cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Näi Tästamänt
Do Däide fon do Apostele (Apostelgeskichte)
Do Däide fon do Apostele / ju Apostelgeskichte foulget ju Chronologie fon do Evangelien un beskrift ju Heemelfoart fon Jesus Kristus, do eerste Jiere fon ju kristelke Meenskup in Jerusalem (Jerusalemer Uur-Meente) un dät Lieuwend fon do eerste Kristen. In dät twäide Deel stounde do Missionsraisen fon Paulus, die sik (wan uk naan fon do tweelich Apostele) as Apostel saach, uumdät him Jesus ferskienen waas (Damaskus-Belieuwnis, Apg 9).
Do Paulusbräiwe
Wät düsse säks Bräiwe oungungt, wäd fon aan grooten Deel fon do Foarskere uut ferskeedene Gruunde betwieuweld, dät do wuddelk, as jo kweede, fon Paulus skrieuwen wuuden sunt. Deeruum wäide jo as "deuteropauliniske Bräiwe" beteekend. Ätter düsse Theorie heere do säks Bräiwe also tou een wied ferspradt Phänomen in ju Antike, ju "Pseudepigraphie", dät me sik also aan bekoanden Noome uutleendt häd, in dän sien Traditsjoon me sik staale wol, uk wan me nit wuddelk ju Person is. Man dät rakt uk Foarskere, do bloot aan Deel fon düsse Bräiwe foar pseudepigraphisk hoolde un wäkke, do ju deuteropauliniske Theorie goarnt fertreede.
Pennsylvanien
Pensilvanien (ängelsk: Pennsylvania; latiensk foar „Penn sien Wooldlound“), offiziellen Noome „Commonwealth of Pennsylvania“ is n Buundesstoat in dät Aaste fon do Fereende Stoaten. Sin Noome häd dät fon William Penn. Pennsylvanien is een fon do Trättien Kolonien, do do Fereenigde Stoaten gruunded hääbe. In dät Aaste stat sien Skeed an New Jersey, in dät Suudaaste an Delaware, in dät Suude an Maryland, in dät Suudwääste an West Virginia, in dät Wääste an Ohio un in dät Noude an dän Buundesstoat New York un an dät Eriemeer. Aaltouhoope is Pennsylvania 119.283 km² groot.
Portoal:Wietenskup
Wietenskuppe
Moanskenwietenskuppe
Woolde in Seelterlound
thumb|right|300px|Maiglöckchenwoold un -see, Bielde: Th. Deddens In Seelterlound raakt dät ne ganse Riege Woolde un Wooldgebiede. Do Seelter Woolde hääbe sicher Noomen uut oolde Tieden, do mon fiellicht noch wier uutfiene kon. Fuul fon do Woolde lääse ieuwenske af nit fääre fon dän Seelter-Äi-Paad.
Portoal:Wietenskup
Wietenskuppe
Anwoande Wietenskup
Elektronik & Technik
100px|right 100px|right Computer
Elektronik
Signoale un Ferbiendengen
Suumertied
Kritik
Een fon do wichtichste Argumänte bie ju Ienfierenge fon ju Suumertied waas dät bespoarjen fon Energie. Äiwends loanger Dailjoacht betjuudet dät me äiwends neen elektrisk Ljoacht moor bruukt un äiwends is et loanger woorm, so dät me dät Huus uk nit woormje mout. Man dät kon uk weese dät me deertruch juust moor Energie bruukt, toun Biespiel foar Klimoaanloagen, do uk loanger bruukt wäide uum tou keelen. Uk do Buure hääbe Kritik, da do Bäiste sik nit so gau anpaasje an ju Tiedsferskuuwenge. Do Plonte paasje sik uk nit an, also Tiedskoaltere foar toun Biespiel do Woateranloagen in Glääshuuse, wäide oafte nit uumesät foar ju Suumertied. Uk do Moanskene hääbe Probleme mäd ju Tiedsuumstaalenge. Foarallen Moanskene mäd Släipstöörengen hääbe grattere Probleme mäd ju Uumstaalenge.
Biotop
As een Biotop (fon Griechisk βíος bíos „Lieuwend“ un τόπος tópos „Steede“ / „Ploats“) beteekent me een Lieuwendsruumte fon Plonten, Dierte un uur Lieuweweesen in een ääng ougränsed Rebät. Ääng ougränsed hat, dät deer nit ju heele Äide mäd meend is, dät is näämelk uus Biosphäre - also ju Summe fon aal do litje Biotope. As Deel fon een Ökosystem (as t.B. aan Holtbusk, aan Woaterdoabe, aan Foan of uurswät) stoant dät Biotop, ju Lieuwendsruumte also ieuwenske ju Biozönose, dät is ieuwen ju Summe fon do Lieuweweesen, do deer oane sunt. In dän Natuurskuts wäd oafter fon Biotope so boald, dät me deer mäd besunners wäidfulle Lieuwendsruumten meend, do extroa ju Natuur uurlät wäide.
Antigua un Barbuda
Geskichte
In't Jier 1493 loundede Christoph Kolumbus in Antigua. In do foulgjende Jiere wuuden do Indioanere ap do Ailounde fangen nuumen un as Sklouen ätter Hispaniola un in uur spoanske Kolonien broacht. Aan grooten Deel fon do Indioanere stoorf binne kuute Tied an do Foulgen fon ju hädde Oarbaid of an Kroankhaide. Ätter 1500 fersoachten Spoaniere, Frantsoosen un Briten ouwikseljend, man älken sunner Ärfoulch, do Ailounde duurhoaftich tou besiedeljen un in hieren Besit tou brangen. Seeroowere bruukten tou düsse Tied do Ailounde, uum sik tourääch tou luuken.
Bäisem
In groote Deele fon Europa wäd fertält, dät Häksen ap Bäiseme riede.
Aasterhusen
Soage
Dät Klaaster Boukeläsk skäl ätter ne Soage mäd n Unnergruundsgong ferbuunen weesen hääbe mäd dät Nunnenklaaster an de Uursiede fon de Äi, benaamd Aasterhusen.
1967
Jiere: 1964 - 1965 - 1966 - 1967 - 1968 - 1969 - 1970 -
Europäisken Iemenfreeter
Foarkuumen däd hie rund uum't Middelmeer tou in Faander-Asien, dät Noude fon Afrikoa un, as al sin Noome kwäd, in Europa. Binne Europa is hie foar'aaln in't Suude un Suudaaste tou fienden, man in't Noude bit ätter't Suude fon Polen. In Düütsklound goolt die Fuugel juun Eende fon do 1980er Jiere as uutstuurwen, man fon 1990 oun koom'er al wier tourääch. Besunnere Sweerpunkte in Düütsklound sunt in Saksen-Anhalt bie Mersebuurich, uum dän badiske Kaiserstoul tou un uk in dän Loundkring Viersen oun'n läigen Rhien.
Cham (Loundkring)
Cham is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
1973
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23.
Bogotá
Geskichte fon ju Stääd un hieren Noome
Wääruume is dät so? As Eende fon do 1530er Jiere eerste Funza (1537) gruunded wuude un ätters, in 1538, ju Militär-Deelläitenge, ju dät Kiensel fon Bogotá wäide skuul, do hiet eerste fonsäärm Funza "Bogotá", uumdät Funza ja ap dän Gruundsleek fon dät indioanske Bacatá stuude.
Uk in dän twäide Haaldeel fon't twintichste Jierhunnert wuude dät in Bogotá nit rauelker. Fon 1953 bit 1957 tou waas Diktoatuur in Kolumbien, ätters koom in do 1970er Jiere wuude een linke Guerilla-Organisatsjoon, ju M-19, gruunded. Uk ju Drogen-Mafia koom bie litjen ätter ju Stääd.
