cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kinume
Kinume ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wanume kwenye kisiwa cha Gaua. Mwaka wa 2001 idadi ya wasemaji wa Kinume imehesabiwa kuwa watu 900. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kinume iko katika kundi la Kioseaniki.
Mpepai
Mpepai ni jina la kata ya Wilaya ya Mbinga katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania yenye postikodi namba  57411 . . Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,693 waishio humo.
Kikatiti
Kikatiti ni kata ya Wilaya ya Meru katika Mkoa wa Arusha, Tanzania yenye postikodi namba 23315. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 16,755 walioishi humo.
Papa Adrian I
Jina la baba yake lilikuwa Theodorus.
Alimfuata Papa Stefano III akafuatwa na Papa Leo III.
Cerro Las Minas
thumbnail|right|200px|Mlima Cerro Las Minas
Katsuyoshi Shinto
Katsuyoshi Shinto (信藤 健仁; alizaliwa 15 Septemba 1960) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Cerro Las Minas
ni mlima wa Honduras katika Amerika ya Kati.
Katsuyoshi Shinto
Shinto alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 27 Mei 1987 dhidi ya Senegal. Shinto alicheza Japani katika mechi 15, akifunga mabao 1.
Cerro Las Minas
Una kimo cha mita 2,870 juu ya UB.
Mogotón
ni mlima wa Nikaragua na Honduras katika Amerika ya Kati.
Una kimo cha mita 2,438 juu ya UB.
Papa Paskali I
thumb|right|Mt. Paskali I. Papa Paskali I alikuwa Papa kuanzia tarehe 25 Januari 817 hadi kifo chake mnamo Februari/Mei 824. Alitokea Roma, Lazio, Italia.
Jina lake la kuzaliwa lilikuwa Paskali Massimi, mwana wa Bonosus.
Alimfuata Papa Stefano IV akafuatwa na Papa Eugenio II.
Kabla ya kuchaguliwa Papa alikuwa abati wa monasteri iliyohudumia waliofika mjini Roma kwa hija. Kwa kuwa hakusubiri kupata uthibitisho wa kaisari Pius Mtawa, alimtuma balozi kwake naye akarudi na hati Pactum cum Paschali pontifice, ambamo kaisari alimpongeza, alithibitisha mamlaka ya Papa juu ya Dola la Papa, na kuhakikisha siku za mbele uchaguzi wa Mapapa hautaingiliwa na serikali tena. Wanahistoria wana wasiwasi kuhusu hati hiyo kuwa halisi. Kwa vyovyote, baada ya Papa Paskali I kumtia taji la kifalme Lotari I, mwana wa Pius, mahusiano yalizidi kuharibika.
Papa Paskali I alipokea wamonaki wengi kutoka Dola la Roma Mashariki waliokimbia dhuluma ya serikali kuhusu picha takatifu, akawapa kazi ya kupamba makanisa aliyoyajenga au kuyakarabati pamoja na kuwatetea kwa maandishi yake.
Frederick Jackson Turner
Frederick Jackson Turner (14 Novemba 1861 – 14 Machi 1932) alikuwa mwanahistoria kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1933, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake The Significance of Sections in American History.
Papa Paskali I
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu, hasa tarehe 11 Februari au 14 Mei.
Papa Stefano III
Papa Stefano III (720 – 24 Januari 772) alikuwa Papa kuanzia tarehe 1/7 Agosti 768 hadi kifo chake. Alitokea Sicilia, Italia.
Jina la baba yake lilikuwa Olivus.
Alimfuata Papa Paulo I akafuatwa na Papa Adriano I.
Kaunti ya Siaya
thumb|Ramani ikionesha eneo la Kaunti ya Siaya, Kenya. Kaunti ya Siaya ni mojawapo ya kaunti za Kenya zilizopo baada ya katiba mpya ya Jamhuri ya Kenya kupatikana mwaka 2010.
Wakati wa sensa ya mwaka 2019 wakazi walikuwa 993,183 katika eneo la km2 2,529.8, msongamano ukiwa hivyo wa watu 393 kwa kilometa mraba.
Makao makuu yako Siaya.
Utawala
Kaunti ya Siaya imegawanywa katika maeneo bunge yafuatayo :
1983
Makala hii inahusu mwaka 1983 BK (Baada ya Kristo).
Elfu moja na hamsini na tano
Elfu moja na hamsini na tano ni namba inayoandikwa 1055 kwa tarakimu za kawaida na MLV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 1054 na kutangulia 1056.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 211.
Transfoma
Sheria ya Faraday ya uzalishaji wa mkondo wa umeme kwa eneo tofauti la usumaku iliyogunduliwa mwaka wa 1831 ilielezea athari hii. Transfoma hutumiwa kuongezeka au kupungua kwa volteji mbadala katika matumizi ya umeme.
Tangu uvumbuzi wa transfoma ya kwanza ya mara kwa mara -uwezo katika mwaka 1885, wasindikaji wamekuwa muhimu kwa usambazaji na matumizi ya nishati mbadala ya umeme. Mipango mbalimbali ya transfoma imekutana na matumizi ya umeme na vifaa vya umeme.
Transfoma huwa katika ukubwa kutoka kwa transfoma ya RF chini ya sentimita ya ujazo kwa kiasi kwa vitengo vinavyounganisha gridi ya nguvu yenye uzito wa mamia ya tani.
Dorcas Coker-Appiah
Dorcas Ama Frema Coker-Appiah (aliyezaliwa 17 Agosti 1946) ni mwanasheria wa Ghana na mwanaharakati wa haki za wanawake, na mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Mafunzo ya Jinsia na Hati za Haki za Kibinadamu, kinachojulikana pia kama "Kituo cha Jinsia", huko Accra, Ghana.
Amekuwa (na anaendelea kuwa) na majukumu muhimu katika mashirika kadhaa yanayokuza haki za wanawake katika ngazi za kitaifa, kikanda na kimataifa.
Maisha Ya Zamani
Dorcas Ama Frema Coker-Appiah alizaliwa tarehe 17 Agosti 1946 huko Wenchi, katika koloni la Uingereza la Gold Coast (sasa Ghana).
Mnamo 1970, Coker-Appiah alipata shahada ya kwanza ya sheria kutoka Chuo Kikuu cha Ghana.
Kazi
Mnamo 1974, Coker-Appiah alikuwa mwanachama mwanzilishi wa FIDA Ghana, na alihudumu kama makamu wa rais kutoka 1988 hadi 1989, akifuatiwa na rais kutoka 1990 hadi 1991.
Amehudumu kama rais wa kamati ya uendeshaji ya usaidizi wa kisheria wa FIDA, na mratibu wa mradi wa kamati ya sheria, kusoma na kuandika na uchapishaji kwa miaka kadhaa.
Coker-Appiah ni mkurugenzi mtendaji wa Kituo cha Mafunzo ya Jinsia na Hati za Haki za Kibinadamu.
Coker-Appiah ni mwanachama wa Wanawake katika Sheria na Maendeleo katika Afrika (WiLDAF), mtandao wa Pan-Afrika wa mashirika na watu binafsi wenye wanachama katika nchi ishirini na sita za Afrika, na mwanachama mwanzilishi wa WiLDAF Ghana na mwenyekiti wa kanda yake ya Afrika. ubao.
Mnamo Septemba 2017, aliongoza warsha ya kikundi cha "watetezi wa haki za wanawake wa Kiafrika" katika shirika la Afrika Kusini la Masimanyane Women's Rights International, pamoja na Dk Hilda Tadria, mkurugenzi mtendaji wa Mpango wa Ushauri na Uwezeshaji kwa Wanawake Vijana nchini Uganda, na kutoa "warsha yenye nguvu ya kufungua mfumo dume".
