cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
2008 YV32
Ari 2008 YV32 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.414, sedengkeun magnitudo mutlakna 26.3. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�151126.
Bojén, Sobang, Pandéglang
Bojén nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Sobang, Pandéglang, Propinsi Banten, Indonésia.
Purwosari, Marga Sekampung, Lampung Wétan
Purwosari nyaéta salah sahiji Désa di kacamatan Marga Sekampung, Kabupatén Lampung Wétan, Propinsi Sumatra Kalér, Indonésia.
Britania Raya
Britania Raya magrupakeun kapuloan penggedéna di Kapuloan Britania. <!--It lies to the northwest of Continental Europe, with Ireland to the west, and makes up the larger part of the territory of the United Kingdom. It is the largest island in Europe, and eighth largest in the world. It is surrounded by over 1000 smaller islands and islets.
Geographical definition
With an area of 209,331 km² (80,823 square miles) the island of Great Britain is the largest of the British Isles. It is the largest island in Europe, and eighth largest in the world. It is the third most populous island after Java and Honshū.
Great Britain stretches over approximately ten degrees of latitude on its longer, north-south axis. Geographically, the island is marked by low, rolling countryside in the east and south, while hills and mountains predominate in the western and northern regions. Before the end of the last ice age, Great Britain was a peninsula of Europe; the rising sea levels caused by glacial melting at the end of the ice age caused the formation of the English Channel, the body of water which now separates Great Britain from continental Europe at a minimum distance of 21 miles (34 km).
Political definition
Great Britain has evolved politically from the gradual union of England and Scotland which started in 1603 with the Union of Crowns under James VI of Scotland and eventually resulted in the Acts of Union in 1707 which merged the parliaments of each nation and thus resulted in the formation of the Kingdom of Great Britain, which covered the entire island, to the situation following 1801 in which Great Britain together with the island of Ireland constituted the larger United Kingdom of Great Britain and Ireland (UK). The UK became the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland in 1922 following the independence of five-sixths of Ireland as first the Irish Free State, a Dominion of the then British Commonwealth, and then later as an independent republic outside the British Commonwealth as the Republic of Ireland.
(37336) 2001 RM
Ari 2001 RM mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.483, sedengkeun magnitudo mutlakna 15.6. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 406228.
Britania Raya
History
Great Britain was formed around 9000 years ago at the end of the Pleistocene ice age when sea levels rose due to isostatic depression of the crust and the melting of glaciers.
(37336) 2001 RM
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Britania Raya
History
Great Britain was first inhabited by people who crossed over the land bridge from the European mainland. Its Iron Age inhabitants are known as the Brythons, a group speaking a Celtic language, and most of it (not the northernmost part) was conquered to become the Ancient Roman province of Britannia. After the fall of the Roman Empire, the Brythons of the south and east of the island became assimilated by colonising Germanic tribes (Angles, Saxons and Jutes) who became known as the English people. Beyond Hadrian's wall, the major ethnic groups were the Scots, who may have emigrated from Ireland, and the Picts as well as other Brythonic peoples in the south-west. The south-east of Scotland was colonised by the Angles and formed, until 1018, a part of the Kingdom of Northumbria. To speakers of Germanic languages, the Brythons were called Welsh, a term that came eventually to be applied exclusively to the inhabitants of what is now Wales, but which survives also in names like Wallace. In subsequent centuries Vikings settled in several parts of the island, and The Norman Conquest introduced a French ruling élite who also became assimilated.
Since the union of 1707, the entire island has been one political unit, firstly as the Kingdom of Great Britain, later as part of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, and then as part of the present United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland. Since the formation of this unified state, the adjective British has come to refer to things associated with the United Kingdom generally, such as citizenship, and not the island of Great Britain.
As recently as 9,000 years ago, Great Britain was not an island at all. The end of the last ice age saw the southeastern part of Great Britain still connected by a strip of low marshes to the European mainland in what is now northeastern France. In Cheddar Gorge near Bristol, the remains of animals native to mainland Europe such as antelopes, brown bears, and wild horses have been found alongside a human skeleton, Cheddar Man, dated to about 7150 B.C. Thus, animals and humans must have moved between mainland Europe and Great Britain via a crossing.
Albion (Alouion in Ptolemy) is the most ancient name of Great Britain. It is sometimes used now to refer to England specifically. Occasionally, it refers to Scotland, which is called Alba in Gaelic, Albain in Irish, and Yr Alban in Welsh. Pliny the Elder in his Natural History (iv.xvi.102) applies it unequivocally to Great Britain. The name Britain may be derived from the Brythonic 'Prydyn' (Goidelic: Cruithne), a name used to describe some northern inhabitants of the island by Britons or pre-Roman Celts in the south. "It was itself named Albion, while all the islands about which we shall soon briefly speak were called the Britanniae." The name Albion was taken by medieval writers from Pliny and Ptolemy. For etymology, see below.
The term was used officially for the first time during the reign of King James VI of Scotland, I of England. Though England and Scotland each remained legally in existence as separate countries with their own parliaments, on 20 October 1604 King James proclaimed himself as 'King of Great Brittaine, France and Ireland', a title that continued to be used by many of his successors. In 1707, an Act of Union joined both parliaments. That Act used two different terms to describe the new all island nation, a 'United Kingdom' and the 'Kingdom of Great Britain'. However, the former term is regarded by many as having been a description of the union rather than its name at that stage. Most reference books therefore describe the all-island kingdom that existed between 1707 and 1800 as the "Kingdom of Great Britain".
In 1801, under a new Act of Union, this kingdom merged with the Kingdom of Ireland, over which the monarch of Great Britain had ruled. The new kingdom was from then onwards unambiguously called the United Kingdom of Great Britain and Ireland. In 1922, 26 of Ireland's 32 counties attained independence to form a separate Irish Free State. The remaining truncated kingdom has therefore since then been known as the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
Use of the term Great Britain
"Great Britain" is often used to mean the "United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland" (UK). However, Great Britain is only the largest island within the United Kingdom, which includes numerous surrounding smaller islands, as well as Northern Ireland in the island of Ireland. In the introduction to his history book The Isles, Norman Davies explains how confusion persists about what "Great Britain" and the "United Kingdom" actually denote in even some eminent educational institutions.
Terms associated with Great Britain – such as Britain or British – are generally used as short forms for the United Kingdom or its citizens respectively.
