cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yttrium
Yttrium is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol Y un Atomtaal 39. Yttrium is n säälwersk metaloardich Uurgongsmetal, wät algemeen fuunen wäd in Säildenäidmineralien un two fon sien Ferbiendengen wäide ferwoand in dät roodfaawige phosphorisierende Materioal in Kathodenstroalrooren, as do, do der bit knu in Fiersjooreewen bruukt wuuden.
6. Meerte
Die säkste Meerte is die fieuwunsäkstichste Dai in dän gregorioanske Kalänner (die säksunsäkstichste in Skaltjiere) somäd blieuwe deer noch tjohunnert Deege bit dät Jierseende tou.
North Carolina
North Carolina is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 9.656.401 Ienwoonere (2011).
Kolonioalismus
thumb|350px|Kolonioalmoachte 1898, eer dän [[Spoansk-Amerikoansken Kriech, dän Bokser-Apstound un dän Twäiden Buurenkriech
]]
Kolonioalismus hat ju maast stoatelk stöände Inbesitnoame fon froamde Rebätte, wät sik deelwiese truch Uurwinnenge, Ferdrieuwenge of sogoar Fermöärenjen fon ju ienheemske Befoulkenge uutwierket. Do Kolonioalisten sjo sik deerbie maasttieds as kulturell haager stoundend, wät mongs in Ferbiendenge stoant mäd n rassistisk Toanken.
Myst
Myst is n computerspil dät ärschienen is in 1993. Dät Spil is äntwikkeld fon dän Brøderbund un Midway. Do Oainere fon Cyan, Inc. beginne in 1991 mäd dät eerste Spil un ap n 24. September koom dät eerste Spil foar dän Macintosh Computer. Myst waas een fon do bääst ferkoopede Computerspiele bit The Sims ärschienen dieden. Myst kon tou ju Kategorie Adventure reekend wäide.
Do Spiele
Do Spiele do der mäd Myst tou dwoon hääbe
Grave
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Grave is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Grave is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 28,04 km² un deer woonje 12.884 Moanskene (2012).
Amt Bökingharde
thumb|right|250px|Loage fon dät oolde Amt Bökingharde Dät Amt Bökingharde was n Amt in dän Loundkring Noudfräislound in Släswiek-Holstein. Ju Flääche was ca. 137 km² mäd ca. 5700 Ienwoonere in do fjauer Meenten Dagebüll, Galmsbüll, Risum-Lindholm un Stedesand.
Ap n 1. Januoar 2008 geen dät Amt mäd ju Stääd Niebüll, ju Meente Leck, dät Amt Karrharde, dät Amt Süderlügum un dät Amt Wiedingharde touhoope tou dät naie Amt Südtondern mäd Sit in Niebüll.
In n grooten Deel fon dät Gebied fon dät oolde Amt Bökingharde wäd n noudfräisken Dialekt, dät Bökingharder boald.
Podolsk
Podolsk (Подо́льск) is n wichtigen Industrieseedel un dät Ferwaltengssäntrum fon dän Rajon Podolsk in ju Oblast Moskau in Ruslound. It lait oun ju Äi Pachra, ju in ju Moskwa-Äi fljut. It is mäd een Bifoulkenge fon 180.963 Ljuude in 2002 ju grootste Stääd in ju Oblast Moskau (Moskau säärm heert deer nämelk nit tou). Ätter n täämelken Groi in't 20. Jierhunnert is ju Bifoulkenge nu wier touräächgeen, in [[1989 wuden noch 209.178 Ljuude täld, in 1974 wieren dät 183.000, in 1959 129.000 un in 1939 bloot 72.000.
Geskichte
Ju Stääd Podolsk groide uut dät Täärp Podol, dät in't 18. Jierhunnert tou dät Danilow-Klaaster in Moskau heerde. In 1791, tou düsse Tied wude ju Ferwaltengsiendeelenge fon Ruslound näi iengjuchted, kreech Podolsk truch Katharina II. do Stäädgjuchte.
Eer ju Ruske Revolution waas Podolsk monken do maast industrioalisierde Stääde in Ruslound. Dät Unnerniemen Singer hiede junner een Säimaskienen-Fabrik.
Ju Foamielje Uljanow diede in Podolsk lieuwjen. Wladimir Lenin bisoachte ju Stääd oafter un hiede deer sogoar n litjet Stuk Gruund un een Hutte. In 1900 mätte hie in Podolsk do Sosjoaldemokroaten uut Moskau un uur Stääde, uum Stöän foar ju Saitenge „Iskra“ tou kriegen, ju deer al pränted wude.
In 1971 kreech Podolsk den Oarden fon ju Roode Flaage fon dät Wierk. Tou Sowjet-Tied waas Podolsk aan fon do Industrie-Hüünen in ju Oblast Moskau. Do wieren moor as soogentich Fabriken in ju Stääd. Do maate Ienwoonere wierkeden in düsse Bidrieuwe.
In 2000 wude tichte bie Podolsk een groote Militärbasis iengjuchted, ju hoast fon Igor Minin kommandierd wäd.
In Podolsk sit dät Säntroal-Archiv fon't Ruske Ferdäägenengsministerium.
North Dakota
North Dakota is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 683.932 Ienwoonere (2011).
Endotherm
Mäd dän Begriep "endotherm" beteekent me in juu Chemie ne Reaktion, juu Waarmte bruukt.
Frankiske Riek
thumb|Ferdraach fon Verdun (843) thumb|Dät frankiske Riek 481-814
Historie
In do eerste Jierhunnerte waas dät n Köönichriek. Ap n 25. Dezember 800 wuude dät Frankiske Riek n Kaiserriek, Karl die Groote wuude dan fon dän Paus in Room kround. Uum 800 wuude Fräislound uk n Paat fon dät Frankiske Riek. Die Deelgong fon dät Riek begon mäd dän Ferdraach fon Verdun (843), wierbie dät Riek in tjo Gebiete deeld wuude. Die aastelke Deel wuude leeter dät Hillige Roomske Riek.
Bruune Anemoonfisk
Ju Bruune Anemoonfisk (Amphiprion biaculeatus, fröier:Premnas biaculeatus) is n Fisk un heert tou do Dierte (Metazoa). Ju tropiske Fisk kumt foar bie do Riffe un do Lagunen fon die Indo-Australiske Arkipel. Ju Bruune Anemoonfisk kon 17 cm loang wäide. Me toachte fröier, disse Oard heert tou n oainen Sleek (Premnas) un mout uut dissen Gruund (Premnas biaculeatus) heete. Man ätter ne ärfoulchrieke Hybridisierenge (Fermiskenge) mäd ju nai früünde Oard Amphiprion ocellaris kon me nu fermoudje, dät disse Oard uk tou dän Sleek Amphiprion heert.
1988
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23.
Jiere: 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 - 1991 -
Ferhooldensbiologie
Ju Ferhooldensbiologie is n Deelgebiet fon ju Biologie, dät dät Ferhoolden fon Dierte ärfoarsket.
Iendeelenge
Groaf lät sik ju Ferhooldensbiologie in tjo Deelgebiete iendeele:
22. Februoar
Die twountwintichste Februoar is die tjounfüüftichste Dai in dän gregorioanske Kalänner, somäd blieuwe deer noch tjohunnerttweelich Deege (in Skaltjiere sunt dät tjohunnertträttien) bit dät Jierseende tou.
