cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manga
Katika Ujapani, watu wa umri wote husoma manga. Manga ni aina ya sanaa inayojumuisha mapana ya mada kama vile: "action-adventure", mapenzi (kWa Kiingereza romance), michezo (sports and games), drama za kihistoria (historical dramas), vichekesho (comedy), bunilizi za kisayansi (science fiction), fumbo (mystery), hadithi ya kutisha (horror), ngono (sexuality), na biashara (business and commerce), miongoni mwa nyingine.
Manga kwa kawaida huchapishwa bila rangi, yaani huwa nyeusi-na-nyeupe, ingawa kuna baadhi ya manga zinazochapishwa kutumia rangi zote. Katika Ujapani, manga kawaida huchapishwa katika vitabu vyenye kurasa nyingi, huenda vitabu hivi huhusisha hadithi tofauti, na kila hadithi huendelezwa katika suala la kufuata. Mfululizo ukiwa na mafanikio, sura zilizokusanywa zinaweza kuchapishwa tena katika vitabu viitwayo tankōbon. Msanii wa manga (mangaka kwa Kijapani) kawaida hufanya kazi na wasaidizi wachache katika studio ndogo na pamoja na mhariri kutoka kampuni ya kuchapisha. Manga ikiwa maarufu inaweza kubadilishwa kuwa kipindi kinachoweza kutazamwa katika runinga baada au hata wakati ambako inachapishwa, Wakati mwingine manga zinazohusisha filamu zilizopo awali hutunzwa (k.m. Star Wars).
Neno "Manga" hutumika nje ya Ujapani kumaanisha vitabu vya michoro viliyochapishwa nchini Ujapani. Hata hivyo, vitabu vya michoro vilivyoshawishiwa kutoka manga vipo katika maeneo mengine ya dunia, hasa katika Taiwan (manhua), Korea ya Kusini (manhwa) na Jamhuri ya Watu wa China, hasa Hong Kong (manhua). Katika Ufaransa, la Nouvelle manga ina maendeleo kama aina ya bande dessinée (yaani drawn strip) inayotolewa katika mitindo iliyoshawishiwa na manga kutoka Ujapani. Katika Marekani, watu hurejelea vitabu vinavyofanana na manga kama Amerimanga, manga ya dunia, au manga yenye asili ya lugha ya Kiingereza ("original english language manga" - OEL manga).
Asili ya jina
Neno la Kijapani manga, likitafsiriwa vizuri lina maana ya "whimsical pictures". Matumizi ya kawaida ya neno ya Kijapani  Manga yalianza mwishoni mwa karne ya 18 wakati ambako kazi kama vile Shiji no yukikai iliyotunzwa na Santo Kyōden ilichapishwa mwaka 1798, na katika karne ya 19 wakati ambako kazi kama Manga Hyakujo (1814) iliyotunzwa na Aikawa Minwa ilichapishwa pamoja na manga iliyosifiwa jinale Hokusai Manga ikiwa na michoro kutoka msanii maarufu wa sanaa iitwayo ukiyo-e jinale Hokusai. '' Rakuten Kitazawa (1876-1955) kwanza alitumia neno "manga" katika hali ya kisasa.
Historia na sifa
Wanahistoria na waandishi wanaoelezea historia ya manga hutaja michakato mbili pana na nyongeza iliyochangia manga kisasa. Maoni yao yanatofautiana katika umuhimu wanayoipa nafasi ya matukio ya kiutamaduni na kihistoria zifuatazo Vita Kuu II dhidi ya jukumu la sanaa na utamaduni Kijapani zilizopo kabla ya Vita Kuu II Meiji na kabla ya Meiji.
Oni moja inasisitiza matukio yanayotokea wakati wa na baada ya ukaazi wa Marekani katika Ujapani (1945-1952), na inasisitiza kuwa manga ilishawishiwa sana na utamaduni za Marekani, ikiwemo vitabu vya michoro kutoka Marekani (vilivyoletwa kwa Ujapani na wanajeshi) na picha na mandhari kutoka televisheni, filamu, na katuni (hasa Disney) kutoka Marekani Aidha waandishi wengine kama Frederik Yale Schodt, Kinko Ito, na Adam Yale Kern husisitiza mwendelezo wa utamaduni na mila estetika Kijapani kama kati ya historia ya manga.
Manga ya kisasa ina asili katika Ukaazi (1945-1952) na miaka baada ya Ukaazi wa Marekani(1952-miaka ya mapema ya 1960), wakati ambako Ujapani uliokuwa unautegemea sana utawala wa Jeshi na kusisitiza uaminifu kwa nchi hapo awali ulikuwa unajijenga upya katika miundombinu ya kisiasa na kiuchumi. Mlipuko wa ubunifu wa kisanaa ulitokea katika kipindi hiki, ulishirikisha wasanii wa manga kama vile Osamu Tezuka (Astro Boy) na Machiko Hasegawa (Sazae-san). thumb|left|Hadithi ya aina ya kami-shibai kutoka Sazae-san iliyotungwa na [[Machiko Hasegawa. Sazae anaonyeshwa akiwa amefunga nywele yake.]] Astro Boy ilipata (na inabakia kuwa na) umaarufu mkubwa katika Ujapani na mahali pengine, na marekebisho katika vibonzo viitwavyo anime ya Sazae-san inaendelea kuonyeshwa runingani mara huwa na watazamaji zaidi kuliko anime nyingine yoyote kwa televisheni Kijapani. Tezuka na Hasegawa wote walileta uvumbuzi katika ubunifu wa manga. Tezuka alitumia mbinu iitwalo "Cinematographic", ambako kila picha ilionyesha maelezo ya hatua kutoka mwendo wa polepole inayopakana na mwendo wa kasi na vilevile msongo kutoka picha inayonyesha umbali na karibu. Aina hii ya ubinifu ulifuatwa na wasanii wengine baadaye. Hasegawa ambaye alizingatia maisha ya kila siku na uzoefu wa wanawake pia alikuja baadaye kushawishi aina ya manga iitwalo shōjo manga. Kati ya 1950 na 1969, mwongezeko mkubwa wa wasomaji wa manga ulijitokeza katika Ujapani baada ya uungano wa masoko kuu mawili ya wasomaji manga, yaani manga ya wasomaji kiume au shōnen  manga na manga iliyokuwa na lengo ya wasomaji wasichana au shōjo manga.
Kushiriki
Kushiriki ni desturi ya wazazi kutangaza sifa au nyeti kuhusu watoto wao kwenye mitandao ya kijamii. Ingawa neno hili lilibuniwa hivi majuzi mnamo mwaka 2010, ugawanaji umekuwa jambo la kimataifa na uwepo mkubwa nchini Marekani, Hispania, Ufaransa na Uingereza. Kwa hiyo, kushiriki pia kumesababisha kutokubaliana kama matumizi yenye utata ya mitandao ya kijamii. Wapinzani huona kwamba inakiuka usili wa mtoto na inaharibu uhusiano wa mzazi na mtoto.
Mto Obubabuba
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Manga
Historia na sifa
Katika mwaka wa 1969 kikundi cha wasanii wanawake wa manga (kiitwacho Year 24 na kilichojulikana kama Magnificent 24s awali), walichapishashōjo manga yao ya kwanza ("mwaka 24" linatokana na jina Kijapani ya 1949, katika wasanii wengi hawa walizaliwa). Kundi huu ulihusisha Hagio Moto, Riyoko Ikeda, Yumiko Oshima, Keiko Takemiya na Ryoko Yamagishi, waliokuwa wanawake wa kwanza kuingia dunia ya manga. Baada ya hapo, hasa wasanii wanawake ndio waliochora shōjo manga kwa usomaji wa wasichana na wanawake vijana. Katika miongo zifuatazo (1975-hadi leo),shōjo manga iliendelea kujiendeleza katika ubunifu na pia aina tofauti ya shojo manga zilijitokeza. Aina hizi ni kama vile hadithi vya mapenzi(romance), vya wanawake shujaa(suerheroines), na manga iiyolengwa kwa wanawake ((katika Kijapani, redisu, redikomi na josei).
