cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trave
thumb|200px|right|Ju Trave in Lübeck Ju Trave is een Äi in Släswiek-Holsten mäd ne Loangte fon 113,6 km. Ju häd hiere Wälle bie Gießelrade in Aast-Holsten un fljut fon deer ätter't Suudwääste truch dän Wardersee ätter Bad Segeberg un Bad Oldesloe, dan knikket ju wier ou ätter't Aaste un fljut truch Lübeck ätter hiere Mundenge in ju Aastsee bie Travemünde. Ju Ienmundenge in ju Lübecker Bucht lät as ne Förde.
Foar n Deel markierde ju Trave dän Ferloop fon dät karolingiske Skeed Limes Saxoniae, dät domoals ätter oolde Skriftstukke twiske do noudelbiske Saksen un do slawiske Obodriten uuthonneld waas.
Natália do Vale
Maria Natália Ferreira do Vale (bädden ap dän 6. Meerte 1953 in Floriano, Brasilien) is een brasilioanske Film- un Tjooter-Deerstaalerinne. thumb|230px
Gäddelfisker
Die Gäddelfisker (Megaceryle alcyon, düütsk: Gürtelfischer) is n Fuugel, die in Noud-Amerikoa tou fienden is. Hie heert tou ju Familie fon do Iesfuugele (Alcedinidae), is also wiedloftich mäd uus Europäisken Iesfuugel (Alcedo atthis) fjuund.
Neubrandenburg
is n kringfräie Stääd in Mecklenbuurich-Foarpommern.
Deer woonje 66.735 (31. Dez. 2007) Moanskene un häd ne Fläche fon 85,65 km².
Uran
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Dät Uran (lat.: Uranium) is n räätselhaft un uunbekoand Metal, dät do maaste Moansken goarnit tou sjoon kriege.
Äntdäkkenge
Die Berliner Chemieprofessor Klaproth foont 1789 bie dät Unnersäiken fon Pik-blenden dät chemiske Element Nr. 92 un roate et dän Noome Uran. Et waas n säälwerskimmerjend, häd Metal, dät bie 1125 Groad smilt un wät lichter is as Platin. Der wuude dan fääststoald, dät dät Element in de Natuur bloot in ju Foarm fon Ferbiendengen vorkumt, maast tousommen mäd do Ertse fon do Metalle Kobalt, Säälwer un Wismut. Et wuud bruukt bie dät faawjen fon Glääs un Porselain. Leeter spielden Uransoalte in ju Glöiköärperhäärstaalenge ne Rulle, un toulääst ferwoande man et tou hädjen fon Metalle, insteede fon Wolfram.
Die frantsööske Physiker Becquerel foont 1896 truch n glukkelken Toufal, dät Uran Stroalen uutsoant. Düsse Stroalen hääbe äänelke Wierkengen as Röntgen-Stroalen. Jo moakje ju Luft rundhääruume elektrisk un konnen ne fotografiske Platte swot moakje, uk wän se in Papier ienwikkeld is, dät neen Lucht truch lät. Truch genaue Unnersäikenge fon ju gewonnene Stroalfäiegaid keem dät frantsööske Foarsker-Eehepoor Curie deerap, dät in do Urblieuwsele fon ju Pikblende noch uurs n chemisken Gruundstof weese moaste, die noch stäärker stroalde as dät Uran un dän et, wil die Stroal ap Latien Radius hat, dän Noome Radium roate.
Radioaktivität
1930 wuuden noch grattere Leegere in Kanada, an den Grooten Boarensee fuunen. Dät Gebiet lait 50 km suudelk fon dän Polarzirkel un dät Bierichwierk wier dät föärderd wäd, häd mäd de Waareld bie Sumerdai blot Ferbiendenge truch Skipfoart un bie Winterdai bloot truch Luftfoartjuuge. Dät wäidige Erts moaket sogoar dän Transport truch de Luft betoald. Bit tou dät Jier 1940 wuuden Uranertse bloot weegen dät kostboare Element Radium föärderd.
Käädenkleeuwenge
Dan keem ju twäide äntskeedende Weendenge in ju Geskichte fon dät Element. 1938 un do Jiere deerap äntdäkten do Physiker, dät bie ne Beskjootenge fon dän Atomkääden fon Uran mäd elektrisk näitroale Geskosse, do Neutrone, die träfte Uran-Kääden explosionsartig ferfaalt. Deerbie äntstounde wier Neutrone, do nu fon sik uut wier as Geskosse wierkje un deerartig as ne Lawine anwoaksende Kättenreaktionen uutlööse, dät in gans kuute Tied alle Urankäädene ferfaale un gewaltige Energiemassen fräi wäide.
Wan 1 Kubikdezimeter fon ju Suurstofferbiendenge fon Uran, wieroun hie as Erts in ju Pikblende foarkumt, so eene Zertrümmerung uutsät wuude, so kuud deermäd ne Energiemasse wonnen wäide, ju genöigede, 1 Milionen Kubikmeter Woater 17 000 m hooch tou lichten. Dät is also ju Käädenkleeuwenge.
Tik Tak Tul
thumb|Tik Tak Tul|180px thumb|die Spieler mäd 'o' häd wonnen|180px thumb|Decorativ Spil, mäd Siesstukke un Muuse|180px
Tik Tak Tul is n eenfach Spil foar twäin Spielere. Dät Spil wäd mäd ne Bläistikke of mäd ne Pänne ap Papier spield. Dät gungt uk mäd Kriete ap de Sträite un sogoar ap n Computer. Bräädspiele rakt dät uk, man do sunt moor foar ju Sierde meend.
'Tik Tak Tul wärd spield ap 3 bie 3 Fäildere. An n Ounfang sunt aal Fäildere loos. Die eene Spieler sät n 'Kjuus' un die uur Spieler n 'Rund'. Wäl tjo fon sien oaine Teekene ap ne Riege häd (skeeuw, liekap of woage), häd wonnen.
Wäl dät Spil genöigend koant, kon eenfach älke Spil in Uunäntskat eendje tou läiten, wät die Uur uk moaket. Besunners foar Ounfangere is dät Fäild in de Midde dät Wichtichste Fäild.
center|Spil fon Tik Tak Tul, wonnen fon X
Die Taal ferskeedene Bräädpositione is 764, dät loose Brääd nit meegereekend. Oawers Positione do der truch Traalen of Speegeljen dätsälge sunt, tälle foar een. Die Taal toulätte Sätte sänt dän eerste Sät un ätters twiske do Bräädpositione is 2096. So rakt dät träi ferskeedene muugelke Ounfangssätte: in de Midde, in n Houk un in de Midde fon n Raant.
Variante
Bie ju Variante 'OXO' is die Swäk, uum een Riege (skeeuw, liekap of woage) mäd n Nul, Kjuus un Nul tou hääben. Dät moaket nit, wäkke Symbol me bruukt, älken Spieler duur älkemoal n Kjuus of n Nul sätte.
Anakondas
Do Anakondas (Eunectes) sunt aan Sleek fon Slangen uut ju Familie fon do Boas. Jo lieuwje in wiede Deele fon Suud-Amerikoa. Anakondas lieuwje semiaquatisk, dät hat, deelwiese in't Woater. Jo sunt maasttieds in Sump-Loundskuppe of tichte bie Siepen un Äien tou fienden. In Brasilien rakt dät do in't heele Lound, wier jo bit ap'e Naite fon Grootstääde foarkuume (biespilswiese bie São Paulo. Hiere Büüte bestoant uut Gnauedierte (uk do groote Woaterswiene), Fuugele, litjere Skildpudden un bit tou middelgroote Kaimoane. Buppedät freete jo uk Fiske.