Bretonisk
thumb|450px|right|Touräächgong fon dät bretoniske Sproakgebiet fon dät 9. bit dät 20. Jierhunnert thumb|Twosproakige Waiwiesere in [[Quimper]]
Dät Bretoniske (Brezhoneg) is ne Insel-Keltiske Sproake, ju der trots ju Klassifikation daach ap dät Fäästlound boald wäd. Disse Sproake äntstamt also nit dät Galliske, man is eer äntsteen uut do Brythoniske Sproaken, foarallen uut dät Korniske. Leeter koomen do Bretone ätter dät Fäästlound ( 4. bit 7. Jierhunnert) un deerbie noomen jo hiere Sproake mee, wierbie jo uk noch eenige Elemente uurnoomen fon dät in Gallien domoals noch sporadisk boalde Galliske.
In dit Gestrich fon Asterix wäd uk noch Gallo boald, ne litje Sproake, ju der fon dät Latienske oustammen däd un also Romanisk is, just as dät Frantsööske.
Dät Bretoniske waas ju Sproake fon do hooge Ljuude bit dät 12. Jierhunnert, wierättter die Oadel dät ätter hiere Meenenge stilfullere Frantsööske as Standoardsproake uurniemen diede. As schrieuwene Sproake wuude in ju Bretagne, ju der bit in dät 16. Jierhunnert altied ne gewisse Uunouhongegaid hiede, dät Latienske ferwoand, man ou dät 15. Jierhunnert uurwon hier uk dät Frantsööske.
Dät Bretoniske is ju eensichste Keltiske Sproake, ju der bit ap däälich nit eepentelk anärkoand is. Dät frantsööske Gesäts kwäd daach “ju Sproake fon de Republik is Frantsöösk”.
Dät Bretoniske häd 4 Dialekte:
Bangka-Belitung
thumb|200px|right|Juu Loage fon Bangka-Belitung in Indonesien. Bangka-Belitung is gräin ienteekend. Bangka-Belitung is ne indonesiske Provinz, juu sik uut doo Ailounde Bangka un Belitung touhoopesät, two litjere Noaberailounde aastelk fon Sumatra. Juu Provinz rakt dät sänt 2000, toufoarne wieren doo two Ailounde n Deel fon juu Provinz Sumatera Selatan.
Oklahoma
Oklahoma is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 3.791.508 Ienwoonere (2011).
Amt Karrharde
thumb|right|250px|Ju Loage fon dät oolde Amt KarrhardeDät Amt Karrharde was n Amt in dän Loundkring Noudfräislound in Släswiek-Holstein. Sit fon dät Amt was ju Meente Leck, ju säärm nit tou dät Amt heerde. Dät Amt hied ne Flääche fon ca. 180 km² un ca. 7.500 Ienwoonere in do tjoon Meenten fon dät Amt.
Ap n 1. Januoar 2008 geen dät Amt mäd ju Stääd Niebüll, ju Meente Leck, dät Amt Bökingharde, dät Amt Süderlügum un dät Amt Wiedingharde touhoope tou dät naie Amt Südtondern mäd Sit in Niebüll.
In n grooten Deel fon dät Gebied fon dät oolde Amt Karrharde wäd n noudfräisken Dialekt, dät Karrharder boald.
Bangka
thumb|250px|right|Koarte fon n groooten Deel fon dän [[Indonesisken Archipel, Bangka is rood ienteekend.]] Dät indonesiske Ailound Bangka lait aastelk fon Sumatra un wäästelk fon Belitung un heert tou juu Provinz Bangka-Belitung.
Minsener Oog
thumb|right|300px|Minsener Oog Dät Minsener Oog is een uunbewoond aastfräisk Ailound tichte bie Wangerooge. Dät Ailound wude truch Buhnen kunstelk haager moaked. Dät Minsener Oog häd een Grööte fon 3,7 km². Deer stounde Nuts-Bauwierke as t.B. aan Fjuurtouden ap, man die grootse Deel fon't Ailound is siet 1959 aan Natuurskutsgestrich, deeruum dät dät in n Nationoalpark läichsaksiske Wäädsee lait. Dät rakt deer Kanienken un fuul ferskeedene Fuugele.
Gulpen-Wittem
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Gulpen-Wittem is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Gulpen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 73,37 km² un deer woonje 14.596 Moanskene (2012).
Grou
Grou (niederloundsk: Grouw) is n Täärp in ju Meente Boarnsterhim in ju niederlounsdske Provinz Fryslân un Sit fon ju Meente. Grou häd uungefäär 5.600 Ienwoonere (2009). In Grou stoant dät Ooldenhuus fon do Bruure Halbertsma.
Geographie
Grou lait aan dän Prinses Margrietkanoal.
Noudlucht
thumb|400px|Noudlucht buppe dät [[Groote Boarenmeer, Kanada]] Noudluchte sunt tou sjoon, wan loadene Deele fon n Sunnenwiend in juu Atmosphäre kumt. Dät rakt dät foarallen in doo Polar-Regione, wült dät Magnetfäild fon juu Äide (af n uur Planet), doo litje Deele lat.
Oregon
Oregon is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 3.871.859 Ienwoonere (2011).
Den Haag
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Den Haag is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Ju Stääd Den Haag is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 98,20 km² un deer woonje 488.370 Moanskene (2012).
UNESCO
thumb|UNESCO Flaage UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) is n Organisation fon do Fereende Natione. Tou do Siele fon ju Organisation heere Förderenge un Apluukenge, Wietenskup un Kultuur, as uk Kommunikation un Information. UNESCO is 16. November 1945 apgjuchtet. Ju häd hiere Sit in Paris.
Ju UNESCO ferwaltet uk ju Lieste fon Waareldäärwgoud (World Heritage) un häd n Register mäd do wichtichste Dokumänte fon ju Waareldgeskichte (Memory of the World).
Amt Wiedingharde
Ap n 1. Januoar 2008 geen dät Amt mäd ju Stääd Niebüll, ju Meente Leck, dät Amt Bökingharde, dät Amt Süderlügum un dät Amt Karrharde touhoope tou dät naie Amt Südtondern mäd Sit in Niebüll.
In dän grootsden Deel fon dät Gebied fon dät oolde Amt Wiedingharde wäd n noudfräisken Dialekt, dät Wiedingharder boald.
Haaren
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Haaren is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Haaren is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 58,53 km² un deer woonje 13.632 Moanskene (2012).
Rhode Island
Rhode Island is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 1.051.302 Ienwoonere (2011).
Canidae
Do Canidae sunt ne Familie fon do Roowdierte.
Interne Systematik
Ätter Walkers Mammals of the World bestoant ju Familie Canidae uut 16 rezente Sleeke un 36 Oarde, wierbie hier die Huund as oaine Oard ienoardend wäd, die normoal as Unneroard fon dän Wulf blouked wäd.
Groaf wäd ju Familie in twäin Triben iendeeld
Zhuang
Zhuang is ne Tai-Sproake mäd 18 Millione Spreekere, do der bolde aal in ju Guangxi Autonome Zhuang Provinz woonje (Chinees: 广西壮族自治区 /Guǎngxī Zhuàngzú Zìzhìqū). Zhuang is in dit Gebiet in Suud-China ne Amtssproake. Zhuang is een fon do fjauer groote Chinesiske Minnerhaidssproaken. Deeruum stoant Zhuang toun Biespil uk ap do Jäildskiene. Die Standarddialekt is gruunded ap dän fon Wuming (Chinesisk: 武鸣县).
