cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Buutenäidsk Lieuwend
Ne Bereekenge
Ätter Asimov rakt dät in uus Molksträitesystem bie do 300 Milliarden Stierne man sun 650 Millionen bewoonboare Planete. Dät kumt deerhäär, dät nit aal Stierne (as toun Biespil do roode Hüünen) ne goude Stroalenge reeke un bie Dubbelstierne annerje sik do Uumstande toufuul. Deertou kumt, dät do Stierne in de Midde fon dät System goarneen Planete hääbe. Uk skällen sukke Planete in ju bewoonboare Zone af Ökosphäre fon dän Stiern lääse, also nit tou koold weese (as Mars) af nit tou heet (as Venus). Sogoar uus Äide häd heete un koolde Tieden (Iestiedoaler) koand. Deertou skäl sun Planet nit tou licht weese, uurs kon hie ju Atmosphäre nit fäästhoolde, as uus Moune. Ätter Asimov behärbiergje dan 390 Millionen Planete in de Molksträite ne technologiske Zivilisation, aal ätter ne bestimde Theorie fon dät Äntstounden fon dät Lieuwend.
Ättergjuchte?
Buutenäidske Lieuwendsfoarme wäide oafte in ju Foulkskultuur as Buutenäidske (ET’s) un bietiede uk as Marsljuude beteekend.
Radioteleskop
N Radioteleskop is ne Radio-Antenne un Ämpfang-Installation foar Woarniemen fon Kuutwoogen Radio-Signale fon astronomiske Objekte. Do maaste moderne Radioteleskope bestounde uut een af moorere Parabolantennen. Maastens honnelt et sik dan däälich uum moorere Antennen, n ‘Array’, wierfon do Signoale kombinierd wäide uum ju Bielde-Aplöösenge tou fergratterjen. Juust as bie optiske Teleskope is ju Aplöösenge proportionoal mäd ju ferwoande Woogenloangte. Foar ju fuul grattere Woogenloangten fon Radiosignoale (uum Zentimetere) is also n fuul gratter Teleskop nöödich as foar Woarniemenge mäd Lucht.
Geskichte
Do eerste Fersäike tou Radioastronomie stamme uut 1894, als Sir Oliver Lodge Zentimeter-Stroalenge fon ju Sunne fersäkt aptoufangen. Do foulgjende 40 Jiere passierde oawers man min, deeruum dät do Ämpfangtechniken noch uungenöigend äntwikkeld wieren.
In dät Jier 1931 moakede Karl Jansky, die der an do Bell Telephone Laboratories oarbaidede, eenige Experimente mäd Interferenz fon Funkwoogen. Hie äntdäkde tjo Oarden fon Geruuskwällen: lokoale Laie, fiere Laie un n anduurjend Siskjen fon uunbekoand Häärkuumen, fon do hie wiesde, truch ju Wälle deerfon an dän Heemel tou lokalisierjen, dät dät uut dät Zentrum fon de Molkwai koom.
Charles Bronson
miniatur|Bronson uut 1987 Charles Bronson (gebooren as Charles Dennis Buchinsky, * 3. November 1921 in Ehrenfeld, Pennsylvania; † 30. August 2003 in Los Angeles) waas n amerikoansken Skauspiller.
Ätter do 1960-er Jiere heerde hie tou do waareldbekoandsden Skauspiller.
Pingsterbloume (Convallaria majalis)
thumb|300px|Pingsterbloume (Convallaria majalis) Ju Pingsterbloume, Kuutitte af Moaiklokje (Convallaria majalis), düütsk: Maiglöckchen, is ne litje, bit 30 cm hooge fääste Plonte, ju wüüld in do Buske foarkumt. In de Gruunde häd ju n kjoopenden Wuttelstok. N poor breede Bleedere mäd gliekloopende Näärwen stounde an dän Fout fon ju Blöisteele. Do Bloumen woaksje uk in n Tuun, jo fermeerje sik gewaltich.
thumb|left|205px|Pingsterbloume
Hoageltoudene
Do Hoageltoudene (Crataegus, Düütsk: Weißdorne), uk Hoagelbuske, Stiekelboome af Häägeboome naamd, sunt aan Sleek fon do Käädenfrucht-Plonten, also ääng fjuund mäd Aapele un Peeren. Fon dän Hoageltouden rakt dät ferskeedene Oarde, aleenich in Europa twountwintich ferskeedene, in Düütsklound sunt dät man tjo Oarde. Düsse ferskeedene Oarde Hoageltounden sunt oaber nit aaltied akroat tou bestimmen, uumdät dät uk Misklinge rakt.
Habo
mini|200px|Habo Habo lait in Sweeden, in ju Provins Jönköpings län. Deer woonje sowät 6 883 Moanskene (2010).
Soest
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Soest is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Soest is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 46,45 km² un deer woonje 45.763 Moanskene (2012).
Vetlanda
mini|200px|Vetlanda Vetlanda lait in Sweeden, in ju Provins Jönköpings län. Deer woonje sowät 13 050 Moanskene (2010).
Lufthoawen Phu Cat
240px|thumb|right|Lufthoawen Phu Cat Lufthoawen Phu Cat is die Lufthoawen foar Quy Nhon, Binh Dinh Province Vietnam. Die Lufthoawen lait uungefeer 30 km fon dät Säntrum fon Quy Nhon.
Laura Poitras
mini|hochkant|Poitras uut 2014 Laura Poitras (* 16. Januoar 1962 in Boston) is een Regisseurinne uut do Fereende Stoaten.
Lufthoawen Lien Khuong
240px|thumb|right|Lufthoawen Lien Khuong Lufthoawen Lien Khuong is die Lufthoawen foar Da Lat, Lam Dong Province Vietnam. Die Lufthoawen lait uungefeer 30 km fon dät Säntrum fon Da Lat.
Kristianisierenge
thumb|Ju Kristianisierenge fon n heedensk Foulk. Ju Kristianisierenge is ju historiske Bekiersoarbaid weerbie dät Kristendum fon nit-kristelke Moanskene (maast Heedene) annuumen wäd.
An dät Eende fon dät 3. Jierhunnert heerden ju modärne Turkäi, Zypern, Kreta, dät Nildelta un do Gebiete uum Kartago un Kyrene tou do stäärk kristianisierte Regione. N groot Deel fon do europäiske Foulke wuuden eerst in dät Middeloaler kristianisiert. An dät Eende fon dät 7. Jierhunnert waas Europa suudelk un wäästelk fon ju Donau un de Rhien kristianisiert. In dät 8. un 9. Jierhunnert foulgeden do Lounde twisken dän Rhien, ju Donau un ju Oder.
Weer ju Kristianisierenge neen Ärfoulch waas, fersoachten do Missionare do oolde heedenske Fäste un Bruuke tou ärhoolden un tou ferknätten mäd kristelke Fäste un Bruuke. Ap oolde heedenske Steeden wuuden litje Säärken baud un do heedenske Fierdeege wuuden mäd do kristelke Fierdeege kombiniert. Uk heedenske Rituale wuuden uurnuumen in ju Säärke, man disse Rituale sunt leeter in ju Reformation wier uutband.