Accra
thumb|Mji mkuu wa Ghana, Accra
Kibakpinka
Kibakpinka ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wabakpinka. Mwaka wa 2006 idadi ya wasemaji wa Kibakpinka imehesabiwa kuwa watu 4000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibakpinka iko katika kundi la Cross River.
Olya Melen
Olya Melen ni mwanasheria na mwanaharakati wa mazingira wa Ukraine.
Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 2006 kwa matumizi yake ya njia za kisheria kusitisha ujenzi wa Mfereji wa Danubi - Bahari Nyeusi. Delta ya Danube kwenye ufuo wa Bahari Nyeusi iliteuliwa kama "Ardhi Oevu ya Umuhimu wa Kimataifa" chini ya Mkataba wa Ramsar na kama "Tovuti ya Urithi wa Dunia wa UNESCO na Hifadhi ya Biosphere".
Accra
thumb|right|260px|Mahali pa Accra katika [[Ghana]] thumb|right|260px|Labadi Beach thumb|right|260px|Accra mjini
Accra ni mji mkuu wa Ghana ukiwa na wakazi 1 650 000. Accra ni kitovu cha uchumi, biashara na mawasiliano ya nchi. Iko ndani ya mkoa wa Accra Kuu.
Historia
Accra ilianzishwa na Waga katika karne ya 15 BK kama kituo cha biashara na Wareno. Wareno walijenga boma kwa ajili ya biashara hiyo na Waswidi, Waholanzi, Wafaransa, Waingereza na Wadenmark walifuata.
Eneo la Accra ya leo liliendelea kuwa mji kati ya boma tatu za Uingereza (Jamestown), Denmark (Osu) na Uholanzi (Ussherstown). Maeneo hayo matatu leo ni kitovu cha mji wa kisasa.
Baada ya Waingereza kushinda Waashanti, Accra ikawa mji mkuu wa koloni la Pwani la dhahabu. Mji uliendelea kukua baada ya kujengwa kwa reli na bandari.
Leo hii Accra imepata mji pacha wa karibu wa Tema baada ya kuhamishwa kwa viwanda na bandari kwenda Tema inayounganishwa na Accra yenyewe kwa reli na barabara kuu.
Tema
300px|thumb|Mahali pa Tema katika mkoa wa Accra, Ghana alt=Bandari ya Tema|thumb|Bandari ya Tema Tema ni mji wa bandari na viwanda nchini Ghana karibu na mji mkuu wa Accra kwenye mwambao wa Bahari ya Atlantiki.
Katika sensa ya mwaka 2013 kulikuwa na wakazi 539,548
Hadi mwaka 1961 Tema ilikuwa kijiji kidogo cha wavuvi. Tangu mwaka huo bandari kubwa ya Ghana ilijengwa Tema pamoja na viwanda vingi. Imekuwa kitovu cha viwanda nchini. Kuna mawasiliano kwa reli na barabara kuu kati ya Tema na Accra.
Kikwe
Kikwe ni kata ya Wilaya ya Meru katika Mkoa wa Arusha, Tanzania yenye postikodi namba 23311. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 10,795 walioishi humo.
Bubu
thumb|Bubu akiwa amekaa. Bubu (kwa Kiingereza: mute) ni mtu ambaye hana uwezo wa kusema au kuzungumza kwa kinywa kama ilivyo kawaida.
Mara nyingi watu hao huzungumza au kuongea kwa ishara tu. Kwa hiyo kama unataka kuongea na mabubu inabidi uweze kuzijua ishara zao wanazozitumia katika uzungumzaji na kutumia ishara hizo kwa umakini sana bila kukosea.
Mara nyingi hali hiyo ya ulemavu wa kimwili inawaathiri hata kinafsi. Hivyo si vyema kuwatenga au kuwanyanyasa watu kama hao maana wao ni binadamu wenzetu, inabidi tuishi nao kwa ushirikiano mkubwa na tusichoke kuwapa mahitaji yao jinsi inavyotakiwa.
Katika Injili, tunasoma Yesu alivyoponya baadhi ya mabubu, kama ilivyotabiriwa na manabii wa kale, hasa Isaya.
TL
TL au tl ni kifupi cha:
San Francisco de Campeche, Campeche
thumb| Mji wa San Francisco de Campeche, Campeche San Francisco de Campeche ndiyo mji mkuu katika jimbo la Campeche. Ni mji mkubwa wa Campeche ukiwa wakazi 211,671. Mji ulianzishwa na Wahispania mwaka 1540.
Buy U a Drank (Shawty Snappin')
"Buy U a Drank (Shawty Snappin')" ni kibao cha mtayarishaji/mtunzi-mwimbaji wa R&B T-Pain. Kibao kilitolewa mnamo tar. 20 Februari 2007. Kibao ni single rasmi ya kwanza kutoka katika albamu ya T-Pain, Epiphany. Kibao pia kimemshirikisha rapa Yung Joc.
Mtipwili
Mtipwili  ni jina la kata ya Wilaya ya Nyasa katika Mkoa wa Ruvuma, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,102 waishio humo.
Hadi 2012 ilikuwa sehemu ya wilaya ya Mbinga.
Loir Botor Dingit
Loir Botor Dingit (alifariki 2005) alikuwa mkulima wa rattan na Chifu Mkuu kutoka Indonesia. Alitunukiwa Tuzo ya Mazingira ya Goldman mwaka wa 1997 kwa juhudi zake za kulinda misitu.
Herbert Agar
Herbert Sebastian Agar (29 Septemba 1897 – 24 Novemba 1980) alikuwa mwanahistoria na mwandishi wa habari kutoka nchi ya Marekani. Mwaka wa 1934, alipokea Tuzo ya Pulitzer ya Historia kwa kitabu chake The People's Choice.
Kiolrat
Kiolrat ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Waolrat kwenye kisiwa cha Gaua. Mwaka wa 2008 idadi ya wasemaji wa Kiolrat imehesabiwa kuwa watu watanu tu, yaani lugha imekaribia kutoweka kabisa hivi karibuni, sababu yake kuwa Waolrat wengi wamebadilisha lugha na kutumia Kilakon badala ya lugha yao ya Kiolrat. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiolrat iko katika kundi la Kioseaniki.
Kuniharu Nakamoto
Kuniharu Nakamoto (中本 邦治; alizaliwa 29 Oktoba 1959) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Nakamoto alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 2 Septemba 1987 dhidi ya Uthai. Nakamoto alicheza Japani katika mechi 5.
Been There, Done That
Wimbo huu umetajwa mwishoni mwa kibao cha "Guilty Conscience" cha Eminem, ambacho kilikuwa kinaushirikiano na Dre.
Kimnyaki
Kimnyaki ni kata ya Wilaya ya Arusha Vijijini katika Mkoa wa Arusha, Tanzania yenye postikodi namba 23213. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 3,487 walioishi humo.
Kibali (Nigeria)
Kibali ni lugha ya Kiniger-Kongo nchini Nigeria inayozungumzwa na Wabali. Isichanganywe na lugha ya Kibali izungumzwayo nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mwaka wa 1991 idadi ya wasemaji wa Kibali imehesabiwa kuwa watu 2000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kibali iko katika kundi la Kiadamawa-Ubangi.
