cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jambé
Gabaran
Buah jambé buleud endog tibalik nu manjang, beureum jingga, panjangna 3,5 – 7 cm, kalawan dinding buah anu ngandung tapas (serabut). Sikina 1 sarta bentukna jiga endog, sarta mibanda gambaran kawas kecrik.
Di pulo Jawa, jembé tumuwuh nepi ka jangkungna 1.400 m luhur beungeut laut lbl.
Budaya
Jambé geus kacida lilana jadi bagian kahirupan sapopoé masarakat Indonésia. Réliéf dina Candi Borobudur sarta Candi Sukuh, duanana béda waktu kira-kira dalapan abad, mintonkeun tangkal jambé sacara écés.
Padagangan
Siki jambé anu didagangkeun utamana nyaéta anu geus digaringkeun, dina kaayaan gembleng (buleud) atawa dibeulah. Di nagara-nagara importir kasebut siki jambé dikokolakeun jadi sarupaning peremén.
Pamangpaatan
Siki jambé ngandung alkaloida, contona kawas arekaina (arecaine) jeung arekolina (arecoline), anu saeutikna boga sipat racun sarta adiktif, bisa ngarangsang uteuk. Sasadiaan simplisia siki jambé di apoték ilahar dipaké pikeun ngubaran kasakit cacingan, utamana pikeun nungkulan cacing pita. Samentara éta, sawatara rupa jambé sikina ngabalukarkeun rasa lieur lamun digayem. Zat séjén anu dikandung ku ieu buah ti antarana arecaidine, arecolidine, guracine (guacine), guvacoline sarta sawatara unsur séjénna.
Budaya
Kecap (Basa Sunda) jambé ogé dipaké ngaran wewengkon di Sukabumi, Tangerang, Subang, sarta Indramayu.
Pamangpaatan
Sacara tradisional, siki jambé dipaké dina ramuan pikeun ngubaran kasakit diséntri, diaré getih, sarta kudisan. Siki ieu ogé dimangpaatkeun minangka panghasil zat pawarna beureum sarta bahan panyamak.
Tankal jambé mindeng dijualbeulikeun, utamana di dayeuh-dayeuh badag di pulo Jawa dina nyanghareupan paraya kamerdikaan 17 Agustus, minangka parabot pikeun pasanggiri panjat pinang. Sanajan rada kurang awét, kai jambé anu kolot ogé dimangpaatkeun pikeun bahan pakakas atawa pager. Tangkal jambé kolot anu dibeulah sarta dipiceun tengahna dipaké pikeun nyieun talang atawa parigi cai.
Pinang utamana dipelak pikeun dimangpaatkeun sikina, anu di dunya Barat mah dipikawanoh minangka betel nut. Siki ieu dipikawanoh minangka salah sahiji campuran dina seupahan seureuh, sajaba ti gambir jeung kapur.
Padagangan
Ayeuna siki jambé geus jadi komoditas dagangan. Ékspor ti Indonésia ditujukeun ka nagara-nagara Asia kidul kawas India, Pakistan, Bangladés, atawa Népal. Nagara-nagara pangékspor jambé utama nyaéta Indonésia, Thailand, Malaysia, Singapura, jeung Myanmar.
Pamangpaatan
Akar jambé wanda jambé hideung, di mangsa katukang dipaké minangka bahan racun pikeun nyingkirkeun satru atawa jalma anu henteu dipikaresep. Palapah daun anu kawas silinder dipaké pikeun pamungkus kuéh sarta kadaharan lianna.
Jambé ogé mindeng dipelak di luar atawa di jero rohangan, minangka tangkal hias atawa ornamén.
Térong
Sajarah
Térong nyaéta tutuwuhan nu dijadikeun kadaharan nu dipelak pikeun diala buahna. Ukuran buah térong rupa-rupa antara leutik nepi ka badag, gumantung kana budidayana. Buah kasebut miboga rupa-rupa warna, utamana wungu, héjo, sarta bodas. Térong nyaéta tuwuhan asli India. Térong dipelak di bagian kidul sarta wétan Asia saprak jaman prasejarah tapi dipikawanoh di dunya Barat henteu leuwih kolot ti kira-kira taun 1500. Catetan tinulis anu munggaran ngeunaan térong katimu dina Qí mín yào shù, hiji karya tatanén Tiongkok kuno anu disiapkeun dina taun 544. Lobana ngaran basa Arab sarta Afrika Kalér pikeun térong sarta kurangna ngaran Yunani jeung Romawi némbongkeun yén tangkal ieu dibawa asup ka Barat ngaliwatan wewengkon Laut Tengah ku bangsa Arab dina mimiti Abad Tengahan. Ngaran ilmiahna, Solanum melongena, asalna ti istilah basa Arab abad ka-16 pikeun sajinis tangkal térong.
Térong nyaéta tuwuhan anu kagolongkeun kana kulawarga Solanaceae sarta genus Solanum. Ieu tuwuhan mangrupa tuwuhan asli India jeung Srilangka, sarta sadulur jeung tomat sarta kentang. Buahna ilahar dipaké sayur pikeun asakan. Ngaran botanina Solanum melongena.
Térong téh tumbuhan héjo anu mindeng dipelak sacara taunan. Pepelakan ieu tumuwuh nepi ka jangkungna 40–150 cm (16-57 inci). Daunna badag, kalawan lobus anu teuas. Ukuranana 10–20 cm (4-8 inci) panjangna sarta 5–10 cm (2-4 inci) rubakna. Wanda térong satengah liar leuwih badag sarta tumuwuh nepi ka jangkung 225 cm (7 suku), kalawan daun anu panjangna ngaleuwihan 30 cm (12 inci) sarta rubakna 15 cm (6 inci). Tangkalna biasana cucukan. Warna kembangna antara bodas nepi ka wungu, kalawan makuta anu ngabogaan lima lobus. Benang sarina boga warna konéng. Buahna boga diaméter anu kurang ti 3 cm pikeun wanda anu liar, sarta leuwih badag deui pikeun wanda anu dipelak. Buah kasebut ngandung réa siki anu leutik sarta hipu. Siki éta kaci didahar tapi rasana pait alatan ngandung alkaloid nikotin. Hal ieu teu matak ngajadikeun hélok lantaran térong mangrupa baraya deukeut bako.
Sajarah
Alatan aya hubungan antara térong jeung kulawarga Solanaceae, kungsi aya anggapan yén buah térong racunan. Sedengkeun kanyataanana buah térong kaci didahar tanpa akibat goréng naon ogé ku lolobana jelema, pikeun sawaréh jalma nu séjén, ngadahar buah terong (sarupa jeung ngadahar buah nu patali kawas tomat, kentang, jeung pedes héjo atawa pedes) bisa mangaruhan kaséhatan. Sawaréh buah térong rada pait sarta ngagerihan peujit sarta ngabalukarkeun gastritis. Alatan éta pisan, sawaréh sumber, hususna ti golongan kaum kaséhatan alami, nétélakeun yén terong sarta genus nu patali bisa ngabalukarkeun artritis nepi ka kudu dijauhan ku maranéhanana anu peka.
Cengkéh
Tuwuhan ieu téh dijadikeun perlambang idéntitas propinsi Maluku Kalér.
Sajarah Cengkéh
Dina abad anu kaopat, pamingpin Dinasti Han ti Tiongkok maréntahkeun saban jalma anu ngadeukeutanana pikeun saméméhna nyapek cengkéh, sangkan seungit ambekanana. Cengkéh, pala sarta pedes kacida mahal di jaman Romawi. Cengkéh dijadikeun alat tukeur ku bangsa Bangsa Arab dina abad patengahan. Dina ahir abad ka-15, urang Portugis ngarebut jalur dagang di Laut India. Babarengan jeung éta direbut ogé perdagangan cengkéh kalawan perjangjian Tordesillas jeung Spanyol, sajaba ti éta ogé perjangjian jeung sultan ti Ternaté. Urang Portugal mawa réa cengkéh beunang ti kapuloan Maluku ka Éropa. Dina waktu éta harga 1 kg cengkéh sarua jeung harga 7 gram emas.
