cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vidonge vya majira
Athari ya mazingira
Mwanamke anayetumia COCP hutoa estrojeni asili, estroni (E1) na estradioli (E2), na estrojeni ethinilestradioli sanisi (EE2) kwa mkojo na kinyesi ambazo zinaingia kwenye maeneo ya kusafishia maji na kuingia katika mito. Aina nyingine za dawa za kuzuia mimba, kama vile kiraka, hutumia estrojeni (EE2) ileile sanisi ambayo hupatikana katika COCP, na inaweza kuongeza kiwango cha homoni katika maji wakati inavutwa chooni. Uchafu huo unasababisha uvurugaji wa endokrini, jambo ambalo huathiri maendeleo ya ngono na uzazi, katika samaki walio kwenye sehemu za mito zilizochafuliwa na maji taka yaliyotibiwa. Utafiti uliofanywa katika mito ya Uingereza uliunga mkono dhana kwamba matukio na ongezeko la shughuli za ngono kati ya samaki mwitu yalikuwa na uhusiano mkubwa na viwango vya E1, E2, na EE2 katika mito hiyo.
Ukaguzi wa utendajikazi katika kiwanda kilichohusika na uchafu wa mafuta ulionyesha kwamba viwango vya kutolewa kwa estrojeni kulitofautiana pakubwa lakini ukaonyesha viwango vya wastani vya asilimia 78 kwa estroni, asilimia 91 kwa estradioli, na asilimia 76 kwa ethinilestradioli (viwango vya uchafu wa estrioli ni kati ya vile vya estroni na estradioli, lakini estrioli ni endokrini iliyo na nguvu kidogo sana katika samaki). Viwango vya uchafu wa ethinilestradioli ni vya chini zaidi kuliko vya estradioli ambavyo viko chini vikilinganishwa na vya estroni, lakini ethinilestradioli ina nguvu zaidi kuliko estradioli ambayo pia ina nguvu zaidi kuliko estroni katika uanzishaji wa ngono kati ya samaki na usanisi wa vitellogenini katika samaki wa kiume.
1515
Makala hii inahusu mwaka 1515 BK (Baada ya Kristo).
Simba (kundinyota)
400px|thumb|Ramani ya Simba (pia Asadi, Leo) jinsi inavyoonekana kwa mtazamaji kwenye nusutufe ya kaskazini 400px|thumb|Picha ya Simba-Asadi pamoja na Asadi Mdogo jinsi ilivyowazwa na msanii Hall Simba ni kundinyota la zodiaki linalojulikana pia kama Asadi au kwa jina la kimagharibi Leo. Ni moja ya makundinyota yanayotatambuliwa na Umoja wa kimataifa wa astronomia
Kiuhalisia nyota za Simba huwa haziko pamoja kama zionekanavyo kutokea duniani. Kuna umbali mkubwa kati ya nyota na nyota, pia kuna umbali mkubwa kati ya mahali zilipo nyota hizo na duniani bila kujali iwapo kwa mtazamo wetu zaonekana kuwa karibu au mbali. Kwahiyo kundinyota "Simba" linaonyesha eneo la angani jinsi lionekanavyo likiangaliwa kutokea duniani.
Jina
Mabaharia Waswahili waliita nyota hizi Asadi kutokana na Kiarabu أسد ʾasad ambalo linamaanisha "simba". Jina hili lilipokelewa na Waarabu kutoka kwa Wagiriki wa Kale waliosema Λέων leon "simba" na hao walipokea kundinyota hii tayari kutoka Babeli na Misri ya Kale.
Katika unajimu wa kisasa katika Afrika ya Mashariki jina "Asadi" limesahauliwa ikiwa kundinyota linaitwa "Simba" kwa tafsiri tu.
Mahali pake
Simba liko angani kwenye mstari wa Zodiaki kati ya Saratani (Cancer) upande wa magharibi na Nadhifa (Virgo)  upande wa mashariki.
Magimba ya angani
Simba huwa na nyota nyingi zinazoonekana kwa macho ya kawaida. Nyota nne angavu zaidi zina magnitudi ya kwanza au pili ambazo ni
Kiagta cha Mlima Iraya
Kiagta ya Mlima Iraya ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2000 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Mlima Iraya imehesabiwa kuwa watu 150. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Mlima Iraya iko katika kundi la Kifilipino.
Ahlat
thumb|Moja ya msikiti ndani ya mji wa Ahlat ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Florianópolis
thumbnail|right|280px|Mji wa Florianópolis
60px|left Florianópolis ni jina la mji mkuu wa jimbo la Santa Catarina katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2009, mji una wakazi wapatao 400,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 0 kutoka juu ya usawa wa bahari.
389
Makala hii inahusu mwaka 389 (Baada ya Kristo).
Orodha ya mito ya wilaya ya Lamwo
Orodha ya mito ya wilaya ya Lamwo inataja kwa mpangilio wa alfabeti baadhi tu ya mito ya eneo hilo la Uganda kaskazini.
Bomu la nyuklia
thumb|250px|Mlipuko wa bomu la nyuklia la jaribio huko [[Nevada (Marekani) mwaka 1951.]] Bomu la nyuklia (pia bomu la atomu) ni silaha inayosababisha mlipuko mkubwa sana. Kati ya silaha zote, hiyo ni yenye nguvu na pia yenye hatari zaidi.
Misingi ya kifizikia
Nishati ya mlipuko huo inaweza kutokea kwa njia mbili
Katika mmenyuko nyuklia sehemu ya maada ya atomu hugeuzwa kuwa nishati.
Mabomu ya kawaida hutumia nishati ya mmenyuko wa kikemia ambamo viini atomia havibadiliki.
Aina za mabomu ya nyuklia
Kutokana na aina mbili za mmenyuko nyuklia kuna aina mbili za silaha zinazoitwa:
Mabomu atomia hutengenezwa kwa kutumia urani au plutoni. Isotopi za elementi hizo zafaa kupasuliwa na kuingia katika hali ya mmenyuko mfululizo. thumb|200px|Ma[[fundi wakimaliza maandalizi ya bomu lililolipuliwa Hiroshima mwaka 1945.]] Mabomu ya hidrojeni yatumia isotopi za hidrojeni, hasa deuteri na triti inayoungana kuwa heli. Mmenyuko huu huanzishwa kwa mlipuko wa bomu atomia ndani ya bomu ya hidrojeni. Nishati ya mabomu ya hidrojeni yapita kiwango cha mabomu atomia mara 100.
Uharibifu
Kama kila bomu, silaha hizi zaleta uharibifu kwa njia ya:
Mabomu ya nyuklia zina tokeo la ziada ambalo ni:
Uwezo wa silaha hizi
Nishati inayopatikana kwa njia ya mmenyuko mfululizo wa kinyuklia ni kubwa sana. Bomu moja la nyuklia yatosha kuharibu kabisa mji jinsi ilivyotokea mnamo Agosti 1945 huko Hiroshima na Nagasaki. Mabomu hayo yalikuwa madogo sana kuliko mabomu yaliyotengenezwa baadaye. Tangu Nagasaki hakuna bomu lingine lililotumiwa vitani. Milipuko yote iliyofuata ilikuwa ya jaribio tu, ama jangwani au baharini pasipo watu. Nchi zote ziliogopa uharibifu mkubwa kupita kiasi, ingawa hasa nchi kubwa za Marekani na Urusi ziliendelea kutengeneza maelfu ya mabomu.