Mto Obubabuba
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Manga
Historia na sifa
Romance shōjo manga kisasa huhusisha pendo kama mada kuu. Katika shojo manga inayohusu wanawake mashujaa, manga ya Naoko Takeuchi iitwalo Pretty Soldier Sailor Moon ilijitokeza ikawa maarufu kimataifa katika anime na manga. Makundi (au Sentai) ya wasichana wanaofanya kazi pamoja pia yamekuwa maarufu ndani ya hii aina ya manga.
Manga kwa wasomaji wanaume ina mgawanyiko kulingana na umri wa wasomaji inayolengewa: wavulana hadi umri wa miaka 18 (shōnen manga) na wanaume vijana 18 - hadi umri wa miaka 30-(seinen manga); pia manga hugawanyika kwa maudhui, kwa mfano manga yanayohusu "action-adventure" mara nyingi huwashirikisha wanaume mashujaa, ucheshi, mandhari ya heshima, na wakati mwingine kujamiiana. Kuna jinsi mbili ya kuandika neno seinen katika Kijapani- moja ambayo inayorejelea maana 青年 ya "vijana, kijana" na 成年 nyingine inayorejelea maana ya "watu wazima" - ya pili ikitumiwa kueleza manga zinazohusisha kujamiiana zilizolengwa kwa wanaume wazima wanaoitwa seijin. Shōnen, seinen, naseijin kwa kawaida yanashirikisha mada nyingi zinazofanana.
Wavulana na wanaume vijana walikuwa baadhi ya wasomaji wa kwanza wa manga baada ya Vita Kuu II. Kuanzia miaka ya 1950, shōnen manga ililenga mada wasanii walidhani zingeridhisha wavulana kawaida kama vile hadithi kuhusu mashine (robots) na mashujaa Mandhari maarufu ni sayansi, teknolojia na michezo. Manga yaliyohusisha wahusika shujaa wasiojihusisha na shujaa wengie kama vile Superman, Batman, na Spider-Man hazikuwa maarufu hasa.
Jukumu la wasichana na wanawake katika manga zinazolengwa kwa wasomaji wanaume imebadilika sana kuhusisha wasicha warembo(bishōjo) kama vile Belldandy kutoka manga iitwayo Oh My goddess!, hadithi ambapo wanawake na wasichana hawa warembo hujihusisha na mwanaume shujaa, kama katika Negima  na Hanaukyo Maid Team, au makundi ya wanawake shujaa wanaobeba silaha (sento bishōjo)
Baada ya udhibiti katika Ujapani kupunguzwa katika miaka awali ya muongo wa 1990, aina mbalimbali za manga zilizohusisha mandhari ya ngono zilianza kuchapishwa, manga hizi zililengwa kwa wasomaji wanume, na kutafsiriwa katika Kiingereza. Manga hizi zilihusu wahusika waliochorwa wakiwa katika hali ya kuwa na mavazi kidogo sana au uchi kabisa na wakiwa wanahusika katika ngono. Huenda mandhari kuhusu mazoezi mwiko ya ngono kama vile ubakaji, ngono baina ya watu wa familia moja na ngono baina ya binadamu na wanyama na kadhalika.
Machapisho
Katika mwaka wa 2007 manga ilizalisha mapato ya dola mia nne na sita bilioni nchini Ujapani. Hivi karibuni, sekta ya manga imeenea kote duniani huku makampuni yakinunua leseni ya manga kutoka wachapishaji nchini Ujapani na kuzichapisha na kusambaza manga hizo katika lugha nyingine.
Baada ya mfululizo wa manga moa kuchapishwa kwa muda, wachapishaji mara nyingi hukusanya hadithi zote za manga hiyo pamoja katika vitabu, viitwavyo tankōbon. Vitabu hivi vinafanana kiumbo na riwaya. Tankobon hutumia karatasi bora zaidi, na ni muhimu kwa wale ambao wanataka kufuata manga inayochapishwa magazetini ikiwa hawakusoma machapisho ya awali au kama wao hupata gharama ya manga inayochapishwa katika magazeti kila wiki au mwezi kuwa kizuizi. Hivi karibuni, tankobon ziitwazo "Deluxe" zimechapishwa na hulengwa wa wasomaji wazima. Manga kutoka miaka yaliyopita pia zimechapishwa kutumia karatasi ya kiwango ya chini na ambayo huuzwa kwa dola $1 ili kushindana na sekta ya uuzaji wa vitabu vilivyotumika.
Kimsingi manga hutenganishwa kutegemea umri na jinsia ya wasomaji. Hasa, vitabu na majarida yaliolengwa kwa wavulana (shōnen) na wasichana (shōjo) huwekwa kwenye rafu tofauti katika maduka ya vitabu vingi. Wasomaji huenda husoma manga ambazo zinalengwa kwa wasomaji wa umri au jinsia nyingie kwa ajili hii mwitikio wa wanunuzi wa manga haudhibitishwi na umri au jinsia ya wasomaj. Kwa mfano, wasomaji wa kiume wakisoma shojo manga.
Ujapani pia ina mikahawa iitwayo manga café, au manga kissa (kifupisho cha ''kissaten). Katika manga kissa, watu hunywa kahawa na kusoma manga, na wakati mwingine hukaa huko usiku kucha.
Kumekuwa na ongezeko katika kiasi cha webmanga au manga yanayochapishwa ili kusomwa katika mtandao. Huchorwa na mashabiki wa ngazi zote wa uzoefu. Inaweza kuamuriwa katika fomu ya riwaya.
Magazeti
thumb|250px|Eshinbun Nipponchi; Inayojulikana kama gazeti la manga la kwanza Magazeti ya manga kawaida huwa na mfululizo ya hadithi nyingi ambazo huchukua kurasa 20-40 zilizotengwa kwa kila hadithi kwa chapisho hilo. Magazeti mengine kama vile moja liitwalo Newtype huchapisha sura moja moja katika machapisho yao yanayosambazwa kila mwezi. Magazeti mengine kama Nakayoshi yanachapisha hadithi nyingi zilizoandikwa na wasanii mbalimbali, haya magazeti (au "anthology magazines" kama yanajulikana), kwa kawaida huchapishwa kwa kwa karatasi ya kiwango ya chini na yanaweza kuwa na kurasa 200 hadi hata 850. Magazeti haya pia yana hadithi ambazo hukamilika katika chapisho moja (one-shot) na aina mbalimbali ya hadithi ya michoro fupi mno ziitwazo yonkoma. Manga huweza kuchapishwa kwa miaka mingi kama ina mafanikio. Wasanii wa manga huanza kwa kutenga manga michache ya aina ya "one-shot" ili kupata kutambuliwa katika sekta ya manga. Kama hadithi haya mifupi yana mafanikio na hupokea hakiki mema, yanaendelezwa katika magazeti.