Kandungan Aktip dina buah cengkéh
Minyak atsiri tina cengkéh miboga fungsi anestési sarta antimikrobial. Minyak cengkéh mindeng dipaké pikeun ngaleungitkeun ambeu napas sarta pikeun ngaleungitkeun nyeri huntu. Zat anu dikandung dina cengkéh anu ngaranna eugenol, dipaké dokter huntu pikeun nenangkeun saraf huntu. Minyak cengkéh ogé dipaké dina campuran tradisional chōjiyu (1% minyak cengkéh dina minyak mineral; "chōji" hartina cengkéh; "yu" hartina minyak) sarta dipaké ku urang Jepang pikeun ngarawat beungeut pedang maranéhanana.
Sajarah Cengkéh
Perdagangan cengkéh ahirna dikawasa ku urang Walanda dina abad ka-17. Kalawan susah payah urang Perancis junun ngabudidayakeun tangkal cengkéh di Mauritius dina taun 1770. Ahirna cengkéh dibudidayakeun di Guyana, Brazilia sarta Zanzibar.
Tangkal cengkéh mangrupa tuwuhan taunan anu bisa tumuwuh kalawan jangkung 10–20 m, miboga daun nu bentukna lonjong sarta kembangan dina pucuk-pucukna. Gagang buah asalna boga warna héjo, sarta boga warna beureum lamun kembang geus mekar. Cengkéh baris dipanén lamun geus ngahontal panjang 1,5–2 cm.
Sajarah Cengkéh
Dina abad ka-17 jeung ka-18 di Inggris harga cengkéh sarua jeung harga emas alatan luhurna waragad impor.
Pamakéan
Cengkéh bisa dipaké jadi samara, boh dina bentukna anu gembleng atawa guluntungan anapo geus dibubukeun. Samara ieu dipaké di Éropa sarta Asia. Utamana di Indonésia, cengkéh dipaké jadi bahan roko kréték. Cengkéh ogé dipaké minangka bahan menyan di Republik Rahayat Cina jeung Jepang. Minyak cengkéh dipaké pikeun aromaterapi sarta ogé pikeun ngubaran nyeri huntu.
Carita pondok
Carita pondok atawa mindeng disingget minangka carpon nyaéta hiji wangun prosa naratif fiktif. Carpon téh mangrupa tarjamahan tina Basa Inggris nyaéta short story atawa nu basa Indonésiana cerita pendek. Wangun carita pondok nu aya dina sastra mah datangna ti Eropa. Nepi ka ayeuna acan aya watesan naon ari carita pondok téh, nu puguh mah carita pondok téh nyaéta kajadian atawa sabagian tina kajadian anu dicaritakeun ku pangarangna kalayan daria, puguh anu ditepikeunna, karasa ayana hiji masalah, puguh tokoh atawa nu ngalakonna bari ninggalkeun kesan keur nu maca. Carita pondok condong munel sarta langsung dina tujuanna dibandingkeun karya-karya fiksi anu leuwih panjang, kawas novella (dina pengertian modérn) sarta novel. Alatan singgetna, carita-carita pondok hasil ngandelkeun téknik-téknik sastra kawas inohong, plot, téma, basa sarta insight sacara leuwih lega dibandingkeun jeung fiksi anu leuwih panjang. Caritana bisa mangrupa sagala rupa jenis.
Carita-carita pondok moderen
Saprak éta, jumlah majalah komérsial anu medar carita-carita pondok geus ngurangan, sanajan sawatara majalah kawentar kawas The New Yorker terus ngamuatna. Majalah sastra ogé méré tempat keur carita-carita pondok. Sajaba ti éta, carita-carita pondok ka dieunakeun geus manggihan ambekan anyar ngaliwatan penerbitan online. Carita pondok bisa kapanggih dina majalah online, dina kumpulan-kumpulan anu diorganisir nurutkeun pangarangnya atawa témana, sarta dina blog. Nn si haha
Asal-usul
Fabel, anu umumna mangrupa carita rahayat kalawan talatah-talatah moral di jerona, cenah dianggap ku sajarahwan Yunani Herodotus minangka hasil timuan saurang budak Yunani anu ngaranna Aesop dina abad ka-6 SM (sanajan aya carita-carita séjén anu asalna ti bangsa-bangsa séjén anu dianggap asalna ti Aesop). Fabel-fabel kuna ieu kiwari dipikawanoh minangka Fabel Aesop. Tapi aya ogé anu mikeun definisi séjén patali jeung istilah fabel. Fabel, dina hasanah Sastra Indonésia remen ogé, dihartikeun minangka carita ngeunaan sato. Carita fabel anu populer contona Carita Si Peucang, jeung sajabana.
Di Éropa, talari nyaritakeun lisan mimiti ngembang jadi carita-carita nu ditulis dina munggaran abad ka-14, utamana pisan mah kalawan medalna karya Geoffrey Chaucer Canterbury Tales sarta karya Giovanni Boccaccio Decameron. Kadua buku ieu disusun tina carita-carita pondok anu misah (ti anekdot lucu tepi ka fiksi sastra anu dikarang kalawan hadé), anu ditempatkeun di jero carita naratif anu leuwih badag (hiji carita carangka), sanajan pakakas carita carangka henteu diadopsi ku kabéh nu nulis. Dina ahir abad ka-16, sawaréh tina carita-carita pondok anu pangpopulerna di Éropa nyaéta "novella" poek anu tragis karya Matteo Bandello (hususna dina tarjamahan Perancisna). Dina mangsa Renaisan, istilah novella dipaké pikeun ngarujuk dina carita-carita pondok.
Carita pondok asalna tina anekdot, hiji kaayaan anu digambarkan singget anu kalawan gancang anjog kana tujuanana, paralel jeung talari carita lisan anu ngahasilkeun carita-carita kawentar kayaning Iliad sarta Odyssey karya Homer. Carita-carita éta ditepikeun dina wangun puisi anu mibanda wirahma, kalayan wirahma anu mibanda fungsi minangka pakakas pikeun nulungan jalma pikeun nginget caritana. Bagian-bagian singget tina ieu carita teh, dipuseurkeun kana naratif-naratif individu anu bisa ditepikeun dina hiji kasempetan pondok. Sakabéh caritana kakara katémbong saupama sakabéh bagéan caritana geus ditepikeun. Kalawan mecenghulna novel anu realistis, carita pondok mekar minangka hiji miniatur, contona dina carita-carita karya E.T.A. Hoffmann sarta Anton Chekhov.
Carita-carita pondok moderen
Carita-carita pondok modérn mecenghul minangka genrena sorangan dina mimiti abad ks-19. Conto-conto munggaran tina kumpulan carita pondok kaasup Dongeng-dongeng Grimm Duduluran (1824–1826), Evenings on a Farm Near Dikanka (1831-1832) karya Nikolai Gogol, Tales of the Grotesque and Arabesque (1836), karya Edgar Allan Poe sarta Twice Told Tales (1842) karya Nathaniel Hawthorne. Dina ahir abad ka-19, kamekaran majalah sarta jurnal ngababarkeun paménta pasar anu kuat kana fiksi pondok anu panjangna antara 3.000 nepi ka 15.000 kecap. Di antara carita-carita pondok kawentar anu mecenghul dina période ieu téh "Kamar No. 6" karya Anton Chekhov.