Giza na baridi
Tangu miaka ya 1980 imejulikana ya kwamba milipuko ya robo hadi nusu ya silaha za nyuklia zilizokuwepo tayari ingetosha kukomesha uhai duniani kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa ambayo ingetokea kwa sababu ya kiasi kikubwa cha vumbi kinachorushwa hewani na milipuko hii. Vumbi hilo lingejaza anga na kuzuia nuru ya jua kufika kwenye uso wa dunia, hivyo kusababisha giza pamoja na kushuka kwa halijoto kwa muda wa miaka kadhaa.
Mnururisho
Imekadiriwa ya kwamba milipuko mingi katika vita atomia ingesababisha kiasi cha mnururisho kitakachobebwa na mawingu na upepo hadi pembe za dunia na kupeleka kifo hata pale pasipo vita.
[[Picha:silaha za nyuklia duniani.jpg|thumb|450px|Nchi zenye silaha za nyuklia
<font color="#E90F0F">nyekundu – Nchi tano za kwanza zenye silaha za nyuklia zilizopatana kutosambaza teknolojia husika;
<font color="#F08000">njano nyeusi – Nchi nyingine zinazojulikana kuwa nazo;
Scream/Childhood
"Scream"/"Childhood" ni single kiongozi kutoka katika albamu ya msanii Michael Jackson ya HIStory: Past, Present and Future, Book I—ambapo "Scream" ni wimbo wa kwanza na "Childhood" ni wimbo wa kumi. "Scream" ni wimbo wa upande A katika toleo na "Childhood" ipo kwenye upande wa B. Ya zamani aliimba pamoja akiwa na ndugu yake Janet Jackson, ambapo mulemule ikaja kuwa kama kipande cha kujitegemea badala ya kuimba kwa ushirika.
Adilcevaz
thumb|Adilcevaz
Bomu la nyuklia
Mnururisho
<font color="#81147F">zambarau – Nchi zilizokuwa nazo zikaziondoa;
Adilcevaz
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Bomu la nyuklia
Mnururisho
<font color="#0000FF">buluu - Nchi zinazojulikana zilikuwa na miradi ya utafiti wa silaha hizO zamani lakini bila kutengeneza;
<font color="#FFC34D">njano – Nchi zinazotuhumiwa kuwa zinaendesha utafiti wa kujenga silaha za nyuklia kwa siri;
<font color="#E664AC">zambarau nyeupe – Korea ya Kaskazini ilianza kutengengeneza silaha za nyuklia lakini ikapumzisha mradi; ]]
Teknolojia ya kufyatua mabomu ya nyuklia
Kuna hasa namna mbili za kufikisha mabomu haya panapolengwa:
Kuna pia mabomu madogo yanayoingizwa katika makombora ya mizinga.
Palikuwepo pia mabomu atomia yanayofichwa kama bomu ardhini.
Nchi zenye mabomu ya nyuklia
Nchi ya kwanza iliyotengeneza mabomu hayo ilikuwa Marekani. Ilifuatwa baada ya Vita Kuu ya Pili ya Dunia na Umoja wa Kisovyeti, Uingereza na Ufaransa. Baada ya China kuwa na bomu hilo pia tangu mwaka 1964 nchi hizo tano zilijaribu kubana usambazaji wa silaha hizo kwa mkataba wa kimatifa.
Balila (chakula)
thumb|Balila Balila ni chakula kinachoandaliwa kwa njegere zilizochemshwa pamoja na limau, kitunguu saumu, na viungo mbalimbali. Kinapakuliwa kama mchanganyiko wa chakula cha moto.
Bomu la nyuklia
Nchi zenye mabomu ya nyuklia
Afrika Kusini ilikuwa na silaha za kinyuklia lakini zimebomolewa baada ya mwisho wa apartheid.
Wataalamu wengi huona kuwa Israel pia ina mabomu haya lakini nchi haijawahi kukubali kama zipo.
Korea ya Kaskazini ililipua bomu la kwanza la jaribio mwaka 2006; mwaka 2018 ilitangaza kwamba haitaendelea, kumbe imeendelea.
Balila (chakula)
Jina hilo linatumika kwa vyakula mbalimbali vya Misri vinavyotengenezwa kwa unga, maziwa, karanga, na zabibu kavu.
Seffa
Seffa (kwa kiarabu: السفة) ni chakula cha ki Maghrebi kinachoandaliwa na siagi, mlozi na mdalasini. Pia chakula hiki kinaweza kuandaliwa na nyama na pia huweza kuandaliwa na tambi za kukaanga au Wali. Chakula hichi huliwa baada ya mlo. Mara nyingi chakula hocho hukiwa katika sherehe za harusi na mikusanyiko ya kifamilia. center|thumb|Seffa
Wasagala
Wasagala ni jinsi ya kuandika jina la makabila mawili tofauti:
Heyuan
Heyuan (kwa Kichina: 河源市) ni mji wa China katika jimbo la Guangdong.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, kuna wakazi wapatao milioni 3.3 wanaoishi katika mji huu.
Kristo Numpuby
Kristo Numpuby ni mpiga gitaa, mpiga bezi na mwimbaji aliyezaliwa Paris lakini alilelewa Eséka, Kamerun Kusini.
Msasani (Rungwe)
Kwa matumizi tofauti ya jina hili angalia hapa Msasani
Msasani (Rungwe) ' ni jina la kata ya Wilaya ya Rungwe katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 6,292 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53504.
Faarrow
Faarrow, ni kundi la wanamuziki wawili wa Pop/R&B wa nchini Kanada. Ambao ni pamoja na dada wa Kisomali Siham na Iman Hashi, kikundi hiki kilitoa EP yao ya kwanza ya "Lost" mnamo 2016.
Maisha binafsi
Siham na Iman Hashi walizaliwa Mogadishu. Mama yao alikuwa mwanadiplomasia, ambaye kazi yake iliiweka familia katika nchi mbalimbali, ikiwa ni pamoja na Saudi Arabia kwa mwaka mmoja hadi miwili, na Ujerumani. Baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe kuzuka nchini Somalia mwaka 1991, familia ilihamia Toronto, Kanada.
Kisafwa
Kisafwa ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wasafwa. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisafwa imehesabiwa kuwa watu 158,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisafwa iko katika kundi la M20.
Mfumo wa Sauti (Fonolojia)
Lugha ya Kisafwa ina irabu 7 na konsonanti 36. Pia, tofauti kati ya irabu fupi na irabu ndefu huleta tofauti za maana.
Marejeo
Kitabu hiki kinataja marejeo mengine kama:
Iyunga Mapinduzi
Iyunga Mapinduzi  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 7,377 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53206.
Mto Abere (Uganda)
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Uhusika milikishi
Uhusika milikishi (en:Genitive case) ni istilahi ya sarufi za lugha za Kihindi-Kiulaya na nyinginezo inayotaja hali ya neno, hasa nomino, kuwa na nomino nyingine.
Katika Kiswahili hali kama hii inatajwa kwa kutumia -a kama kiunganishi, kwa mfano "nyumba ya baba"; kwa Kilatini "domus patri" ambako "patri" ni uhusika milikishi wa "pater" (baba). Kiingereza imeshapotewa na uhusika huu, hivyo kinatumia "father's house". Kumbe lugha za Kijerumani, Kigiriki na lugha za Kibaltiki zinaendelea kutumia uhusika milikishi.