See-Leeguoan
Die See-Leeguoan (Amblyrhynchus cristatus; düütsk: Meerechse) is endemisk ap do Galápagos-Ailounde, wier hie ap aal do Ailounde, maasttieds loangs do Fäls-Kusten, man uk wäil in do Mangroven-Woolde tou fienden is. Hie is die eensige Leeguoan, die sien Neerenge in'e See soacht. Jo duukje bit tou een hoolwe Uure loang bit tou 15 Meetere joop in't Woater, wier jo Algen ouweedje. Ätters mouten jo in'e Sunne lääse, uum sik aptouwoormjen. See-Leeguoane sunt näämelk wikselwoorme Dierte.
Uum gauer woorm tou wäiden, hääbe jo uk uur ju maaste Tied fon't Jier hiere swotte bit griese Faawe. Bloot in ju Poorengstied wäide do monnelke Dierte (aal ätter dät Ailound, wier jo häärkuume) rood of gräin. Montjene wäide bit tou 1,30 m loang, dät Wiefken bloot 60 cm.
Ju genetiske Fuulfoold fon do See-Leeguoane ap dän heelen Galápagos-Archipel wuude ätter ju Apfiendenge fon fieuw hoast nit bekoande Unneroarde in't Jier 2017 näi klassifisierd un in alwen ferskeedene Unneroarde unnerdeeld.
Geskichte fon do Skäddeler Skoulen
Ju Unnergjuchtsgeskichte fon Skäddel begint aal in dät 17. Jierhunnert. Däälich häd Skäddel ne Gruundskoule, ju häd dän Noome "Litje Skoule Skäddel".
Katoolske Skoule
thumb|250px|Ju Skäddeler Skoule in 1919
Anakondas
Deer sunt fjauer Oarde fon bekoand:
Geskichte fon do Skäddeler Skoulen
Katoolske Skoule
Hier do Noomen fon n poor fröiere Koastere ätter do 1950er Jiere:
Ju Gruundskoule stoant der däälich noch un häd siet 2008 dän Noome "Litje Skoule Skäddel". Ju Laiterin is Rektorin Christa Jelinek (2011).
Evangeelske Skoule
thumb|right|250px|Ju evangeelske Skoule uum 1950 Siet 1945 wieren deer uk two evangeelske Klassen mäd 75 Bäidene. 1960 waas deer noch een Klasse. Ju evangeelske Skoule wuud ap n 1.8.1969 sleeten.
Do Koastere an ju evangeelske Skoule wieren:
Laitenge:
2. Koaster:
thumb|right|250px|Ju fröiere Hushoolds-Skoule
Skoule foar Hushooldenge
Ap Näiwal was fröier ne Skoule foar Hushoolds-Wuchtere. Die Bau heerd däälich tou dät Nikko-Presswierk.
Seedelsbierich-Kolonie
Loage
Ju Kolonie lait in dän Aastfoan, aastelk fon Seedelsbierich. In dät Aaste lait Swonnebierich, Meente Ait.
Geskichte
Ätter 1925 wuude truch dän Aastfoan fon Seedelsbierich bit tou Swonnebierich n Soundwai baud. Deertou wuude dän Sound fon do Soundhöäwele, so as dän Rodebierich ap Näiwal un dän Muddebierich in Seedelsbierich mäd n Foan-Iersenboan deer wai fierd un bit ne Djüpte fon 2 m foar dän näie Soundwai un do Huussteeden bruukt.
Do Siedlere fon ju näie Koloniesträite koomen uut dät Ooldenburger Lound un dät Oamselound. Dät Gründengsjier fon ju Koloniesträite waas 1927. Ätter 1927 sünt do eerste Siedlere ätter ju Koloniesträite in Seedelsbierich wai leeken. Die eerste Siedler an ju näie Koloniesträite waas ju Familie fon dän Bernard Horstmann uut Angelbeck bie Löningen. Sowät bit tou 1935 is ju ganse Koloniesträite dan besiedeld wuuden.
Schwerin
is ne kringfräie Stääd un Haudstääd fon Mecklenbuurich-Foarpommern.
Brisbane
Brisbane is ju Haudstääd fon dän australisken Deelstoat Queensland. Ju Stääd häd 1.676.389 Ienwoonere.
Schwerin
Deer woonje 95.855 (31. Dez. 2007) Moanskene un dät häd ne Fläche fon 130,46 km².
Roomelse-Wääst
thumb|right|300px|N oold Siedlerhuus in Roomelse-Wääst, 1953, Bielde: W. Deeken thumb|right|300px| Ju Sträite Hoogebierich gungt fon dät Suude bit tou dät Noude truch gans Roomelse-Wääst
Roomelse-Wääst (düütsk: Ramsloh-West) is ju grootste Buurskup fon Roomelse.
Analogie
Mäd Analogie beteekent me in ju Sproakwietenskup ju Angliekenge fon Woude an algemeene Systeme in ju Grammatik (Systemtwong).
Biespiele
Blääde foar Bleede
Waie foar Weege
Monre foar Monljuude
läiper foar läpper
grooter foar gratter
sweerer foar swarre
Analogie in dät Wäästfräiske
Dät Wäästfräiske wiest fuul moor Analogie-Ienfloud ap as Seeltersk un Noudfräisk, wiertruch die Uutkumst fon ju Luudäntwiklenge oafte nit moor tou sjoon is.
Seedelsbierich-Kolonie
Geskichte
Ju eerste Klinkersträite wuud 1937 baud, fon 1939-1942 kreegen do Huuse elektrisken Strom un 1965 ju eepenbeere Woaterlaitenge.
Noodsäärke
Fon 1929 bit 1936 stuud ju Noodsäärke fon ju katoolske Säärkenmeente Seedelsbierich an ju Koloniesträite. 1936 wuud ju näie Säärke in dät Täärp baud.
Literatuur
Bielde:Koloniestraße.jpg| Ju Koloniesträite uum 1960
</gallery)>
Roomelse-Wääst
Loage
Ju Buurskup uumfoatet dät groote Gebied wäästelk fon Roomelse un aastelk Idafeen. In dät Noude wad Roomelse-Wääst begränsed truch ju Loangholter Sträite un in dät Suude truch dän Moorgoudsdom. Suudelk fon Roomelse-Wääst lait Hollenbround, noudelk deerfon lait Strukelje.
Rostock
Deer woonje 200.413 (31. Dez. 2007) Moanskene un häd ne Fläche fon 181,44 km². Rostock is ju grootste Stääd fon Mecklenbuurich-Foarpommern.
Roomelse-Wääst
Loage
Do Gestriche Hoogebierich, Häärst un Raake heere tou ju Buurskup.
Analogie
1. Ferswiendenge fon dät -n bie do Präterito-Präsentia unner Ienfloud fon do ‘gewöönelke’ Tiedwoude:
(Note: 1 Betjuudenge häd sik annerd. 2 Ienfloud fon hy mei (hie mai).
Sydney
Sydney is ju Haudstääd fon dän australisken Deelstoat New South Wales. Ju Stääd häd 3.641.422 Ienwoonere.
Adelaide (Australien)
Adelaide is ju Haudstääd fon dän australisken Deelstoat South Australia. Ju Stääd häd 1.040.719 Ienwoonere.
Zagreb
Zagreb is ju Haudstääd un grootste Stääd fon Kroatien. Deer woonje sowät 0,8 Million Moanskene (2011).
Perth (Australien)
Perth is ju Haudstääd fon dän australisken Deelstoat Western Australia. Ju Stääd häd 1.256.035 Ienwoonere.
Jesus Kristus
thumb|200px|right|Jesus Kristus (Kristus Pantocrator in Dafni, [[Athene (Stääd)|Athene.]] Jesus Kristus waas die Messias fon Kristendum, as foaruuttäld in dät Oolde Testament. Jesus is in dät Näie Testament beschrieuwen.