Soage (Reewe)
As Soage beteekent me een Reewe of Maskiene tou't snieden fon fääste Materioalien so as Holt, Steen, Metall un Kunststof. Dät rakt Hounde-Soagen, man uk wäkke, do truch Damp, Stroom, Diesel of Woaterjoole oundrieuwen sunt. Al in ju Steentied kuude me Steene so beoarbaidje, dät deer Soagetuske uut stuuden. Däälich rakt dät een groote Fuulfoold fon Houndesoagen mäd Soageblääd, Kringsoagen, Kättensoagen un fuul moor.
Roagebierich
Skoule
In 1674 wier där al ne Skoule fon ju Klaasterkommende Boukeläsk in Roagebierich. Ju Skoule wuud in 1850 sleeten. Do Bäidene geen dan ätter ju Skoule in Bäärselerfoan un siet 1869 ätter ju näie Skoule in Elisabethfeen-Noud.
Soage
As Soage beteekent me
Liesbetfeen
Noome
Liesbetfeehn wuud ätter ju Groothertogin fon Ooldenbuurich benaamd.
Skoule
Ätter dän Bau fon dän Liesbetfeen-Kanoal moasten do Sköilere eerste ätter ju Skoule in Bäärselderfoan. 1869 waas dan in ne Hierkoamer in Liesbetfeen-Noud die eerste Unnergjucht mäd 40 Sköilere. 1873 wuud ne Skoule baud, 1875 wieren deer 55 Sköilere. Ap n 31.7.1968 wuud ju Skoule sleeten un ferkooped.
Rio São Francisco
thumb|right|300px|Koarte fon ju Äi thumb|right|300px|Glap ap een Slucht fon dän Rio São Francisco Die Rio São Francisco is een 3.199 Kilomeetere loange Äi of n Stroom in Brasilien. Die Rio São Francisco äntspringt in't Suude fon dän Buundesstoat Minas Gerais in ju Serra da Canastra un fljut truch do Buundesstoaten Bahia, Sergipe, Pernambuco un Alagoas ätter dän Atlantik tou. Ju Äi häd hieren Noome fon dän hilligen Franz fon Assisi.
Ferloop
Die Rio São Francisco is in sin Middelloop ap 1.368 Kilomeetere foar ju Skipfoart tou bruuken. Ap'e Naite tou dät Skeed tou'n Buundesstoat Bahia befiende sik do Stroomsnällen fon Pirapora un junner, wier ju Äi truch do Kusten-Bierge bräkt, do Paulo-Afonso-Faale (Cachoeira de Paulo Afonso) mäd dän Paulo-Afonso-Woaterkrääftkomplex un uk dät Woaterkrääftwierk Xingó. Deertruch konnen Skiepe nit truch dän Unnerloop kuume. Dät Rebät, wier die Stroom sien Woater fon lukt, uumfoatet 617.812 km².
Uumeleedenge fon't Woater
Ju brasilioanske Buundesregierenge baut hoast two Kanoal-Systeeme, wiertruch Woater uut dän Rio São Francisco ätter't Noude un ätter't Noudaaste oulat wäide skäl, uum ju Woaterfrersuurgenge in düsse druuge Rebätte tou ferbeeterjen. Kritikere kweede, dät truch dät Projekt in do druuge Rebätte nit fuul ferbeeterd wäd, man uumso moor in ju Region fon ju Äi läpper moaked. Jo ferwachtje groote Uumewaareld-Fernäilenge truch dät Projekt. Besunners bekoand wuuden is monken do Juunstriedere die Biskop fon Barra, Dom Frei Luiz Cappio, die truch Hungerstriek fersoacht häd, juun dät Projekt wäd uut tou gjuchtjen.
Liesbetfeenkanoal
Bau
Die Liesbetfeenkanoal wuud fon 1855 bit 1880 baud un lapt fon dän Küstenkanoal bie Kampe truch Kamperfeen, Reekenfäld un Liesbetfeen bit tou ju Seelter Äi bie Roagebierich.
Bourtanger Foan
Kultivierenge un Eedoubau
In Bargerveeen bie Emmen is n 2.100 Hektoar grooten Natuurpark, wierfon dän grattsten Deel ap Düütsk Gebiet lait. Bie Sellingen, Meente Vlagtwedde, is noch ne litje Flääche in dän Uurtoustand äärhoolden blieuwen, die uk unner Natuurskuts stound.
Caracas
Geskichte
In dän Uunouhongegaidskriech wuude ju Stääd ap dän 29. Juli 1811 un noch insen 1814, ätterdät ju truch Simón Bolívar befräid wuuden waas, fon spoanske Troppen iennuumen. In 1821 foulgede wier een Befräienge un Caracas waas ätters bit 1831 Bestounddeel fon ju Republik Grootkolumbien, bit Venezuela sik deer in 1830 as oainen Stoat fon oukleeuwen diede.
Fon 1930 oun roate dät truch dän Oulje-Ruusk een Befoulkengs-Explosion.
Vung Tau
Vung Tau is ju Haudstääd fon Ba Ria-Vung Tau, Vietnam. Buute ju Stääd lait die internationoale Lufthoawen Long Thanh, Lufthoawen Vung Tau.
Vijfheerenlanden (Meente)
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Vijfheerenlanden is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Meerkerk is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 153,31 km² un deer woonje 58.788 Moanskene (2022).
1964
Jiere: 1961 - 1962 - 1963 - 1964 - 1965 - 1966 - 1967 -
Dingolfing-Landau (Loundkring)
Dingolfing-Landau is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Hawaiiske Sproake
Dät Hawaiiske heert tou do polynesiske Sproaken, un is deermäd ne Austronesiske Sproake.
Strukelje-Wääst
Loage
Ju Buurskup lait wäästelk Strukelje un uumfoatet dän ganse Gestrich twiske Uutände in dät Noude un ju Loangholter Sträite in dät Suude. Wäästelk Strukelje-Wääst lait Idafeen-Suud.
Dresden
Geskichte
In ju Noacht fon n 13.-14. Februoar 1945 wuud fon do britiske ne Bombardierenge fon Dresden truchfierd. Dät roate uur 25.000 Doode un 75.000 Huuse ferswoonten fon de Loundkoarte. Do extrem heete Flammen feruurseekeden n Fjuurstoarm, do der Moanskene in do Flammen oun soogen.
Stääddeele
In dät 1958 waas dät Stäädgebiet iendeeld in do Bezirke Midde, Aast, Wääst, Suud un Noud. Siet 1991 is disse Iendeelenge ärsät truch ne näie mäd tjoon Ortsamtberäkke (foar dät Stäädgebiet foar 1990) un njuugen Täärpe (foar do ätter 1990 touföigede Beräkke.
Ferkier un Transport
Truch dän noudwäästelke Beräk fon de Stääd gungt ju Buundesautoboan 4 in Gjuchte Görlitz un Chemnitz - Erfurt. In dät Noude fon de Stääd ju Buundesautoboan 13 in Gjuchte Berlin un wäästelk fon Dresden ju Buundesautoboan 14 ätter Leipzig. Ju näie Buundesautoboan 17 begint in dät Wääste fon Dresden ätter dät Suude. Et is uk ju E55 un gungt truch dät Erzgebierge ätter Prag.
Buurich Stickhusen
thumb|350px|Buurich Stickhusen thumb|Touden fon ju Buurich thumb|Buurich Stickhusen 1632
Reekenfäild
Bedrieuwe
In Reekenfäild waas bit in do 1990er-Jiere n Wierk fon AEG.
Jümme (Äi)
Punte-Fääre
Noudelk fon ju Buurskup Amdorf, tichte bie ju Steede wier ju Jümme in ju Leda lapt, gungt deer ju houndbedrieuwene histooriske Punte-Fääre uur ju Jümme un ferbint Amdorf mäd Wiltshusen, Meente Lier. Ju Fääre wuud al 1562 uurkundelk ärwäänd.