Amarna
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Amarna
Kipaama
Kipaama ni lugha ya Kiaustronesia nchini Vanuatu inayozungumzwa na Wapaama kwenye kisiwa cha Paama. Mwaka wa 1996 idadi ya wasemaji wa Kipaama imehesabiwa kuwa watu 6000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kipaama iko katika kundi la Kioseaniki.
Amarna
Eneo la Amarna (hujulikana zaidi kama el-Amarna au mara nyingine hukosewa na kuitwa Tel el-Amarna; kwa العمارنة al-‘amārnah) lipo katika kingo za Mto Nile katika Misri ya sasa katika mkoa wa Minya. Lipo kiasi cha kilomita 5858 kusini mwa mji wa al-Minya na kilomita 312 au kiasi cha maili 194 kusini mwa mji mkuu wa Misri Cairo na km 402 kaskazini mwa Luxor. Eneo la Amarna linajumuisha vijiji kadhaa vya kisasa kama vile el-Till kwa upande wa kaskazini na el-Hagg Qandil kwa upande wa kusini.
Katika eneo hili pia kuna makumbusho makubwa ya Misri ambayo yanajumuisha mabaki ya mji mkuu wa zamani, uliojengwa upya na Farao Akhenaten wa kipindi cha nasaba ya kumi na nane (1353 hivi) na kuachwa muda mfupi baadae. Akhenaten alijenga mji huo alipojaribu kubadilisha dini ya Misri kuelekea ibada ya mungu mmoja tu aliyekuwa Aten au Jua. Jina la mji huo lililotungwa na Wamisri linaandikwa hivi, Akhetaten (or Akhetaton– tafsiri inabadilika katika lugha mbalimbali, katika lugha ya Kiingereza, tafsiri ya Akhetaten inamaanisha  "Horizon ya  Aten."
Waoratori
thumb|right|200px|Filipo Neri. Waoratori (kifupi: C.O.) ni mapadri na mabruda wa Kanisa Katoliki wanaoishi pamoja kijumuia kwa kufungwa na upendo, bila ya nadhiri.
Shirika hilo lilianzishwa na Filipo Neri (1515–1595) mjini Roma. Leo lina nyumba zaidi ya 70 ulimwenguni kote, zikiwa na mapadri 500 hivi.
Amarna
Eneo hili pia limeshawahi kukaliwa na Wakristu kutoka Roma na wengineo na katika kipindi cha kuhama eneo hili, waliacha masalia mbalimbali.
Jiji la Akhentaten
Eneo la mji huu, halijawahi kuhamiwa na watu wengi, na ndio mji ambao Akhenaten aliuelezea kama Aten "..sehemu ya kwanza, ambayo aliifanya akijua kuwa atakuja kukaa hapo," Inawezekana kuwa, familia ya kifalme ililipenda eneo hili, na pia kuamini kuwa, hili ndilo sehemu ya kuishi na kuanzisha mji katika eneo hili.
Mji huo ulijengwa kama mji mpya wa Farao Akhenaten, na kuutoa kwa ajili ya dini na imani yake mpya ya Aten. Ujenzi ulianza kiasi cha miaka mitano ya uongozi wake (1346 KK) na unadhaniwa ulimalizika baada ya miaka tisa (1341 KK) japokuwa ulikua mji miaka miwili kabla. Kurahisisha ujenzi, majengo mengi katika mji huu, yamejengwa kwa kutumia miti na matope na kupakwa rangi nyeupe, wakati majengo yaliyokuwa ya muhimu yalijengwa kwa kutumia mawe.
Huu ni mji pekee nchini Misri unaotunza sehemu kubwa ya michoro yake ya ndani kwa sehemu kubwa, hii inawezekana ni kutokana na mji huu kutelekezwa baada ya kifo cha Akhenaten. Mji huu unaonekana ulibakia imara kwa kipindi cha karne moja au zaidi hata baada ya kifo chake, baada ya mji huu kutelekezwa ulibaki bila kuhamiwa na mtu hadi Wakristo kutoka Roma walipokuja na kuanzisha makazi yao karibu katika maeneo ya pembezoni mwa Mto Nile.
Sehemu na Kupanga
Ukiwa katika kingo za Mto nile, kwa upande wa Mashariki, mabaki ya mji huu yapo katika sehemu mbalimbali, kaskazini na Kusini hususani katika barabara za kifalme. Ambayo hivi sasa yanaitwa 'Sikhet es-Sultan'. The Royal residences are generally to the north, in what is known as the North City, na kuwa na kituo cha utawala na shughuli za kidini, na katika upande wa kusini mwa mji huu, kuna makazi ya watu.
Mji wa Kaskazini
Eneo la kaskazini mwa mji ni sehemu yenye nyumba na mahekalu ya kifalme, na ndio makazi kwa familia za kifalme. Wakati upande wa kasakazini uaendelea kupungua ukubwa na wingi kwa nyumba nzuri. Hii ikiwa ni kulingana na mji wenyewe ulivyo.
Katikati ya Mji
Majengo muhimu ya sherehe na utawala yapo katika eneo la katikati ya mji. Hekalu la Aten na hekalu dogo la Aten, yalikuwa yanatumika kwa ajili ya shughuli za kidini, na kati ya hekalu la  Great Royal Palace  na  Royal Residence yalikuwa yakitumika kwa shughuli za sherehe kwa ajili ya familia za kifalme  naitajiri na zilikuwa zikiunganishwa na daraja..
Hili pengine ndili eneo la kwanza kuwahi kumalizika na lilijengwa kwa awamu mbili.
Kando ya kiunga cha Kusini
Eneo la kusini, lilikuwa ni eneoe ambalo hii leo linajulikana kama, ''Southern Suburbs' yaani viunga vya kando upande wa kusini. Eneo hili lina nyumba kubwa kwa ajili ya makazi ya familia tajiri. Kama vie. Nahkt (waziri mkuu, ), Renefer (General), Panehesy (High Priest of the Aten) and Ramose (Master of Horses). This area also aliyekuwa akimiliki studia ya kuchongea michoro katika mawe. Thutmose, ambapo michoro yenye umbo la moyo ilipatikana iliyokuwa ikimilikiwa na hii ikiwa ni mwaka 1912.
Kwa upande wa Kusini kwenda mbele katika mji huu, kulikuwa na eneo la  Kom el-Nana, eneo lililofungiwa na lililikuwa likijulikana kama  sun-shade,  na  pengine lilijengwa kama vile hakalu la  sun-temple. , na pia Maru-Aten, ilikuwa ndilo hekalu mbalo asili yake lilidhaniwa kutengenezwa kwa ajili ya malkia wa Akhenaten aliyeitwa Kiya,lakini baada ya kifo chake, jina na picha zake vilibadilishwa nay ale ya motto wake wa  Meritaten,. .
Sanaa ya Amarna
Sanaa ya eneo la Amarna ni ya kipekee katika sanaa nyingi zinazopatina katika ncgi ya Misri. Hii ni kutokana na uwezo wao mkubwa wa kuchora kwa kuonesha uhalisia wa hali halisi ya michoro. Hii ikiwa ni pamoja na kuonesha hali halisi ya michoro mbalimbali kama vile ya familia za Kifalme wakiwa na watoto wao.Japokuwa imani katika eneo la Aten iliwahi kuangushwa kabisa lakini sanaa katika eneo hili bado inaonesha kuwa na nguvu sana. Hii ikiwa ni pamoja na kuonesha picha halisi za wanawake zikiwa zenye kung’aa kuliko za wanaume. Sanaa hii pia hujuisha uchoraji wa katuni.