Woape
thumb|right|300px|Ferskeedene Steet-, Hau- un Skjootwoapen As Woape beteekent me een Reewe, ju uurspröängelk deer tou tjoont, Moanskene of Dierte tou ferseerjen of uumetoubrangen. Woapen wäide biespilswiese in'e Joagd un dän Kriech iensät, man juust so uk fon Kriminelle un fon do Dreguunere, do juun do Kriminelle foargunge. Dät rakt uk Skjoot-Spoart, wier Woapen spoartelk iensät wäide. Een traditsjoonell Biespil deerfoar is dät Pingsterskjooten, wier die Holtfuugel deelbroacht wäide mout. Daach blieuwe uk Spoartwoapen freeselk un konnen misbruukt wäide, deeruum sunt jo uk Deel fon dät Woapengjucht.
Lieste
Hier foulget een Lieste sunner Ounspröäk ap Fulstoundegaid:
5. Januoar
Die füüfte Januoar is die füüfte Dai in dän Gregorioansken Kalänner. Bit tou dät Eende fon't Jier blieuwe dan in'n Räägelfaal noch 360 Deege, in Skaltjiere sunt dät 361.
Armeensken Kalänner
Die armeenske Kalänner (oold-armeenske Ära) is een Unneroard fon dän ägyptisken Kalänner. Sien Ienfierenge stoant in Touhoopehong mäd ju Trännenge fon ju Armeenske Apostoolske Säärke fon ju Roomske Riekssäärke. Hie begint in't Jier 552 ätter Kristus. Eersten Dai is ätter dän julioansken Kalänner die 11. Juli 552. Bit tou ju Ienfierenge fon't Kristendum wuude fon dän 11. August 2492 f. Kr. uutgeen (legendären Winst fon Köönich Hayk uur dän babyloonsken Köönich Bel).
Tonge
Een Tonge (düütsk: Zange) is een Reewe mäd two Stilten, ju deer tou tjoont, dät two juunloopende Wierk-Steeden (Griep-Flakten of Snieden) ap dät Wierkstuk taaie. Dät rakt Tongen tou't Fäästhoolden un Tongen tou't Snieden. Sniedende Tongen unnerskeede sik fon Skieren, uumdät do Snieden fon Skieren ieuwenske eenuur foarbieloope, wilst jo bie Snied-Tongen liek ap eenuur deel gunge.
Armeensken Kalänner
Jier
Dät armeenske Kalännerjier is as dät ägyptiske een Wonneljier mäd 365 Deege. Dät bestoant uut 12 Mounde mäd je 30 Deege un 5 Deege bietou. Dät rakt neen Skaltjiere. Deertruch is dät armeenske Jier uum sowät aan Fjoodendeel fon een Jier kuuter as dät Sunnenjier, juunuur dän julioansken Kalänner wonnerje do Deege aal fjauer Jiere uum aan Dai tourääch. ätter 1460 Jiere truchlopt die Jiersbegin een julioansk Jier, 1461 Jiere fon dän armeensken Kalänner äntspreeke 1460 julioanske Kalännerjiere.
Ju Jierställenge begint mäd dän 11. Juli 552 (Doatum in dän julioansken Kalänner), dät hat, die 1. Dai fon dät Mound Nawasard in't Jier 1 is die 11. Juli 552. Do Jierstoale wäide maasttieds mäd Armeenske Lättere skrieuwen.
Biespil: ՟ԹՎ ՇԻԹ = t‘vin 529 = 1080/81 ä. Kr. (Շ = 500, Ի = 20, Թ = 9)
Moundsnoomen
Do Moundsnoomen heete:
Organeum
thumb|right|300px|Dät Organeum in Weener Dät Organeum in Weener in dät aast-fräiske Reiderlound is n Kultuur- un Bildengssäntrum mäd n Museum foar Musikinstrumänte, foar allen Oargele. Dät wuud 1997 fon Harald Vogel gruundet un tjoond ju Äärfoarskenge fon ju noud-wääästdüütske Oargelloundskup. Siet 2002 is Winfried Dahlke die Laiter fon dät Organeum. Die aastfräiske Kultuurruum mäd ju Oargelloundskup Aastfräislound is aan fon do riekste Oargelloundskuppe fon ju Waareld mäd moor as 100 Instrumänte uut sjoogen Jierhunnerte. In dät Organeum stounde so'n 21 Musik-Instrumänte.
Dät Organeum was eerste n Iengjuchtenge fon ju Aastfräiske Loundskup un is siet 2006 n Instituut fon ju "Aastfräisloundstiftenge" fon ju Aastfräiske Loundskup, fon ju evangelsk-reformeerde St.-Georgs-Säärke in Weener un fon ju Stääd Weener. Dät Oargelsäntrum wäd uk stutsed truch dän "Förderkreis Organeum in Weener e.V.“. Sit fon dät Organeum is ne oolde Stäädvilla uut 1870 in ju Stääd Weener. Tichtebie in ju St.-Georgs-Säärke in Weener stound ne historiske "Arp-Schnitger-Oargel" uut 1710.
Truch ju Nouddüütske Oargelakademie sunt in Touhoopeoarbeid mäd dät Organeum in Weener do Oargele däälich ap ju ganse Waareld bekoand. Deer wäide jierelks Konzerte ferounstalted un dät rakt dät Festival "Musikalischer Sommer in Ostfriesland".
Dät Organeum kon besäiked wäide un der kon me uk ap ju Instrumänte spielje.
Stralsund
is n kringfräie Stääd in Mecklenbuurich-Foarpommern.
Deer woonje 58.027 (31. Dez. 2007) Moanskene un häd ne Fläche fon 38,97 km².
thumb|Finnwalskelett in dät Düütske Meeresmuseum Dät Düütske Meeresmuseum in dät eemoalige Katharinenklaaster is Nouddüütsklounds maastbesoachte Museum un bjut Ienblikke in ju Waareld fon dät Woater un sien Bewoonere.
Jeele Anakonda
Ju Jeele Anakonda (Eunectes notaeus), uk Paraguay-Anakonda of Suudelke Anakonda, is een Slangen-Oard uut ju Familie fon do Boas (Boidae).
Do Dierte sunt ljoacht jeel-bruun mäd two groote, tjuusterge Fläkken-Riegen ap dän Rääch un two bit tjo litjere Siedenfläkken-Riegen. Jo wäide sowät 250-300 cm loang, do wät grattere Wiefkene konnen Loangten bit tou fjauer Meetere roakje. Aaltouhoope is ju Jeele Anakonda deermäd sjuunelk litjer as ju Groote Anakonda (Eunectes murinus).
Canberra
Canberra is ju Haudstääd fon Australien. Ju lait in dän Australian Capital Territory un häd 356.120 Ienwoonere.
Jeele Anakonda
Do Dierte sunt tou fienden in dät suudaastelke Bolivien, dät suudwäästelke Brasilien, Paraguay un dät Noudaaste fon Argentinien. Junner woont ju foaraaln in ticht bewoaksene Ouger-Berieke juust so as ljoachte Berieke in fuchtige Holtbuske. Ju kon baldoarich goud swimme un duukje un blift oun Lound maasttieds nai bie dän Boudem. Büütedierte sunt Suugedierte, Fuugele, Fiske un Reptilien, wier ju Slange ap luurt un do ätters oudrüüselt.
Heinrich Christian Wilhelm Busch
thumb|200px|Busch uut 1878 Heinrich Christian Wilhelm Busch (15. April 1832 in Wiedensahl bie Stadthagen - 9. Januoar 1908 in Mechtshausen, däälich n Stääddeel fon Seesen in dän Harz) waas n betjuudenden Humorist un Satiriker, un wäd reekend as Stamfoar fon do Bieldefertälstere (Comics).
Biographie
Busch waas die Ooldste fon ne Familie mäd soogen Bäidene. As hie 9 Jiere oold waas, koom hie 1841 unner ju Suurge fon sin Oom Georg Kleine, Pestoor fon Ebergötzen bie Göttingen). Eerst trjo Jiere leeter saach er sien Oolden wier. Busch sin Oom roat him Privoatunnergjucht. In n Häärst 1846 look Wilhelm Busch mäd ju Familie Kleine ätter Lüthorst bie Solling, wier hie 1847 fon Pestoor Kleine konfirmierd wuud.
