cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ushoga
Katika istilahi za watu wa LGBT, "shoga" hurejelea wanaume wanaoelekea watu wa jinsia yao, huku wanawake wakitajwa kuwa wasagaji.
Chanzo chake
Vivutio vya msingi ambavyo huunda mwelekeo wa kimapenzi wa watu wazima kwa kawaida huibuka katikati ya utoto na ubalehe. Hakuna makubaliano kati ya wanasayansi juu ya sababu halisi ambazo humfanya mtu kuwa na mwelekeo wa kupenda jinsia ileile ya kwake au kupenda jinsia zote mbili badala ya jinsia tofauti tu kama ilivyo kawaida. Wengi wanafikiria asili (biolojia) pamoja na mazingira vinachangia. Lakini mara nyingine ni kwamba mtu ameathiriwa na tukio ambalo amefanyiwa hasa utotoni au amekubali mwenyewe kujaribu kufanya hata akazoea kiasi cha kushindwa kujinasua.
Kati ya wale ambao wakati wa kubalehe wanayumba kwa muda fulani katika kujitambua, wengi baadaye wanakomaa vizuri katika mwelekeo wa kawaida. Kumbe watetezi wa ushoga wanataka hao vijana wapewe dawa za kusimamisha ubalehe ili baadaye iwe rahisi kuwafanyia upasuaji wa kubadili vyungo vya uzazi. Ukweli ni kwamba suala si kila mtu kuamua awe wa jinsia gani, kama kwamba mwili hauna maana, bali kujitambua na kujikubali alivyo.
Mwelekeo na utashi
Watu wana mang'amuzi tofauti juu ya mwelekeo wao wa kimapenzi. Baadhi wanajitambua kwa muda mrefu kabla hawajaanza uhusiano na wengine. Baadhi hujihusisha na vitendo vya kimapenzi kabla ya kujitambua na kuchukua msimamo juu ya mwelekeo wao. Binadamu, akiwa na akili na utashi, halazimiki wala hapaswi kufuata mielekeo yake yote, bali anatakiwa kuidhibiti, la sivyo ataharibika upande wa afya ya mwili na ya nafsi vilevile, mbali ya kuharibu maisha ya jamii. Kwa mfano, mtu anaweza kuwa na mwelekeo wa kuwazini watoto wadogo, mwingine wa kula kupita kiasi, n.k. Wakifuata mielekeo hiyo ataleta madhara tu. Hivyo wafikirie kabla ya kufuata mwelekeo wowote na wazingatie maadili mema.
Misimamo ya sheria kuhusu ushoga na athari yake
Pengine mashoga, wasagaji na wapenda jinsia zote mbili hukumbana na unyanyapaa, na hata ukatili kwa sababu ya mwelekeo wao wa kimapenzi tofauti na kawaida. Wengine hubaguliwa kwenye shule, vyuo na sehemu zao za kazi, hata wananyimwa huduma za afya na haki, na hupata msaada mdogo kutoka kwa wanafamilia na marafiki. Hali hiyo hufanya iwe vigumu kujitangaza kuwa shoga, msagaji, au mpenda jinsia mbili.
Tatizo hilo la kimataifa ni kubwa zaidi katika nchi nyingi za Afrika. Kituo cha Utafiti cha Pew mnamo mwaka 2007 kiligundua kuwa 3% tu ya Watanzania, Wakenya, na Waganda wanaamini kuwa ushoga unapaswa kukubalika. Hivyo katika nchi zote wanachama wa Jumuiya ya Afrika Mashariki (EAC), isipokuwa Rwanda, ngono ya jinsia moja huchukuliwa ni uhalifu na pengine adhabu iliyopangwa ni kifungo cha muda mrefu, ingawa kwa kawaida haitekelezwi. Matokeo yake, wachache tu wako wazi kuhusu mwelekeo wao wa kimapenzi, wakati wengi wanalazimika kuishi kwa usiri na uwongo, ili waendane na maadili yaliyokubalika katika jamii yao.
Chuki dhidi ya mashoga (kwa Kiingereza: “homophobia”) ina madhara makubwa kwa afya ya akili na ustawi wa watu walio mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili, hasa ikiwa wanajaribu kuficha mwelekeo wao wa kimapenzi. Unyanyapaa na ukatili vinazidisha mafadhaiko waliyonayo tayari kutokana na kutambua tofauti iliyopo kati ya mwili wao na mwelekeo wao. Mara nyingi wanashindwa kukabili hali hiyo na kujikubali walivyo. Hivyo wako katika hatari ya kuingia ulevi wa aina mbalimbali na kujiua kuliko wenzao wanaovutiwa na jinsia tofauti. Watu wanaotamani kuwasaidia wanaweza kufanya kazi na mashirika husika kuwapatia ushauri nasaha pamoja na kupambana na unyanyapaa.
Mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili wanaotaka kupunguza unyanyapaa wanaweza kuwa wazi kuhusu mwelekeo wao wa kimapenzi, huku wakichukua tahadhari muhimu ili kuwa salama kadiri iwezekanavyo. Kuwaambia watu wengine kuwa wewe ni mpenzi wa jinsia moja au tofauti huitwa “kujitokeza”. Mara nyingi hiyo ni hatua muhimu ya kisaikolojia kwa watu walio mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili. Wanaohisi lazima wafiche mielekeo yao ya kimapenzi huripoti wasiwasi wa mara kwa mara kuliko mashoga na wasagaji ambao wako wazi. Japokuwa, unapaswa kujitokeza ikiwa unataka na uko tayari. Ingawa unatumaini kuwa marafiki na familia watakupokea, inawezekana kwamba hawatakubali. Ikiwa unategemea wazazi wako kifedha, unaweza kutaka kungoja, wasije wakajaribu kukufukuza nyumbani, kukuweka kwenye ndoa ya jinsia tofauti au kwenye matibabu mabaya ya kiakili. Kama utajitokeza, ni vizuri kuanza kwa kumwambia mtu ambaye una uhakika kuwa atakuwa na mtazamo chanya. Kujitokeza kunaweza kuwa moja ya kazi ngumu sana utakayokabiliana nayo katika maisha yako, lakini pia inaweza kuwa moja ya kazi zenye tunu sana. Kujitokeza ni njia mojawapo ya kuthibitisha hadhi yako na hadhi ya watu wengine walio wasagaji, mashoga, na wapenda jinsia mbili.
Mtazamo upande wa afya na elimunafsia
Miongo mingi ya utafiti na uzoefu ya kitabibu imepelekea mashirika ya afya na ya afya ya akili kutamka kuwa mielekeo hiyo si ugonjwa. Shirika la Afya Ulimwenguni (WHO) liliondoa ushoga katika orodha yake ya magonjwa ya akili mnamo 1990. Hata hivyo, tafiti mbalimbali zimeonyesha watu hao wana matatizo makubwa ya kiakili
Hadi leo, hakuna utafiti wa kutosha wa kisayansi kuonyesha kwamba tiba inayolenga kubadili mwelekeo wa mapenzi ya jinsia moja ni salama au inafaa. Kwa kuongezea, uhamasishaji wa matibabu ya mabadiliko unaonekana kuchangia mazingira mabaya kwa mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili.
Moja ya dhihirisho la mapema zaidi ulimwenguni la ushoga kati ya watu ni michoro ya miambani ya Wasan wa Zimbabwe ambayo inaonyesha mahusiano ya jinsia moja. Michoro hiyo ya maelfu ya miaka iliyopita na vilevile ushahidi mwingine wa kihistoria unaonyesha kuwa ushoga umekuwepo katika bara la Afrika tangu kale, si umeletwa na mataifa ya Magharibi kama inavyodaiwa pengine. Hata hivyo sasa ustaarabu wa Magharibi unahamasisha ushoga kwa mbinu zote katika kuhimiza mienendo yoyote ya anasa isiyo na uwajibikaji kwa ustawi na afya ya jamii. Katika kuwatetea, pengine ustaarabu huo umefikia hatua ya kuwafanya kielelezo cha maendeleo ambayo hatimaye yamejikomboa kutoka mitindo ya maisha ya zamani na tunu zake, kama vile familia, uzazi n.k. Kwa namna hiyo unabomoa misingi yenyewe ya maisha ya jamii. Pengine mashoga wenyewe wanatangaza mtindo wao kama ndio bora na kudharau hiyo mingine (k.mf. maandamano ya "Gay Pride"), ingawa baadhi yao wanatambua hatari iliyopo kwa vizazi vijavyo katika kuhamasisha ushoga n.k..