Zhuang is ne Toonsproake. Dät häd säks Toone in eepene Silwen.
Fuugele
Do Fuugele sunt een Klasse fon Loundwierbeldierte, do aan Snoabel hääbe, buppedät Fuggen un Juuken, do der uut do foarnste Liedmoate bilded sunt. Fuugele lääase Oaiere, do maaste Oarde konnen uk fljooge. Uumdät do Fuugele fon do Dinosauriere oustomje, jält ju traditsjonelle Apdeelenge twiske Fuugele un Reptilien nit moor as korrekt. Fuulmoor sunt do Fuugele as een Unnerkategorie binne do Sauropsiden tou ferstounden, do uk do Dierte uumfoatje, do aleer in dät paraphyletiske Taxon fon do Reptilien touhoopefoated wuuden. Ju Wietenskup fon do Fuugele is ju Ornithologie.
Lieste fon Seelter Fuugelnoomen
Wie reeke hier ne alfabetiske Lieste, sunner Ounspröäk ap Fulstoundegaid.
Boomlooper
Doabeschieter, Bauerke, Baumontje
Doole?
Gäise (wüülde)/ Gous/ Gant
Gosoarnt
Häächakster, Huchepucher, Holtakster
Heedhanke
Holtduuwe
Iesfuugel
Katuule
Kiewit
Kudderhoone, Kudderhanne
Kufuugel
Kukuuk
Läiwerke
Lüünik
Nachtegoal
Näddelköönich
Reeger (Fisk-, Schiet-)
Rouk
Seemeeske
Soaltrouk
Spächt
Spräie
Stoark
Stoothauk
Swoalke
Turtelduuwe
Wachtel
Waldsnäppe
Belitung
thumb|250px|right|Koarte fon n grooten Deel fon n [[Indonesisken Archipel (Belitung is rood ienteekend]] Belitung is n indonesisk Ailound aastelk fon Sumatra un Bangka. Belitung bildet touhoope mäd Bangka juu Provinz Bangka-Belitung.
Guinness Rekordbouk
thumb|N Biespilrekord: [[Suresh Joachim, eenige Minuten foar dät Breeken fon dät Waareldrekord Strieken mäd n Striekiersen (55 Uuren un 5 Minuten)]] Dät Guinness Book of Records (uursät: Guinness Rekordbouk, in näiere Uutgoawen dät Guinness World Records Book naamd) is n jierelk hääruutroat Bouk mäd ne Samlenge fon internationoal anärkoande Rekorde, juust so goud uur moanskelke Laistengen as uur Uutersten in de Natuur.
Radbod
Radbod (wäästfräisk: Redbad) (-719) waas n Köönich fon do Fräisen un aan fon do maast bekoande Persoonelkhaide uut ju fräiske Geskichte. Hie wäd in Chronike un Hilligenlieuwende ärwäänd as Köönich of Härtsoch fon Fräislound. Unner sien Heerskup häd Fräislound sien grootsten Uumfang häiwed, un wuude bekoand unner dän Noomen Magna Frisia. In dät Wällenmaterioal uut ju Tied fon Radbod wäd duudelk dät dän fräisken Köönich sik insätte foar n groot un heedensk Fräislound, un hiede dät kristelke Frankiske Riek as sien grootsten Fäind.
Geskichte
Uur Radbods Juugd un junge Jiere is niks bekoand. Wan in leetere Chronike uk behaupted wäd, hie skuul n Suun weese fon Aldgisl, so bestoant deerfoar in dät Wällenmaterioal uut ju Tied naan Bewies. Hie is wäil sicher apwoaksen in ne oadelige Familie un geloang nit eer an de Macht as uum 680, ätter dän Dood fon Aldgisl.
Guinness Rekordbouk
Ju eerste Uutgoawe wuud hääruutroat 1955, uuttoacht fon ju Guinness-Bjoueräi, anrääged fon ne Diskussion uur wäkke Fuugele ap gauste fljooge kuuden, ju der nit löösd wäide kuud mäd Bouke do der domoals tou koopjen wieren.
Do Doaten in dät Bouk wuuden sammeld fon Ross McWhirter un Norris McWhirter, do der tou ju Tied n Unnersäikengssteede hieden in Londen. As dät Bouk uunferwachted gouden Ärfoulch hiede, wuud dät ap Eende ne jierelke Uutgoawe. Do Twillingbruure McWhirter hääbe dät Bouk noch moonige Jiere ferlaid.
Radbod
Geskichte
Die Frankiske Burgerkriech, die der ätter Peppins Dood (16 Dezember 714) uutbriek, bood Radbod näie Chancen. Hie kuud Utrecht un Dorestääd wier äroberje un in dät Jier 716 fuur hie sogoar dän Rhien hooch, wier hie in dän Slacht bie Kölln dän frankisken Huusmaier Karl Martell besiegede. Die hälge Bonifatius foont in Dorestääd fernäilde Säärken un besoacht Radbod in Utrecht.
Radbod ploande nochmoal in dät Frankeriek ientoufaalen un look deertou n groot Heer touhoope. Man fääre koom hie nit, dan hie stoorf 719 truch ne läipe Kroankhaid.
Zirconium
Zirkonium is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd dät Symbol Zr un Atomtaal 40. Zirkonium is n stäärk, glansjend gries Uurgongsmetal, wät Äänelkhaide apwiest mäd Titan. Zirkonium wäd maast wonnen uut Zirkon un häd ne gjucht hooge Korrosionsbeständegaid. Zirkonium wäd haudseekelk bruukt in Käädenreaktore, ap Gruund fon sien Korrosionsbeständegaid un läige Neutronentruchmäite.
Wienoachten
thumb|right|200px|Ne Deerstaalenge uut dät [[14. Jierhunnert]] Wienoachten is n wichtich kristelk Fääst, wiermäd ju Moanskwäidenge Goddes fierd wäd. Dät hat, dät Jesus Kristus (die ätter dät Kristendum tou ju hillige Tjofooldegaid Goddes heert) in Bethlehem fon dät hillige Jungwucht Maria tou Waareld broacht wuude, uum ju Moanskhaid fon hiere Sänden un Äiländ ou tou hälpen, so as dät in ju Wienoachtsgeskichte in ju Bibel stoant (Dät wichtichste: Lk 2,1–20). Wienachten in do wäästelke Säärken (Evangeelske un Katoolske) ap n 25. un mongs deertou uk dän 26. Dezember fierd, in wäkke orthodoxe Säärken momentoan trättien Deege leeter (uumdät jo sik ätter'n julioansken Kalänner gjuchte).
Uumdät liturgisk die Foar-Äiwend al tou dän touken Dai heert (ätter'n antiken Kalänner eendet die Dai mäd dän Sunnen-Unnergong), kon die Äiwend fon dän 24. Dezember (Tjukkebuuks-Äiwend) uk ne wichtige Rulle iennieme, in groote Deele fon Europa häd hie sik tou dän wichtichste Dai fon't Wienachtsfääst äntwikkeld.