Kugunduliwa mara ya pili
thumb|150px|One of the [[Amarna letters]] Kwa mara ya kwanza, jina hili lilitajwa mwaka 1714, na Claude Sicard, mfaransa aliyekuwa mafausi wa Yesu, abaye alikuwa akisafiri katika fukwe za Mto Nile na bonde la Mto huo, katika mipaka ya Stela kutokea katika eneo la Amarna. Na kutokana na watu wengi kutembelea katika nchi ya Misri pia watu kadhaa walikuwa wakitembelea katika eneo hili,. Vikosi vya Napoleon, mwaka 1798. 1799 walitengeneza ramani ya kwanza ya Armana ambayo baadae ilikuja kuchaishwa na kati ya mwaka 1821 na 1830.
Mwaka 1887, mwanamke wa kijijini alikua akilima na kugundua kugae chenye umri wa zaidi ya miaka 300
Mwaka 1891 na 1892, Alessandro Barsanti aligumndua kaburi la Mfalme (japo lilikuwa likijulikana na wakazi wa eneo hilo tangu mwaka  1880).
Kuna wakati kipindi cha Sir Flinders Petrie aliwahi kufanya kazi katika eneo kwa kipindi kimoja t Amarna, alifanya kazi yeye binafsi katika eneo Egypt Exploration Fund. Alianzia katika machimbo ya ya katika ya mji, akijaribu kupeleleza kuhusu hekalu kubwa zaidi la Aten, na nyumba  mbalimbali za kifalme ikiwa ni pamoja na makazi ya Farao.Katika hatua mbalimbali alikuwa akifanikiwa kupata mabaki vya vigae na vyombo mbalimbali vya ndaniref name="grundon9091"/>  Baada ya kuchapa matokeo ya tafiti zake,  Petrie aliweza kuhamasisha watu zaidi kujiunga katika kufanya pelelezi katika maeneo mbalimbali.
Viungo vya nje
Amarna
Mota
Mota ni kisiwa cha Vanuatu, kimojawapo cha Visiwa vya Banks. Kiko upande wa mashariki wa kisiwa cha Vanua Lava. Eneo la kisiwa ni 9.5 km². Kuna vijiji saba vidogovidogo kisiwani tu. Mwaka wa 2009 idadi ya watu kisiwani imehesabiwa kuwa 683. Watu wakaao kisiwani kwa Mota huongea Kimota.
James E. Lyons
James E. Lyons, Sr. (alizaliwa 1943 hivi) ni msimamizi wa kitaaluma wa Marekani ambaye amehudumu kama rais wa vyuo na vyuo vikuu kadhaa vya watu weusi katika historia.
Yeye ni rais wa zamani wa Chuo Kikuu cha Jimbo la Bowie, Chuo Kikuu cha Jimbo la Jackson, na Chuo Kikuu cha Jimbo la California, Dominguez Hills.
Pia alikuwa rais wa mpito wa Chuo Kikuu cha Dillard, Chuo Kikuu cha Wilaya ya Columbia, na Chuo cha Concordia Alabama.
Alikuwa katibu wa Tume ya Elimu ya Juu ya Maryland.
Maisha ya awali na elimu
Lyons alizaliwa na kukua katika mji uliopo pwani uliojulikana kwa jina la New Haven, Connecticut huko Marekani. Shahada zake zote alizipata katika chuo kikuu cha Connecticut.
Richard Farrer
Richard Farrer (alizaliwa 1971) ni mchezaji wa zamani wa soka ya kulipwa ambaye alicheza katika ligi mbalimbali. Aliicheza pia timu ya Albuquerque Gunners, iliyobadilisha jina na kuwa New Mexico Roadrunners na New Mexico Chiles, katika ligi ya USISL wakati akiwa chuo. Pia alikuwa katika timu ya AmaZulu kwa msimu mmoja katika Ligi Kuu ya Soka ya Afrika Kusini na pia aliichezea kwa mda mfupi Lincoln City F.C. nchini Uingereza. Mwaka 1996, aliteuliwa na timu ya Dallas Burn katika MLS Inaugural Player Draft na alicheza kama beki kwa msimu wa miaka saba. Farrer alistaafu soka mwaka 2002 ili kufuata shahada ya sheria katika Chuo Kikuu cha Texas huko Austin, ambayo alimaliza mwaka 2005. .
TM
TM au tm ni kifupi cha:
1984
Makala hii inahusu mwaka 1984 BK (Baada ya Kristo).
Visiwa vya Cocos (Keeling)
thumbnail|right|280px|Kituo cha ndege cha kisiwa cha Cocos+ thumb|350px|Ramani ya Visiwa vya Keeling (Cocos) thumb|250px|Mahali pa Visiwa vya Keeling (Cocos)
Visiwa vya Cocos (Keeling) ni eneo la ng'ambo la Australia katika Bahari Hindi. Eneo lao ni atolli mbili katikati ya Australia na Sri Lanka, takriban 3685 km upande wa magharibi ya Durban (Australia) na 1,300 km upande wa kusini ya Singapur. Anwani ya kijiografia ni 12°07′S, 96°54′E.
Chilpancingo, Guerrero
thumbnail|right|200px|Mji wa Chilpancingo
Chilpancingo (jina rasmi:Chilpancingo de los Bravo; pia: Ciudad Bravo) udiyo mji mkuu na mji mkubwa wa pili wa Guerrero ukiwa na wakazi 166,796.
Mwaka 2009 mji uliathiriwa na tetemeko la ardhi.
Ubongo
thumb|250px|alt=A brain floating in a liquid-filled glass jar. Yellowing of the handwritten labels on the jar give the object an antique appearance.|Ubongo wa sokwe. alt=|thumb|250x250px|Ubongo wa binadamu. thumb|Mgawanyo wa ubongo. Ubongo ndio kiini cha mfumo wa neva katika wanyama wote wenye ugwemgongo, na wengi wa wanyama wasio na ugwemgongo. Baadhi ya wanyama wasiositawi, kama vile konyeza na kiti cha pweza, wana mfumo wa neva uliogatuliwa bila ubongo, huku tipwatipwa wa bahari wakikosa mfumo wa neva kabisa. Katika wanyama wenye ugwemgongo, ubongo umo katika kichwa ukilindwa na mifupa ya fuvu na ukiwa karibu na viungo vya hisia za msingi yaani kuona, kusikia, kugusa, ladha na harufu.
Ubongo unaweza kuwa changamani sana. Gamba la ubongo wa binadamu lina takribani neuroni bilioni 15-33, labda zaidi, kutegemea jinsia na umri, zilizounganishwa na takribani miunganiko ya sinapsi 10,000 kila mmoja. Kila milimita ya kizio cha ukubwa wa gamba la ubongo lina takribani sinapsi bilioni moja. Neuroni hizi huwasiliana na nyingine kwa njia ya fumwele ndefu za protoplazimu ziitwazo akzoni, ambazo hubeba mifuatano ya mipigo ya vichocheo vitwavyo matendo tarajiwa kuelekea sehemu mbali za ubongo au mwili na kulenga seli maalumu itakazovipokea.