Misimamo ya dini
Tamaduni za kijamii au za kidini hazitakiwi kuhalalisha tena ubaguzi dhidi ya mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili. Uonevu na unyanyasaji, kuwakatalia watu walio wasagaji, mashoga, na wapenda jinsia mbili fursa na heshima sawa au kuwatuhumu kwa vile walivyo au wanavyotenda si uchaji wa Mungu wala ufuataji tamaduni bali ni ubaya tu. Kuchukia maovu ni tofauti na kuchukia mwovu. Hata hivyo suala la maadili linabaki: je, ni halali kufuata mwelekeo wowote ambao tunajisikia au tumejizoesha kwa kurudiarudia matendo maovu? Tukikubali watu wafanye lolote wanalojisikia, jamii itakuwaje?
Uyahudi, Ukristo , na Uislamu kimapokeo huchukulia tabia za mapenzi ya jinsia moja kuwa ni dhambi. Mafundisho ya Uhindu, Ubudha, Ujain, na Usikh hayako wazi kabisa juu ya mwelekeo wa mapenzi ya jinsia moja, na viongozi wa dini wanatoa maoni tofauti. Leo, watu kutoka dini zote wanazidi kukubali mapenzi ya jinsia moja, na hata ndoa ya jinsia moja. Idadi inayokua ya madhehebu ya Uprotestanti hufanya baraka za ndoa za jinsia moja. Watu wengi walio mashoga, wasagaji na wapenda jinsia mbili wanaripoti kwamba hawaoni mgongano kati ya mwelekeo wao wa kimapenzi na imani yao. Hayo yote hayamaanishi kwamba ndio ukweli; pengine ni kupotewa na hekima au ni kujilegeza na kufuata tu mkondo. Ni lazima kufikiria uumbaji wa mtu katika jinsia mbili ili kuelewa Muumba alitaka nini, hasa alipounganisha kilele cha tendo la ndoa na uwezekano wa mimba kupatikana.
Papa Fransisko, mkuu wa Kanisa Katoliki, ameongea mara kwa mara juu ya hitaji la kukaribisha na kupenda watu wote, bila kujali mwelekeo wao wa kimapenzi, kwa kuwa wote ni sura na mfano wa Mungu. Hata hivyo mafundisho ya Kikatoliki yanasema wazi kwamba matendo ya ushoga ni dhambi, tena dhambi ya mauti kama matendo mengine ya uasherati na hata zaidi. Mwelekeo tu si dhambi, lakini ni hatari, kwa kuwa unafanya mtu avutiwe na jambo ambalo ni dhambi, tofauti na mwelekeo wa kawaida unaomfanya mtu avutiwe na ndoa na uzazi kama inavyohitajiwa na jamii ili kujiendeleza. Hivyo mashoga na wengineo wanahitaji msaada wa pekee kuelewa mpango wa Mungu kuhusu jinsia na hatimaye kuishi namna ya kumpendeza. Msimamo wa Waorthodoksi na Waorthodoksi wa Mashariki ni wa namna hiyohiyo: kwamba ngono inakubalika tu katika ndoa.
Mzeituni
Mzeituni au mzaituni (jina la kisayansi kwa Kilatini Olea europaea, yaani "mzeituni wa Ulaya", au Olea sylvestris, yaani "mzeituni mwitu") ni mti mfupi wa familia ya Oleaceae unaopatikana hasa kandokando ya Bahari ya Kati, lakini pia sehemu nyingine za Afrika na Asia.
Matunda yake (zeituni au zaituni) ni muhimu hasa kwa utengenezaji wa mafuta (90%), ingawa yanaliwa pia bila kushindiliwa (10%).
Inaonekana asili ya ulimaji wake ni Uajemi na Mesopotamia miaka 6,000-7,000 iliyopita. Kutoka huko ulienezwa sehemu nyingine.
Leo uzalishaji ni mkubwa hasa Hispania, halafu Italia, Ugiriki, Uturuki n.k.
Vita ya Krim
thumb|300x300px|Mashambulio ya kikosi cha farasi cha Kiingereza wakati wa Vita ya Krim. Vita ya Krim (1853-1856; kwa Kiing. Crimean War) ilikuwa vita iliyopigwa kati ya Urusi upande mmoja na Ufaransa, Uingereza, Ufalme wa Sardinia na Milki ya Osmani upande mwingine. Mapigano mengi yalitokea kwenye rasi ya Krim katika Bahari Nyeusi, lakini mengine yalitokea pia magharibi mwa Uturuki na karibu na Bahari ya Baltiki.
Vita ya kisasa ya kwanza
thumb|350x350px|Bahari Nyeusi na milki zilizoizunguka kabla ya vita ya Krim; Krim ni rasi kaskazini mwa bahari. Wakati mwingine vita hiyo imeitwa "vita ya kisasa" ya kwanza, kwa sababu ya matumizi ya silaha, pamoja na mikakati, ambayo hayakuwa kawaida hadi sasa na ikaendelea kuathiri vita zilizofuata. Ilikuwa pia vita vya kwanza iliyoripotiwa moja kwa moja kwa njia ya telegrafu na kuchapishwa kwenye magazeti ya Ulaya. Habari hizo zilionyesha mara ya kwanza mateso ya wajeruhiwa na vifo vyao kutokana na maandalizi mabaya ya uongozi wa kijeshi na kusababisha mbinu mpya za tiba ya kijeshi. Matumizi ya telegrafu yaliwawezesha viongozi wa kijeshi kupeana habari haraka na kuwasiliana na serikali zao. Silaha mpya zilitumiwa mara ya kwanza vitani kama vile mabomu ya kutega baharini, manowari za ubao zilizofunikwa kwa mabamba ya chuma na kuendeshwa kwa injini za mvuke; bunduki za askari zilizotengenezwa kiwandani na risasi mpya zilizoruhusu kipiga haraka zaidi na kulenga kwa umbali mkubwa. Uharibifu mkubwa uliosababishwa na silaha mpya ulilazimisha mikakati mipya ya kijeshi, kama vile matumizi ya handaki badala ya mapigano ya wazi. Matumizi ya reli yaliwapa Waingereza na Wafaransa faida kubwa, na ukosefu wake upande wa Urusi uliongeza matatizo yao.
Baada ya vita hiyo ilieleweka kwamba uchumi wa taifa na tekinolojia vinaweza kuwa na umuhimu mkubwa kuliko idadi ya askari.
Mandharinyuma
Nguvu ya Milki ya Osmani ilikuwa ikipungua katika karne ya 19. Sultani alipaswa kukubali uhuru wa Ugiriki na Serbia; Misri iliwahi kutangaza uhuru wake chini ya Muhamad Ali Pasha hadi kuvamia Uturuki mnamo 1833. Nchi za Ulaya zilingilia kati na kuokoa Waosmani. Wakati huohuo, nguvu ya Urusi ilikuwa ikiongezeka na katika mfululizo wa vita kadhaa Urusi ilitwaa milima ya Kaukazi, ufuko wa kaskazini ya Bahari Nyeusi na maeneo kadhaa ya Balkani yaliyowahi kutawaliwa na Waosmani. Uingereza ilihofia kuenea kwa Urusi hadi Bahari ya Mediteranea hivyo ikaona afadhali kusimama upande wa Waosmani.
