cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Desoxyribonukleinsüüre
Chemisken Apbau
thumb|right|300px|Hier sjucht me n Deel fon ne Desoxyribonukleinsüüre. Dät is aan Dubbelstrang, wierfon älket Nukleotid fon dän gjuchten Oankeldstrang mäd dät jeewielige Nukleotid fon dän linken Oankeldstrang truch Woaterstofbrääge (striekeld ienteekend) ferbuunen is. Dät paaset aaltiede touhoope, deeruum, dät aaltiede juunuur fon ne Purin-Base ne Pyrimidinbase tou fienden is: Adenin (gräin ienteekend) is aaltiede juunuur Thymin (lila), un Cytosin (rood) is aaltiede juunuur Guanin (blau) tou fienden. Buuter juu Base heert tou älket Nukleotid inne DNA een Phosphat un juu Desoxyribose (dät is aan Sukker) Juu Foarm fonne DNA is aan loangen Dubbelstrang, die as Dubbelhelix traald is.
Elemente
Doo foulgjende Elemente sunt aaltiede inne DNA tou fienden:
Doo Nukleotide
Älken Oankeldstrang is ne Kätte fon Nukleotide, wierbie juu Nuklinbase ätter binnen wiesd un juu Desoxyribose touhoope mäd dän Phosphaträst ätter buuten.
Älket Nukleotid inne DNA bestoant uut:
Dät rakt noch moor Nukleinbasen af Nukleobasen, man inne DNA rakt dät bloot düsse.
Konvergenz (Biologie)
Biespile
Dät kon oaber uk weese, wan two Taxa, doo nit naier mädnunner früünd sunt, juu sälge Ökologiske Niske häbe un sik uut düssen Gruund konvergent äntwikkelt häbe. Deerfoar rakt dät n bekoand Biespil:
Desoxyribonukleinsüüre
Ferbiendenge
Doo bee Oankeldstrange sunt truch Woaterstofbrääge mädnunner ferbuunen. Dät gungt inne DNA aaltiede, deeruum dät deer aaltiede ne Purimidinbase an aan Oankeldstrang juunuur ne Pyrimidinbase an dän uur Oankeldstrang lait. Gnauer kweeden, lait aaltiede Adenin juunuur Thymin; Guanin lait aaltiede juunuur Cytosin.
Phonem
Vokoalphoneme
öä [œ:] - oa [ɔ:] (2)
Schöär ‘Riss’ - Schoar ‘Schar’
i [ɪ] - u [o] (10)
Midde ‘Mitte’- Mudde ‘Dreck, Schlamm’
ee [e:] - oo [o:] (12)
Seeke ‘Sache’ - Sooke ‘Wange’
ü [ʏ] - u [o] (0)
öö [:] - oo [:] (3)
röögje ‘berühren’ - roogje ‘rufen und jauchzen’
ie [i] - uu [u] (7)
Die litje Prins
Die litje Prins is ju Seelter Uursättenge fon dät frantsööske Bäidensbouk "Le Petit Prince" fon Antoine de Saint-Exupéry (New York, 1943).
Phonem
Vokoalphoneme
Iele ‘Eile’- Uule ‘Eule’
Die litje Prins
Täkstbiespil
Hier aan litjen Tekst fon dän Skrieuwer:
Phonem
Vokoalphoneme
íe [i:] - úu [u:] (5)
Die litje Prins
Täkstbiespil
''Säks Jiere waas iek oold. Do kreech iek moal een Bouk uur dän Urwald tou foatjen. Dät hiede ju Uurskrift: Weere Fertälster. Un deeroun foont iek een froaie Bielde. Dät stoalde een Riesenschlange deer, wo ju een Wüülddiert in’t Geheel ferslook un deerbie rukhoalsede. Iek hääbe ju Bielde hier foar die oumoalt.''
Phonem
Vokoalphoneme
Íere ‘Ähre’- Úure ‘Stunde’
Die litje Prins
Täkstbiespil
''Binne in düt Bouk stuud: „Boa rukhoalsed hiere Fangst ap eenmoal deel. Ätterdäm kon sik sun Boa nit moor röögje. Dan släpt ju säks Mounde, un in düsse Tied wät die Fangst ferknuused.”
''Iek hääbe domoals ful ättertoacht uur dän Dschungel un wät me deer binne nit alles belieuwje kon. Iek hääbe dan uk mäd’n Faawpänne ju allereerste Bielde in mien Lieuwend moalt. […] Iek moaste mien Mästerwierk dan uk fluks do grooten Ljude wiesje un hääbe altied fräiged, of jo uk boang sunt foar mien Bielde.''
Phonem
Vokoalphoneme
ü’ü [y:] - úu [u:] (0), uunfulkeemen in:
Die litje Prins
Täkstbiespil
Die Foaks kwäd tou dän Prins:
Phonem
Vokoalphoneme
Süüne ‘Sühne’- Suun ‘Sohn’
Die litje Prins
Täkstbiespil
''Hier is mien Stilkenhaid. Dät is gans eenfach.Man sjucht bloot mäd dät Haat goud. Dät Upperste is foar do Ogene nit tou sjoon.''
Phonem
Vokoalphoneme
Besunnere Apmäärksoamkaid fertjoonje do Twieluude eei [e:i], ööi [œi] un oou [o:u], do der apfaalen dwoo truch dän litje Juunsats twiske do bee touhoopestaalende Elemente, wiertruch jo Nit-Seelter oafte dän Iendruk fon n loang Eenluud reeke. Ap Seeltersk stounde jo oawers in Opposition mäd ächte loange Eenluude.
Die litje Prins
Uursättengen in do fräiske Sproaken
thumb|200px| Margaretha Grosser mäd "Die Litje Prins" Dät Bouk is uursät fon Margaretha Grosser, ju 2010 uk dät Bäidensbouk "Tuusterpäiter" ätter dät Seelterske uursät häd. Dät Bouk "Le Petit Prince" is ätter 140 uur Sproaken uursät un is 1998 uk uursät ätter dät Wäästfräiske fon Jacobus Quiryn Smink, die 2010 uk dät Bäidensbouk "Tuusterpäiter" ätter dät Wäästfräiske uursät häd. "Le Petit Prince" is uk ätter two Dialekte fon ju Noudfräiske Sproake uursät wuuden.
Phonem
Vokoalphoneme
Dät jält in Skäddel un toun Deel uk in Hollen. In Strukelje un fuul in Roomelse sunt do Luude oawers al loange häär diphthongierd tou blw. äi [ɛi], öi [œy] un ou [ɔu] un dan wäide do Oppositione:
TWIELUUDE (17)
ee [e:] - äi [ɛi] (9)
Heede ‘Heide’ - Häide ‘Flachswerg’
Zundert
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zundert is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Zundert is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 120,75 km² un deer woonje 21.144 Moanskene (2012). Besunners bekoand is ju Meente, uumdät die Moaler Vincent van Gogh deer tou Waareld keemen is.
Phonem
Vokoalphoneme
öö [:] - öi [œy] (0), uunfulkeemen in:
Grööte ‘Grösse’- Gröitnis ‘Grüsse’
[o:] - [ɔu] (8)
ploogje ‘plagen’ - plougje ‘pflügen’
Wäkke Seelter kweede oawers do diphthongierde un nit-diphthongierde Luude ouwikseljend, wät hat, dät do foar him Allophone sunt.