Unsur Intrinsik
Galur boga sababaraha tahap: ngagambarkeun watak atawa karakter tokoh nu bisa ditingali dina 3 segi nyaéta:
Asal-usul
Dina panengah abad ka-17 di Perancis lumangsung kamekaran novel pondok anu diperhalus, "nouvelle", ku pangarang-pangarang kawas Madame de Lafayette. Dina 1690-an, dongeng-dongeng tradisional mimiti dipedar (salah sahiji ti kumpulan anu pangkawentarna nyaéta karya Charles Perrault). Mecenghulna tarjamahan modérn kahiji Sarébu Hiji Peuting karya Antoine Galland (ti 1704; tarjamahan séjénna mecenghul dina 1710–12) ngabalukarkeun pangaruh anu hébat kana carita-carita pondok Éropa karya Voltaire, Diderot sarta lian-liana dina abad ka-18.
Unsur-unsur Carita Pondok
Alatan pondok, carita-carita pondok bisa ngamuat pola ieu atawa bisa ogé henteu. Contona, carita-carita pondok modérn ngan sakali-kali ngandung eksposisi. Anu leuwih umum nyaéta mimiti anu dumadakan, jeung carita anu dimimitian di tengah aksi. Kawas dina carita-carita anu leuwih panjang, plot ti carita pondok ogé ngandung klimaks, atawa titik balik. Tapi sok sanajan kitu, ahir tina karéréaan carita pondok biasana dumadakan sarta kabuka sarta bisa ngandung (atawa bisa ogé henteu) talatah moral atawa palajaran praktis.
Asal-usul
Saterusna, jenis carita mekar ngawengku sage, mite, sarta legenda. Sage mangrupa carita kapahlawanan. Contona Joko Dolog. Mite leuwih menyaran dina carita anu patali jeung kapercayaan balaréa satempat ngeunaan hiji hal. Contona Nyi Roro Kidul. Sedengkeun legenda ngandung harti minangka hiji carita ngeunaan asal usul lumangsungna hiji tempat. Contona Banyuwangi.
Ukuran
Netepkeun naon anu misahkeun carita pondok ti format fiksi séjénna anu leuwih panjang nyaéta hiji hal anu problematis. Hiji definisi klasik tina carita pondok nyaéta yén manéhna kudu bisa dibaca dina waktu sakali diuk (hal ieu utamana pisan diajukeun dina esai Edgar Allan poé "The Philosophy of Composition" dina 1846). Definisi-definisi séjénna nyebutkeun wates panjang fiksi tina jumlah kecap-kecapna, nyaéta 7.500 kecap. Dina pamakéan kontemporer, istilah carita pondok umumna ngarujuk kana karya fiksi anu panjangna henteu leuwih ti 20.000 kecap sarta henteu kurang ti 1.000 kecap.
Carita anu pondokna kurang ti 1.000 kecap kagolong kana genre fiksi kilat (flash fiction). Fiksi anu ngaleuwihan wates maksimum paraméter carita pondok digolongkeun kana novelette, novella, atawa novel.
Genre
Carita pondok umumna nyaéta hiji wangun karangan fiksi, sarta anu pangréana dipedar nyaéta fiksi kawas fiksi ilmiah, fiksi horor, fiksi detektif, jrrd. Carita pondok kiwari ogé ngawengku wangun nonfiksi kawas catetan lalampahan, prosa liris sarta varian-varian pasca modern sarta non-fiksi kawas fikto-kritis atawa jurnalisme anyar.
Unsur Ekstrinsik
unsur ekstrinsik nyaéta unsur-unsur nu aya di luar karya sastra, tapi sacara teu langsung ngapengaruhan wangunan atawa sistem organisme karya sastra. unsur-unsurna nyaéta:
Unsur-unsur Carita Pondok
Kawas réa wangun seni naon waé oge, ciri has tina hiji carita pondok beda-beda nurutkeun pangarangna.
Carita-carita pondok moderen
Dina panengah kahiji abad ka-20, sajumlah majalah kasohor, kawas The Atlantic Monthly, Scribner's, sarta The Saturday Evening Post, kabéhanana medar carita pondok dina saban terbitanana. Paménta kana carita-carita pondok anu mutuan kacida gedéna, sarta bayaran pikeun carita-carita éta kacida luhurna, ku kituna F. Scott Fitzgerald deudeuieun nulis carita pondok pikeun ngalunasan sagala rupa hutangna.
Asal-usul
Wangun kuna séjénna tina carita pondok, nyaéta anekdot, populer dina mangsa Kakaisaran Romawi. Anekdot boga fungsi kawas paumpamaan, hiji carita réalistis anu singget, anu ngawengku hiji talatah atawa tujuan. Réa tina anekdot Romawi anu aya kénéh kiwari dikumpulkeun dina Gesta Romanorum dina abad ke-13 atawa 14. Anekdot tetep populer di Éropa nepi ka abad ke-18, sedengkeun surat-surat anekdot eusina fiksi karya Sir Roger de Coverley dipedar.
Carita-carita pondok moderen
Paménta kana carita-carita pondok ku majalah ngahontal penclutna dina panengah abad ka-20, nalika dina majalah 1952 Life medar carita pondok panjang Ernest Hemingway anu panjang (atawa novella) Lalaki Kolot sarta Laut. Terbitan anu ngamuat carita ieu payu 5.300.000 eksemplar ngan dina dua poé.
Unsur Intrinsik
unsur intrinsik nyaéta unsur nu ngabangun karya éta sorangan. unsur-unsur intrinsik carpon nyaéta: Galur dibagi jadi 3 nyaéta:
Duryodana
Kalahiran
Waktu Gandari ngandeg dina jangka waktu nu panjang kalayan henteu wajar, manéhna meupeuhan kandunganana dina kaayaan pegat harepan sarta timburu ka Kunti, anu geus méré Pandu tilu urang anak. Akibat petana éta, Gandari ngalahirkeun gumpalan daging nu warnana hawuk. Saterusna Gandari ménta tulung ka Abiyasa, saurang patapa sakti, anu saterusna méré berkah saratus urang anak ka Gandari. Saterusna Abiyasa nyacagan gumpalan daging kasebut jadi saratus bagian, sarta ngasupkeunana kana pot. Saterusna pot-pot kasebut dipelak dina jero taneuh salila sataun. Sanggeus sataun, pot-poy kasebut digali deui. Anu mimiti dikaluarkeun tina pot kasebut nyaéta Duryodana, dipirig ku Dursasana, sarta adi-adina anu séjén.
Perang di Kurusétra
Saméméh perang dimimitian, Kresna datang ka hareupeun Duryodana jeung para pinisepuh Karajaan Kuru kawas Dréstarata, Widura, Bisma, sarta Dorna. Manéhna datang pikeun nepikeun pancén katengtreman. Tapi usul Kresna ditampik ogé ku Duryodana. Dina kasempetan kasebut, manéhna mibanda niat jahat pikeun nyulik Kresna. Tapi Kresna nyaho niat jahat Duryodana kasebut sarta nembongkeun wujud aslina. Ku gagalna usaha Kresna, peperangan teu bisa disingkahan deui.
Kasinugrahan Gandari
Ratu Gandari anu hanjelu ku gugurna para Kurawa, ngarasa hariwang ku Duryodana, anak hiji-hijina anu masih hirup dina peperangan. sangkan anakna kasebut ngahontal kameunang, manéhna méré hiji kakuatan ajaib. Kakuatan kasebut asalna tina dua panonna anu ditutup ku manéhna. Lamun kakuatan kasebut dipindahkeun ka awak Duryodna, mangka manéhna baris weduk ku sagala rupa macem serangan. Manéhna ngajurung Duryodana sangkan mandi sarta asup ka kémah dina kaayaan buligir.