Ugomvi ulioleta vita ya krimea ulianza kutokana na mashindano kati ya Urusi na Ufaransa kuhusu kipaumbele kama mlinzi wa maslahi ya Wakristo katika Yerusalemu ya Kiosmani na hasa kuhusu Kanisa la Kuzaliwa kwa Kristo mjini Bethlehemu ambako kila upande ulidai nafasi ya kwanza.
Sultani wa Waosmani alitishiwa kutambua mara Urusi, mara Ufaransa kama "mlinzi wa Wakristo" katika nchi takatifu. Tsar (mfalme) Aleksander wa Urusi alikasirika akatuma jeshi lake kwenda majimbo mawili ya Kiosmani huko Romania ya leo; Wafaransa na Waingereza walituma manowari kwenye Bahari ya Aegaean karibu na Dardaneli kama onyo.
Nchi jirani Austria na Prussia ziliamua kutoshiriki katika vita.
Mwendo wa vita
360px|thumb|Bahari Nyeusi wakati wa mashambulio ya Uingereza na Ufaransa kwenye Rasi ya Krim (zambarau: Milki ya Osmani (Empire Ottoman); kijani: Urusi (Empire Russe); kahawia: Austria (Empire Autrichien); mshale mwekundu: mashambulio ya jeshi la Uingereza na Ufaransa Serikali ya sultani ilitaka Warusi waondoke tena katika majimbo ya Balkani lakini Warusi walikataa. Hivyo, baada ya kushauriana na Uingereza na Ufaransa,  Milki ya Osmani ilitangaza vita dhidi ya Urusi. thumb|350x350px|Mapigano katika Anatolia ya Mashariki kati ya Waosmani na Warusi mnamo 1853-1855 Kwenye mapigano ya kwanza Warusi walishindwa lakini manowari zao zilifaulu kwenye Novemba 1853 kuzamisha jeshi la majini la Waosmani kwenye Bahari Nyeusi. Uingereza na Ufaransa zilituma manowari zao kupitia mlango wa Bosporus hadi Bahari Nyeusi. Baada ya majadiliano kati ya mabalozi hayakufikia popote, nchi hizo mbili zilitangaza vita dhidi ya Urusi kwenye Machi 1854.
Mapigano yalianza sasa katika maeneo mbalimbali ya mipaka ya Urusi, pamoja na Bahari Baltiki, Rasi ya Balkani, Anatolia ya Mashariki na kwenye Rasi ya Kamchatka. Lakini kitovu cha vita kilikuwa mashambulio dhidi ya bandari ya Sevastopol kwenye Rasi ya Krim.
Mapigano yaliendelea kwa muda mrefu; Waingereza na Wafaransa pamoja na vikosi vya Waosmani na Waitalia walishambulia mji wa Sevastopol kwa zaidi ya mwaka moja hadi kuiteka tarehe 8 Septemba 1855; hawakufaulu kushinda Warusi kwenye bahari Baltiki wala kwenye huko Kamchatka. Warusi waliweza kutetea maeneo yao katika Kaukazi na kuteka maeneo ya Kiosmani katika Anatolia.
Hatimaye serikali ya Urusi ilipaswa kukubali amani; mapatano yalifikiwa 30 Machi 1856.
Vifo
Pande zote zilichoka kutokana na gharama za vita na vifo vya wanajeshi wengi. Kuna makadirio tofauti sana kuhusu idadi ya vifo hivyo, kati ya 165,000 na 600,000 au zaidi hutajwa. Kwa namna yoyote, wataalamu wanakubaliana kwamba asilimia kubwa kabisa hawakufa kwenye mapigano lakini waliuawa na magonjwa ya kuambukizana, pamoja na kukosa huduma baada ya kujeruhiwa, halafu kwa kukosa chakula au maji au nguo za kutosha wakati wa miezi baridi. Namba halisi zinapatikana kuhusu Waingereza; walituma askari 107,000; kati hao waliuawa 2,755 kwenye mapigano, 1,847 walikufa kutokana na majeraha na 17,580 walikufa shauri ya magonjwa. Wafaransa walituma askari lakhi 3; takriban theluthi 1 walikufa.
Walioathiriwa vibaya zaidi walikuwa Warusi; hatimaye waliweza kujitetea na kuchosha maadui lakini walikuwa na vifo vingi kabisa.
Matokeo
Katika mapatano ya amani Urusi ilirudishwa rasi ya Krim pamoja na mji wa Sevastopol; kwa ilipaswa kuondoka tena katika Anatolia ya Mashariki na kurudisha maeneo kadhaa kwenye Balkani kwa Milki ya Osmani.
Urusi na Milki ya Osmani hawakuruhusiwa tena kuwa na jeshi la majini kwenye Bahari Nyesusi; kila moja aliweza kuwa na manowari ndogo wasiozidi 10.
Nchini Urusi Tsar Aleksander II alitambua kamba nchi yake ilibaki nyuma ya nchi za Ulaya Magharibi. Bunduki za Waingereza zilikuwa bora kuliko gobori za jeshi lake. Alichukua hatua za kumaliza uhadimu wa wakulima alioona kama kizuizi kupata wanajeshi wa kutosha. Urusi ilianza kujenga njia za reli na kuagiza ng'ambo viwanda vya kutengenza silaha za kisasa.
Washiriki wote wa vita walifanya jitihada kuboresha huduma ya afya kwa ajili ya askari na wajeruhiwa baada ya kutambua kwamba idadi kubwa ya vifo ilisababishwa na mpangilio mbaya wa huduma hizo.
Vyanzo vya kihistoria
Volume I: History of individual Corps Volume II: History of disease, wounds and injuries
Mto Gunia
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Elinor Barker
alt=Picha ya Elinor Jane Barker|thumb|Picha ya Elinor Jane Barker Elinor Jane Barker MBE (amezaliwa 7 Septemba 1994) ni mwendesha baiskeli barabarani wa Welsh, ambaye mara ya mwisho alipanda kitaalamu barabarani kwa Timu ya Wanawake ya UCI kuwakilisha Welsh Cycling na Uingereza katika mashindano ya kimataifa, Barker ni Olimpiki, dunia ya mara mbili na bingwa mara sita wa Ulaya katika harakati za timu, pamoja na bingwa mara mbili wa dunia katika mbio za pointi na mbio za mwanzo.
Noel Barrionuevo
alt=Noel Barrionuevo|thumb|Noel Barrionuevo María Noel Barrionuevo (amezaliwa 16 Mei 1984) ni mchezaji wa mpira wa magongo wa Argentina.
Elinor Barker
Barker aliteuliwa kuwa Mwanachama wa Amri ya Himaya ya Uingereza (MBE) katika Mwaka Mpya wa 2017 Kwa huduma za baiskeli.
Noel Barrionuevo
Alishinda medali ya shaba katika Michezo ya Olimpiki ya majira ya joto ya 2008 huko Beijing na medali ya fedha katika Olimpiki ya majira ya joto ya 2012 huko London, na medali ya fedha katika Olimpiki ya majira ya joto ya 2020, na timu ya kitaifa ya argentina ya hockey.
Litungu
Litungu ni ngoma ya asili inayochezwa na kabila la Waluhya (pamoja na Wabukusu) na la Wakisii katika baadhi ya maeneo ya Kenya na vilevile na kabila la Wakurya lililoko sehemu mbalimbali za mkoa wa Mara nchini Tanzania, kama vile Tarime, Serengeti, Mugumu, Rorya, Bunda,.
Litungu inatumia ala ya muziki yenye kamba saba au nane.
Hubble (darubini)
300px|thumb|Darubini ya Hubble kwenye obiti yake (picha ya 1997 kutoka Space Shuttle) 300px|thumb|Picha za Hubble za galaksi M100 kabla ya matengenzo ya 1993 na baadaye zinaonyesha jinsi kasoro za awali ziliboreshwa Darubini ya Hubble ni darubini ya anga-nje iliyotengenezwa kwa ushirikianao baina ya taasisi za NASA na ESA kwa utafiti wa nyota. Ilipokea jina lake kwa heshima ya mwanaastronomia Edwin Hubble.