Een fon do lääste europäiske Foulke, do kristianisiert wuuden sunt, wieren do Finnen in dät 12. un 13 Jierhunnert. Do Litauer sunt as lääste Befoulkengsgruppe kristianisiert wuuden in dät 14. un 15. Jierhunnert. Deer wuude ju Region Samogitia as lääste europäiske Gebiet kristianisiert in dät Jier 1413. Eerst in dät Jier 1416 wuude deer ju eerste Säärke baud, 1417 wuude dät eerste Bisdum apgjuchtet.
Son en Breugel
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Son en Breugel is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Son is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 26,49 km² un deer woonje 15.525 Moanskene (2012).
Kroatisk
Kroatisk is een Suudslawiske Sproake, of, beeter täld, een Skrift-Varietät fon ju Serbokroatiske Sproake. In do boalde Dialekte kon me nit nit twiske Serben, Kroaten un Bosniere unnerskeede, uumdät do Hauddialekte aal fon Serben, Kroaten un Bosniere boald wäide (man Čakavisk bloot binne Kroatien)
Geskichte
thumb|left|250px| "Kroatisk" 1000-1100 (In Glagolitiske Skrift skrieuwen) left|thumb|250px|Dät Beedebouk "Vatikanski hrvatski molitvenik" Do eerste Dokumente, do as "Kroatisk" beteekend wäide, datierje uut dän Eend fon dät 10. Jierhunnert. Dät waas dan wäil Wäästsuudslawisk (Serbokroatisk), dät fon "Kroaten" skrieuwen wuden is, man mäd ju Kroatiske Skrieuwsproake fon däälich häd dät niks tou dwoon: In ju ooldste Tied gruundede sik ju Skriftsproake ap dät Čakaviske, wilst ju sik däälich ap dät Štokaviske gruundet (as ju Serbiske un ju Bosniske Skriftsproake uk). Ap dät Čakaviske gruundet sik däälich bloot noch ju Skriftsproake fon do Buurgenloundkroaten. Dät eerste kroatiske Bouk, dät een ap dät Štokaviske gruundede Skriftsproake bruukt, is dät Beedebouk "Vatikanski hrvatski molitvenik", dät uum 1400 skrieuwen wude. Ju moderne Skrieuwwiese stamt uut 1604.(Bartol Kasic).
Spiekerooch
Spiekerooch (de:Spiekeroog) is aan fon do aastfräiske Ailounde. Dät lait aastelk Langeooch un wäästelk Wangerooge. Dät Ailound is 18,25 km² groot un deer woonje 781 Moanskene, do foarallen fon Tourismus lieuwje. Dät eensige Täärp ap dät Ailound hat uk Spiekerooch.
Kroatisk
Alphabet
450px
Kreationismus
Kreationismus (fon lat. creatio „Skaffenge”) is ju Apfoatenge, dät dät Universum, dät Lieuwend un die Moanske truch n uunmiddelboaren Iengriep fon n Schaffergod in natüürelke Foargonge äntsteen sunt. Hie begruundet dit mäd ju woudelke Interpretation fon do Hälge Skrifte fon do abrahamitiske Religione (besunners dät 1. Bouk Mose).
Die Kreationismus äntstuud in dät 19. Jierhunnert as Wierstand juun dät Postuloat fon n hooch Äidoaler un ju darwinske Evolutionstheorie. Däälich gjuchtet sik die Wierstand juun ju moderne Natuurwietenskup un dän Atheismus.
Sien grootste Betjuudenge häd die Kreationismus in do kristelk-fundamentalistiske un evangelikoale Gjuchtengen in do USA. Deer häd er unner Wäälere fon do konservative Republikoaner fuul Anhängere, do sonaamde religiöse Gjuchte. Jo spreeke sik deerfoar uut, dän Kreationismus toun Inhoold fon dät Biologieunnergjucht an Skoulen tou moakjen. Deer ju US-amerikoaniske Ferfoatenge oawers n Ferboad fon religiöse Inhoolde in dät Skoulunnergjucht änthaalt un uk naan gesunnerden Religionsunnergjucht foarsjucht, behauptje jo, die Kreationismus läit sik as wietenskuppelke Theorie fertreede un kon in Foulge sunner Konflikt mäd de Ferfoatenge unnergjucht wäide. Gjuchte hääbe oawers in lääste Instans altied juun disse Ansicht uurdeeld. In sien ferscheedene Foarmen wikselt die Kreationismus twiske Religionsleere un Pseudowietenskup.
Sluis
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Sluis is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Oostburg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 307,01 km² un deer woonje 24.090 Moanskene (2012).
Spiekerooch
Spiekerooch häd tjo Säärken. Ju oolde Ailoundsäärke fon Spiekerooch is baud wuuden in 1696 un is ju ooldste Säärke ap do aastfräiske Ailounde.
Ferbiendengen ätter Buuten
thumb|left|400px|Dät Ailound Spiekerooch thumb|right|260px|Ju Ailoundsäärke fon Spiekerooch uut 1696
Befoulkenge fon Israel
thumb|400px|Befoulkengswoaksdum (1949 - 2008) thumb|Koarte fon ju arabiske Minnerhaid Ju Befoulkenge fon Israel bestoant uut 7.496.200 Moanskene (2009).
Oalersstruktuur
Ju Oalersstruktuur in 2010 waas so:
Dät Truchsleekoaler in 2010 waas 29,3 Jier.
Immigrantetaal
2,22 Migrante/1.000 Moanskene (2010)
Religion
In Prosänte läite do Religione sik in Israel so ferdeele (2004):
Sproake
Dät rakt two offizielle Sproaken in Israel, dät sunt Hebräisk un Arabisk.
Truch näie Ienwonderer uut dän oolde Sowjetunion wäd noch fuul Russisk baald un skrieuwen. Uungefeer 1 million Moanskene in Israel konnen Russisk baale. N groot Deel fon do Medien bruukt ieuwenske dät Hebräiske dät Ängelske. Ängelsk is foar fuul Bedrieuwe ju Hondelssproake.
Alphabetisierenge
Alphabetisierengsrate fon ju Befoulkenge (2004):
Mullsjö
mini|200px|Mullsjö Mullsjö lait in Sweeden, in ju Provins Jönköpings län. Deer woonden in dät Jier 2010 5 452 Moanskene.
Kataloansk
thumb|Kataloansk Sproakgebiet Dät Kataloanske is ne romaniske Sproake. Ju Sproake wäd fuul boald in Spanien, Andorra, Frankriek un Italien. Kataloansk is n bitje ännelk mäd Spoanisk, man moor mäd dät Oksitoanske.
In Andorra is dät Kataloanske ju aleenige amtelke Toal. In Spanien wäd dät boald in Katalonien, ap do Balearen un n Deel fon Valencia. Dät Katalaniske un dät Spoaniske sunt deer offiziel anärkoand. Uur do Skeede fon disse Regionen wäd ju Toal uk boald, man deer rakt et neen amtelke Wätte tou. In Italien rakt et aan oolden Dialekt dät boald wäid ap Sardinien, wier dät ieuwenske dät Italieenske uk offiziel anärkoand is. In Frankriek rakt et in Roussillon Ljuude do ju Sproake baale konnen. Dät Kataloanske häd uungefäär alwen Millione Baalere, maast in Spanien.
