cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sayyid
Maana ya Kiislamu
Kati ya Dawoodi Bohra cheo "syyedina" hutumiwa kwa kiongozi mkuu wao kwa maana ya kimsingi ya Kiarabu "Bwana wetu" hata kama yeye hatoki katika ukoo wa Fatima.
Masayyid wa uwongo
Katika historia watu wengi walijipatia cheo hiki kwa sababu ya heshima na pia faida za kiuchumi kwa sababu masayyid walisamehewa kodi mbalimbali katika milki ya Osmani.
Hivyo Waosmani waliunda ofisi ya kusimamia Masayyid na kukinga cheo hiki dhidi ya "muhtasayyid" yaani masayyid wa uwongo.
Joseph Campbell Butler
Joseph Campbell Butler (amezaliwa 16 Septemba 1941) ni mwigizaji wa filamu kutoka nchini Marekani. Alikuwa mwanachama mwanzilishi wa "The Lovin' Spoonful". Joseph alikuwa na nyimbo saba mnamo mwaka 1965 na 1966.
103 KK
Makala hii inahusu mwaka 103 KK (kabla ya Kristo).
1501
Makala hii inahusu mwaka 1501 BK (Baada ya Kristo).
Waliozaliwa
bila tarehe:
Uroa
thumb|Uroa
Uroa ni kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 2,107 waishio humo.
Chanzuru
Chanzuru  ni jina la kata ya Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67410. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 12,229 waishio humo.
Elfu moja na ishirini na moja
Elfu moja na ishirini na moja ni namba inayoandikwa 1021 kwa tarakimu za kawaida na MXXI kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 1020 na kutangulia 1022.
1021 ni namba tasa.
Mto Kivuje
unapatikana katika wilaya ya Nebbi, kaskazini mwa Uganda.
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
İskenderun
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Barbara Ayisi Asher
Barbara Ayisi Asher (alizaliwa 12 Februari 1976) ni mwanasiasa wa Ghana na Mbunge wa zamani wa jimbo la Cape Coast Kaskazini katika Mkoa wa Kati wa Ghana. Yeye ni mwanachama wa New Patriotic Party na alikuwa naibu waziri wa zamani wa Elimu nchini Ghana. Aliteuliwa kuwa mwenyekiti wa Kamati ya Maandalizi ya Ligi Kuu ya Wanawake ya Super Cup ya Mitaa (LOC).
Mavis Nkansah Boadu
thumb|267x267px|Mavis Nkansah Boadu Mavis Nkansah Boadu ( 17 Mei 1989 ) ni mwanasiasa wa Ghana na Mbunge wa jimbo la Afigya Sekyere Mashariki katika Mkoa wa Ashanti katika bunge la 7 na 8 la awamu ya nne ya Jamhuri ya Ghana. Yeye ni mwanachama wa New Patriotic Party.
Maisha na Elimu
Boadu alizaliwa tarehe 17 Mei 1989 huko Wiamoase, Mkoa wa Ashanti. Alipata elimu yake ya sekondari huko Achimota School.
Ruhollah Khomeini
Ayatollah Ruhollah Musawi Khomeini (Kifarsi: آیت الله روح الله موسوی خمینی‎) (* 24 Septemba 1902 mjini Khomein; 3 Juni 1989 Tehran) alikuwa kiongozi wa mapinduzi ya Uajemi ya 1979 na baadaye kiongozi wa kiroho wa Jamhuri ya Kiislamu ya Uajemi hadi kifo chake.
Masomo
Alizaliwa mnamo 1902 mjini Khomein katika Uajemi wa Kati katika familia ya Masayyid. Baada ya shule ya msingi aliendelea kusoma mafunzo ya kidini huko Qom kuanzia mwaka 1922 akawa mujtahid 1936 pamoja na cheo cha kidini cha Hodjatolislam. 1943 aliandika kitabu cha "Kašf al-asrār" (ufunuo wa siri) alikoeleza mafundisho yake juu ya serikali ya kiislamu na kudai kufutwa kwa ufalme wa Uajemi. Aliendelea kufundisha sharia ya Kiislamu kwenye chuo cha Qom.
Tangu miaka ya 1950 alikubaliwa kama ayatollah yaani mwalimu wa dini kwenye ngazi ya juu. Tangu mwanzo wa miaka ya 1960 alichaguliwa na Washia wengi kama mmoja wa marja, yaani vielelezo wa kidini wanaofaa kuigwa na Waislamu wengine.
Uasi dhidi ya Shah
Khomeini aligongana na serikali ya shah (mfalme) mara ya kwanza 1963. Katika mahubiri kwenye nafasi ya sikukuu ya Ashura aliwaita wasikilizaji wake waanzishe mapinduzi na jihad dhidi ya "utawala wa wakosaji" akimaanisha familia ya kifalme bila kuwataja waziwazi. Alikamatwa na kufungwa jela kwa muda fupi, baadaye kufungwa kwake nyumbani. 1964 alifukuzwa nchini akahamia Irak alikokaa Najaf na kufundisha kwenye chuo cha Kishia. Sifa zake huko Uajemi zilikua na mahubiri yake yalisambazwa kwa njia ya kaseti.
Mwanzo wa mapinduzi 1978
Mwanzo wa mapinduzi ya Uajemi ulitokea 1978. Jeshi na polisi walivunja maandamano ya wanafunzi mjini Qom waliopinga makala dhidi ya Khomeini katika gazeti ya serikali. Vifo vya wanafunzi 80 vikaanzisha ufuatano wa maandaano mapya kwa sababu katika kawaida ya Shia kuna ibada za kukumbuka marehemu baada ya siku 40. Hivyo mazishi ya watu waliouawa yalifuatwa na maandamano siku 40 baadaye yaliyosambaa kote nchini. Kwenye maandamano haya vifo vipya vikatokea tena vilivyosababisha maandamano mapya yaliyoendelea kukua na kuvuta watu wengi walioonyesha upinzani wao kwa jumla dhidi ya serikali ya Shah. Haya yote yalisaidia kueneza jina la Khomeini kati ya Wajemi.
thumb|250px|Khomeini alivyorudi Uajemi 1979 wakati wa kuwasili Tehran Katika Oktoba 1978 Khomeini alifukuzwa katika Irak kwa sababu wakati ule Saddam Hussein alitafuta uhusiano mwema na jirani yake Uajemi. Kwa miezi minne Khomeini alipata kimbilio katika Ufaransa alikotembelewa mara kwa mara na wanahabari wa magazeti na TV ya magharibi walioeneza habari zake kote duniani.
Kurudi Uajemi na Jamhuri ya Kiislamu
16 Januari 1979 Shah mgonjwa aliondoka Uajemi iliyokuwa katika hali ya uasi na Khomeini alirudi nchini 1 Februari. Alipokelewa na mamilioni ya watu. Serikali ya mwisho wa Shah ikajiuzulu na katika muda wa mwaka moja Khomeini alibadilisha Uajemi kuwa Jamhuri ya Kiislamu alikokuwa na mamlaka ya juu kupitia halmashauri ya mapinduzi iliyoendesha shughuli za kusimamia serikali mpya na kufanya mabadiliko katika jeshi, polisi na mahakamani.
Khomeini alikaa mbali na taasisi kama serikali au bunge lakini aliongoza kupitia watu wengine na mara kwa mara kwa kuwahotubia wananchi. Aliishi katika nyumba ya binti yake mjini Qom na hakuondoka humo kila mtu alipaswa kumtembelea huko.
Wakati wa kutwaliwa kwa ubalozi wa Marekani katika Tehran na wanafunzi Waislamu pia baadaye wakati wa vita kati ya Irak na Uajemi Khomeini alifanya maazimio mengi yaliyofuatwa na serikali hata kama yeye mwenyewe hakuwa na madaraka rasmi.