Matumizi yake yanaeleza badiliko la umbo la neno katika majina ya kisayansi pale ambapo majina yametoka katika lugha ya Kilatini au Kigiriki. Mfano ni majina ya nyota. Nyota angavu zaidi katika kundinyota la "Centaurus" huitwa "Alfa Centauri" ilhali "Centauri" ni uhusika milikishi wa "centaurus". Vile vile "Alfa Leonis" kwa nyota angavu katika kundinyota la "Leo" ("Simba", taz. Asadi).
1514
Makala hii inahusu mwaka 1514 BK (Baada ya Kristo).
Dunia
thumbnail|260px|Dunia yetu (bofya pembetatu) thumbnail|Dunia jinsi inavyozunguka kwenye mstari wa mhimili wake Dunia (kutoka neno la Kiarabu دنيا, dunyaa; wakati mwingine pia: ardhi na kwa neno asili la Kibantu: nchi) ni gimba la angani ambapo juu yake tunaishi sisi binadamu na viumbehai wengine wengi, tukipata mahitaji yetu, kuanzia hewa ya kutufaa na maji.
Yohane Mbatizaji Yi Kwangnyol
(alifariki Seoul, 20 Julai 1839) ni mmojawapo katika kundi kubwa la Wakristo wa Kanisa Katoliki nchini Korea waliouawa kwa ajili ya imani yao katika miaka 1791–1888. Wanakadiriwa kuwa 8,000 - 10,000.
Dunia
Dunia ni mojawapo ya sayari nane zinazozunguka Jua letu katika anga-nje. Kati ya sayari za mfumo wa Jua, Dunia yetu ni sayari ya tatu kutoka kwa Jua.
Jieyang
thumbnail|right|200px|Mji wa Jieyang
Dunia
Masafa baina yake na jua ni kilomita milioni 150 au kizio astronomia 1. Dunia huchukua siku 365.256 kulizunguka jua, na masaa 23.9345 kuuzunguka mhimili wake na upana wake ni kilomita 12,756.
Jieyang
Jieyang (kwa Kichina: 揭阳市) ni mji wa China katika jimbo la Guangdong.
Yohane Mbatizaji Yi Kwangnyol
Yeye na wenzake 102 walitangazwa na Papa Yohane Paulo II kuwa watakatifu tarehe 6 Mei 1984.
Dunia
Dunia huwa na mwezi 1.
Jieyang
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2004, kuna wakazi wapatao milioni 6 wanaoishi katika mji huu.
Yohane Mbatizaji Yi Kwangnyol
Sikukuu ya hao Wafiadini wa Korea huadhimishwa tarehe 20 Septemba.
Laguna Woods, California
thumb|right|260px|Mahali pa Laguna Woods katika Orange County na [[California]] Laguna Woods ni mji wa Marekani katika jimbo la California. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 17,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 116 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 8.3 km².
Dunia
Ni mahali pekee katika ulimwengu panapojulikana kuna uhai ulioaminiwa kuanza miaka bilioni 3.5 iliyopita.
Yohane Mbatizaji Yi Kwangnyol
Mazingira
Chini ya nasaba ya Joseon, Ukristo ulifutwa, tena waamini walidhulumiwa na kuuawa. Waliobaki walipaswa kushika imani yao kwa siri.
Dunia
Umbo la dunia
Umbo la dunia linafanana na tufe au mpira unaozunguka kwenye mhimili wake. "Mhimili wa dunia" ni mstari kati ya ncha zake.
Lakini si tufe kamili. Ina uvimbe kidogo kwenye sehemu ya ikweta; ilhali umbali kati ya ncha mbili ni kilomita 12,713 lakini umbali kati ya sehemu za kinyume kwenye ikweta ni km 12,756, yaani kipenyo hiki kinazidi takriban kilomita 43 kipenyo kati ya ncha na ncha. Tofauti hii inasababishwa na mzunguko wa dunia. Kani nje inasukuma sehemu za ikweta nje zaidi. Kwa hiyo mahali duniani palipo karibu zaidi na anga-nje si Mlima Everest kwenye Himalaya bali mlima Chimborazo nchini Ekuador.
thumbnail|Nusutufe ya dunia yenye maji mengi Kwenye uso wake dunia huwa na tofauti kati ya nusutufe zake mbili. Nusu moja ina eneo kubwa la mabara yaani nchi kavu ambayo ni asilimia 47 ya sehemu hii. Kinyume nusutufe nyingine inafunikwa na maji ya bahari na eneo la nchi kavu ni asilimia 11 pekee za maeneo yake.
Kwa jumla dunia ni sayari pekee katika mfumo wa jua yenye maji katika hali ya kiowevu usoni mwake. Bahari kuu ya dunia inashika asilimia 96.5 ya maji yote yaliyopo duniani. Maji ya bahari huwa na asilimia 3.5 chumvi ndani yake.
Kwa pamoja maeneo ya maji hufunika 70.7% za uso wa dunia. Nchi kavu huwa na 29.3% na sehemu kubwa ya eneo la nchi kavu ni bara 7 za Asia, Afrika, Amerika Kaskazini, Amerika Kusini, Antarktika, Ulaya na Australia. (Ulaya inaweza kuangaliwa pia kama sehemu ya Asia ikiwa kama rasi yake ya magharibi. Azimio la kutazama Australia kama bara na Greenland kama kisiwa tu ni azimio la hiari si la lazima).
Maeneo ya bahari kuu ya dunia kwa kawaida hugawiwa kwa bahari kubwa 3 za Pasifiki, Atlantiki na Bahari Hindi. Sehemu ya chini baharini iko kwenye Mfereji wa Mariana katika Pasifiki (mita 11,034 chini ya UB). Kwa wastani bahari huwa na kina cha mita 3,800.
Muundo wa dunia
thumbnail|right|240px|Matabaka yaliyopo katika muundo wa dunia. Tumeona dunia ina umbo la mviringo au tufe. Tufe hilo si kipande kimoja kikubwa cha mwamba thabiti. Dunia ina muundo ndani yake. Muundo huo unafanana kiasi na kitunguu, yaani dunia yetu imefanyika kwa matabaka mbalimbali yanayofuatana kutoka nje kwenda ndani. Kila moja lina tabia yake.
Kimsingi wataalamu hutofautisha matabaka matatu ambayo ni:
Ganda la dunia ni sehemu imara na uhai wote tunaoujua unapatikana juu yake. Katikati hali ya koti na ya kiini ni ya joto kubwa sana na maada yake hupatikana katika hali ya giligili (si imara, kuyeyushwa). Kila ukiingia ndani dunia inazidi kuwa ya moto mpaka ukifika ndani kabisa daraja ya harara hufikia nyuzi 5000-6000 °C.
Matabaka hayo yanafanywa kwa elementi za kikemia ambazo ni feri (chuma) (32,1 %), oksijeni (30,1 %), silisi (15,1 %), magnesi (13,9 %), sulfuri (2,9 %), nikeli (1,8 %), kalsi (1,5 %) na alumini (1,4 %). Mabaki ya 1,2 % ni viwango vidogo vya elementi nyingine. Elementi hizo zinapatikana kwa hali safi au katika kampaundi za elementi.
Vipimo vimeonyesha ya kwamba matabaka mawili ya koti na kiini huwa tena na mgawanyiko ndani yake, hivyo matabaka yafuatayo yanaweza kutofautishwa.
Sehemu ya juu ya koti inafanana kikemia na ganda na sehemu hizo mbili zinaitwa tabakamwamba. Tabakamwamba ina unene wa kilomita 50 - 100.