Historia
Kanagaki Robun na Kawanabe Kyosai waliumba gazeti la manga la kwanza katika mwaka wa 1874 jinale Eshinbun Nipponchi. Mwingereza mmoja aitwaye Charles Wargman alianzisha Japan Punch, ambalo lilishawishi gazeti hilo. Eshinbun Nipponchi ulitumia mtindo wa kuchora ambao haukupendeza na haukuwa maarufu kwa watu wengi. Eshinbun Nipponchi ulikamilishwa baada ya masuala matatu tu. Gazeti liitwaloKisho Shimbun ulitokana na Eshinbun Nipponchi,  mnamo mwaka wa 1875 ilifuatiliwa na Marumaru Chinbun  katika mwaka wa 1877, na kisha Garakuta Chinpo  katika mwaka wa 1879. Shōnen sekai lilikuwa gazeti la kwanza lililohusisha manga iliyolengwa kwa wasomaji wanaume na liliumbwa mwaka wa 1895 na Iwaya Sazanami, aliyekuwa mwandishi maarufu ya fasihi ya watoto Kijapani. Shōnen sekai ilizingatia mno vita baina ya Uchina na Ujapani kutoka mwaka wa 1894 hadi 1895
Mwaka wa 1905 uchapishaji wa magazeti ya manga ilienea mno kufuatilia Vita baina ya Urusi na Ujapani, Tokyo Pakku liliundwa na lkawa maarufu sana. Baada ya Tokyo Pakku k katika mwaka wa 1905, toleo la Shōnen sekai lililolengwa kwa wanawake liitwalo Shōjo sekai/1} lilichapishwa na kufikiriwa kama gazeti la kwanza la shojo manga.  Shōnen Pakku  liliundwa na hadi sasa hufikiriwa kuwa gazeti la kwanza lililolengwa kwa watoto (kodomo  katika kijapanai). Aina ya manga iliyolengwa kwa kodomo ilikuwa katika hatua mapema ya maendeleo katika kipindi ya Meiji.  Mwaka wa 1924, Kodomo Pakku  ilizinduliwa kama gazeti la kodomo  nyingine baada ya Shōnen Pakku.  Katika kipindi hiki cha uchapishaji wa magazeti mengi ya manga, gazeti liitwalo Poten  lililochapishwa katika mwaka wa 1908. Kurasa zote katika gazeti hili yalitiwa rangi kufuatilia mtindo wa magazeti ya Tokyo Pakku na Osaka Pakku.  Haijulikani kama kuna masuala mengine yoyote zaidi kuliko ya kwanza. Kodomo Pakku ilizinduliwa mwezi wa Mei mwaka wa 1924 na Tokyosha. Ilihusisha michoro ya kiwango cha juu kutoka wasanii wengi katika jamii la usaani wa Manga kama Takei Takeo, Takehisa Yumeji na Aso Yutaka. Majadiliano ya wahusika kwenye baadhi ya manga haya yalionyeshwa kwa njia ya viputo vya maneno na jinsi hii ya kuwakilisha hadithi ilitofautiana na Manga yaliyochorwa awali ambazo hazikutumia viputo na hasa zilikuwa "kimya".
Manga no Kuni, gazeti lililoanzia mwezi wa Mei katika mwaka wa 1935 hadi mwezi wa Januari mwaka wa 1941 lilihusisha habari kuhusu jinsi ya kuwa msaani wa Manga yaani mangaka na pia habari kuhusu viwanda vingine vya vibonzo duniani kote. Manga no Kuni lilipatia jina lake kwa gazeti jingine lililojulikana kama Sashie Manga Kenkyū  mwezi Agosti mwaka wa 1940.
Dōjinshi
Dōjinshi ni aina ya manga zilizotayarishwa na wachapishaji wasiostadi na ambazo hasa huanguka nje ya mkondo mkuu wa biashara ya uchapishaji wa manga. Comiket, ni mkutano mkuu ya mashabiki wa manga (wasomaji na wasanii)ambao huvutia idadi ya watu inayopita 510,000 kila mwaka. Hasa mkutano huh hujishugulisha na dojinshi. Mara nyingi hadithi zilizohusishwa katika dojinshi yana asili huru lakini kuna baadhi ya hadithi ambazo zimeshawishiwa na manga na anime zilizoimarishwa awali. Baadhi ya dōjinshi  huendeleza hadithi fulani au huhusisha wahusika wa hadithi fulani katika tunzo nyingine na huwa kama fan fiction yaani hadithi iliyotunzwa na mashabiki. Mwaka wa 2007, dōjinshi ziliuzwa kwa bilioni za yen 27.73(milioni za dola 245).
Masoko ya kimataifa
Kutoka mwaka wa 2007 ushawishi wa manga katika sekta ya usanii wa komiki( kutoka Kiing. comic)duniani ulikuwa umezidi katika miongo miwili awali. Ushawishi inahusu jinsi manga zilivyoathiri masoko ya komiki nje ya Ujapani na pia jinsi zilivyoathiri estetika (kutoka Kiingereza aesthetic) ya wasanii kimataifa. thumb|150px|Mwelekeo wa kusoma Manga Kijadi, mtiririko wa hadithi katika manga hutoka juu hadi chini na upande wa kulia hadi wa kushoto, kufuatia muundo wa jadi katika uandishi wa lugha ya Kijapani. Baadhi ya wachapishaji ya manga iliyotafsiriwa hubadilisha muundo ili mwelekeo wa kusoma ni wa kushoto kwenda kulia, ili kutochanganyisha wasomaji wageni. Mazoezi haya hujulikana kama "flipping". Ukosoaji kuhusu ubadilishaji wa mwelekeo asili ya manga ni kama vile kuwa ubadilishaji huenda kinyume na matakwa ya mangaka kwa mfano: Ikiwa neno lilioandikwa kwa shati la mhusika lilikuwa "MEI", baada ya ubadilishaji huenda neno hilo hubadilika kuwa "IEM". Pia husababisha michanganyik kwa vitu, kama vile shati kuwa na vifungo kwa upande hazifai kuwa.
Marekani
Katika miaka ya 1980 hadi katikati ya miaka ya 1990, anime kama Akira, Dragon Ball, Neon Genesis Evangelion, na Pokémon,  zilikuwa na athiri kubwa zaidi katika uzoefu wa mashabiki na katika soko kuliko manga. Masuala yalibadilika wakati mtafsiri na mjasiriamali Toren Smith alianzisha kampuni liitwalo Proteus Studio mwaka wa 1986. Smith na Studio Proteus walijifanya kama kikali na watafsiri wa manga nyingi, kama vile Appleseed kutoka Masamune Shirow  na Oh My goddess!  kutoka Kosuke Fujishima kwa niaba ya wachapishaji wa Dark Horse na Eros Comix, ili kuondoa haja ya wachapishaji hawa kutafuta mawasiliano yao binafsi katika Ujapani. Soko la manga nchini Marekani lilipata usaidizi katikati ya miaka ya 1990 ambamo manga na anime ya Masamune Shirow jinale Ghost in the Shell (iliyotafsiriwa na Frederik Yale Schodt na Toren Smith) ilipata umaarufu sana miongoni mwa mashabiki Marekani. Manga nyingine iliyopata mafanikio katikati ya miaka ya 1990 ilikuwa Sailor Moon. Katika miaka ya 1995 hadi 1998, manga ya Sailor Moon iliuzwa katika nchi zaidi ya 23 kama vile Uchina, Urusi, Uitaliani na Amerika Kaskazini. Mwaka wa 1997, jumba la uchapishaji jinale Mixx Entertainment ilianza kuchapisha, Sailor Moon, pamoja na manga kutoka jumba la uchapisaji nchini Ujapani CLAMP iitwayo Magic Knight Rayearth,  [[Parasyte  iliyotunzwa na  Hitoshi Iwaaki na Ice Blade iliyotungwa na Tsutomu Takahashi, katika gazeti la manga lililotolewa kila mwezi jinalo MixxZine. ]] Miaka miwili baadaye, MixxZine lilipewa jina Tokyopop  kabla ya kukamilishwa mwaka wa 2000.