Tarehe 14 Februari 1989 Khomeini alitoa fatwa yenye hukumu ya mauti dhidi ya Mwingereza Salman Rushdie mwandishi wa riwaya "Ayat ya kishetani" kwa sababu aliona kitabu hiki kukashifu imani ya Kiislamu.
Kifo na urithi wake
Khomeini aliaga dunia 3 Juni 1989 baada ya upasuaji katika hospitali ya Teheran.
Uwanja wa michezo wa jeshi la Cairo
Uwanja wa michezo wa chuo cha jeshi la Cairo (kwa Kiarabu إستاد الكلية الحربية بالقاهرة) ni uwanja uliopo katika mji wa  Cairo, Misri na unastahimili takribani watu 28,500. Ulikuwa ni moja ya viwanja sita vilivyotumika katika Kombe la Mataifa ya Afrika mwaka 2006, yaliyo fanyika Misri. Unapatikana Maili saba kutoka barabara inayoelekea uwanja wa Ndege wa Kimataifa wa Cairo. Ulijengwa mnamo mwaka 1989 kwa matumizi ya timu za jeshi na wanafunzi katika chuo cha kijeshi. Uwanja huo ulitumika kuanda michezo ya nyumbani ya Al Ahly na Zamalek wakati wa ukarabati wa Uwanja wa Kimataifa wa Cairo na mara kwa mara bado unatumika kuanda mechi mbalimbali.
Harith Bakari Mwapachu
Harith Bakari Mwapachu (amezaliwa tar. 25 Julai 1939) ni mbunge wa jimbo la Tanga katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
Milima ya Bast
inapatikana katika mkoa wa Arusha, kaskazini mwa Tanzania.
Kilele kina urefu wa mita 1,078 juu ya usawa wa bahari.
Telefe
thumb Telefe (kifupi kwa Televisión Federal) ni mtandao wa televisheni wa Argentina unaomilikiwa na Paramount Global. Ilianzishwa mnamo 1990 na Avelino Porto na washirika wengine. Makao yake makuu yapo Buenos Aires.
Kenji Tochio
Kenji Tochio (橡尾 健次; alizaliwa 26 Mei 1941) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Tochio alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 28 Mei 1961 dhidi ya Malaysia. Tochio alicheza Japani katika mechi 2.
Juliani Saba
Juliani Saba (yaani Mzee; 300 hivi - 377) alikuwa mkaapweke wa Osroene (leo kati ya Siria na Uturuki), ambaye tunamfahamu kupitia maisha yake yaliyoandikwa na Theodoreto wa Kuro.
Alihamia mlima Sinai alipojenga basilika ila aliacha upweke kwa muda kwenda Antiokia kupinga Uario.
Wafuasi wake maarufu zaidi ni Akasi, Yakobo na Asteri.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 17 Januari.
Lucie Pinson
alt=Picha ya Lucie Pinson|thumb|Picha ya Lucie Pinson Lucie Pinson ni mwanamazingira, mwanzilishi na mkurugenzi wa NGO ya Reclaim Finance kutoka Ufaransa.
Pia ni mmoja wa washindi 6 wa Tuzo ya Mazingira ya Goldman ya 2020, tuzo muhimu zaidi kwa wanaharakati wa mazingira.
Aliongoza kampeni iliyoshawishi benki 16 za Ufaransa kutowekeza tena katika tasnia ya nishati ya kaboni.
PR
PR au pr ni kifupi cha:
Maua ya mwituni
Maua ya mwituni (au Mauamwitu) ni maua yanayokua katika mwitu au msitu, ikimaanisha hayakuzwi kwa mbegu. Huu msemo unamaanisha si mseto wala kilimo chaguliwa kwa kuwa ni tofauti kwa muonekano, kwa sababu ni maua ya asili kwa ardhi hiyo, hata kama kukua kwake hakutakua kiasili. Msemo huashiria mimea ya maua kiujumla hata kama hayajachanua wala si tu ua.
89 KK
Makala hii inahusu mwaka 89 KK (kabla ya Kristo).
Aime Cesaire
thumbnail|right|200px|Aime Cesaire
Aimé Fernand David Césaire (25 Juni 1913 - 17 Aprili 2008) alikuwa mshairi, mwandishi na mwanasiasa Mfaransa mwenye asili ya Afrika kutoka kisiwa cha Martinique katika Bahari ya Karibi.
Pamoja na Léopold Sédar Senghor na Léon-Gontran Damas alianzisha dhana ya negritude. Alikuwa mwalimu wa Frantz Fanon.
Baada ya kupita nafasi zote za elimu kisiwani Martinique alipewa nafasi ya kusoma huko Ufaransa kuanza mwaka 1931. Masomoni alikutana na Leopold Senghor wakawa marafiki.
99 KK
Makala hii inahusu mwaka 99 KK (kabla ya Kristo).
Aime Cesaire
Mwaka 1939 alirudi Martinique akawa mwalimu shuleni akimfundisha Frantz Fanon. Kabla ya kurudi aliandika shairi kubwa lenye urefu wa kitabu "Cahier d'un retour au pays natal" (daftari ya kurudi kwenye nchi nilikozaliwa).
Mwaka 1945 alichaguliwa kuwa meya wa Fort-de-France na mbunge katika bunge la Ufaransa huko Paris wa msaada wa chama cha kikomunisti. Bungeni alipeleka sheria iliyotaka kuyapa makoloni hadhi ya mikoa ya Ufaransa. Baada ya uvamizi wa Hungaria uliofanywa na jeshi la Umoja wa Kisovyeti aliachana na Wakomunisti.
Mwaka 1950 aliandika "Discours sur le colonialisme" (Hotuba kuhusu ukoloni). Katika kitabu hiki Aimé Césaire aliadhiri ukoloni wa Ufaransa.
Aliendelea kuwakilisha Martinique bungeni hadi mwaka 1993. Kwao kisiwani alikuwa mwenyekiti wa bunge la mkoa kati ya 1983 na 1988.
Mwaka 2001 alijiuzulu katika siasa.
Kiwanja cha Ndege cha Martinique kilipewa jina la "Martinique Aimé Césaire International Airport" kwa heshima yake tarehe 15 Januari 2007.
Matamko
Mkoloni anayemwangalia mwanadamu mwenzake kama mnyama ili kutuliza dhamira yake huyu mkoloni atageukia kuwa mnyama mwenyewe. - Naambiwa habari za maendeleo na magonjwa yaliyoponywa lakini mimi naongea juu ya tamaduni zilikanyagwa na watu maelfu waliokandamizwa. Nonaongea juu ya watu mamilioni waliofundishwa kutetemeka, kupiga magoti, kukata tamaa.
Maua ya mwituni
Katika hotuba ya mlimani, Yesu aliyazungumzia ili kusifu uzuri wake uliozidi ule wa mavazi ya mfalme Solomoni na kuhimiza waamini kumtegemea zaidi Mwenyezi Mungu (Math 6:28-30).
Essex, Massachusetts
thumb|right|260px|Mahali pa Essex katika Essex County na [[Massachusetts]] Essex ni mji wa Marekani katika jimbo la Massachusetts. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2000, mji una wakazi wapatao 3,300 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 8 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 41 km².
Uwanja wa michezo wa Hage Geingob
thumb|Muonekano wa nje wa uwanja wa Huge Gingob thumb|Hage Geingob Uwanja wa michezo wa Hage Geingob Rugby ni uwanja wa michezo ambao hapo awali ulijulikana kama Uwanja wa Kusini Magharibi.