Dät Kataloanske is as uur romaniske Sproaken äntsteen uut dät Latinske, wät truch do Römer ätter Spanien wai broacht, un deer fääre äntwikkeld is. In dät 15., 16. un 17. Jierhunnert waas dät Kataloanske ferbeeden, un dät is in ju Tied fon Franco wier so keemen, man ju Toal wäd däälich in Katalonien moor boald as dät Spoaniske.
Spijkenisse
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Spijkenisse waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Spijkenisse waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 30,23 km² un deer woonje 72.481 Moanskene (2012).
Ingolstadt
Ingolstadt is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Bayern. Ju Stääd häd 121.314 Ienwoonere (2010). Ingolstadt is siet 1989 ne düütske Groβstadt.
Appalachen-Ängelsk
Appalachen-Ängelsk is n amerikoansken Ängelsken Dialekt in do Appalachen, N Bierich-Gestrich fon do Fereende Stoaten, ap maaste in suudewäästelk Virginia, suudelk Wääst Virginia, aastelk Kentucky, wäästelk Maryland, aastelk Tennessee, wäästelk Noude Carolina, noudaastelk Alabama, noudelk Georgia un suudelk Ohio.
Hermann Janssen
thumb|left|Janssen uut 1958 thumb|right|270px|Touhoopebuunen is dät Lesebouk wuddelk tou n tjuk Bouk wuuden. thumb|right|270px|Two Sieden fon ju Tiedskrift Seelter Trjoue 4-4-8/9 (Häärst 1969) thumb|right|270px|Ju Tuunkeräi fon Hermann Janssen, 1920er Jiere, däälich dät Kantoor fon dät Moorgut Koch Hermann Janssen (sen.) waas bädden dän 8. Oktober 1888 in Roomelse as Tuunkerssuun. In do 1920-er Jiere wonnerde hie uut ätter Amerikoa uum in ju Geegend fon Cincinnati in jusälge Wirtskup sien Gluk tou fersäiken. Kroankhaid fon sien Moanske broachte ju Familie tourääch ätter Roomelse, wier hie dan mäd Ärfoulch dän oolde Bedrieuw foutsätte mäd Boomskoulen, Stiefmutterken usw.
Hermann Janssen waas Mee-Apgjuchter fon dän Seelterbuund fon 1952 un Meeglied fon dän Tweelwerräid. As dan 1953 do Saitengsstukke Lesebouk foar Seelterlound in dän General Anzeiger ounfängen, waas Janssen die wichtichste un ätter eenige Tied bolde die eensichste Mee-Oarbaider. Janssen uursätte maast Stukke uut dät Düütske un deerbie geen dät him moor uum algemeene Anweendenge (Geböärnisse, Geskichte, Technik) as uum literariske Qualität. Sien Wällen wieren also n Leesebouk fon ju roomelster Foulksskoule uut 1900, n Bäidensbouk, Saitengsstukke un populär-wietenskuppelke Bouke. Daach hie feroarbaidede uk sien Kunde fon t.B. Plonten un besunners ju Iemetucht in do Stukke, as uk oolde Fertälstere un Geböärnisse uut Seelterlound. Besunner sunt sien Samlengen fon Räätsele un Spräkwoude, wier hie sik maast gruundede ap Bröring, man uk Näies biebroachte. Uk roate hie ganse Woudeliesten. So geen hie mäd Uutduur fääre, bit dät ju Saitenge ätter 378 Sieden dät Lesebouk 1965 be-eendede.
Man Janssen waas noch goarnit uutskrieuwen un so wuud hie 1966 die wichtichste Mee-Oarbaider fon ju näie Tiedskrift Seelter Trjoue. Hier geen hie fäare mäd foarallen historiske Stukke, man uk oolde Fertälstere un eenige Gedichte. Besunner is uk sien Lieste fon Roomelster Huusnoomen. Sien lääste Stuk uur Säärkenbauen in Roomelse ärskeen in ju Nuumer fon Häärst 1970. Ap n 5. April 1971 is Hermann Janssen stuurwen. Hie häd bolde bit tou sien Eende skrieuwen un waas fielicht die produktivste seelter Skrieuwer. Truch dät Uursätten fon do ferskeedenste Texte häd hie uk n slonken Wai tou Sproakuutbau wiesd, un deermäd tou disse seelter Wikipedia.
'''Uut n Bräif fon Hermann Janssen, 5.5. 1966:'''
“Us Seelter Buund is ap n Huund. Awick/ Scharrel & E. Wallschlag/Utende, do sunt dood. Junge Ljude moakje noch nit mee; ljauer Foutbal spielje un Eurovision bikiekje, as ut do oolde Tieden schriue. Us Heinrich Kramer is uur 80 un meldet sik ou fon alle Amtere. Ik bän uk 77 Jier un kon neen Ferflichtungen moor oungunge.”
Beryllium
thumb|340px|right|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Spektrum fon do Isotope]]
Beryllium is n chemisk Element mäd Symbol Be un Atomnummer 4. Dät is n djunkergries Äidalkalimetal.
Äntdäkkenge
As Eerste ärkoande Nicolas-Louis Vauquelin dät 1798 in oxydiske Foarm. In dät Jier 1828 glukkede dät Friedrich Wöhler as uk Antoine Bussy dät Metal truch Reduktion fon Berylliumchlorid mäd Kalium fräi tou moakjen. Die Noome Beryllium stamt fon dät Griechiske βήρυλλος, berullos, beryl, in dät Prakrit veruliya, in dät Pāli veḷuriya fon veḷiru of viḷar, "bleek wäide", wät wai wiest ap ju bleeke Faawe fon dän Hoolfeedelsteen Beryl. Dät hat, dät ne Löösenge fon Beryllium swäitsk smoaket, wieruum dät dit Element n Tiedloang dän Noome 'Glucinium' drain häd (fon dät Griechiske glykys wät swäit betjut). Do äddere Chemiste do dät mälded hääbe, dieden dät stierwend: Berylliumferbiendengen sunt nämmelk gjucht giftich.
Anweendengen
Dät is n goud Materioal uum Röntgenfinstere uut tou moakjen, deeruum dät disse Stroalenge weegen ju läige Massentichtegaid fon Beryllium nit stäärk absorbierd wäd un dät Metal ap uur Siede stäärk genouch is uum n Vakuumsystem outousluuten.
Wan Beryllium uutsät wäd an α-Stroalenge, häd dät ju Oainskup Neutrone fräitoureeken. Dät wäd deeruum wäil as ne swäkke Neutronewälle ferwoand.
Foarallen in Legierengen mäd Kooper wäd dät Element fuul ferwoand, deeruum dät sukke Materioalien goude Oainskuppe apwiese. Do sunt goude Laitere fon Elektrizität as uk fon Waarmte, do sunt licht, stäärk, stieuw un häd un wierstounde Korrosion un Wuuregaid. Do wäide anwoand in Punktswaiselektroden, Metalfeedere un elektriske Kontakte. In Lufttfoart-, Ruumfoart- un Rustengs-Industrie foiende jo besunners Anweendenge..