Seelter Dööntjene un Fertälstere
Theo Deddens
Fon 1977 bit in 1990 publizierde Theo Deddens Dööntjene ut Seelterlound in ju Münsterländische Tageszeitung, mädnunner juun 300 Stukke. Oafte wieren dät Uursättengen fon spoasige Stukke uut de platdüütske Noaberskup, man uk Geböärnisse uut Seelterlound fon fröier un nuu. Do Stukke sünt noch nit ap Internet archiwiert. Däälich skrift Theo Deddens af un tou noch litje Dööntjene uut Skäddel in dän General-Anzeiger.
Theo Griep
Där ieuwenske häd Theo Griep 2002 n Bouk mäd Dööntjene un uure Seeken heruutbroacht mäd dän Titel: Twiske Ticheläi un Baarenbierich.
Ferbiendenge ätter buuten
''
Kamperfeen
Loage
Kamperfeen lait noudelk dän Kustenkanoal un aastelk Reekenfäld. Wäästelk därfon lait die Aastfoan mäd Skäddelerdom un Swonnebiergerfoan. Truch Kamperfeen fljoot die Elisabethfeenkanoal.
Buenos Aires
Ju Stääd lait oun't Ouger fon dän Río de la Plata, een tjoachterfoarmige Mundenge fon do Äien Río Paraná un Río Uruguay in dän Atlantik, ap ju Aastkuste fon dän suud-amerikoansken Waarelddeel. Buenos Aires lait in dän Truchsleek sowät 25 Meetere uur ju See. Dät häd 2.890.151 Ienwoonere (Stound:2010).
Kamperfeen
Evangeelske Skoule
1955 wuud deer ne moderne evangeelske Skoule baud. Ju häd 170.000 DM koastet. Ju Skoule wuud ap n 31.7.1970 sleeten un ferkooped.
Buenos Aires
Haudstääd fon't Vizeköönichriek fon dän Río de la Plata
Wilst ju Tied fon do Napoleoonske Kriege, as Spanien mäd Frankriek ferbuunded waas un juun dät Fereende Köönichriek kampede, besätten ap dän 27. Juni 1806 britiske Troppen unner Generoal William Carr Beresford ätter twäin Deege Kamp ju Stääd. Man do Bewonnere lienden sik juun do Briten ap un ap dän 4. August ärooberden ienheemske Krääfte unner Santiago de Liniers ju Stääd tourääch. Liniers kuude uk noch een näie Beleegerenge truch do Briten ouweerje, ju ap dän 7. Juli 1807 mäd ju Kapitulatsjoon fon Generoal John Whitelocke eendede.
NA
Call for image filter referendum
Philippe (WMF)
Castries
Geskichte
Ätterdät in't Jier 1863 dät eerste mäd Koole beleedene Skip in dän Hoawen fon Castries ienfuur, äntwikkelde sik in ju Stääd een Koole-Industrie, man ju briek fon 1906 oun wier ou, wät truch dän Eersten Waareldkriech un ju Eepenenge fon dän Panama-Kanoal in 1914 un ju Waareldwirtskupskrise in 1927 noch gauer geen.
Burloage
thumb|right|200px| Ju Määlne in Burloage Burloage is n Tärp in ju Meente Rauderfeen.
Esslingen (Loundkring)
Esslingen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich.
Euskirchen (Kring)
Euskirchen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen.
Forchheim (Loundkring)
Forchheim is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Minute
Een Minute is ne Tiedseenhaid, weerbie een Uure in 60 Deele apdeeld is. Däälich basiert sik ju Minute ap ju Basiseenhaid Sekunde. Deertruch is een Minute nu altied glieke loange, man bloot nit wanner deer een Skaltsekunde ienfouget wäd.
Uure
Een Uure is 60 Minuten. Gewöönelk 3.600 Sekunden.
Freising (Loundkring)
Freising is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Coraciiformes
Do Coraciiformes (düütsk: Rackenvögel) sunt een Oardenge fon do Fuugele. Masse fon düsse Fuugele, man nit aal, lieuwje in do Tropen un sunt bunt faawed. Do Toonen fon do maaste Oarde wieke fon ju Norm ou un sunt oafter mädnuur ferwoaksen.
Lastrup
is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 85 km² un 6.902 Ienwoonere (2015).
Gnauedierte
Systematik
Doo Gnauedierte sunt wäil mäd 29 rezente Familien, 468 Sleeke un 2052 Oarde juu grootste Oardenge fon doo Suugedierte. Traditionell häd me joo, foarallen mäd doo Määrkmoale fon juu Keeuwenmuskulatuur un dän Schäädel, in 3 Unneroardengen ienoardend. Doo Sciuromorpha (t.B.: die Kateeker), doo Myomorpha (t.B.:alles, wät me so as Rotten un Muuse beteekend) un doo Hystricomorpha (t.B.: Hystrix cristata, düütsk: Gewöhnliches/Westafrikanisches Stachelschwein). Owwol disse Systematik bit däälich noch mongs in Gebruuk is, kweede moonige Ljuude, dät dät komplisierder is: Dät rakt n näier System, wät innerdoat bloot 2 Unneroardengen häd, doo mäd Hälpe fon dän Unnerkeeuwenapbau apdeeld wäide, man deel wäd dät komplisierder mäd Deeloardengen, Uurfamilien un Familien, doo foarallen mäd Hälpe fon Keeuwen-Anatomie un doo Tusk-Määrkmoale oardend wuuden:
Molbiergen
is ne Meente in dän Loundkring Kloppenbuurich in Läichsaksen, mäd ne Fläche fon uungefeer 102,52 km² un 8.429 Ienwoonere (2015).
Garmisch-Partenkirchen (Loundkring)
Garmisch-Partenkirchen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Atawallpa
Lieuwend
Touminst Atawallpa meende, dät sin Foar dät Riek so apdeeld hiede, un Waskar waas deer eerste noch mäd toufree. Man ätter een Wiele wüül hie sik deer daach nit moor mäd oureeke, Waskar wüül ätter oolden Bruuk die Sapa Inka, also die alleenige Häärsker fon dät heele Inka-Riek Tawantinsuyu weese. Waskar sätte aan näien Hoogenpriester ien, uumdät die oolde ja niep wiste, wät sin Foar besleeten hiede. Buppedät hilkede Waskar sien Suster un moakede dän oolden Inka-Oadel Geskoanke. Atawallpa sien Strategie waas uurs: Hie sätte een Riege fon Fanatikere uut dät Noude as Generoale ien: Challkuchimaq, Kiskis un Rumiñawi.
Flot
thumb|right|350px|Een tschechisk Flot in do leete 1920er Jiere Een Flot (düütsk: Floß) is een eenfach Woater-Foartjuuch sunner Rump, dät uut swimmende Materioalien touhoopesät is. Oafter wäd een Flot bloot fon dän Woaterstroom oundrieuwen.
Havelland (Loundkring)
Havelland is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Brandenbuurich.
Cayenne
Een poor hunnert Meetere foar dät noudelke Spit fon dät Hoolichailound Cayenne lääse do tjo Îlets Dupont, do tou dän Kanton Cayenne-2 Nord-Est heere. 45 Kilometere noudwäästelk fon Cayenne lääse do tou ju Stääd un tou dän Kanton Cayenne-1 Nord-Ouest heerende Îles du Salut, do aleer as Stroaf-Kolonie fon Frankriek tjoond hääbe. Die Luchthoawen Cayenne lait sowät säkstien Kilomeetere suudwäästelk fon ju Stääd ap dät Rebät fon ju Noaber-Meente Matoury.
Skuppe
thumb|right|350px|Tjo ferskeedene Skuppen Een Skuppe (düütsk: Schaufel / Schippe) is een Reewe, uum loos Materioal, biespilswiese Sound, Äide of Skädd-Goud, aptouniemen un wächtoudwoon. Dät rakt deer ferskeedene Baufoarmen fon, maasttieds mäd n blikken Blääd un n holtenen Steel.