Katika miaka iliyofuata, manga ilipata umaarufu, wachapishaji wapya waliingia soko. Soko ya manga nchini Marekani na Kanada yalizoa mapato ya milioni ya dola 175 kwa mauzo ya mwaka. Sambamba, mkondo mkuu wa habari nchini Marekani ilianza kujadili manga, katika makala katika magazeti kama The New York Times, Time magazine, The Wall Street Journal,  na Wired  magazine.
Uropa
Manga kilifunguliwa katika soko la Ulaya katika miaka ya 1970 ambako Italia na Ufaransa yalionyesha anime katika runinga. Sanaa ya Kifaransa imekopa kutoka Ujapani tangu karne ya 19 (Japonisme), Manga umeonyesha umaarufu sana kwa upana wa wasomaji, karibu asilimia 30% ya mauzo ya komiki nchini Ufaransa ni ya manga tangu mwaka wa 2004. Kulingana na Shirika la Biashara inyotendeka nje ya Ujapani, mauzo ya manga yalifika milioni za dola 212.6 ndani ya Ufaransa na Ujerumani pekee mwaka wa 2006.
Wachapishaji Ulaya pia hutafiri manga katika lugha nyingine kama vile Kijerumani, Kiitaliano, Kiholanzi, na kadhalika. Wachapishaji wa manga waptikanako nchini Uingereza ni Titan pamoja na Gollancz Books. Wachapishaji wa manga kutoka Marekani pia wana nguvu katika masoko ya Uingereza, kwa mfano, Tanoshimi kutoka jumba la uchapishaji jinalo Random House.
Tuzo
Kutokea mwaka wa 2007, Wizara ya Masuala ya Kigeni hutoa tuzo iitwayo "International Manga Award".
Hifadhi ya Msitu wa Ngongonding
Hifadhi ya Msitu wa Ngongonding ni hifadhi ya misitu nchini Gambia. Ina ukubwa wa hekta 1,410.
Yohane na Yakobo
Tangu kale wanaheshimiwa na Wakatoliki, Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 23 Oktoba.
Mto Mashima
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Galana.
1066
Makala hii inahusu mwaka 1066 BK (Baada ya Kristo).
Matukio
Afrika:
Globu ya nyota
thumb|Globu ya nyota ya Kiajemi ya karne ya 18, inaonesha picha ya [[Hawaa (kundinyota)|Hawaa (Ophiuchus)]] 300px|thumb|Atlasi akibeba globu ya nyota (Globu ya Farnese) ikioneesha kundinyota za [[Kantarusi (kundinyota)|Kantarusi (Centaurus) na Shuja (Hydra) ]] Globu ya nyota (ing. celestial globe) ni tufe inayoonyesha michoro ya nyota na kundinyota usoni wake. Kwa hiyo ni kama ramani ya nyota iliyochorwa juu ya tufe au globu.
Ramani za aina hii zilitengenezwa tangu zamani na mfano wa kale iliyohifadhiwa ni globu ya Farnese ya karne ya 2 BK inayomuonesha shujaa Atlasi anayebeba globu ya nyota kama ishara ya ulimwengu wote mabegani. Globu za aina hii zilikuwa kifaa muhimu cha mafundisho ya astronomia katika karne zilizopita.
Mto Ochinoi
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Kirima (Burundi)
ni korongo linalopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Hifadhi ya Taifa ya Bontebok
alt=Aina ya Mnyama anayepatikana katika Hifadhi ya Taifa ya Bontebok|thumb|Aina ya Mnyama anayepatikana katika Hifadhi ya Taifa ya Bontebok Hifadhi ya Taifa ya Bontebok ni mbuga ya Taifa ya spishi mahususi nchini Afrika Kusini. Ilianzishwa mwaka 1931 ili kuhakikisha uhifadhi wa Bontebok. Ni ndogo zaidi kati ya Mbuga 18 za Taifa za Afrika Kusini, inayochukua eneo la kilomita za mraba 27.86 Hifadhi hii ni sehemu ya mkoa wa Floristic wa Cape, ambao ni Urithi wa Dunia.
Hifadhi hiyo iko km 6 kusini mwa Swellendam, kwenye vilima vya Milima ya Langeberg. Imepakana na Mto Breede upande wa kusini.
Natalia Karamysheva
Kazi
Natalia Karamysheva na Rostislav Sinitsyn walimaliza nafasi ya 5 kwenye Mashindano ya Ulaya ya mwaka 1979 na nafasi ya 7 kwenye Mashindano ya Dunia ya mwaka 1980. Walishinda medali ya fedha katika Mashindano ya Winter Universiade ya mwaka 1981.
Mto Kivumu (Cankuzo)
ni jina la makorongo mawili yanayopatikana mashariki mwa Burundi (mkoa wa Cankuzo).
Maji yake huelekea mto Ruvubu, ziwa Nyanza, Mto Naili na hatimaye Bahari ya Kati.
Natalia Karamysheva
Kazi
Baada ya kustaafu kutoka kwenye mashindano ya kucheza kwenye barafu, Karamyševa alianza kazi ya kuwa kocha na mtunga michezo na amefanya kazi huko Jamhuri ya Czech. Wanafunzi na wateja wake wa sasa na wa zamani wanajumuisha Karolína Procházková / Michal Češka, Jana Čejková / Alexandr Sinicyn, Kamila Hájková / David Vincour, Lucie Myslivečková / Matěj Novák, Jakub Strobl, na Barbora Ulehlova. .
Maisha Binafsi
Natalia Karamysheva ni mke wa Rostislav Sinicyn. Mtoto wao, Alexandr Sinicyn (alizaliwa tarehe 27 Machi 1996 huko Prague) ni mwanamichezo anayeshindana katika mchezo wa kucheza kwenye barafu kwa niaba ya Ucheki.
Mto Marue
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Galana (nchini Kenya).
Mto Mbiriri (Kilimanjaro)
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mutonguni
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.
Mto Kibuti
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Martin Luther
thumb|right|Martin Luther mwenye [[umri wa miaka 46]] Martin Luther (10 Novemba 1483 – 18 Februari 1546) alikuwa Mkristo mwanateolojia kutoka nchi ya Ujerumani maarufu kama mwanzilishi wa Uprotestanti.
Kisha kushindana na Papa wa Roma, na kutengwa na Kanisa Katoliki, aliongoza Matengenezo ya Kiprotestanti yaliyosababisha mapema madhehebu mengi mapya kutokana na wazo kuu la kwamba Biblia inajitegemea na kumtosha kila anayesoma.
Utoto na ujana
Alizaliwa mjini Eisleben katika familia ya Hans Luther na mke wake Margarethe. Hans Luther alitoka katika familia ya wakulima wadogo lakini alifaulu kupata mali katika migodi ya shaba ya Ujerumani ya Kati na kujenga maisha kama mchimba madini, mwenye tanuri ya kuyeyusha matapo na raia heshimiwa wa mji wake. Martin alikuwa mtoto wa kwanza akapokea jina kutokana na Mtakatifu Martin kwa sababu alizaliwa kwenye jioni ya sikuu ya mtakatifu huyu.
Babake alitaka kumsomesha sheria kwa sababu uanasheria ulikuwa nafasi kwa vijana raia kufikia vyeo vikuu katika jamii chini ya tabaka ya makabaila wakubwa waliotawala. Martin alitumwa kusoma shule katika miji mitatu alipojifunza Kilatini na misingi mingine ya elimu. Mwaka 1501 akiwa na umri wa miaka 17 aliingia katika Chuo Kikuu cha Erfurt. Jinsi ilivyokuwa kawaida kwa fani zote alianza masomo ya kimsingi katika idara ya sanaa iliyofundisha "sanaa huru saba" (sarufi ya Kilatini, kuhotubisha, mitindo ya falsafa, hisabati, jiometria, muziki na astronomia). Mwaka 1505 alimaliza kipindi hiki kwa "magister artium". Sasa baba alimtegemea kuendelea na masomo ya sheria.