Uk in ju Nuklearindustrie fint dät Element Anweendenge, dät häd n läigen Truchsnit foar dät Ienfangen fon thermiske Neutrone.
Berylliumoxyd wäd wäil oanwoand weegen sien goude Waarmtelaitenge, Stäärke, Häddegaid un sin besunners hoogen Smiltpunkt. In Juundeel tou dät Metal is dät n Isolator.
Berylliumoxyd wäd uk immer moor as Materioal foar Luudpreekermembroane ferwoand.
Apfaalende Oainskuppe
Beryllium häd fon do lichte metallen aan fon do hoochste Smiltpunkte. Die Elastizitätsmodul is uungefeer n Träädel fon dät fon Stäil, dät is n gouden Waarmtelaiter, nit-magnetisk un täämelk stabil. Bie Ruumtemperatuur un normoalen Druk wäd et nit fon ju Atmosphäre angriepen, woarschienelk deeruum dät et ne beschutsjende Oxydloage bildet. Deeruum kon dät uk n Krats in Glääs moakje. Dät wäd sogoar fon konzentrierde Salpetersüüre nit angriepen. Foarallen in do Buell-Motorreede, wier dät anwoand wäd in ju Legierenge fon dät Ouljepumpe-Kamrääd, häd et räägelmatich giftige Reaktione uutlöösd.
Uutsjoon
In ju Natuur kumt dät foar in buunenen Toustand in Mineroale as Bertrandit, Beryl, Chrysoberyl, Phenakit, Aquamarin un Smaragd. Do bee lääste sunt Hoolfeedelsteene. 200px|thumb|Beryllium
Bankeryd
mini|200px|[[Bankeryd Särke]] Bankeryd lait in Sweeden, in ju Provins Jönköpings län. Deer woonden in dät Jier 2010 6 883 Moanskene (2010).
Wolfsbuurich
Wolfsburg is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Ju Stääd häd 123.144 Ienwoonere (2012). Wolfsburg is siet 1972 ne düütske Großstadt.
Snüüfkensbloume (Arnica montana)
thumb|left|280px|Snüüfkensbloume (Arnica montana) thumb|right|280px|Snüüfkensbloume (Arnica montana)
Stede Broec
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Stede Broec is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Bovenkarspel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 16,42 km² un deer woonje 21.265 Moanskene (2012).
Snüüfkensbloume (Arnica montana)
Ju Snüüfkensbloume (Arnica montana, dt. Berg-Wohlverleih) is ne Weedebloume mäd fingerloange Bleedere un jeele Blöiten, do der uut fuul spitse Bleedere touhoopestoald sunt. Fon dän Röäk mout me pruustje, as me fröier mäd n Snüüfken Tabak diede.
Dät is ne Heelplonte, ju uk in Aast-Hollound, man foarallen uk in do Bierge foarkumt. Ju stound unner Natuurskuts.
Ängelholm
mini|200px|Ängelholm Ängelholm lait in Sweeden, in ju Provins Skåne län. Deer woonje 23 240 Moanskene (2010).
Stein
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Stein is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Stein is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 22,78 km² un deer woonje 25.678 Moanskene (2012).
Sokkerai (Cichorium intybus)
Die Sokkerai (Cichorium intybus), düütsk: Gemeine Wegwarte, wuude in dät 19. Jierhunnert bruukt uum n coffein-fräien Dronk tou moakjen, die der ätter Koafje smoaket.
Formel 1
thumbnail|left|250px|Formule 1 Wädfoart (Kanada, 2008) thumb|175px| Ayrton Senna, 1989 thumbnail|175px|Grääfsteen fon Ayrton Senna Ju Formel 1 is ju hoochste Klasse foar Auto-Wädfierdere. Deer wäd jierelk een Waareldmästerskup foar do Fierdere un een foar de Teams uutfierd. Ju Formel 1 bestoant siet 1950. Ju hoochste Gauegaid fon 'n Formule 1-Auto is uungefeer 350 km in de Uure. Deertruch is ju Formel 1 besunners gefoarelk. In do eerste Jiere fon de Formel 1 roate dät fuul Dooden, aal touhoope 37 Monljuude. De lääste doode Fierdere wieren Ayrton Senna un Roland Ratzenberger in dät Jier 1994. In do lääste 15 Jiere is ju Formel 1 truch techniske Ferbeeterengen fuul sicherer wuuden.
Die bääste Fierder is Michael Schumacher. Hie waas bit nu 7 moal Waareldmäster.
Bekoande Teams
thumb|right|175px| Juan Manuel Fangio 1952 thumb|right|175px| Jim Clark thumb|right|175px| Jackie Stewart (gjuchts), 1973
Formel 1-Autos
In 2005 waas ap dän Nürburgring de 10e Ferrari Track Days mäd 22 Ferrari Wädfoart-Autos fon 1949 bit 2001 (sjuch Bielde gjuchts):
<Small>
Steenbergen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Steenbergen is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Steenbergen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 158,79 km² un deer woonje 23.210 Moanskene (2012).
Planet
Aan Planet, as uus Waareld uk, is n dunkeren Kuugel, un kricht sien Lucht fon de Sunne, wier hie uumetou sirkelt.
Am naisten bie de Sunne sunt do fjauer Binnerplanete.
Saša Stanišić
mini|Stanišic uut 2019 Saša Stanišić (bädden 1978 in Višegrad, Bosnien un Herzegowina) is n düütsken Skrieuwer.
Planet
''Do Planete in hiere respektive Grööte. Fon links: Ju Sunne un dan: Merkur ... bit Pluto. (Do Planetoiden sunt nit tou sjoon.)'' center|800px|
Planet-Oainskuppe ( * meeten relativ tou ju Äide)
Jazz
thumb|right|200px|Jazz-Koppel fon [[Buddy Bolden twiske 1900 un 1906]] Jazz is een Musik-Gjuchte, ju uum sowät 1900 in't Suudwääste fon do USA äntsteen is. Uurspröängelk foarallen ju Musik fon swotte Amerikoanere, wude die Jazz bolde in Masse ferskeedene Sälskuppe (indäid uk bie do Roma) fääre äntwikkeld un häd uurs uk ap Masse Musik-Gjuchten Ienfloud häiwed.
Die Jazz stoant in ju Traditsjoon fon Negro Spirituals, Worksongs, Blues, Ragtime u. a. s., un ferbindt as aal düsse Musik-Gjuchten dät, wät do Foaroolden fon do swotte Amerikoanere (Sklouen) uut Afrikoa meebroacht häbe, mäd dät, wät do Wiete uut Europa meebroacht häbe.
Besunners bekoand sunt do "klassiske" Jazz-Foarmen (New Orleans Jazz mäd sin bekoandste Fertreeder Louis Armstrong un die Dixieland Jazz). Däälich wäd die Begriep "Jazz" uk foar masse ferskeedene Musik-Gjuchten bruukt, do mäd dän Uursproang nit moor ful tou dwoon häbe.
