cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Museumstäärp Kloppenbuurich
Apgoawe
Foar Ärhooldengsmäitnoamen an Bauwierke kricht dät Museumsdorf siet 2009 fon ju Carola-Wüstefeld-Stiftenge 50.000 Euro jierelk.
Anboode
miniatur|Fäkwierksäärke uut Klein-Escherde miniatur|Foanplouch ieuwenske dän Museumstäärp-Parkploats miniatur|Wehlburg ([[Artlound (Londskup)|Artlounder Buurenhoaf)]] miniatur|Glap uut ju Skrainerwierksteede Dät Läichsaksiske Fräiluchtmuseum wiest ap n Areoal fon uumtränt 20 ha ju Geskichte fon dän londelke Ruum fon Läichsaksen fon dät 16. Jierhunnert bit tou däälich. In uur 50 historiske Bauwierke mäd do touheerige Buurentuune un ap uur Nutsflächen fon de Buuräi wäd die Wondel in dät Ferhooldnis Moanske-Uumwaareld thematisierd.
Ieuwenske Bauwierke, do ju Buuräi un dät Hondwierk tjoonden, un Woonhuuse fon do Loundoarbaidere befiende sik ap ju Gruunde fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich uk ne Fäkwierksäärke uut Klein-Escherde (1698 apbaud) un ne Buurskupsskoule uut Renslage (apbaud 1751).
Buute ju eegentelke Museumstäärpsgruunde is noudelk fon ju Höltinghauser Sträite n grooten Foanplouch apstoald.
Domestisierenge
miniatur|Domestisierenge Domestisierenge of Domestikation is n Proses wierbie de Moanske do Dierte tom moaked. Dät Proses wäd uk däin mäd Plonten do uut dän wilden Natuur kuume. Truch bie ju Apluukenge fon do Dierte uurs tou tuchtjen kon me Oainskuppe ferannerje, wiertruch do Dierte beeter bie de Moanske lieuwje konnen.
Museumstäärp Kloppenbuurich
Anboode
In dät Jier 2011 skäl mäd dän Bau fon ne näie Iengongshalle mäd integrierd kultuurhistorisk Sentrum ounfangd wäide. Ju Finanzierenge skällen sik dät Lound Läichsaksen, die Loundkring un ju Stääd Kloppenbuurich deele. In dätsälge Jier skäl dät Woonhuus fon ne Woainmoakeräi uut dät Jier 1564 kloormoaked weese. Dit Bauwierk skäl dan dät ooldste ap ju Gruunde fon dät Museumstäärp weese.
Buuräi un Hondwierk – Woon- un Wirtskaftshuuse
Fon aal do Bauwierke, do ju Buuräi tjoonden, sunt besunners die Quatmannshoaf (uut Elsten, apbaud 1805) un ju Wehlbuurich (uut Wehdel, apbaud 1750) töu ärwäänen.
Unner do Bauwierke fiende sik ieuwenske Buuren-, Hiere- un Loundoarbaiderhuuse moonige Biespiele fon dät loundelke Hondwierk: Traaleräi, Tinjooteräi, Houf- un Woainsmitte, Koopersmitte, Leederskoumoakeräi, Hoskemoakeräi, Skraineräi, Timmermonswierksteede, Bjouhuus, Kuuperäi, Blaufaaweräi, Soadeleräi, Potteboakeräi, Gould- un Säälwersmitte as uk techniske Kultuurtoankmoale as Määlnen un Kraftmaskienen.
In dät Museumstäärp Kloppenbuurich wäd fersoacht, ne muugelkst fulboodige Riege fon do ferskeedene Oarde fon dät oolde Hondwierk un ju Technik deerfon in dän loundelke Ruum in dän Oarbaidsouloop deertoustaalen.
Määlnen
Siet 2008 is dät Museumstäärp ne Station an ju Läichsaksiske Määlnensträite. Do Raisende ap disse Feriensträite kon dät bjoode:
Seelterlound
Uut Seelterlound stounde dät Auks Huus uut Skäddel un dät Eepen Huus uut ju Tied uum 1800 fon Deddens uut Hollenerfoan in dät Musseumstärp.
Sammelengen un Uutstaalengen
miniatur|upright|Uutstaalengshalle „Münchhausen-Skäin“ In do Sammelengen fon dät Museum befint sik uk die berüümde Meteorit Ooldenbuurich (Fragment 'Bissel', 4,84 kg) die der 1930 in do Täärpe Bissel (Meente Großenkneten) un Beverbruch (Meente Garrel) fon n Heemel faalen is. Dät Exemploar is oawers nit eepentelk uutstoald.
Loundpaatie
miniatur|upright|Quatmannshoaf unner ju Tuunpaatie 2006 Siet 2002 rakt dät älke Jier twiske Christi Heemelfoart un dän Sundai foar Pingster ne „Tuunpaatie“ ap ju Gruunde fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich.
Die „Genius loci“
Dät Gruundengsjier 1934 rakt Anlas tou ju Froage, of ju Gruundenge fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich Uutdruk fon ju nationalsozialistiske Bloud un Boudem-Mythologie weese skuul. Uunbeapsichtiged wäd disse Ounnoame truch ju „Zentrale für Unterrichtsmedien im Internet“ holpen, deertruch dät ju Geskichtskoastere dät Museumstäärp as „Museumsdorf Cloppenburg (NS)“ foarstoalt, wierbie oawers „NS“ foar „Niedersachsen“ (Läichsaksen) stoant.
miniatur|Hoangstekoppe an ju Faandersiede fon dän Göäwel fon n Hallenhuus Innerdoat is ju Gruundenge fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich in ju Kontext fon ju Geskichte fon ju Heematbewäägenge tou betrachtjen: Ju äntstuud al uum 1880 as Reflex fon ju Ferstääderenge fon Düütsklound un fon dät Interesse fon fuul Stääde an ne Ärinnernge an hiere Buurenwuttele. Uut ju Bewäägenge hääruut wieren in dät Lound Ooldenbuurich 1910 al dät Ammerlounder Buurenhuus in Bad Twiskoan un 1912 ju Rookkate in Neuenburg as sinnelk belieuwboare Ärinnerengssteeden äntsteen. In Kloppenbuurich sälwen wuud 1922 n Heimatmuseum gruunded.
Uut disse Bewäägenge hääruut äntwikkelde Heinrich Ottenjann dät Konzept fon dät Museumstäärp Kloppenbuurich, dät dan 1934 fuleended wuud. Do Nationalsozialiste befoarwoudeden ju Idee fon ju Foarderenge fon ju Heematpleege un instrumentalisierden un ideologisierden ju in dät Äntstounden begriepene foulkskundelk-agroarhistoriske Anloage, ju oawers sieläärge nit in dän Sin tou ne NS-Kultsteede wuud as sowät dät ieuwenso fon Gaulaiter Carl Röver unnerstutsede Projekt Stedingseere in Bookholzberg.