Tabakamwamba imekatika katika vipande vinavyoitwa mabamba la gandunia. Vipande hivi vinaelea juu ya giligili ya koti la ndani. Ndiyo sababu bara lolote si la milele; kila bamba huwa na mwendo wake na ndiyo sababu katika historia ya dunia mabara yameachana na kuungana mara kadhaa. Kwa mfano imepimwa ya kwamba sehemu kubwa ya Afrika ya Mashariki ina mwendo wa kuachana na bara la Afrika na dalili yake ni bonde la ufa.
Ugasumaku wa dunia
450px|thumbnail|[[Mnururisho unavyotoka kwenye jua na kukengeushwa na mistari ya nguvu ya sumaku ya ugasumaku wa dunia]] Dunia inazungukwa na uga sumaku yaani mistari ya nguvu ya kisumaku. Sababu yake ni kwamba kiini cha dunia kinafanywa na chuma chenye tabia kama sumaku kubwa.
Ugasumaku wa dunia ni kinga muhimu kwa uhai wote duniani. Dunia inapigwa muda wote na mnururisho kutoka jua kwa njia ya "upepo wa jua". Mnururisho huo ni nuru pamoja miale ya hatari. Ugasumaku unakengeusha sehemu kubwa ya mnururisho hatari hadi unapita kando ya dunia na kutofika kwenye uso wa dunia.
Dunia kama mahali pa uhai
Dunia yetu ni sayari pekee inayojulikana mpaka sasa ambapo binadamu na viumbe vingine vinaweza kuishi. Wanasayansi bado wanafanya ufafiti kujua kama kuna kuna viumbe hai kwenye sayari nyingine.
Hapa kuna sababu mbili zinazofanya viumbehai kuishi dunianiː
Uso wa dunia
Sehemu kubwa kabisa ya dunia inafunikwa na bahari, kwani takriban asilimia 70 ya uso wake unafunikwa na maji ya bahari na kutokana na maji yote yaliyokuwepo ardhini, asilimia 97 ni maji ya bahari, na asilimia 3 ni maji matamu. Theluthi inayobaki ni nchi kavu kwenye mabara mbalimali na visiwa vingi.
Sura ya dunia ni kilomita mraba 510,000,000, ikiwa nchi kavu imechukua eneo la kilomita mraba 149,430,000 na maji yamechukua eneo la kilomita mraba 360,570,000.
Mabara makubwa ni Asia, Afrika, Amerika Kusini na Amerika Kaskazini, Australia na Ulaya. Asia na Ulaya mara nyingi hutazamiwa wakati mwingine kama bara moja ya Eurasia.
Angahewa
Hewa iliyoko juu ya ardhi vile vile ina matabaka mbalimbali, na kila tabaka lina kazi yake. Hewa kwa jumla ina masafa ya kiasi cha kilomita 560 au maili 348 kuendea juu, na baada ya hapo unaingia kwenye anga-nje. Hewa hiyo ndiyo inayokinga viumbehai na madhara ya Jua na mnururisho wa angani ambao unaingia anga ya dunia na kuteremka chini.
Güroymak
thumb|Güroymak
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Mkato ulalo
thumb|247x247px|Mfano wa mkato ulalo. Katika utarakilishi na uchapaji, mkato ulalo (kwa Kiingereza: Strikethrough) ni uwasilishaji wa uchapaji wa maneno yenye mstari wa mlalo unaopitia katikati. Kwa mfano, mkato ulalo.
Jimbo Katoliki la Shinyanga
Jimbo katoliki la Shinyanga (kwa Kilatini "Dioecesis Shinyangaënsis") ni mojawapo kati ya majimbo 34 ya Kanisa Katoliki nchini Tanzania na kama hayo yote linafuata mapokeo ya Kiroma.
Kikanisa linahusiana na jimbo kuu la Mwanza.
Askofu wake ni Liberatus Sangu.
Takwimu
Eneo ni la kilometa mraba 30,000, ambapo kati ya wakazi 2.280.000 (2010) Wakatoliki ni 696,000 (30.5%).
Kiagta cha Mlima Iriga
Kiagta ya Mlima Iriga ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1979 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Mlima Iriga imehesabiwa kuwa watu 1500. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Mlima Iriga iko katika kundi la Kifilipino.
Kisagara
Kisagala (au Kisagara) ni lugha ya Kibantu nchini Tanzania inayozungumzwa na Wasagala. Mwaka wa 1987 idadi ya wasemaji wa Kisagara imehesabiwa kuwa watu 79,000. Kufuatana na uainishaji wa lugha za Kibantu wa Malcolm Guthrie Kisagara iko katika kundi la G30.
388
Makala hii inahusu mwaka 388 (Baada ya Kristo).
Mito ya Kenya
Mito ya Kenya ni mingi; humu imeorodheshwa baadhi tu pamoja na matawimto:
Kwa utaratibu wa alfabeti
Baadhi ya mito huenda ikaorodheshwa mara mbili kwa tahajia tofauti kidogo.
Coco Mbassi
Coco Mbassi (alizaliwa 28 Februari 1969) ni msanii wa muziki kutoka nchini Kamerun, mzaliwa wa Paris, Ufaransa, na mwenye makazi yake London, Uingereza.
Toleo lake jipya zaidi ni albamu ya Jóa (2014).
Baada ya kuchaguliwa kwenye onyesho la BEAM 2018, Coco Mbassi ameandika wimbo uitwao 'Haendel on the Estate' ambao uliigizwa katika ukumbi wa michezo wa Ovalhouse mnamo Februari 2019 kama sehemu ya programu yao ya First Bites Spring 2019.
Ukingo wa Magharibi wa Yordani
175px|thumb|Ramani ya Ukingo wa Magharibi wa Yordani
Ukingo wa Magharibi wa Yordani ni sehemu ya Palestina ya kihistoria kati ya dola la Israeli upande wa magharibi na mto Yordani upande wa mashariki. Eneo lake ni 5,800 km2.
Tangu vita ya 1967 kati ya Waisraeli na Waarabu iko chini ya usimamizi wa Israeli kwa jumla lakini utawala wa ndani wa sehemu kubwa iko mkononi wa Mamlaka ya Kitaifa ya Palestina. Eneo lingine la MamlakA hiyo ni Ukanda wa Gaza. Israeli imeanzisha vijiji vingi kwa walowezi Waisraeli ndani ya Ukingo wa Magharibi.
Hali ya Yerusalemu ya Mashariki inayokaliwa na Waarabu hasa si wazi; Wapalestina wanaona mji huo kama sehemu ya eneo lao lakini Israeli imeingiza Yerusalemu yote chini ya mamlaka yake kama sehemu kamili ya taifa lao.
Miji muhimu nje ya Yerusalemu ni pamoja na Hebron, Nablus, Rafah, Tulkarm, Jenin, Bethlehemu na Ramallah.
Majadiliano yanaendelea kati ya Israeli, Mamlaka ya Kitaifa ya Palestina na jumuiya ya kimataifa kuhusu maendeleo ya eneo hili.
Hizan
thumb|Hizan
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Goiânia
thumbnail|right|280px|Mji wa Goiânia
Goiânia ni jina la mji mkuu wa jimbo la Goiás katika Brazil. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2008, mji una wakazi wapatao milioni 2 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 749 kutoka juu ya usawa wa bahari.
1513
Makala hii inahusu mwaka 1513 BK (Baada ya Kristo).
387
Makala hii inahusu mwaka 387 (Baada ya Kristo).