In dätsälge Jier begon hie n Maskinenbau-Studium an ju Polytechniske Universität fon Hannover. 1851 unnerbriek hie sien Studium un studierde Bieldjende Kunst in Düsseldorf, Antwerpen un toulääst in München.
In dät Jier 1854 wuud Wilhelm Busch Meeglid fon dän Kunstfereen Jung München. Ätterdät sien Suster stoorf in n Juni 1858, konzentrierde hie sik intensiv ap anatomisk Teekenjen un Moaljen. Do Gjuchte ap Max un Moritz ferkoopede er in dät Jier 1865, as hie Student waas, foar 1700 GouldMaak an sin Ferlääser Kaspar Braun, die deermäd n Fermuugen fertjoonde. Eerste in n hoogen Oaler kreech Wilhelm Busch fon dän Ferlaach noch n Bedraach fon 20.000 Gouldmaak, die er fääreroate foar wäildeedige Swäkke.
Wismar
is n kringfräie Stääd in Mecklenbuurich-Foarpommern.
Heinrich Christian Wilhelm Busch
Biographie
1864 roate hie dät satiriske Stuk Der Heilige Antonius von Padua uut, dät ferbeeden wuude un eerste säks Jiere leeter ärskeen. 1872 look Busch ätter Wiedensahl, fon wier hie oafte ap Raisen in t Uutlound geen, bit Italien un do Niederlounde. 1872 skreeuw un teekende Busch do trjoo Bieldegeskichten Die fromme Helene, Bilder zur Jobsiade un Pater Filuzius. 1873 ärskeen Der Geburtstag un 1874 Dideldum. 1898 wikselde hie tou sien Bruursbäiden in Mechtshausen.
Kiel
mini|Kiel Kiel is ne kringfräie Stääd un Haudstääd fon Släswiek-Holstein.
Wismar
Deer woonje 45.012 (31. Dez. 2007) Moanskene un häd ne Fläche fon 41,36 km².
Heinrich Christian Wilhelm Busch
Biographie
Ieuwenske sien Skrifte moalde Busch uk sun 1000 Ouljebielden, do der eerste ätter sin Dood in dät Jier 1908 fereepentelked wuuden.
Kiel
Deer woonje 236.902 (31. Dez. 2007) Moanskene un ju häd ne Fläche fon 118,6 km².
Flensbuurich
(Noud-Fräisk Flansbörj, dt. Flensburg, Deensk Flensborg) is ne kringfräie Stääd in Släswiek-Holstein.
Äkse
As Äkse beteekent me een Reewe uum tou hauen, foar aaln uum Holt tou kleeuwen of n Käärf tou't faalen fon n Boom tou äksjen. Dät rakt oaber uk Kriechsäksen.
Flensbuurich
Deer woonje 87.792 (31. Dez. 2007) Moanskene un ju häd ne Fläche fon 56,38 km².
Äkse
Fon ne Biele unnerskat sik ne Äkse truch hiere Grööte, ne Äkse mout maast mäd two Hounden heelden wäide. In ju Archäologie, wier do holtene Skäfte fon Reewen maasttieds nit ärheelden sunt, is dät wichtige Kriterium foar ju Unnerskeedenge dät Gat inne Midde. Wät n Gat foar n Skäft häd, is ne Äkse, wät uurs skäfted wäd, is ne Biele. Ätter düsse archäologiske Definitsjoon faale fonsäärm uk do maaste moderne Bielen unner dän Begriep "Äkse".
Neumünster
is ne kringfräie Stääd in Släswiek-Holstein.
Leda-Speerwierk
thumb|left|250px|Dät Ledaspeerwierk thumb|right|250px|Luftbielde Dät Leda-Speerwierk is n Bauwierk an ju Leda bie Lier in Aastfräislound, tichte bie ju Steede wier ju Leda in ju Oamse muundet. Dät wuud 1954 as Skuts juun Hoochwoater in dät Leda-Jümme-Gebiet in Bedrieuw nuumen. Dät Speerwierk is 94 Meter breed un häd fjieuw Truchfoart-Eepenenge mäd ne Breede fon 14 Meter.
Neumünster
Deer woonje 77.595 (31. Dez. 2007) Moanskene un ju häd ne Fläche fon 71,63 km².
Leda-Speerwierk
Truch dät naie moderne Oamse-Speerwierk bie Oamde wuud dät Leda-Speerwierk siet 2002 äntlasted.
Aastfräiske Loundskup
thumb|right|300px|Sit fon ju Aastfräiske Loundskup in Aurk thumb|left|130px|Dät Upstalboomswoapen fon 1678 thumb|left|130px|Ju aastfräiske Flaage thumb|left|200px|Dät Gebiet fon ju Aastfräiske Loundskup Ju Aastfräiske Loundskup (de: Ostfriesische Landschaft) is een fon do historiske soogen Loundskuppe, do dät in Läichsaksen noch rakt. Ju uumfoatet do tjo aastfräiske Loundkringe Aurk, Lier un Wittmund un ju aastfräiske Stääd Oamde. Die Sit is in Aurk.
Dät is ne stoatelke Iengjuchtenge un wäd uk dät kulturälle aastfräiske Parlamänt naamd. Do 49 Meegliedere fon dät Parlamänt wäide truch Kringdai-Meegliedere fon do 4 aastfräiske Loundkringe köärd. Ju aastfräiske Loundskup häd ju grootste wietenskuppelke Bibliothek fon Aastfräislound.
Do hääbe dät traditionälle Woapen un ju traditionälle Flaage fon Aastfräislound (swot, rood, blau). Deer is n Loundskup-Präsident, die foar 6 Jiere köärd wäd un n Direktor as Laiter. Die Präsident is siet 2002 Helmut Collmann. Die Direktor is Dr. Rolf Bärenfänger.
Lübeck
Lübeck is ne kringfräie Stääd in Släswiek-Holstein.
Deer woonje 211.541 (31. Dez. 2007) Moanskene un ju häd ne Fläche fon 214,14 km².
Newcastle (Australien)
Newcastle is ne Stääd in dän australisken Deelstoat New South Wales. Ju Stääd häd 288.732 Ienwoonere.
Gosford
Gosford is ne Stääd in dän australisken Deelstoat New South Wales. Ju Stääd häd 282.726 Ienwoonere.
Groote Anakonda
Ju Groote Anakonda (Eunectes murinus) is een Slangen-Oard. Dät is een fon do grootste Slangen ap ju Waareld. Groote Anakondas lieuwje in do Tropen fon Suud-Amerikoa.
Ju Groote Anakonda frät litje bit middelgroote Wirbelde Dierte, of dät nu Fiske, Amphibien, Reptilien, Fuugele of Suugedierte sunt.
De Schauensees Anakonda
De Schauensees Anakonda (Eunectes deschauenseei) is een Slangenoard uut ju Familie fon do Boas (Boidae). Düsse bit tou tjo Meeter loange Anakonda häd in't tropiske Suud-Amerikoa een ferhooldnismäitich litjet Ferspreedengs-Rebät fon Frantsöösk-Guayana bit tou dät Amazonas-Delta tou. Uur ju Biologie fon düsse ääng oun't Woater buunene Oard is wuddelk min bekoand.
Baager
thumb|right|200px|Aan Baager bie de Oarbaid in [[Japan]] Aan Baager (dt.: Bagger) is ne Baumaskiene, ju mäd ne Oard Skuppe, säilden uk uur besunnere Reewen, t.B. n Boitel, uutrusted is, uum Boudem un Fäls loos tou moakjen un fon'e Steede tou brangen. Foaraaln tou dät Uutgreeuwen un Wierapfällen fon Äid-Goate, t.B. ap Bauploatse, wäide Baagere iensät, man uk in dän Sträitenbau, in Steenbreeke, bie ju Winnenge fon Bruunkoole un Arste un nit toulääst Eed in dän Deegebau un uk wäil moal foar groawere Oarbaiden ap archäologiske Uutgreeuwengen (man maasttieds wäide deer fienere Methoden bruukt). Dät rakt Baagere mäd Joole un mäd Kätten, Swimbaagere un Skuppenrääd-Baagere sunt Sunnerfoarmen.