Great Britain and its abbreviations GB and GBR are used in some international codes as a synonym for the United Kingdom, largely due to potential confusion with "UA" or "UKR" for Ukraine. Examples include: Universal Postal Union, the International Olympic Committee, international sports teams, NATO, the International Organization for Standardization, and other organisations. (See also country codes, international licence plate codes, and technical standards such as the ISO 3166 geocodes GB and GBR.)
On the Internet, .uk is used as a country code top-level domain for the United Kingdom. A .gb top-level domain was also used to a limited extent in the past, but this is now effectively in abeyance because the domain name registrar will not take new registrations. The Republic of Ireland has its own separate Internet code - .ie.
Nomenclature
The name Britain is derived from the name Britannia, used by the Romans from circa 55 BC and increasingly used to describe the island which had formerly been known as insula Albionum, the "island of the Albions". The name Britannia derived from the travel writings of the ancient Greek Pytheas around 320 BC, which described various islands in the North Atlantic as far North as Thule (probably Iceland). Although Pytheas' own writings do not survive, later Greek writers described the islands as the αι Βρεττανιαι or the Brittanic Isles. The peoples of these islands of Prettanike were called the Πρεττανοι, Priteni or Pretani. These names derived from a Celtic name which is likely to have reached Pytheas from the Gauls, who may have used it as their term for the inhabitants of the islands. Priteni is the source of the Welsh language term Prydain, Britain, which has the same source as the Goidelic term Cruithne used to refer to the early Brythonic speaking inhabitants of Ireland and the north of Scotland. The latter were later called Picts or Caledonians by the Romans.
(See British Isles (terminology) for further discussion of etymology).
Great Britain may well be a translation of the French term Grande Bretagne, which is used in France to distinguish Britain from Brittany (in French: Bretagne), which had been settled in late Roman times by Romano-Celtic troops from Maximus' army and later by refugees from Roman Britain, who were then under attack by the Anglo-Saxons. Since the English court and aristocracy was largely French-speaking for about two centuries after the Norman Conquest of 1066, the French term may have naturally passed into English usage. The term "Bretayne the grete" was used by chroniclers as early as 1338, but it was not used officially until James I proclaimed himself "King of Great Britain" on 20 October 1604 to avoid the more cumbersome title "King of England and Scotland". Sources such as the New Oxford American Dictionary (NOAD) define Great Britain as "England, Wales, and Scotland considered as a unit" and Britain as "an island that consists of England, Wales, and Scotland." Thus, Britain is the name of the island, while Great Britain is the name of the geopolitical unit. NOAD advises that while Britain "is broadly synonymous with Great Britain ... the longer form is usual for the political unit." However, in the United Kingdom itself, "Britain" is usually taken to be synonymous with the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
'Minor' Britain
In Irish, Wales is referred to as An Bhreatain Bheag which means, literally, Little Britain, although a truer translation would be Britain Minor. On the other hand, the closely-related language, Scottish Gaelic, uses the term, A'Bhreatainn Bheag, to refer to Brittany.
Little Britain is also the name of a BBC radio and television sketch show, and the name of streets in the City of London and in Dorchester. The street in London was named in honour of the former embassy of the Duchy of Brittany, which was located there. -->
Kasur
Kasur nyaéta tempat saré nu digebarkeun dijieunna tina urung nu dijejelan kapuk, lemesna bolsak. Ukuran kasur disaluyukeun kana gedé leutikna tempat saré, saperti no 1 ukuranana 1,80x2 méter jeung kandelna gedé leutik rata-rata antara 10–15 cm, no 2 ukuranana 1,60x2 méter, no 3 ukuranana 1,20x2 méter, jeung no 4 ukuranana 0,8x2 méter.
Rupa-rupa Kasur
Material kasur ieu maké busa kalayan prosés kimiawi, anu dingaranan poliuretan. Kahéngkéran ieu kasur nyaéta matak hareudang jeung lamun dipaké lila bakal lépét, tapi éta ogé gumantung kana busa anu dipaké naha kualitasna alus atawa henteu. Kaonjoyana kasur busa lamun geus dipaké bentukna bakal balik ka mimitina euweuh tapakna. Harga kasur busa kira-kira Rp 200.000,00 gumantung kana ukuran jeung kualitas busana. Kapuk anu asalna tina tanggal randu. Kaén anu motipna garis anu has pikeun ngabuntel éta kasur. Saré dina kasur kapuk leuwih ngeunah jeung méré nah ku sabab hipu jeung henteu panas. Tapi kahéngkéran ieu kasur téh lamun dipaké lila mah sok jadi lépet. Kasur kapuk henteu cocog pikeun jalma anu boga alérgi kana kebul ku sabab ayana kekebul tina kapuk. Harga kasur relatip murah sakitas Rp 100.000,00. Ieu kasur maké pegas (pér) jeung lapisan busa. Mingkin loba pérna mingkin alus ogé kualitas kasurna. Ilaharna Spring bed anu aya dipasaran unggal kasur spring bed na ngawengku 140 pegas per méter persegi. Bahan anu matak hipu téh nyaéta ayana busa, lateks, atawa campuran kaduana, nepi ka aya spring bed anu maké Memory Foam. Pegas bakal nahan awak nalika urang diuk atawa saré dina éta kasur. Jaman kiwari kasur lain ngan saukur tempat paranti saré, tapi kasur jadi hiji nangtukeun kualitas jalma dina saré anu nyatana jadi pangrojong pikeun produktivitas gawéna. Salah sahiji kasur latex anu keur loba paminatna.Salain ngeunaheun kasur ieu dipercaya bisa nyingkahan baktéri, tumila jeung polusi. Kasur cai nyaéta kasur anu dijieuna tina plastik vinil. Di jero kasur dibagi jadi kompartemen-kompartemen sangkan cai henteu ngancul nalika ayana tekenan anu gedé. Kasur cai umumna leuwih beurat dibandingkeun jeung kasur pegas, kasur lateks, atawa kasur karét busa. Kasur ieu miboga kaonjoyan nyaéta mérv rasa tiis ku sabab aya kandungan cai di jero kasurna. Salain ti éta cai anu di jerona bisa dirobah jadi cai haneut maké tanaga listrik sangkan teu ngarasa katirisan. Bahan kimia ditambahkeun kana jero kasur sangkan nyingkahan alga jeung bakteri.