Victor Hugo
miniatur|Victor Hugo, etwa 1875 Victor-Marie Hugo [viktɔʁ maʁi yˈɡo] (* 26. Februoar 1802 in Besançon; † 22. Moai 1885 in Paris) waas n frantsöösken Skrieuwer. Hie skreeuw Riemsele, Romoane un Tjooterstukke un wierkede as literarisken, man uk wäil politisken Publizist. Hie tried uk sälwen moorere Moale as Politiker in Ferskienenge. Wilst hie in't Buutlound oafter nit so bekoand is as t. B. Molière, Voltaire of Honoré de Balzac, jält hie monken masse Frantsoosen as die grootste fon aal hiere Skrieuwere. Sien Wierk kon deelwiese ju Romantik, deelwiese dän Realismus tou oardend wäide.
Luchtfoartjuuch
Fergeenhaid
Litje Skienfät-Ballone, do Kǒng-Míng-Skienfeete wuden al foar bolde twoduusend Jiere fon dän Chineesiske Politiker Zhūgě Liàng ärfuunen. Ju fäärme Ballonfoart mäd Moanskene an Boud waas in 1783, die groote Ballon waas fon do Bruure Mongolfier ärfuunen wuden.
Diesel
Diesel (uk nieper Dieselkrääftstof of Dieseloulje naamd) is een Mongelse uut ferskeedene Koolenwoaterstoffe, ju as Krääftstof foar aan Dieselmotor goadelk is. Deerfon ouwiekend rakt dät ju Spezifikatsjoon foar Marine-Diesel (Skips-Dieseloulje). Kritikere kweede juun Diesel, dät dät bie't ferbaadenjen nit bloot CO2 in ju Atmosphäre brangt, man oafter uk besunners fuul Rout un uur skoadelke Bestounddeele.
Soarten
Ap dän düütsken Määrked sunt hoast moorere Soarten fon ap Mineroal-Oulje basierjende Diesel-Krääftstoffe foar PKW tou kriegen, do aal ätter § 4 fon ju 10. BImSchV do Bedingengen fon ju DIN EN 590 äntspreeke moutene:
Koos Tiemersma
Skrieuwer
Tiemersma sien twäide Roman, De mjitte (ju Mäite), ärskeen in 2004. Uk uur dit Bouk wieren do Leesere gjucht positiv. Do Literatuurkritikere hieden ferskeedene Meenengen. Jabik Veenbaas, Sjoerd Bottema un Erik Hoekstra wieren positiv, man Jetske Bilker waas jusälge Meenenge as bie De mjitte, ätter Bilker skuul ju Struktuur fon dät Bouk nit stäärk genouch weese foar dän Inhoold.
Uur Aktivitäte
Bie sien Besäik an Siauliau (Litauen) in 2007 häd hie ju litauske Literatuur kannen leerd. Ätter Tiemersma is ju litauske Literatuur, wät ju Grööte beträft, tou ferglieken mäd ju wääst-fräiske Literatuur. In Juni 2009 waas aan uut Litauen in Wääst-Fräislound tou Besäik foar n Foardraach uur ju litauske Literatuur. Dät Eende fon Tiemersma sien Bouk ûnder wetter is uk in Litauen.
Santiago de Chile
Gruundengstied
Man Boskuppere fon dän Inka-Heersker Manco Cápac II. hieden do ienheemske Indioanere woarskauet, sodät do hiere Ietelweeren ferstopped hieden un sik fäindelk juun do Besättere ferheelten. Buppedät waas do spoanske Ärooberere al ju Neerenge uutgeen, un jo bruukten twintich Deege hungerliedend, bit jo ju Befoulkenge so wied hieden, dät jo eenich wuuden.
As do Oungriepere do Koppe in ju Hounde fon do Spoaniere siegen, fluchteden jo chaotisk. Man eerste kuut foar ju Jungelge kuude die Oungriep heel un aal touräächsloain wäide.
Mäd düssen Uurfaal begonnen tjo Jiere fon Kriech un Beleegerengen. Do Spaniere bauden hiere Stääd wier ap, uk mäd ne Fäästengs-Ounloage, wier jo sik in'n Noodfaal oun touräächluuke kuuden. Jo wieren fulkeemen ousleeten fon ju Waareld, moasten Kröäk oun Ietelweeren liede, Äkkerbau waas stuur. Sogoar do Kloodere geenen him uut, sodät jo Indioaner-Kloodere ounluuke moasten.
Bernhard Wilkens
Bernhard Wilkens, Roupnoome: Hinnerksin, was Buur un woonde in Bäätholt, nit fääre fon ju oolde Bäätholter Skoule. Hie was hilked mäd Karola, geb. Awick, un hied two Dochtere, do däälich in Munster un in Wäästoverledingen woonje. Hie hied Dr. Marron Curtis Fort fuul uur Seeltersk un dät oolde Seelterlound fertäld un häd Biedroage läwerd tou dät Bouk "Saterfriesische Stimmen" fon Dr. Fort.
Rochus von Liliencron
Rochus von Liliencron (1820 - 1912) waas n düütsken Historiker.
Maya
Postklassik (sowät 900–1697)
Uk in Chiapas in't Hoochlound fon dät leetere Guatemala un in El Salvador ron ju Äntwikkelenge fon ju postklassiske Mayakultuur fergliekbeer ou. So wuuden biespilswiese Casa Blanca, Tazumal un San Andrés eerste uum 1200 aproat, wierbie Casa Blanca fääre as Kultsteede besoacht wuude. Aan kultuurellen Ienfloud uut dät noudelke Mesoamerikoa waas uk hier tou määrken. So wuuden biespilswiese Dubbel-Tämpel ätter ju Foarbielde fon dän grooten Tämpel (Huēy Teōcalli / Templo Mayor) fon ju aztekiske Haudstääd Tenōchtitlan baud. Do Mam moakeden uum 1250 Zaculeu tou hiere Haudstääd. In't Hoochlound begon die Apstich fon do K’iche mäd hiere Haudstääd Q'umarkaj, do foaraaln truch militäriske Expansion hier Ienfloud-Rebät stoadich fergratterden, bit jo tou dät Eende fon't 15. Jierhunnerd truch hiere Noabere un fröiere Ferbuundede, do Kaqchikel, apheelden wuuden. Do Kaqchikel äntfierden ju Godhaide-Bielde fon Tohil in hiere Haudstääd Iximché, wierap do K’iche touminst hiere Kriechs-Toage juun do Kaqchikel ienstoalden, man fääre fersoachten, dät Hoochlound tou dominierjen. Ätterdät do Azteken in 1486 ju Stääd Xoconocho ärooberd hieden, wuuden uk fon do K’iche in 1510 Tribut-Toalengen aasked. Eerste deer kreech ju Region wät Raue truch. Daach bleeuw uk hier ju bittere Fäindskup twiske do K’iche un do Kaqchikel ärheelden, bit in ju Tied fon ju Spoanske Ärooberenge fon Yucatán in do 1520er Jiere. Do Spoaniere kuuden dät dan fonsäärm uutnutsje.
Neidhart
Neidhart (13. Jierhunnert) waas aan düütsken Dichter.
Fäärmesound
Geskichte
Färmesound wuud ätter dän grooten Bround in Skäddel in 1822 gruundet. Bit tou dat Jier 1825 was Fäärmesound noch nit besiedelt. Dät ganse Lound heerde tou ju Skäddeler Meente.
Seederboome
Beschreibung
Seederboome sunt groote, immergräine Boome, do een breede Boomkroune uutbildje. Jo bruuke fuul Sunnenljoacht, uum goud tou groien. In'n Fergliek mäd uur Fjuurengewoakse konnen jo mäd ferhooldnismäitich min Deelsleeke uutkuume. Dät Holt rukt goud. Dät Boark fon junge Boome is glääd un gries. Do litje, oaifoarmige Knoaspen hääbe ne Skeele mäd man n poor Skubben. Dät rakt two Typen fon Takken. Eeerstens eenstoundige Loangdrieuwe mäd oankeld of spiroalich loangs ju Takke woaksende Näddele, twäidens Kuutdrieuwe mäd touhoopepakkede Näddele. Do tjuusterch- bit blaaugräine näddelfoarmige Bleede blieuwe tjo bit säks Jiere loang an dän Boom.