Däälich reagiert me in dät Museumstäärp Kloppenbuurich eer raitsed ap ju Unnerstaalenge, dät skuul ne Naite reeke twiske Heeimatferbuundenhaid un nationalsozialistiske Ideologie: In dät Museumstäärp rakt et nit bloot räägelmäitich Feranstaltengen, do der uur nationalsozialistisken Uungäist apkloorje skällen, man Betjoonstede fon dät Museumstäärp gunge uk ap Anfroage apkloorerisk tougong: Biespielswiese kommentierje jo ju These, do Hoangstekoppe ap läichsaksiske Buurenhuuse (Fäkbegriep: Hallenhuuse) skällen ursproangelk Uurblieuwsele fon Hoangste-Offere weesen hääbe, deermäd, dät dät n fon do Nationalsozialiste ferbratten Mythos weese skäl, ju der kritisken wietenskuppelken Wröich nit standhoolde kon.
Weblinks
thumb|780px|center|Museumstäärp Kloppenbuurich
Heliand
Heliand betjut “Hailand”. So wäd dät Gedicht naamd, dät in uus Gestrich skrieuwen weese skäl twiske 814 un 840, also unner Korl dän Groote sien Ätterfoulgere. Dät is wäil gans oold, man daach sunt two ganse Hondskrifte deerfon bewoard blieuwen. Dät sunt C, die Cottonianus, in dät britiske Museum in London, un M, die Monacensis, fröier in Bamberg. Dan sunt uk noch n poor litjere Stukke bewoard blieuwen, sodät dät Gedicht wül oarich bekoand weesen hääbe mai. Do Hondskrifte sunt uk aal goarnit gans gliek.
Gebruuk un Sproake
Me toankt, dät dät Gedicht bruukt wuuden is uum uus Foaroolden mäd ju kristelke Leere bekoand tou moakjen. Fielicht deeruum is dät uk in jusälge Stiel skrieuwen as do heedenske Häldenläidere.
Apfaalend is, dät et nit riemet as wie gewoond sunt. Jo soachten dät moor in mächtige Beskrieuwengen, oafters twäie of träie dätsälge bäätenonner in uur Woude. Fluch bie dät Foardreegen is wisse uk weesen, dät do betoonde Silwen fon aan Sats oafters mäd jusälge Bouksteeuwe ounfange: giboran an Bethleem barno, cuninge craftigost usw. Dät naamt man Stoabriem.
Ju Sproake lät n bitjen ap Seeltersk: quad he = kwad hie, liohta = ljoachte, barn = Bäiden, aftar = ätter usw. Man an uur Dingere kon me sjo, dät nit ju seelter Sproake, man eer dät Platdüütske disse sonaamde ooldsaksiske Sproake äntstamt, wan ju seelter Sproake uk fuul fon do oolde Woude bewoard häd.
Biespil
Hierbie reeke wie n Stuk uur ju Gebuurt Christi ätter dän Monacensis. Deertwiske in skeeuwe Bouksteeuwen ju Uursättenge in Seeltersk. Ju is so moaked, dät me fluks do Woude wierkoant, eer as ju gjuchte Betjuudenge. đ wäd uutspreeken as ängelsk th, uu as ängelsk w; â, ê, î, ô un û sunt loange Vokoale, fielicht as seeltersk aa, ee, ie, oo/oou, uu.
356                   Thô giuuêt im ôc mid is hîuuisca Ioseph the gôdo, sô it god mahtig uuldand uuelda: sôhta im thiu uuânamon hêm, thea burg an Bethlehem, thar iro beiđero uuas thes heliđes handmahal endi ôc thera hêlagun thiornun, Mariun thera gôdun. Thar uuas thes mâreon stôl an êrdagun ađalcununges, Davides thes gôdon, than langa the he thana druhtskepi thar, erl undar Ebreon êgan môsta, haldan hôhgisetu. Siu uuârun is hîuuiscas, caman fon is cnôsla, cunneas gôdes bêđiu bi giburdiun. Thar gifragn ic, that sie thiu berh tun giscapu, Mariun gimanodun endi maht godes, thar iru an them sîđa sunu ôdan uuarđ, giboran an Bethleem barno strangost, allaro cuningo craftigost; cuman uuard the mârio mahtig an manno lioht, sô is êr managan dag biliđi uuârun endi bôgno filu giuuorden an thesero uueroldi. Thô uuas it all giuuârod sô sô it êr spâha man gisprocan habdun
Betoonenge
Ju Betoonenge of Akzent is in ju Sproakkunde ne besunnere Oainskup fon ne bestimde Silwe in n Woud.
Oisterwijk
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Oisterwijk is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Oisterwijk is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 65,11 km² un deer woonje 25.861 Moanskene (2012).
Betoonenge
In wäkke Sproaken, wierunner sowied bekoand aal europäiske Sproaken, kricht ne bestimde Silwe binne n moorsilwich Woud ne Betoonenge. Ju Wiese wierap ju Betoonenge phonetisk realisierd wäd, unnerskat sik fon Sproake tou Sproake: in wäkke Sproaken is ju betoonde Silwe wät luuder, un in wier uur foarallen wät laanger as do uunbetoonde Silwen. Dät is uk muugelk, dät Sälwenluude in uunbetoonde Silwen moor redusierd wäide (swäkker uutspreeken wäide) as Sälwenluude in fergliekboare betoonde Silwen. Dät sjucht so uut, dät in do maaste Sproaken disse fjauer Dimensione fon Betoonenge mädnonner fermoangd sunt.
Fon wäkke Toonsproaken wäd wäil kweeden, dät do goarneen Betoonenge kanne, of in älke Fal dät et stuur is, phonetiske Spuuren fon Betoonenge tou fienden.
Uurknal
Uurknal af big bang is ne populäre Benaamenge fon ju kosmologiske Theorie ju der ap Gruunde fon ju algemeene Relativitätstheorie annimt dät 13,8 Milliarden Jiere häär dät Al äntstuud uut n enorm heeten Punkt (uum 1028 K), mäd n uuneendelk groote Tichtegaid, afwäil ne Singularität. Tou glieke Tied mäd dän Uurknal skulen Ruumte un Tied äntsteen weese. Dät is mathematisk tou formulierjen wo tjo-dimensionoale Ruumte äntstoant uut n Punkt, man nit visuel foarstaalboar. Ju Bielde fon ne analoge 2-dimensionoale Ruumte hälpt oawers: ju Uurfläche fon n Baal die der answält fon aan Punkt häär. Ju Uurfläche is kruumbeeged, ju häd neen Raante un ju is eendelk, Oainskuppe do ne 3-dimensionoale Ruumte uk hääbe kon. An ju Bielde fon n Ballon die der apbloased wäd is dän Uutdruk äntloand.
Ju Theorie is unner moor gruunded ap ju Woarniemenge fon dät anduurjend answällende Al, as besunners tou sjoon an ju Roodferskuuwenge fon do Spektroallienjen in dät Lucht fon fiere Stiernsysteme, die Dopplereffekt. Ju algemeene Relativitätstheorie is in dissen Punkt oawers noch nit fulboodich, deeruum dät ju Idee fon ne uuneendelk groote Tichtegaid striedich is mäd do gruundlääsende Gesätse fon ju Physik.