Benzin
Foaraaln wäd deer n ganse Riege fon Krääftstoffe mäd beteekend:
Dät rakt uk Täärpe mäd dän Noome Benzin:
Beni-Anakonda
Ju Beni-Anakonda (Eunectes beniensis) is een Oard uut ju Familie fon do Boas. Düsse bit uur tjo Meetere loange Slange wuude in't Jier 2002 eerstbeskrieuwen, sodät uur hiere Biologie noch nit fuul bekoand is. Bit nu tou kuude ju ikn do bolivioanske Departementos Beni un Pando ätterwiesen wäide.
Oamse-Speerwierk
thumb|right|300px|Dät Oamse-Speerwierk Dät Oamse-Speerwierk is n Bauwierk an ju Oamse bie Oamde in Aastfräislound. Dät wuud twiske do Jiere 1998 un 2002 an ju Oamse twiske Gandersum an dät Noudouger un Nendorp an dät Suudouger fon ju Oamse baud. Die Oustand twiske do Hauddieke fon ju Oamse is deer 1.040 Meter, dät Speerwierk is 476 Meter loang un häd sjoogen Truchfoart-Eepenenge. Ju Haud-Eepenenge is 60 Meter breed. Die Bau häd uungefäär 223,6 Millionen Euro kosted.
Skuts juun Hoochwoater
Wan dät Speerwierk bie Hoochwoater uur 3,7 m uur NN. sleeten wäd, kon der naan Woater meer uut ju Noudsee un Dullert truch ju Oamse ätter dät Binnenlound loope. Deertruch is dät Lound loangs ju Oamse juun Uurswemmenge skutset. Uk dät Leda-Jümme-Gebiet, dät bit 2002 allene truch dät oolde Leda-Speerwierk uut 1954 bie Lier skutsed was, is deertruch beeter juun Hoochwoater skutset.
Skiepsferfoarenge foar Skiepe fon ju Meyer-Werft
Truch dät Speerwierk kon dät Woater in ju Oamse foar dät Ferfoarjen fon näie Skiepe mäd n grooten Djoopgoang fon ju Hällenge fon ju "Meyer-Werft" in Papenbuurich ätter ju Noudsee wai apstaud wäide. Deertruch konne uk in Toukuumst Skiepe mäd n Djoopgoang fon 8,50 m. ap ju "Meyer-Werft" baud wäide. Jierelks wäide der ap düsse Wiese 1-2 Skiepe fon ju Hällenge in Papenbuurich ätter ju Noudsee wai foart.
Käädenwoape
thumb|Käädenwoapen-Test ap dät [[Bikini-Atoll]] Käädenwoapen, uk Atomwoapen of Nukleoarwoapen (dt. Kern- / Atom- / Nuklearwaffen) naamd, sunt Woapen, do truch kääden-physikoalske Reaktsjoonen so as Käädenkleeuwenge of Käädenfusion hiere Wierkenge hääbe. Wan ne Käädenwoape loosgungt, wäd masse Engergie in Foarm fon Hatte, Drukwällen un ionisierjende Stroalenge fräi, wät binne kuute Tied masse Doode un Fernäilenge reeke kon. Somäd tälle Käädenwoapen ieuwenske biologiske un chemiske Woapen tou do Massen-Fernäilengs-Woapen. Mäd do Käädenwoapen, do dät däälich (Stound: 2016) rakt, kuude ju Moanskhaid moorere Moale fernäild wäide (Overkill). Käädenwoapen rakt dät in Foarm fon Bomben, Raketen un uur.
Do foulgjende Lounde sunt amtelke Atommoachte:
Do foulgjende Lounde sunt faktiske Atommoachte:
Do foulgjende Lounde fersäike fermoudelk uk, Atomwoapen häärtoustaalen:
Giuseppe Verdi
thumb | Giuseppe Verdi. Porträt von [[Giovanni Boldini, 1886. Dit berüümde Porträt fon Verdi fon Giovanni Boldini waas ju wichtichste Inspiration foar Luchino Visconti, as er ju Rulle uutsoachte, ju Burt Lancaster spielde in dän Film Il Gattopardo.]] thumb |Unnerskrift fon G. Verdi
Giuseppe Fortunino Francesco Verdi (9. of 10. Oktober 1813 - 27. Januoar 1901) waas n italieensken romantisken Komponist, die der foarallen Opern komponierde. Hie waas aan fon do ienfloudriekste Komponiste fon dät 19. Jierhunnert. Sien Oarbaiden wäide oafte uutfierd in Opernhuuse uur ju ganse Waareld, un do Themen uut eenige fon sien Wierke hääbe al siet loang Fout foated in ju populäre Kultuur, as "La donna è mobile" uut Rigoletto, Va, Pensiero", die hebräiske Skloawechor fon Nabucco, Libiamo ne' lieti calici", Drinkliäid uut La traviata un die Triumphmarsk uut  Aida. Wan sien Oarbaid uk kritisierd wäd foar ju Ferweendenge fon ne Standoard-diatoniske musikaliske Sproake insteede foar ne chromatiske un ne Naigenge tou hääben tou Melodram, dominierje Verdi sien Mästerwierke daach dät algemeene Opernrepertoire, 150 Jiere ätterdät jo komponierd wuuden.
Biele
As Biele beteekent me een litje Reewe mäd Sniede, wier mäd häuwen wäd. Fon ju Äkse unnerskat sik ju Biele truch hiere litjere Grööte, een Biele kon uk mäd een Hounde fierd wäide. Bielen wäide foar masse ferskeedene Oarbaide bruukt, do foaraaln mäd Holt tou dwoon hääbe. Dät rakt oaber uk Uutfierengen foar ferskeedene Köäken-Oarbaide of as Woape.
In ju Archäologie, wier ju Loangte fon dän Skäft oafter nit moor bekoand is, is dät wichtige Kriterium, dät ne Biele neen Gat foar dän Skäft truchboord is, sunnern uurs deer oun fääst moaked wäd. Fonsäärm jäilde dan do maaste fon uus moderne Bielen as "Äksen".
Idafeen
Idafeen waas bit tou ju Gebietsreform 1974 ne Buurskup fon Strukelje. Däälich heert Idafeen tou ju Meente Aastrauderfeen.
Geskichte
In dät Jier 1864 is ju "Moorkolonie am Westkanal" (Idafeentjer Kanoal) loangs ju ganse Wäästsiede fon dät Säspel Strukelje gruunded wuuden. Dät hääbe do Uutändjer Buuren anlaid. 1864 wuud dät Idafeentjer Kanoal (Wäästkanoal) greeuwen; hie waas 3023 Meeter loang un kostede 74239 RM; 1955 wuud dät Idafeentjer Kanoal wier ticht fierd. Där lapt nu ju Sträite Idafeen-Suud. Ju Kolonie kreech 1885 dän Noome Idafehn ätter dän Groothärtsoch sien Määme.
Skoulen
Idafeen hiede fröier two oaine Skoulen in Idafeen-Noud un Idafeen-Suud.
Däälich gunge alle Bäidene fon ju Meente Aastrauderfeen in dät näie Skoulsäntrum in Aasthauderfeen.
thumb|right|250px|Die Idasee
Idasee
In Idafeen-Noud, juust wäästelk fon Seelterlound un noud-wäästelk fon Wietsound lait die Idasee.
Amdörp
Amdörp (so hat dät ap Plat; Bupperloundsk: Amdorf) is ne litjet Täärp in ju Meente Tjootern in ju Samtmeente Jümme. Amdörp lait in dän Loundkring Lier twiske do Äien Leda un Jümme, nit färre fon ju Steede wier ju Leda un ju Jümme touhoope fluute. Do Noabertäärpe fon Amdörp sunt Neuburg, Potshuusen, Backemoor, Nettelburg un Loga.