Kusudi lake
Hubble iliandaliwa na kupelekwa angani kwa gharama za USD bilioni 4.7 na gharama za kwa jumla hadi mwaka 2010 zilikadiriwa kufikia biloni 10, zikiwa pamoja na chombo chenyewe, safari 5 za matengenezo, vipuli, kamera mpya na usimamizi na wanasayansi walioko duniani. Darubini kwenye anga-nje inaweza kutambua nyota na galaksi kwa umakini usiowezekana kwa darubini zilizopo duniani kwa sababu inachukua picha na vipimo nje ya angahewa ya Dunia inayochafusha vipimo vinavyotekelezwa kwenye uso wa ardhi.
Inachunguza pande zote za spektra ya sumakuumeme yaani mnururisho kuanzia masafa marefu ya infraredi hadi upeo wa masafa fupi za urujuanimno. Kifaa chake kikuu ni kiakisi parabola chenye kipenyo cha mita 2.4. Inazunguka Dunia kwenye obiti kilomita 540 juu ya uso wa ardhi katika muda wa dakika 93.
Hubble ilipelekwa kwa feri ya anga-nje kwenye obiti yake mwaka 1990. Baada ya kutuma picha za kwanza ilionekana kuna kosa kwenye kiakisi lililozuia kulenga fokasi ya kutosha. Kasoro hii ilisahihishwa wakati wa matengenezo yaliyotekelezwa mwaka 1993.
Matokeo ya tafiti zake
Hubble ililenga hasa kuangalia na kupima nyotabadilifu za kupwita katika galaksi za karibu zinazoruhusu kukadiria umbali wa galaksi hizi. Kwa jumla matokeo ya vipimo vyake
Tutuko
Tutuko (kutoka kitenzi "kututuka"; pia Hepesi simpleksi kutoka jina la Kiingereza lenye asili ya Kigiriki ἕρπης, herpes, "unaoenea polepole" au "uliofichika") ni ugonjwa wa kuambukiza unaosababishwa na virusi vya hepesi simpleksi.
Matatizo mengine yanayosababishwa na hepesi simpleksi hujumuisha: paronikia ya hepesi inapohusisha vidole, hepesi ya macho, maambukizi ya hepesi ya ubongo, na hepesi ya watoto wachanga inapoathiri mtoto mchanga, n.k.
Utumbo mwembamba
Utumbo mwembamba ni sehemu ya mfumo wa mmeng'enyo wa chakula iliopo kati ya tumbo na utumbo mpana. Ni sehemu ndefu ya mfumo huo yenye urefu wa mita 4.5 - 9.6 kwa mtu mzima. Ndiyo sehemu ambapo virutubishi vingi hufyonzwa na kuingizwa katika mfumo wa damu ili kusambazwa sehemu mbalimbali za mwili.
Tutuko
Kisababishi na utambuzi
Kuna aina mbili za virusi vya hepesi simpleksi: aina ya 1 (HSV-1) na aina ya 2 (HSV-2). HSV-1 kwa kawaida zaidi husababisha maambukizi ya mdomo huku HSV-2 kwa kawaida zaidi ikisababisha maambukizi ya viungo vya uzazi.
Utumbo mwembamba
Sehemu kubwa ya mmeng'enyo wa chakula inatokea hapa, yaani ni katika sehemu hii kwamba mwili unatoa virutubishi vyake kutoka ujiuji wa chakula kilichotafunwa mdomoni na kupasuliwa kikemia tumboni.
Tutuko
Kisababishi na utambuzi
Husababishwa kwa kugusana moja kwa moja kwa viowevu vya mwili au vidonda vya mtu aliyeambukizwa. Kuenea bado kunaweza kutokea hata iwapo dalili hazipo. Hepesi ya jenitalia imeainishwa kama maambukizi yanayoenezwa kupitia ngono. Yanaweza kuenezwa kwa mtoto mchanga wakati wa kuzaliwa. Baada ya kuambukizwa, maambukizi husafirishwa kupitia nyuroni inayopitisha hisia hadi kwa seli za neva, pale ambapo virusi hukaa kwa maisha yote.
Utumbo mwembamba
Utumbo mwembamba huwa na sehemu tatu
Tutuko
Kisababishi na utambuzi
Visababishi vya kujirudia vinaweza kujumuisha: kupungua kwa utenda kazi wa kingamwili, mafadhaiko na kupatana na jua.
Utumbo mwembamba
Inapokea kiowevu cha nyongo na cha kongosho kwa njia ya kipito cha nyongo. Upande wa ndani wa utumbo huwa na mikunjo mingi pamoja na vili ambayo ni vimbe kama vidole vidogo vyote vinayoongeza eneo linalopatikana kwa mmeng'enyo wa chakula.
Tutuko
Kisababishi na utambuzi
Hepesi ya mdomo na ile ya jenitalia kwa kawaida hutambuliwa kwa kuzingatia dalili zilizodhihirika. Utambuzi unaweza kuthibitishwa na tabia ya virusi au DNA ya kutambua hepesi kwenye viowevu vinavyotoka katika malengelenge. Kuchunguza damu ili kutambua kingamwili dhidi ya virusi kunaweza kuthibitisha maambukizi ya hapo awali lakini kutakuwa hasi katika maambukizi mapya.
Utumbo mwembamba
Ujiuji wa chakula unatoka kwenye tumbo na kuingia katika sehemu ya duodeno lenye urefu wa sentimita 24. Hapa kiwango cha asidi katika tope la chakula kinapunguzwa.
Tutuko
Kinga na tiba
Njia inayofaa zaidi ya kuzuia maambukizi ya viungo vya uzazi ni kwa kuzuia ngono kupitia uke, mdomo, au unyeo. Matumizi ya kondomu yanaweza kupunguza, lakini si kuondoa hatari. Dawa ya kila siku ya kudhibiti virusi inayonywewa na mtu aliyeambukizwa pia inaweza kuzuia kuenea. Hakuna chanjoinayopatikana.
Utumbo mwembamba
Katika jejuno kiowevu cha kongosho kinapasua wanga, protini na mafuta kwa sehemu zinazoweza kupokewa na damu. Kiowevu cha nyongo kinasaidia upasuaji wa mafuta. Molekuli zinazopatikana baada ya hatua hiyo zinapita katika ngozi ya utumbo na kupelekwa katika ini ambako zinashughulikiwa tena. Utumbo mwembamba unapokea pia sehemu kubwa ya maji yanayohitajika mwilini na kuiondoa katika tope la chakula.
Tutuko
Kinga na tiba
Unapoambukizwa hakuna tiba. Paracetamol (acetaminophen) na topical lidocaine zinaweza kutumika ili kupunguza dalili. Matibabu kwa dawa za kudhibiti virusi kama vile asiklovia au valasiklovia yanaweza kupunguza ukali wa vipindi vinavyodhihirisha dalili.
Utumbo mwembamba
Katika sehemu ya ileo ni hasa vitamini zinazopokewa na kupitishwa kwenda damu.
Tutuko
Uenezi
Viwango vya HSV 1 au HSV-2 ulimwenguni kote ni kati ya asilimia 60 na 95 kwa watu wazima. HSV-1 kwa kawaida hupatikana utotoni. Viwango vya zote huongezeka watu wanapozeeka. Viwango vya HSV-1 huwa kati ya asilimia 70 na 80 katika watu ambao hali yao ya kijamii na kiuchumi ni ya chini na asilimia 40 hadi 60 kwa watu ambao hali yao ya jijamii na kiuchumi imeboreka. Kadirio la watu milioni 536 ulimwenguni kote (asilimia 16 ya watu) walikuwa wameambukizwa HSV-2 kufikia 2003 huku viwango vya juu zaidi vikiwa wanawake na walio katika ulimwengu unaoendelea. Watu wengi walio na HSV-2 hawatambui kuwa wameambukizwa.