Ätter mien Oarbaid: P. Kramer, ‘De Sealter lûden’, Us Wurk 17:21-24 (1968).
Scandium
Scandium is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Sc un Atomtaal 21.
Scandium is n säälwerwiet Uurgongselement un wäd fuunen in säildene Mineroalien in Skandinavien un wäd bietiede touhoope mäd Yttrium un do Lanthaniden as n säilden Äidmetal klassifisierd.
thumb|left|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]] thumb|left|340px|Scandium
Fräiske Riek
thumb|300px|Dät Fräiske Riek in dät Jier 719 thumb|300px|Dät Fräiske Riek in dät 6., 7, un 8. Jierhunnert. Dät Fräiske Riek (dt. Friesisches Reich, uum dät Jier 500 bit tou 734) waas n Riek in dät äddere Middeloaler. Dät äntstuude hoolichwais dät säkste Jierhunnert un eendede mäd ju Slacht an ju Boarn in 734 as do Fräisen fon do Franken sloain wuuden.
Noudamerikoa
thumb|Noudamerikoa ap juu Waareld Noudamerikoa is n Kontinent un heert tou Amerikoa. Tou dän grootsten Deel bestoant dät uut Kanada, doo Fereende Stoaten fon Amerikoa un Mexiko. Man dät rakt toun Biespil uk Ailoundstoaten un ouhongige Ailounde, doo tou Noudamerikoa heere.
Elektrolytiske Kondensatore
thumb|Biespiele fon Elkos. Do apdrukte Pielere wiese ätter dän negative Pool Kondensatore rakt dät in allerhound Soarten, maast naamd ätter ju Isolation: keramiske, Mika, Folie usw. Truch Metal un Isolation ap tou ruljen kon oafte ne groote Kapazität in ne litje Rulle.
Ne besunnere Soarte sunt doo elektrolytiske Kondensatore (Elko, dt. Elektrolytkondensatoren). Do bestounde in Prinzip uut twoo Aluminium Platten in ne woaterge Masse, die Elektrolyt. Sät me deer nu ne Sponnenge ap, dan äntstoant ap een fon do Aluminium Platten ne gjucht tänne Loage Aluminium-Oxid, dät n gjucht gouden un stäärken Isolator is. Ap ju Wiese konnen gjucht groote Kapazitäte beloanged wäide.
Ap n Elko is altied ju Plus-Kaante ounroat, oafte mäd n Ring. Ju Polarität duur NIT UUMEKIERD wäide, dan dan gungt die Elko stukken. Buutendät schäl deer foarallen bie Elkos ap oachted wäide, dät ju anbroachte Sponnenge nit buppe dän ounroaten Hoochst-Wäid kumt.
1888
In ju Düütske Geskichte is dät Jier 1888 as Träikaiserjier bekoand.
Amateurbeende
As Amateurbeende (dt. Amateurbänder) beteekent me do Frequenzberäkke, do der foar dän Amateurfunk fräiroat sunt.
Biespilswiese stoant dät 160-Meter-Beend foar dän Beräk fon sowät 1800 bit 1900 kHz un dät 80-Meter-Beend foar dän Beräk fon 3500 bit 3800 kHz.
Do eerste Amateurfunkbeende wuuden internationoal in dät Washingtoner Oukuumen fon 1927 as Deel fon dät Internationoale Fiermäldeferdraach do Funkamateure toudeeld.
Däälich in Düütsklound touwiesde Frequenze
Ju Amateurfunkferoardnenge ferloowet Amateurfunkbedrieuw ap foulgjende Frequenze: Tousätselke Nutsengsbestimmengen (kuut):
Tou Bewilligengs- un Laistengsklasse sjuch Amateurfunktjuugnis.
Uursät uut dät Düütske Wikipedia.
Monotypisk Taxon
N monotypisk Taxon is n Taxon, dät bloot een Unnertaxon häd.
Doetinchem
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 79,67 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Mjoon
As Mjoon biteekent me dät massenhoafte Ousnieden Plonten as Gäärs ap ne Mäid of Koarel ap n Äkker. Dät wude aleer mäd Reewen as t.B. een Saise däin, däälich dwo dät do maaste Ljuude oaber mäd Maskienen fonne Motorsaise bit tou dän Mjotäärsker, die deerbie uk noch täärske kon. Foar do Seelter waas dät Gäärsmjoon bit sowät 1900 een wichtige Iennoamewälle, jo sunt dan as "Holloundsgungere" ätter Wäästfräislound wai geen un häbe deer as Mäddere Jäild fertjoond.
Mjoon inne oolde Buuräi
Algemeen kon me kweede, dät me nit fluks ätter dän Rien mjo skäl, dan is dät aal tou wäit un wol nit gjucht druugje. Dät kon me bloot moakje, wan me't Gäärs nit bruukt un ferrootje lät, dät rakt dät je uk mongs. Of wan me dät Gäärs fluks ferfodderje wol, dan is dät uk egoal af druuch af wäit is.
Gäärs wäd in ju oolde Buuräi mäd ju Saise oumäind un ap Wiersene, dät sunt litje Waale, apsmieten. Do Wiersene wäide dan oafter wier uumelaid un näi apsmieten, deermäd älk Spier moal an ju Luft kuume kon un dät goud druuget. Wan't aal druuch is, wäd dät Hoo bälted un bie Geläägenhaid oufierd.
Mäd Koarel waas dät fonsäärm n bitje uurs. Dät Koarel is je al täämelk druuch, wan't oumäind wäd. Ätters mout me dät touhoopegrappe un tou Jieuwen biende. Do wäide dan waifläid, do wäide ap een bistimde Wiese touhoopestaald, un wät deerbie ruutkumt, dät sunt Hokken. Dät tjoont deertou, dät dät lääste bitje Fuchtigaid deer ruut gungt, wan die Wiend truchgungt, un it tjoont uk deertou, dät me nit älke Jieuwe oakeld iensammelje mout, wan me do inne Skäin fiere wol.
Foar't Waifläien rakt dät in älke Region Gebruuke, wo dät däin wäd, un dät skäl aleer foarkeemen weese, dät Buuren fon buute ätter Seelterlound kuume, un kweede, dät do dät deer aal ferkierd moakeden.
Isolierde Sproake
Ne isolierde Sproake (de. isolierte Sprache) is ne Sproake, wierfon me nit fääststaale kon, of ju früünd is tou uur Sproaken. Sukke Sproaken sunt Baskisk, Koreanisk, Ainu, Burushaski, Mapudungun. Nit gans isolierd, man daach wät apaat stounde in Europa Sproaken as Albanisk, Armenisk un Griechisk, deeruum dät jo nit paasje in do groote Sproakgruppen as Romanisk, Germanisk of Slawisk.
Flinnerkene
Doo Flinnerkene (Lepidoptera) sunt ne Oardenge fon doo Insekte.
Määrkmoale
Doo Flinnerkene hääbe gjucht schalferche Juuken, doo oafte buunt sunt. Mongs hääbe joo sogoar n Röäk. Buutendät hääbe joo komplisierde Muulereewen: Joo suuge hiere Kost mäd ne Oard Roor.