Martin alianza masomo zake kwenye idara ya sheria hiko Erfurt mwaka uleule 1505. Baada ya wiki kadhaa alitembelea wazazi wake pale Mansfeld. Wakati wa kurudi alipatwa na mvua kali ya radi akiwa njiani kwenye shamba pasipo na hifadhi. Katika hofu yake ya kupigwa na umeme wa radi alimwomba Mungu akaweka nadhiri kwamba akinusuriwa atamtolea Mungu maisha yake kabisa na kuwa mmonaki.
Utawani
thumb|left|Chuo kikuu cha Wittenberg Kwa sababu hiyo, ingawa hakuwa na wito huo, mwaka 1505 aliacha masomo ya sheria akajiunga na shirika la Waaugustino huko Erfurt akaweka nadhiri za kitawa, akasomeshwa elimu ya teolojia, akapadrishwa haraka mwaka 1507, akachukua digrii na kuwa dokta wa fani hiyo, akawa mwalimu wa teolojia ya Biblia katika chuo kikuu cha Wittenberg.
Katika nafasi hiyo alikazania ufafanuzi wa Maandiko matakatifu. Kanuni ya shirika pia ilikuwa inadai mmonaki asome na kutafakari Biblia, si kwa faida binafsi tu, bali pia kwa ajili ya wengine. Pamoja nayo, teolojia ya Luther iliathiriwa sana na mababu wa Kanisa, hasa Augustino. Pia alifaidika sana na waandishi wa kiroho wa karne ya 14 na 15, hasa Yohane Tauler, halafu Yohane wa Staupitz; kumbe alikuwa na mtazamo hasi kuhusu teolojia ya shule ya Karne za Kati.
Katika mafundisho yake alianza kujiuliza maswali kuhusu kiini cha imani. Alipoingia utawani alikuwa ametafuta amani ya kiroho kwa njia ya kujikana. Alisali amepiga magoti usiku kucha na kumuomba Mungu amhurumie, akafunga chakula muda mrefu, hata akajipiga kiboko akitaka kuzuia mawazo yenye dhambi. Lakini alishindwa kupata amani moyoni.
Chevalier de Saint-Georges
Joseph Bologne, Chevalier de Saint-George(s) (25 Desemba 1745 – 9 Juni 1799) alikuwa mpigaji violini, mwendeshaji na mtunzi wa Ufaransa. Anachukuliwa kuwa mtunzi wa kwanza mwenye asili ya Kiafrika kupokea sifa muhimu sana. Saint-George pia alijulikana kama mwanariadha mzuri, mcheza densi mzuri na mpiga uzio mzuri.
Martin Luther
Utawani
Baada ya kuelewa hayo akajisikia amezaliwa upya. Hakuweza tena kufundisha maadili mema ya Kanisa kuwa njia ya kukubaliwa na Mungu. Hatuhesabiwi haki tukiacha mabaya na kujaribu kutenda mema, kwa sababu kila Mkristo amekuwa mtu mpya kwa ndani, lakini bado yumo katika mwili wenye dhambi. Anaweza kutambua hali hiyo na kupokea neema ya Mungu kama zawadi. Baada ya kuipokea ataishi upya akijaribu kumshukuru Mungu kwa maisha yake yote: kwa mawazo, maneno na matendo yake. Akianguka tena anapokea upya msamaha wa dhambi kwa njia ya kutubu.
Chevalier de Saint-Georges
Maisha ya awali
Joseph Bologne alizaliwa tarehe 25 Desemba 1745 huko Baillif, Basse-Terre, mwanaharamu wa mlowezi na mpandaji Georges Bologne de Saint-Georges na Nanon,  ambaye alikuwa mfanya kazi wake wa ndani. Bologne alifunga ndoa na Elisabeth Merican (1722-1801), lakini alikubali mwanawe na Nanon kutumia jina lake la ukoo.
Martin Luther
Utawani
Mawazo hayo yalimuongoza polepole padri Mkatoliki Luther kujiuliza juu ya desturi nyingi za Kanisa, lililoorodhesha matendo yaliyohesabiwa kuwa yanaleta neema, na juu ya mafundisho mbalimbali. Alidhani mawazo yake hayo si mapya, bali kwamba ndiyo mafundisho ya Mtume Paulo na ya Agostino wa Hippo. Maandiko yao yakawa mwongozo wake.
Chanzo cha kupinga mafundisho ya Kanisa
Tatizo lilijiweka wazi Luther alipokutana na vyeti vya rehema kwa mara ya kwanza. Papa Julius II na Askofu mmoja Mjerumani walipatana kuendesha kampeni ya kuuza vyeti hivyo. Papa alihitaji hela kwa ajili ya ujenzi wa kanisa jipya la Mt. Petro kule Roma, ambalo mpaka leo ni kubwa kuliko yote duniani. Askofu alihitaji hela kulipia madeni yaliyobaki kutokana na kuwahonga waliomchagua kuwa askofu. Basi, walipatana kumuita mhubiri kwa jina Tetzel aendeshe kampeni ya kuuza vyeti vya rehema wakigawana mapato.
Mhubiri huyo alitangaza vyeti hivyo bila wasiwasi akisema vitawasaidia hata walioaga dunia. Mtu akimnunulia marehemu cheti kitamtoa mara moja katika moto wa toharani na kumrusha mbinguni. Katika huduma yake ya kipadri Luther alisikia Wakristo waliomuambia kwa furaha kuwa walisamehewa dhambi zao kwa kulipia vyeti vya rehema akaona jinsi watu wa kawaida walivyokimbilia kununua vyeti hivyo akashtuka. Hapo alianza kupinga mafundisho ya Kanisa Katoliki kuhusu stahili za matendo mema.
Tarehe 31 Oktoba 1517, alitolea kimaandishi orodha ya "Hoja 95 dhidi ya rehema" (kwa Kijerumani: 95 Thesen wider den Ablass) za kupinga mafundisho juu ya vyeti hivyo na mengineyo, akakaribisha wataalamu wote kujadiliana naye. Orodha hiyo ilipigwa chapa na kusambazwa kote Ujerumani. Wakristo na mapadri wengi wenye elimu wakaelewa na kukubali hoja zake. Viongozi wa Kanisa wakaona hatari wakajaribu kumtisha anyamaze, lakini alijitetea kwamba hafundishi kinyume cha imani.
Miaka iliyofuata teolojia ya Luther ilikua haraka, ikisababisha mabishano mengine. Aliposhambuliwa alijitahidi kutetea msimamo wake na kujipatia watu wa kumuunga mkono dhidi ya waliotaka kumhukumu kuwa mzushi. Mengi yaliandikwa upande wake na dhidi yake, lakini mabishano pekee ya uso kwa uso yalifanyika huko Lipsia mwaka 1519, kati ya Andreas Bodenstein von Karlstadt na Luther upande mmoja, na mjumbe wa Papa, kwa jina Yohane Eck, upande wa pili.
Ni hapo kwamba upinzani wa Luther dhidi ya mafundisho juu ya rehema ukaenea kupinga yale juu ya mamlaka. Mwanzoni Luther aliona mamlaka ya Biblia, mababu wa Kanisa na mapokeo yake wanaunda umoja. Hata tarehe 13 Oktoba 1518, Luther alitamka rasmi, tena kwa nguvu, kwamba anakubaliana na Kanisa takatifu la Roma, ingawa hawezi kubadili msimamo bila kupata hakika ya kuwa amekosea. Tarehe 22 tena alisisitiza kuwa mafundisho yake hayapingani na ualimu wa Kanisa la Roma.