Ubongo hudhibiti mifumo mingine ya viungo vingine vya mwili, iwe kwa kusisimua misuli au kwa kusababisha kutolewa kwa kemikali kama vile homoni ambayo ni homoni ya pituitari. Udhibiti huu kutoka mahali moja unaruhusu majibu ya haraka na yaliyoratibiwa kwa mabadiliko katika mazingira. Baadhi ya mwitikio wa kimsingi inawezekana bila ubongo: hata viumbe walio na chembe moja wanaweza kufasiri yaliyo katika mazingira na kutenda kulingana na mabadiliko hayo. Tipwatipwa wa bahari, wasio na mfumo mkuu wa neva, wanaweza kujikunyata na hata kusonga kwa namana iliyotibiwa. Katika wauti, uti wa mgongo wenyewe una viungo vya neva vinavyoweza kuanzisha tendohiaria pamoja na kuelekeza mifumo rahisi ya kusonga kama vile kuogelea au kutembea. Hata hivyo, udhibiti changamani wa tabia kwa msingi ya mchango wa hisia tete unahitaji uwezo-unganishaji wa ubongo wa kati.
Licha ya maendeleo ya kasi ya sayansi, mengi kuhusu jinsi ubongo unavyofanya kazi bado ni siri. Majukumu ya neva na sinapsi zikiwa pekee sasa inaeleweka kwa undani makubwa, lakini jinsi yanavyoshirikiana katika majumuia ya maelfu au mamilioni imekuwa vigumu sana fumbua. Mbinu za uchunguzi kama vile unakili wa EEG na upigaji picha ubongo unaofanya kazi umetuambia kwamba utendaji wa ubongo unatendeka kwa utaratibu sana, huku kunakili kitengo kimoja kukiweza kufichua shughuli za neva moja, jinsi chembe moja inavyo inavyochangia michakato changamani haijulikani.
Muundo Hadubini
Ubongo ndio umbile la kibayolojia changamani zaidi inayojulikana, na kulinganisha bongo za spishi mbalimbali kwa msingi wa jinsi zinavyoonekana aghalabu ni vigumu. Hata hivyo, kuna kanuni za kawaida ya muundo wa ubongo zinazotumika kote katika spishi mbalimbali. Hizi huwekwa wazi hasa kwa njia tatu. Mbinu ya mageuko inamaanisha kulinganisha miundo ua bongo za spishi mbalimbali, na kwa kutumia kanuni kwamba mionekano inayopatikana katika matawi yote ambayo alipokelewa kutoka kwa muundo fulani wa kale na kwamba pengine ilikuwa katika watangulizi. Mbinu ya ukuaji ina maananisha kuchunguza jinsi umbo la ubongo unavyobadiliko ya wakati wa ukuaji kutoka kipindi cha kiinitete hadi utu uzima. Mbinu ya kijenetiki ina maanisha kuchunguza jeni zinazopatikana katika maeneo mbalimbali ya ubongo miongoni mwa spishi anuwai. Kila mbinu hukamilisha nyingine na huchangia hayo mengine mawili.
Wenzipacha
thumb|right|alt=A rod-shaped body contains a digestive system running from the mouth at one end to the anus at the other. Alongside the digestive system is a nerve cord with a brain at the end, near to the mouth. |Mfumo wa neva wa mnyama mwenye uenzipacha, katika mfumo wa kamba ya neva na vivimbe vya vipingili, na "ubongo" ukiwa mbele Isipokuwa aina chache za tipwatipwa na konyeza wasiostawi, wanyama wote wenye uhai wana wenzipacha, kumaanisha wanyama walio na maumbo ya miili iliyo linganifu (yaani, pande za kushoto na kulia ni karibu taswira akisi ya kila moja).
Wenzipacha wote wanadhaniwa kuwa walitokana na mhenga mmoja aliyeishi mapema katika kipindi cha Kambria, miaka milioni 550-600 iliyopita. Mhenga huyo alikuwa na umbo neli la mnyoo sahili mwenye mwili uliokuwa na mikato, katika kiwango cha kidhahania, umbo hilo kama la mnyoo unaendelea kujitokeza katika mwili na mfumo wa neva wa wanyama wenzipacha wa kisasa, ikiwa ni pamoja na binadamu. Umbo la kimsingi la mwili enzipacha ni neli iliyo na kijishimo wazi cha utumbu kinachotoka mdomoni hadi kwenye mkundu, na ukano wa neva ulio na uvimbe (ganglioni) kwa kila sehemu ya mwili, huku kukiwa na ganglioni mahsusi kubwa mbele, iitwayo ubongo.
wasouti
thumb|right|alt=A fly resting on a reflective surface. A large, red eye faces the camera. The body appears transparent, apart from black pigment at the end of its abdomen. |Drosofila Kwa wasouti (k.m, wadudu, konokono, minyoo, n.k) sehemu za ubongo hutofautiana sana na muundo wa wauti hivi kwamba ni vigumu kufanya ulinganishi wowote wa maana isipokuwa kwa misingi ya jenetiki. Makundi mawili ya wasouti hasa yana bongo changamani: athropoda (wadudu, krasteshia, araknida, na wengine), na sefalopoda ( pweza, ngisi, na moluska )wengine kama hao. Ubongo wa athropoda na sefalopoda huchimbuka kutoka katika kano mbili sambamba za neva zinazosambaa kote katika mwili wa mnyama. Athropoda wana ubongo mmoja kuu ulio na tabaka tatu na ndewe za macho  kubwa nyuma ya kila jicho kwa uchakataji maono. Sefalopoda wana bongo kubwa zaidi kati ya wasouti wote. Ubongo wa pweza hasa umesitawi sana, unalinganika kwa uchangamano na ubongo wa baadhi ya wauti.
Kuna wasouti wachache sana ambao bongo zao zimetafitiwa kwa makini. Babaje mkubwa wa bahari wa Aplisia alichaguliwa na mshinda wa Tuzo Nobel mwanafiziolojia Eric Kandel, kwa sababu ya usahili na upatikanaji wa mfumo wake wa neva, kama mfano wa kutafiti chembe kama msingi wa kujifunza na kumbukumbu, na ukafanyiwa mamia ya majaribio. Bongo za wasouti zilizotafitiwa kwa undani zaidi, hata hivyo, ni za nzi-tunda Drosofila na minyoo wadogo sana Caenorhabditis elegans (C. elegans).
Sawa na Drosofila, mnyoo nematoda C. elegans  umechunguzwa kwa kiasi kikubwa kwa sababu ya umuhimu wake katika jenetiki. Mapema miaka ya 1970, Sydney Brenner aliuchagua kama mfano elekezi kwa kuchunguzia jinsi jeni hudhibiti ukuaji. Moja ya faida za kufanya kazi na mnyoo huu ni kwamba mpangilio wa mwili wake ni wa kawaida: mfumo wa neva wenye umbo huntha una neuroni 302 kamili, neuroni kila mara huwa katika sehemu sawa, na hufanya miungano yakufanana ya sinapsi katika kila mnyoo. Katika mradi wa kishujaa, kikosi cha Brenner kilimpasua mnyoo kuwa maelfu ya sehemu nyembamba zaidi na kupiga picha kila sehemu ya chini ya hadubini meme, kisha kwa kutazama akalinganisha fumwele kutoka sehemu moja na sehemu nyingi, ili kuonyesha kila neuroni na sinapsi katika mwili mzima. Hakuna kinachokaribia ngazi hii ya utondoti kuhusu viumbe wengine wowote, na ujumbe huo umetumika kuwezesha tafiti kadhaa ambayo haingewezekana bila utafiti huo.