Wäkke hääbe ju Fermoudenge, dät die Termin fon dät Fääst un wäkke fon do Bruuke, do deer in Ferbiendenge mäd stounde, sik ätter heedenske Fierdelkhaiden in n Touhoopehong mäd ju Wintersunnenweende gjuchte.
Radbod
Geskichte
Wällen uut ju Tied leere uus nit, wäl Radbod apfoulgede. Fon leetere Historiker wäd wäil die Fräiske Heerfierder Poppo as sin Ätterfoulger betrachted. Ätter Radbod sin Dood kuud sien frankiske Juunpaatäi Karel Martell oawers eenfach in dät fräiske Riek ienfaale un n Deel fon do Fräisen uurwinne.
1987
17. -- 18. -- 19. -- 20. Jierhunnert -- 21. -- 22. -- 23.
Jiere: 1984 - 1985 - 1986 - 1987 - 1988 - 1989 - 1990 -
Radbod
Ju misglukkede Dööpe
thumb|right|200px|Radbod, die sik ätter ju Legende ap dät Allerlääste nit dööpe liet. Apstiksel, wäil fon Ounfang 16. Jh. ( Museum Catharijneconvent, Utrecht). Ju Legende bestoant, dät Radbod sik fon dän frankiske Missionar Wulfram dööpe läite wüül, man ap dät Allerlääste deerap fersichtede. As hie mäd een Been in ju Funte stuude, fräigede hie sin Dööper, of sien Foarallere uk in dän Heemel wieren. Wulfram oantwoudede, dät do in de Hälle wieren, deer jo nit dööpt wieren. Deerap betoachte Radbod sik un stapte uut ju Funte. Hie wüül ätters bie sien Foarallere blieuwe.
Do Konrebbelsweege un Greewe
In do Hilligenlieuwende kon me fäile wo me apommede, as die groote Fäind stuurwen waas. In do leetere ooldfräiske Texte wäd dan uk fertäld thet wi er north herdon Redbate tha unfretmonne (R1) (as wie eer tou dät Noude heerden [unner] Radbod dän Unfreemon). Hie wuud do also wäil betrachted as Anfierder fon do Noudljuude, do Wikinge.
Deerhäär kuume wäil do Konrebbelswege in Aastfräislound, wier hie dan loangs raised hääbe skäl. N Wai Rebbelstieg rakt et uurigens uk noch bie Wyk ap Föhr. Dan skäl hie uk noch begreeuwen weese unner dän Radbodsbierich bie Dunum of unner dän Plytenbierich bie Lier.
In Seelterlound
"As se do deer bääte Sipe (bie Baalenje) n näien Wai anlaid hääbe, do sunt se deer ap n Hüünengrääf stat, un do häd die Skachtmäster kweeden: Dät is dät Grääf fon dän lääste Friesenköönich Radbod, hier duuren wie nit laanger buddelje. Un do hääbe se ap uur Steede n Wai moaked" (B117U). Uk al naamd bie Strackerjann II 233 as Hüünenköönich. Deerätter hat uk ju Skutsenkameroadskup "Friesenkönig Radbod" in Baalenje-Bieuwelte.
Die Noome
Die Noome Radbod skäl betjuude ‘hie die Räid bood’. Ap Ooldfräisk rakt dät rêd bâd mäd loange Vokoale, oukuuted in ju wäästfräiske Foarm Redbad.
Huundestok
Die Huundestok (Frangula alnus), düütsk: "Faulbaum", is n Struuk, die fon Marokko uur groote Deele fon Europa bit in dät Wääste fon Sibirien tou fienden is. Düsse Plonte is giftich, do Bäien konnen oawers fon Fuugele freeten wäide. Die Struuk wäid so n 3 Meter hooch un woakst in wäite Foane, man tou wäit duur't uk nit weese.
South Carolina
South Carolina is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 4.679.230 Ienwoonere (2011).
Haarlem
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Haarlem is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Ju Stääd Haarlem is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 32,12 km² un deer woonje 149.515 Moanskene (2012).
Aastfräiske Ailounde
thumb|right|300px|Do Aastfräiske Ailounde Do Aastfräiske Ailounde sunt aan Ailoundkoppel, die riegenfoarmich foar juu aastfräiske Kuste lait. Soogen deerfon sunt bewoond (Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekerooch un Wangerooge) un fieuw sunt uunbewoond (Kachelotplate, Lütje Hörn, Memmert, Minsener Oog un Mellum).
Uur do aasträiske Ailound raakt dät n oolden Fers:
Nil
thumb|left|Nil ([[Ägypten)]] right|thumb|200px|Koarte Die Nil is ne Äi in Afrikoa. Hie fljut 6.671 km truch Burundi, Ruanda, Tansania, Uganda, Sudan un Ägypten in dät Middelmeer. Hie is juu loangste Äi ap juu Äide.
South Dakota
South Dakota is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 824.082 Ienwoonere (2011).
Nicolaas Westendorp
200px|thumb|right|Ju eerste Siede fon Westendorp sien kuute Woudelieste, mäd Uursättenge ap Holloundsk. (Dät oe wäd uutspreeken as uu. Ätter Bidden un Midden is dät Strukeljer Seeltersk. Dät j in anloekjen is wäil [[Hyperkorrektuur|hyperkorrekt.]]
Nicolaas Westendorp (Farmsum 11. Febr. 1773 - † Losdorp 5. Juni 1836) waas n Gröningisken Pestoor die der 1819 n Biedraach Over de Saterlanders publizierde in Antiquiteiten (Groningen 1819).
Ap Sieden 100-101 rakt hie ne Woudelieste, wier me an sjo kon dät hie do in Strukelje apteekend häd (Midden insteede fon Mäiden), man hie häd uk Hoche tou Räid leeken (dät Woud bâd ‘läip’ rakt et uurs naargends).
Kaspiske See
Ju Kaspiske See is n See mäd n Gebiet fon 371.000 km² groot ap ju Gränse fon Europa un Asien, ju neen Ferbiendenge mäd do Waareldsee-e häd.
Geografie
An ju Kuste wäd de See begränsed fon do Lounde:
Ju Kapsiske See läit ungefeer 28 Meter unner ju Seespeegel un die djoopste Punkt lait ap 995 Meter.
Tou do wichtigste Toustroome heere ju Wolga, ju Ural, ju Kura un ju Terek. thumb|444px|left|[[Stenka Razin an Kaspiske See (Wasilij Surikow)]]
Ohio
Ohio is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.
Tennessee
Tennessee is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 6.403.353 Ienwoonere (2011).
Siatutanda
Ledebur (Land und Volk der Bructerer, S. 180) noom oun, dät dät fon Ptolemäus (II, 14, 12) ärwäände Σιατουτανδα ap 29° 20' aastelke Laangte un 54° 20' noudelke Bratte “Sater Utende” betjutte. Ätter Theodor Siebs (Das Saterland 242, Note, 1893) is dät nit iedenst tou niemen, man hie meent: wan oaber die Noome eenfach as Misferstounden fon ne Steede bie Tacitus tjut wäd (sua tutanda Annal. IV, 73, fgl. Müller, Die Marken des Vaterlandes, Bonn 1837), dan is deermäd ieuwensomin wät wonnen.