Sajarah Kasur
Kecap kasur asalna tina bahasa Arab anu hartina ngalungkeun jeung tempat di mana sesuatu dilemparkan atawa samak, bantal. Salila perang salib, Éropa ngadopsi métode Arab lamun keur saré anu dibantal anu dialungkeun ka handap, jeung kecap materas ahirna turun ka Inggris pertengahan ngaliwatan bahasa-bahasa Roman. Sanajan kasur bisa ditempatkeun langsung dina téras, biasana ditempatkeun di luhureun tempat paranti saré anu jauh tina taneuh. Dasar tempat saré bisa jadi solid saperti Platform Bed, atawa élastis saperti kotak pér anu dilapisi atawa dipan anu panjang. Dasar tempat paranti saré anu fleksibel bisa manjangan umur kasur. Sacara historis, eusi kasur geus diisian ku mangrupa bahan alami, saperti jarami, bulu jeung buuk kuda. Kasur modérn biasana diisian pér ditengahna atawa bahan latex, visco-elastic, atawa busa polyurethane. Kasur ogé bisa diisian ku hawa atawa cai, jeung serat alami, saperti di futon. Dina taun 1901 nyieun kasur di Inggris VI-Spring mimiti dipikawanoh kasur anu maké pér anu dibungkus sacara individual (Pocket Spring).
Carita rahayat
Carita rahayat, disebut ogé folklor mangrupa salah sahiji wangun tradisi lisan anu sumebar di tatar Sunda. Kabéhdieunakeun carita rahayat téh geus mindah rupa jadi wangun tradisi tulis. Carita-carita rahayat di Tatar Sunda réa pisan contona, saperti Si Kabayan, Sangkuriang, jsté. Nu jadi ciri utama tina carita rahayat nyaéta pangarang carita teu bisa kapaluruh ngaranna. Carita rahayat di Sunda euyeub pisan ku ajén-ajén mitologi nu nyampak. Sabangsaning mahluk lelembut ogé jadi warna nu has dina carita rahayat di Tatar Sunda.
2011 SL189
Ari 2011 SL189 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.566, sedengkeun magnitudo mutlakna 24.9. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 208025.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
2016 AC9
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
(405212) 2003 QC10
Ari 2003 QC10 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.731, sedengkeun magnitudo mutlakna 18.1. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�342168.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Cihaurbeuti, Ciamis
Wates Wilayah
sebelah utara gunung sawal sebelah selatan kab tasik malaya sebelah timur kec sindangkasih sebelah barat kec panumbangan
Geografis
letak géografis terdiri dari pegunungan yang berbukit dapesawahan
Administratif
kacamatan yang dipimpin camat sebagi pembatu bupati dan terdi dari 11,désa yang di pimpin oleh kepala désa sebagai kepala wilayah dan dibantu oleh stap désa yang terdiri sekdes, kasi, kaur dan usur wilayah / kepala dusun sebagai pembatu kepala désa
Létah
Létah nyaéta alat indera anu miboga fungsi pikeun ngarasakeun rangsangan tina barang-barang anu asup kana baham urang. Létah bisa ngarespon sagala rupa rasa kayaning amis, pait, haseum, jeung asin. Urang bisa ngarasakeun kadaharan atawa inuman alatan ayana létah. Bagéan létah anu hareup fungsina pikeun ngarasakeun rasa asin, bagéan anu palebah sisi pikeun rasa haseum, bagéan sisi hareup boga fungsi pikeun ngarasakeun rasa amis sarta bagian létah anu tukang pikeun rasa pait.
Létah miboga reseptor husus anu patali jeung rangsangan kimia. Létah mangrupa organ anu disusun ku otot-otot. Bagéan létah nu luhur dilapis ku épitelium anu loba ngandung kelenjar lendir, sarta reseptor pengecap mangrupa sirung pengecap. Sirung pengecap diwangun tina sajumplukan sél sénsori anu miboga jendulan kawas buuk. Bagéan luhur létah pinuh ku jendulan (papila). Aya tilu rupa jendulan, nyaéta wangun benang, wangun rata anu dikuliling ku garis-garis, sarta wangun suung. Sirung pengecap aya dina garis-garis papila nu wangunna rata, di palebah sisi papila wangunna siga suung, sarta di bagéan luhur papila wangunna siga benang.
2004 LB1
Ari 2004 LB1 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.246, sedengkeun magnitudo mutlakna 23.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO66384.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
SMKS Adi Sanggoro
SMKS Adi Sanggoro nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Bogor. Alamat lengkepna di Sengked No. 1 Kampus IPB, Kalurahan/Désa Babakan Kacamatan Dramaga, Kabupatén Bogor, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20231368.
2014 DG10
Ari 2014 DG10 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.576, sedengkeun magnitudo mutlakna 23.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�286755.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Kertaraharja, Sobang, Pandéglang
Kertaraharja nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Sobang, Pandéglang, Propinsi Banten, Indonésia.
2008 FN6
Ari 2008 FN6 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.358, sedengkeun magnitudo mutlakna 21.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 206156.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Tari Moriringgo
Tari Moriringgo nyaéta salah sahiji seni tari tradisional anu asalna ti Sulawesi Kidul.
2008 YH30
Ari 2008 YH30 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.473, sedengkeun magnitudo mutlakna 26.8. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�151125.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜᮥᮜᮦᮁ
ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜᮥᮜᮦᮁ ᮙᮨᮓᮁᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ-ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮏᮩᮀ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮙᮦᮒᮘᮧᮜᮤᮞ᮪ᮙᮨᮅ ᮔᮥ ᮜᮥᮙᮀᮞᮥᮀ ᮓᮤ ᮏᮨᮛᮧ ᮞᮦᮜ᮪ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮍᮠᮞᮤᮜ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮘᮤᮇᮊᮤᮙᮤᮃᮝᮤ ᮒᮤᮔ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪-ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮞᮥᮜᮥᮂ ᮞᮁᮒ ᮍᮜᮩᮕᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮢᮧᮓᮥᮊ᮪ ᮛᮥᮔ᮪ᮒᮂᮔ. ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮃᮔᮥ ᮃᮅᮘ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮑᮆᮒ ᮛᮦᮃᮊ᮪ᮞᮤ ᮊᮒᮘᮧᮜᮤᮊ᮪ ᮓᮤᮔ ᮙᮦᮒᮘᮧᮜᮤᮞ᮪ᮙᮩ.
ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮞᮥᮜᮥᮂ ᮔᮥ ᮘᮤᮃᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮞᮦᮜ᮪ ᮓᮤ ᮃᮔ᮪ᮒᮛᮔ ᮌᮣᮥᮊᮧᮞ, ᮃᮞᮙ᮪ ᮃᮙᮤᮔᮧ, ᮏᮩᮀ ᮃᮞᮙ᮪ ᮜᮨᮙᮊ᮪, ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮃᮌᮦᮔ᮪ ᮕᮍᮧᮊ᮪ᮞᮤᮓᮞᮤᮔ (ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪) ᮑᮆᮒ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪ (O2). ᮒᮕᮤ, ᮃᮚ ᮇᮌᮦ ᮇᮁᮌᮔᮤᮞ᮪ᮙᮩ ᮃᮔᮥ ᮘᮤᮞ ᮍᮏᮜᮔ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮍᮌᮥᮔᮊᮩᮔ᮪ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮇᮁᮌᮔᮤᮊ᮪ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪ ᮜᮤᮃᮔ᮪ ᮒᮤ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪. ᮇᮁᮌᮔᮤᮞ᮪ᮙᮩ ᮃᮔᮥ ᮍᮌᮥᮔᮊᮩᮔ᮪ ᮇᮊ᮪ᮞᮤᮌᮦᮔ᮪ ᮙᮤᮔᮀᮊ ᮕᮔᮓᮂ ᮆᮜᮦᮊ᮪ᮒᮢᮧᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮓᮤᮞᮨᮘᮥᮒ᮪ᮔ ᮃᮆᮛᮧᮘ᮪, ᮞᮨᮓᮨᮀᮊᮩᮔ᮪ ᮔᮥ ᮒᮩ ᮊᮤᮒᮥ ᮓᮤᮞᮨᮘᮥᮒ᮪ ᮃᮔᮆᮛᮧᮘ᮪.
ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮃᮔᮥ ᮓᮤᮜᮩᮕᮞ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮓᮤᮔ ᮛᮦᮞ᮪ᮕᮤᮛᮞᮤ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮑᮤᮔ᮪ᮒᮦᮞᮤᮞ᮪ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮃᮔᮥ ᮔᮙ᮪ᮕᮥᮀ ᮄᮉ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ. ᮞᮜᮂ ᮞᮠᮤᮏᮤᮔ ᮑᮆᮒ ᮃᮓᮦᮔᮧᮞᮤᮔ᮪ ᮒᮢᮤᮖᮧᮞ᮪ᮖᮒ᮪ (ATP) ᮔᮥ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮊᮤᮙᮤᮃ ᮞᮤᮙ᮪ᮕᮨᮔᮔᮔ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮛᮥᮕ-ᮛᮥᮕ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮔᮥ ᮙᮨᮛᮣᮥᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ, ᮊᮚᮔᮤᮀ ᮘᮤᮇᮞᮤᮔ᮪ᮒᮦᮞᮤᮞ᮪ ᮏᮩᮀ ᮜᮧᮊᮧᮙᮧᮞᮤ ᮃᮒᮝ ᮒᮢᮔ᮪ᮞ᮪ᮕᮧᮁᮒᮞᮤ ᮙᮧᮜᮨᮊᮥᮜ᮪ ᮙᮩᮔ᮪ᮒᮞ᮪ ᮙᮦᮙ᮪ᮘᮢᮔ᮪ ᮞᮦᮜ᮪. ᮊᮥ ᮞᮘᮘ᮪ ᮃᮚ ᮓᮤ ᮙᮔ-ᮙᮔ, ᮃᮒ᮪ᮕ᮪ ᮊᮒᮨᮜᮂ ᮙᮤᮔᮀᮊ "ᮕᮔᮥᮊᮩᮁ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮅᮔᮤᮗᮨᮁᮞᮜ᮪", ᮏᮥᮙᮣᮂᮔ ᮓᮤᮔ ᮠᮤᮏᮤ ᮞᮦᮜ᮪ ᮔᮥᮔ᮪ᮏᮥᮊ᮪ᮊᮩᮔ᮪ ᮃᮚᮔ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ ᮃᮔᮥ ᮘᮤᮞ ᮓᮤᮕᮊᮦ ᮕᮤᮊᮩᮔ᮪ ᮕᮢᮧᮞᮦᮞ᮪ ᮃᮔᮥ ᮙᮨᮛᮣᮥᮊᮩᮔ᮪ ᮆᮔᮦᮁᮌᮤ.
SMK Nusa Bangsa
SMK Nusa Bangsa nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Cianjur. Alamat lengkepna di Jln. Puncak Dua Perkebunan téh Ciseureuh, Kalurahan/Désa Batulawang Kacamatan Cipanas, Kabupatén Cianjur, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69895908.
Bukit Raya, Marga Sekampung, Lampung Wétan
Bukit Raya nyaéta salah sahiji Désa di kacamatan Marga Sekampung, Kabupatén Lampung Wétan, Propinsi Sumatra Kalér, Indonésia.
Bukit Raya, Marga Sekampung, Lampung Timur
Carita Iwan Eusleum jeung dulur-dulurna digoda iblis
Carita Iwan Eusleum jeung dulur-dulurna digoda iblis (éjahan heubeul: Tjarita Iwan Eusleum djeung doeloer-doeloerna digoda iblis) nyaéta buku Sunda nu ditulis ku basa Sunda karya L. Tolstoi. Ieu buku munggaran medal taun 1921 dina wangun citak ku penerbit di Weltevreden.
Museum Nasional Indonésia
Muséum Nasional Républik Indonésia atawa Muséum Gajah, mangrupa hiji museum anu lokasina di Jakarta Pusat persisna di Jalan Merdéka Barat 12. Muséum ieu mangrupa muséum mimiti jeung panggedéna di Asia Tenggara.
Sajarah Museum Nasional
Cikal bakalna ieu museum  ngadeg taun 1778, pasna tanggal 24 April, bareng jeung ngadegna Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen. J.C.M. Radermacher, kokojo pagempungan, nyumbang hiji gedong  anu tempatna di Jalan Kalibesar  kalayan  koléksi buku jeung barang-barang budaya.