Januari Sanchez Delgadillo
Januari Sanchez Delgadillo (kwa Kihispania Jenaro Sánchez y Delgadillo, Agualele, Zapopan, Jalisco, Mexico, 19 Septemba 1886 - La Loma, Tecolotlan, Jalisco, 17 Januari 1927) alikuwa padri wa Kanisa Katoliki nchini Meksiko hadi alipouawa bila kesi wakati wa Vita vya Wakristero.
Uwanja wa michezo wa Hage Geingob
Ni uwanja wa rugby (raga) ulioko huko Windhoek, nchini Namibia. Umepewa jina la rais wa nchi hiyo, Hage Geingob. Uwanja unaingiza watu 10,000.
Uwanja unatumiwa sana na timu ya Taifa ya umoja wa rugby ya Namibia ambayo inashiriki Kombe la Afrika, na Welwitschias ambao hushiriki katika Shindano la Rugby Afrika Kusini.
Januari Sanchez Delgadillo
Papa Yohane Paulo II alimtangaza mwenye heri tarehe 22 Novemba 1992 halafu mtakatifu mfiadini tarehe 21 Mei 2000 pamoja na wenzake 24 waliofia dini katika vita hivyo :
Sikukuu yao inaadhimishwa kila tarehe 21 Mei ila ya kwake mwenyewe ni tarehe ya kifodini chake.
Sentimita
thumb|rula ya seremala katika mgawanyo wa sentimita
Sentimita (pia: sentimeta; kifupi: cm)' ni kipimo cha urefu. Ni sawa na sehemu ya mia moja au asilimia moja ya urefu wa mita ambayo ni kipimo cha kimataifa cha SI.
Kipimo cha kulingana kwa eneo ni sentimita ya mraba (cm²).
Sentimita si kiwango rasmi katika utaratibu wa SI, lakini inafaa sana katika matumizi ya kila siku. Sentimita moja huwa ni upana wa kucha ya kidole cha mtu mzima.
millimita << sentimita << desimita << mita << kilomita
Ulinganisho na vipimo vingine
Sentimita moja ni sawa na:
Koskoni, Zenoni na Melanipo
Tangu kale wanaheshimiwa na Kanisa Katoliki na Kanisa la Kiorthodoksi kama watakatifu wafiadini.
Sikukuu yao huadhimishwa tarehe 18 Januari.
Mto Kopio (Uganda)
unapatikana katika wilaya ya Nebbi, kaskazini mwa Uganda.
Milima ya Elgeri
iko katika Mkoa wa Arusha nchini Tanzania.
Mto Kopio (Uganda)
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Milima ya Elgeri
Kilele kina urefu wa mita 1,433 juu ya usawa wa bahari.
Elfu moja na ishirini na mbili
Elfu moja na ishirini na mbili ni namba inayoandikwa 1022 kwa tarakimu za kawaida na MXXII kwa zile za Kirumi.
79 KK
Makala hii inahusu mwaka 79 KK (kabla ya Kristo).
Elfu moja na ishirini na mbili
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 7 x 73.
Takayuki Kuwata
Takayuki Kuwata (桑田 隆幸; alizaliwa 26 Juni 1941) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Kuwata alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 28 Mei 1961 dhidi ya Malaysia. Kuwata alicheza Japani katika mechi 5, akifunga mabao 2.
PS
PS au ps ni kifupi cha:
Kırıkhan
thumb|Ramani ya Kırıkhan,Hatay ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Etelvoldi
thumb|right|Etelvoldi karibu na [[mfalme Edgar Mpendaamani.]] Etelvoldi (Winchester, 904/909 - Beddington, Surrey, 1 Agosti 984) alikuwa mmonaki, abati na hatimaye askofu wa Winchester, Uingereza, tangu mwaka 963 hadi kifo chake.
Alishughulikia urekebisho wa umonaki kisiwani.
Tangu kale anaheshimiwa kama mtakatifu.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe ya kifo chake.
Rushwa
thumb|Mfano wa rushwa. thumb|Bango dhidi ya rushwa. Rushwa (pia: chai, chauchau, chichiri, chirimiri, hongo, kadhongo, kiinikizo, kilemba, mlungula, mrungura, mvungulio n.k.) ni aina ya mwenendo usio wa uaminifu au usiofaa kwa mtu aliyepewa mamlaka, kumbe anatumia nafasi hiyo ili kupata faida binafsi.
Ufisadi unaweza kuhusisha shughuli nyingi ikiwa ni pamoja na rushwa na udhalimu, ingawa inaweza pia kuhusisha mazoea ambayo ni ya kisheria katika nchi nyingi.
Upande wa serikali, au kisiasa, rushwa hutokea wakati mmiliki wa ofisi au mfanyakazi mwingine wa serikali anafanya kazi rasmi kwa faida binafsi.
59 KK
Makala hii inahusu mwaka 59 KK (kabla ya Kristo).
49 KK
Makala hii inahusu mwaka 49 KK (kabla ya Kristo).
Reyhanlı
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Milima ya Lengoisoiku
iko katika Mkoa wa Arusha nchini Tanzania.
Elfu moja na ishirini na tatu
Ni namba asilia inayofuata 1022 na kutangulia 1024.
Mto Mugwampire
unapatikana katika wilaya ya Nebbi, kaskazini mwa Uganda.
Elfu moja na ishirini na tatu
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 3 x 11 x 31.
Kumlu
thumb|[[Ramani ya Kumlu, Hatay.]] ni mji na wilaya katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea nchini Uturuki.
Mto Mugwampire
Maji yake yanaishia katika mto Naili na hatimaye katika Bahari ya Kati.
Milima ya Lengoisoiku
Kilele kina urefu wa mita 1,861 juu ya usawa wa bahari.
Uwanja wa michezo wa Flavius Mareka
Uwanja wa michezo wa Flavius ​​Mareka ni uwanja unaotumika kuandaa shughuli mbalimbali hasa za kimichezo unapatikana huko Sasolburg, Free State, nchini Afrika Kusini. Hivi sasa unatumiwa zaidi katika mechi za mpira wa miguu (soka) na ni uwanja wa nyumbani wa timu ya Manco Milano F.C.
Mia nane na ishirini na tano
Mia nane na ishirini na tano ni namba inayoandikwa 825 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXV kwa zile za Kirumi.
Ni namba asilia inayofuata 824 na kutangulia 826.
Volusiano wa Tours
Volusiano wa Tours (alifariki Foix, Galia, leo nchini Ufaransa, 498 hivi) alikuwa askofu wa mji huo kuanzia mwaka 491, lakini alipelekwa uhamishoni na Wavisigothi hadi kifo chake.
Sikukuu yake ni tarehe 18 Januari.
39 KK
Makala hii inahusu mwaka 39 KK (kabla ya Kristo).
Weymouth, Massachusetts
thumbnail|right|280px|Kanisa la Old South Union, Weymouth thumb|right|260px|Mahali pa Weymouth katika Norfolk County na [[Massachusetts]] Weymouth ni mji wa Marekani katika jimbo la Massachusetts. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mnamo mwaka wa 2007, mji una wakazi wapatao 53,000 wanaoishi katika mji huu. Mji upo m 27 kutoka juu ya usawa wa bahari. Eneo lake ni 56 km².
PT
PT au pt ni kifupi cha:
Felix Ntibenda Kijiko
Felix Ntibenda Kijiko (amezaliwa tar. 28 Oktoba 1954) ni mbunge wa jimbo la Muhambwe katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Anatokea katika chama cha CCM.
29 KK
Makala hii inahusu mwaka 29 KK (kabla ya Kristo).
Unguja Ukuu Kaebona
Unguja Ukuu Kaebona ni kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania. Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 1,097 waishio humo.