Gruundlääser fon ju Uurknaltheorie is die Löwenske Professor Georges Lemaître. Die Utdruk 'big bang' wuud toun eersten Moal benutsed fon Fred Hoyle in 1950 as ne sarkastiske Beteekenge uum sien Ounaigenge fon ju Theorie toun Uutdruk tou brangen. Hoyle waas sälwen Fertreeder fon ju konkurrierjende man nu ferlätte Steady-statetheorie.
Interlingue
Die Ätterdeel fon Interlingue is, as bie aal düsse bewisd eenfache ärfuunene Toale, dät me deer neen goude Riemsele (un aal sowät) fon moakje kon, uumdät dät aal eenfach tou steril is.
Portoal:Kultuur
Kultuur uumfoatet aal dät, wät bloot Moanskene moakje, un Dierte heel un aal nit of bloot in minnelke Wiese. Hier een Portoal mäd Ferbiendengen:
Nukleotid
Apbau
Älket Nukleotid bestoant uut:
Onderbanken
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Onderbanken is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Schinveld is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 21,24 km² un deer woonje 8.077 Moanskene (2012).
Nukleotid
Apbau
Ju Ferbiendenge fon Nukleo-Base un Sukker alleenich, sunner Phosphat, hat Nukleosid. Bloot wan deer Phosphate mäd ferbuunen sunt, is dät n Nukleotid.
Biespil
Adenosintriphosphat is n Nukleotid inne Ribonukleinsüüre: left|400px Hier sjucht me links do tjo Phosphate, inne Midde dän kringföärmigen Sukker un gjuchts dän Räst fon't Adenin. Sunner do Phosphate hat dät Adenosin, dät is dan n Nukleosid, mäd trjo sukke Phosphate is dät n fulständich Nukleotid, nämmelk dät Adenosintriphosphat.
Ooldenbuurger Munsterlound
Tou dät Ooldenbuurger Munsterlound heere offiziel do Loundkringe Kloppenbuurich un Fächt.
Foar 1803 waas dät Ooldenbuurger Munsterlound n Paat fon dät Bisdum Munster. Dan koom dät in dän Rieksdeputationshaudslus an Ooldenbuurich, as Uutgliek foar dät Apreeken fon dän Wesertol.
Cadmium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Hoagebööken Evangelium
Disse Löägengeskichte wuud bie Fästmäile ätter ju Evangeliummelodie loangsoam soangen.
Hoagebööken Evangelium secundum Wurmploug
Ätter Strackerjan 2:297f.
Hauk
Die Hauk (Accipiter gentilis af Astur palumbarius mäd ju Uutsproake Ástur palumbárius, dt. Habicht) is n Fuugel die der uur Dierte fangen un apfreeten däd.
Lieuwendsruume
thumb|right| Fideo: 'N Hauk foangt 'n [[Kateeker]]
Kost
Die Hauk frät Fuugele un litje Suugedierte.
Bie moanselke Siedelengen
Fröier ron ju Klukhanne mäd hiere Suukene uk so fräi buute hääruume. Dät wiste die Houk uk goud. Die hoalde sik dan smoals sun äärm Suuken. Deeruur hääbe wie uus dan altied so benoard un wieren dän groote Fugel läip dul. Man sun Houk häd uk Smoacht. So goadelk koom him nit so oafter sun Schmaus toumäite.
Georg Sello
Georg Sello (1850 - 1926) waas n düütsken Historiker.
Hie skreeuw Saterlands ältere Geschichte und Verfassung, wieroun dät seelter Siegel un ju oolde Koarte fan 1588 apnuumen sunt.
Oosterhout
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Oosterhout is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Oosterhout is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 73,09 km² un deer woonje 54.180 Moanskene (2012).
Mülheim an der Ruhr
Mülheim is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 169.917 Ienwoonere (2010). Muelheim is siet 1908 ne düütske Groβstadt.
Oostzaan
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Oostzaan is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Oostzaan is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 16,13 km² un deer woonje 9.168 Moanskene (2012).
Ludwigshafen am Rhein
Ludwigshafen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Rhienlound-Pfalz. Ju Stääd häd 163.343 Ienwoonere (2010). Ludwigshafen is siet 1921 ne düütske Groβstadt.
Beegenge
Ju Beegenge (uk: Flexion, fon lat. flectere) beteekent in ju Grammatik ju Annerenge fon ju Gestalt fon n Woud (fon n Lexem) tou n Uutdruk fon sien grammatiske Funktion in n Sats. Dit geböärt mäd Hälpe fon Morpheme (Beegengselemente/Flexive). Sproaken mäd Beegenge hääbe, so kwäd me, n beegeden Sproakebau (flektierjenden Sproakebau).
Ne Beegenge häd altied ne semantiske Funktion un foulgelk uk ne pragmatiske, so bie dän Kasus, Numerus, Genus un Tempus.
Glaanbäist
thumb|right|300px|Glankuu thumb|right|300px|Glanbulle (Swott-Wiet-Bielde) Dät Glaanbäist (hoochdüütsk:Glanrind / Glanvieh, Paltsersken Dialekt: Gl åå vieh) is n regionaale Rasse fon't Bäist, ju in't ee'emaalige Hertsochduum Palts-Twobrääge tuchted wuuden is.
Geskichte
Uursproangelk skäl dät in dät Hertsochduum Palts-Twobrääge roode Bäiste raat hääbe. Roode Bäiste-Rassen raate dät in Suuddüütsklound aleer oafte, toun Deel rakt dät do uk bit däälich noch. Man do Palts-Twobräägiske Bäiste wieren nit goud tuchted, dät skäl ree'äl Bullen raat hääbe, do juust so littik wieren as een suugend Koolich. Dät kon ünnerskeedelke Uurseeken hääbe: Intucht, läipe Selektion af läipe Ärneerenge. Fon ju Politik uut fersoachte me fon't aachttienste Jierhundert oun, dät troch Ienfierenge fon fraamde Bäiste, deerünner dät Simmendoaler Fläkfäi, on dät Limpurger Bäist, tou behieuwjen. Faarallen Hertsoch Christian IV. fon Palts-Twobrääge, die grooten Ienfloud uk ap ju Geskichte fon Hoangste-Rassen hiede, geen juun dät Probleem oun.
Die Hertsoch heelt fräiske Bäiste on Simmendoaler Fläkfäi. Dät raate hie kostenloos af tou n gunstigen Pries an do Buuren ou. Faarallen dät Simmendoaler Fläkfäi hiede grooten Ienfloud ap do heemske roode Bäiste, wieruut dät Glaanbäist äntstuude. Touhoope mäd dät Glaanbäist äntstuude uum dän Tuunersbierich uk dät Tuunersbieriger Bäist. Do Tuunersbieriger Bäiste hieden oaber ieuwenske dät Simmendoaler Fläkfäi uk Bruunfäi ünner hiere Faaroolden, wieruut een swot Pigment resultierde, dät mongs uk noch fuul leeter aptried. Dät Tuunersbieriger Bäist skäl loodiger weesen hääbe on bruukboarder as Aarbaidsbäist, wilst dät lichtere Glanbäist in düsse Tied faarallen Molk reeke skuul. In dän Loop fon't aachttienste Jierhundert kreegen do bee Rassen gjucht goude Aainskuppe ountuchtet.