Tajo
thumb|200px|right|Juu Koarte fon dät Tajo-System Die Tajo (Spanisk) af Tejo (Portugiesisk) (Niederloundsk Taag) is ne Äi ap dät Iberiske Hoolichailound (Spanien un Portugal). Ju Woaterwälle fon dän Tajo hat "Fuente de García" un is in do Bierge Sierra de Albarracín. Fon deer fljut hie in dän Atlantik. Ju Mündenge is in Lissabon.
Ferhoolden
As Ferhoolden beteekend me aal dät Dwoon un Reagierjen fon n Diert, aal doo sjuchtboare Bewäägengen, Hooldengen un aal ju Kommunikation - uunoardende un fielicht uunbewusden Uutdruk mäd Teekene un Luude juust so as een gramatisk truchoardende Sproake, as ju bie Moanskene tou ärkannen is. Dät Ferhoolden wäd ärfoarsked fon ju Ferhooldensbiologie.
Uurseeken
Wan me ätter do Uurseeken fon n bestimd Ferhoolden fräiget, mout me eerste unnerskeede, af me doo naierlääsende (proximoate, f. latiensk proximum, dät naiste) af doo djappere (ultimoate, f. latiensk ultimum, dät lääste) Uurseeken wiete wol.
Proximoate Uurseeken, dät sunt do Uurseeken, wääruume n Ferhoolden bie n bestimd Individuum in een bestimde Situation geböärt. Me fräiget deer ätter dät, wät juust in't foaren in't Näärwensystem geböärt is, befoar dät Dier düt Ferhoolden wiesd häd (een ferhooldensphysiologiske Froagestaalenge) un ätter doo Unnerfiendengen un Leerprozesse, doo bie düt Individuum dät Ferhoolden foaruutgeen sunt (een ferhooldensontogenetiske Froagestaalenge.
Ultimoate Uurseeken, deer mout me djapper gunge. Me fräiget nit moor ätter n bestimd Individuum un nit moor ätter een bestimde Situation, wier dät Ferhoolden wiesd wäd, sunnern me fräiget, wääruume sun Ferhoolden uurhaud foarkumt, wääruume dät t.B. in juu Evolution n Foardeel broacht häd un sik deeruum algemeen truchsät häd. Juu Froage ätter doo ultimoate Uurseeken is also eer een ferhooldensökologiske Froagestaalenge.
Texas
Texas is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 25.674.681 Ienwoonere (2011).
Butjadingen
Butjadingen is n Hoolichailound un Meente in dän Kring Wesermarsch. Ju Meente häd 6.180 Ienwoonere (2015). An Butjadingen gränsed die Jadebousem in dät Wääste un Weser in dät Aaste. Butjadingen is die lääste Deel die der uurichblieuwen is fon dän fräiske Gau Rüstringen.
Haarlemmermeer
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Haarlemmermeer is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Hoofddorp is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 185,28 km² un deer woonje 142.744 Moanskene (2012).
NASA
Ju National Aeronautics and Space Administration (NASA), häd ounfangd in 1958. Ju is ne Agentur foar dät United States public space program, ju uk Studium ätter militariske Ruumtefoart moaket. Dät Haudquartier is in Houston, Texas.
Geskichte
Ätter dät die Soviet Satellit Sputnik in 1957 in de Luft geen, hääbe do Fereende Stoaten uk ounfangd mäd Ruumtefoart-Projekte, do toueerst misglukkeden. In 1958 unnerskrift Präsidänt Dwight D. Eisenhower n Ferdraach, wiertruch ju NASA äntsteen is. An n Ounfang häd et nit so fuul Meedgliedere roat.
Do eerste NASA-Projekte (in do äddere säkstiger Jiere) hääbe ju eerste Stappe ätter ju moanskelke Ruumtefoart moaked, n Spil dät do Amerikoaner moaked hääbe mäd do Soviets in dän Koolde Kriech.
Do ärfoulchrieke Projekte Mercury un Gemini hääbe ju Apollo Mission as Foulge häiwed, wierbie Astronauten ätter ju Moune soand wuuden sunt.
Sjuch uk
Hubble Waareldruumte-Teleskoop
Haarlemmerliede en Spaarnwoude
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Haarlemmerliede en Spaarnwoude is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Halfweg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 21,08 km² un deer woonje 5.393 Moanskene (2012).
New York (Buundesstoat)
New York is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.
Bullekruud
Dät Bullekruud (Drosera rotundifolia) frät Insekten, un heert also tou doo Konsumente uur Plonten sunt deerjuun Produzente. Dät wäd uk Bäiste roat, dät do bulje wollen.
3. August
Die trääde August is die 215. Dai in dän gregorioanske Kalänner (die 216. in Skaltjiere). Somäd blieuwe noch hunnertfüüftich Deege bit dät Eende fon't Jier tou.
Bulgarien
Bulgarien is n Lound in Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Sofia un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2017 Rumen Radev (Румен Радев).
Geografie
Bulgarien wäd begränsed fon:
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Musala (2925 m). Do grootste Äien fon Bulgarien sunt Donau, Iskar, Mariza un Struma.
Demografie
Der lieuwje uungefeer 7,8 Millione Ljuude in Bulgarien. Ju Befoulgenstichte lait bie 70 Ienwoonere /km².
Vermont
Vermont is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 626.431 Ienwoonere (2011).
Bulgarien
Demografie
Ätter ju Foulkställenge 2001 sunt 83,9 % fon ju Befoulkenge etniske Bulgaren; 9,4 % sunt Türken, 4,7 % Roma un noch wät litjere Gruppen.
83,9% is kristelk, 12,2% is islamisk.
Bulgarisk is ju offizielle Sproake. Ieuwenske ju offizielle Loundsproake rakt et Türkisk, Romani un Armenisk.
Nai Aaste
thumb|right|200px|Dät Naie Aaste (junkergräin in'e äängere, ljoachtgräin in'e wiedere Apfoatenge
Dät Naie Aaste of "die Faandere Orient" is n uunskäärp definierd Rebät in Faander-Asien, wiertou do arabisk bestimde Lounde in Faanderasien heere (dät sunt Kuwait, Bahrain, Oman, Katar, Saudi-Arabien, do Fereende Arabiske Emiroate, die Jemen, Syrien, do Palästinensiske Autonomie-Rebätte, Libanon, Jordanien un die Irak) juust so uk Israel un ätter n wiedere Apfoatenge buppedät ju Turkäi, die Iroan, Ägypten un Zypern.
1790
15. -- 16. -- 17. -- 18. Jierhunnert -- 19. -- 20. -- 21.
Jiere: 1787 - 1788 - 1789 - 1790 - 1791 - 1792 - 1793 -
Speyer
thumb|200px|Woapen thumb|right|200px|Speyer in [[Rhienlound-Palts]]
Speyer is ne kringfräie Stääd in ju Faanderpalts (Buundeslound Rhienlound-Palts). Speyer is 42,58 km² groot un hiede in dät Jier 2007 50.673 Ienwoonere. Dät Auto-Känteeken fon Speyer is SP.
Otomops wroughtoni
Juu Fläddermuus-Oard Otomops wroughtoni lieuwet in Suud-Indien. Ju Oard is täämelk betroued un kumt truch Lieuwendsruumfernäilenge uk bloot noch in n Gebiet mäd minner as 100 km² foar.