Mto Munyango
unapatikana katika wilaya ya Nebbi, kaskazini mwa Uganda.
Manabii Wadogo
Manabii Wadogo (kwa Kiebrania תרי עשר, Trei Asar, "Thenashara") ni kimojawapo kati ya vitabu 16 vya kinabii vya Biblia ya Kiebrania.
Wanaitwa wadogo kutokana na ufupi wa vitabu vyao, ambavyo vinavyochukua sura 1 hadi 14 tu, bila ya kumaanisha umuhimu wao ni mdogo.
Unguja Ukuu Kaepwani
Unguja Ukuu Kaepwani ni kata ya Wilaya ya Kati katika Mkoa wa Unguja Kusini, Tanzania.
Kwa mujibu wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2002, kata ina wakazi wapatao 2,185 waishio humo.
Ndani ya kata hiyo kuna eneo la kiakiolojia la Unguja Ukuu lililokuwa kati ya vijiji au miji ya kwanza katika Afrika ya Mashariki inayoonyesha ushahidi wa biashara ya kimataifa na sehemu nyingine za Dunia mnamo mwaka 800 BK.
Samandağ
thumb|right|200px
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Ryuichi Sugiyama
Ryuichi Sugiyama (杉山 隆一; alizaliwa 4 Julai 1941) ni mchezaji wa zamani wa mpira wa miguu wa Japani. Aliwahi kucheza timu ya taifa ya Japani.
Sugiyama alicheza kwa mara ya kwanza katika timu ya taifa ya Japani tarehe 28 Mei 1961 dhidi ya Malaysia. Sugiyama alicheza Japani katika mechi 56, akifunga mabao 15.
Milima ya Loilenok
iko katika Mkoa wa Arusha nchini Tanzania.
Uwanja wa michezo wa Jeshi la Misri
Uwanja wa michezo wa Jeshi la Misri (Kiar. ستاد الجيش المصري بالسويس‎ sitad al-jaish al-masri bil-suwais) ni uwanja wa Jeshi la Misri huko Suez. Ni uwanja unaotumika na mashirika ya mchezo wa mpira wa miguu huko Suez, nchini Misri. Uwanja huo ulijengwa mnamo mwaka 2009 ukawa kama moja ya viwanja vilivyotumika kwa mkutano wa Kombe la Dunia FIFA mwaka 2009, ambalo wenyeji walikuwa ni Misri.
Milima ya Loilenok
Kilele kina urefu wa mita 1,567 juu ya usawa wa bahari.
Uwanja wa michezo wa Jeshi la Misri
Uwanja huo ulijulikana kama Uwanja wa Kimataifa wa Mubarak hadi mwaka 2011 na ulibadilishwa kuwa Uwanja wa Jeshi la Misri kama matokeo ya mapinduzi ya Misri ya mwaka 2011, ambayo yalimuondoa Hosni Mubarak kutoka kuwa urais wa Misri.
Milima ya Ngabora
iko katika Mkoa wa Arusha nchini Tanzania.
Kilele kina urefu wa mita 1,314 juu ya usawa wa bahari.
John Damiano Komba
John Damiano Komba (18 Machi 1954 – 28 Februari 2015) alikuwa mbunge wa jimbo la Mbinga Magharibi katika bunge la kitaifa huko nchini Tanzania. Alitokea katika Chama cha Mapinduzi (CCM). Alikuwa pia mwimbaji maarufu.
Fatma Abdulhabib Fereji
Fatma Abdulhabib Fereji (amezaliwa 26 Julai 1961) ni mbunge katika baraza la wawakilishi la Zanzibar, Tanzania. kupitia chama cha Civic United Front (CUF).
Alipata elimu yake ya msingi katika shule ya msingi Darajani kuanzia mwaka 1967 hadi 1973 na elimu ya sekondari katika shule ya sekondari Hamamni (1974-1976) na kuhamia katika katika Chuo cha Lumumba kwa ajili ya masomo ya sekondari ngazi ya awali na mwisho kuanzia (1977-1980) na baadae alipata shahada ya kwanza ya Ualimu wa sanaa katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam (1983-1986) na shahada ya uzamili ya ukutubi katika chuo kikuu cha Wales, Ufalme wa Muungano (1989-1991)
Mia nane thelathini na tano
Mia nane na thelathini na tano ni namba inayoandikwa 835 kwa tarakimu za kawaida na DCCCXXXV kwa zile za Kirumi.
Elfu moja na ishirini na nne
Elfu moja na ishirini na nne ni namba inayoandikwa 1024 kwa tarakimu za kawaida na MXXIV kwa zile za Kirumi.
Mia nane thelathini na tano
Ni namba asilia inayofuata 834 na kutangulia 836.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 5 x 167.
Wilaya ya Nyeri
Wilaya ya Nyeri ilikuwa wilaya mojawapo ya mkoa wa Kati wa Jamhuri ya Kenya hadi ilipopitishwa katiba mpya ya nchi (2010).
Makao makuu yalikuwa mjini Nyeri.
Kwa sasa imekuwa kaunti ya Nyeri.
Wilaya hiyo ilikuwa na ukubwa wa eneo la kilomita mraba 3,356 katika maeneo ya kusini mashariki mwa Mlima Kenya.
Iyogwe
Iyogwe  ni jina la kata ya Wilaya ya Gairo katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67708. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 23,286 waishio humo.
Wilaya ya Nyeri
Ilikuwa na jumla ya wakazi 661,156. Wenyeji ni haswa wa kabila la Wakikuyu.
19 KK
Makala hii inahusu mwaka 19 KK (kabla ya Kristo).
Wilaya ya Nyeri
Maeneo Bunge
Wilaya hii ina maeneo bunge sita:
Iyogwe
Wakazi walio wengi katika kijiji hiki ni kabila la Wakagulu na wachache ni Wanguu. Wakagulu walio wengi ni waumini wa dini ya kikristo na Wanguu walio wengi ni waumini wa dini ya kiislam.
Jina la Iyogwe lilitokana na mabishano ya Wakagulu wawali ambao walikuwa wakibishana kuhusu njia mwingine akisema "iyogweye" akiwa na maana 'hiyohiyo njia' lakini mwenzake alikuwa hakubaliani naye, hapo ndipo jina la Iyogwe lilipatikana mpaka leo.
Iyogwe ni kijiji ambacho kina sifa Wilaya ya Gairo kwa ujumla, hasa katika ulinzi na usalama wa jadi ujulikanao kama Uwu ama Umwano wa Ukaguru.
Elfu moja na ishirini na nne
Ni namba asilia inayofuata 1023 na kutangulia 1025.
Vigawo vyake vya namba tasa ni: 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 x 2 (au 210).
Msaada wa Wakristo
Msaada wa Wakristo (kwa Kilatini: Auxilium Christianorum) ni sifa mojawapo ya Bikira Maria katika Kanisa Katoliki.
Yohane Krisostomo alikuwa wa kwanza kutumia jina hilo mwaka 345.
Baadaye, Ukristo ulipoatharishwa na uenezi wa Waislamu, waumini walimkimbilia Maria kwa jina hilo ili kupata msaada wa sala zake. Hasa mwaka 1571, Waturuki walipokaribia kuteka Ulaya, Papa Pius V aliombea jeshi la Kikristo kwa kuagiza sala ya Rozari hadi ushindi ulipopatikana katika mapigano ya Lepanto.
Yohane Bosco ndiye aliyeeneza zaidi heshima hiyo.
Mtaguso wa pili wa Vatikano, katika hati juu ya Kanisa (61, 62), ulitaja jina hilo ukieleza umama wa Maria.
Sikukuu yake huadhimishwa tarehe 24 Mei.