Utumbo mwembamba
Kutoka hapo mabaki ya chakula yanaendelea katika utumbo mpana.
Carlos Mencia
Ned Arnel Mencía (amezaliwa tarehe 22 Oktoba 1967) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.
Mnavu
Mnavu au mnafu (Solanum nigrum) ni mmea katika familia Solanaceae. Kwa kawaida huu ni mmea wa pori, lakini unapandwa mahali pengi katika Afrika ya Mashariki. Mingi ya mimea ya pori ina sumu, matunda mabichi hasa. Kula kwa beri bichi na mara nyingi majani pia kunaweza kusababisha kifo cha watoto na mifugo. Lakini aina za mnavu zinazopandwa zinaweza kuliwa baada ya kuzipika. Majani huuzwa kwa jina la manavu. Matunda mabivu yanaweza kuliwa kwa kawaida bila kupikwa, aina zenye matunda mekundu au yenye rangi ya machungwa hasa (rangi ya kawaida ni nyeusi).
Kuna spishi nyingine, Solanum americanum, ambayo imewasilishwa katika Afrika na ambayo inafanana sana na S. nigrum. Watu wengi hawawezi kulinganua spishi hizi na mbili zote huitwa mnavu. Hata S. americanum hulika.
Kazadi Kasengu
Kazadi Kasengu (amezaliwa 20 Julai 1992) ni mchezaji wa kandanda au mpira wa miguu akiichezea klabu ya KMC FC ya Tanzania na timu ya taifa ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo.
Mto Nyamusuka
ni korongo linalopatikana katika mkoa wa Ruyigi (mashariki mwa Burundi).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Anthony Martial
thumbnail|right|250px|Martial akiichezea United mwaka 2017 Anthony Martial (amezaliwa 5 Desemba 1995 nchini Ufaransa) ni mchezaji wa mpira wa miguu wa timu ya taifa ya Ufaransa.
Alianza kuchezea klabu ya Monaco; kuanzia mwaka 2015 anachezea klabu ya Manchester United.
Alan Paton
thumb|right|250px Alan Stewart Paton (11 Januari 1903 – 12 Aprili 1988) alikuwa mwandishi wa nchi ya Afrika Kusini na mwanaharakati dhidi ya ubaguzi wa rangi.
Familia
Paton alizaliwa katika eneo la Pietermaritzburg, Mkoa wa Natal ( ambao sasa unajulikana kama KwaZulu-Natal), babake alikuwa mtumishi wa kiserikali. Baada ya kumaliza masomo yake katika Maritzburg College, alipata Shahada yake ya Sayansi katika Chuo Kikuu cha Natal katika mji wake wa nyumbani, baada ya hapo alipata shahada ndogo ya ualimu. Baada ya kumaliza masomo yake, Paton alifanya kazi kama mwalimu, kwanza katika Shule ya Msingi ya Ixopo, na baadaye katika Shule ya Upili ya Pietermaritzburg Alipokuwa katika shule ya Ixopo alikutana na Dorrie Francis Lusted. Alimuoa Dorrie mnamo mwaka wa 1928 na walibaki pamoja hadi Dorrie alipokufa kutokana na ugonjwa wa shida ya kupumua mnamo mwaka wa 1967. Maisha yao pamoja yanaelezewa katika kitabu kingine Kontakion Kwa Wewe Uliyeenda, iliyochapishwa mnamo mwaka wa 1969. Paton na katibu wake, Anne Hopkins, walifanya ndoa mwaka uo huo.
Maisha mapema ya kitaaluma
Alisimamia Shule ya Marekebisho ya Diepkloof ya (Waafrika) waliovunja sheria kati ya mwaka wa 1935 na 1948, ambapo alianzisha mabadiliko yaliyokuwa ya kuboresha maisha ya Waafrika gerezani. Muhimu sana kati ya mabadiliko haya ilikuwa sera ya mabweni wazi, sera ya ruhusa ya kazi na sera ya kutembelea nyumbani. Mwanzoni, wavulana walipewa makazi katika mabweni yaliyofungwa. Lakini wakati walipojionyesha kuwa waaminifu, walihamishwa hadi mabweni yaliyokuwa wazi katika ardhi ya shule hiyo. Wavulana walioonyesha kiwango kikubwa cha uaminifu waliruhusiwa kufanya kazi nje ya ardhi ya shule. Wakati mwingine, wavulana waliruhusiwa hata kukaa nje ya ardhi ya shule huku wakilindwa na familia yao. Ni jambo lisilokuwa la kawaida kuwa wavulana wachache kuliko 1% walikosa kurudi, kutoka idadi ya wavulana 10,000 waliopewa ruhusa ya kwenda nyumbani wakati Paton alipokuwa msimamizi wa Shule ya Diepkloof ndio waliovunja imani yao kwa kukosa kurudi.
Paton alijitolea wakati wa Vita Vikuu vya Pili vya Dunia, lakini alikataliwa. Baada ya vita alitembea, kwa kutumia pesa zake, kutazama magereza Duniani kote. Alitembelea Sandinavia, Uingereza, Bara Ulaya na Marekani. Wakati alipokuwa nchini Norwei, aliandika riwaya yake marufu Lia, Nchi Nayoipenda, ambayo aliimaliza wakati wa safari yake, huku akiikamilisha siku kabla ya Krisimasi mjini San Francisco mnamo mwaka wa 1946. Pale, alikutana na Aubrey na Marigold Burns, ambao walisoma rasimu ya kitabu chake na wakapata mchapishaji wa kukichapisha. Mhariri Maxwell Perkins, maarufu kwa kuhariri riwaya za Ernest Hemingway na Thomas Wolfe, aliongoza riwaya ya kwanza ya Paton ilipokuwa ikichapshwa na wachapioshaji wa Scribner.
Upinzani dhidi ya ubaguzi wa rangi
Mnamo mwaka wa 1948, miezi mine baada ya kuchapishwa kwa Lia, Nchi Inayopendwa, chama cha utengano cha Kimataifa kilichukua mamalaka nchini Afrika Kusini. Mnamo mwaka wa 1953 Paton alianzisha chama cha Uhuru Cha Afrika Kusini, ambacho kilipambana na sheria za ubaguzi wa rangi zilizoanzishwa na Chama cha Kimataifa. Libaki kama rais wa chama hicho hadi wakati kilipolazimishwa kuvunjwa na serikali ya ubaguzi katika miaka ya 1960, kwa sababu wanachama wake walikuwa weusi na weupe. Paton alikuwa rafuiki yake Bernard Friedman, mwanzilishi wa Chama cha Maendeleo (Afrika Kusini). Rafiki ya Paton aliyekuwa mwandishi Laurens van der Post, aliyekuwa amehamia Uingereza katika miaka ya 1930, alikisaidia chama kwa njia nyingi.
Van der Post alijua kuwa Majeshi ya Kijasusi ya Afrika Kusini yalijua kuwa alikuwa akimlipa fedha Paton, lakini haingeweza kukomesha shughuli hiyo kupitia njia halali za kisheria. Paton mwenyewe alifahamika kwa upinzani wake wa amani dhidi ya mfumo wa ubaguzi wa rangi, kama tu watu wengi katika chama chake, ingawa wachache walitumia njia ya moja kwa moja, ya vurugu. Kutokana na hayo, chama kilitazamwa kama mtenda mbaya kwa sababu ya matukio haya. Pasipoti ya Paton ilinyakuliwa aliporudi kutoka New York mnamo mwaka wa 1960, ambapo alikuwa amepewa Tuzo la Kila Mwaka la Utetezi wa Uhuru. Pasipoti hiyo ilirudishwa tuu baada ya miaka kumi. Paton alistaafu katika eneo la mlima wa Botha, ambapo aliishi hadi kifop chake. Anakumbukwa katika eno la Uhuru la Shirika la Uhuru la Kimataifa.