Romani
thumb|right|300px|Wo do Romani sik uur Europa ferbratten in dät XII. bit dät XIV. Jierhunnert. thumb|right|300px|Spreedenge fon do Romani uur Europa. thumb|right|300px|Roma Fjoolenspielerske in Italien. Dät Romani is ju Sproake fon do Sinti un Roma, bee uk bekoand as “Zigeunere” un in Seelterlound sogoar as “Heeden”^1. Ätter wäkke Wietenskuppere skuul me sogoar fon “Sproaken” baale, deer do ferskeedene Stamme gans uunglieke Dialekte baale. Dät rakt uur de ganse Waareld sun 6 Millionen Ljuude do dät baale, deerfon 4,6 Millionen in Europa.
Elvis Presley
thumb|right|250px|Elvis in 1970Elvis Aaron Presley (8. Januoar 1935, Tupelo, Mississippi – 16. August 1977, Memphis, Tennessee) waas n amerikoansken Popsjunger un Tjooterspieler.
Romani
Analyse fon dät Romani häd wiesd dät dät Früünd is tou Sproaken in Noud-India un Pakistan, as dät Hindi un foarallen dät Punjabi. Dät wäd ankieked as n stäärken Bewies uum dän geographiske Uursproang fon do Roma tou bestimmen, foarallen deeruum dät do Leenwoude in dät Romani dät muugelk moaakje, hiere Migration ätter dät Wääste tou foulgjen. Ne rezente Studie meent dät Romani Früünd is tou dät Singalesiske.
Elvis Presley
Sien Juugend
Elvis Aaron Presley wuud bädden in een litjet Huus ap Saltillo Road in aastelk Tupelo. Hie is die jungere fon twäin Twillinge, man sin Bruur Jesse Garon koom dood tou Waareld. Jesse Garon wuude dän uur Dai begreeuwen ap dät Priceville Säärkhoaf in Tupelo. Elvis waas die Suun fon Vernon Elvis Presley un Gladys Love Smith; bee Oolden koomen uut een eenfachere Huuhollenge. Do Presleys lieuwden in Äärmoud; jo ferpouseden sik bloot as jo ätter Säärke geenen of ap Besäik geenen bie Fjuunde. Ju Familie geennen ätter Säärke bie ju First Assembly of God.
Ap n 3. Oktober 1945 noom die junge Elvis deel an n Talentwädstried ap ju jierelke Mississippi–Alabama Fair and Dairy Show. Hie eendede an ju twäide Steede. Deeruum dät sin Foar oafte fon Huus waas, kreech Elvis een stäärke Biendenge tou sien Määme. Ap n 8. Januoar 1946 kreech Elvis ap sin Bäidedai een Gitarre fon sien Oolden. Sin Oom Vester leerde him deerap tou spieljen. In ju Tied dät Elvis sien eerste Musiknooten spielde, koom sien Bääsje uk bie ju Famielje tou woonjen. Dät waas een Moage deertou, ju der mäd Ieten fäld wäide moaste. In ju Periode heerde Elvis oafte ferskeedene Soarten Musik. Do Presleys woonden tichtebie een swot Kwattier, un so kreech Elvis Kunde an do Blues. Man Elvis waas uk oafte tou fienden bie Säärkentjoonste. Aal dät hiede Ienfloud ap sien Musik. In n September 1948 ferlook ju Presley Famielje ätter Memphis; jo foonten deer ne tiedwiese Woonsteede. Elvis koom dan ap ju Humer Jr. High Schoule. 1949 kreegen do Presleys ne fääste Woonsteede, n Etagenwoonenge in Lauderdale Courts ap Winchester Avenue. Määme un Elvis noomen n Deeltied-Boantje uum dät aal tou betoaljen. Määme oarbaidede as Kellnerin un Elvis as Wachter in n Tjooter. Man deeruum dät Elvis bit leet in de Noacht oarbaidje moast, fäl hie ap ju Skoule oafte in Släip. Deeruum liet sien Määme him wier apheere mäd oarbaidjen. Elvis waas ap ju Skoule n biesunnneren Wänt. Sien Jäild roate hie uut an apfaalende Kloodere. Uk hiede hie säildsoam loange Hiere foar ju Tied. Ap ju Skoule wuud er taaged. Lukkelk kreech hie n Fjuund, die deer holp dät Naarjen tou stopjen. Delbert West wuud ap ju Wiese n Moat foar dät Lieuwend. Ap n 3 Juni 1953 moakede Elvis Abituur. Fluks dän uur Dai fäng hie oun bie Parker Machinists Shop. thumb|right|150px|Elvis in dän clip fon Jail House Rock
Die Begin
In n Suumer fon 1953 fäng ju Soangloopboan fon Elvis oun. Hie stapte binne bie ju SUN Memphis Recording Servis. Die Bedrieuw waas fon Sam Phillips. Hie noom two Läidere ap: ‘My happiness’ un ‘That’s when your heartaches begin’. Marion Keisker waas deerbie un ju ferwachtede wäil wät fon Elvis. Ju sätte n Paat fon do Läidere ap Beend un skreeuw sien Telefoonnuumer ap un sien Adrässe. In n September 1953 wikselde Elvis fon Oarbaid. Hie oarbbaidde kuute Tied bie Precision Tool, man steech al fluks uume ätter Crown Elecric. In n Januoar stapte Elvis wier binne bie ju Memphis Recording Studio Service. Hie noom `Casual love affair` un `I'll never stand in your way` ap. Hie hied doo uk sien eerste Träffen mäd Sam Phillips. Yn n Suumer fon 1954 noom Sam Kontakt ap mäd Elvis. Jo booden him n Kontrakt an. Elvis uud in Kontakt broacht mäd Scotty Moore un Bill Black. Ap n 5. Juni duukeden do Träi in n Studio oun.
Romani
^1Man, as dät Spräkwoud kwäd: N Heeden bestält sien Härbierge nit.
Elvis Presley
Die Begin
Do fäärme Deege in dän Studio wüül dät nit goud slumpje. Ju Musik, ju do spielden, waas nit fernäierjend. Bit Elvis n poor Läidere wät gauer soang. Truch dät haagere Tempo äntstuud n näien Musikstil. Dät waas ne Miskenge fon swotte un wiete Musik. An n 19. Juli 1954 wuud de Single `That's allright` un `Blue moon of Kentucky` eepentelk uutbroacht. Dät eerste Konsert, wät jo roaten, wuud n grooten Ärfoulch. Dät Publikum wuud begäisterd.