Trevor Noah
Noah alianza maisha yake ya sanaa kama mtangazaji, muigizaji na mchekeshaji nchini Afrika ya Kusini. Ameshika nafasi mbalimbali za utangazaji katika Shirika la Utangazaji la Afrika Kusini (SABC), na alishika nafasi ya pili kwenye msimu wa nne wa Strictly Come Dancing mwaka 2008.
Kuanzia 2010-2011, Noah alikuwa muanzilishi na mtangazaji wa kipindi cha Tonight with Trevor Noah kwenye M-Net na DStv. Uchekeshaji wake umempatia mafanikio kimataifa na kupelekea kutokelezea kwenye vipindi vya mijadala ya usiku vya Amerika na mijadala ya Uingereza.
Disemba 2014. Noah alikuja kuwa mchambuzi wa kimataifa kwenye The Daily Show, kipindi cha habari za dhihaka, Marekani. Mwaka uliofuata, alitangazwa kuwa mrithi wa Jon Stewart, mtangazaji wa siku nyingi sana, na amekuwa mtangazaji mkuu wa The Daily Show tangu Septemba 2015. Mwaka wa 2016, Novemba, alitoa kitabu chake maarufu Born a Crime kinachoelezea maisha yake.
Kiagta cha Pahanan
Kiagta ya Pahanan ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 2009 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Pahanan imehesabiwa kuwa watu 1700. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Pahanan iko katika kundi la Kifilipino.
Mto Abuk
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mto Abudunu
unapatikana kaskazini mwa Uganda.
1511
Makala hii inahusu mwaka 1511 BK (Baada ya Kristo).
Mto Abudunu
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Mshewe
Mshewe  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbeya Vijijini katika Mkoa wa Mbeya, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 11,241 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53216.
Asia
Bara la Asia lina nchi 44 na visiwa mbali mbali vya madola mbalimbali. Mlima mrefu kabisa ulimwenguni ambao ni mlima wa Everesti wenye urefu wa mita 8,850 (futi 29,035) ulioko Nepal pia uko kwenye bara hili. Kadhalika, nchi zenye wakazi wengi zaidi ulimwenguni China na India pia ziko kwenye bara hili.
Ziwa kubwa kabisa ulimwenguni, bahari ya Kazwini (Caspian Sea) lenye eneo la kilomita za mraba 394,299 (maili za mraba 152,239) vile vile liko Asia kati ya ya nchi hizi: Azerbaijan, Urusi, Kazakhstan, Turkmenistan, na Uajemi.
Bara la Asia linaweza kugawanywa katika sehemu zifuatazo:
Orodha ya nchi na maeneo
right|thumb|225px|{{legend|#0000E0|[[Asia ya Kaskazini}} {{legend|#E000E0|Asia ya Kati}} {{legend|#00E000|Asia ya Magharibi}} {{legend|#E00000|Asia ya Kusini}} {{legend|#FFFF20|Asia ya Mashariki}} {{legend|#FFC000|Asia ya Kusini-Mashariki}}]] <!--
Marejeo
-->
Montana
thumbnail|right|280px|Sehemu ya Jimbo la Montana
Montana ni jimbo la kujitawala la Maungano ya Madola ya Amerika au Marekani. Iko katika kaskazini ya nchi mpakani na Kanada ikipakana na majimbo ya North Dakota, South Dakota, Wyoming na Idaho.
Jimbo lina milima mingi.
Montana ni hasa jimbo la kilimo cha mahindi na ngano pamoja na ufugaji wa ng'ombe. Kuna maliasili nyingi pia kama vile shaba, dhahabu, almasi, antimoni, fosfeti, mafuta ya petroli, gesi na makaa mawe.
Eneo la Montana lilitwaliwa na Marekani tangu miaka ya 1850 na 1889 eneo likapewa cheo cha jimbo kamili.
386
Makala hii inahusu mwaka 386 (Baada ya Kristo).
Wilaya za Hungaria
Hii ni orodha ya Wilaya za Hungaria:
Kiagta cha Umiray
Kiagta ya Umiray ni lugha ya Kiaustronesia nchini Ufilipino inayozungumzwa na Waagta. Mwaka wa 1994 idadi ya wasemaji wa Kiagta ya Umiray imehesabiwa kuwa watu 3000. Kufuatana na uainishaji wa lugha kwa ndani zaidi, Kiagta ya Umiray iko katika kundi la Kifilipino.
Maoming
Maoming (kwa Kichina: 茂名市) ni mji wa China katika jimbo la Guangdong.
Oghwevwri
Oghwevwri ni supu inayopikwa na mafuta ya mnyonyo na inaliwa na watu wa Urhobo kutoka kusini mwa Nigeria. Jina la Oghwevwri" linamaanisha "supu ya mafuta", kinaandaliwa na samaki wa kukaushwa, nyama, hoho, kamba, na mafuta ya mnyonyo. Chakula hichi huliwa na eba, usi, au magimbi. Oghwevwri ni supu maalumu wanayopewa wageni kwenye sherehe za harusi, misibana na hafla zingine za kimila.
Wengu
Wengu (pia "bandama "; kwa Kiingereza spleen, kutoka Kigiriki: σπλήν ) ni kiungo cha mwili chenye nafasi katika mzunguko wa damu. Iko ndani ya fumbatio ya mwili karibu na tumbo.
Ipunga
Ipunga  ni jina la kata ya Wilaya ya Mbozi katika Mkoa wa Songwe, Tanzania. Wakati wa wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 9,367 walioishi humo. Msimbo wa posta ni 53316.
Kokoro (chakula)
Kokoro ni kitafunwa maarufu nchini Nigeria. Kinaandaliwa na mchanganyiko wa unga wa mahindi, sukari, na muhogo au magimbi kisha kukaanga. Kinauzwa sana maeneo ya Ogun, Nigeria.
Wengu
Wengu ya mtu mzima huwa na ukubwa wa takriban sentimita 11 × 7 × 4 na uzito wa gramu 150-200.
Kokoro (chakula)
Katika utafiti wa mwaka 1991 kuhusu vyakula vinavyouzwa kwa wanafunzi wa Lagos, chakula cha kokoro kilichukuliwa ili kufanyiwa utafiti zaidi kwa kibiolojia. Chakula hicho kilikutwa na bakteria wa aina kumi tofauti, ikiwemo bakteria wa sumu na kuharisha; hii ilipelekea kutolewa agizo la uandaaji wa vyakula hivyo kuzingatia zaidi afya ya mlaji kwa viandaliwe katika mazingira yaliyo salama.
Wengu
Kazi yake ni kuongeza idadi ya seli nyeupe za damu halafu kuondoa seli nyekundu za damu zilizozeeka.
Kokoro (chakula)
Katika utafiti wa kuongeza lishe, ilibainika kuwa soya iliyoondolewa mafuta au karanga huweza kutumika, lakini ladha na muonekano haukukubaliwa na takribani asilimia 10 ya unga. Kitafunwa kingine cha kuongeza viritubisho kutoka kwenye kitafunwa cha kokoro ni mchanganyiko wa mahindi, soya na viungo kamahoho, vitunguu, chumvi, mafuta ya mnyonyo, na ndizi.
Wengu
Katika watoto ina pia jukumu la kutengeneza seli nyekundu za damu. Watu wazima kwa kawaida wanaweza kuishi bila wengu.
Uwanja wa michezo wa Mogwase
Uwanja wa michezo wa Mogwase ni uwanja wa mpira wa miguu uliopo ogwase karibu na Rustenburg huko Afrika Kusini.
Mutki
thumb|Mutki
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Alinikisa Cheyo
Alinikisa Cheyo (* 27 Machi 1960) ni askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi.