Dina mangsa  pamaréntahan Inggris (1811-1816),  Sir Thomas Stamford Raffles anu ogé mangrupa diréktur di Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen maréntahkeun ngawangun geduog anyar  di Jalan Majapahit No. 3.
2001 JW1
Ari 2001 JW1 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.069, sedengkeun magnitudo mutlakna 20.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 322107.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Museum Nasional Indonésia
Sajarah Museum Nasional
Muséum Nasional kawentar kasebut Muséum Gajah karana meunang hadiah patung gajah bahan parunggu ti Raja Chulalongkorn  Thailand   taun 1871  anu tuluy dipasang di hareupeun muséum. Sanajan kitu, mimiti  28 Mei 1979, ngaran resmi lembaga ieu Muséum Nasional Républik Indonésia.
2017 AM13
Ari 2017 AM13 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.436, sedengkeun magnitudo mutlakna 25.0. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�394984.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
SMKS Bina Ikhwani
SMKS Bina Ikhwani nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Bogor. Alamat lengkepna di Jl Cibeureum Petir, Kalurahan/Désa Neglasari Kacamatan Dramaga, Kabupatén Bogor, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69756305.
2011 SK189
Ari 2011 SK189 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.365, sedengkeun magnitudo mutlakna 23.8. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 211799.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Gizi
Gizi nyaéta asal kecap tina basa Arab “Al Gizzai” anu hartina kadaharan jeung mangpaatna pikeun kaséhatan. Al Gizzai ogé bisa dihartikeun salaku saripati kadaharan anu loba mangpaatna pikeun kaséhatan. Di Indonésia istilah “gizi” atawa “élmu gizi” dipikawanoh taun 1952-1955 minangka tarjamahan tina basa Inggris nyaéta nutrition. Numutkeun WHO élmu gizi minangka élmu anu ngabahas pasualan prosés dina organsime hirup. Éta prosés ngawengku cara ngolah zat padet jeung cair tina kadaharan (prosés pencernaan, transport, jeung éksrési) anu diperlukeun pikeun kahirupan, pikeun tumuwuh, pikeun organ awak tur ngahasilkeun énérgi. Gizi ogé mangrupa prosés organisme anu ngagunakeun kadaharan anu dikonsumsi sacara normal ngaliwatan prosés pencernaan, absorpsi, transportasi, penyimpanan,  metabolisme, jeung ngaluarkeun zat-zat anu teu digunakeun pikeun lumangsungna kahirupan, tumuwuh, jeung pungsi normal tina organ-organ, sarta ngahasilkeun énérgi.
Kelompok Zat Gizi
Unggal jalma ngabutuhkeun lima kelompok zat gizi, nyaéta karbohidrat, protein, lemak, vitamin, jeung minera l dina jumlah anu cukup, teu leuwih jeung teu kurang.
Karbohidrat
Karbohidrat mangrupa énérgi utama tur penting keur awak. Zat gizi kakandung dina kadaharan anu diwangun tina unsur Carbon (C), Hidrogén (H), jeung Oksigén (O). Dina jero awak karbohidrat bakal ngahiji jeung sababaraha asam amino ogé glisérol lemak. Sumber-sumber karbohidrat di antarana béas, jagong, gandum, jrrd. Dumasar molekulna karbohidrat dibagi jadi tilu, nyaéta monosakarida, oligosakarida, jeung polisakarida. Fungsi karbohidrat di antarana nyaéta sumber énérgi, nu ngalindungi protein, pencegah kaciptana ketosis jeung pemecah protéin anu kaleuleuwihi, ngadétoksifikasi zat anu ngabahayakeun, jeung ngabantu prosés senyawa-senyawa nu séjén.
Mineral
Mineral nyaéta zat gizi anu diperlukeun ku manusa, mibanda komposisi unsur murni kalayan rupa-rupa bentuk. Pungsina pikeun ngajaga kaséhatan otot, ngahasilkeun énzim, ngatur tekanan osmotic, nyiptakeun antibody, jrrd. Conto mineral nyaéta kalsium, phospor, zat besi, iodium, jeung cai.
Fungsi Zat Gizi
Zat gizi miboga fpungsi anu spésifik. Unggal zat gizi pungsina téh rupa-rupa. Di antarana :
Epidemiologi Gizi
Epidémiologi gizi mangrupa élmu anu ngabahas sual sebaran jeung déterminan masalah gizi jeung panyakit anu aya patalina jeung masalah gizi, sarta larapanna dina kawijakan jeung program pangan ogé gizi pikeun ngahontal kasehatan masarakat anu leuwih hade.
Tujuan Epidemiologi Gizi
Tujuan utama tina panalungtikan épidemiologi gizi nyaéta pikeun nyadiakeun fakta ilmiah anu paling hadé pikeun ngadukung pamahaman peran énérgi dina panyakit atawa nyegah panyakit. Sacara klasik, épidemiologi mibanda tilu tujuan :
Kamekaran Epidemiologi Gizi
Mimitina épidemiologi gizi ngan museur kana patalina antara kakurangan zat gizi jeung timbulna panyakit. Misalna anémia zat besi, panyakit anu dibalukarkeun tina kurangna zat gizi besi. Sajalan jeung kamekaran téknologi jeung ngaronjatna kasejahteraan manusa anu ahirna ngarobah gaya hirup, fokus epidemiologi ogé jadi robah. Asalna tina panyakit balukar defisiensi gizi jadi ka panyakit balukar kaleuwihan gizi anu umumna kronis. Conto-conto panyakit kronis anu patali jeung gizi nyaéta panyakit jantung coroner, diabetes mellitus, hiperténsi, jeung hiperkolesterolemia.
(404108) 2012 SF51
Ari 2012 SF51 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.688, sedengkeun magnitudo mutlakna 15.3. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�397499.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
SMK Suffah Al Hafiiz
SMK Suffah Al Hafiiz nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Cianjur. Alamat lengkepna di Kp. Ciketug Ds. Sindangjaya, Kalurahan/Désa Sindangjaya Kacamatan Cipanas, Kabupatén Cianjur, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 69956533.