Maandiko mengine
Vitabu vilivyochapishwa hivi karibuni kuhusu maandiko ya Paton ni vitabu kuhusu safari -- Mji Uliopotea wa Kalahari (2006); na baadhi ya maandiko yake mafupi -- Shujaa wa Barabara ya Currie.
Baadhi ya Vitabu Vyake
Lia, Nchi Inayopendwa imefanywa kuwa filamu mara mbili (mwaka wa 1951 na 1995) na ilikuwa msingi wa Mchezo wenye Wimbo ulioitwa Kupotea Angani (iliigizwa na Maxwell Anderson]], muziki uliundwa na Kurt Weill). Tuzo la Alan Paton la Kila mwaka hutolewa ili kumkumbuka.
Mto Gura (Nyeri)
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Visiwa vya Mabanda
ni kati ya visiwa vya Uganda kusini (Mkoa wa Kati, Wilaya ya Kalangala).
Kinapatikana katika ziwa Nyanza, la pili duniani kwa ukubwa wa eneo.
Niseti wa Trier
Niseti wa Trier (pia: Nicetius, Nicetus, Nicet au Nizier; Auvergne, leo nchini Ufaransa, 525 hivi - 566 hivi ) alikuwa askofu muhimu zaidi wa mji huo , leo nchini Ujerumani, akieneza kazi yake hadi Konstantinopoli.
Gregori wa Tours anamsifu hasa kwa mahubiri yake ya nguvu yaliyomfanya mfalme Klotari I ampeleke uhamishoni.
Tangu kale anaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Waorthodoksi kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 1 Oktoba.
Hifadhi ya nishati
Katika fizikia na kemia, sheria ya uhifadhi wa nishati inasema kwamba jumla ya nishati ya mfumo wa pekee haibadiliki lakini inasemekana kuhifadhiwa kwa muda.
Sheria hiyo, iliyopendekezwa na kujaribiwa na Émilie du Châtelet, inamaanisha kwamba nishati haiwezi kuundwa wala kuharibiwa; badala yake, inaweza tu kubadilishwa au kuhamishwa kutoka katika hali moja hadi nyingine. Kwa mfano, nishati ya kemikali hubadilishwa kuwa nishati ya kinetiki wakati kijiti cha baruti kinapolipuka. Ikiwa mtu ataongeza aina zote za nishati ambazo zilitolewa katika mlipuko, kama vile nishati ya kinetiki na nishati ya uwezo, pamoja na joto na sauti, hapo atapata upungufu kamili wa nishati ya kemikali katika mwako wa baruti.
Kimsingi, uhifadhi wa nishati ulikuwa tofauti na uhifadhi wa masi. Hata hivyo, nadharia maalumu ya uwiano inaonyesha kwamba masi inahusiana na nishati na kinyume chake kwa E = mc^2, mlinganyo unawakilisha usawa wa nishati ya masi, sasa na sayansi inasema kwamba jumla ya nishati ya masi huhifadhiwa. Nadharia hiyo inamaanisha kuwa kitu chochote chenye masi kinaweza kubadilishwa kuwa nishati safi, na kinyume chake.
Matokeo ya sheria ya uhifadhi wa nishati ni kwamba mashine ya mwendo wa kudumu ya aina ya kwanza haiwezi kuwepo; hiyo ni kusema, hakuna mfumo usio na usambazaji wa nishati ya nje unaoweza kutoa kiasi kisicho na kikomo cha nishati katika mazingira yake. Kulingana na ufafanuzi wa nishati, uhifadhi wa nishati bila shaka unaweza kukiukwa na uhusianifu majumui kwenye kiwango cha cosmolojia.
Historia
Wanafalsafa wa kale kama vile Thales wa Mileto mnamo 550 KK walikuwa na ufahamu wa uhifadhi wa baadhi ya dutu. Hata hivyo, hakuna sababu maalumu ya kutufanya tutambue nadharia zao za kale na kile tunachojua leo. Kwa mfano, Thales alidhani kuwa nishati ya masi ni maji. Empedokle (490-430 KK) aliandika kwamba katika mfumo unaojumuisha mizizi minne (ardhi, hewa, maji, moto), "hakuna kitu kinachotokea au kuharibika"; ; badala yake, vipengele hivyo hupata mpangilio mpya unaoendelea. Epikur (350 KK) yeye aliamini kila kitu katika ulimwengu kimeundwa na dutu ndogondogo za maada na pia alisema kwamba "jumla ya vitu vyote vilikuwa hivyo daima kama ilivyo sasa, na ndivyo itakavyokuwa milele."
Mnamo 1605, Simon Stevin aliweza kutatua matatizo kadhaa katika hali tuli kulingana na kanuni kwamba mwendo wa kitu usio na mwisho hauwezekani.
Mnamo 1639, Galileo Galilei alichapisha uchambuzi wake wa hali kadhaa ikiwa ni pamoja na "pendulum inayocheza" ambapo inaweza kuelezewa (katika lugha ya kisasa) kama inabadilisha nishati ya uwezo kwenda nishati ya kinetiki na kurudi tena. Kimsingi, alisema kuwa urefu ambao pendulum inacheza na kuinuka ni sawa na urefu ambao huanguka.
Mnamo 1669, Christiaan Huygens alichapisha sheria za mgongano. Miongoni mwa mambo aliyoorodhesha ni kuwa kisichobadilika kabla na baada ya kugongana kwa vitu ni pamoja na jumla ya mwendo wa msukumo mnyoofu pamoja na jumla ya nishati ya kinetiki. Hata hivyo, tofauti kati ya mgongano wa elastic na mgongano wa inelastic haukueleweka wakati huo. Hii ilisababisha tofauti kwa watafiti wengine, katika kitabu chake "Horologium Oscillatorium", alielezea vizuri kuhusu urefu wa kitu kinachocheza, na pia aliunganisha wazo hilo na mwendo wa kitu usio na mwisho. Utafiti wa Huygens wa mienendo ya mwendo wa pendulum ulitegemea kanuni moja, kwamba "nguvu ya msukumo ya kitu kizito haiwezi kujiinua yenyewe". Kati ya miaka 1676-1689, Gottfried Leibniz alijaribu kutengeneza mlinganyo wa hisabati ambao ulijumuisha nishati na mwendo (nishati ya kinetiki) kwa kutumia mawazo ya Huygens ya mgongano wa vitu, Leibniz aligundua kwamba katika mifumo mingi ya mitambo (masi mi, yenye velositi vi), huhifadhiwa ili mradi masi zisiingiliane. Aliita wingi huo vis viva au nguvu hai ya mfumo. Kanuni inawakilisha taarifa sahihi ya uhifadhi wa nishati ya kinetiki katika hali ambapo hakuna msuguano. Wanafizikia wengi wakati huo, kama vile Newton Issack, alikubaliana kwamba uhifadhi wa momentamu, ambao unashikilia hata katika mifumo yenye msuguano, kama inavyofafanuliwa katika momentamu,
ilikuwa ni vis viva iliyohifadhiwa. Baadaye ilionyeshwa kuwa idadi zote zilihifadhiwa ikiwa katika hali zinazofaa, kama ilivyo katika mgongano wa elastic.
Jeff Foxworthy
Jeffrey Marshall "Jeff" Foxworthy (amezaliwa tar. 6 Septemba 1958) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.
Laetoli
Laetoli ni eneo karibu na Bonde la Oltupai (Tanzania), km 45 kusini kwake, ambapo mwaka 1972 Mary Leakey aligundua nyayo za kale (miaka milioni 3.7 iliyopita) za zamadamu watatu waliotembea kwa miguu miwili.