Kumbe katika kubishana na Eck, alipotambua kwamba msimamo wa Kanisa ulivyoelezwa na wawakilishi wake unapingana na Biblia alivyoielewa mwenyewe, umoja huo ulivunjika. Ni kwamba Eck alifaulu kumuonyesha mafundisho yake yalivyopinga msimamo wa Kanisa. Ndipo tu Luther alitambua jambo hilo, lakini alidai Mapapa na Mitaguso wamekosea mara nyingi, hivyo yeye anataka kufuata Biblia. Wakatoliki hawakuwa wanapinga nafasi ya kwanza ya Biblia katika imani, bali ufafanuzi wake binafsi. Lakini Luther aliposhindwa kuona msingi wa matamko ya Roma katika Biblia alianza kumfikiria Papa kama Mpingakristo, akaendelea kufundisha. Alipopelekewa barua ya Papa iliyomtishia kumtenga na Kanisa akaichoma moto mbele ya wanafunzi wake. Kwa hiyo tarehe 3 Januari 1521 akatengwa akatangazwa kuwa mzushi.
Baada ya kutengwa
Hivyo Luther alitengwa na Kanisa, lakini wengi walimfuata. Mwaka huohuo Luther aliitwa mbele ya Bunge la Ujerumani ili ajitetee. Ni kwamba sheria za Dola Takatifu la Roma la Kijerumani zilidai mzushi akamatwe au hata auawe. Alipodaiwa na Bunge la Worms akane baadhi ya mafundisho yake, Luther akasimama mbele ya Mfalme mkuu na wakubwa wote akasema: "Nisipoonyeshwa kwa shuhuda za Biblia, na kwa hoja zinazoeleweka ya kwamba nimekosea, sitakana". Upande wake Kaisari Karolo V alitoa hotuba muhimu akijitambulisha kama mzao wa vizazi vingi vya watawala walioona daima ni wajibu wao kutetea imani katoliki «ili kuokoa watu» akasema naye ana wajibu huohuo. Alisisitiza kwamba mtawa mmoja anakosea anapodai kupinga Ukristo wa miaka elfu.
Hivyo Bunge hilo ulimhukumu Luther na kuagiza watawala wa maeneo wakomeshe kwa kila namna uzushi aliouanzisha. Hata hivyo, kwa kuwa hoja za Luther zilikubaliwa na wengi nchini, agizo hilo halikutekelezwa. Alitangazwa kuwa adui wa Kanisa na wa serikali lakini aliruhusiwa kurudi nyumbani. Maisha yake yalikuwa hatarini lakini mtawala wa eneo lake alimlinda.
Habari za Luther zilisikika kote Ulaya zikatokeza hamu ya urekebisho ya wengi, naye akashika nafasi muhimu zaidi na zaidi katika kubadili mafundisho na desturi vilivyoonekana kutegemea mamlaka ya binadamu tu na kupingana na Biblia kwa kiasi fulani. Ufafanuzi wa Injili uliotolewa na Luther ulifanya mapadri, wamonaki na wahubiri wengi zaidi na zaidi wauingize katika hotuba zao. Dalili za mabadiliko zilikuwa walei kupokea ekaristi kwa maumbo mawili, baadhi ya mapadri na watawa kuoa, taratibu za mafungo kuvunjwa, na pengine dharau dhidi ya picha takatifu na masalia.
Katika miaka iliyofuata alizidi kuandika vitabu vingi juu ya matengenezo ya Kanisa. Luther hakuwa na nia ya kuanzisha Kanisa jipya, bali alitaka kulirudisha lote kwenye msingi wa mafundisho ya Biblia alivyoyaelewa mwenyewe. Akaanza kupinga utajiri wa Kanisa na mamlaka ya Papa ilivyofundishwa wakati ule. Akapinga mafundisho ya utawa kuwa hali ya juu ya Ukristo. Watu wengi waliochoka hali mbaya ya Kanisa walisoma maandiko yake na kuwa na tumaini la matengenezo ya Kanisa zima. Ilipoonekana kwamba farakano litatokea, wengine wakaona afadhali kubaki ndani ya Kanisa kubwa. Mmojawao alikuwa mtaalamu mashuhuri Erasmo wa Rotterdam (Uholanzi).
Luther, akishirikiana na wenzake kadhaa wa Wittenberg, alitafsiri Biblia kwa Kijerumani ili watu wengi zaidi waweze kuisoma na kushika msimamo katika Kanisa. Kwa ajili hiyo aliomba viongozi wa serikali kuunda kotekote shule na kuwafundisha wavulana na wasichana, ambao wazazi wao walihimizwa sana kuwapeleka kusoma huko, akiwa na matumaini ya kwamba watu wenye elimu hawatafuata imani isiyo na msingi kama vyeti vya rehema.
Kwa sababu hakukuwa na mpango wala muundo kwa ajili ya kuratibu urekebisho huo, hali ilikuwa tofauti kati ya eneo na eneo. Hapo ilionekana haja ya kupanga ziara kwenye makanisa, na hizo zilihitaji idhini ya watawala. Hapo mwaka 1527 watetezi wa Luther walimuomba mtawala wa Sassonia aunde kamati maalumu, nayo ilianzisha aina ya utawala wa Kikanisa.
Ungamo la Augsburg ni mafundisho yaliyotungwa mwaka 1530 wafuasi wake walipodaiwa kujieleza mbele ya Bunge ili kurudisha umoja wa Kanisa. Lengo lake lilikuwa kuendeleza matengenezo, lakini pia kudumisha umoja huo. Katika sehemu ya kwanza (1-21) linafafanua mafundisho ya Kilutheri namna ya kuonyesha kwamba hayapingani na yale ya «Kanisa Katoliki au ya Kanisa la Roma». Sehemu ya pili inazungumzia mabadiliko yaliyoanzishwa na watengenezaji ili kurekebisha mambo kadhaa yaliyotazamwa kama «maovu» (22-28), ikieleza haja ya mabadiliko hayo. Ungamo hilo ni thibitisho tosha la nia ya Walutheri wa kwanza ya kubaki ndani ya Kanisa pekee linaloonekana.
Ni muhimu kujua kwamba Walutheri walisubiri hadi mwaka 1535 kubariki wachungaji wa kwao. Katika Ungamo la Augsburg walikuwa wametamka wako tayari kuwatii maaskofu ikiwa hao watakubali Injili ihubiriwe kadiri ya imani ya matengenezo yao. Kwa kuwa hiyo haikutokea, Walutheri walipaswa kuchaguaː ama kuendelea kutegemea upadrisho uliotolewa na maaskofu na hivyo kuacha kuhubiri namna mpya, ama kudumisha mahubiri hayo kwa kuweka wachungaji waliobarikiwa na wenzao, mbali na maaskofu. Hatimaye uamuzi ukawa huo wa pili, kwa kutegemea ufafanuzi fulani wa maneno ya Mtume Paulo.
Kwa jumla mafundisho ya Luther yalikubalika katika sehemu kubwa ya Ujerumani na nchi za jirani. Watawala wa nchi hizo waliona sababu mbalimbali za kufuata ushauri wake. Wengi waliona nafasi ya kutoka katika utawala wa Kanisa la Papa ulioendana na madai ya fedha. Pia walichoka utawala wa Waitalia walioongoza Kanisa. Wengine waliona nafasi ya kujichukulia mali ya Kanisa kwani, ikiwa hilo linatakiwa kuacha utajiri wake, mali hiyo itapatikana kwa matumizi mengine. Wengine walivutwa zaidi na mafundisho ya kiroho yenye nguvu.