Axolotl
Die Axolotl (Ambystoma mexicanum) is een mexikoanske Stäitpudde uut ju Familie fon do Ambystomatidae un ferbrangt sien Lieuwend in't Woater.
Axolotl in ju Natuur un in't Aquarium
Alexander von Humboldt waas in dän August fon't Jier 1804 die eerste, die Axolotl ätter Europa wai broachte, wier jo as Kuriosität in't Pariser Natuurkundemuseum tjoonden, man hie waas nit die eensige, die Axolotl ätter Europa broachte: Do maaste Axolotl, do däälich in Aquarien heelden wäide, stomje fon 34 Dierte ou, do in't Jier 1863 bie een fon Frankriek betoalde Expeditsjoon uut Xochimilco hoald wuuden. In ju Foulge begonnen europäiske Wietenskuppere, do Axolotl in groote Toal tou tuchtjen, sodät dät däälich ju maast-heeldene Amphibien-Oard in Labore un Aquarien is. Ieuwenske ju Wüüld-Faawe rakt dät uk Tuchtfoarmen in uur Faawen: Besunners oafter rakt dät wiete Axolotl, dät lait toumäts oun Leuzismus, mongs oaber uk oun Albinismus, genetiske Anomalien.
Groep fan Auwerk
Geskichte
In 2005 keem noch n uur Aktion fon ju Groep fan Auwerk. Ju fierde ju 1-Jier-Anärkannenge fon do Fräisen as nationoale Minnerhaid mäd n Bräifmäärk.
Harkebrääch
thumb|150px|Woapen
Seeltersk-Unnergjucht
Seelterfräisk an do Skoulen
Ap ju Meegliederfersamlenge fon dän Seelter Buund in n Oktober 2010 is n näi Projekt "Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound" foarstoald wuuden
St.-Nikolaus-Säärke (Borssum)
thumb|right|250px|St.-Nikolaus-Säärke
Lesebouk foar Seelterlound
thumb|right|300px|Touhoopebuunen is dät Lesebouk wuddelk tou n tjuk Bouk wuuden. Dät Lesebouk foar Seelterlound waas ne Riege fon seelter Saitengstukke.
Irisk
miniatur|Beräk miniatur|Hondwieser Dät Iriske (An Ghaeilge, dt. Irische Sprache) is ne keltiske Sproake, ju der bit sowät 74,000 boald wuude in Irlound (Éire).
Hollen
Skoule
thumb|250px|Ju [[Wiendmäälne in Hollen]] thumb|250px|Die Hollener See, bääte Hollebierich
Slot Clemenswerth
Geskichtelken Uurblik
Dät rakt uk ne Ferbiendenge mäd Seelterlound: “Iek wüül ätter n Iesk wai tou tieljen, man do ron mie dät Jool uut dät Plouchstal uute” hiede die oolde Hinnerk Willems kweeden in Schäddel kweeden, as hie tou klê’menswerth dän Kuurfürst gjucht wät Stuures in de seelter Toal foarbaale skuul. (Minssen, Mittheilungen 2: Siede 69).
Fljooger
Eerste ärfoulchrieke Propeller- un Düsen-Fljoogere
Die eerste Waareldkriech 1914 bit 1918 broachte ju Fljoogertechnik uk noch in Foart. Foar dän Kriech wuuden masse näie Fljoogere äntwikkeld un baud, sodät sik ju Technik eendgultich truchsätte kuude. Bit do wieren dät aal Propeller-Fljoogere.
Falklound-Ailounde
Dierte un Plonten
Dät eensige Lound-Suugediert, dät fon Natuur uut ap do Falklound-Ailounde foarkoom, waas die Falklound-Foaks (Dusicyon australis). Uumdät do Ienwoonere Nood uum hiere Skäipe hieden, wuuden do oaber in't njuugentienste Jierhunnert uutrooded. Dät waas uk wäil nit stuur, uumdät do Dierte buute dän Moanske neen natüürelke Fäinde häiwed hieden un somäd uk neen Skjou.
Dronryp
Dronryp is n Täärp in ju niederloundske Meente Menameradiel un mäd ungefäär 3.500 Ienwoonere dät grootste Täärp fon ju Meente.
Hollenerfoan
Hollenerfoan (düütsk: Hollenermoor) is ne Buurskup fon Roomelse.
Hollebierich
Hollebierich (düütsk: Holleberg) is n grooten Gestrich in Hollenerfoan. Dät sünt Soundhövele, do mäd hooge Boome un Struuke bewoaksen sünt. Där is fuul Sound wächfiert wuuden, moan suudelk un noudelk fon dän Hollener See, die in dät Gebied lait, sünt noch n poar groote Fläächen uurich blieuwen. Dät is n fluggen Woold- un Loundskupsgebied. Truch Hollebierich gungt ju Sträite Hollebierich (düütsk: Holleberg).
Lieste fon Stääde un Täärpe in Meuse
U
Ugny-sur-Meuse
Barbuda
Geskichte
In 1981 wuude Barbuda mäd dät grattere Noaber-Ailound Antigua touhoope in ju Uunouhongegaid äntlät, wierbie een Moorhaid fon do Barbudioanere deerfoar stämd hiede, bie dät Fereende Köönichriek tou blieuwen.
Chichén Itzá
thumb|right|300px|Ruinen, bääte [[Kukulcán sien Pyramide]] Chichén Itzá is een fon do betjuudendste Ruinensteeden ap dät Hoolichailound Yucatán in Mexiko. Ju Ruinenstääd lait sowät 120 Kilomeetere aastelk fon Mérida in dän Buundesstoat Yucatán. Dät honnelt sik uum een oolde Stääd fon do Itzá, een Maya-Foulk. Twiske dät oachte un dät alfte Jierhunnert hiede ju Stääd Chichén Itzá een groote uurregionoale Betjuudenge, man Doaten fon archäologiske Uutgreeuwengen tjuude deer ap wai, dät dät in ju Midde fon dät 13. Jierhunnert mäd ju Stääd tou Eende geen. Däälich rakt dät Ruinen ap een Flakte fon 1547 Hektoar, deermäd is dät een fon do grootste Funst-Steeden in Yucatán.
Die Noome fon ju Stääd kumt uut dät Mayathan (ju Maya-Sproake fon Yucatán) un betjudt „An'n Rant fon dän Sood fon do Itzá“. Die Noome ist touhoopesät uut do tjo Woude chi’ („Muule, Rant, Ouger“) ch’e’en („Sood“ of „Hööle mäd Woater“) un itzá (Oainbeteekenge fon dät Foulk, dät deer lieuwde). Mäd dän Sood waas ju woaterfierende Doline (Cenote) meend, ju däälich as Cenote Sagrado bekoand is.
Hollener See
Iesboadjen
Winterdais, maasttieds in Januaor af Februoar wäd in de Hollener See af in de Maiglöckchensee dät Iesboadjen fon dän DLRG ferounstalted.
Chan Santa Cruz
right|thumb|Uungefäären Moachtberiek fon do Maya uum 1870
Themse
thumb|250x250px|Ju Themse thumb|250x250px|Ju Themse in London (2008) Ju Themse (Ängelsk: Thames) is ju grootste un maast wichtige Ai fon Änglound.
Antoine de Saint-Exupéry
Antoine de Saint-Exupéry waas bie sien Lieuwendstied n anärkoanden un ärfoulchrieken Autor un wuud, fielicht uk weegen sin ädderen un mysteriösen Dood, n Kultautor fon do Ätterkriechsjiere, wan hie sik sälwen uk eer as n bloot deerieuwenske skriftstaalenden Berufspilot saach.
Chinchillas
Chinchillas un Moanskene
Äächte Chinchillas sunt as Huusdiert un as Pälsdiert wied fersprat un wäide uk in Massen heelden. In fräie Wüüldernis wuuden do Bestounde fon aal do Oarde truch Lieuwendsruum-Fernäilenge un Joagd stäärk ferminnerd. Dät Kuutstäit-Chinchilla jält as fon't Uutstierwen betruued.