wauti
thumb|right|alt=A T-shaped object is made up of the cord at the bottom which feeds into a lower central mass. This is topped by a larger central mass with an arm extending from either side. |Ubongo wa papa Bongo za wauti zimeundwa kwa tishu laini sana, ikiwa na na texture ambao imelinganishwa na Jell-O. Tishu ya ubongo hai ni ya rangi waridi kwa nje na nyeupe kwa wingi ndani, huku kukia na mabadiliko utofauti mdogo wa rangi. Bongo za wauti zimezungukwa kwa mfumo wa tandu za tishu unganishi ziitwazo meninji zinazo tofautisha fuvu na ubongo. Kifuniko hiki chenye safu tatu kinajumuisha (kutoka nje) dura mama ("mama mgumu"), mama araknoida ("mama mwembamba"), na mama pia ("mama laini "). Araknoida na pia zimeshikana kimaumbo na hivyo huchukuliwa kuwa safu moja, ya pia-araknoida. Chini ya araknoida kuna nafasi ya araknoida ndogo ambayo ina ugiligili wa ubongo na uti wa mgongo (CSF), ambayo huzunguka katika nafasi nyembamba kati ya chembechembe na penyu ziitwazo ventrikali, jukumu lake ni kurutubisha, kukimu, na kulinda tishu za ubongo. Mishipa ya damu huingia mfumo mkuu wa neva kupitia nafasi isiyo na mishipa juu ya mama pia. Chembe katika kuta za mishipa ya damu zimeshikana kwa nguvu sana, na hivyo kuunda mpaka wa damu na ubongo ambayo huilinda ubongo dhidi ya sumu inayoweza kuingia kupitia damu.
wauti wa kwanza walionekana zaidi ya miaka milioni 500 iliyopita (mmi ), katika kipindi cha Kambri, na huenda walifanana kwa kiasi fulani na umbo la kisasa la samaki balika (hagfish). Papa walionekana takribani miaka milioni 450 iliyopita, amfibia yapata miaka milioni 400 iliyopita, reptilia yapata miaka milioni 350 iliyopita, na mamalia yapata miaka milioni 200 iliyopita. Hakuna spishi ya kisasa inayoweza kuelezewa kuwa "isiyositawi" zaidi ikilinganishwa na nyingine, kwa kuwa zote zina historia ndefu ya mageuko, lakini bongo za samaki balika wa kisasa, mikunga, papa, amfibia, reptilia na mamalia huonyesha tofauti katika ukubwa na uchangamani ambayo kwa kiasi fulani hufuata utaratibu wa mageuko. Bongo hizo zote zina mkusanyiko sawa wa vipengele muhimu vya kianatomia, lakini nyingi hazijakamilika katika balika, ambapo katika mamalia sehemu za kwanza kabisa zimesitawika na kupanuka sana.
Bongo zote za wauti huwa na umbo moja la kimsingi, ambayo inaweza kuelewekwa kwa urahisi zaidi kwa kuchunguza jinsi zilivyokua. Dalili ya kwanza ya mfumo wa neva hujitokeza kama utepe mwembamba wa tishu unaoonekana katika mgongo wa kiinitete. Utepe huo hunenepa na kisha kujikunja kuunda neli tupu. Upande wa mbele wa neli hiyo hukua kuwa ubongo. Katika muumdo wake wa kwanza, ubongo huonekana kama vivimbe vitatu, ambayo hatimaye huwa ubongombele, ubongokati, na ubongonyuma. Katika aina nyingi za wauti sehemu hizi tatu hubakia sawa kwa ukubwa katika mnyama mzima, lakini katika mamalia ubongombele hukua kubwa zaidi kuliko sehemu nyingine, na ubongokati mdogo kabisa.
Uhusiano kati ya ukubwa wa ubongo, ukubwa wa mwili na vipengee vingine vya kubadilika vimetafitiwa miongoni mwa aina mbalimbali za wauti. Ukubwa wa ubongo huongezeka na ongezeko la ukubwa wa mwili lakini si Proportionellt sett. Ikifanyiwa wastani katika aina zote za mamalia, inafuata sheria nguvu, ikiwa na kipeo husisho cha takribani 0.75. Fomyula hii inatumika katika bongo wastani ya mamalia lakini kila jamii hujitofautisha kutokana nayo, kuonyesha tabia zao changamno. Kwa mfano, jamii ya nyani ina bongo zilizo mara 5-10 kubwa zaidi ya jinsi fomyula inavyotabiri. Wanyama wa kuwinda aghalabu huwa na bongo kubwa. Wakati ubongo wa mamalia unapoongezeka kwa ukubwa, si sehemu zote zinazoongezeka kwa kiwango sawa. Kadri ubongo wa spishi unavyokuwa mkubwa, ndivyo gamba la ubongo linavyokuwa na jukumu kubwa.
Sehemu za ubongo wa wauti
Wana-anatomia wa neva kawaida huchukulia ubongo kuwa na sehemu sita kuu: gamba-nje la ubongo (vizio vya ubongo), gamba-ndani la ubongo (thelamasi na haipothelamasi), gamba-kati la ubongo (ubongokati), ubongonyuma, ponsi, na medula oblongata. Kila moja ya sehemu hizi vilevile zina muundo changamani ndani. Baadhi ya sehemu, kama vile gamba na ubongonyuma, huwa na safu, zilizokunjwa au zilizoviringishwa kutoshea katika nafasi iliyopo. Sehemu zingine huwa na mikusanyiko ya viini vingi vidogo. Ikiwa utofautishaji wa kina ungefanywa kwa msingi wa muundo wa neva, kemia, na miunganiko, maelfu ya maeneo tofauti yanaweza kutambuliwa ndani ya ubongo wa wauti.
Baadhi ya matawi ya mageuzi ya wauti yameleta mabadiliko makubwa katika sura za ubongo, hasa katika ubongombele. Ubongo wa papa unaonyesha sehemu za kimsingi katika njia ya moja kwa moja, lakini katika samaki wenye mifupa (wengi wa kisana ni wa aina hii), ubongombele "umepiduliwa", kama soksi imepinduliwa ndani nje. Katika ndege, pia kuna mabadiliko makubwa katika umbo. Moja ya miundo mikuu katika ubongombele wa nedege, kigongo cha ventrikali ya nyuma, kwa muda mrefu kilidhaniwa kulingana na ganglia ya msingi kwa wanyama, lakini sasa inadhaniwa kulingana na zaidi na gamba la nje.
thumb|left|alt=Corresponding regions of human and shark brain are shown. The shark brain is splayed out, while the human brain is more compact. The shark brain starts with the medulla, which is surrounded by various structures, and ends with the telencephalon. The cross-section of the human brain shows the medulla at the bottom surrounded by the same structures, with the telencephalon thickly coating the top of the brain. |Sehemu kuu kianatomia za ubongo wa wauti
Mamalia
Gamba la ubongondio ni sehemu ya ubongo inayotofautisha tofauti kati ya mamalia na wauti wengine, jamii ya nyani kutoka kwa wanyama wengine, na binadamu na wanyama wengine wa jamii ya nyani. Ubongonyuma na ubongokati wa mamalia kijumla huwa sawa na yale ya wauti wengine, lakini tofauti kubwa hutokea katika ubongombele, ambao haujakuwa kwa ukubwa tu, bali pia umebadilika katika umbo. Miongoni mwa wauti wasio mamalia, sehemu ya juu ya ubongonyuma imefunikwa kwa safu zisizo tete kwa ulinganisho ziitwazo paliamu. Katika mamalia, paliamu hugeuka na kuwa katika muundo moja changamani wa safu 6 iitwaye gamba-jipya au gamba-sawa. Katika jamii ya nyani, gamba-jipya imekuwa kubwa sana, hasa sehemu iitwayo ndewe ya mbele. Kwa binadamu, upanukaji huu wa ndewe ya mbele hukithiri, na sehemu nyingine za gamba pia huwa kubwa kabisa na changamani. Haipokampasi ya mamalia pia ina muundo tofauti.