Ulm
Ulm is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich. Ju Stääd häd 120.625 Ienwoonere (2010). Ulm is siet 1980 ne düütske Großstadt.
Wulfila
Wulfila (Uutsproake: [ˈvʊlfila], ap Gotisk foar litje Wulf, ap Latien Ulfilas) wuud uum dät Jier 311 gebooren un is 383 stuurwen. Hie waas woarschienelk die eerste Biskop fon do Terwingen, ook Visigoten naamd. Hie häd ju Biebel ap Gotisk uursätt un deermäd dät wichtigste Wierk scheepen foar ju Rekonstrukse fon ju gotiske Sproake. Deerum wäd sien Biebel ook oafte Wulfila-Biebel naamd.
Strijen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Strijen waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Strijen waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 57,72 km² un deer woonje 8.938 Moanskene (2012).
Renault
Renault wuude in 1899 apgjuchtet fon Louis Renault. Renault waas loange tied Oaindum fon dän frantsööske Stoat unner ju Noome 'Régie Nationale des Usines Renault'.
In 2005 un 2006 won dät Renault Formel-1-Team ju Formel 1.
Hoangst (Suugediert)
400px|right|thumb|Hoangst - Equus caballus - mäd Foole
Die Hoangst (Latiensk: Equus caballus) is n (domestisiert) Suugediert. Hie häd dän Moanske siet uuroolden Tieden tjoond uum him wied wai tou dreegen un uum sweere Frachte tou luuken un dät Lound tou plöigjen.
Bar-le-Duc
Bar-le-Duc is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lothringen, in Frankriek.
Dät Gebiet fon Bar-le-Duc is 23,62 km².
Bar-le-Duc häd n Ienwoonertaal fon 16 944 (1999).
Offenbach am Main
Offenbach am Main is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Hessen. Ju Stääd häd 119.430 Ienwoonere (2010). Offenbach am Main is siet 1954 ne düütske Groβstadt.
Relativitätstheorie
Mäd Relativitätstheorie wäide in ju Physik two Theorien fon Albert Einstein beteekend, nämmelk:
Baudonvilliers
Baudonvilliers is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lothringen, in Frankriek.
Relativitätstheorie
Ju zentroale Idee fon ju Relativitätstheorie is, dät do Gesätse fon ju Mechanik, af ju Physik in Algemeenen, nit ouhongich weese duuren fon ju Gauegaid ju n Woarniemer häd juunuur uur Woarniemere. Galileo Galilei hied uum 1600 al ne Vision op dit Prinzip. Jierhunnerte leeter wuuden ju spezielle un ju algemeene Relativitätstheorie äntwikkeld.
Rinse Posthumus
thumb|right|200px|Rinse Posthumus Rinse Posthumus (Ternaard, 30. Oktober 1790 - Waaksens, 28. September 1859) waas n wäästfräisken Pestoor un Dichter die der in n Suumer fon 1832 touhoope mäd Montanus Hettema dät Seelterlound besoachte. Leeter roaten do bee n tjuk Bouk deerfon uut, dät bolde toun Haaldeel uut oolde Uurkunden bestuude, wier die Geskichtsfoarsker nu noch Nutsen fon häd.
Relativitätstheorie
Relativitätstheorie fon Galilei
Ju Relativitätstheorie fon Galilei gungt uut fon dät foulgjende Prinzip: Do Gesätse fon ju Mechanik sunt dosälge foar Woarniemere in two Stiernsysteme do der gliekfoarmich juunuur enunner bewäägje, also in ne Bewäägenge ju der sieläärge nit gauer of loangsoamer gungt. Sukke Systeme naamt me Inertioalsysteme. Uurs gekweeden: dät is foar dosälge two Woarniemere uunmuugelk, an de Hounde fon do Gesätse fon ju Mechanik tou bestimmen, wäl fon do bee ne absolute Bewäägenge uutfiert af muugelk stilstoant. Dit häd as direkte Foulge, dät et bloot relative un neen absolute Gauegaide rakt – deerätter dän Noome Relativitätsprinzip.
Baudonvilliers
Dät Gebiet fon Baudonvilliers is 3,07 km².
Baudonvilliers häd n Ienwoonertaal fon 461 (1999).
Relativitätstheorie
Relativitätstheorie fon Galilei
In ju Relativitätstheorie fon Galilei sunt Koordinoatensysteme do der gliekfoarmich juunuur enunner bewäägje, relatierd as foulget. Oungenuumen dät ju Gauegaid fon dät System S juunuur ju Gauegaid fon n uur System S' gliek is an v, un dät do Nulsteeden fon bee Systeme ap Tiedpunkt t = 0 touhoopefaale. Wan wie Steeden in S mäd r beteekenje un in S' mäd r', jält ätter Ferloop fon ne Tied t:
Ju klassiske Mechanik ätter do Gesätse fon Newton noom dit Relativitätsprinzip uur fon Galileo Galilei.
Stichtse Vecht
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Stichtse Vecht is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Maarssen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 106,83 km² un deer woonje 62.792[1] Moanskene (2012).
Relativitätstheorie
Spezielle Relativitätstheorie
Ju spezielle Relativitätstheorie wuud äntwikkeld in 1905 fon Albert Einstein. Disse Theorie basiert ap ju Gruundloage fon do foulgjende two Axiome:
Terneuzen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Terneuzen is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Terneuzen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 317,78 km² un deer woonje 54.906 Moanskene (2012).
Relativitätstheorie
Spezielle Relativitätstheorie
Die Artikkel fon Einstein ärskeen 1905 unner dän Tittel Zur Elektrodynamik bewegter Körper. Ju Theorie häd as Postuloat dät ju Luchtgauegaid in Vacuum jusälge is foar aal Woarniemere. Dät stuud in Eenkloang mäd do Resultoate fon dät Experiment fon Michelson un Morley, wiermäd ju Wietenskup bit dan eegentelk nit goud Räid wiste. In disse Experimente wuude wiesd, dät et neen absolut stilstoundend Medium, dän ether, rakt, wät as Dreeger fon Luchtwoogen fungierje skuul.
Pestoor Schulte
thumb|left|180px|Pestoor Wilhelm Schulte thumb|right|150px|Twiegespräk, wäil in Pestoor Schulte sien oaine Skrift. (ärskienen [[Seelter Trjoue 1:2:4-5 (1966).]] thumb|right|150px|Ju Bäätersiede deerfon, ju wiest, dät dät in of ätter dät Jier 1935 skrieuwen is. Fergliek [[:de:Friedensstadt|Friedensstadt. Buppe-oane in Hondskrift ne Ouleedenge fon dät Woud fielainich.]] Wilhelm Schulte waas bädden dän 24.11.1869 in PoulKuurt's Huus ap n Kjuuswai in Strukelje (St4-4-9), wier hie eerste uk Fikoar waas. In ju Tied mout hie dät Seelter Läid skrieuwen hääbe. Fon 1895-1900 waas hie Fikoar in Skäddel un fon 1920 bit 1940 waas hie Pestoor in Skäddel, wier hie dan dän 5.6.1940 stuurwen is (Klöver 534).