Die Hööchtepunkt
Do geen dät gau mäd Elvis sin Loopboan. Hie träfde Colonel Tom Parker, die der as Hollounder gebooren waas un die der eegentelk Dries van Kuijk hiet. Die wuud ap n 15 August sin Manager un bleeuw foar sien ganse Lieuwend. Ap n 20. November teekent Elvis n Kontrakt foar 35.000 Dollar. Elvis wuud aal moor bekoand. Hie koom moorere Moale ap Fiersjoon. Ap n 6. April 1956, bie dät Läid ‘Hound Dog’ geenen aal Breemse loos. Aal Ljuude in dät ganse Lound saagen do berüümde Huftebewäägengen fon Elvis. Do maaste junge Ljuude foonten dät gewaltich, man foar Allere waas dät ne Skonde. Dät roate sogoar Priestere do der n Banflouk uutsprieken. Dät heelt Elvis nit deerfon ou, mäd Film ountoufangen. An n 23. August 1956 noom er dän Film: `Love me Tender` ap. Dät waas die Begin fon ne ganse Riege Filme. thumb|left|200px|Graceland In n Meerte 1957 koopede Elvis Graceland. In ju Periode kreech Elvis n Aproup foar dän Militärtjoonst. Dät gefäl dän Elvis heel un aal nit. Hie hied Nood, dät sun Unnerbreekenge die Eende fon sin Loopboan weese skuul. Man hie moaste daach. Hie wuud dan Suldoat Nuumer 53310761. In n August wuud sien Määme kroanke. Hie kreech Sunneruurloof un bleeuw twäin Deege bie sien Määme, bit dät hier wier wät beeter geen. Dan geen Elvis ätter Graceland uum wät uut tou räästjen, man ju Noacht stoorf sien Määme, in n Oaler fon 46 Jiere. Ätter dät Deelbjoor moast Elvis wier ätter dät Militär. Kuut deerätter wuud bekoand roat, dät Elvis fersät wuude ätter Düütsklound. In Düütsklound träfde hie Priscilla Ann Beaulieu, ju der ieuwen 14 Jiere oold waas. Daach moakede dät Wucht n grooten Iendruk ap him. Soogen Jiere leeter fräigede hie hier toun Hilk un ju kwad “jee”. An n 1 Moai 1967 hilkeden do. Intwiske koopede Elvis n Ranch juust uur dät Skeed fon Mississippi, man bloot eenige Kilomeetere fon Graceland oawe. Hie koopede dän Ranch, so dät er sien näie Ljohääberäi uutäiwe kuude: Hoangsteriede. An n 1. Februoar 1968 kreegen jo n Dochter, ju der Lisa Marie Presley naamd wuude.
Die Eend kumt
Eende Oktober 1973 wuud Elvis apnuumen in dät Kroankenhuus fon Memphis. Hie hied Lungenfjuuregaid un n swollenen tjukken Tierm un deerbie koom: hie hied uk noch Hepatitis. In n Jannuoar 1975 wuud Elvis wier apnuumen, ditmoal foar Probleme mäd sien Lieuwer. In ju Twisketied wuud Elvis uk noch apnuumen, deeruum dät hie heel truchtroald waas.
In n grooten Gong flooch Elvis fon Stoat tou Stoat un fersuurgede aal Mounde moorere Duts fon Konserte. Dät Bruuken fon ounreegjende Middele waas foar Elvis gans gewöönelk, hie waas do Medizine ferfaalen. Elvis sliep oafte deeges, ätterdät hie n Släipmiddel iennuumen hiede. Un as hie dan wier apwoakede (wierfoar hie uk wier Medizine ferwoande), dan eet hie sik gjucht sääd mäd fat Ieten. Maaste Tied wieren do Deege foar Elvis in disse Periode nit moor as in sien Boademoantel uumeloope, ap Klo sitte un religiöse Bouke leese. In Twiskentied roate er Apdraach, Konserte tou organisierjen. Bloot toun Aptreeden geen hie noch fon Huus.
Sin Dood
thumb|right|200px|Elvis sien Grääf ap Graceland. Elvis stoorf dän 16. August 1977 in Memphis an Haatlieden, so wuud kweeden. Man bie leetere Autopsie koom hääruut, dät in dät Lieuwend Spuuren siten fon ferskeeden Medizien, so dät hie weerskienelk stuurwen waas an een Uurdosis.
Ätter sin Dood
Elvis wuud eerste begreeuwen in n Familien-Mausoleum ap Forest Hill Cemetery, man ätter n Äntfierengsfersäik wuuden sien Lieuw un die fon sien Määme ätter Graceland broacht. Elvis sien Grääf waas al bolde n Waalfoartssteede. In dät Jier 1982 is Graceland eepenstoald foar dät Publikum. Aal Jiere kuume deer uur 600.000 Ljuude ap Besäik. 2006 is Graceland fon de amerikoanske Behöörde naamd tou National Landmark.
Fieuwuntwintich Jiere ätter sin Dood stuude ju Musik, ju Elvis moakede, noch altied fon Interesse. Ju Nuumer "A litte les conversation" kreech fon Junkie XL ne Näiuutfierenge. In groote Paate fon de Waareld stuud dät as Eerste ap do Hitliesten.
1857
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 -
Frantsööske Besättenge
In 1795 fäl ju Konkurrenz fon dän holloundske Honnel wäch weegen ju frantsööske Besättenge (dt. französische Besatzung) deer. Deerfon skäl die seelter Honnel juust as die fon Oamde profitierd hääbe (Kalma 291). Dät wuud minner as Napoleon in 1806 ju Blokkade juun Änglound ienfierde. So waas die Honnel al bolde tou Eende as 1811 ju frantsööske Okkupation foulgede (Ni487). Deermäd koom uk n Eende an ju seelter Sälwenferwaltenge un kreech älke Täärp n Maire. In 1812 wuud dät seelter Archiv mäd Iekemäiten un Gesätsbouke eepentelk ferkooped.
As 1813 do Frantsoosen wier ferdrieuwen wuuden, toachten do Seelter dät jo hiere Fräiegaid wier kriege skuulen (M3.87). Man intwiske wieren jo in Foulge fon dän Rieksdeputationshaudslus al 1803 mäd Ait un Kloppenbuurich an Ooldenbuurich keemen un do Ooldenbuurger wieren deer nit mäd ienfersteen: "Im Jahre 1815 zog ein kleines Mißverständniß, indem nämlich eine etwas freye Reklamation ihrer vermeinten Rechte für Empörung angesehen wurde, ihnen ein Militair-Commando zu, welches aber bald wieder abzog" Ni488; » uk 1630S.
Assen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 83,48 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Satellit
In ju Astronomie is n Satellit n Objekt, dät unner Ienfloud fon ju Sweerkraft in ne Boane uum n uur Objekt tou bewääget. Der wäd uk wäil kweeden, dät die Satellit sik binne dän Sweerkraft-Horizon fon dät uur Objekt befint.
N Satellit, die der sik befint in ne Boane uum n Heemelköärper as n Planet, wäd uk wäil Moune naamd. Natüürelke Mounen sunt maasttied Objekte mäd ju Struktuur fon n litjen Planet of Planetoide, do der ienfangd wuuden sunt fon ju Sweerkraft fon dän Planet. Kunstelke Satellite sunt uunbemonde Reewen, do der fon do Moanskene in ne Boane broacht sunt uum ju Äide tou.
In grooteren Uumfang wäide litjere Molksträite-Systeme (as toun Biespil Messier 32 en Messier 110) un Kuugelstiernhoope, do der rundtraale uum groote Molksträite-Systeme uk Satellite of Satellit-Systeme naamd.
Aa en Hunze
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 278,86 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Suud-Amerikoa
right|350px|thumb|Suudamerikoa Suudamerikoa is n Kontinent. Dät heert tou Amerikoa.
Druten
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 42,43 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Läichsaksen
Läichsaksen (Plattdüütsk Neddersassen, Düütsk Niedersachsen) is een fon do säkstien Buundeslounde fon Düütsklound, wier uk dät Seelterlound tou heert. Ätter Beieren is et dät twäide Lound wät Fläche anbeträft; dät is et fjoode in Taal Ienwoonere. Haudstääd is Hannover.