Waktu Duryodana rék nyanghareup ka indungna, manéhna papanggih jeung Kresna anu karék ngadatangan indungna. Kresna nyawad sarta ngécé Duryodana anu rék datang ka hareupeun indungna sorangan dina kaayaan buligir. Alatan éra, Duryodana nutupan bagian handap beuteungna, kaasup bagian pingpingna.
Kalahiran
Aya kila-kila goréng anu marengan lahirna para Kurawatina pot. Para brahmana di karaton ngarasakeun ayana tanda-tanda baris tumibana musibah anu goréng. Widura nyarita yén lamun tanda-tanda kawas éta marengan kalahiran anakna, éta tandana balai baris mungkas sahiji dinasti. Widura sarta Bisma ngusulkeun sangkan anakna Gandari kasebut dipiceun, tapi Dréstarata henteu sanggup ngalakonanana alatan rasa asih sarta iketan émosional ka anak kahijina éta.
Atikan
Awak Duryodana dicaritakeun dijieun tina guludug, sarta manéhna pohara kuat. Manéhna dipihormat ku adi-adina, hususna Dursasana. Ku cara diajar élmu béla diri ti guruna, nyaéta Krépa, Dorna sarta Balarama atawa Baladéwa, manéhna jadi pohara kuat dina maké pakarang gada, sarta kasaktina saimbang jeung Bima, nyaéta Pandawa anu kuat dina hal kasebut.
Kasinugrahan Gandari
Waktu Duryodana asup ka kémah, Gandari geus nungguan, saterusna éta wanoja mukakeun panutup panonna. Waktu panonna kabuka, kakuatan ajaib dipindahkeun kana awak Duryodana. Tapi sabot Gandari nempo yén Duryodana nutupan bagian handap beuteungna, manéhna nyarita yén bagian kasebut bakal teurak ku serangan musuhna alatan bagian kasebut ditutupan waktu Gandari mindahkeun kakuatan ajaibnya.
Duryodana ngadahup ka puteri Prabu Salya sarta miboga anak nu dingaranan Laksmana (Laksmanakumara). Duryodana ogé nikah ka putri Wasantraja. Duryodana digambarkeun pohara licik sarta telenges, cacak miboga watek jujur, manéhna gampang kapangaruhan ku hasutan alatan henteu mikir panjang sarta biasa diogo ku dua kolotna. Alatan hasutan Sangkuni, nyaéta mamangna nu licik sarta seukeut létahna, manéhna jeung dulur-dulurna ngamimitian pacogrégan jeung pihak Pandawa. Dina perang Baratayuda, bandéra kaagunganana boga lambang oray kobra. Manéhna diéléhkeun ku Bima dina perang Baratayuda dina poé kadalapan belas alatan pingpingna dipeupeuh ku gada.
Perang pamungkas
Waktu Duryodana tarung sosoranganan nyanghareupan Pandawa, Yudistira ngusulkeun tawaran, yén manéhna kudu tarung jeung salah sahiji Pandawa, sarta lamun Pandawa éta diéléhkeun, mangka Yudistira baris mikeun karajaan ka Duryodana. Duryodana milih tarung maké pakarang gada ngalawan Bima. Duanana mibanda pangabisa anu saimbang dina ulin pakarang gada alatan maranéhanana ngalap élmu ka guru nu sarua, nyaéta Baladéwa. Tarung lumangsung kalawan rongkah, duanana pada-pada kuat sarta pada-pada ahli gulat sarta tarung maké pakarang gada. Sanggeus sawatara lila, Duryodana mimiti usaha pikeun maéhan Bima.
Parebutan karajaan
Waktu Duryodana datang nganjang ka Karaton Indraprahasta, manéhna hélok ku agréngna karaton kasebut. Waktu ngasupan hiji rohangan nu aya balongan, manéhna nyangka éta téh lain balong tapi nyangkana lanté. Teu pelak deui manéhna tikecebur. Kajadian kasebut disaksikan ku Drupadi. Drupadi seuri pupuringkelan sarta ngécé Duryodana. Drupadi nyarita cenah anak jelema lolong tétéla milu lolong ogé. Ngadéngé hal éta, Duryodana pohara nyeri haténa. Dina haté, manéhna ambek nyedek ka Drupadi.
Harti ngaran
Sacara harfiah, ngaran Duryodana dina basa Sansakerta mibanda harti "hésé ditalukkeun" atawa bisa ogé hartina "henteu kaéléhkeun".
Nyobat jeung Karna
Duryodana ngabéla Karna, saterusna ngangkat manéhna jadi raja di Karajaan Anga. Saprak harita, Duryodana sosobatan jeung Karna. Boh Karna boh Duryodana henteu nyaho, yén Karna sabenerna mah mangrupa anakna Kunti. Karna ogé mangrupa harepan Duryodana dina nyanghareupan Baratayuda, alatan Duryodana percaya yén Karna nyaéta lawan anu satanding jeung Arjuna.
Waktu para Kurawa sarta Pandawa mintonkeun kabisa dina hiji pasanggiri mangsa nincek déwasa, mecenghul saurang satria gagah perkasa anu ngaku ngaran Karna. Manéhna nangtang Arjuna anu dianggap salaku satria pangalusna ku Dorna. Tapi Krépa ngomong yén Karna kudu sadar kana kasta nu dipibogana, sangkan henteu asal nangtang hiji jalma anu henteu saharkat.
Perang di Kurusétra
Dina perang rongkah di Kurusétra, Duryodana dibaturan ku para satria nu kararuat kawas Bisma, Dorna, Karna, Aswatama, Salya, sarta nu séjén-séjénna. Manéhna ngagantungkeun harepan ka Bisma sarta Karna pikeun ngahontal kameunang, alatan maranéhanana mangrupa para satria nu pinunjul. Karna anu sumpah satia baris ngabiluk Duryodana, usaha méré bantuan sakuat tanaga pikeun sobatna ieu. Tapi hiji-hiji satria anu ngabiluk Duryodana nungtutan gugur di palagan yuda dina usaha ngabéla Raja Astinapura kasebut, kaasup satria anu pohara dipiharep ku Duryodana, nyaéta Bisma jeung Karna. Kitu ogé dulur-dulurna kawas Dursasana, Wikarna, Bima, Citraksa, sarta nu séjén-séjénna.
Parebutan karajaan
Waktu Drupadi dititah mukaan bajuna ku Dursasana alatan Yudistira geus éléh tarohan, manéhna henteu daék ngalakonanana. Kalawan dugal Dursasana metot samping Drupadi. Tapi berkah pitulung gaib ti Kresna, samping anu dipaké Drupadi henteu béak cacak mayeng ditarik sarta diulur-ulur. Ahirna Bima sumpah yén manéhna baris meupeuh pingping Duryodana jaga, alatan Duryodana ngécé Drupadi kalawan ngajurung wanodya kasebut ngedéng di luhur pingpingna.
Sanggeus balik ti Indraprahasta, Duryodana ngahuleng mikiran kumaha cara meunangkeun harta Yudistira. Nempo alona nguluwut, Sangkuni nawarkeun ideu licik pikeun ngajak Yudistira ulin dadu kalawan tarohan harta sarta karajaan. Niat kasebut disatujuan ku Duryodana, kaasup Dréstarata anu kakeunaan pangolo sarta hasutan Sangkuni anu seukeut létahna. Dina poé anu dijangjikan, Yudistira ulin dadu jeung Duryodana anu diwakilan ku Sangkuni. Dina mimitina mah, Sangkuni ngantep Yudistira ngarasakeun kameunang, tapi dina patengahan kaulinan, Sangkuni terus-terusan unggul berkah kalicikanana. Ahirna Yudistira mikeun harta, karajaan, malah adi-adina sorangan, kaasup Drupadi, pamajikanana.