Diego Garcia
Diego Garcia ni atolli ya Kiingereza katika Bahari Hindi, kati ya Tanzania na Indonesia. Ni sehemu ya funguvisiwa la Chagos na leo kisiwa pekee chenye wakazi ambao ni wanajeshi wa Marekani. Ni kituo kikubwa cha kijeshi cha Marekani katika Bahari Hindi.
Yayladağı
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Hatay kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Diego Garcia
Katika miaka miwili iliyofuata wenyeji wote wa funguvisiwa waliondolewa visiwani, wakahamishiwa na watoto wao huko Mauritius, Shelisheli na Uingereza. Wengi wao wanapigania haki ya kurudi. Mahakama ya Uingereza iliwaruhusu mwaka 2000 warudi tena lakini serikali imekataa mwaka 2004.
Diego Garcia ilikuwa kituo muhimu katika vita vya Marekani huko Afghanistan na Irak. Ndege za kijeshi za aina B-52 zinatoka hapa pamoja na ndege za kubeba petroli.
Marekani ina pia kituo cha manowari zake kisiwani.
Wapare
thumbnail|right|200pax|Muonekano wa Mlima Ugweno wanakotokea wapare wengi Wapare ni kabila kutoka milima ya Pare, Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini mwa nchi ya Tanzania.
Wanakadiriwa kuwa 1,000,000 hivi.
Lugha yao ni Kipare (au Chasu).
Makao
Wapare wanatokea katika wilaya za Same na Mwanga, mkoa wa Kilimanjaro, lakini pia wapo katika wilaya ya Moshi sehemu za Chekereni, Himo, Mabungo, Uchira, Moshi mjini, na pia katika wilaya ya Hai sehemu za Rundugai na mto Weruweru. Wapare pia wanaishi katika wilaya ya Lushoto mkoani Tanga, sehemu za Bumbuli na Mavumo.
Lakini kutokana na mahusiano yaliyopanuka nchini Tanzania, Afrika na dunia kwa jumla, kutokana na suala la utandawazi Wapare wametapakaa kote Tanzania kwa shughuli mbalimbali, kwa mfano jamii kubwa ya Wapare waliohamia mkoa wa Morogoro na kujenga makazi, na hali imekuwa hivyo katika mikoa yote nchini na kwingineko.
Maeneo ya Wapare yamekuwa na mvuto wake mfano katika milima ya Upareni kwenye maeneo kama Chome na Kwizu kuna mandhari ya kijani kibichi ambayo inavutia japo shughuli za binadamu za kila siku zimekuwa zikiharibu mazingira ya Upareni kadhalika. Kuna maeneo yanayovutia kama milimani (Usangi, Ugweno, misitu ya Shengena n.k.) Pia skimu ya umwagiliaji iliyopo Ndungu inasaidia katika shughuli za kilimo kama kilimo cha mpunga. Pia kuna mwamba wa kuvutia Same unaofanana na pua ya binadamu maarufu kama ikamba la fua. mji mkuu katika kabila la upare ni maore ulioko wilaya ya same ma chief wake alikuwa mfumwa boaz mashambo
Mito ya Upare
Kuna mto Yongoma, Hingilili, Mhoke vuta, Nakombo, Rika, Mweta nano hii mito yote iko Pare ya kusini. Katika mto Hingilili kuna maporomoko makubwa na yanayosadikiwa kuwa marefu kuliko yale ya Victoria Falls, haya yanajulikana kama Ndurumo yapo eneo la Gonja Bombo umbali wmfupi kutoka mtaa wa Mang'ang'a katika eneo linaloitwa Mbula.
Maziwa na mabwawa
Kuna ziwa Jipe, bwawa la Nyumba ya Mungu na Kalemawe n.k.
Asili
Wapare wanasemekana wametoka katika nchi ya Kenya sehemu za Taita, Taveta na Ukamba.
Wapare pia wana ukaribu na makabila ya Mkoa wa Tanga hasa Wasambaa, Wazigua na Wanguu. Ukaribu wao uko katika lugha ambapo maneno mengi ya makabila haya yanafanana. Vile vile majina ya baadhi ya maeneo yaliyopo kwa Wapare yapo pia kwenye maeneo wanamoishi makabila hayo. Kwa mfano, kwa Wapare kuna majina ya maeneo kama vile Gonja, Ndeme, Ndolwa n.k. Majina haya yapo pia maeneo ya Wanguu na Wasambaa. Hii inaonesha kwamba makabila haya yana asili moja.
Tabia
Wapare ni miongoni mwa makabila ambayo watu wake wamesoma sana na wana ushawishi mkubwa katika nyanja za siasa na uchumi wa Tanzania.
Wapare pia ni kabila la watu wanaopenda haki (yaani hawapendi kuonewa wala kumuonea mtu). Ndiyo maana watu wengine wanadhani wanapenda kesi, bali kesi ni njia mojawapo ya kuhakikisha haki inatendeka katika jamii. Utawasikia watu wengine wakidai kuwa Mpare yupo tayari kuuza ng'ombe kwa kesi ya kuku. Dhuluma kwa Wapare ni kitu kilichokuwa kimepigwa marufuku hata kwenye matambiko yao, japo siku hizi kuna uwezekano baadhi yao wakawa hawana sifa hii tena.
Uchumi
Wapare walianza kufua chuma kabla ya mwaka 1700 na wafuaji walikuwa wakiitwa Washana, na huo ukoo upo hata leo hii. Wapare walikuwa wakiuza bidhaa zinazotengenezwa na chuma kama majembe, mapanga, visu, silaha kama mikuki kwa makabila ya jirani mfano Wachaga, na wamekuwa na uhusiano tangu siku nyingi. Bidhaa zao hizi ziliuzwa hata kwa Wasambaa.
Jamii za Wapare zimegawanyika katika makundi ya wafugaji na wakulima. Wakati wafugaji wengi walihamia katika tambarare za Upareni, wakulima waliishi milimani na wafuaji wa chuma walikaa maeneo yote yaliyokuwa na uwezekano wa kupata chuma.
Utamaduni
Wapare ni wachapakazi sana wakichanganya kilimo, ufugaji na biashara, ndiYo maana hata leo wana uchumi mzuri katika viwango vya Tanzania.
Tamaduni, mila na desturi za wapare zimekuwa zikifanana sana kwa koo karibu zote. Hapo kale Wapare pia waliweza kutengeneza au kuifunga mvua kwa shughuli za jadi, jambo ambalo wapo baadhi ya Wapare ambao mpaka leo wanaweza. Kwa mfano Mtemi wa Same Mohammedi Kibacha Singo, ambaye aliacha uongozi mara baada ya Rais wa kwanza wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kupiga marufuku utawala wa jadi. Kiongozi huyo aliyefariki dunia mwaka 1981 alikuwa na ujuzi mkubwa wa kuleta mvua.
Pia walikuwepo hata watu maarufu maeneo ya wilaya ya Same ambao waliamini dawa fulani ambazo waliziweka shambani na hapo hakuna hata mdudu wala ndege atakayeweza kutua eneo hilo. Mambo haya na mengine mengi kwa sasa yanapotea kama si kwisha kabisa.
Wapare pia wamekuwa wakihusishwa na imani za uchawi na ushirikina kama ilivyo kwa makabila mengine Tanzania, lakini suala hili ni la mtu binafsi zaidi na si la jamii fulani peke yake kwa sababu ni imani ambazo zipo kote Tanzania na hatuwezi kunyooshea kidole eneo fulani.