Horst aan de Maas
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Horst aan de Maas is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Horst is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 122,55 km² un deer woonje 29.405 Moanskene (2012).
Hardinxveld-Giessendam
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Hardinxveld-Giessendam is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Neder-Hardinxveld is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 19,35 km² un deer woonje 17.500 Moanskene (2012).
Halderberge
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Halderberge is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Oudenbosch is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 75,24 km² un deer woonje 29.311 Moanskene (2012).
Fäksproake fon Kunstmoalere
1 nit as Foarm ärtoankelk > konzeptuell, immateriell, uunstoffelk, uuntaastboar; in Juunsats tou konkret. 2 nit truch Betrachtenge ärheelden, man truch Argumentation oulat. 3 häd neen Ferbiendenge mäd ju ärkanboare Wuudelkaid, in Juunsats tou figurativ.
Fuul Kunstlere moalje in ne groawere Technik, man blieuwe daach tjou an ju sichtboare Wuudelkaid. Do wäide oaft Figurative naamd.
Dätsälge as konkret.
Konkrete Moalere sunt sukke, do ne gans akroate Bielde reeke wollen fon ju Wuudelkaid.
1 Ju Kunst, Seeken so ap ne platte Fläche deertoustaalen, dät foar dät Ooge dänsälge Iendruk moakje as do Seeken sälwen. Me kon sotoutällen ju Ruumte deeroun sjo. 2. Wiese, wierap Seeken sik fon n bestimden Punkt uut an dät Ooge blieke läite. 3. Dät Uutbieldjen fon Ruumte un Jupte truch Toonunnerskeede (ljoacht un dunker), linear Perspektiv un Faawenperspektiv.
Riga
Riga is ju Haudstääd fon Letlound un is ju grootste Stääd fon do Baltiske Stoate. Deer woonje ungefeer 700.000 Ljuude.
Geografie
Ju Stääd lait an ju Düna un ju Aastsee, 7m buppe dän Meeresspeegel.
Ljuude
Do maaste Ljuude sunt lettisk (45%) un 40% is russisk.
Juist
thumb|left|260px|Koarte fon Juist Juist is aan fon do Aastfräiske Ailounde un ne Meente mäd ne Flakte fon 16,43 km² un 1.700 Ienwoonere (2010). Dät rakt two Täärpe ap Juist, nämmelk dät gliek noomde Täärp "Juist", uk "Aasttäärp" af eenfach "Täärp" naamd, un dät Loog. In't Wääste fon Juist lait ju Kacheloplate un fääre wäästelk uk dät bewoonde Ailound Borkum, in't Suudwääste dät Fuugelailound Memmert un in't Aaste dät Ailound Norderney.
Ferbiendengen ätter buuten
thumb|800px|Me sjucht dät loange Ailound Juist, in't Wääste dän Hoogen Sound "[[Kachelotplate" un in't Suudwääste dät Fuugelailound Memmert. Suudelk is dät Wääd tou ärkannen.]]
Hydrophilie
Oainskuppe
Hydrophilie belukt sik bloot ap ju Wikselwierkenge mäd Woater un nit ap ju Looselkgaid un uk nit ap ju Fäidegaid, Woater heroun tou luuken un tou bienden. Aan Stof, die dät kon, wäd hygroskopisk naamd. Hydrophile Stoffe sunt oafter tou sälge Tied limnophob, loosje sik also läip in Fatte un Ouljen. Substanzen, do hydrophil un lipophil sunt, beteekent me as amphiphil; hier tälle biespilswiese Tenside tou. Amphiphilie is een spezielle Oainskup fon een Molekül, dät hydrophobe un hydrophile Funktjsoonelle Koppele drächt.
Uk Bupperflakten konnen hydrophil weese. Do sunt aaltied fon aan maasttieds nit sjuunelken Woaterfilm bedäkt. Do maaste Metalle sunt hydrophil, juust so uk Glääs-Bupperflakten. Hydrophile Bupperflakten hääbe juunuur Woater Kontaktwinkele nai bie 0°.
Mäidhanne
Ju Mäidhanne (Gallinago gallinago, düütsk: Bekassine / Himmelsziege), uk Aalke-Fokke sin Fuugel naamd, is n Fuugel, die in fuchtige Loundskuppe, toun Biespil in n Foan, tou fienden is. Ne Betrouenge is ju Lieuwendsruumfernäilenge, man dät rakt noch 5.400.000 bit 7.500.000 Mäidhannen, so is ju Oard, wan uk in wäkke Rebätte, waareldwied noch nit nai an't Uutstierwen.
Foan- un Feenmuseum Liesbetfeen
thumb|right|250px| Bie dän Iengong fon dät Foan- un Feenmuseum thumb|right|250px| Dät Museum thumb|right|250px| Ätterbau fon ne "Moorkate" thumb|right|250px| Ju Tjalk Jantina, bääte is dät Museum tou sjoon thumb|right|250px| Dät Muttskip Johanna (gjuchts)
Dät Foan- un Feenmuseum (düütsk: Moor- und Fehnmuseum) is n Museum in ju Feenkolonie Liesbetfeen (Meente Bäärsel). Dät Museum lait diräkt aan dän Liesbetfeenkanoal. Dät wuud ap n 6. Juni 1986 truch dän "Orts- und Verschönerungsverein" Liesbetfeen ap Initiative fon dän Foarsitter Dr. Gustav Schünemann gruunded un häd ne Gruundflaakte fon 15.000 qm. Deer stounde historiske un oolde Maskinen foar dän Oubau fon Eed. Die Geskichte fon Foan un Feen wäd deer uk wiesed.
Dät Museum häd tjo Skiepe: Ju iersene Tjalk "Jantina" wuud in 1900 in Dokkum in Fräislound baud, is 14,9 Meter loang, boolde 3,4 Meter breed, häd n Gewicht fon 15 Tonnen un kon 28,7 Tonnen leede. Dan häd dät Museum noch n holten Muttskip "Johanna". Dät is n originoalen Ätterbau fon ne Mutte uut ju Tied um 1900 un häd dät Museum särm ätterbaud un is 15,70 Meter loang un 3,60 Meter breed. Dan hääbe se uk noch ne Pogge.
Ju Foanlieke fon Burloage
Tichte bie Seelterlound, bie Burloage in ju Äästerweeder Douse is in dät Eedoubaugebiet fon dät Moorgut Seedelsbierich ap n 27. Februoar 1939 truch dän Eedgreeuwer Heinrich Breer ne Foanlieke fon n jungen Wänt fuunen wuuden. Ju Lieke fon "Burli" waas al fon 2005-2009 in dät Foan- un Feenmuseum uutstoald un is nu bie ju "Universitätsklinik Hamburg-Eppendorf" truch moderne Methoden unnersoacht wuuden. Die Wänt was twiske 12 und 14 Jiere oold un is twiske do Jiere 1046 un 1164 stuurwen. Ju Skelett-Lieke wuud in 2011 in dät "Landesmuseum für Natur und Mensch" in Ooldenbuurich uutstoald un is in n Meerte 2012 wier ätter dät Foan- un Feenmuseum tourääch keemen.
Chloroplast
Do Chloroplasten sunt Organellen in do Sällen fon Plonten, gnauer kweeden photosynthetisk aktive Plastiden.