In do 1790er Jiere wude ju Palts frantsöösk besät on 1803 keem ju offiziell tou Frankriek. Do Frantsoosen bemäärkeden bolde dän Wäid fon dät Glaan- on dät Tuunersbieriger Bäist on suurgeden deerfaar, dät Glaanbäiste on Tuunersbieriger Bäiste ätter Frankriek wäi broacht wuden, uum ju Tucht fon eenige frantsööske Rassen tou ferbeeterjen. Tou ju glieke Tied wüül me fonsäärm uk dät Glaanbäist on dät Tuunersbieriger Bäist ferbeeterje. Deertou skuul dät in dät Département an n Tuunersbierich in älke Meente aan swaitser Bulle reeke on naan Bulle doarste kooped wäide, die nit in't faaren fon een Köärkommision (Besierksraat fon n Kanton touhoope mäd aan Slaachter on aan Buur) köärd wuden waas. Ju Kommision kuude dän Bulle uk leeter noch iensen köärje, on wan hie nit goud waas, slaachtje läite.
Ätter dän Wiener Kongräss wude ju Palts wier bayerisk, do frantsööske Köärkommisione raate dät also nit moor, man die Ferkoop fon Glaan- on Tuunersbieriger Bäiste ätter Frankriek wäi geen fääre. Ju Regierenge, ju dän Ferljus fon goude Tucht-Dierte ferhinderje wüül, ferlaangede een Stjuur faar dän Export fon Bäiste. Man die Fersäik holp heel on aal niks: Deeruum dät ju Stjuur faar aal do Bäiste gliek waas, koopeden do Hondelsmonljuude nu aaltied bloot do bääste Dierte, do se dan in Frankriek besünners juur wier ferkoopje kuudene, uum dän Ferljus troch dän Tol wier uuttouglieken. Nu bleeuwen in ju Palts faarallen noch minnerwäidige Dierte uurich. Köärd wuden se uk nit moor gjucht, deeruum wuden do Glaan- on Tuunersbieriger Bäiste wier läpper. Ju bayeriske Ferwaltenge sätte also wier näie Köärkommisionen ien, mongs mäd aan Fäidokter deerbie. Toumindest faar dän Besirk Kusel is een Ferbeeterenge fon ju Rasse uurlääwerd. In düssen Besirk raate dät faarallen roode, man an ju Lauter uk jeele Dierte.
Fon 1841 oun wuden do Ünnerfiendengen mäd do Köär-Kommissionen ätterfräiged, wierbie hääruut koom, dät do nit uunpaatäiisk nouch wierene. Deeruum raate ju Regierenge in't Jier 1846 näie Witte, wier toun Biespil oane stuude, dät doo Köärkommisionen älket Jier in n Januaar näi köärd wäide.
Nit fuul leeter wude dät Simmendoaler Bäist een gjuchte Betrouenge fon do heemske Glaan- on Tuunersbieriger Bäiste. In dän Besirk Kusel on an n Tuunersbierich wuden faar ju Förderenge fon do heemske Bäiste Tuchtstatione apgjucht, man do wuden nit gjucht beaachted, sodät jo 1862 wier aplöösd wuden.
Oss
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Oss is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Oss is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 159,94 km² un deer woonje 84.061 Moanskene (2012).
Glaanbäist
Geskichte
Noch aaltied wuden goude Dierte ätter Frankriek wäi ferkooped. Me tuchtede, faarallen bie do Tuunersbierigere, Shorthorn-Bäiste ien, uum dän Wäid fon ju Rasse tou ärhoolden. Dät holp oaber nit fuul, do mäd Shorthorn-Bäiste fermiskede Glaan- on Tuunersbieriger Bäiste broachten minner Molk on wieren fon hieren Körperbau uk nit moor so goud. So heerde me dät wier ap on begon maasttieds wier, Simmendoaler Fläkfäi ientoukjuusjen. Dät Gewicht fon ju Rasse wude litjer - wäil deeruum, dät do Dierte, do troch düsse Ienkjuusenge nu moor Fodder bruukten, wät do Buuren nit wisden.
1873 gruundeden sik twäin groote Tuchtbesirke, aan faar't Glaan- on aan faar dät Tuunersbieriger Bäist. Do wüülen do bee Rassen rien on mäd Wäid ärhoolde on maakeden Mäitnoomen ou, ätter do dan bee Rassen tuchted wuden. Deeruum dät faar bee Rassen do sälge Mäitnoomen oumaaked wuden, wuden sik do bee Rassen troch äänelke Selektion aaltied äänelker, bit 1898 do bee Rassen ünner dän Noome "Glaan-Tuunersbieriger Fäi" touhoopelaid wuuden.
Duusendtakke
miniatur Ju Duusendtakke (Achillea millefolium) hat so ätter dät gjucht ferdeelde Bläád, wiertruch dät lät, as wan dät uut gjucht fuul litje Bleedere bestoant. Ju Plonte kumt algemeen foar in Europa un Noud-Amerikoa un häd n apaaten Röäk. Die latienske Noome is oulat fon Achilles, die ju Duusendtakke mäd sien Heer meenoom tou Behonnelenge fon Kriechswuunden.
Glaanbäist
Geskichte
Tou Begin fon dät twintichste Jierhunnert waas dät Glaan-Tuunersbieriger Fäi jeel, ju Snuute on do Sliemhäide wieren ljaacht bit bruunelk on do ljaachte Houdene hieden dunkere Spitsen. Al 1906 wude begonnen, Frankenfäi ientoukjuusjen, owwol dät eegentelk nit so toacht waas. Troch do Uutwierkengen fon n eersten Waareldkriech, wier maaste Tuchtere ünner't Ruur koomen on do touhuusblieuwene moor Aarbaid hiedene as Bäistetucht, also nit moor köärd wude, wude die Wäid fon do Bäiste wier minner. In do trüütiger Jiere fon't twintichste Jierhunnert wude ieuwenske dän "Verband Rheinischer Glanviehgenossenschaften", leeter uumbenaamd in "Verband Rheinischer Glanviehzüchter uk aan grooten Täkferband, die "Reichsverband für die Zucht des Gelben Höhenrindes" gruunded, wier ieuwenske dät Glaan-Tuunersbieriger Bäist uk dät Frankenbäist, dät Lahnbäist on dät Limpurger Bäist oane wierene. In düsse Tiede wuden do Rassen uk ap on tou fermisked, kuuden hieren aainen Charakter oaber ärhoolde. Fon dän "Verband Rheinischer Glanviehzüchter" wude in do füüftiger Jiere oumaaked, dät dät "Roode Deenske Molkfäi" ienkjuused wäide skäl. Deertroch wude die oolde jeele Typ in Gefoor broacht: Do maaste Glaan-Bäiste fon n näien Typ wieren apgruund fon do Ienkjuusengen nu rood on broachten moor Molk.