Kwa wapare walio wengi, uchawi na wizi vilipigwa marufuku hadi kwenye matambiko. Mchawi na mwizi waliombewa wafe kama ikitokea wapo kwenye jamii. Kuna utamaduni unaoitwa "mma" ambapo matambiko yalifanyika mahali fulani na mwizi akaitwa pale yanapofanyikia kisha mwombaji akaulizwa angependa mwizi apewe adhabu gani.
Kwa kawaida adhabu mbili kuu ndizo zilikuwepo: kumfanya mwizi augue sana kwa muda mrefu kabla ya au kumuuwa mara moja. Mwombaji akimamua mwizi auawe basi kwa vile anaonekana kwenye matambiko, mtaalamu wa matambiko humuuwana akafariki mida hiyohiyo huko aliko. Tatizo la kuu la "mma" ni kwamba lilikuwa linaua watu wote wa ukoo wa mwizi au mchawi (lakini mwizi akiwa wa kwanza). Ni mpaka watakaopjua kuwa ni "mma" ndipo watafanya matambiko ya kutoa mnyama kafara kwa ajili ya kuzima athari za mma. Kwenye kuuzima mma ni lazima aliyedhulumiwa ahusishwe kwenye matambiko ikiwa ni pamoja na kuombwa radhi, vinginevyo mma hautazimika. Athari zingine za "mma" ni kwamba aliyeomba tambiko hilo (yaani aliyeibiwa au aliyedhulumiwa), ni lazima atoe kafara mnyama kama vile kondoo au ng'ombe kabla na baada ya tambiko. Baada ya mwizi kufa ni lazima mwombaji atoe mnyma kafara ili kuzima madhara ya "mma". Vinginevyo vifo vitokanavyo na mma humrudia mwombaji na ukoo wake.
Kuna watu maalum waliokuwa wamebobea kwenye mambo ya "mma". Kwa sababu ya matambiko hayo ndio maana wapare wengi si wezi - japokuwa siku hzi baadhi yao wamejiingiza kwenye wizi. Tambiko lingine linalofanana na hilo liliitwa " kubigha nyungu" (kwa Kiswahili - kupiga chungu). Chungu hicho kilipigwa kama tambiko la kumuuwa mtu aliyedhulumu (au ukoo wao uliohusika na dhuluma) watu wengine. Chungu hicho hupigwa chini mara moja kwa kishindo, ambapo tendo hilo lilambatana na matambiko fulani. Mara chngu hicho kipasukapo kwa mshidno ndipo ukoo wa waliodhulumu huanza kufa mmojammoja. Iliaminika kwamba kitendo cha chungu kusambaratika vipande vipande ndivyo na ukoo uliodhulumu husambaratika. Tambiko hili lilichangia kwa kiasi kikubwa Wapare kuwa kabila la wapenda haki. Nasikia tambiko hili lilikuwepo hata kwa makabila ya jirani kama vile wasambaa, Wameru n.k. Hata hivyo matambiko hayo kwa sasa hivi hayapo. Yamebaki historia kwenye kabila la wapare na hayo makabila mengine.
Ngoma za jadi zilipigwa kwa matukio maalumu kama kwenye jando au unyago, pia nyimbo za Kipare zilitumika katika ngasu kama harusi na sherehe nyingine na kupendezesha tukio husika. Baadhi ya nyimbo huimbwa hadi leo hata kwenye sherehe za ukumbini na baadhi zimerekodiwa.
Wapare walikuwa na utamaduni wa shughuli za sanaa kama methali, hadithi, maigizo n.k. wakati wa mapumziko na matukio fulani. Hali hii imepelekea kuwepo wasanii wengi maarufu wa maigizo na nyimbo kama Halima Madiwa, Jacob Steven (JB), Sinta, Sara Mvungi, Roma Mkatoliki na wengineo wengi
Kabla ya kuingia kwa tiba za magharibi Wapare walikuwa wakiamini tiba za mitishamba kwa kutibu magonjwa mbalimbali kama kirumu, kirutu n.k. Ipo miti maarufu kama mwori ambayo ilitumika. Mchango wa dawa za mitishamba kwa watoto na watu wazima ulionesha mafanikio tangu zamani na hata sasa.
Chakula kikuu kwa wapare kilikuwa ni makande (mchanganyiko wa mahindi na maharage). Aghalabu chakula hiki kiliandaliwa siku ya Ijumaa jioni hadi Jumapili jioni ili watu waweze kupumzika vizuri mwisho wa wiki bila kuwaza masuala ya upishi.
Samaki pia ni kipenzi cha Wapare wengi na ndiyo maana utawasikia watani wao wakuu yaani Wachaga wakiwatania kuwa Wapare wanakula ugali kwa picha ya samaki. Huu ni utani ulioasisiwa na wachagga baada ya kutembelea kaya nyingi za wapare na kukuta wamehifadhi samaki. Hapo ndipo mchagga mmoja alisikika akisema "Yesu yaani wapare wanapenda samaki, kila nyumba unayoingia utakutana na samaki. Yaani siku wakikosa samamki watakula ugali kwa picha ya samaki". Utani huo ulikuzwa na wachagga hadi ukaonekana kama ni kweli, ukizingatia wachagga wametapakaa nchi nzima.
Hata hivyo wapare nao wana utani wao kwa wachagga unaosema "Muagha wedi ni ula efwie". Yaani "mchagga mzuri ni yule aliyekufa" wakimaanisha kwamba wachagga wote ni walaghai na wadhulumishi wakati wote wa maisha yao. Ni mpaka atakapokufa ndipo ulaghai na udhulumishi wake vitaisha.
Miiko
Kuna miiko ya Wapare kama vile kufuatilia maji kwenye mabirika yao yaliyokuwa yakijulikana kama NDIVA; kwa wakinamama ilikuwa ni marufuku kusogelea maeneo hayo hasa wakiwa na vyungu vyao vyenye masizi au hata bila kitu.
Pia kulikuwa marufuku kwa wakinababa kula meza moja na wakinamama: walikula sehemu tofauti wanaume na wanawake bila kujali umri walizingatia jinsia tu.
Dini
Zamani Wapare walikuwa na sala tofauti kwa kila ukoo na eneo lao la tambiko. Katika karne ya 19 hadi 20 wamisionari wa Ukristo waliingia maeneo mengi ya Upare.
Imani za Wapare kwa sasa zinatofautiana kutokana na maeneo: walio kusini mwa wilaya ya Same katika maeneo ya Ndungu, Kihurio, Bendera, Hedaru, Makanya, Suji, Chome, Tae, Gonja, Mamba hadi Vunta kuna waumini wa kanisa la Sabato wengi sana.
Maeneo kama Chome, Mbaga, Gonja, Vudee yana waumini wengi wa Kanisa la Kilutheri.
Katika Wilaya ya Mwanga kuna idadi kubwa ya Walutheri na Waislamu.
Wakatoliki, japo ni wachache, wanapatikana zaidi katika maeneo ya Kisangara Juu, Vumari na Mbaga.
Koo
Wapare wana koo nyingi na majina mengi yakiwa na maana ya maeneo ya asili yao au mazingira ya kuzaliwa kwao, mfano Mbwambo, Mjema, Msangi, Mgweno, Mvungi, Msuya, Mgonja n.k. wana asili ya maeneo yao kama Bwambo, Mjema, Usangi, Vungi, Suya, Gonja n.k.