Foan- un Feenmuseum Liesbetfeen
Ju Foanlieke fon Burloage
Literatuur:
Maine
Maine is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.
Foan- un Feenmuseum Liesbetfeen
Ju Foanlieke fon Burloage
Wälle: Magazin in dän GA fon 5. Meerte 2011
Chloroplast
Apbau un Funktion
[[Bielde:Chloroplast.svg|thumb|300px|right|1. buutere Membran
Foan- un Feenmuseum Liesbetfeen
Ju Foanlieke fon Burloage
Sjuch hier:
Maine
thumb|left|250px|Cape Neddick Lighthouse
Chloroplast
Apbau un Funktion
2. Intermembranruum
Integroalreekenge
thumb|175px|Ju Uurflakte fon S is dän Integroal fon f(x) twiske dän Graph y = f(x) un ju x-Oakse in dän Intervall [a, b].
Chloroplast
Apbau un Funktion
3. binnere Membran (1+2+3: Skeele)
Integroalreekenge
Ju Integroalreekenge is ne Komponente fon ju Mathematik, intbesunnere fon ju Analyse. Me ferwoant hieroun Integroale foar ju Bereekenge fon Summen, as ju Gesamtflakte unner ne Kurve, ju Gesamtannerenge fon ne bestimde Varioabele wan foar älken Moment ju Annerenge je Tiedeenhaid roat wuuden is, of ju Bereekenge fon ju Masse fon n Objekt, wan ju Tichte an älken Punkt roat is. In dän eenfachsten intuitiven Fal bereekent me mäd n bestimden Integroal fon ne Funktion ju Uurflakte begränsed truch dän Graph fon ju Funktion un ju horizontoale Koordinoatenoakse, twiske two vertikoale Lienjen. Die Integroal fon ne Funktion f uur n Tiedintervall wäd apteekend as Dät Resultoat is ju Uurflakte S unner dän Graph. Praktiske Anweendenge: wan die Graph dän Rienfal uur n Dai ounrakt un do vertikoale Lienjen stounde ap bestimde Tieden, dan kricht me mäd Integration twiske do Lienjen ju ganse Rienfal twiske do bee Tieden.
Chloroplast
Apbau un Funktion
4. Matrix
5. Thylakoidlumen (binne in't Thylakoid)
6. Thylakoidmembran
7. Granum (Granalamelle)
8. Thylakoid (Stromalamelle)
9. Stieuwelsekoarel
10. plastidär Ribosom
11. plastidäre DNA
12. Plastoglobulus (Kuugelfoarmige Struktuur uut Lipide; pl.: Plastoglobuli)
]]
Skeele
Aan Chloroplast häd two Skeele-Membranen, wierfon ju buutere täämelk permeabel (truchläitend) is, ju binnere häd oaber n fuul gratteren Diffusionsweerstand un häd spezifiske Carrier foar phosphatbuunene Deele un C4-Carbonsüüren. Uur düsse Membran wäd uk ju Ionen-Huushollenge fon dän Plastiden räägeld.
Twiske do two Skeelemembranen lait die Intermembranruum (Twiskemembranruum).
Thylakoide
Die Intermembranruum is in n Begin fon ju Äntwikkelenge fon dän Chloroplasten noch mäd dän intrathylakoidoalen Ruum (Thylakoid-Binneruum) ferbuunen, die dan fon Thylakoid-Membrane uumesleeten wäd. Die Thylakoid-Binneruum is gjucht wichtich, deeruum dät deeroane bie Lucht ju groote Protonen-Konzentration apbaud wäd - ju Thylakoidmembran mout uut düssen Gruund foar Protonen impermeabel (nit truchläitend) weese.
In ju Thylakoidmembran sunt Faawstoffe oane, do sik nit in Woater lööse: Sowäil two Chlorophylle, dät Chlorophyll a un dät Chlorophyll b, as uk een Carotinoid, näämelk β-Carotin. Truch dät Chlorophyll in ju Thylakoid-Membran kricht dät ganse Blääd ne gräine Faawe, deeruum dät die Faawstof dät gräine Lucht reflektierd: Wan me ne Plonte mäd gräin Lucht beljuchted, kon ju deer niks mäd ounfange, dät wäd aal reflektierd un ju Plonte kon neen Photosynthese moakje. In normoal wiet Sunnenlucht sunt oaber aal do Faawen änthoolden, wierfon bloot gräin reflektierd wäd un aal dät uur wäd in do Chloroplasten absorbierd un kon mäd foar ju Photosynthese bruukt wäide.
Do Thylakoide sunt aal mädnunner ferbuunen, sowäil do grattere Stroma-Thylakoide as uk do litjere stoapelde Grana-Thylakoide. Ap ju twodimensionoale Bielde is dät nit tou ärkannen.
Ju Matrix un wät an litjere Deele noch deeroane lait
Ju Matrix, die Haudbinneruum fon dät Chloroplast, is apfäld mäd ne Substanz, ju Stroma naamd wäd. Deeroane lait fibrilläre DNA ju in Dubbelstrange in ju Foarm fon n Kring apbaud is. Dät rakt deeroane mongs uk Koarele fon Primär-Stieuwelse, do deer leegerd wäide un uk wäkke Enzyme.
Äntstoundenge
Ju Endosymbionthentheorie kwäd, dät fon eukaryotiske Sällen (Eucyten) ferskeedene Organellen nit uurspröängelk Deel fon düsse Sälle wieren. Do skällen fuul moor fröier oaine eensällige Lieuweweesen weesen hääbe, do dan insen ounfangd sunt, mäd ne eukaryotiske Sälle in Symbiose tou lieuwjen un dan in ju Sälle integrierd wuden sunt. Deerfon skäl uk ju buutere Skeelemembran kuume: Do sunt wäil äänelk as in ju Phagozytose in n Membran-Vesikel iensleeten wuuden. Ju binnere Membran waas ja al in't foaren deer.
Uk Chloroplasten skällen ätter düsse Theorie uurspröängelk oaine Lieuweweesen weesen hääbe, näämelk Cyanobakterien. Uk DNA in Kringfoarm is typisk foar Bakterien. Indizien deerfoar sunt uk Äänelkgaiden in ju ribosomoale RNA.
Literatuur
Günther Throm: G RUNDLAGEN DER B OTANIK  2. Auflage NIKOL-Verlag ISBN 13: 978-3-937872-61-2 ISBN 10: 3-937872-61-2
Washington
Washington is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 6.830.038 Ienwoonere (2011).
Seeltersk an do Skoulen
In dät düütske Bildengssystem sunt do Skoulen ju ätter dän Bäidenstuun foulgjende Stappe. An aal do Litje Skoulen (Grundschulen) in Seelterlound un bie dät Skoulsäntrum Seelterlound kriege do Skoulkere Seeltersk-Unnergjucht. Mäd dän Seeltersk-Unnergjucht an do Skoulen wuud in dät Jier 1996 ounfangd. Dät wieren in do eerste Jiere noch eerenamtelke Unnergjuchtere. In 2011 kriege där 150 Bäidene an do Skoulen Seeltersk-Unnergjucht.
Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound
thumb|250px| Johanna Evers in dän Seeltersk-Unnergjucht
Seeltersk an do Litje Skoulen
An do Litje Skoulen (Gruundskoulen) in Seelterlound konnen do Bäidene een Uure Seeltersk-Unnergjucht in ne Wiek kriege. Die Seeltersk-Unnergjucht is fräiwillich.