Niccolò Machiavelli
Politiske Ideen un Wierke
Machiavelli waas n Strieder foar ju Oainständichkaid fon ju Republik Florenz, ätter sin Woal tou Kanzler in't Jier 1498 seech hie, ätter ferskeedene diplomatiske Raisen truch Europa, dät ju Oainständichkaid fon sien Republik in Gefoar waas. Dät Jier 1512 waas dät Eende fon ju Republik Florenz. In sien Huus in Sant'Andrea in Percussina, n poor Kilometer buute ju Stääd Florenz, skreeuw Machiavelli sien Wierke, do him bekoand moakeden. Dät Bouk Discorsi skreeuw hie uum't Jier 1517, man hie wuude gjucht bekoand truch sien Il principe (Die Fürst), dät 1518 of 1519 publiziert wuude.
Barbados
Geskichte
Ju Wirtskup fon Barbados foutede fon do äddere 1640er Jiere oun ap ju Häärstaalenge fon Roorsukker, die mäd Skiepe ätter Änglound broacht wuude. In't Jier 1655 tou'n Biespil exportierde dät Ailound sowät 8.000 Tunnen in dät europäiske Muurlound un waas deermäd aan fon do grootste Sukker-Häärstaalere fon ju Waareld. Barbados bleeuw bit in dät 20. Jierhunnert stäärk fon ju Sukker-, Rum- un Sieroop-Häärstaalenge ouhongich.
Do tou Begin bloot foar do ängelske Plontengs-Oainere jäildende Gjuchte wuuden ätter ju fulle Sklouen-Emanzipation 1838 bit wai tou ju Uunouhongegaid ap n 30. November 1966 uk ap ju swotte Befoulkengsmoorhaid uutdiend. Fon 1958 bit 1962 tou waas Barbados een Provinz fon ju Wäästindiske Föderatsjoon.
Chocó-Sproaken
Antonio Tovar juust so as Paul Rivet un die tschechoslovakiske Linguist Čestmír Loukotka (1950) tälle do Chocó-Sproaken tou do Karibiske Sproaken of sjo een Sibskup deertou. Joseph Greenberg hoaldt jo foar sib tou dät Paez. Düsse Meenenge häd sik eepensjuunelk unner ju Wiele truchsät. Man ätter Daniel Aguirre sunt do Chocó-Sproaken een oaine Familie foar sik.
Faander-Rhien
Beskrieuwenge fon 'n Ferloop
Ap dät Rebät fon ju Meente Tujetsch in dän Swaitser Kanton Graubünden fljut een litje Siepe, die Rein da Tuma, in dän Tomasee (rätoromanisk: Lai da Tuma), un wier ruut. Buppe dät Täärp Tschamut, dät uk noch tou'e Meente Tujetsch heert, fljut die Rein mäd een noomenloose Siepe touhoope. Fon deer oun beteekent me dän Woaterloop as Faander-Rhien. Hie fljut, maast ätter Aast-Noudaast orientierd, truch een Alpen-Doal, ju Surselva. Wilst ju Noudsiede fon dät Doal lieker apsticht un somäd fon't Noude uk bloot kuutere Siedendoale ätter dän Faander-Rhien touloope, rakt dät fon't Suude häär, wier dät nit so liekap gungt, langere Siedendoale, do fuul Woater in ju Äi brange. Do tjo wichtichste sunt die Rein da Sumvitg, die Glogn (düütsk: Glenner) un ju Rabiusa.
Unner Ilanz/Glion, wier die Glogn in dän Faanderrhien fljut, lopt die Faanderrhien truch ju Slucht Ruinaulta.
Wäl-Äien
Hier een niepere Apstaalenge fon loangste Wäl-Äien, ounroat mäd'e Loangte fon ju Wälle bit ätter dät Touhoopefljooten fon Faander- un Bääterrhien bie Reichenau:
Konstanz (Loundkring)
Konstanz is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich.
Sagrada Família
Geskichte
Josep Maria Bocabella hiede in 1874 ju Idee, een groote Votiv-Säärke in Barcelona tou bauen. Touhoope mäd aan Fereen, die Jäild deerfoar sammelde, koopede hie in't Jier 1881 aan 12.800 m² grooten Bauploats, in een unbebaud Rebät, wier leeter dät Kwattier Eixample äntstounde skuul. Die amtelke Architekt fon ju Diözese, Francesc de Paula del Villar, stoalde sik as Architekt tou Ferföigenge.
Speyerer Doom
Sänt in ju frantsööske Revolutsjoon ju Abtäi Cluny fernäild wuuden is, is die Speyerer Doom ju grootste ärheeldene romoanske Säärke fon ju Waareld. In 1925 häd Poabst Pius XI. him in dän Stound fon een Basilika minor broacht. Sänt 1981 stoant die Doom ap ju UNESCO-Lieste fon't Waareld-Kultuuräärfgoud, buppedät is hie skuuld truch ju Haager Konventsjoon.
Äddere Näitied
Eerste in dän twäiden Haaldeel fon't 18. Jierhunnert waas nouch Jäild deer, dän Wäästdeel fon dän Doom wier aptoubauen. Dät Doorhuus äntstuude domoals in'n barocken Stil näi. Düssen Stilbreek hiede bloot sowät 100 Jiere Bestound.
Swonnebiergerfoan
Skoule
1910 wieren deer 17 evangeelske Familien in Swonnebiergerfoan. 1912 wuud där ne evangeelske Skoule baud. Fon 1949 bit 1956 wieren deer two Klassen. 1955/56 wuud ju Skoule uumebaud un renowiert. Dät häd 80.000 DM koastet. Ju Skoule wuud ap n 31.7.1968 sleeten un ferkooped.
Landsberg am Lech (Loundkring)
Landsberg am Lech is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Libanon
Geografie
Libanon wäd begränsed fon Syrien in dät Noude un Aaste, dät Middelmeer in dät Wääste un Israel dät Suude.
Oamse
thumb|Ferloop fon ju Oamse thumb|left|230px|Dät Oamsespeerwierk in Gandersum thumb|right|Aast-Fräiske Kuste uum 1300 Ju Oamse is ne Äi in dät Noudwääste fon Düütsklound un fljut truch Aast-Fräislound. Ju Äi fljut truch do Deelstoate Noudrhien-Wäästfoalen un Läichsaksen. Ju Äi begint in Senne un fljut truch dän Dullert un dät Wattenmeer ätter ju Noudsee wai. Ju Oamse is 371 km loang, 238 km deerfon is Foarwoater.
In Gandersum in ju Meente Moormerlound stound dät Oamse-Speerwierk.
Belmopan
thumb|right|250px|Belmopan fon buppe thumb|right|250px|Dät Parlemänts-Huus Belmopan is ju Haudstääd fon dät middel-amerikoanske Lound Belize un hiede in't Jier 2017 sowät 21.814 Ienwoonere. Dät is een relativ junge Ploanstääd, ju ap een seekerere Steede gruunded wuude, uumdät aan dweerelgen Stoarm ju oolde Haudstääd Belize City läip ferseerd hiede. Die Noome fon ju Stääd is aan kunstelken Begriep, die sik touhoopesät uut dän Loundnoome "Belize" un Mopan, dät is een Äi, ju truch dät Rebät lopt.
Belmopan lait aastelk fon dän Belize River ap 17° 15' noudelke Bratte un 88° 46' wäästelke Loangte, 76 Meetere buppe ju See. Ju Stääd lait in ju Provinz Cayo, sowät 80 km fääre in't Binnelound as ju eerdere Haudstääd Belize City.
Griechisk
Dät Griechiske häd ne Geschichte fon moor as 3.500 Jiere. Dät is aller as do maaste europäiske Sproaken. Däälich baale ungefeer 15 millione Ljuude Griechisk. Do Baalere lieuwje foar n groot Deel in Griechenlound un ap Zypern.