Bottrop
Bottrop is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 119.356 Ienwoonere (2010). Bottrop is siet 1953 ne düütske Groβstadt.
Relativitätstheorie
Spezielle Relativitätstheorie
Ju spezielle Relativitätstheorie is uk in fullen Eenkloang mäd do Maxwell-Gesätse foar Elektromagnetismus. Magnetismus is die relativistiske Effekt fon Elektrizität. Oungenuumen dät n Woarniemer ne stilstoundene elektriske Leedenge sjucht un also n elektrisk Fäild. N uur Woarniemer in gliekfoarmige Bewäägenge juunuur dän Eerste sjucht dan ne bewäägende Leedenge, also n elektrisken Stroom, also n Magnetfäild.
Uut ju spezielle Relativitätstheorie foulget uk Einsteins beröimde Formule E = mc², ju ju Gliekwäidegaid fon Masse un Energie uutdrukt. Ju Theorie drukt uk uut, dät Ruumte un Tied Ärskienengen fon jusälge Ruumte-Tied mäd fjauer Dimensione sunt: ju Tied spielt ju Rulle fon ju fjoode Dimension. Gliektiedegaid is relativ: two Ärskienengen do der foar aan Woarniemer gliektiedich aptreede, konnen foar n uur Woarniemer ap ferskeedene Tieden aptreede. Wan sik ju Gauegaid moor ju Luchtgauegaid naierjen däd, kwäd ju Theorie in t foaren, dät ju Loangte ferkuutet - ju soonaamde Loangtekontraktion af Lorentzkontraktion - un ju Tied loangsoamer lapt - ju soonaamde Tieddilatation, ätter dän Lorentzfaktor. Dät is biespilswiese in Synchrotrons demonstrierd un uk mäd Myone uut kosmiske Stroalenge. Dät eepent in Prinzip ju Muugelkhaid tou Tiedraise, moor bestimd ätter de Toukumst. Kiek hierfoar bie dän Twillingsparadoxon. Ju Luchtgauegaid is ju hoochst muugelke Gauegaid: Partikele, do der gauer as Lucht bewäägje wüülen - Tachyone, wüülen tou aal Oarden fon Paradoxe fiere.
Pestoor Schulte
Hie staalde 1898 dän Konsuumfereen, ju hüüdige Raiffeisen-Warengenossenschaft Skäddel, ap de Beene, so dät hie fuul unner doo Ljude keem. Schulte moakede boolde älke Däi of älke Ieuwende n Goang truch t Täärp Skäddel af uk truch do Buurskuppe. Deertruch hied hie sik n groote Wietenskup uur Skäddel toulaid. Hie baalde dan fuul mäd do Ljude, so dät hie deerum in ne Loage was ne Noomenslieste fon dät Skäddeler Tärp sogoar uum hunnert Jiere eer - fon 1820, dät was uk noch foar dän groote Bround - gjucht genau aptoustallen.
Uden
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Uden is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Uden is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 67,59 km² un deer woonje 40.550 Moanskene (2012).
Pestoor Schulte
Uk häd Pastoor Schulte uurs noch fuul apskrieuwen. Aal wät dät so raate in t Täärp un wät hie foar wichtich heeld, häd hie in dät Loagerbouk skrieuwen, oafters grattere Begjuchte. Man uk fuul, wier hie bloot n poor Satse uur skreeuw. Wan hie unnerwains weesen is un deer is him wät apfaalen, dan häd hie dät gau in dät Bouk skrieuwen. Dät sünt dan oafte bloot aan, twäin af träi Satse.
Relativitätstheorie
Algemeene Relativitätstheorie
Ju algemeene Relativitätstheorie wuud foarstoald fon Albert Einstein in ne Riege Foardraage foar ju Prüüsiske Akademie fon Wietenskuppe in 1915.
Disse Theorie gungt fon ju These, dät Woarniemere do der sik in Raue in n gliekmäitich Gravitationsfäild fiende, gliekwäidich sunt mäd uur Woarniemere do ne uniforme Akzeleration unnerfiende.
Disse Feralgemeenerenge fon dät Relativitätsprinzip kumt touhoope mäd ne näie Theorie fon ju Sweerkraft. In disse Theorie wäd Sweerkraft nit moor as n Kraft betrachtet, as bie do Gesätse fon Newton dän Fal waas, oawers as ne geometriske Oainskup fon de Ruumte sälwen. Ne Masse lukt ju Ruumte uum sik tou kruum, wiertruch et lät, as wan ju Masse uur Massen ounlukt. Ätter Newton is ju Sweerkraft gauer as dät Lucht. As toun Biespil ju Moune apmoal ferswienden diede, wüül me eerste sjo dät do Tieden sik touräächluuken dieden un dan eerste dät ju Mouneskieuwe fon dän Heemel ferswienden diede.
Pestoor Schulte
Schulte mout uk uurs fuul skrieuwen hääbe, man deer is nit fuul fon bewoard blieuwen. In 1910 skreeuw hie n Stuk uur ju frantsööske Tied (St4-4-8f.*) in Ouskrift fon Hermann Janssen).
Uut soowät 1935 skäl n lustich Stuk stamme (foar twäin Monljuude: St1-2-4f.), gans in sien oaine Strukeljer Skrieuwwiese.
Relativitätstheorie
Algemeene Relativitätstheorie
Einstein tälde soo Oubeegenge fon Lucht fon ne Stierne truch ju Sunne foaruut. Arthur Eddington noom dät woar bie ju Sunnenferdjunkelenge ap dät Oailound Principe ap dän 29 Moai 1919. Wan uk Photone neen Rauemasse hääbe, sunt do ätter ju Relation E = hν van Max Planck ne Foarm fon Energie. Weegen E = mc² sunt Energie un Masse äquivalent un lukt dät Gravitationsfäild fon ju Sunne Lucht an. Hie ferkloorde so uk ju Boan fon dän Planet Merkur, die der neen Ellipse foulget, as do Gesätse fon Kepler ounreeke, man ne Rosette. Hie tälde uk foaruut, dät haager stoundende Klokken gauer loope, wät mäd Atomklokken wuddelk wiesed is.
Pestoor Schulte
Hie wiste uk fuul fon Plonten un Dierte. Dät fiende wie tourääch in do seelter Noomen deerfoar bie Dr. Botke 32-46, die an n uur Steede begjucht dät hie do bie dän Skäddeler Pestoor oufräiged hiede.
Uk häd Pestoor Schulte 1930/35 Froagenboogen uutfäild foar dän "Atlas der deutschen Volkskunde". Hie waas do 62 Jier oold (Kramer1992:17).
Portoal:Biologie
{| cellspacing=3
Tholen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Tholen is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Tholen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 254,41 km² un deer woonje 25.427 Moanskene (2012).
Portoal:Biologie
25px Wäilkeemen
ap ju Portoal-Siede Biologie. Ap düsse Siede sünt aal do Artikkele uur Biologie, Natuur, Flora un Fauna, Dierte un Plonten apliested, do ap ju Seelterfräiske Wikipedia stounde. Wonskede Artikkele sünt rood skrieuwen. Hälp jädden mee, düsse Artikkele tou skrieuwen.