Seeltersk an dät "Schulzentrum Saterland" in Roomelse
An ju Haupt- un Realskoule fon ju Grote Skoule fon't Seelterlound in Roomelse is Johanna Evers Koasterske foar dän Seeltersk-Unnergjucht.
Laurentius-Siemer-Gymnasium in Roomelse
thumb|250px| Do Winnere fon dän Leese-Wädstried 2009 fon do Gruundskoulen un dät Skoulsäntrum in Seelterlound thumb|250px|Do Winnere fon dän Leese-Wädstried 2011
Leese-Wädstried
An älke Skoule wäd alle two Jiere n Leese-Wädstried feranstaltet. Tou dissen Wädstried wäd fon ju "Oldenburgische Landschaft" aproupen. Tou ju Jury heere dan Seeltersk-Unnergjuchtere, Seelterske Autore un n Fertreeder fon dän Seelter Buund. Do Bääste fon älke Skoule kriege ne Underskeedenge un n fluch Seeltersk-Bouk.
Do Bääste fon älke Skoule nieme dan an n Wädstried foar alle Skoulen fon Seelterlound deel. Deer wäide dan do bääste Seeltersk-Skoulkere fon alle Skoulen fon dät Seelterlound fon ne Jury uutfuunen. Tou ju Jury heere uk wier Seeltersk-Unnergjuchtere un Seelterske Autore. As Eerengaste sunt Fertreeder fon dän Seelter Buund, fon eepenbeere Institute, fon dän Loundkring Kloppenbuurich, fon ju Meente Seelterlound un fon ju "Oldenburgische Landschaft" deerbie. Do Winnere kriege dan ne Uurkunde, n Jield-Goudskien, n Seeltersk-Bouk un n Goudskien foar ne flugge Feranstaltenge af n Museums-Besäik.
Näi Projekt "Seeltersk an do Skoulen"
Ap ju Meegliederfersamlenge fon dän Seelter Buund in n Oktober 2010 is n näi Projekt "Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound" truch Ingeborg Remmers foarstoald wuuden. Die Ploan is, dät alle Bäidene al in ju eerste Klasse fon do Gruundskoulen uutsäike konnen, af jo in ju Seeltersk-Klasse af in uurs een Klasse wollen. In ju Seeltersk-Klasse skäl dan alleenich Seeltersk boald wäide, mäd Uutnoame fon do Feeke Düütsk un Ängelsk. Tou ju Projektgruppe heere alle Seeltersk-Koastere fon do Skoulen fon dät Seelterlound. Foar dit Projekt mouten dan noch moor Koastere in Seelterlound toueerst noch Seeltersk leere, deermäd skul 2011 an two Gruundskoulen ounfangd wäide, so dät 2012 dät Projekt ounfanged is. Disse eerste Stappe is n Projekt fon ju "Ostfriesische Landschaft". Do Kosten betoalt dät "Niedersächsische Kultusministerium". Dät Projekt woord steund fon ju "Ostfriesische Landschaft", ju "Oldenburgische Landschaft", ju Universität Ooldenbuurich un dän Seelter Buund. Alle Seeltersk-Koastere in Seelterlound moakje mee bie dän Oarbeidskring fon ju näie Projektgruppe foar "Seeltersk an do Skoulen in Seelterlound". Dät ganse Projekt kostet sowät 60.000 Euro. Dät Jield mout noch sammeld wäide un deer wäide noch "Sponsore" foar soacht.
Haren
Haren:
Simbabwe
Simbabwe is n Lound in Afrikoa. Dät wäd begränsed fon Sambia, Mosambik, Suudafrikoa un Botsuana.
Hydrophobie
thumb|right|300px|Ju hydrophobe Bupperflakte fon [[Gäärs lät Woater oupäärlje]] Hydrophobie is ju Oainskup fon n Stof, die der Woater mit. Die Begriep hydrophob kumt uut dät Oold-Griechiske (ὕδωρ hýdor „Woater“ + φόβος phóbos „Boangegaid“) un betjudt fon Woud tou Woud "woater-miedend".
Lordi
300px|mini|Lordi (2023) Lordi is n rockkoppel uut Finlound.
Hydrophobie
Ätter IUPAC-Definition is ju Hydrophobie die Touhoopesluut fon uunpoloare Koppele of Moleküle in een woaterhooldige Uumreekenge, apgruunde fon ju Tendenz fon't Woater, uunpoloare Koppele of Moleküle uuttousluuten. Mäd düssen Fäk-Uutdruk uut ju Chemie wäide Stoffe charakterisierd, do sik nit mäd Woater miskje un dät ap hier Bupperflakte oupäärlje läite. Wan een Bupperflakte wuddelk stäärk woaterouwiesend is, boalt me uk fon "Superhydrophobie".
Uunpoloare Stoffe as Fatte, Woakse, Alkohole mäd loange Alkylräste - also mäd Uutnoame fon Methanol, Ethanol un Propanol - Alkane, Alkene un aal sowät sunt hydrophob.
Lordi
Meegliedere fon dän Koppel wieren:
West Virginia
West Virginia is n Buundesstoat in do Fereende Stoaten fon Amerikoa. Die Buundesstoat häd 1.855.364 Ienwoonere (2011).
Somalia
Somalia is n Lound in Afrikoa.
Missouri (Buundesstoat)
Missouri is n Buundesstoat fon do Fereende Stoaten.
Megaherbivore
Doo Megaherbivore sunt ne Ökologiske Niske. Dät sunt groote Dierte, doo Plonten frätte. Ätter juu striediche Megaherbivoretheorie skälle joo n grooten Ienfloud ap dät Ökosystem hääbe un eepene Loundskuppe ärhoolde.
Metal
N Metal is n Goud, dät speegelch is un wier me elektrisken Stroom truch seende kon.
Do Metalle nieme dän grootsen Paat fon ju Periodiske Tabelle ien.
Metalle sunt toun Biespil:
Metalle hääbe do Ljuude siet dät Eende fon ju Steentied ferwoand. Toueerst dat Kooper. Dän hääbe jo Kooper un Tin touhoope smolten un hieden dan Brons. Deerätter is ju Bronstied naamd. Un dan, sowät uum 500 f. Chr. hääbe do Moanskene hääruutfuunen, wo jo an dät Iersen kuume kuuden. Dan fäng ju Iersentied an.
Amazonas
thumb|right|300px|Koarte fon dät Amazonas-System thumb|right|300px|Die buppere Amazonas in [[Peru]] Die Amazonas (uk Portugiesisk: Rio Amazonas, Spoansk: Río Amazonas, in dän brasilioansken Bupperloop Rio Solimões, aleer Rio Orellana) is aan Stroom in't Noude fon Suud-Amerikoa. Sowät 300 Kilomeetere suudelk fon dän Äquator fljut hie fon do Anden uut ätter't Aaste truch dät Amazonas-Bäkken ätter dän Atlantik. Die Amazonas is mäd een Woaterfierenge fon (in'n Truchsleek) 206.000 m³/s ju aller-woaterriekste Äi fon ju Äide un fiert oun sien Mundenge moor Woater as do säks naistlitjere Äien touhoope.