Duusendtakke
Ju Plonte wäd 15 bit 50 cm hooch un bildet unnergruundsk Wuttelstokke foar vegetative Ferspreedenge. Ju Duusendtakke bloit fon Juni bit November mäd wiete bit rosa litje Bloumen.
Glaanbäist
Geskichte
In do säkstiger Jiere heerde ju Tuchtaarbaid troch dän Fereen ap.
Leenwoud
N Leenwoud is dät Resultoat fon ne sproakelke Äntleenenge, bie ju n Woud uut ne Sproake (Reekersproake, Wälsproake) in ne uur Sproake (Niemersproake, Sielsproake) uurnuumen wäd.
Duusendtakke
Ju Duusendtakke is ne Heelplonte.
Glaanbäist
Geskichte
Do Glaanbäiste hääbe däälich stäärke Ienfloude fon uur Rassen. So rakt dät moor Dierte mäd ünner füüftich as mäd uur füüftich Prozent Glaanbloudandeel. Troch selektive Tucht wäd oaber ju oolde Genetik fon't Glaanbäist fääre ärheelden.
Abe Lenstra
Hie spielde in ferskeede Foutbalfereene fon do Niederlounde, do maaste Tied oawers foar dän Fereen SK It Hearrenfean. Hie häd uk in ju Niederloundske Alwetaal spieljed. Fon 1946 bit 1947 waas hie Trainer fon SK It Hearrenfean.
Glaanbäist
Geskichte
Dät rakt däälich eenige hunnert Glaanbäiste.
Abe Lenstra
Dät Abe-Leenstra-Stadion in It Hearrenfean is ätter him noomd. Deer stound uk n Monumänt fon him. In Arnhem, Amsterdam, Den Haag, Heerenveen, Oldenzaal, Rosmalen un Weesp sünt Sträite ätter him noomd.
Oud-Beijerland
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Oud-Beijerland waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Oud-Beijerland waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 19,61 km² un deer woonje 23.583 Moanskene (2012).
Dröiselke
Ju Dröiselke (Turdus, dt. Echte Drosseln) is n Sleek fon do Sjungfuugele wierfon do heemske Oarde ap Seeltersk aal ferskeedene Noomen hääbe.
Dröiselkefange
thumb|left|200px Wan me n Dröiselkestrik moakje wol, dan nimt me n wülgene Jädde un moaket deerfon n Bail. Dan stat me ap bee Siede n Gat mäd n Soaks truch dän Bail un lukt dät Lid deertruch un stoalt et ap. Dan mout me unner do Liede mäd n Soaks wier n Gat steete truch dän Bail un lukt dan Dröiselkebäie mäd n Steel deertruch. Wan nu die Fuugel kumt un bikket do Bäie, dan stat er dän Kop truch do Liede un bie 't Wächfljoogen lukt dät Lid tou, un die Fuugel is fangd.
thumb|right|200px| Swotte Kraansfuugel (Turdus merula) thumb|right|200px| Sjung-Dröiselke (Turdus philomelos) thumb|right|200px| Dubbelde Kraansfuugel (Turdus viscivorus) thumb|right|200px| Bunte Dröiselke (Turdus iliacus) thumb|right|200px| Wintergriese (Turdus torquatus)
Dröiselke-Oarde
Dröiselken rakt dät in Afrikoa, Amerikoa, Asien un Europa. Fon doo Europäiske Oarde rakt dät fieuw in Seelterlound. Hier is ne fullständiche Lieste fon aal doo Dröiselke-Oarde, doo et ap juu Waareld rakt:
Tadarida brasiliensis
Lieuwend fon suk een Tadarida brasiliensis
Ätter juu Foartplontenge-Tied, dät is in Noudamerikoa Februoar un Meerte, wäd in dän Juni af dän Juli dät litje Bäiden bädden. It wächt 3-4 Gramm. Juu Muur mout dät Bäiden 5 Wieke söögje. Mongs stält n uur Bäiden juu Molk fon uurs een Muur, man maasttieds ärkant juu Muur hier Bäiden, filiecht an dän Röäk un juu Stämme. In n Oaler fon 38 Deege kon juu litje Fläddermuus al gjucht fljooge un is mäd 60 Deege uutwoa AWESOME RANDOMNESS ksen. Mäd 18 bit 22 Mounde kon juu Fläddermuus al sälwen Bäidene kriege. Suk een Tadarida brasiliensis wäd, wan't aal goud gungt, touminst 8 Jiere oold.
Unneroarde
Disse Oard häd n poor Unneroarde:
Lithium
mini|Lithium battery Lithium is n chemisk Element mäd Symbol Li un Atomnummer 3. Dät is n säälwerwiet Alkalimetal. 200px|thumb|left|Lithium
Äntdäkkenge
Lithium wuud 1817 äntdäkt fon Johan Arfwedson. Die Noome is oulat fon dät griechiske λιθος (lithos), wät 'Steen' betjut. Arfwedson äntdäkte dät Element bie ju Unnersäikenge fon Mineroalien do der stamden fon dät swediske Ailound Utö. Christian Gmelin observierde in 1818, dät Lithiumsoalte in ne Flamme ne grälle roode Faawe roaten. Naan fon do bee Heeren kuud oawers dät Lithium isolierje. Ju eerste Isolation fon Lithium geböärde bie ju Elektrolyse fon Lithiumoxide truch Humphry Davy. In 1923 wuud Lithium dät eerste Moal in grooten produzierd truch dät düütske Bedrieuw Metallgesellschaft AG, wier me Lithium won middels Elektrolyse fon ne Miskenge fon Lithiumchloride un Kaliumchloride.
Semantik af Betjuudengsleere
Semantik af Betjuudengsleere belukt sik ap ju Betjuudenge fon do Woude.
Dät Interessante is, dät ferwante Woude in ferscheedene Sproaken nit altied gans jusälge Betjuudenge hääbe. N bekoand Biespiel is Früündskup "Freundschaft", wät sik ap Seeltersk uk ap ju "Familie" belukt.
Moor komplitsierd is dät, wan n Betjuudengsfäild in ferscheedene Sproaken ap ne uunglieke Wiese ferdeeld sunt. Biespil:
N Biespil wier do Betjuudengen gans wied uutnonner ron sunt, is bäite "heizen". Dät hat eegentelk "(dät Fjuur) beeter moakje" un äntstamt ooldfräisk beta "(ne Säände) beeter moakje", büßen also.
Uk kon ne Bestimde Betjuudenge fon n uur Woud uurnuumen wäide. Hier sunt eenige Falle wier dät ap Seeltersk geböärd is.
Seeltersk reeke hat uk noch wäil 'reichen': "Die Winner kreech dän Pries uurroat", man in ju Sunnerbetjuudenge 'reichen bis' hat et räkke: "Ju Böie räkt fon hier bit Ait".