Amdörp wuud wierskienelk al foar 2000 Jiere besiedelt. Uum dät Jier 1300 waas der al ne Säärke. Ju Säärke, ju der däälich stoant, ist fon 1769.
Punte-Fääre
Noudelk fon Amdörp, tichte bie ju Steede wier ju Jümme in ju Leda lapt, foart der ju houndbedrieuwene histooriske Punte-Fääre uur ju Jümme un ferbindt Amdörp mäd Wiltshusen un Loga, Meente Lier. Ju Fääre wuud al 1562 uurkundelk ärwäänd.
Brääch uur ju Leda
Suudelk Amdörp gungt ju smälste Brääch fon Düütsklound uur ju Leda un ferbint Amdörp un Neuburg mäd Lier un dät Uurledingerlound. Ju Brääch is man 2,50 Meeter breed un foar Foartjuuge mäd ne Bratte fon 1,85 Meeter. Ju häd ne Laangte fon 50 Meeter
Anden-Boare
Die Anden-Boare of Bril-Boare is ju eensige Boaren-Oard, ju däälich in Suud-Amerikoa tou fienden is, un uk ju eensige Oard fon do Kuutsnuuten-Boaren, ju dät bit däälich rakt.
Anden-Boaren lieuwje in do tropiske Anden un foarleegerde Bierichloundskuppe in Kolumbien, dät wäästelke Venezuela, Ecuador, Peru un Bolivien. So sunt Allesfreetere, man jo freete foar't maaste Plonten-Materioal, foaraaln Drieuwe un Fruchte fon Bromelien-Plonten un Kakteen. Säildener fange jo uk Gnauedierte, Insekten, Sniggen, Fuugele un juust so uk grattere Suugedierte, biespilswiese Harte, Bierich-Tapire un uunbewoakede Huusbäiste. Do Boaren lieuwje maast oankeld un fiende sik bloot tou ju Poorengstied as Poor touhoope. Do Wiefkene brange do Litje aleenich tou Waareld un betjoue jo bit tou two Jiere.
Leda-Jümme-Gebiet
thumb|right|250px|Dät Leda-Speerwierk bie Lier thumb|left|250px|Ju Jümme thumb|left|250px|Ju Jümme bie Stickhusen Dät , ap Düütsk uk „Zweistromland“ naamd, is n loundskuppelk fluch Gebiet in dät Insuchgebiet fon do Äien Leda un Jümme in dät Suud-Wääste fon dän Loundkring Lier in Aastfräislound. In dät Gebiet rakt et fuul Seen, so as dän 11 Hektoar grooten Stickisee af Jümmesee in Stickhusen.
Dät Gebiet begint al bie Bäärsel, diräkt noudelk Seelterlound, wier ju Seelter Äi in ju Leda muundet un gungt bit tou Lier. Ju Samtmeente Jümme un ju Samtmeente Hesel lääse in dät Gebiet. Bie Amdorf gungt ju historiske Pünte-Fääre uur ju Jümme un bie Lier is dät Leda-Speerwierk.
Dät Gebiet is interessant foar Woatersportlere un Onglere un der sunt uk fuul Touriste. Ju Düütske Feenroute (Deutsche Fehnroute) gungt truch dät Gebiet.
Fidel Castro
Fidel Alejandro Castro Ruz [fiˈðel ˈkastɾo ˈrus] (* 13. August 1926 of 1927 in Birán bie Mayarí, Provinz Oriente; † 25. November 2016 in Havanna) waas aan kuboansken Revolutsjoonäär un Politiker. Hie waas Regierengs-Boas, Stoats-Präsident un Foarsitter fon ju Kommunistiske Paatäi fon Kuba. Castro waas mäd ju Bewäägenge fon dän 26. Juli (M-26-7) ju drieuwende Krääft fon ju Kuboanske Revolutsjoon, ju in 1959 tou dän Faal fon dän Diktoator Fulgencio Batista latte. Ätters waas Fidel Castro 49 Jiere loang sälwen Diktoator. Daach wäd hie fon fuul as Befräier fon Kuba bewunnert: Hie sätte sik ien juun Äärmoud un Analphabetismus ien. Man unner Fidel Castros Heerskup koom dät uk tou ju Kuba-Krise (1962), uumdät Kuba apgruunde fon een US-Amerikoansk Embargo mäd ju Sowjet-Union touhoopeoarbaidede, ju Kääden-Woapen ap dät Ailound stationierde.
Turske Weete
thumbnail|Turske Weete
Turske Weete wäd ap ferskeedene Wiesen toun Ieten anwoand. Dät Meel bruukt me toun Biespil tou dät Moakjen fon Tortilla un uk fon Cornflakes.
Punte-Fääre
thumb|right|300px|Punte-Fääre bie Amdorf Ju Punte-Fääre is aan Woater-Uurgong uur ju Jümme suudaastelk fon Lier in Aastfräislound. Bie ju Buurskup Amdörp, tichte bie ju Steede wier ju Jümme in ju Leda lapt, foart ju houndbedrieuwene historiske Punte-Fääre uur ju Jümme un ferbint Amdorf mäd Wiltshusen, Meente Lier. Dät is ju ooldste houndbedriewene Fääre in Midden-Europa. Ap ju Fääre konne 3 Autos af 30 Moanskene transportierjed wäide.
Geskichte
Ju Fääre wuud al 1562 uurkundelk ärwäänd un stoant sänt 2002 unner Toankmoalskuts. Ju Fääre wuud bit 1975 von dän Loundkring Lier bedrieuwen. As 1974 bekoand wuude, dät ju Fääre in 1975 sleeten wäd, wuud der fluks n Fereen „Verein zur Förderung und Erhaltung der historischen Pünte als Denkmal auf dem Wasser e. V.“ (Pünten-Verein) gruunded un die Bedrieuw wuud 1978 truch dän Fereen wier apnuumen. Do hääbe Liede uut ju heele Waareld, do as Touristen al mäd ju Fääre foart sunt.
Ju Fääre is älk Jier fon Moai bit September Midwieks bit Suundais eepend. Ju Eepenenge ap n 1. Moai wäd deer älk Jier mäd n groot Foulksfääst fierd.
Do hääbe ap n 1. Moai 2012 hier 450-jierich Bestounden fierd.
Boor
thumb|right|200px|N Hoaskeboor thumb|right|200px|Ferskeedene Boore foar ne Boor-Maskiene Dät Boor is ne Reewe, uum truch Traalenge n Gat in'n Wierkstuk tou moakjen. N Boor häd bloot an sien Spit ne Sniede, man wäkke (toun Biespil do Boor-Apsätte fon Boor-Maskienen), hääbe noch ne Spiroale uumetou, uum do Spounen ätter buppe uut dät Materioal tou kriegen.
Dät rakt deer masse unnerskeedelke Typen fon:
Motorhead
thumb|300px|Motörhead logo thumb|300px|Motörhead live [[2008]] Motörhead is n rockkoppel uut Änglound.
Meegliedere fon dän Koppel wieren:
Haudwoud
Dät Haudwoud (Substantiv) beteekent n Ding af Begrip.
Konkrete Substantive und abstrakte Substantive
Konkrete Substantive (of Konkreta) beteekenje physiske Eenhaide, do der, in n Prinzip toumindest, fon een fon do Sinsorgoane beooboachted wäide konnen (t. B. Stoul, Appel of Atom, man uk Noomen as Sienke). Deerjuun ferwiese Abstrakte Substantive (of Abstrakta) ap abstrakte Objekte, dät hat, Ideen of Konzepte (t. B. Fräiegaid of Hoopenge, man uk eenfach Keelde of Djuurte, also wät me nit sjo kon). Maastens is dissen Unnerskeed uutsluutend, man daach hääbe eenige Substantive moorere Betjuudengen, eenmoal konkret un eenmoal abstrakt, t.B. dät Substantiv Kunst, dät sik in de Räägel belukt ap n Konzept (t.B. Kunst is n wichtich Element fon ju moanskelke Kultuur), man wät sik uk ap ne bestimde Grafik beluuke kon (t.B. iek klieuwje uus Wucht hiere Kunst an dät Köilskap).