Mto Kaziramihunda (Cibitoke)
unapatikana magharibi mwa Burundi (mkoa wa Cibitoke).
Mfano wa biashara ya kijamii
Mashirika ambayo yamechukua modeli ya biashara ya kijamii hutumia zana za mitandao ya kijamii na viwango vya tabia vya mitandao ya kijamii katika maeneo yote ya utendaji ili kuwasiliana na kujihusisha na wapokeaji wa nje, ikiwa ni pamoja na wateja, wateja watarajiwa, wafanyakazi watarajiwa, wasambazaji na washirika.
Mto Kaziramihunda (Cibitoke)
Maji huelekea ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Martin Luther
Baada ya kutengwa
Kanisa Katoliki pamoja na mfalme mkuu wa Ujerumani walijaribu kugandamiza wafuasi wa Luther, lakini watawala wengi wa maeneo mbalimbali walisimama upande wake. Nguvu ya serikali kuu ilidhoofishwa pia na vita dhidi ya Waturuki Waislamu walioshambulia mji wa Vienna, makao makuu ya ufalme wa Ujerumani. Mfalme alihitaji msaada wa watawala wote, wakiwemo wale waliomfuata Luther.
Huyo hakutaka kuleta farakano katika Kanisa, bali kulirudisha kwenye msingi wa Mitume wa Yesu. Kwa muda mrefu alikuwa na tumaini la kutokea Mtaguso Mkuu (mkutano wa Ukristo wote) utakaokubali mawazo yake. Alipoona matumaini hayo yameshindikana, alianza kutengeneza kanisa katika maeneo yaliyokubali mafundisho yake.
Alitunza desturi za kale zilizopatana na Biblia akafuta zile alizoziona kuwa kinyume. Akafuta ibada zilizoendeshwa kwa ajili ya marehemu kwa msingi wa kulipia: hivyo akaangusha nguzo muhimu ya kiuchumi ya Kanisa la kale. Alifuta kipaumbele kwa mapadri na watawa katika Ukristo. Akafundisha ya kwamba kila Mkristo ameshakuwa kasisi katika ubatizo wake. Akafuta sharti la wachungaji kutooa. Mwenyewe alitoka shirikani akamuoa sista aliyekimbia utawa akazaliana naye.
Akasisitiza Wakristo wote wapewe mafundisho juu ya imani akatunga Katekisimu. Akadai ibada ziendeshwe katika lugha za watu, si tena katika Kilatini, na mahubiri ya Biblia yawepo katika kila ibada. Aliona umuhimu wa wataalamu wa Biblia (walimu wa teolojia) kuwa na neno katika uongozi wa kanisa. Akadai wachungaji wawe wasomi waliopitia chuoni.
Juu ya sakramenti aliweka masharti mawili: kwanza ni ibada zile tu zilizoamriwa na Yesu mwenyewe, pili ziwe zinatajwa katika Biblia. Alieleza sakramenti kuwa alama ya nje (kama vile maji ya ubatizo, mkate na divai) inayounganishwa na neno la Mungu. Kwa sababu hiyo alifundisha sakramenti kuwa mbili tu (Ubatizo na Chakula cha Bwana), si saba tena. Akapinga sana Ekaristi (Misa) kuwa sadaka. Juu ya Kitubio kuwa sakramenti aliyumba: mwanzoni alikubali kwani imeamriwa na Bwana Yesu, baadaye alikataa kwani hakina alama ya nje.
Juu ya muundo wa Kanisa hakuwa na mawazo ya pekee. Kwake utaratibu wa nje ulikuwa jambo la pembeni, si lazima kwa wokovu. Kwake Kanisa lilikuwa hasa Mwili wa Kristo usioonekana na macho ambao umo ndani ya Kanisa linaloonekana. Akaona ni sawa Wakristo katika serikali wakilea Kanisa ambalo linajitawala chini ya usimamizi huo. Kumbe, katika maeneo yaliyofuata ushauri wake, Luther, bila kuwa na nia hiyo kweli, akafanya kanisa kuwa chombo cha serikali. Watawala wa maeneo mengi ya Ujerumani waliamua kutengeneza Kanisa kwenye msingi wa mafundisho ya Martin Luther.
Makanisa hayo huitwa ya Kilutheri. Kwa jumla husisitiza mafundisho ya Katekisimu zilizotungwa naye. Mafundisho yake yalipofanywa kuwa rasmi, katika Ujerumani makanisa ya Kilutheri yaliendeshwa kama idara za serikali za sehemu za Kilutheri chini ya uongozi wa wataalamu wa teolojia, lakini katika karne ya 20 kanisa na serikali zilitengana. Kumbe hali hiyo inadumu mpaka leo katika nchi za Skandinavia (Sweden, Norway, Denmark n.k.) ambapo wafalme waliamua kugeuza Kanisa zima la nchi zao kuwa la Kiinjili-Kilutheri. Ila Sweden Walutheri waliendelea na cheo cha uaskofu na desturi nyingi za Kanisa la kale, wakifanana zaidi na Waanglikana wa Uingereza. Baadaye madhehebu ya Kilutheri yalienea kule ambako Wajerumani na Waskandinavia walihamia, kama vile Marekani. Barani Afrika Walutheri wako hasa katika nchi zilizokuwa makoloni ya Ujerumani, kama vile Tanzania, Namibia na Kamerun, lakini pia Ethiopia.
Viongozi mbalimbali wakaiga mfano wa Luther, ila juhudi zao zikatofautiana: ndio mwanzo wa madhehebu mengine yanayoitwa ya "Kiinjili".
Alipokufa mwaka 1546 mafarakano ya kudumu yalikuwa yameshatokea katika Kanisa, si tu kati ya Wakatoliki na Walutheri, bali pia kati ya Waprotestanti waliotafsiri Biblia kwa namna tofautitofauti.
Tathmini
Vitabu vya Luther viliendelea kuwa na athari kubwa. Kati ya maandiko hayo mengi, muhimu ni hasa Katekisimu Ndogo, yaani mafundisho kwa ajili ya vijana Wakristo, na pia Katekisimu Kubwa kwa ajili ya wachungaji. Kwa jumla mafundisho yake yamekuwa muhimu katika madhehebu yote ya Kiprotestanti, si tu katika makanisa yanayoitwa ya "Kilutheri". Ndiye aliyefungua mlango walipopitia wengine waliojulikana baadaye kama Wabatisti, Wakalvini, Waanglikana n.k. lakini wote walitegemea sehemu za mafundisho yake. Hata Umoja wa Ndugu (Wamoravia) uliomtangulia, baadaye ulimfuata katika mafundisho kadhaa, kama vile juu ya sakramenti au juu ya neema ya Mungu.
Wakristo, wawe Waprotestanti au Wakatoliki, hawawezi kukwepa nafsi na ujumbe wa mtu huyo mwenye hisia kali za kidini. Kilichomkosesha raha ni suala la Mungu, ambalo lilimtawala na kumsukuma katika safari ya maisha yake. “Nitawezaje kuwa na Mungu mwenye huruma?”: swali hilo lilikuwa linachoma moyo wake na kuathiri utafiti wake na mapambano yake ya ndani. Kwa Luther teolojia haikuwa suala la elimu tu, bali mapambano na nafsi yake kuhusu Mungu na hatimaye na Mungu mwenyewe. Swali hilo lililomtesa kwa muda mrefu lilijibiwa aliposoma Waraka kwa Waroma, sura ya 3, mstari wa 24: "kwa zawadi ya neema ya Mungu, watu wote hukubaliwa kuwa waadilifu kwa njia ya Yesu Kristo anayewakomboa." Alimkuta huyo Mungu mwenye huruma katika Injili ya Yesu. Aliandika, «Katika Kristo msulubiwa vinapatikana teolojia halisi na ujuzi wa Mungu».