Jamaa ya nyani
Bongo za binadamu na jamaa wengine wa nyani huwa na miundo sawa na bongo za mamalia wengine, lakini ni kubwa ikilinganishwa na ukubwa wa mwili. Wingi wa ukubwa huu hutokana na upaukaji mkubwa wa gamba, ukilenga hasa katika maeneo yanayohudumia kuona na mawazo ya awali. Mtandao wa mchakato wa kuona katika jamaa ya nyani ni chanagamano sana, ikijumuisha angalau maeneo 30 yanayoweza kutofautika, ikiwa na miunganiko ya mitandao ya kuajabia. Haya yote yakichukuliwa pamoja, uchakataji wa hisi za kuona hutumia zaidi ya nusu ya gamba-jipya ya wanyama jamaa ya nyani. Sehemu nyingine ya ubongo ambayo imekuwa kubwa zaidi ni gamba-mbele ya ubongombele, ambayo kazi ni vigumu kueleza kwa maneno machache, lakini inayohusika na upangaji, kumbukumbu inayotumika, motisha, tahadhari, na udhibiti utendaji.
Muundo hadubini
thumb|right|250 px|alt=At the top, an irregular roundish blue object is labeled "Oligodendrocyte", with a darker blue center labeled "Nucleus". Below it is a long red tubular object terminating at the right in a group of branches. From the oligodendrocyte extend a series of blue wrappings around the red tube; these wrappings are labeled "Myelin Sheath" while the red spaces between each of them are labeled "Node of Ranvier". At the bottom, an insert shows one myelin sheath enlarged and partly cut open to show how the blue sheath consists of concentric layers. In the insert, the red tubular object is labeled "Axon", with thin yellow stripes running lengthwise inside the axon labeled "Microfilament" and a slightly thicker orange stripe labeled "Microtubule".|Olijodendrosaiti ni daraja la chembe za glia zinazounda miyelini inayozunguka akzoni ya neuroni. Ubongo unajumuisha aina mbili kuu za chembechembe: neuroni na glia. Aina hizi mbili kijumla ni nyingi katika ubongo, ingawa chembe glia zinazidi neuroni kwa uwiano wa 4 kwa 1 katika gamba la ubongo. Glia huwa katika aina mbalimbali, ambazo hufanya kazi kadhaa muhimu, ikiwa ni pamoja na kuhimili mwili, kudhibiti metaboli kudhibiti halijoto, na uongozaji wa kukua.
Kipengee kinachofanya neuroni kuwa muhimu sana ni kwamba, tofauti na glia, zina uwezo wa kutuma vichocheo kwa nyingine zilizo hatua ya mbali. Glia hutuma vichocheo hizi kwa njia ya akzoni, fumwele nyembamba ya protoplazimu inayotoka katika mwili wa chembe na kuelekea, kwa kawaida ikiwa na matawi kadhaa, maeneo mengine, wakati mwingine ya karibu na wakati mwingine katika sehemu mbali ya ubongo au mwili. Umbali ambao akzoni inaweza kwenda ni ya kustaajabisha: kwa mfano, ikiwa chembechembe yenye umbo haram za gamba-jipya zikikuzwa ili mwili wa chembe hiyo iwe sawa kwa ukubwa na binadamu, akzoni yake, ikikuzwa kwa kiwango sawa, inaweza kuwa kebo yenye sentimita kadhaa katika kipenyo wenye urefu wa zaidi ya kilomita. Akzoni hizi husambaza vichacheo katika umbo la mipigo ya kemikali-meme aitwaye vtendo tarajiwa, vinayodumu muda usiozidi kipande kimoja cha  mmoja juu ya sehemu moja ya sekunde na kusafiri katika akzon katika kasi ya kati ya mita 1-100 kwa sekunde. Baadhi neuroni huzua vitendo tarajiwa kila wakati, katika viwango vya 10-100 kwa kiala sekunde, kwa kawaida katika mifumo isiyotabirika na isiyo ya kudumu; neuroni nyingine huwa tulivu wakati mwingi, lakini mara chache kwa ghafla huzua vitendo tarajiwa ya uwezo.
thumb|left|250 px|alt=A triangular black cell is seen against a gray background, with long, highly branched, black processes extending out from it in multiple directions.|Aghalabu neuroni huwa na mitandao ya dendraiti, ambayo hupokea miunganiko ya sinapsi. Inavyoonekana hapa ni pichahadubini ya neuroni ya lenye umbo haram kutoka haipokampasi ya binadamu, iliyopakwa rangi kwa mtindo wa Golgi. Akzoni huelekeza vichocheo kwa neuroni nyingine, au kwa chembe nyingine zisizo za neuroni, kwa njia ya makutano maalumu yaitwayo sinapsi. Akzoni moja inaweza kuwa na mikutano ya sinapsi elfu kadhaa. Wakati kitendo tarajiwa, kinachosafiri kupitia akzoni, kinapofika katika sinapsi, kinasababisha kutolewa kwa kemikali itwayo niurotransmita. Niurotransmita hujifungamanisha katika molekyuli pokezi iliyo katika utando wa chembe inayolengwa. Baadhi ya neuroni pokeza ni sisimuzi, kumaanisha kwamba zinaongeza kiwango cha vitendo tarajiwa katika chembe inayolengwa; vipokezi vingine ni zuizi,  kumaanisha kwamba vinapunguza viwango vya vitendo tarajiwa, vingine vina athari changamano ya udhibiti.
Kwa kweli akzoni huchukua nafasi kubwa katika ubongo. Mara nyingi makundi makubwa hukusanyika pamoja katika kile ni kinachoitwaye viungo fumwele vya neva. Akzoni nyingi zimefunikwa katika vifuniko vyenye maki nene ya mafuta iitwayo miyelini, ambazo huchangia kuongeza kasi ya msukumo kwa vitendo tarajiwa. Miyelin ni nyeupe, hivyo sehemu za ubongo zilizojazwa kwa fumwele za neva huonekana kama dutu  nyeupe,  tofauti na dutu ya kijivu  vinazoonyesha maeneo yaliyo na idadi kubwa ya miili ya chembe za neuroni. Urefu wa jumla wa akzoni iliyo na miyelini katika ubongo wa mwanadamu mzima wastani ni zaidi ya 100000 km.
Ukuaji
thumb|right|alt=The nervous system is shown as a rod with protrusions along its length. The spinal cord at the bottom connects to the hindbrain which widens out before narrowing again. This is connected to the midbrain, which again bulges, and which finally connects to the forebrain which has two large protrusions. |Mchoro huu inaonyesha vijisehemu vikuu vya ubongo kiinitete cha mwauti. Sehemu hizi baadaye zinatajitofauti kuwa ubongombele, ubongokati na ubongonyuma. ubongo haukui tu, bali hustawi kwa njia changamani inayofuata mipangilio ya hatua. Neuroni nyingi hutengenezwa katika kanda maalum zilizo na chembe tete, na kisha kuhamia kupitia tishu ili kufikia yanapohitajika. Katika gamba, kwa mfano, hatua ya kwanza ya ustawi ni kuundwa kwa "dungu" na kundi maalum la chembe za glia, ziitwazo glia ya miali, ambazo huelekeza fumwele kiwima katika gamba. Neuroni mpya za gamba hutengenezwa chini ya gamba, na kisha "hupanda" kupitia fumwele-miali mpaka zifike katika safu ambamo zinafaa kukaa katika utu uzima.