Alizaliwa katika kitongoji cha Ndawa kijiji cha Mwembe kilicho katika Wilaya ya Mbozi mkoa wa Mbeya. Alizaliwa katika familia yenye watoto 9 yeye akiwa mtoto wa 6. Baba yake Felick Cheyo na Mama yake Ndimbumi Sinyanga ni wakulima na ni wakristo wa Kanisa la Moravian.
Elimu yake
Alisoma Shule ya Msingi Mwembe tangu mwaka 1969 na kisha alijiunga na shule ya kati Haloli mjini Vwawa Mbozi. Baada ya hapo alijiunga na Chuo Cha Biblia cha Kanisa la Africa Inland cha Majahida kilichopo wilaya ya Bariadi Mkoa wa Shinyanga mwaka 1979 hadi 1981. Mwaka 1983 alijiunga na Chuo Cha Theologia cha Kanisa la Moravian kilichopo Mbeya (Motheco) ambapo alimaliza masomo mwaka 1986 na kutunukiwa cheti cha theologia. Akiwa Mbeya aliweza kujiendeleza kielimu kwa kujiunga na masomo ya Sekondari na mwaka 1987 aliweza kufanya mtihani wa kidato cha nne katika shule ya sekondari Mbeya Day. Alifanya tena mtihani wa sekondari katika kituo hicho hicho cha Mbeya Day Secondary mwaka 1999 na kutunukiwa cheti.
Mwaka 1994 mwishoni alikuwa nchini Ujerumani akichukua kozi ya lugha ya Kijerumani katika Taasisi ya Goethe Schwaebisch Hall ambako alihitimu mwaka 1995 na kutunukiwa cheti. Mwaka huohuo 1995 alijiunga na Chuo Cha Diakonia - Martin-Luther-Kolleg nchini Austria katika mji wa Feldkirchen karibu na Klagenfurt. Alimaliza masomo yake ya diakonia mwaka 1997 na kurudi Tanzania. Mwaka 2003 alijiunga na Chuo Kikuu Cha St. Paul Limuru Kenya na Kutunukiwa Shahada ya Kwanza ya Theologia (BD) mwaka 2006. Mwaka 2007 alijiunga na Catholic University of Eastern Africa na kutunukiwa shahada ya Uzamili katika Theologia (Master's in Theology) mwaka 2010. Mwaka huohuo 2010, aliendelea na masomo ya shahada ya uzamivu (doctorate) hapohapo Catholic University.
Askofu
Amechaguliwa kuwa askofu wa Kanisa la Moravian Tanzania Jimbo la Kusini Magharibi tangu mwaka 2000. Amekuwa Mkuu wa Chuo Kikuu cha Teofilo Kisanji tangu mwaka 2011.
Kula
thumb|120px|Mtoto akiwa anakula yogati thumb|Panya akiwa anakula mahindi Kula ni kitendo cha kiumbe hai kuingiza chakula ndani ya mwili wake kupitia mdomo wake. Kula humfanya kiumbe hai kuwa na nguvu. Viumbe hai wanahitaji kula ili miili yao iendelee kufanya kazi.
Matatizo mbalimbali ya kiafya yanaweza kutokea kiumbe asipopata mlo kamili.
Tatvan
ni mji na wilaya iliopo Mkoani Bitlis kwenye kanda ya Anatolia ya Mashariki huko nchini Uturuki.
Chris Brown (mwimbaji)
Christopher Maurice "Chris" Brown (amezaliwa 5 Mei 1989) ni msanii anayerekodi muziki na mwigizaji filamu kutoka Marekani.
Alirekodi albamu yake ya kwanza akiwa na umri wa miaka 16 mwishoni mwa mwaka wa 2005 akaiita Chris Brown. Albamu hii ilihusisha wimbo wake wa kwanza "Run It!", ambao uliongoza kwenye Bango la nyimbo 100 mashuhuri, na kumfanya msanii wa kwanza wa kiume tangu Montell Jordan kuwa na wimbo wake ukiongoza kwenye chati. Albamu hii imeuza zaidi ya nakala milioni mbili katika Marekani na imethibitishwa kuhitimu kiwango cha platinamu kwa mara mbili na shirika la Recording Industry Association la Marekani (RIAA).
Albamu ya pili ya Brown Exclusive, ilitolewa duniani kote Novemba 2007. Albamu hii ilitoa ngoma mbili zilizofanikiwa; wimbo wake wa pili kuwa namba moja Marekani, "Kiss Kiss" akimshirikisha T-Pain na "With You", ambao ulikuwa namba mbili kwenye Bango la nyimbo 100 mashuhuri. , Brown imetoa toleo jipya la albamu hii liitwalo The Forever Edition. Wimbo wa kwanza katika albamu hii, "Forever", ulitolewa Mei 2008 na ulifikia namba mbili kwenye Bango  la nyimbo 100 mashuhuri. Albamu ya Exclusive imethibitishwa kuhitimu kiwango cha Platinamu na shirika la RIAA.
Mbali na mafanikio ya nyimbo zake pekee, Brown ameshiriki katika ngoma kadhaa kama vile "No Air", alioshirikiana na mwimbaji Jordin Sparks, "shorti like Mine" akishirikiana na rapa Bow Wow na "shawty Get Loose" akishirikiana na Lil Mama na T -Pain. Nyimbo hizi zimenyakua nafasi za tatu, kumi na tisa mtawalia katika Bango la nyimbo 100 mashuhuri. Kutokana na mitindo yake ya kucheza ngoma, Brown amekuwa akilinganishwa na wasanii mashuhuri wa R & B kama vile Usher na Michael Jackson, wote ambao wamesemekana kuathiri muziki wake pakubwa. Mnano mwaka wa 2009, Brown alikubali mashtaka ya kushambulia mwimbaji Rihanna, na alihukumiwa miaka mitano ya majaribio na miezi sita ya huduma kwa jamii.
1988-2004: Maisha ya awali na Mwanzo wa kazi
Christopher Maurice Brown alizaliwa 5 Mei 1989, katika mji mdogo wa Tappahannock, Virginia na Joyce Hawkins, aliyekuwa mkurugenzi wa kituo cha kuwachunga watoto, na Clinton Brown, afisa wa ukusanyaji katika gereza la hapo mtaani. Yeye ni kitinda mimba, na ana dada mkubwa anayefanya kazi katika benki. Tangu utoto mwake,Brown alikuwa anapenda muziki, ingawa hakuna mtu katika familia yake aliyehusiana na muziki; yeye alikuwa akisikiliza Albamu za muziki wa 'soul' zilizokuwa za wazazi wake, lakini hatimaye, Brown alianza kupendelea muziki wa hip-hop.
Brown alijifunza kuimba na kucheza akiwa na umri mdogo, mara nyingi akimtaja Michael Jackson kama mwimbaji aliyemtia moyo. Kisha alianza kuimba katika kwaya ya kanisa lake na katika maonyesho kadhaa ya kuonyesha talanta mtaani. Wakati mmoja alipokuwa akiiga wimbo wa Usher, mama yake walitambua talanta yake na wakaanza kutafuta fursa ya rekodi. Wakati uo huo, Brown alikuwa amepitia mambo kadhaa binafsi. Ndoa ya wazazi wake ilikuwa tayari imevunjika, na alisema mpenzi wa mama yake alimwogofya kila wakati, kutokana na dhuluma mama yake aliyovumilia kutoka kwa mpenzi huyo.