Siku hizi Wakatoliki na Waprotestanti wanazidi kuelewana, kushirikiana na kuheshimiana. Wanatambua kwanza kinachowaunganisha ambacho ni zaidi ya kile kinachowatenga: kwanza imani ileile katika Mungu mmoja mwenye nafsi tatu, ufunuo wake, mafundisho makuu kuhusu wokovu n.k. Kuna ushirika halisi, ingawa si kamili, kati ya wale wote waliomuamini Yesu Kristo na kubatizwa.
Hivyo Wakatoliki wanamuangalia Luther tofauti na zamani. Kwa kipindi kirefu cha maisha yake alikuwa Mkristo na padri wa Kanisa Katoliki. Kwa jumla kwa Wakatoliki mafumbo ya imani yana pande mbili ambazo zisitenganishwe hata zikionekana kupingana: kumbe Luther alipenda kusisitiza mmoja na kukanusha mwingine. Hivyo kwa Wakatoliki mara nyingi alichokiri ni sahihi, alichokanusha si sahihi. Jinsi alivyopinga Upapa na sakramenti saba haiwezi kukubaliwa na Wakatoliki, lakini katika mambo kadhaa anaweza kueleweka. Tatizo lenyewe lililokuwa chanzo cha farakano lile, yaani vyeti vya rehema, miaka michache baadaye liliondolewa na Kanisa lenyewe. Mtaalamu mmoja alisema: “Luther asingetengwa na Kanisa Katoliki la leo, wala mwenyewe asingejitenga siku hizi".
Walutheri wa leo wanakumbuka kwa masikitiko kauli za kikatili za Martin Luther dhidi ya Wayahudi zilizochangia chuki dhidi yao iliyofikia kilele chake katika karne ya 20, Ujerumani wa Hitler ulipojaribu kuwamaliza wote. Wanalaumu pia dhuluma dhidi ya Wabatisti ambazo Martin Luther alizitetea kiteolojia. Tena wanasikitikia jinsi alivyohamasisha watawala kukomesha wakulima katika vita dhidi yao. Hatimaye hawawezi kukubali hoja zake za kumfanya Papa kuwa ndiye Mpingakristo, hata kama Mapapa walistahili lawama mbalimbali.
Mui
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.
Mchele wa kuoka
Wali kuoka ni mtindo wa wa kighana wa kupika wali. Inajulikana kama angwa moo katika lugha ya Akan, kihalisia "wali wa mafuta" au omɔ kɛ fɔ(omor ker for) katika lugha yaki Ga. Inatayarishwa kwa viungo vichache. na kwa kawaida husawazishwa na baadhi ya mboga na usaidizi mwingine ili kukamilisha mlo. Wali wa kuoka huwekwa pamoja na pilipili ya kusaga au shito na hutolewa kwa Mayai ya Kukaanga, omeleti au dagaa.
right|thumb|mchele wa kuoko
Waita
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Mwingi ya Kati, nchini Kenya.
Kauwi
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.
Mto Mkuu
ni kati ya mito ya mkoa wa Kilimanjaro (Tanzania Kaskazini Mashariki) ambayo maji yake yanaishia katika Bahari Hindi kupitia mto Pangani.
Mchirizo
Mchirizo ni tamko katika hisabati (jiometria) la kutaja mstari unaonama kama jinamizi au kuruba.
Mto Ochoge
unapatikana katika wilaya ya Tororo, mashariki mwa Uganda.
Mchirizo
Huelezwa pia kama taswira ya njia.
Mfano wa mchirizo ni duara ambayo ni mchirizo unaojifunga.
Mto Ochoge
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Matinyani
ni kata ya kaunti ya Kitui, Eneo bunge la Kitui Magharibi, nchini Kenya.
Filamu ya kijamii
Filamu ya kijamii (social film) ni aina ya filamu shirikishi inayowasilishwa kupitia taswila ya mitandao ya kijamii. Filamu ya kijamii inasambazwa kidigitali na kuunganishwa na huduma ya mitandao ya kijamii, kama vile Facebook au Google. Inachanganya vipengele vya video za tovuti, michezo ya mtandao wa kijamii na mitandao ya kijamii.
Omani
thumb|left|Ramani ya Omani Usultani wa Omani (kwa Kiarabu:سلطنة عُمان Saltanat ˤUmān) ni nchi ya Bara Arabu katika Asia ya Magharibi.
Imepakana na Maungano ya Falme za Kiarabu, Saudia na Yemen, halafu Bahari Hindi na Ghuba ya Omani.
Utawala wa nchi hufuata muundo wa kifalme usiobanwa na masharti ya katiba.
Mji mkuu ni Maskat (Omani).
Historia
Omani imekaliwa na watu kwa zaidi ya miaka 100,000.
Omani ilikuwa kituo muhimu cha biashara kwenye Bahari Hindi na Ghuba ya Uajemi tangu milenia mbili KK.
Athira za nje
Kati ya miaka 1507 na 1650 mji wa Maskat na pwani ya Omani vilitawaliwa na Ureno.
Omani na Afrika ya Mashariki
Masultani wa Omani walitawala pwani ya Afrika ya Mashariki katika karne ya 19. Mwaka 1830 Sultani Sayyid Said alihamisha mji mkuu wake kutoka Omani kuja mji wa Zanzibar (Unguja). Baada ya kifo chake mwaka 1856 dola liligawiwa kuwa nchi mbili:
Maskat na Omani
Tangu mwaka 1891 sultani alikuwa kabisa chini ya mamlaka ya mwakilishi Mwingereza hata kama kwa jina nchi haikuwa koloni. Kati ya makabila ya Omani bara ulikua upinzani dhidi ya utawala wa Sultani mjini Maskat na athira kubwa ya Uingereza katika serikali yake. Hali halisi kanda ya pwani ilikuwa chini ya sultani wa Maskat lakini katika sehemu za ndani, yaani Oman yenyewe, makabila yalijitawala au kuungana kumchagua imamu kama mkuu wao wa pamoja. Kwenye mwezi wa Mei mwaka 1913 viongozi wa makabila ya ndani pamoja na vongozi wa dini walikutana wakamchagua tena imamu.
Baada ya vita ya miaka 7 pande mbili zilipatana mwaka 1920 kugawa nchi: upande wa imamu ulikubali kutoshambulia tena miji ya vijiji vya pwani, sultani alikubali kuheshimu hali ya kujitawala ya maeneo ya ndani chini ya imamu. Sehemu za ndani ziliendelea kujitawala chini ya imamu hadi mwaka 1954.
Falkenberg
thumb|200px| Mnara wa maji wa Landskrona thumb|200px| Falkenberg ni mji na manispaa nchini Uswidi. Kuna wakazi 21 172 (mwaka 2005). Mji ulianzishwa 1558.
Omani
Maungano chini ya Sultani Taimur
Amani ilivunjwa mwaka 1954 wakati Sultani Said bin Taimur alitoa kibali kwa kampuni ya Kiingereza kutafuta mafuta ya petroli katika maeneo ya imamu. Kuingia kwa kikosi cha sultani kilichoongozwa na maafisa Waingereza kulikuwa chanzo cha vita iliyoendelea kwa miaka 5 hadi ushindi wa upande wa sultani aliyepata usaidizi wa jeshi la Uingereza. Hivyo Maskat na Omani iliunganishwa kwa nguvu ya kijeshi.
Falkenberg
Jiografia
Eneo lake ni 14.54 km². Iko kando ya Kattegat. Umbali na Jiji la Göteborg ni 101 km.