30px Siede fon ju Wiek
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;">
{| cellspacing=3
35px Biologiske un Wietenskuppelke Begriepe
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Natuur, Flora un Fauna
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px
30px Ökosystem
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px
30px Dierte
- right|100px right|100px right|100px right|100px right|100px right|100px right|100px right|100px - - - -
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
right|100px right|100px right|100px right|100px
Nuvola apps khangman.svg Plonten
- - - - -
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px right|100px
20px Ietensweere un Nutsplonten
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px
Exec-b.svg Uur
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Pestoor Schulte
Ätter dän Ätterläit fon Pestoor Schulte häd Theo Griep touhoope mäd Pyt Kramer in 1999 dät Bouk Seelter Seeken skrieuwen. In dät Bouk sünt aal do oolden Seelter Roupnoomen apskriewen wuuden. Ieuwenske ju Roupnoomen fon Skäddel und Seedelsbierich siet 1820 uut dän Ätterläit fon Pestoor Schulte sunt där uk do oolden Roupnoomen fon Roomelse un Strukelje beskrieuwen. Uk is in dät Bouk dät Äntstouden fon do Skäddeler Buurskuppe oarich goud beskrieuwen.
_ *) St = Seelter Trjoue.
Curitiba
Curitiba (kuɾi'tibɐ) is ju grootste Stääd in Suud-Brasilien, Paraná (Stoat) Haudstääd.
Tilburg
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Tilburg is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Tilburg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 119,15 km² un deer woonje 204.908 Moanskene (2012).
Baudignécourt
Dät Gebiet fon Baudignécourt is 6,28 km².
Baudignécourt häd n Ienwoonertaal fon 97 (1999).
Hoangstebloume (Taraxacum)
Ju Hoangstebloume af Huundebloume (Taraxacum officinale) is ne Bloume mäd jeele Blöiten un n glääden Steel, wier n wiet Sap oane sit. Do Säide sitte an wiete Pluuse, do man derou puustje kon.
Do Blöiten un uk do Bleede duurt me iete. Seloat wät uk deerfon moaked.
Pforzheim
Pforzheim is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich. Ju Stääd häd 119.021 Ienwoonere (2010). Pforzheim is siet 1975 ne düütske Groβstadt.
Jean-Baptiste Camille Corot
thumb|right|160px|Säärm-Oubieldenge fon Jean-Baptiste Camille Corot, moald uum [[1840]]
Jean-Baptiste Camille Corot (bädden ap dän 16. Juli 1796 in Paris; stuurwen ap dän 22. Februoar 1875 juust deer) waas aan betjuudenden frantsöösken Moaler. Hie is foarallen bekoand foar sien Loundskupsbielden un jält as aan fon do wichtichste Fertreedere fon ju Skoule fon Barbizon.
Baudrémont
Dät Gebiet fon Baudrémont is 6,81 km².
Baudrémont häd n Ienwoonertaal fon 50 (1999).
Jean de La Fontaine
thumb|right|250px|Jean de la Fontaine Jean de La Fontaine (* 8. Juli 1621 in Château-Thierry (Département Aisne); † 13. April 1695 in Paris) waas aan frantsöösken Skrieuwer. Do Frantsoosen sjo him as aan fon hiere grootste Klassikere, un foar aaln uum sien Foabeln is hie bolde älk frantsöösk Skoulbäiden bekoand.
Baulny
Baulny is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lothringen, in Frankriek.
Dät Gebiet fon Baulny is 3,91 km².
Baulny häd n Ienwoonertaal fon 22 (1999).
Uitgeest
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Uitgeest is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Uitgeest is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 22,31 km² un deer woonje 12.641 Moanskene (2012).
Planetoiden
Twiske dän Mars un Jupiter foulgje in dät Sunnensystem do Planetoiden (uk Asteroide), dät sunt an do 150 litje Planete as Ceres, Pallas, Juno, Vesta usw.,.
Atomtaal
Ju Atomtaal beteekent, wofuul Protone dät rakt in dän Kääden fon n Atom. Ju Atomtaal is n wichtigen Begriep in ju Chemie. Ju Atomtaal bestimt, wier n Atom heert in dät Periodiske System un uk wät foar n Element dät is. Wan n Atom n elektrisk näitroal is, dan is ju Atomtaal gliek an an ju Taal Elektrone in ju Elektronenwulke. Et sunt juust do Elektrone, do n Atom sien chemiske Oainskuppe reeke. N Atom wät nit elektrisk näitroal is, wäd as Ion beteekent.
Planetoiden
thumb|800px|left|Do wichtichste Planetoiden ferglieked mäd ju Äide (gjuchts)
EBLUL
EBLUL (European Bureau for Lesser Used Languages) is dät Europäiske Komitee foar Regionoal- un Minnerhaidssproaken.
Foarsitsender fon ju düütske Oudeelenge is die Seelter Karl-Peter Schramm.
Nyctinomops
Nyctinomops is n Sleek fon do Fläddermuuse. Moonige Wietenskuppere kweede ook, dät waas n Unnersleek fon dän Sleek Tadarida.
Oarde
Dät rakt fjauer Oarde in dissen Sleek:
Atomtaal
Ju Taal Neutrone in dän Kääden wäd nit bestimd fon ju Atomtaal. Pro Atom kon ju Taal Neutrone in dän Kääden uurs weese. Atome mäd ne “ouwiekende” Taal Neutrone wäide Isotope naamd. Ju Taal Neutrone is foarallen ferskeeden bie swarrere Elemente, do dan also moor Isotope apwiese.
Teylingen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Teylingen is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Voorhout is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 33,63 km² un deer woonje 35.777 Moanskene (2012).
Urk
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Urk is ne Meente in ju Provints Flevolound in do Niederlounde. Urk is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 109,90 km² un deer woonje 18.306 Moanskene (2012).
Europäiske Organisatione
Sukke Organisatione sunt:
Hollound
Hollound (dt. Holland) is n Noome die der in dät Uutlound oafte bruukt wäd foar do Niederlounde. Originoal belukt sik dät oawers bloot ap dät Gebiet twiske Amsterdam un Rotterdam (ju Provinz Suudhollound un n Paat fon ju Provinz Noudhollound. Do uur Niederlounder heere oafte nit jädden dät me hiere Lound deer uk tou reekent.
So fangt foar n Seelter 'Hollound' al oun bie Näiskans, man foar n Wäästfräise eerste 150 km fääre ätter dät Wääste.
Remscheid
Remscheid is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 115.864 Ienwoonere (2010). Remscheid is siet 1929 ne düütske Groβstadt.
Loxodonta
Loxodonta is n Sleek fon Elefante, dän it in Afrikoa rakt. Mooniche Ljuude leeuwe, dät dät bloot een Oard in dissen Sleek rakt, dän Afrikoansken Elefant (Loxodonta africana). Joo leeuwe, dät juu uur Oard, die Wooldelefant (Loxodonta cyclotis) ne Unneroard fon Loxodonta africana is, also Loxodonta africana cyclotis heete skull. Uurswäkke kweede, dät dät uk een trääde Oard rakt, Loxodonta pumilio, wiertou fuul Wietenskupler oawers kweede, dät disse Oard bloot ne Dwärchfoarm fon dän Wooldelefant is. Juns Oard is kryptisk, dät hat, neemens weet so niep, af dät hier rakt af nit.