Akiwa na umri wa miaka 13, Brown alichukuliwa na kikundi kilichohusika na utayarishaji wa muziki kutoka mtaani kilipotembelea kituo cha baba yake cha kuuzia gesi kikitafuta talanta mpya. Kisha mwimbaji huyu, alihamia New York. Katika mwaka wa 2004, Tina Davis-aliyekuwa mkuu wa A & R katika kampuni ya utayarishaji ya Def Jam Recordings-alimgundua wakati Brown alikuwa anafanya kazi na baadhi ya wazalishaji wa mtaa. Bi. Tina alipendezwa na Brown pamoja na sauti yake wakati alipokuwa akifanyiwa majaribio ya sauti katika ofisi yake huko Island Def Jam Records mjini New York. Bila kusita, alimpeleka kukutana na mkuu wa zamani wa Island Def Jam Music Group Antonio "LA"Reid, ambaye alimchukua Brown siku hiyohiyo. "Mimi nilijua kwamba Chris alikuwa na kipawa," alisema Davis. "Na nilitaka kuwa sehemu ya uvumbuzi wa kipawa hiki."
Mazungumzo na Def Jam yalidumu kwa miezi miwili, hadi Davis alipopoteza kazi yake kutokana na uunganishi wa kampuni. Kisha Brown alimwomba akuwe meneja wake. Davis alikubali, na akaanza "kukuza" mwimbaji huyu kwa kampuni kama vile Jive Records, J-Records na Warner Bros Records. Brown hatimaye alichagua kampuni ya Jive, kutokana na mafanikio yake ya kuwakuza waimbaji wachanga kama vile Britney Spears na Justin Timberlake. Brown anadai, "Mimi nilichagua kampuni ya Jive kwa sababu walikuwa na mafanikio bora katika kuwakuza wasanii wachanga katika soko la 'pop', [...] Mimi nilijua kuwa ningewateka watazamaji Wamarekani wenye asili ya Kiafrika kama mimi, lakini kampuni ya Jive ilikuwa na msingi mwema katika eneo la 'pop' na vilevile ilikuwa imefanya kazi kwa muda mrefu.
2005-2006: Albamu ya kwanza na usafiri
Baada ya kusainiwa kwa kampuni ya Jive Records katika mwaka wa 2004, Brown alianza kurekodi katika mwezi wa Februari 2005. Kufikia mwezi wa Mei, kulikuwa na nyimbo 50 zilizokuwa tayari zimerekodiwa, 14 kati yazo ziliteuliwa kuwa katika orodha ya mwisho. Mwimbaji huyu alifanya kazi na watayarishaji na waandishi wa nyimbo kadhaa -Scott Storch, Cool & Dre na Jazze Pha na wengineo- na kutoa maoni kwamba wao "kwa kweli walikiona kipawa [chake]". Brown pia alitoa mchango kwenye albamu hiyo, na kupokea pongezi za kushiriki katika uandishi wa nyimbo tano. "Mimi huandika kuhusu mambo ambayo vijana wa miaka 16 hupitia kila siku," Brown anasema. "Kwa mfano umeingia mashakani kwa sababu ya kumwingiza msichana ndani ya nyumba bila ruhusa, au huna gari la kwendesha, hivyo basi unaiba au kitu kama hicho." Albamu nzima ilichukua chini ya wiki nane kutayarisha, na ikatolewa 29 Novemba 2005. Albamu aliyoipa jina lake Chris Brown, ilichukua nafasi ya pili kwenyeBango la nyimbo 200 mashuhuri na kuuza nakala 154,000 katika wiki yake ya kwanza. Albamu ya Chris Brown ilikuwa na mafanikio kwa wakati huo; iliuza zaidi ya nakala milioni mbili katika Marekani-ambako ilithibitishwa kuhitimu kiwango cha platinumu kwa mara mbili na shirika la RIAA- na nakala milioni tatu duniani kote. Wimbo wa kwanza wa albamu hiyo, "Run It!", ulimfanya Brown kuwa mwimbaji wa kwanza mwanamume kwanza (tangu Montell Jordan katika 1995) kuwa na wimbo wake wa kwanza ukifikia kilele cha Bango la nyimbo 100 mashuhuri-na ulibaki pale kwa muda wa wiki nne zaidi. Nyimbo zingine tatu -"Yo (Excuse Me Miss)," "Gimme That" na "Say Goodbye"-zilichukua nafasi miongoni mwa nyimbo ishirini za kwanza katika chati hiyo.
Mnamo 13 Juni 2006, Brown ilitoa kanda ya video iliyoitwa, safari ya Chris Brown, na iliyoonyesha video zake akisafiri nchini Uingereza na Ujapani, akijitayarisha kwa ziara yake ya kwanza ya shindano la Grammy Awards, akitayarisha video za muziki wake na blopa.
2007-2008: Mwanzo wa Uigizaji na Albamu ya Exclusive
Brown amehudhuria kipindi cha UPN cha One on One na katika tukio la majaribio la kipindi cha The N' s Brandon T. Jackson Show. Aidha, Brown alipata nafasi ndogo ya kuigiza kama mmoja wa wanabendi katika msimu wa nne wa kipindi cha Fox The O. C. katika mwezi wa Januari 2007. Kisha Brown akapata nafasi yake ya kwanza katika filamu Stomp the Yard, wakiwa na Ne-Yo, Meagan Good na Columbus Short katika mwezi wa Januari 2007. Baadaye Brown alishiriki katika filamu ya This Christmas, igizo la drama ambalo mhusika mkuu alikuwa ni Regina King, iliyotolewa tarehe 21 Novemba 2007. Mnamo 9 Julai 2007, Brown alishiriki katika sehemu ya onyesho la MTV la My Super Sweet 16 (kwa ajili ya tukio hilo, jina lilibadilishwa na kuitwa: Chris Brown: My Super 18) kuadhimisha kutimiza kwake kwa miaka kumi na nane mjini New York. Brown pia aliigiza kama mhusika wa kualikwa katika filamu ya Disney ya The Suite Life of Zack & Cody kama yeye mwenyewe. Brown anatarajiwa kuigiza kama mhusika mkuu katika filamu ya drama ya mpira wa kikapu Phenom.
Kulingana na habari za MTV, Brown alisema: "Mimi bado nitaendelea vivyo hivyo ili mashabiki wangu vijana waweza kuendelea kusikiliza muziki wangu, lakini nina nyimbo chache za watu wazima." Wimbo wa kwanza wa albamu hii, "Wall to Wall", ulikuwa namba 96 katika Bango la nyimbo 100 mashuhuri, kisha ukapanda na kuwa namba 79 na namba 22 katika Bango la R & B na chati ya Hip-Hop na kuwa wimbo wake uliochukua nafasi ya chini kabisa hadi kufikia sasa. Wimbo wa "Kiss Kiss", ulioshirikisha na kutayarishwa na T-Pain, ulitolewa kama wimbo wa pili. Wimbo huu ukawa na mafanikio zaidi ya ule wa "Wall To Wall," na kufikia namba moja kwenye Bango la Marekani la nyimbo 100 mashuhuri, na kuwa wimbo wa Chris wa pili kuchukua nafasi ya kwanza tangu wimbo wa "Run It!" katika mwaka wa 2005.