Lech Wałęsa
thumb|160px|Lech Wałęsa, 2007
Lech Wałęsa [ˈlɛx vaˈwɛ̃sa] (* 29 September 1943 in dät Täärp Popowo bie Lipno /Kujawien-Pommern, Polen) is n polnisken Politiker, Gewierkskupsmon un Nobelprieswinner foar dän Free.
Wałęsa häd ne Fäkuutbildenge as Elektriker besoacht un häd 1980 ne wichtige Rulle spield bie do Straike in Danzig (Pools: Gdansk). Hie waas aan fon do Meegruundere un twiske 1980 un 1990 uk die Foarsitsende fon ju uunouhongige polniske Gewierkskup Solidarnosc ("Solidarität"). Ätter ju Bekoandmoakenge fon dän Beleegerengstoustand in 1981 is Wałęsa as aan fon ju kommunistiske Paatäi hiere skäärpste Juunspielere unner Huusarrest broacht, man 1982 wier fräilät.
As aan fon do fierende Ljuude unner ju Periode fon politiske Uumwalterenge häd Wałęsa ätter sien Woal tou dät Amt fon Stoatspräsident ju politiske un wirtskaftelke Uumbildenge fon n sozialistisk Systeem tou n demokroatisk fräi-Määrked-Systeem (ju sonaamde Trääde Polniske Republik) organisierd. In dät Jier 1998 is Wałęsa as Foarsitsende fon ju Christen-Demokroatiske Paatäi wääld wuuden, ätter dät him al 1983 dän Nobelpries foar dän Free touärkoand waas.
Tadarida
Tadarida is n Sleek fon doo Fläddermuuse. Dät rakt 2 rezente Unnersleeke un 8 rezente Oarde in dissen Sleek.
Lieste fon Politikere
Düsse Lieste fon Politikere änthaalt wichtige Politikere fon ju ganse Waareld.
Ouderkerk
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Ouderkerk waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Ouderkerk aan den IJssel waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 28,53 km² un deer woonje 8.141 Moanskene (2012).
Opmeer
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Opmeer is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Opmeer is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 41,98 km² un deer woonje 11.386 Moanskene (2012).
Ouder-Amstel
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Ouder-Amstel is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Ouderkerk aan de Amstel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 25,81 km² un deer woonje 13.100 Moanskene (2012).
Papendrecht
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Papendrecht is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Papendrecht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 10,77 km² un deer woonje 31.815 Moanskene (2012).
Weener
thumb|260px|Loage in dät Reiderlound thumb|260px|Räidhuus fon Weener Weener is ne Meente un litje Stääd in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 15.676 Moanskene (2008) un ju häd ne Fläche fon 81,24 km². Weener is Sit fon ju Meente. Ju Stääd lait wäästelk fon ju Oamse
Weener is ieuwenske ju Meenten Bunde un Jemgum un dät Täärp Bingum ju eensige Stääd in dän aastfräisken Deel fon ju historiske  Loundskup Reiderlound. In Weener stound dät Organeum.
Woudbildenge
Ju Woudbildenge unnersäkt un beskrift Ferfoaren un Gesätsmäitegaide bie ju Bildenge fon näie komplexe Woude (Lexeme) ap Gruund fon al foarhoundene sproakelke Middele as al bestoundende Woude. Hierfoar wäide sproakelke Element as eenfache un komplexe Woude, Morpheme, Affixe un Fougenelemente iensät. Ju is also ne Muugelkhaid tou ju Woudeskätfergratterenge. Wiedere Oarden fon Woudeskätfergratterenge sunt Äntleenenge, Betjuudengswonnel un Näiskäppenge. Ju Woudbildenge is ieuwenske Betjuudengswonnel un Äntleenenge een fon do Haudferfoaren fon ju Beteekengsfiendenge beluukengswiese dän Beteekengswonnel; do sunt Unnersäikengsdingere fon ju Onomasiologie. Haudferfoaren tou Bildenge fon näie Woude is uk in dät Seelterske ju Näikombination fon foarhoundene Woude of besunnere Woudbildengselemente.
Wästuurledingen
Wästuurledingen(Westoverledingen) is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 19.828 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 111,9 km².
Westoverledingen lait in ju historiske aastfräiske Loundskup Uurledingerlound.
The Wounded Tone
The Wounded Tone is n Rockkoppel uut Sweden, apgjucht in Stockholm in 2009 truch G.J. Alexandrie.
Liede
Ju Gitarre spielt G.J. Alexandrie, ju Trumme spielt E.S. Alexandrie.
Peel en Maas
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Peel en Maas is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Kepel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 161,3 km² un deer woonje 42.598 Moanskene (2012).
Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie
Prinzip
Sekundär-Ione-Massen-Spektrometrie (SIMS) is ne Methode tou dät Analysierjen fon Uurflächen. Deertou wäd ju Probe in Vakuum bestroald mäd Ione (litje leedene Deele). Deertruch wäide dan Ione fon ju Probe-Uurfläche loossloain, wierfon dan ju Masse wain wäd. Dät Weegen fon do sonaamde sekundäre Ione geböärt in n Massen-Spektrometer, so dät ju Atommasse fääststoald wäide kon un me weet, uum wäkker Element sik dät honnelt. Ju Methode is gans geföilich un ju Geföilegaid kon 10-16 bit 10-12 Atome/cm3 bedreege, dät is minner as n millionste Prozent! Deermäd is ju Methode uum ne Million Moal geföiliger as AES.
Resultoate
Do Resultoate kricht me as Massenspektroa, hier t.B. foar Nikkel (buppeste Bielde). Deerbie kon me do Isotope apaat sjo, hier also ap Atommassen 58, 60, 61, 62 un 64. Gewöönelk stoant dät Ferhältnis twiske do Isotope fääst, man in wäkke Falle kon dät uurs weese, t.B. troch nukleäre Prozesse. Dät kon me dan an dät SIMS-Spektrum sjo.
Bie dät uur Spektrum honnelt sik dät uum Phosphor. Dät häd man aan Isotope (Massentaal 31), man apfaalend sunt litje Spitsen ap 62 un 93. Deer honnelt sik dät uum Clustere (Klüüten) fon two bzw. tjo Atome mäd oankelde Leedenge. Dät kon ouhongje fon ju Bestroalengswiese. Nu is dät Läipe, dät ju Spitse ap 62 touhoope faalt mäd n Isotope fon Nikkel. Ap ju Wiese konnen Spitsen fon ferskeedene Elemente sik eenuur stööre un dät is n Ätterdeel fon SIMS.
Ätterdeel
N fuul gratteren Ätterdeel is, dät bloot do Ione (leedene Deele) meeten wäide un dät nit goud fäästtoustaalen is, wo n grooten Andeel do fon do ganse loossloaine Deele uutmoakje. Bruukt me toun Bestroaljen t.B. dät Edelgas Argon, dan wäide neen Ferbiendengen foarmd un äntstounde man gans min sekundäre Ione. Me kon dät ferbeeterje truch n Bitje Suurstof in dät Vakuum oun tou läiten. Fuul geföiliger wäd ju Methode truch ju Probe mäd Ione fon n uur Gas tou bestroaljen. Uk honget fuul deerfon ou, of dät Materioal fon ju Probe sälwen al ne Touhoopestaalenge, t.B. n Oxyd is. Truch aal disse Uurseeken kon ju Geföilegaid fon SIMS uur n Faktor duusend skiele un mout oafte mäd Referenzproben oarbaided wäide uum noch n Bitjen tou wieten, wät me häd.