Mifano ya majina ya watoto wa Kipare
Majina ya kike: (Mazina a vabora va Chasu)
Ingiahedi, Itikija, Kafue, Kapingu, Kapwete, Kodawa, Kokiambo, Komkwavi, Kompeho, Kondisha, Ludao, Mchikirwa, Mshinwa, Mwajuma, Naanjela, Nacharo, Naelijwa, Naetwe, Nafue, Nahuja, Nakadori, Nakiete, Nakijwa, Nakimo, Nakunda, Nakundwa, Namkunda, Nabera, Namangi, Nangasu, Naomba, Nambike, Nampingu, Namshitu, Namsi, Namwai, Namwasi, Nangena, Nanguji, Nanguma, Nankondo, Nanyika, Nanza, Nanzano, Nanzighe, Narindwa, Nasero, Nashumbwe, Natujwa, Navoneiwa, Navuri, Navushiku, Ngalakere, Nghuhia, Niendiwe, Nietiwe, Ntevona, Sangiwa, Shode, Yunesi.
Maendeleo
Kama ilivyo kwa makabila mengine Wapare nao wamepiga hatua kubwa kwenye maendeleo ya elimu, siasa na uchumi. Zipo shule nyingi za zamani na mpya katika maeneo ya Wapare. Mazao ya chakula na biashara kama mpunga, katani, mahindi n.k. zimeinua maendeleo ya uchumi.
Pia miundombinu kwa kiasi chake imeboreshwa, kuna mabasi ya Kilenga yafanyayo safari mkoani Kilimanjaro, pia magari yafanyayo safari za mikoani kama Ngorika.
Kwa upande wa siasa wapo pia Wapare ambao wamepiga hatua kubwa katika nyanja za siasa kama Cleopa Msuya aliyewahi kuwa Waziri Mkuu, Asha Rose Mtengeti Migiro aliyewahi kuwa Naibu Katibu Mkuu wa Umoja wa Mataifa, Halima Mdee ambaye ni Mbunge wa jimbo la Kawe, na wengineo wengi kama Anna Kilango Malechela, Profesa Jumanne Maghembe, Michael Kadeghe n.k. Pia Chediel Yohane Mgonja aliyewahi kuwa mwanasiasa maarufu nchini.
Wagweno
Hata hivyo Wapare wa Mwanga wamegawanyika katika jamii mbili: Wasangi na Wagweno. Wakati Wasangi anaongea Kipare kinachoongelewa pia na Wapare wa maeneo mengine, Wagweno wao wana lugha yao iitwayo Kigweno. Kigweno ni mchanganyiko wa Kipare na Kichagga. Hii inaonesha kuwa asili ya Wagweno ni Uchagani, japo zipo nadharia kadha wa kadha zinazoeleza asili ya Wagweno kuwa huenda hata hawana asili ya Uchaga wala Upare lakini mbali na uhusiano wa lugha kinachofanya waonekane kuwa ni sehemu ya Wapare ni namna tamaduni zao nyingine zinavyofanana na Wapare, pia kuchanganyika katika maisha ya kila siku kwenye milima ya Wapare pamoja na Wagweno wengine kuwa na majina ya koo zinazofanana na za Wapare kama Wasuya na Wavungi. Hata hivyo mila na desturi nyingi za Wagweno zinafanana zaidi na zile za Wapare wengine.
Pia ifahamike kuwa Wagweno wana lugha tofauti kabisa na Wapare; maneno yafuatayo ni uthibitisho wa dai hilo:
Majina ya rangi Nyiu – Nyeusi Njewa – Nyeupe Mrotoma – Nyekundu
Kuhesabu siku/majira. Icho – Juzi Ithanya – Leo Ngama – Kesho Ighuo – Jana Lubvaha – Sasa Ikero-kakero – Asubuhi Mthaghari – Mchana Ikindia - Jioni
Kuhesabu namba Ibvoka – Moja Ibvi – Mbili Iraru – Tatu In`nya – Nne Ithwanu – Tano Thita – Sita Thaba – Saba Mnane – Nane Kenda – Tisa Ikumi – Kumi
Kuhesabu miezi Mwiri webvoka – Mwezi wa kwanza Mwiri wa kabvi – Mwezi wa pili Mwiri wa kararu – Mwezi wa tatu
Kuhesabu makumi Ikumi yebvoka – Kumi Ikumi ya kabvi – Ishirini Ikumi ya kararu – Thelathini Ikumi ya kana – Arobainoi Ikumi ya kathwanu – Kumi na tano Ikumi ya thita – Kumi na sita Ikumi ya thaba – Kumi na saba Ikumi ya mnane – kumi na nane Ikumi ya kenda – Kumi na tisa Maghana/ighana (umj) – Mia moja
Kuhesabu mamia (kwa wingi na umoja) Ma/ighana yebvoka – mia moja Ma/ighana abvi – mia mbili Ma/ighana kararu – Mia tatu Ma/ighana kanya – Mia nne Ma/ighana athwanyu – Mia tano Ma/ighana thita – Mia sita Ma/ighana thaba – Mia saba Ma/ighana mnane – Mia nane Ma/igihana makenda – Mia tisa Maelfu yebvoka
Matunda Ibera – pera Mkwachu – ukwaju Ipapayu – Papai Mkwachu – Mkwaju Mbvambarau – Zambarau
Wadudu Nditi – Sisimizi Machichi – Chungu Thafu – Siafu Mthaghu – Mchwa Kimae – Malkia/mama wa mchwa Madude – Funza Maenje – Mende Mandhi – Mainzi Kirawi – M`bu
Wanyama Itara nm - chatu Njoka nm – nyoka Mlula nm – chui Kite nm – mbwa Ngubve nm – Nguruwe Mbebva nm – Panya Kinyau nm – Paka Kisheghe/mrondwe nm – Kicheche Kibiba nm – Panyabuku Iobo nm – Nyani Kichakoro nm – Njefu nm – Tembo N`gumbe nm – N`gombe Mburi nm –Mbuzi Ngache nm – Ndama Igonji nm – Kondoo Maeneo Barebarenyi – Barabarani Mbai – Chini Ughu – Juu Botonyi – Bondeni Mfonyi – Mtoni Mtiru – Msitu Fumbu – Jangwa/eneo wazi Ubvanja – Uwanja Bwan`ga – Nje Bvoshi – Ndani
Maneno takribani yote hayahusiani kabisa na Kipare bali yanakaribiana sana na Kichaga cha Rombo.
Aksu, Isparta
ni mji na wilaya iliopo katika Mkoa wa Isparta kwenye kanda ya Mediteranea huko nchini Uturuki.
Kasiki
Kasiki  ni jina la kata ya Wilaya ya Kilosa katika Mkoa wa Morogoro, Tanzania yenye Postikodi namba 67401. Wakati wa sensa iliyofanyika mwaka wa 2012, kata ilikuwa na wakazi wapatao 5,459 waishio humo.
PU
PU au pu ni kifupi cha:
1
Makala hii inahusu mwaka 1 BK (Baada ya Kristo).
Waliofariki
0er
Avon
Avon:
Marekani:
Hodegetria
Hodegetria (kutoka Kigiriki Ὁδηγήτρια, Hodēgḗtria) ni aina ya picha takatifu ikimuonyesha Theotokos (Bikira Maria) akiwa amempakata Mtoto Yesu na kuelekeza mkono wake kwake kama kwa kumtambulisha kuwa ndiye wokovu wa ulimwengu.
Mashauri ya Kiinjili
Mashauri ya Kiinjili ni maelekezo ambayo yanapatikana katika Injili lakini hayamlazimishi mfuasi wa Yesu kuyafuata.
Yanategemea maisha na mafundisho yake kadiri ya Agano Jipya.
Yanatolewa kwa hiari ya mtu atakayevutiwa nayo moyoni mwake kutokana na Roho Mtakatifu kumjalia karama ya namna hiyo.
Maarufu zaidi ni yale matatu ambayo ni kiini cha maisha ya utawa hasa katika Kanisa Katoliki: useja mtakatifu, ufukara na utiifu (ufafanuzi wake kwa mashirika yote unatolewa katika Mkusanyo wa Sheria za Kanisa la Kilatini, kanuni 599–601).