Perang pamungkas
Duryodana gugur lalaunan dina perang nu poé kadalapan belas. Ngan tilu satria di pihakna anu bisa hirup, nyaéta Aswatama, Krépa, sarta Krétawarma.
Dorna
Dorna jeung Drupada
Demi nyumponan pangabutuh kulawargana, Dorna hayang bébas tina katuna ku harta. Inget kana jangji Drupada nu rék méré satengah karajaan, Dorna boga niat manggihan manéhna pikeun ménta bantuan. Tapi, alatan mabok ku kakawasaan, Raja Drupada henteu ngaku Dorna salaku babaturanana sarta nyarékan laklak dasar cenah Dorna manusa ti golongan handap. Drupada nganaséhatan Dorna sangkan henteu mikiran masalah éta deui sarta ménta supaya hirup nurutkeun jalanana séwang-séwangan. Dorna indit ngabetem, tapi dina jero haténa manéhna ngucapkeun sumpah baris ngabales dendam. (Mahabharata, Buku I: Adiparwa, Sambhawaparwa, Bagian CXXXII).
Bal jeung lélépén
Dorna seuri, sarta nyeukseukan maranéhanana alatan henteu boga daya nyanghareupan masalah anu leutik. Yudistira némbalan yén lamun Sang Brahmana (Dorna) sanggup nyokot bal kasebut mangka Raja Astinapura pasti baris nyumponan sagala kaperluan hirupna. Dorna ngabalangkeun lélépén bogana, ngumpulkeun sababaraha péso, sarta ngucapkeun jampé Wéda. Saterusna manéhna ngabalangkeun péso kana jero sumur kawas tumbak. Péso kahiji mebes kana bal, péso kadua dibalangkeun sarta mebes kana péso nu kahiji, kitu saterusna, antukna ngawangun rante péso. Lalaunan Dorna metot bal kasebut kalawan bantuan tali.
Duryodana
Perang di Kurusétra
Waktu Yudistira jeung Pandawa séjénna geus ngajalankeun mangsa pangbuangan salila 12 taun sarta mangsa nyamur salila sataun, maranéhanana balik ka Astinapura sarta ménta deui karajaan boga maranéhanana luyu jeung jangji pasini anu sah. Tapi Duryodana laku songong sarta nampik paménta Yudistira atah-atah. Yudistira saterusna ménta supaya maranéhanana dibéré lima désa waé, alatan geus mangrupa kawajiban Pandawa pikeun milu aub dina pamaréntahan minangka pangéran Karajaan Kuru. Duryodana ogé keukeuh yén manéhna moal daék méré tanah ka Pandawa sanajan salega tungtung jarum ogé. Duryodana nangtang Pandawa pikeun ngalakonan peperangan.
Dorna
Bal jeung lélépén
Ku kaahlian Dorna kasebut, para pangeran Pandawa jeung Kurawa pohara hookeun, Dorna ngucapkeun jampé Wéda sakali deui sarta némbakkeun péso éta kana jero sumur. Péso éta mebes kana bagian tengah lélépén anu ngambang. Saterusna manéhna metot ka luhur antukna lélépén éta balik deui. Alatan kataji, para Pandawa jeung para Kurawa mawa Dorna ka dayeuh sarta ngalaporkeun kajadian kasebut ka Bisma, aki maranéhanana.
Legénda Dornacarya
Legénda ngeunaan Dorna salaku saurang guru agung jeung satria teu kawates ngan dina mitologi Hindu hungkul, tapi ogé kuatna mangaruhan talari sosial India.
Bal jeung lélépén
Alatan kawani Dorna méré conto, Bisma saterusna nawarkeun sangkan Dorna daék jadi guru para pangéran Karajaan Kuru sarta ngawuruka élmu perang ka maranéhanana. Saterusna Dorna ngadegkeun sakola di deukeut dayeuh, di mana para pangéran ti sagala karajaan di sabudeureun nagri bisa datang pikeun diajar. Mahabarata, Buku I: Adiparwa, Sambawaparwa, Bagian CXXXIII.
Duryodana
Perang pamungkas
Kresna saterusna nyadarkeun Baladéwa, yén geus jadi kawajiban pikeun Bima ngalakukeun sumpahna. Kresna ogé ngabébérkeun kalicikan-kalicikan anu dipigawé ku Duryodana. Duryodana leuwih réya ngarémpak aturan-aturan perang batan Bima. Manéhna ngalakonan serangan sacara licik pikeun maéhan Abimanyu. Manéhna ogé geus ngalakonan sagala rupa gawé licik sangkan Indraprahasta murag ka leungeunnya.
Pamanggih séjénna ngeunaan Duryodana
Dina tetempoan para sarjana Hindu mangsa kiwari, Duryodana mangrupa raja anu kuat sarta rancagé, sarta maréntah kalawan adil, tapi boga sikep licik sarta jahat waktu usaha ngalawan barayana (Pandawa). Kawas Rahwana, Duryodana pohara kuat sarta digjaya, sarta ahli dina élmu ageman, tapi gagal pikeun ngalakukeun prakprakanana dina kahirupan. Tapi lolobana umat Hindu nganggap manéhna minangka jelema jahat anu resep néangan masalah.
Dorna
Bal jeung lélépén
Dorna indit ka Astinapura kalayan harepan bisa muka sakola seni peperangan pikeun ngadidik para anak raja. Dina hiji poé, manéhna nempo réa nonoman, nyaéta para Kurawa jeung Pandawa anu keur ngalingkung sumur. Dorna nanya ka maranéhanana ngeunaan masalah naon anu lumangsung. Yudistira, si cikal, némbalan yén bal maranéhanana murag kana jero sumur sarta maranéhanana henteu nyaho kumaha cara nyokotna deui.
Duryodana
Perang di Kurusétra
Tungtungna, ngan sawatara satria di pihak Kurawa nu masih masih hirup, nyaéta Krétawarma, Krépa, Aswatama, sarta Salya. Dina perang nu poé kadalapan belas, manéhna ngangkat Salya minangka sénapati pihak Kurawa, tapi dina poé éta ogé Salya gugur ku leungeun Yudistira. Nyanghareupan tungtung peperangan kasebut, Duryodana mimiti ngarasa hariwang ku kaéléh.
Dorna
Milah-milah kasta
Ékalaya nyaéta saurang pangéran ngora ti suku Karajaan Nishada, anu datang néangan Dorna pikeun ngalap élmu. Dorna henteu daék nampa alatan Ékalaya lain ti golongan (kasta) satria. Ékalaya henteu kagét, saterusna asup ka leuweung, sarta manéhna mimiti diajar jeung latihan sorangan, kalayan dibaturan ku patung tina taneuh liket nu nyarupaan Dorna anu disembah ku manéhna. Ékalaya jadi satria kalawan kahebatan anu rongkah, sarimbag jeung Arjuna. Dina hiji poé, aya anjing ngagogog waktu manéhna keur soson-soson ngalakonan latihan, sarta tanpa nempo, sang satria némbakkeun panah tuluy mebes kana sungut anjing kasebut. Para Pandawa lumpat nempo éta anjing sarta héran alatan aya anu sanggup ngalakonan gawé kasebut. Maranéhanana nempo Ékalaya, anu ngaku yén manéhna téh muridna Dorna. Dorna reuwas alatan ngarasa henteu mibanda murid kawas Ékalaya. Saterusna Ékalaya ngécéskeun yén saban poé manéhna diajar jeung patung anu nyarupaan Dorna anu dianggap salaku guru. Alatan ngarasa kahébat Arjuna baris aya nu nandingan, Dorna ménta sangkan Ékalaya ngalakukeun daksina ka sang guru minangka tanda yén ajaran geus sampurna. Daksina anu dipénta Dorna nyaéta indung ramo Ékalaya. Ékalaya ogé megatkeun ramona sorangan antukna manéhna henteu bisa deui ngagunakeun pakarang panah.
Kalahiran jeung awal kahirupan Dorna
Dorna méakkeun mangsa ngorana dina kaayaan tuna ku harta. Dorna ogé diajar ageman jeung élmu jurit babarengan jeung saurang pangéran ti Karajaan Pancala nu ngaranna Drupada. Drupada jeung Dorna satuluyna sosobatan. Dina mangsa keur budak, Drupada jangji rék mikeun satengah karajaanana ka Dorna lamun manéhna jadi Raja Pancala.
Riwayat
Dina lalampahanana néangan Sucitra, manéhna henteu bisa meuntas walungan sarta ditulungan ku hiji kuda ngapung pawujudan Déwi Wilutama, anu disupata ku déwa. Supata éta baris lekasan lamun aya saurang satria mitresna manéhna kalayan ihlas. Alatan pitulungna, mangka sang Kombayana mitresna kuda bikang éta. Tapi alatan kabawa napsu, Kombayana sapatemon jeung kuda Wilutama nepi ka reuneuh, sarta jaga ngalahirkeun anak nu kasép tapi miboga suku kawas kuda (maké sapatu kuda), anu saterusna dibéré ngaran Aswatama.
Drona dina pewayangan Sunda jeung Jawa
Riwayat hirup Drona dina pawayangan Sunda jeung Jawa mibanda sawatara béda jeung carita aslina dina buku Mahabarata anu asalna ti India, nyaéta India.. Sawatara béda kasebut ngawengku ngaran inohong, patempatan, sarta kajadian. Tapi béda kasebut henteu jauh teuing lantaran inti caritana mah sarua.
Balesan ka Drupada
Waktu para Kurawa sarta Pandawa namatkeun atikanana, Dorna ngajurung maranéhanana supaya nyerek Raja Drupada anu maréntah Karajaan Pancala dina kaayaan hirup-hirup. Duryodana, Dursasana, Wikarna, sarta Yuyutsu mawa soldadu Astinapura pikeun ngagempur Karajaan Pancala, samentara Pandawa indit ka Karajaan Pancala tanpa angkatan perang. Arjuna nyerek Drupada sarta ngabawa manéhna ka hareupeun Dorna. Dorna nyokot satengah wengkon kakawasaan Drupada, sarta satengahna deui dipulangkeun ka Drupada. Bari jeung pinuh ke dendam, Drupada ngalaksanakeun upacara pikeun ménta saurang anak lalaki anu baris maéhan Dorna sarta saurang anak awéwé nu baris lakirabi jeung Arjuna. Kahayang Drupada dikabulkeun ku lahirna Dréstajumena, anu hasil maéhan Dorna dina Baratayuda, sarta Drupadi, anu ngadahup ka Arjuna sarta para Pandawa.
Pati Drona
Saméméh perang, Bagawan Dorna kungsi nyarita, "Hal anu bisa ngajadikeun kuring leuleus sarta moal daék ngangkat pakarang nyaéta lamun ngadéngé hiji béja musibah ti hiji jalma anu jujur". Dumasar kana pituduh kasebut, Kresna maréntahkeun Bima pikeun maéhan gajah nu ngaranna Aswatama, ngaran anu sarua jeung ngaran anakna Bagawan Dorna. Bima hasil maéhan gajah kasebut sarta terus ceuceuleuweungan satarikna yén Aswatama mati. Dorna kagét sarta ménta kapastian Yudistira anu kawentar jujur. Yudistira ngomong, "Aswatama mati". Sabenerna mah Yudistira henteu bohong alatan manéhna ngomong ka Dorna yén Aswatama mati, teuing éta gajah atawa manusa (dina kateranganana manéhna ngomong, "naro va, kunjaro va" — "teuing gajah atawa manusa"). Gajah nu ngaranna Aswatama éta sorangan ngahaja dipaéhan ku Pendawa sangkan Yudistira bisa ngomong hal éta ka Dorna antukna Dorna kaleungitan sumanget hirup sarta Kurawa bisa diéléhkeun dina perang Baratayuda.
Kalahiran jeung awal kahirupan Dorna
Carita kalahiran Dorna dilalakonkeun sacara dramatis dina Mahabarata, Buku I: Adiparwa; Sambawaparwa, Bagian CXXXI. Dina buku kasebut dicaritakeun Baradwaja indit babarengan jeung rombonganana nuju ka walungan Gangga pikeun susuci. Di dinya manéhna nempo widadari anu geulis kawanti-wanti datang pikeun mandi. Sang pandita dikawasa ku napsu nu ngabalukarkeun manéhna ngaluarkeun cai mani anu pohara lobana. Manéhna nandéan cai mani kasebut kana hiji kendi anu disebut drona, sarta tina cai kasebut lahir Dorna.
Dorna dina Baratayuda
Dina perang Baratayuda, Resi Dorna diangkat jadi Sénapati Agung Kurawa, sanggeus gugurna Bisma. Manéhna pohara mahér dina siasat perang sarta sok bener dina nangtukeun formasi perang. Resi Dorna gugur di m pas dan perang ku sabetan pedang Dréstajumena, putera Prabu Drupada, anu megatkeun sirahna. Cenah pati Resi Dorna kajadian alatan dendam Prabu Ekalaya, raja nagara Parangggelung anu nitis kana awak Dréstajumena. Tapi sabenerna kajadian éta dilantarankeun ku taktik perang anu dilancarkeun ku pihak Pandawa kalawan tipu muslihat alatan karipuh nyanghareupan kasaktén sarta kedigjayaan sang Resi.
Kabupatén Lebak
Jaman Kasultanan Banten
Mimitina, dina tanggal 19 Maret 1813, Sultan Muhammad Sofiyudin, nu jadi sultan terahir dieureunkeun paksa ku urang Inggris. Dina mangsa harita, Lebak aya kénéh di handapeun pingpinan Thomas Stamford Raffles, manéhna jadi wawakil Inggris di Lebak ti taun 1811 tepi ka 1816. Ku pamaréntahan Inggris, Kasultanan Banten dieureunkeun nu mana Raffles boga kamaksadan nyieun Karésidenan Banten. Dijieuna éta kasultanan sabab turunan sultan ngan saukur dijadikeun lambang jeung simbol wungkul, tapi teu boga kakawasaan maréntah. Geus kitu, Inggris ngangkat Joyo Miharjo, urang Rembang ti Jawa Tengah nu dijieun Sultan Adat Banten.
Kacamatan
Daptar kacamatan jeung kelurahan di Kabupaten Lebak, nyaéta:
3. Prasasti Kebon Kopi
Titinggaleun sajarah ieu boga ngaran Kebon Kopi sabab patali jeung wanca sabot prasasti kapanggih. Dina mangsa pangjajahan Waanda, para tuan taneuh keur ngalakukeun panebangan leuweung anu rek dialihpungsikeun minangka lahan perkebunan kopi. Prasasti Kebonkopi I (dingaranan kitu jang ngabedakeun ti Prasasti Kebonkopi II) atawa Prasasti Tapak Gajah (margi aya pahatan dampal suku gajah) mangrupa salah sahiji patilasan karajaan Tarumanagara. Prasasti ieu mintonkeun ukiran dampal suku gajah, anu mangrupa tunggangan raja Purnawarman, anu disaruakeun kalawan gajah Airawata, wahana Dewa Indra. Prasasti Kebonkopi I ayana di Lembur Muara, kaasup wilayah Desa Ciaruteun Ilir, Cibungbulang, Bogor. Prasasti ieu kapanggih dina abad ka-19, sabot dipigawé penebangan leuweung kanggo lahan kebon kopi. Ku sabab éta prasasti disebut Prasasti Kebonkopi I. Wewengkon situs ieu mangrupa wewengkon pasamoan tilu walungan, nyaeta Walungan Ciaruteun di kidul, Walungan Cisadane di wétan, Walungan Cianten di kulon, sarta muara Walungan Cianten anu patepang kalawan Walungan Cisadane di kalér.