Sjuch uk
SIMS-Profile fon aal Elemente.
Indium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Tórshavn
Tórshavn is ju Haudstääd fon do Färöer. Deer woonje uungefeer 20.000 Moanskene (2009). In Tórshavn rakt et n litje Universität.
Leverkusen
Leverkusen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 161.6037 Ienwoonere (2011). Leverkusen is siet 1963 ne düütske Großstadt.
Pijnacker-Nootdorp
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Pijnacker-Nootdorp is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Pijnacker is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 38,60 km² un deer woonje 47.835 Moanskene (2012).
Purmerend
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Purmerend is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Purmerend is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 96,63 km² un deer woonje 92.000 Moanskene (2022).
Neuss
Neuss is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 151.610 Ienwoonere (2010). Neuss is siet 1963 ne düütske Groβstadt.
Amerikoanske Burgerkriech
Die Amerikoanske Burgerkriech waas n militärisk Konflikt in do Jiere 1861-1865 twiske do noudelke un suudelke Stoaten fon do Fereende Stoaten.
Thin Shoes
Thin Shoes is n Rockkoppel uut Sweden, gruunded in Stockholm in't Jier 2009. Wät jo spielje, lait so tiske Alternative Rock un Blues.
The Mars Volta
The Mars Volta is n rockkoppel uut Amerikoa.
Ljoachtdiode
Ne Ljoachtdiode (uk Lumineszenz-Diode, kuut LED foar light-emitting diode of uk luchtemittierjende Diode) is n elektronisk Hoolichlaiter-Bauelement. Lapt truch ju Diode Stroom in Truchläitgjuchte, so stroalt ju Lucht, Infraroodstroalenge (as Infrarooddiode) of uk Ultraviolettstroalenge mäd ne Woogenlaangte, ju der ouhonget fon dät Hoolichlaitermaterioal un ju Dotierenge.
Geschichte
Die Ruske Wietenskupper Oleg Losev äntdäkte al hoolfwais do twintiger Jiere, dät Dioden Lucht uutstroalden, wan Stroom deertruch loope lät wuude. Al 1927 publizierde hie in ne ruske Tiedschrift Eenpeldhaide uur ju eerste LED un fräigede Patent an. Losevs Oarbaid wuud oawers nit beoachted un deertruch duurde dät bit 1962 eer ju LED wuudelk truchbriek. In dät Jier äntwikkelde Nick Holonyak ne wierkjende LED.
Faawen
Ju Faawe fon dät ärtjuugde Lucht honget ou fon ju Soarte fon Materialien wier ju LED uut apbaud is, besunners fon ju Bratte fon ju “ferbeedene Zone” (ju Beendoustand) twiske dän Valenzbeend un dän Laitengsbeend. Deertruch lät sik uk ferstounde, wieruum ne LED mäd ne groote Woogenlaangte ne läigere Truchläitsponnenge häd, t.B. rood 1,5 Volt un blau 3,6 Volt. Deeruum dät ju Sponnenge uur de LED uk n bitje haager wäd bie n gratteren Stroom, wol ju ätter ne kuutere Woogenlaangte apschuuwe. So lät ne blaue LED bie läigen Stroom moor gräinsk un ne roode LED wäd (ieuwen!) jeel bie sofuul Stroom, dät ju stukken gungt.
Blaue LED
Ju Äntwiklenge fon de blaue LED häd loange ap sik täiwe lät. Blaue (un wiete) LEDs, gründed ap hoolichlaitend Galliumnitride sunt uutfuunen fon Shuji Nakamura. Eerste in do njuugentiger Jiere rakt dät betoalboare Uutfierengen mäd genouch Hällegaid ap t Määrked. Sunt 2006 stoant ju blaue LED ju gräine bolde nit moor ätter. Un as ju blaue LED tou Ferföigenge koom, wuud fulboodige [[RGB]-Faawenmiskenge muugelk.
Wiete LED
Wiete LEDs wuuden uursproangelk moaked truch mäd Hälpe fon ne djoopblaue LED ( Woogenlaangte 440nm) ne fluoreszierjende Loage (mäd Uungjucht uk wäil 'Phosphor' naamd) tou beljuchten. Uk TjofaawenLEDs of RGB-LEDs konnen wiet Lucht uutstroalje.
Infraroode LED
Bolde aal Fierbetjoonengen foar elektroniske Apparoate seende hiere Kommando’s uur mäd Hälpe fon IR-LEDs. Do konnen n relativ hooch Fermuugen feroarbaidje. Infrarood-LEDs wäide uk fuul anwoand as integrierden Seender in Optokoppelere, Sicherhaidskomponenten, wierbie ju seendende Siede un ju ämpfangende Siede optisk fääst ferbuunen sunt, man elektrisk goud fonnunner isolierd sunt. IR-LEDS konnen uk anwoand wäide as Hälpbeljuchtenge foar analoge un digitoale Video-Kameras mäd "Noachtapnoame", deer die CCD-Apniemer uk geföilich is ap ju Woogelaangte fon ne IR-LED.
Moor Faawen
Dät rakt uk Twoofaawen-LEDs. Dät sunt normoale LED-Gehüüse, in do oawers two LEDs integrierd sunt, do ne ferscheedene Faawe hääbe, t.B. rood un gräin. Wan me bee Faawen apljuchte lät, äntstoant jeel. Twoofaawen-LEDs konnen two of tjo Ansluutengen hääbe.
Ne twofaawen-LED mäd two Ansluutengen wäd uk wäil wai-un-wier-LED naamd, ju Faawe annert sik truch ju Polarität fon dän Stroom uume tou kieren. Truch ju LED ap Wikselsponnenge antousluuten, äntstoant ne Miskfaawe.
Mäd tjo Ansluutengen kon älke Miskfaawe fon rood un gräin moaked wäide, wan me dän Stroom truch do two LEDs apaat räägelt.
Fääre rakt et ap t Määrked LEDs mäd moor as two Faawen, wierbie ju full-colour RGB-LED, ju ne roode, ne gräine un (maasttied two) blaue LEDs änthaalt, wiermäd dät fulboodige Faawenspektrum bestrieken wäide kon. Do wäide anwoand in toun Biespil groote Ättergjuchtentikkere un Bieldeschärme.