Geografie
Läichsaksen häd Skeede mäd do Niederlounde, Noudrhien-Wäästfoalen, Hessen, Thüringen, Saksen-Anhalt, Brandenbuurich, Mecklenbuurich-Foarpommern, Släswiek-Holstein, Hamburg un uk mäd Bremen, do der as two Enklaven oane lääse. Buppedät lait et in dät Noudwääste an ju Noudsee. Dät Skeed mäd Sleeswiek-Holstein wäd foar n groote Deel truch ju Elbe bilded.
Loundkringe un kringfräie Stääde
Läichsaksen bestoant stuuns uut dän Region Hannover un do foulgjende Loundkringe:
left|400px|Alle Loundkringe fon Läichsaksen
Borger-Odoorn
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 277,92 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Titan (Element)
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Titanium af Titan is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ti un Atomtaal 22. Dät is n stäärk, licht, glansjend, korrosionsbeständich Uurgongsmetal mäd ne säälwerske Metalfaawe. Dät is uk resistent juun Seewoater un Chlor. Titan wäd in stäärke Lichtbau-Legierengen ferwoand (foarallen mäd Iersen un Aluminium) un ju oaftest foarkuumende Ferbiendenge, Titandioxid, wäd in wiete Pigmente ferwoand.
Dit Element kumt foar in fuul Mineralien mäd Rutil un Imenit as wichtichste Wällen, do der wied uur de Waareld ferdeeld sunt. Dät rakt two allotropiske Foarme un fieuw Isotope fon dit Element, do der natüürelk foarkuumen dwo: Ti-46 bit Ti-50, wierbie Ti-48 mäd 73.8% ap maaste. Een fon do wichtichste Oainskuppe fon Titan is, dät et juust so stäärk is as Stäil, man bloot n Haaldeel deerfon wächt. Titan sien chemiske un physiske Oainskuppe sunt äänelk an do fon Zirkonium.
Tuttlingen (Loundkring)
Tuttlingen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich.
Reiderlound
Düütsklound
In Düütsklound heere do Meenten Weener, Bunde, Jemgum un dät Täärp Bingum (Meente Lier) tou dät Reiderlound. Ju grootsde Steede in dät Reiderlound is ju Stääd Weener. In dät Reiderlound wäd fuul dät Reiderlounder Platt boald.
Coevorden
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 299,68 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Reiderlound
Düütsklound
Dät Reiderlound is ieuwenske dät Uurledingerlound, dät Moormerlound un dät Lengenerlound aan fon do fjauer historiske Loundskuppe fon dän Loundkring Lier. Fröier wieren deer in dät Suude fon dät Reiderlound Foane fon dät Bourtanger Foangebiet. Iewenske ne litjed Foan bie Wymeer is dät Eed däälich aal ougreewen. Dät Reiderlound häd fuul Weeden und deer bröide ne ganse Riege ferskeedene Fuugelsoorten. Dät Gebiet is siet dät Jier 2000 Europäsk Fuugelskutsgebiet.
In dät Reiderlound rakt dät ne ganse Riege historiske Säärken un Oargele. Ju bekoandste is ju Arp-Schnitger-Oargel in ju St. Georg-Säärke in Weener. In dät Täärp Bunderhee stound dät oolde Steenhuus Bunderhee, ju ooldste äärhooldene Buurich in Aastfräislound.
Niederlounde
Diräkt ieuwenske dän düütsken Skeed juunuur Bunde lait dät Gränstäärp Bad Naiskans (nl: Bad Nieuweschans, düütsk: Bad Neuschanz), dät truch sien Thermoalbad "Fontana" uk in Nouddüütsklound gjucht bekoand is.
Jääst
Die Jääst, Gääst of juu Bierme (Saccharomyces cerevisiae) is aan eensälligen Pilts, die apgruund fon sin Stofwiksel (Jeesenge) wichtig bie juu Häärstaalenge fon alkoholiske Dronke, un fon so moonich aan Deech is.
Hie kon sik truch Spruutjen fermoorje:
Ruslound
Ruslound (dt. Russland) is n Lound in Aasteuropa un Noudasien.
Wittlich
right|200px|Woapen Wittlich is juu Hööftstääd fon dän Loundkring Bernkastel-Wittlich in Rhienlound-Palts. Dät häd ne Flakte fon 49,64 km² un hiede in't Jier 2008 17.763 Ienwoonere. Juu Stääd lait in't Doal fonne Lieser, ne Äi juu in juu Mosel fljut.
Stääddeele
Uurspröängelk waas deer bloot juu Käädenstääd Wittlich. In 1969 wuuden deer doo foulgjende Noabermeenten ienmeented:
M. Seeling
M. Seeling (1792-1860) skreeuw dät oolde Seelterläid (Lesebouk foar Seelterlound, Nr. 9):
Wie sunt een Foulk gans sljucht un ächt Ooldfräisisk edel fon Geslächt. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“
Uk fon aan Stam un nai ferwant Fereenigt uus een fäästet Band. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“
Al laanger as twoduusend Jier Sunt wie fräi fon Gefooren hier. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“
Do oolde Fräisen Moud un Kraft Is in uus uk noch nit erschlaftt. “Seelter läitet uus hier blieuwe hier an de Äi in Seelterlound. Hie kou wie am bäästen lieuwje Hier is Gäärs un Foan un uk Sound.“
Roman Herzog
thumb|right|160px|Roman Herzog, 2006
Roman Herzog (* 5. April 1934 in Landshut - 10 january 2017)  waas fon 1994 bit 1999 die sjoogende Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
Rumänien
Rumänien is n Lound in (ätter ferskeedene Definitione) Middel- af Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Bukarest un die Präsident fon ju Republik is sänt 2014 Klaus Werner Johannis, die tou ju düütsksproakige Minnerhaid fon do Siebenbürger Saksen heert (Stound: 2015).
Geografie
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Moldoveanu (2,544 m). Ju grootste Äi fon Rumänien is die Donau.
Rumänien wäd begränsed fon:
Wirtskup
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $11.100 in 2007. In 2007 waas 7,9% fon ju ganse Wirtskup Buuräi, 35,6% Industrie un 56,5% Tjoonste.
New York
thumb|right|150px|Ju Fräiegaidsstatue an dän Hoawen fon New York, n wichtich Teeken foar Duusende fon [[Uutwonderenge|Ienwonderer.]] New York (offiziel City of New York) is ju grootste Stääd fon do Fereende Stoaten in dän Stoat New York. Ju Stääd is dät Säntrum fon internationoalen Hondel, Politik, Musik, Moude un Kultuur. Deer sunt fuul goude Museen un groote internationoale Bedrieuwe.
Demografie
Fon ju Befoulkenge is 11,7 % aller as 65 Jier. Ju Oarbaidloosegaidtaal is soowät 5,7 %. Uungefeer 27 % fon do Ienwoonere sunt Hispanic of Latino, 26,6 % kuumt uut Afrikoa, un 9,8 % uut Asien. Ju Taal Ienwoonere wuuks fon 7.322.564 in 1990 ätter 8.008.278 in 2000 un ätter 8.336.817 in 2019. Stuuns woonje deer uungefeer 8,3 millione Ljuude.
Mauretanien
Mauretanien is n Lound in Afrikoa.