Mnamo 4 Desemba 2007, Brown alitoa wimbo wa tatu kutoka kwa albamu yake "Exclusive," ulioitwa "With You", na uliotayarishwa na Stargate. Wimbo huu wa "With You" ulifika namba mbili kwenye Bango la nyimbo 100 mashuhuri na ukaingia kwenye chati katika nchi mbalimbali duniani, hivyo basi kuwa mmoja wa nyimbo za Brown zilizofanikiwa sana kufikia sasa. Wimbo huu uliingia katika orodha ya nyimbo kumi za kwanza katika nchi za New Zealand, Singapore, Kanada, Marekani, Cypern, Ayalandi, Ufaransa, Uingereza, Malaysia, na Australia.
Brown alitoa toleo lingine la albamu ya Exclusive tarehe 3 Juni 2008. Toleo hili aliliita Exclusive: The Forever Edition, na alilitoa miezi saba baada ya kutolewa kwa toleo asili. Toleo hili mpya lilikuwa na nyimbo nne mpya, ikiwa ni pamoja na wimbo wa "Forever" ambao ulifika namba mbili kwenye Bango la nyimbo 100 mashuhuri.
Katika kupigia debe albamu yake Brown alianza ziara yake ya Exclusive Holiday  Concert tour, na kutembelea zaidi ya sehemu thelathini Marekani. Alianza ziara hiyo katika eneo la Cincinnati, Ohio, tarehe 6 Desemba 2007 na aliihitimisha mnamo 9 Februari 2008 katika eneo la Honolulu, Hawaii. Video iliyorekodiwa ya ziara hiyo ilitolewa tarehe 3 Juni 2008 kama rekodi ya Exclusive: The Forever Edition. Yeye aliimba wimbo wa "With You" katika shindano la BET Awards '08 katika mwezi wa Juni 2008. Kisha Ciara alijiunga naye Brown ili wacheze pamoja kipande cha wimbo wa "Take You Down".
Brown, pamoja na The Game, ameshirikishwa katika albamu ya Nas ambayo bado haijapewa jina katika wimbo wa "Make the World Go Round", uliotayarishwa kwa ushirikiano wa The Game na Cool & Dre. Yeye pia ameshirikishwa, wakiwa na Sean Garrett, katika wimbo wa Ludacris wa "What Them Girls Like" kutoka kwa albamu ya Theater of the Mind. Pia alishirikishwa kwenye wimbo wa tatu wa T-Pain "Freeze" kutoka kwa albamu yake mpya ya Thr33 Ringz. Brown alitajwa kama msanii mashuhuri wa 2008 na jarida la Billboard magazine. Brown alisaidia kukuza mradi wa Math-A-Thon uliofaidi hospitali hiyo kwa kushiriki kama mwenyeji katika filamu ya kuukuza. Brown alitoa wimbo wake wa "Take You Down" katika Januari 2009 nchini Uingereza na Ireland.
2009-hadi leo: GRAFFITI na kesi ya vurugu za kinyumbani
Tangu mwaka 2008, Brown ilianza kufanyia kazi albamu iliyokutarajiwa kutoka. Kulingana naye, atajaribu mwelekeo tofauti wa muziki kwenye albamu yake mpya ambayo, kwa sasa ina jina GRAFFITI akitumaini kuiga waimbaji wenzake wa Marekani, Prince na Michael Jackson. Yeye anasema, "Mimi ninataka kujibadilisha na kuwa tofauti. Kama mtindo wangu siku hizi, mimi sijaribu kufuata mtindo wa mijini pekee. Mimi nataka kuwa kama vile Prince na Michael [Jackson] na Stevie Wonder walivyokuwa. Wanaweza wakaingia kwenye aina yoyote ya muziki." Brown alitoa wimbo wake wa kwanza kutoka kwenye albamu ya GRAFFITI unaoitwa "I Can Change Ya" tarehe 29 Septemba kama tarakimu ya kupakia, na video yake ilitolewa baadaye kwenye MTV, tarehe 27 Oktoba 2009. Brown pia alithibitisha kuwa wimbo wake utakaofuata utaitwa "Crawl", na ambao utatolewa wiki chache baada ya wimbo wake wa kwanza. Wao wametengeneza video za nyimbo zote mbili. Albamu ya GRAFFITI itafuata na kutolewa tarehe 15 Desemba 2009.
Brown alijipeleka katika Idara ya Polisi ya Los Angeles, kituo cha Wilshire, tarehe 8 Februari 2009, na alikamatwa kwa makosa ya kufanya vitisho vya jinai, akiwa bado anafanyiwa uchunguzi kwa madai ya vurugu za nyumbani, kufuatia ugomvi na mwanamke ambaye hakutambuliwa. Ripoti ya polisi haikutaja jina la mwanamke aliyehusika katika tukio hilo kama ilivyo sera, lakini ripoti hiyo ilisema kwamba "yeye alikuwa amepata majeraha yaliyoonekana". Hata hivyo, baadhi ya vyombo vya habari kama vile Los Angeles Times, CNN na MSNBC vilisema kuwa kuna watu waliokuwa wamemtambua mhasiriwa katika kesi hii, na kwamba alikuwa ni mpenzi wake na mwimbaji mwenzake wa muziki wa R & B, Rihanna. Kufuatia kukamatwa kwake, mengi ya matangazo yake ya kibiashara yalifutiliwa mbali, muziki wake uliwacha kuchezwa katika vituo vingi vya redio, na yeye akajiondoa kutoka kwenye mitagusano na umma, ikiwa ni pamoja na mashindano ya Grammy Awards, 2009 ambapo nafasi yake ilichukuliwa na Justin Timberlake na Al Green.  Brown baadaye alitoa taarifa akisema, "Maneno hayawezi kuanza kueleza jinsi ninavyojuta na kusikitika kutokana na kilichotendeka."
Mnamo tarehe 5 Machi 2009, Brown alishtakiwa kwa mashtaka ya kushambulia na kufanya vitisho vya jinai. Yeye alipelekwa kortini mnamo 6 Aprili 2009, na walikanusha shtaka moja la kufanya mashambulizi na lingine la kufanya vitisho vya jinai. Tarehe 22 Juni 2009, Brown alikubali mashtaka yake na kukubali adhabu ya kufanya kazi ya jamii na miaka mitano ya majaribio rasmi. Kupata ushauri kuhusu vurugu za nyumbani pia ilikuwa sehemu ya uamuzi wa Jaji Patricia Schnegg, huko mahakamani. Mashirika kadhaa yanayopinga vurugu hizi yalipinga uamuzi huo, wakisema kuwa adhabu hiyo haikuwa kali vya kutosha kwa uhalifu uliofanywa; kiwango cha ushawishi wa Brown kwa vijana pia kilijadiliwa, kwani vurugu hizi za nyumbani zinaaminika kuwa tabia ya kujifunza. Tarehe 20 Julai 2009, Brown alitowa video ya dakika mbili katika tovuti ya YouTube ya kuomba msamaha kwa mashabiki wake na kwa Rihanna kwa sababu ya kosa hilo. Yeye alisema kuwa "alisikitishwa mno" na tukio hilo na kusema kwamba amerudia kuomba msamaha kutoka kwa Rihanna na "anakubali kosa lake ". Brown alisema kuwa alitaka kuzungumza hapo awali kuhusu kesi hiyo lakini alishauriwa na wakili wake kutosema chochote hadi kesi hiyo imalizike kortini. Katika mwezi wa 25 Agosti, Brown alihukumiwa miaka mitano ya majaribio, mwaka mmoja wa ushauri kuhusu vurugu za nyumbani, na miezi sita ya huduma kwa jamii; hakimu alitoa amri ya kuzuia ya hukumu miaka mitano kwa Brown, ambayo inamhitaji kukaa yadi 100 mbali na Rihanna, na yadi 10 katika matukio ya umma.