Mwaka 2015 ushirikiano wa watafiti wa Tanzania na wa Italia uliwezesha kugundua nyayo nyingine mbili za msafara huohuo, za mmojawapo zikiwa ndefu sana kuliko nyingine.
Futa Tooro
thumb| Futa Toro na falme za Afrika Magharibi. Karne ya 18. Futa Toro ( Kiwolofu na Kifula  🤆𞤵𞥄𞤼𞤢 𞤚𞤮𞥄𞤪𞤮 ; Kiarabu فوتا تورو  ), mara nyingi hufupishwa Futa, ni eneo la nusujangwa karibu na mkondo wa kati wa Mto Senegali. Eneo hili liko kwenye mpaka wa Senegal na Mauritania. Lina maji mengi yenye rutuba karibu na mto, lakini sehemu za ndani za kanda mbali na mto zina vinyweleo, kavu na zisizo na rutuba. Eneo hili kihistoria ni muhimu kwa theokrasia za Kiislamu, majimbo ya Fulani, majeshi ya jihad na wahamiaji wa Fouta Djallon walitokea hapa.
Jiografia
thumb| Ramani ya Uimamu wa Futa Toro, mapema karne ya 19. Futa Toro ina eneo la takriban kilomita 400, lakini ya upana mwembamba wa hadi kilomita 20 katika kila upande wa Mto Senegali. Sehemu ya magharibi inaitwa Toro, sehemu ya kati na mashariki inaitwa Futa. Sehemu kuu ni pamoja na majimbo ya Bosea, Yirlabe Hebbyabe, Sheria na Hailabe. Futa ya mashariki inajumuisha majimbo ya Ngenar na Damga. Kanda ya kaskazini na mashariki hadi Futa Toro ni Sahara tasa. Kihistoria, kila jimbo la kijiografia la Futa Toro lilikuwa na ardhi yenye rutuba kutokana na nyanda za mafuriko ya waalo, na udhibiti wa rasilimali hii uliendeshwa na familia za kikoo. Muda mrefu ulimaanisha kuwa eneo lote liligawanywa kati ya familia nyingi, na urithi wa haki za kumiliki mali kutoka kizazi kimoja hadi kingine ulisababisha migogoro mingi ya kifamilia, migogoro ya kisiasa na maslahi binafsi.
Historia
Neno Futa lilikuwa jina la jumla ambalo Wafulbe walilipa kwa eneo lolote waliloishi, ilhali Toro lilikuwa kitambulisho halisi cha eneo hilo kwa wakaaji wake, ambayo inaelekea lilitokana na ufalme wa kale wa Takrur. Watu wa ufalme huo walizungumza Kipulaar, lahaja ya lugha kubwa zaidi za Kifula zinazoanzia Afrika Magharibi kutoka Senegal hadi Kamerun. Walijitambulisha kwa lugha iliyozaa jina Haalpulaar'en linalomaanisha wale wanaozungumza Kipulaar. Haalpulaar'en pia hujulikana kama Toucouleurs (var. Tukolor ), jina linalotokana na jimbo la kale la Tekrur.
Uislamu ulifika katika eneo hilo katika hatua zake za mwanzo. Watu wa Toucouleur wa eneo hili walibadilika kufikia karne ya 11. Eneo hilo liliona nguvu nyingi za Kiislamu baada ya hapo. Jimbo la Denanke (1495/1514-1776) liliona asili ya watu wa kisasa wa Tukolor. Uhamiaji wa Fulbe uliondoka katika majimbo ya Futa Toro na Futa Jallon upande wa kusini. left|thumb| Jeshi la Futa Toro msafarani (1820). Kuibuka kwa Almamyate ya Futa Toro mnamo 1776 kuliibua mfululizo wa harakati za mageuzi ya Kiislamu na jihadi. Koo ndogo za Waislamu wa Kisufi wa Fula ( Torodbe ) walichukua mamlaka katika majimbo yote ya Afrika Magharibi.
Katika miaka ya 1780 Abdul Kader akawa almaami (kiongozi wa kidini au imamu) lakini vikosi vyake havikuweza kueneza mapinduzi katika majimbo ya jirani.
Almamyate ya Futa Toro baadaye ikawa msukumo na uwanja mkuu wa kuandikisha jihadi za mshindi wa Toucouleur al-Hajj Umar Tall na muasi dhidi ya ukoloni al-Hajj Mahmadu Lamine. Licha ya upinzani, Futa Toro ilikuwa imara mikononi mwa majeshi ya Wakoloni wa Ufaransa wakihama kutoka Senegal ya kisasa kufikia 1900. Baada ya uhuru, moyo wa eneo hilo, ukingo wa kusini wa Mto Senegal ulihifadhiwa na Senegal. Ukingo wa kaskazini ukawa sehemu ya Mauritania.
Mwanamuziki mashuhuri wa kisasa wa Senegal na nyota wa midundo ya kidunia Baaba Maal anatoka katika mji wa Podor huko Futa Toro.
Mto Hohwe
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.
Maji yake yanaishia katika mto Tana, ambao ndio mrefu kuliko yote nchini, na hatimaye katika Bahari Hindi.
Mto Nyamuswaga (Ruyigi)
ni korongo linalopatikana katika mkoa wa Ruyigi (mashariki mwa Burundi).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Maria Nyerere
Maria Nyerere (alizaliwa kama Maria Waningu Gabriel Magige mnamo 31 Disemba 1930 ) alikuwa mke wa rais wa kwanza wa Tanzania Mwl Julius Kambarage Nyerere kuanzia 1964 hadi 1985. Kwa kawaida nchini Tanzania anajulikana kama 'Mama Maria' tu.
Alikuwa mtoto wa saba kati ya tisa wa Gabriel Magige, wa Baraki, Tareme, kutoka kwa mkewe Hannah Nyashiboha.
Maria alisoma katika shule "White Sisters' School" iliyokuwa Nyegina, kisha shule ya Ukerewe, kisha akajiunga na chuo cha ualimu "Sumve Teacher Training College"; alihitimu kwa kupata cheti cha ualimu akaanza kufundisha katika Shule ya Msingi Nyegina iliyoko Musoma. Aliolewa na Julius Nyerere mwaka 1953.
Kwa sasa ni miongoni mwa wajumbe saba wa baraza la wazee wa "Alliance for Tanzania Youth Economic Empowerment" (Atyee), pamoja na rais wa zamani wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Ali Hassan Mwinyi na rais wa zamani wa Zanzibar Amani Abeid Karume ambaye alikuwa mtoto wa Rais wa kwanza wa Zanzibar.
Mashapo
300px|thumb|Mto wa mlimani husafirisha hata mawe makubwa katika mashapo yake. 300px|thumb|Milia katika jiwe mchanga inaonyesha jinsi mashapo yalivyobaki moja juu ya mengine katika mwendo wa mamilioni ya miaka na kuwa mwamba mashapo baadaye. Mashapo (kwa Kiingereza: sediment) ni vipande vidogo vya mata thabiti vilivyovunjika na nguvu za maji, barafu, upepo, kwa njia ya mmomonyoko na mabadiliko ya halijoto, halafu kusafirishwa na maji, barafu, upepo au mvuto wa graviti.
Vipande hivyo vilivyovunjika hutokea kama matope, mchanga na mawe. Vikisafirishwa na maji ya mto vinabaki chini baadaye, wakati nguvu ya maji inapungua. Sehemu kubwa inafika baharini; kiasi cha mashapo yote kutoka mito yanayoishia baharini ni vigumu kukitaja kwa uhakika, kiliwahi kukadiriwa kuwa tani 13.5-15 x 10 (tani bilioni 15) 9 hadi tani bilioni 20 kwa mwaka.