Eenige abstrakte Substantive hääbe n abstrakten, as uk n konkreten Sin, wierbie die eerste truch figurative Äntwikkelenge uut dän lääste äntsteen is. Deertou heere Koai un Sieuwe. Ap Seeltersk sunt fuul abstrakte Substantive bilded uut Oainskupswoude un Tiedwoude mäd Eendengen as -e, -enge, -haid, -dum, -skup). Biespiele sunt Ljoowe (fon dät Oainskupswoud ljo), Deelenge (fon dät Tiedwoud deele), Falskhaid (fon falsk), Oaindum (fon oain), Bliedskup (fon bliede).
Sušice
right|100px|Woapen fon Schüttenhofen Sušice (düütsk: Schüttenhofen) is een Stääd in ju Region Pilsen in dät Suudwääste fon Tschechien. Deer woonje sowät 11.257 Moanskene (2015). Die Noome "Sušice" kumt fon dät tschechiske Woud "sušit" (dät hat "druugje"), uumdät deer aleer Gould wunnen wuude, wiertou me dän Gould-Sound druugede. Uumdät deer ieuwenske ju tschechiske Befoulkenge aleer uk een stäärke düütske Minnerhaid woonde, rakt dät uk dän düütske Noome "Schüttenhofen", die wäil fon dän tschechiske Noome oulat is. As Reaktsjoon ap ju Besättengs- / Annexions-Politik fon Nazi-Düütsklound sunt do maaste düütske Ienwoonere ätter dän Twäiden Waareldkriech ferdrieuwen wuuden.
Hawai'iloa
Hawai'iloa is n oold Hawaiisk Legende af ju eerste beloangje tou do Hawaii-Ailoundes fon n Polynezisk Seemon in ju fieuwde Jierhunnert. Ätter er toufällich foondt do Ailounde, wieren se naamen Ka 'āina kai melemele a Kane, "ju Lound af ju jeel See af Kane". Hie deeätter uurbroacht sin Familie un oachte uur wipsk Seemone un deerfon toukeemen ap wät is nu Hawaii Ailound, genaam in sin Eere.
Ju Legende ärwääne sien Baïdene : Kaua'i (Suun), O'ahu (Doc'hter), un Maui (ooldst Suun), dät schoank hier Naame tou de Ailounde.
Hawai'iloas Dööntje is däälich appaasjed fon Hawaiine, as n leeuwhaft Anbetracht af ju Ailoundes eerste Befoulkenge, dät bestäätigje mäd apstunns moanskenkundelke un fertälsoame Gloowen. Deerhäär hääben moonige ful Fertrjouen in oolde Hawaiisk geboalde Traditione.
Et is muugelkerwiese fon dit Fertälster dät raisje canoe Hawai'iloa was naamt ätter ju eerboar Seemon. Dit canoe was baued un oufoared tou leeuwhaft dät Polynesiane dapper un apsichtelke Foarensmone wieren, nit ju ferjeeuwens Raisjende waaied wäch Boan, geleeuwed von n-poor Theorien. Dät canoe Hawai'iloa is nu docked an Honolulu Hoawen. Et is oafte anweende ap longe Raisen twäärs ju Pazifisken Ozean in hoopjen af foarskje oldwaareldske raijse Ferfoaren.
Berg en Dal
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 44,14 km² un deer woonje 34.700 Moanskene (2017).
Huang Xianfan
Huang Xianfan (Hoochchinesisk: 黄現璠/黄现璠), (*13. November 1899, Fusui - †18. Januoar 1982, Guilin) waas n Historiker fon China.
Maiglöckchensee
thumb|right|300px|Maiglöckchenwoold un -see, Bielde: Th. Deddens thumb|right|300px|Maiglöckchensee un oolde Ticheläi uum 1980 Ju Maiglöckchensee is ne See, wäästelk fon Skäddel. Ju gränset an ju Seelter Äi in dät Noude un Wääste (nit mädnunner ferbuunen) un dän B72 in dät Wääste. Ju is äntsteen bie dät Anlääsen fon dän B72 un häd hieren Noome fon dät Maiglöckchenwoold, so as dät Skäddeler Holt wäil naamd wäd.
Froamdenferkier
Dät Gebiet is interessant foar Uurloowere un Boadegaste. Deer stounde sanitäre Iengjuchtengen. Ieuwenske de Maiglöckensee un -woold is siet 2004 die Skäddeler Ställplaats foar Raisemobile.
Iesboaden
Winterdais, maastieds in Januaor af Februoar wäd in de Hollener See af in de Maiglöckchensee dät Iesboadjen fon dän DLRG ferounstalted.
Jood
Dät Woud Jood häd ferskeedene Betjuudengen:
Lieste fon Stääde in Deenemäärk
thumb|Deeniske Regione Ju Lieste fon Stääde in Deenemäärk rakt n Uursicht fon do grootste deeniske Stääde.
Do grootste 30
Do grootste Stääde fon Deenemäärk ätter Ienwoonertaal, Stand (2012):
A Deel fon Hovedstadsområdet
Zwijndrecht
Zwijndrecht stoant foar two Meenten:
's-Hertogenbosch
thumb|Loage fon ju Meente
's-Hertogenbosch  is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Et häd ne Fläche fon 91,79 km² un deer woonje 153.000 Moanskene (2017).
Nazi
thumb|right|250px|Die Uutdruk ap een amerikoansk Plakoat uut dän Twäiden Waareldkriech Nazi is maasttieds aan Kuut-Begriep foar Ounhongere fon dän Nasjonoal-Sosjoalismus, besunners foar Fertreedere fon ju NS-Diktoatuur unner Adolf Hitler.
Uurspröängelk waas deer die Nasjonoal-sosjoale Fereen (Nazionalsozialer Verein) unner Friedrich Naumann twiske 1896 un 1903 meend, die niks mäd do leetere Nasjonoal-Sosjoalisten tou dwoon hiede. Sänt 1923 belukt sik die Uutdruk definitiv ap ju NSDAP. Däälich unnerskat me twiske Oold-Nazis, do in ju NS-Diktoatuur däidich wieren un Neo-Nazis, do in een leetere Tied moanskenfäindelke un rassistiske Thesen fertreede, do ju NS-Ideologie äntspreeke of touminst naikuume. In ju Politik fon däälich wäide Ounhongere fon ju NPD, man toumäts uk fon ju AfD as Nazis beteekent, uumdät jo sukke moanskenfäindelke un rassistiske Thesen fertreede un deelwiese Oold-Nazis ferdäägenje un hiere Rhetorik bruuke.
Ouddorp
thumb|Ouddorp Ouddorp is n Täärp in ju Provinz Suudhollound in do Niederlounde. Dät Täärp lait ap Goeree-Overflakkee an ju Noudsee.
Odense
Odense is ne Stääd in ju Region Syddanmark. Ju Stääd häd 168.798 Ienwoonere.
Aalborg
Aalborg is ne Stääd in ju Region Nordjylland. Ju Stääd häd 104.885 Ienwoonere.
Wangeroogisk
Wangeroogisk waas ne Fräiske Sproake, juu deer fröier ap Wangerooge boald wuude.
Klassifikation
Dät Wangeroogiske heert tou ju grote indo-europäiske Sproakfamilie, wier tou Biespil uk Sproaken as dät Fransk, Griechisk, Russisk, Persisk un Hindi tou here. Mäd dät Deenske, Norwegiske un Swediske heert dät tou do germoanske Sproaken, un binnen disse Gruppe bildet ju Sproake mäd dät Wäästfräisk, Düütsk, Niederloundsk un Jiddisk ju wäästgermoanske Sproakgruppe.