Do Griechen hääbe hiere oaine Alphabet. Dät Latiensk Alphabet (dät wie bruuke foar do fräiske Sproaken un fuul uur europäiske Sproaken) kumt fon dät Griechiske Alfabet. Dät griechiske Alphabet waas uk ju Gruundloage foar uur Alphabette, so as dät Kyrilliske Alphabet. Do Griechen hääbe dät Alphabet nit sälwen uutfuunen, dät kuumt fon do Phönizier.
Giovanni Gabrieli
Giovanni Gabrieli (bädden in 1557 in Venedig; suurwen ap dän 12. August 1612 juust deer) waas aan Oargelist un Komponist in dän Uurgong twiske Renaissance un Barock-Musik. Uk Heinrich Schütz waas aan Skoulker fon him.
Main-Kinzig-Kreis
Main-Kinzig-Kreis is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Hessen.
Portoal:Seelterlound
Geografie un Natuur
Baalenje - Bäätholt - Bieuwelte - Fäärmesound - Hällene - Heeselbierich - Hollen - Hollenerfoan - Hollenbround - Idafeen (bit 1974) - Klaaster (Boukeläsk) - Knülke (Skillup) - Loanghoarst - Siedlenge Muddebierich - Näiskäddel (bit 1974) - Näiwal - Roomelse-Aast - Roomelse-Wääst mäd Hoogebierich, Häärst un Raake - Seedelsbierich-Kolonie - Skäddelerdom - Strukelje-Wääst - Ubbehusen - Uutände - Wietsound
Archäologie
Geskichte
Tecklenbuurich un Munster - Aastfräiske Ienfloude - Frantsööske Besättenge
Kultuur
Skäddeler Määlnemuseum - Foan- un Feenmuseum Elisabethfeen
Organisatione un Fereene
Aast-Fräislound
Woater un Ailounde
Israel
Geskichte
Deerap foulgede noch in ju Gründengsnacht do Kriechsferklooringen fon Ägypten, Saudi-Arabien, Jordanien, Libanon, Irak un Syrien. In dän 1. Arabisk-Israeliske Kriech (Moai 1948 bit tou Juli 1949) wuude Israel fon fieuw arabiske Lounde Israel oungriepen. Die Kriech waas n Ärfoulch foar Israel un die israeliske Stoat wuude gratter. 1949 wuude mäd do fieuw arabiske Lounde n Woapenstilstound teekend. Irak look him sunner n Ferdraach wieruume uut dät Wäästjordaanlound. Ätter ju Nationoalisierenge fon dät Sueskanoal in 1956 ferkloorden Frankriek, Grootbritannien un Israel dän Kriech an Ägypten. Israel ärobert ju Sinai fon Ägypten. Juli 1956 looken do israeliske Truppen sik tourääch. thumb|left|David Ben Gurion proklamiert ap n 14. Moai 1948 dän Stoat Israel 1967 begon Israel mäd die präventive Säksdeegekriech juun Ägypten, Syrien un Jordanien. Ätter dän Kriech kontrollierde Israel dän Gaza-Striepe un dät Sinai-Hoolichailound, dät Wäästjordaanlound un Aast-Jerusalem un uk ju Golanhööchte. Ätter dän Säksdeegekriech wäide do Ferhooldengen in dät Midden-Aasten nit beeter. Israel begint mäd dät bauen fon juudske Täärpe un do besätte Gebiete un do Palestinänser wäide aggressiver mäd hiere Terroroungriepe in un buuten Israel. Dät rakt räägelmäitich Truumult in dät Gränsgebiet, foarallen mäd Syrien. In 1973 an Jom Kippur Dai, dän juudske Skieregaidsdai, foulgede wier n Kriech, wierbie Syrien un Ägypten Israel oungriepen. Do Oungriepere hieden toacht dät an dissen Dai do israeliske Ljuude hieren Fierdai fierden, wiertruch do Oungriepere beetere Muugelkaide foar n Ärfoulch hieden. Do Israelis hieden tjo Deege nöödich tou mobilisierjen. Daach won Israel dissen Kriech. thumb|Israeliske Flaage in ju Negev-Wüüste In 1979 koom Ägypten mäd ne Free-Initiative. Ätter ju Initiative skuul Israel ju Sinai touräächreeke an Ägypten un Ägypten ärkoande Israel an as Lound. Israel annektierde deerätter Aast-Jerusalem un ju Golanhööchte. In n Juni 1981 greep Israel in dän irakisk-iranisken Konflikt ien: Israeliske Luftfoartjuuge bombardierden dän Atomreaktor Osirak ap e Naite fon Bagdad un fernäilden dän (Operation Opera). Gruund foar Israel waas ju Betruuenge fon Israel mäd Atoomwaffene fon dän Irak. Ju eerste Intifada (palästinensisken Apstand) waas 1987 un duurde bit tou 1991. Ätter do Oslo-Freeprosesse in 1993 un 1995 foulgede 2000 ne twäide Intifada. In n Februoar 2005 waas ju twäide Intifada offiziel be-eended. 2002 baude Israel ne Muure twiske do israeliske un palästensiske Gebiete ap do Gränsen fon dät Wäästjordaanlound un Gaza. Ministerpresidänt Ariel Sharon kwad dät ju Muure ju Sicherhaid ferhaagerje skuul. Ätter do Statistike hiede Sharon gjucht, do Terror-Ansleeke sunt sietdäm minner wuuden. In 2004 look Israel do israeliske Siedelengen tourääch uut ju Gaza-Striepe.
Ferwaltengsstruktuur
Et rakt säks (Haud-)Besirke, in Hebräisk wuuden do mechozot (מחוזות; Sg. machoz) naamd, un 15 Unnerbesirke, bekoand as nafot (נפות; Sg. nafa). Do Unnerbesirke wäide in touhoope 50 natüürelke Regione apdeeld.
Religion
Ju Moorhaid fon do israeliske Araber sunt sunnitiske Muslime. In dät Jier 2001 roate dät 1.004.600, uungefeer 17 % fon ju Befoulkenge. Die Haram asch-Scharif in Jerusalem is, mäd sien Fälsendom un ju Al-Aqsa-Moschee, dät träädwichtichste Hillichdum fon dän Islam ätter do islamiske Hillichdume in Mekka un Medina. Dät kristelke Befoulkengsdeel waas uungefeer 2,1 %, deerfon roate et 113.100 arabiske Kristene un 25.400 nit-arabiske Kristene. Do maasten sunt Anhongere fon ju griechisk-orthodoxe Säärke, fon do sowät 138.500 Kristene sunt 75.000 katoolsk. Foar do Kristene is Israel dät hilge Lound weer Jesus appe Waareld keem un stuurwen as. Ätter dät Kristendum is Jesus deer uk wierapstuude. Truch ju Grääbessäärke is Jerusalem een fon do hillichste Steede fon dät Kristendum.
Wirtskaft un Infrastruktuur
Die Sundai is ju eerste dän eersten Dai fon ju Oarbaidswiek. Unner ju Sabbat, ju an n Fräindai ättermiddeeges begint un bit tou Snäiwendäiwends duuret, sunt do maaste Winkele nit eepen.
Ferkier
Die internationoale Säntroallufthoawen is Ben Gurion bie Tel Aviv. Uur Lufthoawen sunt: Lufthoawen Atarot in Jerusaläm, Lufthoawen Sde-Dow in in ju Stääd Tel Aviv, Lufthoawen Haifa, Lufthoawen Eilat, Lufthoawen Owda 40 km fon Eilat wai, Lufthoawen Machanajim bie Rosch Pina. Ju grootste Fluchsälskup is El Al, ju touhuus is ap Lufthoawen Ben Gurion, un wäkke ätter 44 ferskeedene Lufthoawen fljucht. Die Luftferkier wäd altied goud kontroliert, deer ju terroristiske Truuenge maastens relativ groot is.
Literatuur
In 1966 deelde Shmuel Yosef Agnon dän Nobelpries foar Literatuur mäd de düütsk-juudiske skrieuwer Nelly Sachs.