Ceplok endog
Ceplok endog atawa endog ceplok nyaéta deungeun sangu nu ilaharna tina endog hayam anu dikaluarkeun tina cangkangna tuluy digoréng dina minyak goréng panas tanpa rajét kokonéngna. Geus guyub ampir di sakuliah dunya nu ngaranna ceplok endog didahar pikeun mumuluk isuk, ngan teu matak nanaon mun ceplok endog ogé didahar di waktu-waktu séjénna. Ieu endog ceplok nyaéta salah sahiji cara pikeun ngolahkeun endog ku cara nu kawilang panggampangna, cara ngolahkeun endog nu séjén anu geus teu bireuk deui nyaéta aya dadar endog.
Bojénwétan, Sobang, Pandéglang
Bojenwétan nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Sobang, Pandéglang, Propinsi Banten, Indonésia.
2008 FJ
Ari 2008 FJ mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.561, sedengkeun magnitudo mutlakna 24.8. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 138167.
2015 UK
Ari 2015 UK mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.319, sedengkeun magnitudo mutlakna 26.4. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�350792.
2008 FJ
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
2015 UK
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
(495331) 2014 KF91
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Ki Santri Nu Gagal
Ki Santri Nu Gagal (éjahan heubeul: Ki Santri Nu Gagal) nyaéta buku Sunda nu ditulis ku basa Sunda karya Natawiria. Ieu buku munggaran medal taun 1921 dina wangun citak ku penerbit CVVL di Jakarta.
Rambang Jaya, Blambangan Umpu, Way Kanan
Rambang Jaya nyaéta salah sahiji Désa di kacamatan Blambangan Umpu, Kabupatén Way Kanan, Propinsi Sumatra Kalér, Indonésia.
Uut Permatasari
Uut Permatasari nyaéta saurang panyanyi dangdut Indonésia.
(36183) 1999 TX16
Ari 1999 TX16 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.333, sedengkeun magnitudo mutlakna 16.2. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 385045.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
SMKS Futuuhiyah
SMKS Futuuhiyah nyaéta Sakola Menengah Kajuruan Swasta anu aya di Kabupatén Cianjur. Alamat lengkepna di Jl. Cilengsar No.10, Kalurahan/Désa Cipanas Kacamatan Cipanas, Kabupatén Cianjur, Jawa Kulon kalawan nomor NPSN 20252872.
(503293) 2016 AA9
Ari 2016 AA9 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Amor, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.243, sedengkeun magnitudo mutlakna 19.1. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO 386960.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
2011 UC190
Ari 2011 UC190 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.553, sedengkeun magnitudo mutlakna 26.1. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�210288.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Agama Sunda Wiwitan
Agama Sunda Wiwitan nyaéta agama nu dipercaya ku masarakat Kanékés atawa Baduy. Ageman ieu biasa disebut ogé agama Jatisunda dina Carita Parahyangan. Asal kecapna tina wiwitan, anu mibanda harti mimiti, asal, poko. Aci-acining ajaran agamana mah teu pati réa nu apal, jeung tacan aya panalungtikanana. Ieu hal téh dibalukarkeun ku ayana sikep nu nutup diri ti nu muhitna.
Seuhseuhanana mah kakawasaan nu pangluhungna téh aya di Sang Hyang Keresa (Nu Maha Kawasa) anu biasa disebut ogé Batara Tunggal (Nu Maha Tunggal), Batara Jagat (Nu Ngawasa Jagat), jeung Batara seda Niskala (Nu Goib).
2004 LV
Ari 2004 LV mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.626, sedengkeun magnitudo mutlakna 24.1. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO66384.
Agama Sunda Wiwitan
Dunya dina sawangan agama Sunda Wiwitan dibagi tilu, nyaéta Buana Nyungcung (Dunya Luhur), Buana Panca Tengah (padumukan manusa), jeung Buana Larang (naraka). Agama Sunda Wiwitan masih diagem nepi ka kiwari ku sawareh urang Sunda di sababaraha daérah, saperti di Kuningan, Lebak Banten, Sukabumi, jeung Kampung Naga, nu dianggap masih sékésélér deukeut urang Sunda.
2004 LV
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
2014 DD10
Ari 2014 DD10 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.882, sedengkeun magnitudo mutlakna 18.8. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�294917.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
2017 AL13
Ari 2017 AL13 mangrupa hiji astéroid. Ieu asteroid téh bagéan tina astéroid Apollo, anu nganjrek deukeut jeung marcapada. Ékséntrisitas orbit ieu astéroid kacatet gedéna 0.369, sedengkeun magnitudo mutlakna 25.5. Ari nu jadi référénsina mah nyaéta MPO�394984.
Bebentukan
Kawas sakumna astéroid, ieu astéroid kabentuk tina nébula panonpoé primordial minangka beubeulahan planétisimal, objék di nébula marcapada ngora nu teu cukup badag pikeun robah jadi planét.
Pasirloa, Sindangresmi, Pandéglang
Pasirloa nyaéta salasahiji désa di Kacamatan Sindangresmi, Pandéglang, Propinsi Banten, Indonésia.
Kaldéra
Sajarah
Ngaran kaldéra mimiti dipaké keur hiji liang anu kacida gedéna di kapuloan Kanari anu diaméterna kurang leuwih 5 km sarta dikurilingan ku cadas-cadas anu jangkungna 900 méter. Dina taun 1815, hiji ahli géologi Jérman Leopold van Bunch ngadatangan kaldéra Las Cañadas ti Teide di Tenerife, jeung kaldéra de Taburiente di La Palma, duanana aya di Kapuloan Canaria. Waktu catetanana dipublikasikeun, manéhna ngawanohkeun istilah caldera kana kosakecap géologi.
Prosés Kawangunna
Letusan dahsyat ngahasilkeun liang jeung ngaluarkeun lebu vulkanik anu kacida jangkungna, kalawan dibarengan ku material piroklastik (pyroclastic flows). Lantaran makin loba magma anu maksa ka luhur, bakal makin loba retakan batuan di sabudeureun puncak nepi ka nyababkeun runtuhna batuan panahan. Ledakan kaldéra (explosive calderas) kawangun waktu magma dina jumlah anu kacida lobana tur ngandung loba silika jeung gas, maju ka luhur. Magma anu ngandung silika nu loba pisan miboga viskositas anu kacida gedéna anu ngamungkinkeun maranéhna nahan gelembung gas di handapeun tekenan anu kacida gedéna.
Waktu magma naék ka luhur, aya pangurangan tekenan nepi ka ngabalukarkeun panyebaran gas anu lega. Gas anu kacida lobana bakal ngabalukarkeun ledakan gedé anu mawa magma jeung batuan sabudeureunana dina volume anu kacida gedéna. Ledakan gedé hiji gunung api biasa disebut minangka supervulkan (supervolcano).
Sedengkeun numutkeun sababaraha ahli lain saperti Escher, manéhna nétélakeun yén henteu mungkin nepi ka aya kakosongan dina jero sumber magma, tapi lantaran letusan Perret pipa kawah jadi lega anu nyababkeun morosotna dingding kawah jeung ngahasilkeun kaldéra. Sacara leuwih rinci prosés kawangunna kaldéra bisa dibagi jadi dua cara nyaéta kawangunna kaldéra lantaran érupsi gedé (érupsi éksplusif) jeung kawangunna kaldéra lantaran érupsi leutik (érupsi éfusif).
Kawangunna Kaldéra Lantaran Érupsi Gedé
Kawangunna kaldéra lantaran érupsi gedé miboga dua skénario nyaéta: Waktu Kaldéra Yellowstone meletus kurang leuwih 640.000 taun ka tukang anu ngaleupaskeun material kurang leuwih 1.000 km³ (luyu jeung ukuran dense rock equivalent (DRE), anu nutup sabagéan gedé Amérika Utara nepi ka 2 méter ku lebu jeung material vulkanik. Minangka babandingan waktu Gunung St. Helens bitu dina taun 1980 anu ngaleupaskeun kurang leuwih 1,2 km³ (DRE). Dampak ékologis tina bituna kaldéra bisa ditingali tina catetan bituna Dano Toba di Indonésia.
Pangwangunan kaldéra lantaran letusan anu dipikanyaho, hususna kaldéra La Garita di Pagunungan San Juan Colorado, di mana 5.000 km³ Fish Canyon Tuff kaalungkeun dina hiji letusan hébat kurang leuwih 27,8 juta taun ka tukang. Dina sababaraha titik dina skala waktu géologis, aya kaldéra riolitik dina kelompok anu béda. Sésa-sésa éta kelompok bisa kapanggih di tempat-tempat pagunungan San Juan Colorado (bitu dina periode tersier) atawa Saint Francois Mountain Range (bitu salila Proterozoikum).
Kawangunna Kaldéra Lantaran Érupsi Leutik
Béda jeung magma gunung api anu ngandung loba silika, sababaraha gunung api miboga sipat anu basal. Hartina éta magma henteu miboga kandungan silika nu loba nepi ka gampang ngalir jeung henteu miboga tekenan anu gedé. Aliran magma anu tuluy tumuluy jeung cukup lancar nyababkeun ayana kakosongan di jero taneuh. Sarua jeung kajadian letusan, kakosongan ieu nyababkeun taneuh urug.
Kawangunna kaldéra lantaran érupsi leutik kajadian sacara lalaunan jeung tanpa letusan. Hal ieu biasana disababkeun ku lantaran salian ti puncak kepundan, ékstruksi magma ogé aya ngaliwatan liang di léréng gunung. Lantaran ayana liang-liang alternatif magma ngabalukarkeun awak gunung henteu kuat jeung henteu mampu ngajaga kasaimbangan nepi ka gaya gravitasi bakal nyababkeun awak gunung ambles keur ngeusian rongga kosong anu aya di handapeunana. Daérah anu ambles éta anu tuluy jadi kaldéra. Gedé leutikna kaldéra anu kawangun biasana gumantung kana ukuran awak gunung anu ngalaman urug. Prosés kawangunna kaldéra ku ieu cara nyababkeun lini jeung lééhan lava anu kacida gedéna. Ieu prosés dipikawanoh ku sebutan kaldéra susutan lantaran prosésna lumangsung bertahap jeung henteu saékstrim pangwangunan kaldéra alatan letusan. Conto kaldéra susutan nyaéta Kaldéra Kilauea, Kaldéra Taburiente, jeung Kaldéra La Palma di pulo Canaria. Dina prosés ieu, kaldéra mangrupa hasil runtuhna permukaan akibat magma anu ngalir kaluar jeung ieu kaldéra henteu kaasup kana kawah vulkanik. Kaldéra Kilauea miboga kawah jero anu dipikawanoh minangka Halema‘uma‘u, anu umumna dieusi ku dano lava. Kaldera Taburiente jeung Caldereta, duanana aya di pulo La Palma (Kapuloan Canaria), mangrupa kaldéra anu kosong lantaran aliran walungan lava kurang leuwih 500.000 taun ka tukang. Conto lainna nyaéta kaldéra pulo Fernandina runtuh dina taun 1968 basa sabagéan tina dasar kaldéra turun 350 méter.
Prosés kawangunna kaldéra dina gunung api nyababkeun parobahan anu signifikan kana wangun morfologi atawa topografi tina gunung api éta sorangan. Morfologi jeung topografi anyar kadang-kadang nyababkeun pamandangan peuting anu éndah jeung unik. Kaldéra gunung api bisa dieusian ku zat padet saperti keusik atawa zat cair.
Kaldera di Indonesia
Aya sababaraha gunung api di Indonésia anu miboga kaldéra diantarana: Salian ti éta gunung, kaldéra anu kasohor nyaéta Kaldéra Toba jeung Kaldéra Diéng. Salah sahiji anu kasohor pisan nyaéta kaldéra toba. Ieu kaldéra miboga panjang kurang leuwih 100 kilométer jeung lébarna 35 kilométer. Kawangun tina hasil ledakan anu kacida gedéna jeung mindeng disebut minangka "Toba Supervolcano". Érupsi Toba mangrupa érupsi panggedéna anu aya di Bumi, kajadian kurang leuwih 74 rébu taun nu geus kaliwat. Éta kawah vulkanik kiwari jadi objék wisata anu kasohor nyaéta Dano Toba.
Toba Supervolcano
Gunung Toba mangrupa super volcano atawa gunung aktif dina kategori anu kacida gedéna. Terahir bitu kurang leuwih 74.000 taun nu ka tukang, anu kiwari ngan saukur jadi hiji dano nyaéta Dano Toba, Sumatera Kalér, Indonésia nu mangrupa urut kaldéra panggedéna di dunya.
Letusan anu dipikawanoh ku sebutan Youngest Toba Tuff (YTT) mangrupa letusan anu panggedéna nu ngawangun dano (kaldéra) siga kiwari. Ngaleupaskeun saeutikna 2.800 km kubik magma ka udara, letusan YTT jadi anu pangbadagna di Bumi dina dua juta taun terahir. Akibat letusan Toba henteu ngan saukur luncuran méga panas jeung lebu anu bahaya. Mamala panggedéna dina skala global tina letusan Toba nyaéta parobahan iklim.
Bukti Ilmiah
Dina taun 1939, géolog Belanda Van Bemmelen ngalaporkeun yén Dano Toba anu panjangna 100 km jeung lébarna 30 km dikurilingan ku batu apung titinggal tina bituna gunung. Lantaran éta, Van Bemmelen nyindekkeun yén Toba mangrupa hiji gunung api. Kadieunakeun, sababaraha panalungtik lain manggihan lebu rhyolit anu saumur jeung batuan Toba di Malaysia, nepi ka 3.000 km ka beulah kalér tepi ka India Tengah.
Sababaraha ahli kalautan ogé ngalaporkeun geus manggihan tapak-tapak batuan Toba di Samudra Hindia jeung Teluk Bengal. Para panalungtik awal, Van Bemmelen ogé Aldiss & Ghazali (1984) ngira-ngira yén Toba kacipta ngaliwatan hiji letusan anu kacida gedéna. Tapi panalungtik lain saperti Vestappen (1961), Yokoyama jeung Hehanusa (1981), jeung Nishimura (1984), boga pamadegan yén éta kaldéra kacipta ngaliwatan sababaraha kali bitu. Panalungtik anu leuwih anyar, Knight saparakanca (1986) jeung Chesner jeung Rose (1991) méré pamadegan anu leuwih rinci nyaéta kaldéra Toba kacipta ngaliwatan tilu letusan raksasa.
Panalungtikan ngeunaan Toba nepi ka ayeuna masih kénéh dikeureuyeuh. Salah sahiji panalungtik Toba entragan panganyarna nyaéta Fauzi ti Indonésia, séismolog di Badan Météorologi jeung Géofisika. Sarjana Fisika ti Universitas Indonésia lulusan 1985 ieu meunang gelar PhD ti Renssealer Polytechnic Institute, New York, dina taun 1998 keur panalungtikanana ngeunaan Toba.
Aya di Tilu Lémpéng Téktonik
Posisi Gunung Toba (ayeuna: Dano Toba) di Indonésia kaasup kana daérah nu rawan mamala. Ieu hal patali jeung posisi Indonésia anu aya di tengah-tengah tempat panggihna tilu lémpéng téktonik nyaéta Aurasia, Indo-Australia, jeung Lémpéng Pasifik. Kurang leuwih 80% ti wilayah Indonésia aya di lémpéng Aurasia anu ngawengku Sumatera, Jawa, Kalimantan, Sulawesi, jeung Banda.
Gunung hasil subduksi salah sahijina Gunung Toba. Sanajan ayeuna wangunna geus henteu mangrupa gunung, sésa-sésa bituna masih katingali tepi ka ayeuna. Bagéan anu kaalungkeun akibat bituna éta gunung nepi ka 100 km x 30 km pasagi. Daérah anu nyésa tuluy ngawangun kaldéra. Di tengah-tengahna tuluy bijil pulo Samosir.
Bituna Gunung Toba
Saméméhna Gunung Toba kungsi bitu tilu kali nyaéta: Ieu gunung kaasup kana Supervolcano lantaran Gunung Toba miboga kantong magma anu gedé lamun bitu kaldéra anu dihasilkeunana bakal gedé pisan. Volcano kaldérana ratusan méter sedengkeun supervolcano bisa puluhan kilométer. Anu matak ngirut nyaéta ayana anomali gravitasi di Toba. Numutkeun hukum gravitasi, antara hiji tempat jeung tempat lainna bakal miboga gaya tarik bumi anu sarua lamun miboga massa, ketinggian, jeung karélatifan anu sarua. Lamun aya matéri lain nu aya di dinya kalawan massa anu béda, bakal ngabalukarkeun gaya tarik anu béda. Lamun hiji gunung bitu bakal loba matéri anu kaluar, hartina masa jeung gaya tarikna bakal ngurangan. Tuluy bakal aya up-lifting (pangangkatan). Hal ieu anu nyababkeun ayana Pulo Samosir. Magma anu aya di handap tuluy maksa ka luhur, lalaunan lantaran geus teu boga daya keur bitu. Ieu gerakan nyaluyukeun jeung normalna gravitasi. Hal ieu kajadian dina jangka waktu rcbuan taun. Ngan Samosir anu kaangkat lantara daérah éta anu panghampangna. Sedengkeun daérah lain mangrupa dingding kaldéra.
Gunung Tambora
Gunung Tambora lokasina aya di Pulo Sumbawa, Nusa Tenggara Barat, pernahna dina 8°25' LS dan 118° BT. Ieu gunung kaasup kana gunung api aktif kalawan jangkungna 2.850 meter.
Bituna Tambora
Dina tanggal 10 April 1815, Gunung Tambora bitu ngaluarkeun magma nepi ka 100 km³, ngaleupaskeun 400 km³ lebu ka angkasa nepi ka 44 km tina permukaan taneuh. Dina taun 1816, akibat bituna ieu gunung nyababkeun suhu bumi turun pisan nepi ka ayana pendinginan global. Taun ieu dipikawanoh minangka "Taun tanpa usum panas". Parobahan cuaca anu drastis nyababkeun kasebarna wabah panyakit jeung kalaparan akibat gagal panén di sakabéh dunya Bituna Gunung Tambora paling henteu dayana opat kali tikeleun bituna Gunung Krakatau dina taun 1883
Waktu ieu gunung bitu, sababaraha urang Belanda anu aya di Surabaya nyatet dina buku poéanana yén maranéhna ngaku ngadéngé sora bituna éta gunung Ogé sababaraha jalma anu aya di Australia bagéan Barat Laut Maranéhna nyangka yén éta sora téh nga ukur sora guludug lantaran bijil méga mendung anu nyababkeun poékna panonpoé. Tapi nu ku maranéhanana diyakini méga téh saenyana mah haseup jeung lebu vulkanis Anu turun ka bumi lain cai, tapi lebu jeung keusik laleutik.