Utrecht
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Utrecht is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Utrecht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 99,32 km² un deer woonje 306.184 Moanskene (2012).
Fürth
Fürth is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Bayern. Ju Stääd häd 113.422 Ienwoonere (2010). Fürth is siet 1950 ne düütske Groβstadt.
Bazeilles-sur-Othain
Bazeilles-sur-Othain is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lothringen, in Frankriek.
Jean-François Millet
thumb|right|160px|Säärm-Oubieldenge fon Jean-François Millet
Bazincourt-sur-Saulx
Bazincourt-sur-Saulx is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Regio Lothringen, in Frankriek.
Bazeilles-sur-Othain
Dät Gebiet fon Bazeilles-sur-Othain is 7,66 km².
Jean-François Millet
Jean-François Millet (* 4. Oktober 1814 in Gruchy, Normandie; † 20. Januoar 1875 in Barbizon) waas aan frantsöösken Moaler un Teekner fon't 19. Jierhunnert. Ieuwenske Camille Corot waas hie aan fon do fierende Kunstlere in ju Skoule fon Barbizon.
Hie wäd maasttieds dän Realismus touoardend, man hie bruukte uk Stil-Elemente, do leeter in dän Impressionismus un dän Symbolismus wichtich wuden.
Bazincourt-sur-Saulx
Dät Gebiet fon Bazincourt-sur-Saulx is 10,34 km².
Bazeilles-sur-Othain
Bazeilles-sur-Othain häd n Ienwoonertaal fon 121 (2013).
Sustertaxa
Sustertaxa (Sg.:Sustertaxon) - n internationoal bruukboar Fäkwoud is "Adelphotaxa" - sunt two Taxa, doo mäd dät jeewielich uur Taxon genetisk naier früünd sunt as mäd aal uur Taxa, inne Phylogenetiske Systematik betjuudt dät, dät doo bee in n eersten Groad fonne phylogenetiske Ferwandtskup touhoopestounde, un touhoope n monophyletisk Superspezifisk Taxon sunt. Dät betjudt nit, dät joo ook Twillingstaxa sunt - dät hat, dät joo ook n äänelken Phänotyp hääbe - ook wan dät oafte so is. So sjucht toun Biespiel die Sleek Elephas - däälich rakt dät deer bloot noch dän Asiatisken Elefant - so äänelk uut as die Sleek Loxodonta - dät is die Sleek fon doo afrikoanske Elefante. Man owwol disse Taxa n äänelken Phänotyp hääbe, is die Sleek Elephas mäd dän Sleek Mammuthus - doo uutsturwene Mammute - genetisk naier früünd as mäd dän Sleek Loxodonta. Die Sleek Elephas is also dät Sustertaxon fon dän Sleek Mammuthus.
Bazincourt-sur-Saulx
Bazincourt-sur-Saulx häd n Ienwoonertaal fon 148 (2013).
Sustertaxa
Sustertaxa inne Phylogenetiske Systematik
Hier n Kladogramm mäd Variablen, uum dät beeter wiese tou konnen. B un C sunt Sustertaxa af Adelphotaxa. Joo stounde in dän eersten Groad fonne Phylogenetiske Ferwantskup touhoope, deeruum dät joo bee as eensige Oarde fonne Stamoard d oustamme. A, B, C un doo Stamoarde e un d sunt, deeruum, dät joo alle fonne Stamoard e oustamme, n monophyletisk Taxon. B, C un juu Stamoard d sunt touhoope n litjer monophyletisk Taxon. Düt litjer Taxon stoant nu mäd A in n twäiden Groad fonne Phylogenetiske Systematik touhoope. Gnau so kon me oaber toun Biespil uk kweede, dät B un A in n twäiden Groad fonne Phylogenetiske Systematik touhoopestounde, deeruum dät B tou dät litjere monophyletiske Taxon heert. A     B       C                                  \      \     / \     \   /                                    \      \ /                                     \      d                                      \    / \ / Deer gungt dät uk fääre, man dät       \/ is uunwichtich. \      e                                 \     / \  /                                   \ /                                    f                                   / / Juu Linie fonne Stamoard "f". Deer gungt dät noch fääre deel, man dät is uk uunwichtich.
Veenendaal
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Veenendaal is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Veenendaal is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 19,81 km² un deer woonje 62.106 Moanskene (2012).
Reutlingen
Reutlingen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich. Ju Stääd häd 112.252 Ienwoonere (2010). Reutlingen is siet 1988 ne düütske Groβstadt.
Uithoorn
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Uithoorn is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Uithoorn is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 19,49 km² un deer woonje 28.067 Moanskene (2012).
Tel Aviv
miniatur|Tel Aviv Tel Aviv is ju twäidgrootste Stääd in Israel an dät Middelmeer. Ju Stääd wuud 1909 apgjucht.
Appe Naite fon Tel Aviv lait die grootste Lufthoawen fon Israel, Ben-Gurion.
Atommasse
Die Taalenwäid fon ju in u anroate Atommasse, oawers sunner ju Mäiteenhaid, wäd oafte as relative Atommasse (ängelsk atomic weight) beteekent un formoal as ne oaine, dimensionsloose Grööte apfoated, nämmelk as dät Massenferhältnis fon dät jeewielige Atom tou n toacht Atom fon ju Masse 1 u.
In Unnerskeed tou ju relative Atommasse wäd ju in kg, g of u anroate Masse uk absolute Atommasse (ängelsk atomic mass) naamd.
Nyctinomops macrotis
Nyctinomops macrotis is ne Oard fon Fläddermuus. In n Truchsleek wächt ne kubaniske Nyctinomops macrotis 20,6 Gramm (Unnersoacht wuuden 9 Dierte). Ätter Unnersäikengen in Arizona lieuwet disse Oard in ferscheedene Loundskuppe, toun Biespiel in ne Loundskup mäd Plonten as Pinus ponderosa (Dät is ne Oard fon Fjuurenboom), Näddelboome uut dän Sleek Pseudotsunga (ap Dütsk: Douglasie), man ook in Wüüsten-Gestrup un in Loundskuppe as Steenbierge mäd Kleeuwe, uum tou släipen: Fläddermuuse hongje sik jädden toun släipen in ne Fäls-Kleeuwe un släipe deer mäd dän Kop ätter unnern.
Synonyme
Disse Oard wäd ook mäd uur wietenskuppelke Noomen beteekend:
Veldhoven
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Veldhoven is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Veldhoven is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 31,92 km² un deer woonje 43.195 Moanskene (2012).
Utrechtse Heuvelrug
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Utrechtse Heuvelrug is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Doorn is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 134,10 km² un deer woonje 48.839 Moanskene (2012).
Buren
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 142,93 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Culemborg
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 31,18 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).