Dät Wangeroogiske is juust as dät Wäästfräisk Früünd tou dät Ängelsk un Skotsk, do aal Deel fonne noudwäästgermoanske Sproakgruppe sunt. Binnen disse Gruppe rakt et do angelsaksiske Sproake un do fräiske Sproaken. Binnen do fräiske Sproaken heert dät Wangeroogisk tou ju Kategorie Aastfräisk. Dät Aastfräiske bestiet uut twa Dialektgruppen: Dät Oamsfräisk dät in Groningerlound un wäästelk Aast-Fräislound boald wude un dät Weserfräisk dät in dät aastelke Deel fon Aast-Fräislound boald wude. Dät Wangeroogisk heert tou ju weserfräiske Dialektgruppe.
Ju Früündskup twiske do fräiske Sproaken un ju ängelske Sproake sjucht me foarallen in bepeelde Woude un grammatikaliske Besunnerhaide. In’t Middeloaler wieren Fräisk un Ängelsk noch altied äänge Früünde, man bie do näie Woude wuuksen do Sproaken uutnunner. Een fon do wichtichste Ienfloude is ju normandiske Invasion in’t Jier 1066. Dät Wangerooger Fräisk waas gjucht konservativ. Ju Sproake, ju dän maasten Ienfloud ap’t Wangeroogisk hiede waas Läichdüütsk.
Dät Noudfräisk, Wäästfräisk un dät Aastfräisk häbe uk hiere oaine Äntwikkelenge häiwed un dälich konnen sik do Balere nit moor gjucht ferstounde. Fermoudelk kuden do Balere fon’t Seelterfräisk un Wangeroogisk sik noch ferstounde, uk wan ju seelterfräiske Sproake tou ju oamsfräiske Gruppe un ju wangerooger Sproake tou ju weserfräiske Gruppe heerde. Seelterfräisk un Wangeroogisk häbe bit in’t 20. Jierhunnert uurlieuwed. Dälich is ju seelterfräiske Sproake noch dät lääste Dialekt fon ju oolde aastfräiske Sproake. Fergliekje do foulgjende Woude ap Wangeroogisk, Seelterfräisk, Noudfräisk fon’t Fäästlound (ap Mooring), dät Noudfräisk fonne Ailounde (Fering) un Wäästfräisk:
Skichte
Ju Situation fon ju litje Toalmeenskup, minner as 1.000 Moanskene, waas bit ju Midde fon‘t 19. Jierhunnert stabil. Dät ferannerde sik oaber gau inne winter fon 1844/1845, as dät Ailound truch Stoarmfloude troffen wude un do Ailoundbewonere evakuierje moasten. Fonne uursproangelke Befolukenge woonden 1861 bloot noch 84 Moanskene ap’t Ailound. Do maaste Ienwoonere fon Wangerooge leken foar altied ätter’t Fäästlound wai, bie Varel gruunden jo n näi Täärp: Näi-Wangerooge. 1863 wude begonnen dät Ailound wier aptoubauen, man do maaste oolde Bewonere kemen nit wierume. Truch ju Delenge fonne Toalmeenskup kude ju Sproake appe Duur nit uurlieuwje. Daach kude dät Wangeroogisk noch n poor Jiertjaande ap’t Fäästlound un ap’t Ailound bestounde. Die lääste Baler ap’t Ailound stoorf 1930 un die lääste Baler ap‘t Fäästlound stoorf 1950.
Substantiv & Artikel
Inne Uutsproake fon’n wieuwelke Artikel 'dju' wude dät d maast nit uutboald, also ju Uutsproake waas maast 'ju' (so as do Seelter dät kwede). Bie bestimde Woude heerde dän fäästen Artikel 'deer': 'deer dûvel' (die Düwel), 'nâ deer dúnen' (ätter do Dunen), 'îk wul nâ deer tûn gung' (iek wol ätter’n Touden gunge). Wäkkenmoal rakt dät goarnaan Artikel: 'nâ bâd' (ätter Bääd), 'up tâfel' (ap’n Disk), 'up stôl' (appe Stoul), 'up schip' (ap't Skip).
Woudgeslächt
Dät Wangeroogisk häd tjo Geslächte: Monlik, wieuwelk un neutroal. Ätter Ehrentraut is dät Geslächt fon do wangerooger Woude nit altied kloor. Deertruch kon n Substantiv moorere Geslächte häbe. In Ehrentraut sien Woudelieste is bie älk Woud apskreeuwen wälk Geslächt, of Geslächte, dät Substantiv häbe kon.
Wan et uum ne bestimde Menge of Soarte gungt is dät Woudgeslächt altied neutroal: dait büter (ju Butere), dait melk (ju Moalk), dait hüver (die Hoawer). Die Plural dait göder (do Göidere) is uk neutroal. Tiedwoude, do substantiviert wäide sunt uk altied neutroal: Dait süpen (dät Supen), dait spilin (dät Spieljen).
Pluralbildenge
Bie Pluralbildenge sunt moor Eendengen mugelk.
Et rakt Substantive, do gliek blieuwe. Tou Biespil 'dan wain' (die Woain) un die Plural 'da wain' (do Woaine).
Dät Wangeroogiske häd juust as dät Seelterfräisk uk n poor unrägelmäitige Pluralbildengen.
Diminutiv
Dät Diminutiv wädt mäd do Suffikse -k, -ken, -iik un -uuk bildet.
Dät Suffiks -k kumt ätter do Woude do ap -el of -er eende un woarskienelk uk ätter Woude do uut dät Läichdüütsk kume. Do Rägele foar do Suffikse -iik un -uuk sunt nit kloor. Dät besunnere fon do wangerooger Diminutive is dät dät Geslächt nit uurs wädt, juust as bie do noudfräiske Ailounddialekte. Ap Wäästfräisk, Düütsk, Niederloundsk un Läichdüütsk wäide do Substantive ätter n Diminutiv neutroal, man ap Wangeroogisk behoold dät Diminutiv dät uursproangelke Geslächt fon’t Substantiv bie.
Personal & Possesiv
thumb|300px|Luftbielde fon [[Wangerooge]]
Demonstrativpronomen
Do Demonstrativpronomen do dät maaste bruukt wäide sunt: 'dit' (dit), 'din' (dit), 'dät' (dät), 'dize' (disse) un 'dis' (disse). Konstruktionen mäd sülvig sunt: 'dan sülvig' (diesälge), 'dju sülvig' (jusälge) un 'dait sülvig' (dätsälge). Instede fon disse Demonstrativpronomen konnen uk d Artikkele 'dan', 'dju', 'dait' un dät Plural 'da' bruukt wäide as Demonstrativpronomen. Dät Woud 'sucks' (suk) of 'sucks än' (so n, sukke) feruret nit.
Relativpronomen
Do Relativpronomen sunt 'dèr/deer' un 'dé'.
Interrogativpronomen
Do Interrogativpronomen sunt 'wô' (wäl), 'hu' (wo), 'woneer' (wanner), 'wolk' of 'wólker' (wälke), 'wut' (wät), 'wutfar' (wät foar) un 'weeruum' (wieruum).
Adjektiv
Dät Adjektiv annert sik nit altied: dan göd mon (die goude Mon), dä göd liüd (do goude Ljude), djü göd faun (dät goude Wucht), dait göd bén (dät goude Baiden), da göd fauner (do goude Wuchtere). N Uutnoame is: än göden mon (n gouden Mon). Wan do Adjektive oaber n Eendenge kriege, dan lait dät ätter Heinrich Georg Ehrentraut an’n läich- of hoochdüütsken Ienfloud: hi ärbeert dan gänse di (hie oarbaidet dän gansen Dai), da gänse diggen up schip (do ganse Dege ap't Skip), ik häb de grätste deil des dis dör slipin (iek häbe dät grootste Deel fon’n Dai släpt).
Komparation
Bie de Komparation wädt die Komparativ bildet mäd -er un die Superlativ mäd -st.
Et rakt oaber uk komplet unrägelmäitige Adjektive: