulia Wabelgiji waliofanya biashara ya pembe za ndovu iliyokuwa hatari kwa biashara ya Waswahili. Serikali ya koloni ya Dola Huru la Kongo ilituma kikosi chini ya kamanda Francis Dhanis kwenda sehemu za mashariki. Dhanis alifaulu mapema kushawishi kiongozi Mwafrika Ngongo Lutete aliyewahi kushirikiana na Sefu ahamie upande wake. Jeshi lake lilikuwa na silaha bora na nidhamu bora kati ya askari wake, likafaulu kumshinda Sefu mara kadhaa hadi ifo chake kwenye Oktoba 1893. Kutoka hapa Dhanis aliendelea kumshambulia Rumaliza na hatimaye kumlazimisha akimbie katika eneo la Afrika ya Mashariki ya Kijerumani.
Kwa njia hii Wabelgiji walifaulu kuvunja nguvu ya Waarabu na Waswahili katika Kongo Mashariki. Kisiasa hakuna kitu kilichobaki na juhudi za Hemed bin Mohammed el Murjebi kujenga milki yake katika Kongo, ila tu kiutamaduni Hemed na wenzake walifaulu kueneza lugha ya Kiswahili katika sehemu zile.
Kifo
Hamad alifariki kutokana na ugonjwa wa malaria tarehe 13 Juni 1905 katika  nyumba yake kwenye Mji Mkongwe wa Zanzibar.
Jina lake linajulikana kama mfano wa mabaya ya biashara ya watumwa iliyoharibu maeneo makubwa huko Kongo kabla ya mwanzo wa ukoloni. Yeye mwenyewe aliona watumwa ni sehemu tu ya biashara yake akitajirika hasa na biashara ya pembe za ndovu.
Port-au-Prince
thumb|350px|Port-au-Prince inavyoonekana kwa ndege thumb|200px|Mahali pa Port-au-Prince katika Haiti Port-au-Prince ni mji mkuu wa Haiti mwenye wakazi milioni 2. Iko upande wa magharibi wa kisiwa cha Hispaniola katika hori ya Gonave.
Mji ulianzishwa na Wafaransa mnamo 1749. Tangu 1770 ulikuwa mji mkuu wa koloni ya Ufaransa kiswani badala ya Cap-Haïtien. Baada ya mapinduzi ya Haiti ya 1804 ilikuwa mji mkuu wa Hati huru.
Siku hizi idadi kubwa ya wakazi huishi katika mitaa ya vibanda.
KP
KP au kp ni kifupi cha:
Mto Ayebi
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Sebeya
unapatikana nchini Rwanda.
Unaingia katika Ziwa Kivu ambapo mto Ruzizi unatoka kutiririsha maji yake hadi kuingia katika ziwa Tanganyika. Kutoka huko maji yanaelekea mto Kongo na hatimaye Bahari ya Atlantiki.
Uwanja wa Michezo wa Northdale
Uwanja wa Michezo wa Northdale ni uwanja wa shughuli za kimichezo mbalimbali huko Pietermaritzburg, Kwa Zulu-Natal nchini Afrika Kusini. Hivi sasa hutumika zaidi katika mpira wa miguu (soka) na ndio uwanja wa nyumbani wa kilabu ya Maritzburg City katika Ligi ya Vodacom.
Zhongshan
thumbnail|left|200px|Sehemu za Mji wa Zhongshan
Zhongshan (kwa Kichina: 中山市) ni mji wa China katika jimbo la Guangdong.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, kuna wakazi wapatao milioni 2.5 wanaoishi katika mji huu.
Belém
thumbnail|right|280px|Mji wa Belém
Jiji la Kuwait
Jiji la Kuwait au Kuwait City (Kiarabu: madinat-al-Kuwait - مدينة الكويت) ni mji mkuu wa nchi ya Kuwait mwenye wakazi 32.000 mjini penyewe na takriban 2,380,000 katika rundiko la jiji.
Belém
60px|left Belém ni jina la mji mkuu wa jimbo la Pará katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao milioni 1.4 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 10 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Jiji la Kuwait
Mwaka 1990 mji ulivamiwa na Irak lakini mwezi wa Februari 1991 Wairaki waliondolewa tena na jeshi la ushirikiano wa mataifa chini ya uongozi wa Marekani.
Hifadhi ya Taifa ya Altos de Nsork
Hifadhi ya Taifa ya Altos de Nsork ( Parque nacional de Los Altos de Nsork  ) inapatikana katika Guinea ya Ikweta.
Mbuga hii ni makazi ya wanyama wengi wa porini wanaoifanya kuwa maarufu katika misitu inayozunguka Gabon, kama vile sokwe, mnyama aina ya black colobus, mandrels, nyati wa msituni na nguruwe wekundu.
KQ
KQ au kq ni kifupi cha:
Kipangwa
Kipangwa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wapangwa. Mwaka wa 2002 idadi ya wasemaji wa Kipangwa ilikuwa watu 95,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipangwa iko katika kundi la G60.
1523
Makala hii inahusu mwaka 1523 BK (Baada ya Kristo).
Kipangwa
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kanda muda
thumb|350px|Kanda za muda sanifu duniani Kanda muda ni eneo la dunia lenye umbo la mlia unaoenea kati ya ncha zote mbili yaani kuanzia kaskazini hadi kusini. Ndani ya mlia huu muda sanifu ni uleule, yaani masaa huonyesha saa ileile.
Saa zetu zinalenga kulingana na mwendo wa jua angani. Wakati wa jua kufika kwenye kilele chake angani kabisa ni katikati ya mchana au ni saa 6 mchana.
Kwenye ikweta saa ya upweo ni saa 12 asubuhi. Mahali pote panapopatikana kwenye mstari mmoja kati ya kaskazini na kusini huwa pamoja kimuda wakati wa mchana. Lakini maeneo ambayo ni mbali zaidi upande wa mashariki au magharibi huwa na wakati tofauti maana kwao jua lina upweo au mchana wakati tofauti ama mapema au baadaye.
Lusia Kim Nusia
(alifariki Seoul, 20 Julai 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Yeye na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.
Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.
Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society).
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Boa Vista, Roraima
thumbnail|right|280px|Mji wa Boa Vista, Roraima
Boa Vista ni jina la mji mkuu wa jimbo la Roraima katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2006, mji una wakazi wapatao 250,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 85 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Jiangmen
Jiangmen (kwa Kichina: 江门市) ni mji wa China katika jimbo la Guangdong.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, kuna wakazi wapatao milioni 4.1 wanaoishi katika mji huu.
Kipimbwe
Kipimbwe ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wapimbwe. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kipimbwe imehesabiwa kuwa watu 29,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipimbwe iko katika kundi la M10.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Kiagta cha Casiguran
Kiagta ya Casiguran ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1989 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Casiguran imehesabiwa kuwa watu 610. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Casiguran iko katika kundi la Kifilipino.
Kinyika
Kinyika ni lugha ya Kibantu nchini Malawi na Zambia inayozungumzwa na Wanyika. Isichanganywe na Kinyiha (ambacho huitwa Kinyika pia) wala na Kinyiha cha Malawi ambacho kinafanana nacho. Mwaka wa 2007 idadi ya wasemaji wa Kinyika imehesabiwa kuwa watu 10,000, yaani 5000 nchini Malawi na 5000 nchini Zambia. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyika iko katika kundi la M20.
Jimbo Katoliki la Mpanda
Jimbo Katoliki la Mpanda (kwa Kilatini "Dioecesis Mpandensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Tabora.
Badala yake tarehe 13 Mei 2020 ameteuliwa askofu Eusebius Alfred Nzigilwa, ambaye kwa miaka 10 alikuwa askofu msaidizi wa Jimbo Kuu la Dar es Salaam. Ametawazwa tarehe 2 Agosti 2020.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 46,346, ambapo kati ya wakazi 609,327 (2016) Wakatoliki ni 329,622 (54.1%).
Jimbo Katoliki la Njombe
Jimbo Katoliki la Njombe (kwa Kilatini "Dioecesis Niombena") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Songea.
Kwa sasa jimbo halina Askofu kutokana na kifo cha Alfred Leonhard Maluma tarehe 6 Aprili 2021.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 20,860, ambapo kati ya wakazi 717,000 (2006) Wakatoliki ni 294,100 (41.0%).
Nyota nova
400px|thumb|Mabaki ya wingu linaloendelea kupanuka tangu nyota GK Persei [[Farisi (kundinyota)|Farisi ilitazamiwa kuwaka kama nova mwaka 1902; picha ilipatikana kwa kuunganisha picha zilizopigwa katika upeo wa eksirei (buluu), nuru (njano) na wimbiredio (nyekundu);]] Nyota nova (lat. stella nova kwa maana ya "nyota mpya", ing. nova) ni ongezeko la ghafla la mwangaza wa nyota. Ilhali idadi kubwa za nyota hazionekani kwa macho matupu ongezeko hili linatokea mara nyingi kama "nyota mpya" angani inayoweza kung'aa sana hata kushinda nyota zote nyingine. Hivyo inaonekana kwa muda tu na kupotea tena kwa mtazamaji asiye na darubini.
Historia ya utazamaji
Zamani nyota zote zilizowaka hivi ziliitwa kwa jina lilelile "nova". Jina hili lilitumiwa mara ya kwanza na Tycho Brahe ambaye katika mwaka 1572 aliona nyota mpya katika eneo la kundinyota Mke wa Kurusi (Cassiopeia) na kueleza utafiti wake katika kitabu cha "De stella nova"(Kuhusu nyota mpya). Wakati huo Tycho Brahe alianzisha majadiliano kuhusu mafundisho ya wataalamu wa kale walioamini kwamba hakuna mabadiliko yoyote kwenye anga ya nyota.
Hata kabla ya Tycho kulikuwa na taarifa kuhusu nyota zilizotokea angani. Taarifa ya kale zaidi ni ya wanaastronomia nchini China kwenye mwaka 185 baada ya Kristo kuhusu "nyota geni" iliyoonekana karibu na Rijili Kantori (α Centauri). Nova nyingine ilitazamiwa mwaka 1054 na kurekodiwa na wanaastronomia Wachina, Wajapani na Wakristo wa Baghdad. Mabaki yake huonekana hadi leo kama "Nebula ya Kaa" katika eneo la Tauri (Taurus).
Tofauti kati ya Nova na Supanova
Tangu karne ya 20 vipimo na elimu iliyopanuka vilifanya wanaastronomia kutofautisha kati ya "nova" na "supanova" ambazo zote ni "nyota mpya" zinazotokea angani kwa muda ila kwa sababu tofauti.
Tabia za nova
300px|thumb|Nyota Kibete Cheupe inavuta mata kutoka Jitu Jekundu jirani kwake. Nyota nova za kawaida zinatokea katika mfumo wa nyota maradufu. Nadharia inayokubalika na wengi inasema: nyota kibete cheupe na nyota kubwa, hasa jitu jekundu, zinazungukana kwa umbali wa karibu. Kibete cheupe kimeshamaliza hidrojeni yake na kujikaza, hivyo graviti yake bado ni kubwa ingawa mjao wake ni mdogo, pia ina joto. Jitu jekundu la jirani linaendelea kupanuka. Hapa sehemu ya mata ya tabaka za nje ya nyota kubwa inavutwa na graviti ya nyota ndogo na kuhamia upande wake. Sehemu ya mata hii ni hidrojeni inayokusanyika kwa umbo la diski ya uongezekaji inayozunguka Kibete Cheupe na hatimaye kufikia karibu zaidi na kuunda angahewa. Hidrojeni hii inapashwa moto na uso wa Kibete Cheupe hadi kufikia halijoto ya kutosha ya kuanzisha myeyungano wa kinyuklia (nuclear fusion).
Mchakato huu unazalisha kiasi kikubwa cha nishati na kurusha sehemu ya hidrojeni inayowaka kwenye anga ya nje. Hii inaongeza mwangaza wa nyota inayoonekana sasa kama nyota nova. Kiasi cha masi inayorushwa angani wakati wa kuwaka inalingana takriban na 1/10,000 ya masi ya Jua.
Maendeleo ya nova inafuata hatua kama hizi:
Kugunduliwa kwa nova
Kila mwaka kuna takriban nyota nova 10 zinazotazamwa katika Njia Nyeupe. Lakini wanaastronomia hukadiria kwamba idadi halisi ni kubwa zaidi, labda takribani 50 zinazotokea kila mwaka katika galaksi yetu.
Nyota nova zinagunduliwa pia katika galaksi nyingine, kwa mfano katika galaksi ya Andromeda (M31) na penginepo.
Nova za kurudia
Kinadharia mchakato huu unaweza kurudia mara kadhaa kwa sababu baada ya mlipuko wa angahewa ya nyota ndogo, mata kutoka jirani inaanza kuvutwa tena. Nyota RS Ophiuchi katika kundinyota ya Hawaa ilitazamwa kuwaka mara sita : 1898, 1933, 1958, 1967, 1985 na 2006.
Hadi sasa kuna nyota nova 10 zilizotazamwa kuwaka tena kati ya takriban 400 zilizogunduliwa katika Njia Nyeupe ; kwa hiyo hakuna uhakika bado kuhusu muda wa kawaida uliopo baina ya kuwaka kwa nyota. Kama nyota kibete imeendelea kukusanya mata nyingi kuna uwezekano kwamba inalipuka mwishoni kama supanova
Orodha ya mito ya wilaya ya Lira
Orodha ya mito ya wilaya ya Lira inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.
Lady Ponce
alt=Lady Ponce mnamo 2012|thumb|Lady Ponce mnamo 2012 Adèle Ruffine Ngono (anajulikana kwa jina lake la kisanii Lady Ponce) ni mwimbaji na mtunzi wa nyimbo kutoka Cameroon. Anajulikana pia kama " La Reine de Bikutsi " (Malkia wa Bikutsi). Mnamo 2014, Ngono alitajwa kuwa shujaa wa Agizo la Valor.
Kinyiha
Kinyiha (au Kinyika) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania na Zambia inayozungumzwa na Wanyiha. Isichanganywe na Kinyiha cha Malawi wala na Kinyika cha Malawi. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kinyiha iko katika kundi la M20.
Lady Ponce
Ngono alizaliwa Mbalmayo, Kamerun. Kufuatia kifo cha mama yake mnamo 1999, alihamia Yaoundé, ambapo alijiunga na Chapelle d'Essos, kwaya ya eneo hilo. Ngono alitumbuiza katika cabareti katika Camp Sonel na La Cascade.
Tarehe 20 Mei 2014, Ngono alitunukiwa Tuzo ya Ushujaa na rais Paul Biya.
Kinyiha
Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kinyiha nchini Tanzania ilihesabiwa kuwa watu 306,000. Nchini Zambia ilikadiriwa kuwa watu 356,000 (1993).
Mfumo wa sauti (Fonolojia)
Lugha ya Kinyiha ina irabu 5 na konsonanti 34. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Maneno
Baadhi ya maneno ya Kinyiha na maana yake kwa Kiswahili ni kama ifuatavyo:
Marejeo
Kitabu hiki cha Maho na Sands kinataja marejeo mengine kama:
394
Makala hii inahusu mwaka 394 (Baada ya Kristo).
Uwanja wa michezo wa Oppenheimer
Uwanja wa michezo wa Oppenheimer ni uwanja wa mpira wa miguu ulioko huko Orkney, nchini Afrika Kusini. Hapo awali ulikua ukichukua takribani watu 23,000; lakini hapo baadaye uliongezwa ukubwa na kuweza kuchukua watu 40,000 wakati wa kombe la Dunia la mwaka 2010. Jina la uwanja huu liitokana na jina la Harry Oppenheimer, ambaye ni  mtoto wa Ernest Oppenheimer na mwenyekiti wa zamani wa De Beers. Mnamo Januari 13, mwaka 1991, wakati wa mchezo wa mpira wa miguu wa "kirafiki" kati ya  Kaizer Chiefs na Orlando Pirates, kulitokea vifo 42, kutokana na watu kukanyagana na kuripotiwa kama tukio la pili baya la michezo nchini Afrika Kusini.
Baba Sy
thumb|Baba Sy (1962). Baba Sy (Donaye, Senegal, 1935 - Dakar, 20 Agosti 1978) alikuwa mchezaji wa bao wa Senegal na bingwa wa kwanza wa ulimwengu kutoka bara la Afrika.
Mnamo 1962, Ujerumani iliandaa mchezo mkubwa wa wachezaji bao. Sy alikuwa wa pekee kutoka Senegal, na Mwafrika Mweusi pekee. Alicheza dhidi ya mabingwa 150 kwa wakati mmoja, akikawia kwenye meza moja kwa sekunde chache tu kabla ya kwenda kwa nyingine.
Sam Fan Thomas
Sam Fan Thomas alizaliwa Aprili 1952, Bafoussam, Kamerun) ni mwanamuziki wa Kameruni anayehusishwa na Makossa . Alianza mwishoni mwa miaka ya 1960 na akarekodi nyimbo yake ya kwanza na "Rikiatou". "African Typic Collection" yake ilivuma kimataifa mwaka wa 1984 na labda ndiyo kazi yake inayojulikana zaidi.  Thomas alianza kazi yake mapema miaka ya 1970 kama mpiga gitaa katika bendi ya Cameroon Tigres Noires. Alikaa na bendi hiyo hadi 1976, alipozindua kazi yake ya pekee.
Fizikia
thumb|250px|right|[[Sumaku ikielea juu ya kipitishiumeme kikuu kuonyesha Ifekti ya Meissner.]] Fizikia (kutoka neno la Kigiriki φυσικός, physikos, "ya kimaumbile", ambalo tena linatokana na φύσις, physis, "umbile") ni fani ya sayansi inayohusu maumbile ya ulimwengu, hususan asili ya dunia na viumbe vyote.
Ni taaluma yenye kushughulika na maada na uhusiano wake na nishati.
Fizikia imetoa mchango mkubwa katika sayansi, teknolojia na falsafa.
Utangulizi
Tangu zama za nyuma kabisa, wanafalsafa ya asili walijaribu kueleza mafumbo, kama vile mienendo ya sayari na asili ya maada. Mlengo huu ulijulikana hapo mwanzo kama Fizikisi (kutoka Kiingereza Physics, ikiandikwa Physike kuiga dhana ya Aristotle).
Kuibuka kwa Fizikia kama tawi la sayansi lenye kujitegemea, toka kwenye shina la falsafa asilia, kulitokana na mapinduzi ya kisayansi ya karne ya 16 na ya 17 na kuendelea mpaka pambazuko la sayansi ya Kisasa mwanzoni mwa karne ya 20.
Fani hii imekuwa ikiendelea kutanuka kulingana na kukua kwa tafiti na kupelekea gunduzi mbalimbali kama vile: modeli sahili ya chembe za kimsingi na uelezi uliotanuka wa historia ya ulimwengu, sambamba na mapinduzi ya teknolojia mpya kama silaha za nyuklia na semikonda.
Leo hii utafiti unaendelea katika mikondo mipana ya kimata; kuhusisha mpitishoumemkuu katika joto la hali ya juu, ukokotoaji wa kikwantumu, utafutaji wa Higg Boson, na jitahada za kuendeleza nadharia ya mtuazi wa kikwantumu. Ulikitwa katika mitazamo na vitendo, na pia seti zilizojisheheneza kwa nadharia zinazodhihirishwa kwa hisabati nzuri.
Huizhou
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, kuna wakazi wapatao milioni 3.9 wanaoishi katika mji huu.
Fizikia
Utangulizi
Ugunduzi katika sayansi umegusa kote ndani ya Sayansi Asilia, na Fizikia inaelezwa kama Sayansi ya Msingi kwa sababu nyanja nyingine kama Kemia na Biolojia huchunguza mifumo ambayo tabia zake husimama kwenye kanuni za Fizikia.
Kemia, kwa mfano, ni sayansi ya dutu iliyofanyika na atomu na molekuli kwa wingi mmoja, lakini tabia za kampaundi za kikemia zinatathminiwa kwa tabia za kimaumbile za molekuli zinazochipukia kwayo.
Fizikia ya vitendo inahusiana kwa karibu na uhandisi na teknolojia. Mwanafizikia anayejihusisha na msingi wa utafiti hufanya muundopicha na kisha kufanya vitendo kwa kutumia vyombotekichi kama kikazanishio mwendo wa chembe na Biru, na angali mwanafizikia anayejihusisha na tafiti zilizotendewa kazi, huvumbua teknolojia kama vile Upigaji Picha Kiusumaku Mtetemiazi (kwa Kiingereza MRI, Magnetic Resonance Imaging) na transista za sifa mbalimbali.
Fizikia ya kinadharia ina uhusiano wa karibu na hisabati, ambayo huipa lugha ya nadharia za kimaumbile. Aghalabu ni kweli kwamba shauri la kwanza la Nadharia ni kupembua mahusiano katika sura ya kiulimwengu inayoshabihiana na yatendekayo. Kazi nyingine ya umuhimu sawa ni kufanyiza kanuni za mahusiano kimahesabu.
Matumizi ya hisabati katika nadharia huwakilisha dhana ya kimawazo, katika mchakato wa kuibua hitimisho muhimu kutoka kwenye hali ya udhanifu uliopitia sheria rasmi za ukokotoaji.
Hata hivyo, nafasi ya hisabati katika nyanja za Fizikia ya Kinadharia inapelekea kwamba, si tatizo la mwanafizikia ya kinadharia kuchetua kidhibiti hakikivu cha kihesabu na, kwa kweli kabisa, mahitaji yaliyokaza sana kwenye hesabu mara nyingi hupingana na kweli za kimaumbile.
Mwanafizikia ya Kinadharia mara nyingi vilevile huegamia katika ufuatiliaji tathmini wa kinamba na uchocheaji picha wa kompyuta na hivyo kuona matokeo yake; na ndiyo maana kompyuta na kuprogramu kompyuta vimekuwa na uwanda mpana wenye sura mbalimbali katika kufanya modeli za kimaumbile.
Kwa kweli, nyanja ya Hisabati na Ufuatiliaji tathmini kikompyuta ni uwanja uliochangamka katika utafiti.
Nadharia
thumb|right|250px|[[Atomu za haidrojeni chache za kwanza obiti za elektroni zilizooneshwa kwa sura ya mkatizo zikiwa zimetiwa rangi alama densiti ya uwezekanivu.]]
Ingawaje mwanafizikia husoma aina mbalimbali za mafumbo ya maisha, kuna baadhi ya nadharia zinazotumika kwa wanafizikia wote. Kila moja kati ya hizi nadharia imejaribiwa kwa idadi ya vitendo na kuhakikishwa makadirio sahihi ya asili iliyopo ndani ya mizingo yenye kubadilika umakini. Kwa mfano, nadharia ya utafiti.
Historia
Astronomia inatajwa kama sayansi ya kale zaidi, ambapo jamii zilizokuwa zimestaarabika zamani, kama Wasumeri, Wamisri wa kale na jamii kuzunguka uwanda wa mto Indus, takriban miaka 3000 KK zilikuwa na uelewa juu ya elimu ya utabiri kuhusu mienendo ya jua, mwezi na nyota. Nyota na mwezi mara nyingi zilichukuliwa kama alama za kidini, zikiaminika kuwakilisha miungu yao.
Ingawa maelezo ya matukio hayo mara nyingi hayakuwa ya kisayansi, tena yenye upungufu wa vithibitisho, hayo maono ya enzi hizo yalikuwa msingi wa uendelezaji wa elimu ya astronomia baadaye.
Kwa mujibu wa Asger Aaboe, chanzo cha astronomia ya kimagharibi kinaweza kupatikana Mesopotamia, na juhudi zote za watu wa magharibi kuelekea sayansi ya uhalisia zimerithiwa kutoka astronomia ya kale ya Kibabuloni. Wanaastronomia wa Misri waliacha alama katika makaburi na kumbukumbu zingine juu ya makundi nyota na mienendo ya maumbo mengine katika samawati (maumbosamawati/magimba) mengine.
Homer, mshairi bora wa Ugiriki wa kale, aliandika katika Iliad na Odyssey juu ya maumbosamawati tofauti; baadaye wanaastronomia wa Kigiriki waliyapa majina makundi nyota mengi yanayoonekana katika kizio cha kaskazini cha dunia, majina ambayo yanatumika hadi leo.
Falsafa ya asili
Falsafa ya asili ina chanzo chake huko Ugiriki wakati wa kipindi cha kale, (650 KK– 480 KK), ambapo wanafalsafa wa kabla ya Sokrates kama Thales waliyakataa maelezo yasiyo ya kiasili kwa matukio ya kiasilia na kutangaza kwamba kila tukio lilikuwa na sababu za kiasili.
Walipendekeza kwamba lazima mawazo yathibitishwe na sababu makini na uoni na nyingi katika nadharia zao zilithibitishwa kwa mafanikio makubwa katika majaribio mbalimbali, kwa mfano, nadharia ya atomi ilijulikana kuwa sahihi takribani miaka 2000 baada ya kupendekezwa kwa mara ya kwanza na Leucippus na mwanafunzi wake Democritus.
Fizikia ya zamani
Isaac Newton (1643–1727) aliandika sheria za mwendo na mvutano ambazo zilikuwa hatua kubwa katika fizikia ya zamani.
Fizikia ilipata kuwa somo peke yake la sayansi wakati Wazungu walipoanza kutumia njia za majaribio na upimaji kugundua kile ambacho leo kinachukuliwa ni sheria za fizikia.
Maendeleo makubwa katika kipindi hicho yalijumlisha ubadilishaji wa mfumo wa jua uliofuata mfumo wa jiosentriki kuwa mfumo wa heliosentriki wa Copernicus.
Sheria zinazotawala miendo ya sayari katika mfumo wa jua ziliamuliwa na Johannes Kepler kati ya miaka 1609 na 1619.
Kazi za mwanzo katika darubini na unajimu wa kiuchunguzi vilifanywa na Galileo Galilei katika karne ya 16 na 17, na ugunduzi wa Isaac Newton na muungano wa sheria zake za mwendo na sheria za jumla za mvutano ambazo zilikuja kubeba jina lake ulifanyika.
Newton pia aliendeleza kalikulasi, somo la mahesabu ya mabadiliko, ambalo lilileta njia mpya ya kukokotoa matukio ya kiumbo.
Ugunduzi wa sheria mpya za joto mwendojoto (thermodynamics), kemia na sumakuumeme ulitokana na juhudi kubwa za uchunguzi katika kipindi cha mapinduzi ya viwanda kutokana na kuongezeka kwa kiasi kikubwa kwa mahitaji ya nishati.
Sheria zenye maudhui ya fizikia ya zamani ziliendelea kuwa na matumizi makubwa katika matukio ya kila siku ambapo maada ilisafiri na miendokasi isiyokaribia ule wa mwanga kwa kuwa yalitoa majibu yenye makadirio ya karibu zaidi, na nadharia kama kwanta ya kimakenika na ile ya rilativiti zilirahisika kuelekea kutoa majibu kama yaliyotolewa na fizikia ya awali.
Hata hivyo makosa katika fizikia ya zamani hasa kwa vitu vidogo zaidi na vile vyenye mwendo uliokaribia ule wa mwanga vilipelekea kuendelezwa kwa fizikia ya kisasa katika karne ya 20.
Fizikia ya kisasa
Kazi za Albert Einstein (1879–1955), katika athari za kifotoelektriki na nadharia ya rilativiti, ndiyo iliyopelekea mapinduzi ya fizikia katika karne ya 20.
Max Planck (1858–1947) alianzilisha nadharia ya kwanta ya kimakenika na vifurushi kimakenika.
Nadharia hizo zote kwa pamoja zilikuja kwa sababu ya majibu yasiyo sahihi sana yaliyotolewa na mekaniki ya zamani katika baadhi ya matukio.
Mnururisho wa vitu vyeusi pia ulikuwa tatizo lingine kwa mekaniki ya zamani, ambalo lilitatuliwa wakati Planck alipopendekeza kwamba mwanga husafiri katika mfumo wa vifurushi vidogovidogo vinavyoitwa fotoni; pamoja na athari za fotoniumeme na nadharia nzima inayotabiri ngazi zilizojitenga za njiamzingo za elektroni, ilipelekea kwenye nadharia ya vifurushikimakenika (kwa Kiingereza Quantum mechanics) kushika nafasi ya mekaniki ya zamani katika mizania ndogo sana.
Nadharia ya vifurushikimakenika ilianzishwa kutokana na kazi za awali za akina Werner Heisenberg, Erwin Schrödinger na Paul Dirac. Kutokana na kazi hizo za mwanzo kila mmoja katika tasnia yake muundo wa kiwango kinachotambulika wa fizikia ya hardali/vitu vidogo ilipatikana.
Kufuatia ugunduzi wa tabia za hardali zinazokubaliana na Higgs boson katika kituo cha CERN mwaka 2012, hardali zote za msingi ziliweza kutabiriwa na muundo unaotambulikana, na hakuna hardali nyingine zilizoonekana kupatikana, hata hivyo fizikia zaidi ya muundo unaotambulika, na nadharia kama za supersymmetry, ni katika mambo yanayoendelea kufanyiwa utafiti hivi leo.
Nerilie Abram
Nerilie Abram (amezaliwa Juni 1977) ni profesa wa Australia katika Shule ya Utafiti ya ANU ya Sayansi ya Dunia, Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Australia, Canberra, Australia. Maeneo yake ya utaalam ni katika mabadiliko ya hali ya hewa na paleoclimatolojia, pamoja na hali ya hewa ya Antaktika, Dipole ya Bahari ya Hindi, na athari kwa hali ya hewa ya Australia.
Maisha ya awali na elimu
Abram alilelewa Wangi Wangi, New South Wales, Australia. Alimaliza elimu yake ya sekondari katika Shule ya Toronto.
Abram alimaliza Shahada ya Kwanza ya Sayansi (Advanced) katika Chuo Kikuu cha Sydney mwaka wa 2000. Shahada hii ilijumuisha mradi wa heshima unaosoma historia ya hali ya hewa ya Holocene ya Visiwa vya Ryukyu, Japani. Alihitimu kutoka kwa masomo yake ya shahada ya kwanza na medali ya Chuo Kikuu.
Abram kisha alianza PhD yake kupitia Shule ya Utafiti ya Sayansi ya Dunia katika Chuo Kikuu cha Kitaifa cha Australia mnamo 2004. Wakati huo alikuwa mpokeaji wa John Conrad Jaeger Scholarship. Masomo yake ya uzamili yalimletea Ushirika wa Mervyn na Kaitalin Paterson na Tuzo ya Ukumbusho ya Robert Hill kwa ubora katika utafiti wa kisayansi, mawasiliano na uhamasishaji.
Tafiti
Utaalamu wa utafiti wa Abramu unahusu mifumo ya hali ya hewa ya Antaktika na ya kitropiki. Anatumia matumbawe ya Porites, sampuli za Speleothem kutoka mapangoni na sampuli za msingi za Barafu kuunda upya mabadiliko ya hali ya hewa katika siku za nyuma ili kutoa mtazamo muhimu wa muda mrefu juu ya mabadiliko ya hali ya hewa ya hivi karibuni na yanayotarajiwa. Rekodi ya uchapishaji ya Abram inajumuisha karatasi za mwandishi wa kwanza katika majarida yote ya kisayansi ya Sayansi, Nature, Nature Geoscience, na Nature Climate Change.
Kati ya mwaka 2004 na 2011 Abram alikuwa mwanasayansi mkuu wa msingi wa barafu katika Utafiti wa Antarctic wa Uingereza. Hapa, alikuwa sehemu ya timu iliyochimba msingi wa barafu wa Kisiwa cha James Ross mnamo 2008. Ugunduzi wa Abram kutoka kwa mradi huu ni pamoja na kwamba Peninsula ya Antaktika inaongezeka joto kwa kasi sana, na kusababisha ongezeko la mara 10 la barafu katika majira ya joto katika eneo hilo. ya Antaktika.
Abram alikuwa sehemu ya timu ya uchanganuzi wa kemikali ya mradi wa msingi wa barafu wa NEEM huko Northern Greenland mwaka wa 2010 ambao ulitaka kupata barafu kutoka kipindi cha Eemian baina ya barafu ili kugundua jinsi Dunia ingekuwa chini ya athari za ongezeko la joto duniani. Katika majira ya kiangazi ya 2013/14 Abram pia alikuwa mwanachama wa timu ya kimataifa iliyochimba msingi wa barafu wa Bonde la Aurora huko Antaktika Mashariki.
Mnamo mwaka wa 2014 Abram alionyesha kwamba mabadiliko ya kuelekea kusini katika pepo za magharibi zinazosababishwa na utoaji wa gesi chafuzi kumezihamisha pepo hizi hadi sehemu yao ya kusini zaidi katika angalau miaka 1,000 iliyopita na kusababisha upungufu mkubwa wa mvua kusini mwa Australia.
Mawasiliano ya kisayansi
Abram ni mzungumzaji aliyejitolea wa sayansi, na kazi yake imeshughulikiwa na magazeti ya kimataifa, mtandaoni, redio na vyombo vya habari vya televisheni. Pia amehojiwa kwa filamu za hali halisi ikiwa ni pamoja na mfululizo wa BBC Men of Rock ulioandaliwa na Iain Stewart, na kwa maonyesho ya Makumbusho ya Asili ya msafara wa mwisho wa Robert Scott.
Mnamo mwaka wa 2013, Abram aliandika insha iliyoalikwa juu ya kuyeyuka kwa barafu ya Antarctic na kupanda kwa kina cha bahari kwa The Curious Country, kitabu kuhusu umuhimu wa sayansi ya Australia kilichochapishwa kwa Ofisi ya Mwanasayansi Mkuu (Australia). Kazi hii baadaye ilichaguliwa ili kuchapishwa tena katika anthology ya Uandishi Bora wa Sayansi ya Australia 2014.
Abram ni mama wa watoto watatu na ana nia kubwa ya kuwatia moyo wanawake wengine katika taaluma za sayansi. Kazi yake kama mwanasayansi na mama wa Antaktika ilikuwa mada ya kipande cha wasifu cha "Sijui jinsi anavyofanya" katika Times Magazine, London.
Tuzo na kutambuliwa
Mnamo 2011, Abram alirudi Australia baada ya kutunukiwa ushirika wa QEII kupitia Baraza la Utafiti la Australia. Mnamo 2014 Abram alipokea Ruzuku ya pili ya Ugunduzi ya ARC ili kuendelea na kazi yake kuu ya kusoma athari za mabadiliko ya hali ya hewa ya kitropiki na Antaktika katika mifumo ya mvua ya Australia. Abram alikuwa mpokeaji wa tuzo ya Dorothy Hill 2015 kutoka Chuo cha Sayansi cha Australia ambacho kinatambua ubora katika utafiti wa Sayansi ya Dunia na mwanamke aliye chini ya umri wa miaka 40.
Magdalena Yi Yonghui
(alifariki Seoul, 20 Julai 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Yeye na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.
Mazingira
Mwishoni mwa karne ya 18, Ukristo wa Kikatoliki ulianza kuenea taratibu nchini kwa juhudi za wananchi walei. Mwaka 1836 Korea, nchi ya Kikonfusyo ilipata wamisionari wa kwanza kutoka nje (wanashirika wa Paris Foreign Missions Society).
Amerika ya Kaskazini
thumbnail|250px|Mahali pa Amerika ya Kaskazini [[duniani.]] thumbnail|250px|Amerika ya Kaskazini inavyoonekana kutoka [[Anga|angani. http://www.earth-puzzle.com/NAmerica.html ]] Amerika ya Kaskazini ni bara upande wa Kaskazini mwa Ikweta. Inapakana na Bahari ya Pasifiki upande wa Magharibi, na Bahari ya Atlantiki upande wa Mashariki.
Ina nchi mbili hadi tatu kutegemeana na hesabu:
Kisiwa cha Greenland ni sehemu ya Amerika Kaskazini kijiografia maana kipo juu ya bamba la gandunia lileile, lakini si nchi huru, bali kipo chini ya Denmark.
Jina "Amerika"
Neno "Amerika" limetokana na jina la kwanza la Mwitalia Amerigo Vespucci (1451-1512). Vespucci alikuwa baharia na mfanyabiashara katika utumishi wa familia ya Medici kutoka Firenze (Italia). Tangu mwaka 1499 alisafiri kwenye pwani za Amerika ya Kusini na Amerika ya Kati akaandika kitabu juu ya safari zake. Humo aliandika ya kwamba hakukubaliana na Kristoforo Kolumbus ya kwamba visiwa na nchi zilizofikiwa na Kolumbus zilikuwa sehemu ya Uhindi. Amerigo alipendekeza ya kwamba zilikuwa sehemu za "dunia mpya" au bara jipya akiwa mtu wa kwanza kuandika hivyo.
Mwanajiografia Mjerumani Martin Waldseemüller alitumia jina la "Amerika" kwa heshima ya Amerigo alipochora ramani yake ya dunia ya mwaka 1507.
Jimbo Katoliki la Bunda
Jimbo Katoliki la Bunda (kwa Kilatini "Dioecesis Bundana") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Eneo lake ni la kilometa mraba 5,330 (wilaya ya Bunda, wilaya ya Ukerewe na parokia mbili katika wilaya ya Bunda vijijini) na lina wakazi 1,023,397 (2004), ambao kati yao Wakatoliki ni 335,000 (32.7 %). Parokia ziko 13.
Kikanisa linahusiana na Jimbo Kuu la Mwanza.
Askofu wake ana makao Bunda mjini. Kanisa kuu limejengwa kwa heshima ya Mtume Paulo.
Anasaidiwa na mapadri 22, ambao kati yao 20 ni wanajimbo na 2 ni watawa. Kwa wastani kila mmojawao anahudumia waamini 15,227. Pia kuna masista 20.
Placentia, California
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Mji wa Placentia, California mnamo mwaka 1961
thumb|right|260px|Mahali pa Placentia katika Orange County na [[California]] Placentia ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 46,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 83 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 17 km².
Uwanja wa michezo wa Saxon-Sea
Uwanja wa michezo wa Saxon-Sea ni uwanja wa michezo unaotumika kwa michezo mbalimbali katika maeneo ya Saxonsea wilaya ya Atlantis, mji ulio kilometa arobaini (40)  kaskazini mwa  mji wa Cape Town nchini Afrika Kusini. Mara nyingi umekuwa ukitumika kwa mechi za mpira wa miguu. Mnamo mwaka 2010 ulitumika kama ukumbi wa nyumbani wa timu ya mpira wa miguu ya Jomo Powers F.C., ikicheza mkoa wa Western Cape katika mchezo wa Ligi ya Vodacom.
Hifadhi ya Taifa ya Pico Basilé
alt=Picha ya Mwonekano wa kilele cha Hifadhi ya Basilé|thumb|Picha ya Mwonekano wa kilele cha Hifadhi ya Basilé Hifadhi ya Taifa ya Pico Basilé ( Parque nacional del Pico Basilé  ) ni eneo lililohifadhiwa lenye hadhi ya hifadhi ya taifa kwenye kisiwa cha Bioko katika sehemu ya kaskazini ya nchi ya Afrika ya Guinea ya Ikweta, karibu na Ghuba ya Guinea, katika Bahari ya Atlantiki.
Hifadhi hiyo imepewa jina la kilele cha Basilé, kilele cha juu zaidi katika Guinea ya Ikweta, chenye urefu wa mita 3011 (futi 9878). Imejumuishwa ndani ya mamlaka ya jimbo la Equatorial Guinea la Bioko Norte.
Ina ukubwa wa eneo la hektari elfu 30 na ilianzishwa rasmi mnamo 2000.
Serikali ya Guinea ya Ikweta inachukua hatua ya kukuza uwindaji endelevu katika mbuga hiyo, ambayo inaweza kuhimiza maendeleo ya jamii za vijijini.
Frédéric Chopin
thumb|right|300px|Frédéric Chopin.
Frédéric Chopin (jina la Kipoland: Fryderyk ; 22 Februari 1810 kulingana na cheti cha kuzaliwa - 17 Oktoba 1849; pengine, tarehe 1 Machi au 10 Machi zimetajwa kama siku yake ya kuzaliwa) alikuwa mtunzi wa Opera na mpigaji kinanda mashuri kutoka nchini Poland. Ni mtunzi muhimu kabisa kwa nchi ya Poland. Ingawaje kuna baadhi ya tungo zake zilikuwa vigumu sana kuzipiga, na zilibahatika kuwa moja kati ya tungo zilizowahi kutungwa vema.
Alizaliwa katika kijiji kidogo cha Żelazowa Wola karibu na Warshawa wakati sehemu ile ilikuwa chini ya utawala wa Urusi. Baba alikuwa Nicolas Chopin Mfaransa aliyeishi Poland kama mwalimu na mamake Justyna Krzyżanowska aliyetoka katika familia ya makabaila maskini wa Poland. Frederic alianza mapema kupiga kiananda akaonyesha uwezo mkubwa. Alipofikia umri wa miaka 20 alisafiri Ufaransa alipotoa maonyesho ya muziki yake. 1830 baba alimshauri asirudi Poland kwa sababu ya uasi wa Wapoland dhidi ya utawala wa Kirusi. Baada ya kukandamizwa kwa uasi huu Frederic alibaki nje ya nchi yake ya kuzaliwa akaendelea kuishi na kufanya kazi mjini Paris hasa.
Ni hapa Paris ya kwamba alikuwa maarufu kama mtunga muziki. Alianzisha mapenzi na wanawake mbalimbali lakini hakubahatika kufunga ndoa. Afya yake ilikuwa hafifu muda wote akafa mjini Paris kwa sababu ya ugonjwa wa kifua kikuu mwaka 1849 akiwa na umri wa miaka 39 pekee. Alizikwa Ufaransa lakini moyo wake ulipelekwa Poland na kuzikwa huko katika kanisa mjini Warshawa.
393
Makala hii inahusu mwaka 393 (Baada ya Kristo).
Mto Abalang
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
KU
KU au ku ni kifupi cha:
Barakoa katika janga la corona 2019-20
thumb|Mtu aliye vaa Barakoa katika janga la corona 2019-20 Uvaliaji wa barakoa katika janga la corona miaka 2019-2020 umepata mapendekezo mbalimbali kutoka idara mbalimbali za afya pamoja na serikali. Mada hii imekuwa chanzo cha mjadala ambao umeifanya serikali pamoja na idara za afya kutokubaliana katika itifaki za dunia kuhusu uvaliaji wa barakoa.
Matokeo ya kufikia
Zifuatazo ni baadhi ya sababu zilizotolewa na maafisa wa afya wa Uchina wakati wa janga la corona 2019-20 kuhusu umma kuvalia barakoa:
Stephen Griffin ambaye ni mwanasayansi wa virusi katika chou kikuu cha Leeds anasema, “Kuvalia barakoa inaweza zuia watu kushika nyuso zao, jambo ambalo ni sababu moja kuu ya watu kuambukizwa bila kuzingatia elimusiha ya mikono."
Aina za barakoa
Barakoa ya nguo ni barakoa iliyotengenezwa na nguo ya pamba, inayovaliwa katika pua na mdomo. Tofauti na barakoa ya upasuliaji na ile mashine ya kusaidi kupumua, barakoa ya aina hii haizuiliwi. Sasa hivi kuna utafiti mchache kuhusu ufanisi kama mojawapo ya kinga kutokana na ugonjwa unaoweza kusambaa kwa urahisi au kutoka machafuko ya hewa.
Barakoa aina ya N95 ni barakoa inayohaswa chuja hewa inayoafikiana na daraja la taasisi la kitaifa ya kazi, usalama na afya ya nchi ya Marekani. Barakoa hii inachuja angalau asilimia tisini na tisa ya chembe inayosambaa hewani.