Katika wauti, hatua za kwanza za ustawi wa neuroni ni sawa kwa spishi zote. Kadri kiini tete kinavyobadilika kutoka kibonge mviringo cha chembechembe na kuwa na umbo kama la mnyoo, utepe mwembamba wa ngozi ya nje unaoenea katikati ya mgongo inasababishwa kuwa bamba la neuroni, mtangulizi wa mfumo wa neva. Bamba la neuroni hujikunja na kuunda mfuo wa neuroni, na kisha mikunjo inayofunika mfuo huungana na kufunika neli ya neuroni, mkanda wazi wa chembe ulio na ventrikali uliojaa umajimaji katikakati. Katika ncha ya mbele, ventrikali na mkanda hufura kuunda vilengelenge vitatu ambavyo ndivyo mwanzo wa ubongombele, ubongokati, na ubongonyuma. Katika hatua nyingine, ubongombele hugawanyika katika vilengelenge viwili viitwavyo ubongomwisho (ambayo ina gamba la ubongo, ganglia ya msingi, na viungo vinavyohusiana navyo) na diencephalon (ambayo ina thalamasi na haipothalamasi). Karibu wakati huo huo, ubongokando hugawanyika kuwa ubongometeni (ambayo ina ubongonyuma na ponsi) na ubongomyeleni (ambayo ina medula oblongata). Kila moja ya maeneo haya yana sehemu za usambaaji ambapo chembe za neuroni na glia huzalishwa; chembechembe zinazopatikana kisha huhama, wakati mwingine kuelekea mbali sana, kufikia sehemu zao ya mwisho.
Mara tu neuroni inapofika mahali pake, inaanza kueneza dendraiti na akzoni kuelekea eneo linaloizingira. Kwa sababu kawaida akzoni huenea mbali sana kutoka katika mwili wa chembe na huhitaji kuungana na viungo maalum, hua zinakua kwa njia changamani. Ncha ya akzoni inayokua huwa na kibonge cha protoplazimu iitwayo "sonobari ya ukuaji", iliyofungwa kwa vipokezi vya kemikali. Vipokezi hivi huhisi mazingira ya karibu, na kusababisha sonobari ya ukuaji kuvutiwa au kukataliwa na viungo mbalimbali vya chembe, na hivyo kuvutwa kuelekea upande mmoja maalum katika kila njia yake. Matokeo ya makakati huu wa utafutaji njia ni kwamba sonobari ya ukuaji hujipenyeza kupitia ubongo mpaka ifikie mahali pake pa mwisho, ambapo viashiria vingine vya kikemikali huifanya kuanza kukuza sinapsi. Kwa kuzingatia ubongo mzima, maelfu kadhaa ya jeni huzalisha protini zinazoathiri utafutaji wa njia kwa akzoni.
Mtandao wa sinapsi ambayo hatimaye hujitokeza huathiriwa kwa kiwango tu na jeni. Katika maeneo mengi ya ubongo, akzoni huanza kwa "kukua kupita kiasi", na kisha "kupunguzwa" kwa utaratibu unaotegemea shughuli za kiniuro. Kwa mfano, katika kuelekeza kutoka machoni hadi ubongokati,, mfumo ulio miongoni mwa watu wazima una ramani sahihi sana, unaounganisha kila sehemu katika uso wa retina na sehemu husika katika safu ya ubongokati. Katika hatua za kwanza za ukuaji, kila akzoni kutoka retina huelekezwa katika eneo jirani la kijumla katika ubongokati na viashiria kemikali, lakini hupinduka sana na kugusana kwa awali na rundo pana la neuroni za ubongokati. Kabla ya kuzaliwa, retina huwa na taratibu maalum zinazoifanya kuzalisha mawimbi ya shughuli zinazotokea kwa wakati moja na kisha kujiendeleza polepole kote katika safu ya retina. Mawimbi haya ni muhimu kwa sababu husababisha neuroni jirani kufanya kazi kwa wakati mmoja: yaani, zinazalisha mifumo ya shughuli za niuro zilizo na taarifa kuhusu mpangilio wa kieneo wa niuro. Taarifa hii hutumika katika ubongo kati kwa utaratibu ambao husababisha sinapsi kulegea, na hatimaye kutoweka, ikiwa shughuli katika akzoni haifuatiwa na shughuli katika chembe iliyo lengwa. Matokeo ya utaratibu huu changamani ni uonishaji kitaratibu na imarishaji wa ramani, ili hatimaye kuiacha katika hali yake halisi ya utu uzima.
Vitu sawa na hivyo hufanyika katika maeneo mengine ya ubongo: matriki awali ya sinapsi huzalishwa kutokana na mwongozo wa kikemikali unaoamuliwa kijenetiki, lakini baadaye hatua kwa hatua huboreshwa kwa utaratibu unaotegemea utendaji, kwa kiwango inayotegemea mabadiliko ya kindani, kwa kiwango fulani michango ya nje ya kihisia. Katika hali zingine, kwa mfumo katika mifumo ya retina-ubongokati, mipangilio ya matukio hutegemea taratibu zinazotokea tu katika bongo zinazostawi, na yamkini huwepo kwa madhumuni ya kuongoza ustawi pekee.
Katika binadamu na mamali wengine wengi, neuroni mpya hutengenezwa mara nyingi kabla ya kuzaliwa, na ubongo wa mtoto mchanga kwa hakika huwa na neuroni zaidi kuliko ya ubongo wa watu wazima. Hata hivyo, kuna maeneo machache ambapo neuroni mpya huendelea mwezi kuzalishwa katika maisha yote. Maeneo mawili ambapo hili limejidhihirisha kikamilifu ni katika ya kilenge cha kunusa, ambacho kinahusika katika hisia za harufu, na jairasi yenye menomeno ya hipokampasi, ambapo kuna ushahidi kwamba neuroni mpya hutekeleza jukumu katika kuhifadhi kumbukumbu mpya zinazopatika. Kando na hali hizi tofauti, hata hivyo, idadi ya neuroni iliyopo mapema utotoni, ndio hiyo hiyo inayopatikana katika maisha yote. Chembe za glia ni tofauti, kama na aina nyingi za chembe mwilini, hizi huzalishwa katika kipindi chote cha maisha.
Makumbusho ya Kitaifa ya Nigeria
thumb|Muonekano wa nje wa makumbusho ya kitaifa ya Nigeria Makumbusho ya Kitaifa ya Nigeria ni jumba la kumbukumbu la kitaifa la Nigeria, lililoko katika jiji la Lagos. Jumba hilo la makumbusho lina mkusanyo mashuhuri wa sanaa za Nigeria, ikijumuisha vipande vya sanamu na nakshi na maonyesho ya kiakiolojia na kiethnografia. Cha kukumbukwa zaidi ni kichwa cha binadamu cha terracotta kinachojulikana kama Jemaa Head (c. 900 hadi 200 BC), sehemu ya utamaduni wa Nok. Kipande hicho kimepewa jina la Jema'a, kijiji ambacho kilifichuliwa. Jumba hili liko katika kisiwa cha Onikan, Lagos. Jumba hilo la makumbusho linasimamiwa na Tume ya Kitaifa ya Makumbusho.
Ubongo
Ukuaji
Ingawa mkusanyiko wa neuroni huwa kwa kiwango kikubwa zipo za ktosha kufikia wakati wa kuzaliwa, miunganiko ya akzoni huendelea kukua kwa muda mrefu baadaye. Katika binadamu, ukuaji kamili wa neva hukamiliki wakati wa kubaleghe.