5. Prasasti Pasir Awi
Prasasti Pasir Awi nyaéta salah sahiji ti tujuh prasasti patilasan karajaan pangkolotna di kulon Pulo Jawa. Prasasti ieu geus ditangtukeun robah kaayaan ku Benda Cagar Budaya jadi peringkat nasional. Béda kalawan kagenep prasasti lianna anu ampir sakumna aya di deukeut aliran walungan, lokasi prasasti ieu malahan aya di pabukitan. Benerna di palebah kidul Pasir Awi (± 559 mdpl) di wewengkon leuweung, di pabukitan Cipamingkis, Kabupatén Bogor. Jang bisa tepi ka lokasi prasasti, urang tiasa ngaliwatan Jalan Sukaraja Dayeuh. Saterusna asup ka jalan babatuan kalawan médan anu ngahésékeun tumpakan anu ngaliwatana. Réngsé jalan berbatuan diliwatan, saha baé anu kaditu bakal nyanghareupan undakan anak tangga anu saeutik nangtawing. Prasasti Pasir Awi henteu sepertos kaopat prasasti patilasan Tarumanagara lianna. Akses jalan ka lokasina ge ngaprihatinkeun. Jalanan berbatu kalawan tatangkalan rindang sarta semak belukar anu sepertos anyaman alam di sisi-sisi na mikeun gambaran sanes. Wanci ngaliwatan na sepertos nuju naekan gunung anu sepi. Euweuh pasilitas nu bisa dipanggihan, teu aya deui pitunjuk ka arah patilasan bersejarah ieu. Prasasti Pasir Awi tara dilirik ku wisatawan atawa panaliti. Padahal prasasti ieu ngabogaan peunteun jang elmu kauninga, atikan sarta kabudayaan.
Jaman Kasultanan Banten
Teu cukup diangkat, Joyo Miharjo dibéré gelar Sultan Muhammad Rafiudin sabab dianggap gaganti sultan terahir, nyaéta Sultan Muhammad Sofiyudin. Antara dua sultan éta boga silsilah katurunan, kacirina mah tina garis turunan ti Joyo Miharjo, carogéna Ratu Arsiah nu mana Ratu Arsiah téh adina Ratu Asiah. Ratu Asiah, nyaéta indungna Sultan Muhammad Sofiyudin. Ieu nu matak kasultanan bisa diamprokeun jeung salian ti turunan Sultan Banten. Kukumaha ogé, aya béda pangaweruh mana nu turunan Sultan Banten di Lebak jeung mana nu lain turunan sultan ti Lebak.
4. Prasasti Muara Cianten
Aliran walungan anu ngabantun keusik atawa batu-batu alit sarta alatan aktipitas jelema ngarusak pisan kaayaan objék ieu. Prasasti ieu luhurna batu nu geus lemes sabab prosés penghalusan atawa gerusan cai walungan anu teras matak dadas dina wanci anu lami. Perkawis ieu can dipikanyaho sarta peryogi paniten seksama.
5. Prasasti Pasir Awi
Kapanggihna prasasti ieu teu pisan loba diungkap. Ngan waé di mana ayana geus dipikanyaho saprak 1864. Kapanggih kali kahiji ku saurang arkéolog kawit Walanda, ngarana N.W. Hoepermans. Dina prasasti ieu aya pahatan sapasang dampal suku anu ngadep ka arah kalér sarta wétan. Pahatan sarua ogé kapanggih di Prasasti Ciaruteun sarta Prasasti Keusik Jambu anu tempatna di Kacamatan Cibungbulan sarta Kacamatan Nanggung, Kabupatén Bogor. Pahatan dampal suku kasebat dianggap minangka dampal sukuna Sri Purnawarman raja ti Karajaan Taruma atawa Tarumanegara. Karajaan ieu kungsi jaya dina abad ka-4 dugi abad ka-7 Maséhi.
3. Prasasti Kebon Kopi
Geus disebutkeun di luhur, aya deui Prasasti Kebon Kopi II anu geus kapanggih di lokasi anu kira-kira 1 kilométer ti lokasi ieu. Nanging kiwari prasasti Kebonkopi II geus leungit teu kanyahoan ku saha. Dina prasasti kadua, dicutat candrasengkala 458 Saka. Para sajarawan boga tapsiran yén candrasengkala atawa angka ieu ditulis tibalik. Sakuduna dicutat angka 854 sabab kaasup tanggal Saka (932 Maséhi). Karajaan Sunda can aya dina warsih 458 Saka, nanging dina ayeuna kaasup kénéh mangsa Karajaan Tarumanegara.
Struktur Cagar Budaya
Sanggeus Tambang Emas Cikotok ditutup, sagala rupa pasilitas dirubuhkeun sarta diancurkeun kaasup lori gantung. Rorodan-rorodan ayana transportasi lori gantung di wewengkon Tambang Emas Cikotok nyaéta struktur pondasi stasiun lori gantung, struktur pondasi tihang kabel lori gantung, sarta tihang-tihang urut lori gantung anu dimangpaatkeun minangka tihang raramat listrik tegangan luhur. Dina mangsa meujeuhna jaya Tambang Emas Cikotok, moda angkutan lori gantung minangka ngangkut kenging tambang di Tambang Emas Cikotok.
=
78. Sate Bebek Cibeber
1. Dogdog Lojor
Alat musik dogdog, dijieun tina kai nu bentukna silinder manjang di mana tengahna dijieun liang leutik atawa rongga. Dina dua tungtung rohangan jero alat silinder éta henteu sarua sabab tungtung anu hiji boga diaméter kira-kira kana 15 séntiméter, lamun tungtung nu séjén diaméterna kira-kira 13 séntiméter. Lamun ditenjo jumlah panjangna kurang leuwih 90 séntiméter. Palebah tungtung buleud nu leuwih gedé biasana ditutupan ku kulit embé nu geus meunang ngagaringkeun. Geus kitu, dicacag maké awi nu dipaseuk atawa dibaji pikeun bisa nyetel sora nu bisa kaluar. Ieu alat musik dimekarkeun budayana di wilayah Banten Kidul, lamun teu di Kabupatén Lebak, nya di Kabupaten Pandeglang. Nu matak jadi ciri has lantaran ieu kasenian make angklung buhun.
Makam Karuhun Lebak
27. Gunung Luhur Jaya
Duryodana
Pamanggih séjénna ngeunaan Duryodana
Di wewengkon Kumaon di Uttranchal, sawatara kuil anu éndah ditujukeun pikeun Duryodana sarta manéhna dipuja minangka déwa leutik. Suku Kumaon di pagunungan ngabiluk Duryodana dina Baratayuda. Manéhna dipuja minangka pamingpin anu rancagé sarta balabah.