Berbersproaken
thumb|450px|Berbersproaken mäd u.u. Tamazight-, Tuareg-, Siwa- un Zenagasproaken
Mauretanien
Geographie
200px|left Dät wäd begränsed fon...
Hoogeveen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 129,22 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Berbersproaken
Dän Noome, dän do maaste Berberspreekere sik sälwen reeke, is Imazighen, 'fräie Ljuude'. Tamazight, in noudelk Berberisk die Noome foar ju Sproake ap sik, is ju wieuwelke Foarm fon dän Eentaal 'Amazigh' fon 'Imazighen'. Die uureenstimmende Uutdruk in dät Tuareg is, ouhongich fon dät Dialekt 'Tamasheq/Tamahaq/Tamajaq'. Die Uutdruk Berber wäd maast bruukt, man wäd fon fuul Imazighen as feroachtelk fäild. Dät Woud Berber is früünd tou dät seelterske 'Boarboar': bee Woude stamme fon dät griechiske barbaros, wiermäd do oolde Griechen aal Foulkere beteekenden, do der neen Griechisk boalden (sjuch uk bie Barbareskestoate un Berbere).
Pinyin
Ju Pinyin-Uumskrift is ne Methode, dät Hoochchinesiske, wät normoal sien oaine Skrift häd, mäd latienske Skrift tou skrieuwen. Die chinesiske Noome fon disse Uumskrift, Hànyǔ Pīnyīn Fāng'àn betjut so fuul as Programm foar ju Fixierenge fon do Kloange in dät Chinesiske. Disse Uumskrift is innerdoat bloot foar dät Hoochchinesiske, owwol dät Woud "Hànyǔ" nit bloot dät Hoochchinesiske, sunnern aal Han-Chinesiske Sproaken beteekent. Hàn sunt do Han-Chinese, yǔ betjut niks uurs as Sproake. Die gans gjuchte Begriep foar dät Hoochchinesiske is "Pǔtōnghuà".
Toba-Foulk
DoToba sunt ne ethniske Gruppe in Argentinien, Bolivien un Paraguay. Jo sunt Deel fon ne grattere Gruppe fon indigene Bewoonere fon de Gran Chaco, do Guaycuru. Dät rakt 47.951 Toba in Argentinien (2005), do der woonje in do Provinze Chaco,  Formosa un  Santa Fé.
Pinyin
Do Toone
150px|right 150px|right Dät Hoochchinesiske häd fjauer Toone, do der in Pinyin truch Akzente skrieuwen wäide:
1. Toon: fān - truchwöile, uursätte,...
Toba-Foulk
thumb | right | 445px | Qom-art:. N [[Priodontes maximus | tatu carreta, Skulptuur uut Terrakotta]]
Pinyin
Do Toone
2. Toon: fán - Uumstände moakjend, in ne groote Masse existierjend, stööre,...
Toba-Foulk
Geskichte
Die Chaco-Region in dät Noude fon Argentinien un n Paat fon Paraguay waas fröier mäd Buske bedäkt. Do Toba wieren uursproangelk Jeegere un Samlere, do der mäd de Ankumst fon do Spoanier dän Gebruuk fon Hoangste uurnoomen. Kolonioalen Iengriep un Missionierenge wierstuuden jo foar moorere Jierhunnerte.
Pinyin
Do Toone
3. Toon: fǎn - tourääch, uumekiere
Toba-Foulk
Geskichte
In do 1880er Jieren begon ju argentiniske Regierenge ne Kampagne, uum näie Gebiete tou besätten. Ju besiegede do lääste organisierde Fersäike fon do Toba, hiere Lound tou ferdäägenjen. Die argentiniske Chaco wuud in groote Portione deeld un nutsed, foarallen foar do wäidfulle Quebrachoboome, ferwoand foar sien sien Tannin un sien extrem haltboar Holt. Dät fernäilde dät Ökosystem in relativ kuute Tied. Die privoate Oainer fon de Chaco woande sik dan an Boomwulle-Produktion, wierbie do Toba as billige Saisonoarbaidere iensät wuuden. Disse Uumstände ferannerden sik nit weesentelk foar Jiertjaande.
Pinyin
Do Toone
4. Toon: fàn - wät ferbreeke,...
Toba-Foulk
Geskichte
An n 19. Juli 1924 wuuden dan in Napalpí in ju Provinz Chaco in dät Noude fon Argentinien 200 Tobas massakrierd fon do argentiniske Dreeguunere un Fäituchtere.
Pinyin
Do Toone
Dät rakt natüürelk ook Vokale sunner n Toon, dät sunt maastens Woude mäd ne grammatiske Betjuudenge (as dät Woud "de", wät foarallen in ju Strukturierenge fon n Sats ne Rulle spielt, man ook ap Seeltersk "fon" betjuude kon).
Toba-Foulk
Geskichte
Siet 1982 leed ju Region an Biespilloose Uurfloudengen, do der do Aadene fernäilden. In do 1990er Jieren koomen fuul Toba sunner Oarbaid truch mechaniske Aadenmaskienen, do der weegen dän fäästen Wikselkuurs billich uut Brasilien importierd wäide kuuden. Ju Provinzregierenge fon Chaco noom dan Touflucht tou ne eenfache Foarkoarte foar Toba, do der uutwonnerje wüülen ätter dät Suude, sun 1000 KM fääre in de Provinz Santa Fé.
thumb | 150px | right | N [[Freepeel in Toba]]
Sproake
Ju Toba Sproake is n Meeglid fon ju Guaicuruan Sproakgruppe. Ätter do Fereende Natione häd et ruund 60.000 Baalere, fon do der 15.000 bit 20.000 woonje in Argentinien.
In Rosario rakt et twäin Freepeele mäd ju Mäldenge "Mai Free ap de Waareld härskje", skrieuwen ju Toba Sproake un in Guaraní as uk in  Spoanisk un  Italienisk (as n Biespil foar do lokoale un europäiske Kultuure, do der ju Gemeenskup moakeden un beienfloudeden). Aan deerfon is in Empalme Graneros, wier do Toba-Ienwonderer uut Chaco in do 1990er Jiere ju grootste Gemeenskup bildeden, un die uur in ne wät ferstatte Steede in ju Naite fon dät Ouger fon ju Paraná, n poorhunnert Mater oawe fon ju Nationoale Flaggen-Toanksteede fon Argentinien.
Do Toba in Rosario hoolde gjucht an hiere Oainhaid un fiere däälich Aktion foar twosproakigen Unnergjucht foar hiere Bäidene.
Do Toba sunt ju grootste noch existierjende indigene Gruppe in Latienamerikoa. Mäd hieren Kastensystem pleegje jo ne duusendjierige sälskuppolitiske Oardnenge.
Emmen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente un Stääd in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 346,29 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Raffaelo Santi
thumb|right|200px|Säärm-Oubieldenge uut [[1506]] Raffael, uk wäil Raffael da Urbino, Raffaello Santi [rafːaˈɛlːo ˈsanti], Raffaello Sanzio [ˈsantsi̯o] af Raphael (* 6. April af 28. Meerte 1483 in Urbino; † 6. April 1520 in Room) waas aan Moaler fon ju Renaissance.
Johannes Rau
thumb|right|160px|Johannes Rau
Johannes Rau (* 16. Januoar 1931 in Wuppertal; † 27. Januoar 2006 in Berlin)  waas fon 1999 bit 2004 die oachte Buundespräsidänt fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
Vanadium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Vanadium is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol V un Atomtaal 23. Vanadium is n säilden, wook un smiedboar Element un wäd in Ferbiendenge in wäkke Mineroalien ounträfd un wäd haudseekelk bruukt in ju Häärstaalenge fon wäkke Soarten Legierengen.
Montanus Hettema
thumb|right|Montanus Hettema Montanus Hettema - die sik leeter de Haan Hettema naamde - (Boalsert, 28. Januoar 1796 - Ljouwert, 18. Dezember 1873) waas n katoolsken wäästfräisken Eedelmon, die der in n Suumer fon 1832 touhoope mäd dän Pestoor Rinse Posthumus dät Seelterlound besoachte. Leeter roate hie n tjuk Bouk deerfon uut, dät bolde toun Haaldeel uut oolde Uurkunden bestuude, wier die Geskichtsfoarsker nu noch Nutsen fon häd.
Hettema waas n ächten fräisken Nationalist, die gjucht kritisk waas uur alles wät do Seelter hiere oolde Fräiegaide ounuumen hiede. Man hie uurdeelde uk oafte falsk. Interessant sunt eenige Texte, ne Sproakleere (wier hie dät Seelterske in dän ooldfräiske Roome twinge wol) un ne Woudelieste fon 31 Sieden. So schrift hie dan â foar oo in âge, hâmer usw. Wichtich sunt do faawige Bielden fon Wieuwljuudekloodere.
Uckermark (Loundkring)
Uckermark is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Brandenbuurich.
Ruumtefoart
Ruumtefoart (dt. Raumfahrt) is aal ju moanskelke Aktivität buute dän Planet Äide.
Fertälstere uur Moanskene do ju Äide ferläite, toun Biespil ätter ju Moune raisje, sunt gans oold. Nit dät ooldste, man fielicht daach dät bekoandste Fertälster is Raise ätter de Moune fon Jules Verne. Man al Minssen rakt 1845 n seelter Fertälster uur "Die Knächt die in de Moune weesen waas".
Duiven
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 35,15 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Bombogen
thumb|300px|right Bombogen in Rhienlound-Palts häd 1400 Ienwoonere (2010). Dät is däälich neen oainständige Meente moor, dät heert däälich as twäidgrootsten Stääddeel tou Wittlich.
Tschad
Die Tschad is n Lound in Afrikoa.
Geographie
left|250px|Koarte ap Ängelsk Dät wäd begränsed fon...
Lo
Lo / Loo, as Woud of as Oukuutenge (LO, lo), häd ferskeedene Betjuudengen, t.B.:
Oarbaidergewierkskuppe:
In ju Sproakkunde:
In n Trotzkismus:
Midden-Drenthe
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 345,82 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Stoundbielde
thumb|right|200px|Augustus-Stoatue fon Primaporta Een Stoundbielde af Stoatue (düütsk: Standbild, Statue) is een fräistoundende Plastik af Skulptuur, ju aan Moanske af een Diert deerstoalt. Ju tjoont maasttieds foar ju sinbieldehoaftige Repräsentatsjoon. Me unnerskat ätter ju Hooldenge besunners twiske Stoundbielden in dän äängere Sin, Riederstoundbielden un Sitbielden. Litje Stoatuen wäide uk "Stoatuetten" af "Figurinen" naamd.
Twiskenoan
thumb|right|250px|Twiskenoan fon buppe thumb|right|250px|N twäiden Glap fon buppe mäd dät Twiskenoaner meer bääte thumb|right|250px|Määrkedploats un Sänt-Jans-Säärke in Twiskenoan thumb|right|250px|Een fon do oolde Huuse fon dät Fräilucht-Museum in dän Kur-Park Twiskenoan, of mäd dän Ferwies ap ju Kuur-Betjuudenge fon ju Meente, Boad Twiskenoan (platdüütsk: Twüschenahn, hoochdüütsk Bad Zwischenahn), is een Meente in dän Loundkring Ammerlound un lait an dät Twiskenoaner Meer. Ieuwenske dät Haudtäärp Twiskenoan heere deer noch sowät füüftien uur Täärpe tou.
Geskichte
Archäologiske Uutgreeuwengs-Funste in Querenstede betjuuge een eerste Besiedelenge fon dät Rebät, wier däälich ju Meente lait, ap ju uutgungende Weichsel-Kooldtied uum sowät 10.000 foar Kristus. Systematiske archäologiske Uutgreeuwengen in't Ammerlound Midde fon dät 20. Jierhunnert lieten een truchgungende Besiedelenge fon ju Region fermoudje, ju dan uum 500 ätter Kristus mädeens oubriek. Ätter moorere hunnert Jiere Wöistengs-Tied begon in't 9. Jierhunnert dan ju Näibesiedelenge fon ju Region. In düsse Tied äntstuuden allerweegense Isk-Hoawe un an do Uutloopere fon hiere Lounderäien bieldeden sik sonaamde Brink-Siedelengen, maasttieds mäd läpperen Äkker-Boudem. In düsse Tied läite sik uk Uutgreeuwengs-Funste uut aan Sood tichte bie dän Twiskenoaner Määrkedploats doatierje.
Eerste skriftelke Tjuugnisse uur Twiskenoan rakt dät in't Jier 1124 in'n Touhoopehong mäd ju Gruundenge fon ju Twiskenoaner Sänt-Jans-Säärke truch dän Ooldenbuurger Groaf Egilmar II.. Amtelk wäd deeruum ju Gruundenge fon Twiskenoan ap düt Jier fäästlaid, uk wan dät Täärp fermoudelk in Weerhaid sun tjoohunnert Jiere aller is (wier do Funste uut dän Sood ap wiese). Dät Säspel Twiskenoan bieldede ätter't Eende fon ju Frantsoosentied fon 1814 oun touhoope mäd dät Säspel Edewecht dät Amt Twiskenoan, dät dan in 1858 mäd dät Amt Westersteede unner glieken Noome touhoopelaid wuude. Mäd dän Bau fon ju Chaussee fon Ooldenbuurich uur Twiskenoan ätter Wäästersteede in't Jier 1837 juust so as dän Bau fon ju Boansträkke Ooldenbuurich-Lier trüütich Jiere leeter noomen ju Befoulkenge un die Froamdenferkier stoadich tou. Twiskenoan wuude immer bekoander as Nai-Ferhoalengs-Steede. In't Jier 1919 kreech Twiskenoan dän Titel "Bad" foar een Kuur-Steede. In't Jier 1933 wuuden do Täärpe Ofen, Wehnen, Bloh un Petersfehn uut ju aploosede Meente Ofen juust so as die suudelke Deel fon Westerholtsfelde uut ju Meente Wiefelsteede ienmeented. Deermäd kreech Twiskenoan ju Grööte, ju dät däälich häd.
Een läip Iersenboan-Uungluk roate dät ap dän 20. November 1944 as n Such mäd 1500 niederloundske Oarbaidere oane in'n Boanhoaf fon Twiskenoan ap uurs n Such, die deer stuude, apfierde. Deer stoorwen 29 Ljuude bie, ferseerd wuuden 67, deerfon 30 Ljuude besunners läip.