Mapendekezo Ya Mashirika ya Afya
Mashirika ya afya yamependekeza ya kuwa watu wafunike midomo na mapua yao kwa kutumia kiwiko iliyopinda ama karatasi shashi kila wakati wanapokohoa ama kupiga chafya. Na pindi tu wanapomaliza kuitumia karatasi shashi, wanafa kuitupa.
1522
Makala hii inahusu mwaka 1522 BK (Baada ya Kristo).
Barakoa katika janga la corona 2019-20
Mapendekezo Ya Mashirika ya Afya
Barakoa za upasuliaji zinapendekezwa kwa wale ambao wameambukizwa kwa sababu kuvalia barakoa hii inazuia umbali wa matone yanayotoka wakati mtu anaongea,  kupiga chafya ama kukohoa.
Mapendekezo ya Shirika la Afya Duniani
Shirika la Afya Duniani linashauri umma katika muktadha wa COVID-19 iliyopitisha kutumia barakoa ila tu katika hali zifuatazo :
Orodha ya miji ya Uswidi
Hii ni orodha ya miji ya Uswidi yenye angalau idadi ya wakazi 20,000 (2008).
290px|thumb|right|Ramani ya Uswidi right|thumb|[[Stockholm]] right|thumb|[[Göteborg]] right|thumb|[[Malmö]] right|thumb|[[Uppsala]] right|thumb|[[Linköping]] right|thumb|[[Västerås]] right|thumb|[[Örebro]] right|thumb|[[Norrköping]] right|thumb|[[Helsingborg]] right|thumb|[[Jönköping]] right|thumb|[[Umeå]] right|thumb|[[Lund]] right|thumb|[[Borås]]
Uwanja wa michezo wa Mpumelelo
Uwanja wa michezo wa Mpumelelo Ni uwanja wa michezo unaotumika  kwa shughuli nyingi na unapatikana Dundee, KwaZulu-Natal nchini Afrika kusini.Unatumika zaidi kuchezea mpira wa miguu na ni uwanja wa nyumbani wa timu ya Dundee XI Experience inayo shiriki ligi ya Vodacom.
Isongole (Rungwe)
Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Isongole
Isongole ni kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania.
Msimbo wa posta ni 53534.
Kiagta cha Dicamay
Kiagta ya Dicamay ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Siku hizi hakuna wasemaji wa Kiagta ya Dicamay, yaani lugha imetoweka kabisa. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Dicamay iko katika kundi la Kifilipino.
KV
KV au kv ni kifupi cha:
Yayladere
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bingöl kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
392
Makala hii inahusu mwaka 392 (Baada ya Kristo).
Campo Grande
thumbnail|right|280px|Mji wa Campo Grande
Campo Grande ni jina la mji mkuu wa jimbo la Mato Grosso do Sul katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao 750,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 592 kutoka juu ya usawa wa bahari.
Whaleman Foundation
The Whaleman Foundation ni shirika lisilo la kifaida linalosimamia ikolojia na utunzaji wa mazingira ya Bahari,shirika hili lipo katika eneo la Lahaina, Hawaii nchini Marekani,likiwa na malengo ya kufanya uchechemuzi,kuwahifadhi na kuwalinda Samaki aina ya Nyagumi,Pomboo pamoja na makazi yao.
Shirika hili lilianzishwa na Jeff Pantukhoff, na Hayden Panettiere ni msemaji wa shirika hili.
Kawetele
Kawetele  ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,506 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53505.
Mto Achire
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
KX
KX au kx ni kifupi cha:
Akpan
right|thumb|Akpan
Akpan, inayofahamika kama Akassa ni mtindi wa mahindi uliyochachushwa. Hi ni bidhaa ya chakula inayotumiwa na wau wa Congo na Togo, na pia no chakula kinacholiwa baada ya mlo.
Kiagta cha Dupaninan
Kiagta ya Dupaninan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1986 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Dupaninan imehesabiwa kuwa watu 1200. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Dupaninan iko katika kundi la Kifilipino.
Petit-Pays
alt=Mwanamuziki wa Cameroon|thumb|Mwanamuziki wa Cameroon Petit-Pays (aliyezaliwa Adolphe Claude Alexandre Moundi huko Douala, Kamerun tarehe 5 Juni 1967 ) ni mwanamuziki wa Kameruni.
Muziki wake umebadilika zaidi ya miaka kulingana na aina za kisasa za Kiafrika. Anachanganya soukous, zouk, na salsa kwa baadhi ya muziki wake. Alizindua albamu yake ya kwanza Ça fait mal... mwaka wa 1987, baada ya kufanya kazi na watayarishaji wa makossa.
1520
Makala hii inahusu mwaka 1520 BK (Baada ya Kristo).
Waliofariki
bila tarehe
Kipogolo
Kipogoro (au Kipogolo) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wapogoro wa mkoa wa Morogoro.
Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kipogolo ilihesabiwa kuwa watu 185,000.
Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kipogolo kiko katika kundi la G50, kikifanana na Kimbunga na Kindamba kwa asilimia 57-56%.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama: Pia kuna kitabu hiki:
Iwiji
Iwiji ni kata inayopatikana Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka 2012, kata hii ilikuwa na wakazi wapatao 9049 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53213.
Kirufiji
Kirufiji (au Kiruihi) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Warufiji. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kirufiji imehesabiwa kuwa watu 200,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kirufiji iko katika kundi la P10.
Iwiji
Kijiji cha Izyira kimepewa hadhi ya kuwa kata inayojitegemea mwaka 2014.
Kirufiji
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Los Alamitos, California
thumb|right|260px|Mahali pa Los Alamitos katika Orange County na [[California]] Los Alamitos ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 12,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 7 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 5 km².
Bukarest
thumb|Sehemu mojawapo ya mji wa Bukarest ulioko ndani ya nchi ya Romania
Jimbo Katoliki la Rulenge-Ngara
Jimbo katoliki la Rulenge-Ngara (kwa Kilatini "Dioecesis Rulengensis-Ngaraensis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Severine Niwemugizi.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 13,004, ambapo kati ya wakazi 767,359 (2006) Wakatoliki ni 344,054 (44.8%).
Chiamaka Nnadozie
Chiamaka Cynthia Nadozie ni mchezaji wa mpira wa miguu nchini Nigeria ambae anacheza kama golikipa wa klabu ya wanawake ya Paris FC katika ligi ya Ufaransa ya Féminine na timu ya taifa ya Nigeria.