Monte Águila
Monte Águila is ju Stääd in Suud-Chile. Stuuns woonje deer uungefeer 6.090 Ljuude (2002).
Brainge
Anatomie
Ne eenfachere un gewöönelkere Iendeelenge is:
Eifel
thumb|Koarte fon ju Eifel Ju Eiffel is een Region in Rhienlound-Palts un Noudrhien-Wäästfoalen in Düütsklound. Wäästelk fon ju Eifel sunt do Ardennen, dät juust as ju Eifel uk Deel is fon dät Rhienloundske Loaigebierge.
Ardennen
thumb|Ju Region Do Ardennen is een Region mäd fuul Busk un Bierge in dät Aasten fon Belgien un dät Nouden fon Frankriek un Luxembuurich. In't Aasten sunt do Ardennen ferbuunden mäd ju Eifel.
Tommaso di Ser Cassai
Fon dän Filippo Brunelleschi, aan Architekt, uurnoom hie ju mathemoatisk begruundede Perspektiv-Leere un fon Donatello, aan Bieldehauer, ju plastisk-reoalistiske Deerstaalenge fon Moanskene. So kuude hie, besunners in sien Fresken, een lieuwends-naie Deerstaalengswiese roakje un hiede, aaldät hie ädder stoorf, grooten Ienfloud ap ju Bieldende Kunst fon ju Renaissance.
Neunkirchen (Loundkring)
Neunkirchen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saarlound.
Stinzeplonten
Do Plonten kuume uut dät Eende fon dät 18. Jierhunnert, as do in Änglound plonted wuuden uum do deer wüüld woakse tou läite. Uursproankelk kuume do Plonten maast uut Midden- un Suud-Europa.
Nordhausen (Loundkring)
Nordhausen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Thüringen.
Evangeelsk-Lutherske Säärken
Theologie
Do Bekantnis-Skrifte, do Luther un sien Meestriedere ferfoated hääbe sunt deerjuun een "norma normata", also een "normierde Norm". Dät hat, jo sunt uk wichtich, man jo hääbe hiere Autorität nit uut sik säärm, sunnern deerfon, dät jo sik ap ju Bibel beroupe un mäd bibliske Ienhoolde argumentierje. Tou do Bekantnisskrifte heere:
Belize
Befoulkenge
Dät Lound häd noch sowät 11 % Indioanere monken sien Ienwoonere, do maaste deerfon sunt Maya. Ju grootste Befoulkengsgruppe sunt mäd 44 % do Mestizen, do Indioanere un Europäere monken hiere Foaroolden hääbe. Ju twäidgrootste sunt do sonaamde Kreolen, do maast fon Afrikoaner oustomje, mäd 30 %. Buppedät rakt dät sowät 7 % Garifuna, een Foulk, dät fon Indioanere un Afrikoanere oustommet. Düütsk-Stommige Mennoniten moakje 4 % fon ju Befoulkenge uut, buppedät rakt dät noch 2 % Indere un 3 % uurswäkke.
Sproaken
Monken do Uurienwoonere wäide noch ferskeedene Maya-Sproaken boald (touhoope sowät 9,6 %).
3,2 % hääbe ounroat, dät jo Düütsk baale: Dät sunt foaraaln do Mennoniten in't Lound. Niep nuumen mout kweeden wäide, dät do maaste deerfon Plautdietsch baale, een aastelke Platdüütske Varietät. Fääre rakt dät wäkke, do Pennyslvania Dutch baale, aan Paltsersken Dialekt, die uurs uk fuul in Pennsylvanien (USA) tou fienden is. In dän Goddestjoonst un in dän skriftelken Beriek bruuke do Mennoniten normoalerwiese ju Hoochdüütske Skriftsproake.
2,7 % baale uur Sproaken un 0,5 % hääbe niks ounroat. Dät dät aaltouhoope fuul moor as hunnert Prozent rakt, wiest, dät fuul fon do beliziske Ienwoonere moorere Sproaken baale konnen.
Elektroonske Doatenferoarbaidenge
Elektroonske Doatenferoarbaidenge (düütsk: Elektronische Datenverarbeitung, oukuuted EDV is die Sammelbegriep foar ju Ärfoatenge un Beoarbaidenge fon Doaten truch elektroonsk reekenjende Maskinen of Computere.
RPG
Hier koom die Begriep "elektroonske Doatenferoarbaidenge" tou Waareld. Hie dokumentierde ju Transformatsjoon fon reoal existierjende elektromeachniske Doatenferoarbaidengesmaskinen (Tabelliermaskinen, Gat-Koarten-Miskere un aal sowät) in ju programmierde virtuelle "Software"-Uumreekenge fon aan Computer. Dät hiede Foardeele:
Oberspreewald-Lausitz (Loundkring)
Oberspreewald-Lausitz (Läichsorbisk: Wokrejs Górne Błota-Łužyca) is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Brandenbuurich.
Tom Brok
Witzel tom Brok
Widzeld, uk Widzel af Witzel tom Brok (uum 1359; † 25. April 1399) waas die Suun fon Ocko I. Do Suldoaten fon dän Ärtsbiskup fon Bremen, fon dän Groaf fon Ooldenbuurich un uur hieden ap n 25. April 1399 him un sien Suldoaten bie Tjootern apluurd. Witzel un sien Suldoaten soachten Skuts in ju Säärke fon Tjootern. Man ju Säärke wuud ounstikt un Witzel un siene Suldoaten stikkeden un ferbaadenden. Uur Uurlääwerengen bejuchte oawers deerfon, dät Widzel bie ju Säärke fon Tjootern fon do Seelter doodhäuwen wuud.
Xōchimīlco
Histoorje
Uk die Noome fon Xōchimīlco kumt uut dät Nahuatl, ju Sproake fon do ienheemske Indioanere, un belukt sik ap ju Tuunkeräi: xōchi(tl) hat „Bloume“, mīl(li) hat „Fäild“ un -co is een Lokoal-Suffix. Xōchimīlco lät sik also uursätte as „Steede fon dät Bloumenfäild“.
Tom Brok
Keno II. tom Brok
thumb|upright|Ocko II. tom Brok (links) wuud ätter ju Slacht bie Marienhafe gefangen nuumen, gjuchts Focko Ukena. Bielde: Moaleräi fon 1803
Woaterswiene
Wier jo foarkuume
thumb|200px|left|Rood: Panama-Woaterswien gräin:Meen WoaterswienDät Panama-Woaterswien is in't aastelke Panama, dät noudelke Kolumbien un dät noudwäästelke Venezuela tou fienden. Dät Meene Woaterswien häd een fuul gratter Rebät, dät uumfoatet bienaist heel Suud-Amerikoa aastelk fon do Anden: Fon't aastelke Kolumbien, Venezuela, Guyana, Suriname, Frantsöösk-Guayana uur Ecuador, Peru, Brasilien, Bolivien un Paraguay bit ätter Uruguay un in't noudaastelke Argentinien.
Bierich-Tapir
Lieuwendswiese
Do Dierte wäide fon Pumas un Anden-Boaren joaged. Toumäts wäd uk moal n Bierich-Tapir fon'n Jaguar hoald, man dät kumt säilden foar, uumdät Jaguare nit jädden so hooch in do Bierge unnerwaiens sunt. Junge Bierich-Tapire faale bie Tuuren uk dän Anden-Kondor tou'n Offer.
Mandiraja
Ju foarhärskjende Religion ap Mandiraja is Islam 98%, Cristianity 1%
Georg Friedrich Händel
Äddere Jiere
In 1697 stoorf Händel sin Foar. In 1701 koom Georg Philipp Telemann, die fon Magdebuurich ätter Leipzig raisede, in Halle foarbie un räästede deer, uum sik mäd dän junge Händel bekoand tou moakjen. Do bee häbe sik leeter noch loange mädeenuur befoated un uur hiere Wierke boald un Bräiwe skrieuwen.