In'n Meerte 1945 roate dät läipe Bumben-Oungriepe ap dän Fljooger-Horst Rostrup. Ap dän läästen April-Dai 1945 aaskeden Kanadiske Fljoog-Bleede fon Twiskenoan, een lääst, sinloos Bloud-Ferjooten tou fermieden. Deerap stuude, dät Twiskenoan dän Äidboudem gliekmoaked wäide skuul, wan sik dät nit reeke wüül. Daach skreeuwen do Kanadiere uk, dät dät hieren Wonsk waas, düsse nätte litje Stääd nit dän Äidboudem gliek tou moakjen. In ju Noacht ap dän 1. Moai 1945 roakede die Edewechter Pestoor Wilhelm Schulze - die in Twiskenoan tou Waareld keemen waas - as Parlemäntäär, dät do düütske Troppen kamploos wächluuke. Do Kanoadiere tonkeden him mäd do Woude: “You have done a great work this night”. Twiskenoan waas rädded.
In 1964 kreech Twiskenoan dät Prädikoat "stoatelk anärkoand Foanheelboad". Aan Oundraach ap't Stäädgjucht in 1974 bleeuw sunner Ärfoulch.
Motorsaise
thumb|right|350px|Een Motorsaise Een Motorsaise (düütsk:"Freischneider", säilden uk "Motorsense") is een moderne Reewe toun Gäärsmjoon. Dät lät n bitje as een oolde Saise, uumdät dät sun loangen "Saisenboom" häd un fon Hounde fierd wäd. Wuddelk oundrieuwen wäd dät oaber nit fon Moanskelke Kroasje, sunnern fon n Motor. Dät rakt deer wäkke, do sunt elektrisk, do mouten an't Koabel honged wäide, un dät rakt wäkke, do bruuke een Fjuurenge. Snieden däd een sik traalend Sniedewierktjuuch, dät kon n Nylon-Träid weese, dät kon uk n Kringsoage-Blääd weese. Deer rakt dät moorere Muugelkhaide, aal deer ätter, of un wät foar tjukke Buske deer mee oumäind wäide skällene.
1856
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 -
Geböärnisse
30. Meerte: Truch dät Unnerskrieuwen fon n Trääden Pariser Free wäd die Krimkriech be'eended.
S. Ahlrichs
S. Ahlrichs waas Koaster in Strukelje.
Wierke:
Die ferläddene Suun, 1812. Ätter ju Utgoawe fon M.C. Fort, Oldenburger Münsterland 1988, S. 25-33. Numerierd ätter Satse.
Unna (Kring)
Unna is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen.
Emballonuridae
Doo Emballonuridae sunt ne Familie fon doo Fläddermuuse. In disse Familie rakt dät 13 rezente Sleeke, doo in 49 Oarde apdeeld wäide.
Aquarium
right|200px|thumb|N eenfach Huusaquarium N Aquarium is n Woaterbäkken uut Glääs, deeroane kon me Fiske un uur Woaterdierte pleegje. Deerbie is toun Biespil die pH-Wäid gjucht wichtich.
Tynaarlo
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 147,65 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Änglound
right|thumb|300px|Ju Flaage fon Änglound. Änglound lait in dät Suude fon dät Ailound Grootbritannien, dät aan grooten Deel fon dät Fereenigede Köönichriek uutmoaket.
Noordenveld
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Drente. is ne Meente in ju Provinz Drente, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 205,36 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Tunesien
Geographie
250px|left|Koarte ap Ängelsk Dät wäd begränsed fon...
Ede
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 318,68 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Dieter Stellmacher
Bie sien Oarbaid gjuchte hie sik foarallen ap Läichdüütske Sproake un Literatuur, Dialektologie un Noomenkunde. Fääre moakede hie Foarskenge in Lexikographie un Sproakatlasgeographie.
Literatuur
Foar Seelterlound is foarallen wichtich sien Oarbaid uur Sproakstatistik:
1855
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857 - 1858 -
Geböärnisse
2. Meerte: Alexander II. wäd ätter dän Dood fon sin Foar Nikolaus I. rusken Zar, in juu Tied fon n Krimkriech.
Düütsklound
Dälich häd Düütsklound moor as 83 Millionen Ienwoonere ap ne Fläche fon 357.588 Quadratkilometern. Mäd 232 Ienwoonere pro Quadratkilometer heert Düütsklound tou do tichtbefoulkste Lounde appe Waareld. Ju grootste Stääd is Berlin; Hambuurich, München un Köln hääbe älk moor as een Million Ienwoonere; dät grootste Stäädgebiet is dät Ruhrgebiet. Frankfurt am Main is dät finanzielle Säntrum fon Düütsklound. Düütske Wieuwljuude kriege truchgungenswäch 1,53 Bäidene (2020).
Düütsklound is sänt 1950 Meeglid in ju Roat fon Europa un sänt 1955 fon ju NATO. Aast-Düütsklound waas fon 1955 bit 1990 Meeglid fon dät Warschaupakt. Düütsklound is uk n Meeglid in ju Europäiske Union. Sänt 1973 is Düütsklound Meeglid fon do Fereende Natione.
Geskichte
Dät Hillige Roomske Riek (962-1806) kon me betrachtje as dät eerste düütske Riek, äntsteen uut dän aastelke Deel fon dät Frankiske Riek. In 1450 wuude die Noome fon dät Hillige Roomske Riek annerd tou dät 'Hillige Roomske Riek fon ju Düütske Nation'. Loang deerätter wuude Düütsklound twiske 1806 un 1813 fon do Frantsoosen besät. Ätter dät Kongräs fon Wien keem n twäiden Fersäik uum do düütske Lounde tou fereenigjen in dän Düütske Buund. In dän Buund wieren 39 ferskeedene Stoaten mäd fuul Oainständegaid.
Ätter n Düütsk-Deensken Kriech fon 1864, dän Prüüsisk-Aastriekske Kriech fon 1866 un dän Düütsk-Frantsööske Kriech fon 1870/1871 wuude in 1871 dät Düütske Kaiserriek gruunded. Otto von Bismarck wuude die eerste Riekskansler. In dänEerste Waareldkriech kampet dät Düütske Kaiserriek mäd Aastriek-Ungarn, Bulgarien un dät Osmaniske Riek juun do Alliierde. In 1918 ferljust Düütsklound un ju Tied fon de Weimarrepublik (1918-1933) begint. miniatur|left|200px|Ju [[Berliner Muure]] Ju Weimarrepublik waas ne freeloose Tied in Düütsklound. Deer waas nit fuul Oarbaid un Düütsklound kuude sien Skeeld an do uur Lounde nit berappe. Ju NSDAP fon Adolf Hitler wuude bie do Woalen fon 1932 ju grootste politiske Paatäi in dät düütske Parlament. Een Jier leeter kuude Hitler Diktator fon Düütsklound wäide. Die Weimarrepublik wuude Nazi-Düütsklound.
In dän Twäide Waareldkriech sunt ungefeer 70 Million Moanskene stuurwen. In 1943 hiede Hitler bienaist gans Europa äroberd. Ätter dän Slacht uum Stalingrad un D-Day kuude Nazi-Düütsklound do Alliierde nit moor aphoolde. Düütsklound waas so as gans Europa stukken un ju Stroafe waas ju Besättenge truch ju Sowjetunion in dät Aaste (Aast-Düütsklound) un truch do Alliierde in dät Wääste (Wääst-Düütsklound).