Mashapo ya matope matupu yanaweza kuunda ardhi nzuri ya mashamba, au udongo wa mfinyanzi unaoweza kuendelea kubadilika kuwa mwambatope kama grife. Mashapo ya mchanga husababisha kutokea kwa ufuko wa mchanga baharini, au matabaka ya mchanga yanayochimbwa kwa mahitaji ya ujenzi. Vivyo hivyo kokoto na mawe madogo ambayo mara kwa mara yanapatikana kwa wingi katika sehemu zilizokuwa zamani njia za mito.
Jeradi Edwards
Jeradi Edwards (pia alijiita: Edward Campion; Ludlow, Shropshire, 1552 – Canterbury, 1 Oktoba 1588) alikuwa padri kutoka Uingereza.
Baada ya kupewa upadrisho huko Ufaransa (1587), alirudi nchini ili kufanya utume kwa siri ila alikamatwa na hatimaye alinyongwa pamoja na mapadri Robati Wilcox na Kristofa Buxton na mlei Robati Widmerpool katika dhuluma ya malkia Elisabeti I.
Alitangazwa mwenye heri na Papa Pius XI mwaka 1929 na mtakatifu na Papa Paulo VI mwaka 1976.
Sikukuu yake huadhimishwa na Wakatoliki tarehe 1 Oktoba.
Mto Nyamutetema
ni korongo linalopatikana katika mkoa wa Ruyigi (mashariki mwa Burundi).
Maji yake huelekea Ziwa Tanganyika, Mto Kongo na hatimaye bahari ya Atlantiki.
Coton de Tulear
Coton de Tulear ni uzao mdogo wa mbwa, uliopewa jina la jiji la Tulear huko Madagaska. Jina linatokana na nywele zao laini, kama pamba. Cotons wengine wote ni weupe lakini wengine wana rangi nyeupe na nyeusi au hudhurungi na nyeupe. Uzazi huu unachukuliwa kama "hypoallergenic" kwani wana nywele badala ya manyoya. Hii inamaanisha watu ambao ni  wanapata madhara kwa manyoya ya mbwa hawatadhurika na uzao wa Cotons.
Coton de Tulears ni uzao wa nadra, na kwa hiyo, wanaweza kuwa ghali sana. Makadirio yanaonyesha kuwa Coton wanaweza kugharimu hadi dola elfu tatu na mia nne za Marekani. thumb|Picha ya Coton mwenye rangi nyeupe.
Mwonekano
Cotons wana pua nyeusi na macho yenye rangi nyeusi au hudhurungi. Mbwa wa kiume wana uzito kati ya paundi kumi na tatu hadi kumi na nane, wakati mbwa wa kike wana uzito wa paundi nane hadi kumi na moja.. Urefu wao ni kati ya inchi tisa hadi kumi na mbili. Cotons wana masikio ya pembe tatu ambayo yamewekwa juu juu ya kichwa.
Kipengele kinachojulikana zaidi cha Cotons ni nywele zao. Kama ilivyoelezwa hapo juu, inakuja katika tofauti kuu tatu za rangi. Nywele zinaweza kujifunga kwa urahisi, kwa hivyo Coton wanapaswa kupigwa mswaki mara moja kwa siku. Kwa kuongeza, wanahitaji kuoga mara moja kwa wiki ili kuweka nywele na ngozi vizuri.
Tabia
Cotons wanajulikana kwa kuwa mbwa wenye akili na kucheza. Kwa ujumla ni watulivu, lakini mbwa wengine hubweka kwa sauti kubwa na wana sauti kubwa. Cotons ni rahisi kufundisha na wana tabia nzuri.
Afya
Cotons wanajulikana kuwa na uzazi mzuri wa mbwa. Uhai wa Coton ni kati ya miaka kumi na nne hadi kumi na tisa. Kama mifugo mingi ya mbwa, na umri, Cotons wingine wanaweza kupata magonjwa ya moyo, shida ya ini, au mtoto wa jicho, ambapo unaweza kusababisha upofu.
Historia
Coton de Tulears wana historia ya kupendeza sana. Uzazi huo ulitengenezwa kwanza Madagaska. Jina la utani la kuzaliana ni "mbwa wa kifalme wa Madagascar." Kuna hadithi kwamba mbwa kutoka Uingereza aliletwa Masagascar na wakazaliwa na mbwa wa asili. Watoto wa mbwa kutoka kwa wenzi wao walizalisha aina mpya. Kwa wakati, uzao huu mpya ukawa maarufu kati ya kabila la Merina la kisiwa hicho. Cotons labda walihifadhiwa kama wenzake kwa sababu hawakuwinda.
Wanafikiriwa kuwa na nywele laini, ndefu zinazotokana na mabadiliko ya maumbile. Uzuri na haiba ya mbwa hawa iliwafanya wapendwe na mfalme wa Malagasi. Hatimaye, washiriki tu wa korti ya kifalme waliruhusiwa kuwa na Cotons. Haikuwa hadi mwaka 1973 ambapo Cotons waliletwa Amerika. Daktari aliyetembelea kisiwa hicho aliwaona mbwa na kuwatuma wengine wao warudi naye. Cotons walionekana miaka michache mapema huko Uropa, wakati wakoloni wengine wa Ufaransa waliorudi kutoka Afrika walileta mbwa nyumbani. thumb|Mbwa mchanga wa wiki kumi na mbili
Wakati Cotons bado ni nadra, ni uzazi mzuri wa mbwa na huenda wakawa maarufu zaidi kwa wakati.
Omar Gooding
Omar M. Gooding (amezaliwa tar. 19 Oktoba 1976) ni mwigizaji wa filamu na mchekeshaji kutoka nchini Marekani.
Usanifu majengo wa Waswahili
thumb|[[Lamu|Sehemu ya mbele ya maji ya mji wa Lamu nchini Kenya, mojawapo ya makazi ya Waswahili yaliyohifadhiwa vyema.]] Usanifu majengo wa Waswahili ni usanifu wa mila mbalimbali za ujenzi zinazotekelezwa au zilizoanzishwa na Waswahili katika mwambao wa mashariki na kusini mashariki mwa Afrika. Badala ya viasili rahisi vya usanifu wa Kiislamu kutoka katika ulimwengu wa Kiarabu, usanifu huo wa majengo ulibadilika kutokana na mila za kijamii na kidini, mabadiliko ya kimazingira, na maendeleo ya miji ya asili ya Waswahili. thumb| Pwani ya Kiswahili Mifano ya usanifu majengo wa Waswahili bado inaonekana sana katika maeneo ya kale ya miji kama Bagamoyo, Mombasa, Lamu na Malindi, Songo Mnara, Kilwa Kisiwani, na miji mingi ndani ya Zanzibar nchini Tanzania. Usambazaji huu wa usanifu wa Waswahili na miji hutoa vidokezo muhimu kuhusu uhusiano wa kibiashara kati ya mikoa na mifumo mbalimbali katika jamii hiyo.
Mapambo mengi ya kigeni na vipengele vya kubuni pia vinaunganisha usanifu wa asili ya pwani ya Uswahili na miji mingine ya bandari ya Kiislamu duniani pia vilichangia baadaye. Majumba mengi ya kifahari ya Waswahili na majumba ya pwani ya Uswahili yalikuwa ya wafanyabiashara tajiri na wamiliki wa ardhi, ambao walichukua jukumu muhimu katika uchumi. Usanifu majengo ya Waswahili unaonyesha ubunifu, athari, na aina mbalimbali. Historia hufungamana na kuingiliana, na kusababisha miundo yenye tabaka nene ambalo haliwezi kugawanywa katika sehemu tofauti za kimtindo zisizopatikana popote pengine duniani. Magofu mengi ya kuvutia ya kile kinachoitwa enzi ya dhahabu ya usanifu wa Waswahili bado yanaweza kuonekana karibu na bandari ya kusini mwa Kenya ya Malindi katika magofu ya Gedi. Pamoja na miji mbalimbali nchini Tanzania kama Kilwa, Tongoni na Pangani.
Mto Hombi
unapatikana katika kaunti ya Nyeri, katikati ya Kenya.