Dorna
Riwayat
Sanggeus papanggih jeung Sucitra anu geus jadi raja sarta boga gelar Prabu Drupada, manéhna henteu diaku salaku baraya sepaguron. Kombayana ambek ngarasa dihina, saterusna balik ngécé ka Raja Drupada. Tapi Mahapatih Gandamanah (Patih di Astinapura, waktu pamaréntahan Pandu) jadi amarah antukna lumangsung peperangan anu henteu saimbang. Sanajan Kombayana pohara sakti tétéla kasakénna jauh kénéh di sahandapeun Gandamanah anu mibanda Aji Bandung Bandawasa (ajian ieu diturunkeun ka murid kadeudeuhna, Raden Brataséna) anu mibanda kakuatan satanding jeung sarébu gajah.
Kabupatén Lebak
Makam Karuhun Lebak
33. Ki Buyut Mbah Jangkung
=
76. Sangu Sumsum
81. Pecak Bandeng
79. Gerem Asem
5. Prasasti Pasir Awi
Aset berharga nu nagara boga ieu bisa dimangpaatkeun minangka objék wisata anu mending. Bisa ngamajukeun perekonomian balaréa di kira-kira lokasi ayana Prasasti Pasir Awi. Dumasar statusna minangka Cagar Budaya, sumawontén geus robah kaayaan peringkat nasional, geus sawajarna Prasasti Pasir Awi meunang perhatian leuwih jero. Dibéré catatan atawa papan inpormasi ngeunaan prasasti, leuwih alus deui mangrupa déskripsi, sajarah barang sumawonten dugi sajarah kapanggihna nyaéta lengkah mimiti anu bisa dipigawé supados prasasti ieu barobah kaayaan miboga nilai minangka artépak budaya.
Banten Tengah
Siga wewengkon Banten nu séjén nu neundeun sisimpenan sajarah, Banten Tengah ogé boga titinggaleun ti jaman batu. Wangunan jaman batu ieu bentukna punden berundak, ngarana Lebak Sibedug nu ayana kira-kira diwangun jaman umat manusa hirup geus nyicing, hartina geus lain néangan kadaharan deui. Ieu titinggaleun kaasup dina jaman prasejarah latar kabudayaana mégalitikum sanajan asupna mah néolitikum. Wangunan pundén berundak boga genep téras ku sababarahiji altar jeung batu nu nangtung dina térasna. Tepi ka ayeuna, ieu wangunan geus dijadikeun situs, nyaéta Situs Lebak Sibedug jaman néolitikum (2500-1500 saacan maséhi). Pungsina ieu situs harita ku karuhun dijadikeun panghormatan ka roh-roh sesepuh harita. Kolot baheula boga kapercayaan, ku ngajadikeun panghormatan, alam Banten Tengah bisa kajaga tina bencana jeung loba kajongjonan jang masyarakat.
Banda Cagar Budaya
20. Kosala dan Salak Batak
Kabupatén Lebak nyaéta salah sahiji kabupatén di Propinsi Banten. Kabupatén ieu mibanda luas wilayah 2.859,96 Km², jeung mangrupa kabupatén pangligarna sa-propinsi Banten. Di kalereunnana babatesan jeung Kabupaten Sérang, di wetaneunanana babatesan jeung Kabupatén Bogor jeung Sukabumi anu kaasup Propinsi Jawa Barat, di kiduleuna babatesan jeung Samudra Indonésia, jeung di kuloneunnana babatesan jeung Kabupatén Pandeglang. Ibukotana nyaéta Kacamatan Rangkasbitung. Baheulana kabupatén ieu miboga julukan Jagat Kidul Banten lantaran posisina aya di palebah kidul nu matak jadi patokan masyarakat Lebak.
Dorna
Riwayat
Bagawan Dorna, nu waktu ngorana boga ngaran Bambang Kombayana, téh nyaéta anakna Resi Baratmadya ti Hargajembangan jeung Déwi Kumbini. Manéhna miboga dulur nu ngaranna Arya Kumbayaka sarta Déwi Kumbayani. Dorna jadi guruna para Kurawa jeung Pandawa. Murid kameumeutna nyaéta Arjuna. Resi Dorna ngadahup ka Déwi Krépi, putri Prabu Purungaji, raja nagara Tempuru, sarta meunang turunan anak lalaki nu dingaranan Bambang Aswatama. Manéhna hasil ngadegkeun padépokan Sokalima sanggeus junun ngarebut ampir satengah wewengkon nagara Pancala tina kakawasaan Prabu Drupada.
Kabupatén Lebak
Budaya Masyarakat
52. Masyarakat Adat Kaolotan Ciherang
=
Atraksi Kasenian =====
Makam Karuhun Lebak
32. Ki Buyut Sakman
Ékonomi
Sumber ékonomi Kabupatén Lebak geus ditaliti dumasar kana hasil pertanian. Ditempo kana kaayaan alamna, ékonomina naék ku sabab dina prosesna kaasup ékonomi keberlanjutan. Ieu jadi katahanan utama ékonomi daérah, jumlah penduduk Lebak nambahan berarti hasil ékonomi ditungtut sarua nambahan ogé. Aya ukuran jang ngitung indikator ekonomi unggal taun, nyaéta ku ukuran peningkatan hasil agrégat nu mangrupakeun barang jeung jasa. Sakieu mah hasil tani di Kabupatén Lebak kaasup alus lantaran ditempo tina hasil Indeks Pembangunan Manusia (IPM) Kabupaten Lebak panghandapna dibandingkeun dalapan kabupaten kota nu lain di Propinsi Banten taun 2022.
Dorna
Kalahiran jeung awal kahirupan Dorna
Dorna dilahirkan ti kulawarga brahmana (kaum pandita Hindu). Manéhna mangrupa anak ti pandita Baradwaja, nu lahir di dayeuh anu kiwari disebut Dehradun (modifikasi tina kecap dehra-dron, kendi taneuh liket), anu mibanda harti yén manéhna (Dorna) tumuwuh lain dina jero pianakan, tapi di luar awak manusa, nyaéta dina Droon (gentong atawa kendi).
Kabupatén Lebak
3. Prasasti Kebon Kopi
Dua prasasti lianna nyaéta Prasasti Ciaruteun sarta Prasasti Muara Cianten, duanana kapanggih henteu jauh ti prasasti ieu. Prasasti Kebon Kopi I sarta Prasasti Ciaruteun atos ditata sarta dibéré cungkup, hateup pendopo paranti ngiuhan. Di prasasti Kebon Kopi kacutat: Jayavisalasya tarumendrasya hastinah….Airwavatabhasya vibhatidam…Padadvayam. Seratan kasebat hartina dina Basa Sunda, “Di dieu kasampak sapasang dampal suku anu kawas Airawata, gajah pangawasa Taruma anu agung”. Sacara gurat badag, prasasti kahiji nyaritakeun tunggangan ti Raja Purnawarman anu mangrupakeun sato gajah.
4. Prasasti Muara Cianten
Saha waé henteu ngan maké tumpakan pribadi jang bisa anjog di lokasi, nanging ogé jang tumpakan umum anu sadia nanging réngsé aya di wewengkon Lebak tangtos waé panaliti nu rék nénjo batuna wajib neraskeun lalampahan kalawan ngagunakeun transportasi kikiping dua sepertos ojek pikeun bisa datang langsung ka lokasi kapanggihna Prasasti Muara Cianteun. Panaliti nu datang lain saukur nénjo batu ukuranana ageung anu bersejarah, nanging ogé naliti seratan anu aya di jerona anu teu junun diartikeun ku saha ogé tepi ka danget ieu. Eusi ti Prasasti Cianten tacan tiasa dibaca ku para ahli. Perkara kasebat dimargikeun abjad anu aya di batu prasasti ngawangun galing atawa mangrupi abjad Sangkha.
Banda Cagar Budaya
23. Punden Berundak Lebak Sibedug