Mashauri ya Kiinjili katika maisha ya Kiroho
Wakristo wote wanapaswa kulenga upendo kamili; kutokana na amri kuu, huo ni wajibu wa kila mmoja kadiri ya hali yake maishani. Lakini hawawezi kuufikia wakiishi duniani kana kwamba ndiyo maskani ya milele, pasipo roho ya mashauri ya Kiinjili, ambayo ni kutoambatana na malimwengu. Kutokana na wito wa pekee, baadhi wana wajibu maalumu wa kulenga ukamilifu kufuatana na nadhiri za kutekeleza mashauri ya ufukara, useja na utiifu.
Radio (albamu)
Radio ni albamu ya kwanza ya rapa wa Kimarekani, LL Cool J. Albamu ilitolewa tar. 18 Novemba 1985 kwenye studio ya Def Jam Recordings huko nchini Marekani. Kipindi cha kurekodi albamu imechukua nafasi baina ya 1984 na 1985 katika Chung King House of Metal huko mjnii New York City. Albamu ilitayarishwa kabisa na Rick Rubin, ambaye ametoa maneno machache na staili nzima ya utayarishaji. Radio pia imewekewa mikwaruzo kadhaa ya ya DJ, zaidi iliwekewa visampuli kadhaa.
Mashauri ya Kiinjili
Mashauri ya Kiinjili na madonda ya roho
Yesu alipomualika tajiri akauze vyote ili kumfuata katika ukamilifu, “yule kijana alipolisikia neno lile, akaenda zake kwa huzuni; kwa sababu alikuwa na mali nyingi” (Math 19:22). Kutekeleza kwa vitendo mashauri ya Kiinjili si wajibu wala si sharti la kufikia ukamilifu tunaopaswa kuulenga, ila ni njia inayofaa kulifikia lengo hilo kwa hakika na kasi zaidi. Katika huyo aliyeshindwa tunaona ni vigumu kuwa na roho ya kutoambatana na malimwengu tusipoitekeleza kwa vitendo. Anayeishi ulimwenguni yuko katika hatari ya kuzamia mahangaiko ya kujipatia nafasi nzuri au kuwatafutia ndugu zake, hata akasahau kwamba anapaswa kuelekea mbinguni, na kwamba ili aifikie anahitaji si akili kuhusu shughuli za kidunia, bali msaada wa Mungu (ambao ajiombee) na tunda la neema (yaani stahili). Katika maisha ya kifamilia anaelekea kukwama katika mafungamano yanayomtimizia haja ya mapendo, hata akasahau wajibu wa kumpenda Mungu kuliko wote; mara nyingi upendo wake si mwali hai unaomuinukia Mungu ukihuisha mapendo mengine yote, bali ni kama kaa dogo linalozidi kuzimika chini ya majivu: ndiyo sababu anaweza akatenda dhambi kwa urahisi, asifikirie anasaliti urafiki na Mungu. Hatimaye yuko katika hatari ya kufuata matakwa yake na, baada ya sala fupi, kupanga maisha yake upande wa maumbile tu, akiathiriwa na umimi, mawazo ya kibinadamu na madai ya mazingira. Hapo anahangaikia masuala ya kidunia na pengine michezo, halafu yakitokea matatizo makubwa yanayohitaji nguvu nyingi za Kiroho anakuja kutambua imani yake ni haba mno: kwake kweli kuu za imani hazina nguvu kiutendaji, ziko mbali angani zisiingie rohoni mwake. Anakosa imani yenye vitendo inayoleta nuru ya mafumbo ya wokovu katika maisha ya kila siku.
Ndizo hatari zinazomkabili Mkristo asipozingatia mashauri ya Kiinjili kadiri anavyoweza. Akiteleza kwenye mteremko huo, anapotea na kuzidiwa na mambo matatu yanayopingana moja kwa moja na hayo mashauri matatu: “Kila kilichomo duniani, yaani tamaa ya mwili, na tamaa ya macho, na kiburi cha uzima, havitokani na Baba, bali vyatokana na dunia” (1Yoh 2:16). Hayo ni madondandugu matatu yanayoziathiri roho na kuziua kwa kuzisogeza mbali na Mungu. Madonda hayo yameenea ulimwenguni kufuatana na dhambi ya mtu wa kwanza pamoja na dhambi zetu tulizozirudiarudia. Ili tuelewe ubaya wake tunapaswa kukumbuka hayo yameshika nafasi ya ule ulinganifu uliokuwepo katika hali ya uadilifu asili pande zote tatu.
Mashauri ya Kiinjili na kurudia ulinganifu wa asili
Yesu katika utu wake ndiye kielelezo cha maadili yote, mfano bora wa utakatifu. Kutokana na umoja wake na Nafsi ya Neno, aliwekwa wakfu kwa Mungu tangu achukuliwe mimba; alipokea utakatifu wa kuzaliwa nao, usioumbwa. Haiwezekani kuwaza muungano na Mungu ulio wa ndani na wa kudumu kuliko huo unaounganisha utu na umungu katika Nafsi ya Neno aliyefanyika mwili. Kutokana nao utu wa Mwokozi umewekwa wakfu pamoja na vipawa vyake vyote na matendo yake yote, hata akili yake isiweze kudanganyika, utashi wake usiweze kufanya kosa na hisi zake safi zisiweze kuvurugwa na lolote. Matendo yake yote ni ya Mungu, yanatokana na Mungu na kumuelekea Mungu; utawala wa Aliye Juu hauwezi kutimia kikamilifu hivyo popote pengine. Kwa kuwa utu wa Yesu umewekwa wakfu namna hiyo bora, ukuu wake umemtenga na roho ya ulimwengu na yale yote yaliyo maovu au yasiyo mema tu, naye akatolewa kwa ulimwengu ili kuukomboa kutoka upofu wa tamaa na kiburi.
Kwa ukuu huo wa asili, Yesu alitenganika na mali, heshima, shughuli za kidunia: kielelezo cha ufukara, hakuwa na mahali “pa kujilaza kichwa chake” (Lk 9:58). Kwa ukuu huohuo, hakuambatana na furaha za dunia, alikuwa huru kuhusu madai ya familia ili aiunde nyingine ya kimataifa, yaani Kanisa: hivyo ni kielelezo cha useja mtakatifu, wenye uzazi wa Kiroho usio na mipaka. Hatimaye, kwa ukuu wake upitao maumbile, Yesu hakuambatana na matakwa yake yoyote: akiwa na umri wa miaka kumi na miwili alitamka, ”imenipasa kuwamo katika nyumba ya Baba yangu” (Lk 2:49), halafu “akawa mtii hata mauti, naam, mauti ya msalaba” (Fil 2:8).
Kwa kuwa Mwokozi alitoka juu, hakuwa wa ulimwengu huu, bali alitolewa auokoe, ukuu wake wenyewe ulimtenga na mambo yote ya chini aweze kuufanyia kazi ulimwengu kutoka juu ili kazi hiyo ifike popote na ipenye zaidi, kama vile jua likifikia kilele cha mzunguko wake. Kwa kuwa huru kutoka vifungo vyote vya binadamu (mali, familia na mawazo finyu), Yesu aliweza kuwashughulikia wote akiwaletea uzima wa milele. Injili yake haizeeki, ni mpya daima, vile Mungu alivyo. Hivyo katika Bwana tunaona urekebisho wa ulinganifu wa asili pande zote tatu, urekebisho bora kuliko ukamilifu wa Adamu: “dhambi ilipozidi, neema ilikuwa nyingi zaidi” (Rom 5:20).