Optiske Oainskuppe
Truch ju Hoolichlaiterkonstruktion fon ne LED wäd dät uutsoande Lucht al n Bitje bündeld. Disse Bündelenge wäd apsichtelk fergratterd deertruch, dät me dät Kristal in n Rel=flektor montiert uum mäd n gratteren Eepengewinkel ne grattere Luchtintensität tou beloangjen. Do allerhälste LEDs (in dät Jier 2005 moor as 20 cd of uk 20 000 mcd) hääbe n gjucht smällen Eepengewinkel (minner as 20 Groad). N Reekenbiespil: n LED fon 25 000 mcd mäd n Eepengewinkel fon 20 Groad stroalt ne Masse Lucht uut fon: cd × sr(steradiaal) → 25 000 × 2p(1-cos(20p/360)) = 2 386 Millilumen = 2.4 Lumen. Toun Fergliek: ne 100 W Glöipeere lääwert uum 1200 Lumen; uum ne 100W Glöipeere tou ärsätten bruukt me also 1200/2.4 = 500 LEDs. Ouhongich fon ju Ounweendenge kon dät Gehüüse mat, gefaawed-truchsichtich of kloor-truchsichtich wääld wäide. Ne matte LED ljucht truch n grootene Eepengewinkel as Ganses täämelk gliekmäitich ap un oaint sik deermäd as Kontrollampe.
Hoochhällegaids-LED
LEDs hääbe in n Ounfang Skalenbeljuchtengslampen un Kontrollampen ärsät. Uum dät Jier 2000 roat dät ne näie Äntwiklenge, wiertruch nu uk LEDs mäd ne fuul haagere Hällegaid produtsierd wäide konnen. Hiertruch sunt disse Hoolichlaitere nu stoadich in n Apmarsk uum Glöipeeren tou ärsätten, toun Biespil in Ferkiersampele un Woarschauengsluchtere bie Boanuurgonge. Truch hiere fuul laangere Lieuwendsduur, groote mechaniske Steetfäästegaid, fuul litjeren Energiebedarf un deertruch fuul minner Waarmte-Ougoawe sunt do ne billige un Uumwaareld-früntelke Alternative. Näiere Typen konnen al bolde do Halogeen-Lampen ärsätte; jo ferbruuke minner Energie un sun nit nit fuul djurre.
Wierkengsgroad
Dät rakt n wichtigen Unnerscheed in dän Wierkengsgroad foar faawige monochromatiske LEDs ap ju eene Siede un wiete LEDs ap ju uur. Ne monochromatiske LED, besunners ne roode, kon gjucht wirtschaftelk weese (bit sogoar 50% fon ju elektriske Energie wäd uumesät in Lucht). Dät loont düütelk, sukke LEDs tou benutsjen insteede foar Glöipeeren in roode Ferkiersampele: ju Glöipeere häd ne totoale Wierkengsgroad fon sowät 5% un deerfon gungt dan uk noch fuul ferläddenin dät roode Glääsfilter). Uk paaset hier die litje Eepengewinkel fon ne LED gjucht goud. Die Wierkengsgroad fon ne wiete LED is fuul litjer as die fon ne roode: ne wiete LED is touhoopebaud uut ne blaue LED (mäd al n n läigeren Wierkengsgroad as ju roode) un ne Phosphor-Loage ju n Deel fon dät Lucht uumesät in jeel, wierbie fuul Energie ferlädden gungt. Jeel kombinierd mäd blau rakt dan n wieten Iendruk. Wiete LEDs sunt truch dit Prinzip nit of bolde nit moor wirtschaftelk as groote Glöipeeren (fon sowät 100 Watt). Litje Glöipeeren as in Taaskenlampen hääbe oawers n noch litjeren Wierkengsgroad; deeruum un wült dät Lucht fon do hälle LEDs stäärk bunneld is, rakt dät noch wäil Anweendengen, wier Ärsats nutselk weese kon. Ju maast wirtschaftelkje Beljuchtenge wäd uurigens bilded fon Fluoreszens-Lampen, wan me ju Taal Lumen pro Watt betrachtet. Luchtstroom ferglieked Ne moderne Spoarlampe is also wirtschaftelker as dän maast moderne LED. Ne LED slacht wäil ju ooldwaareldske Glöipeere, man nit do moderne Spoarlampen. Die Pries fon ne moderne LED is uungefeer 15 Eurocent pro Lumen; dat is sowät 15x sofuul as dän Pries fon ne gewöönelke Spoarlampe, ju der minner as 1 Eurocent pro Lumen kostet (2006). Uk in Pries kon ne LED also goarnit konkurrierje. Ju Lieuwendsduur is oawers gans goud, mindestens 50 000 Uuren, juun hööchstens 18 000 Uuren fon sogoar do maast moderne Roorenlampen un Natrium- of Kwiksäälwerdamplampen. Bloot do sonaamde "long life" gunge mäd n goud Foarschaltapparoat wäil bit 84.000 mee. Disse Lieuwendsduur is gruunded ap n technisken Uutfaal fon hööchstens 10% un maximoal 10% Touräächgungen fon dät Lucht. Bie do maaste LEDs mäd hooge Laistenge wäd ju Luchtstäärke mäd de Tied loangsoam minner. Buutendät nieme Lieuwendsduur un Luchtärdraach stäärk ou wan ju LED heet wäd. Ne goude Köilenge is noodweendich un dät moaket him wier gratter un swarrer. Bolde naan eenpelden Fabrikant garantiert Lieuwensduur un Luchtärdraach.
Hoochlaistengs-LEDs sunt minner wirtschaftelk in Luchtärdraach pro Watt (toun Biespil Luxeon K2 fon Philips: 24 Lumen pro watt [2008]) in Fergliekenge mäd litjere LEDs (toun Biespil superflux 4-chip-LEDs: 44 Lumen pro Watt [2008]). N litjeren LED is also gans wirtschaftelk in Luchtärdraach, oawers rakt man gans min Lucht (3 bit 5 Lumen), deeruum dät die maximoale elektriske Stroom truch de LED nit groot weese duur.
Navajo
Die Begriep Navajo af Navaho wäd
bruukt.
Deerfon oulat sunt uk Noomen fon Steeden:
Fääremoor wude die Noome uk
roat.
Oante
Ju wüülde Oante (Anas plathyrhynchos mäd juu Uutsproake "Ánas plathyrhýnchos") is n Fuugel die der swimmen un kwoakjen däd. Dät Hanke is foaralllen bruun, man uk mäd n bitje blau an doo Juuken. Dät Montje mäd sin gräine Kop hat "die Woode." Dät rakt dissen Fuugel in Europa, Asien un Noudamerikoa.
Oksenbrink (Juncus squarrosus)
Dät Oksenbrink (Juncus squarrosus) is n Rääske mäd loange spitse Hoolme.
Färöisk
Dät Färöiske is ju Sproake fon do Färöer-Ailounde un wäd fon uungefeer 44.000 Moanskene baald.
At the Drive-In
At the Drive-In is n Rockkoppel uut El Paso, Texas (Fereende Stoaten fon Amerikoa).
Boukelisk
thumb|right|250px| Ju Johanniterkapälle Boukelisk (de. Bokelesch; loangleeken hat dät "Boukeliesk", unner Froamdienfloud uk "Boukeläsk") is ju noudelkste Buurskup fon Seelterlound. Uumdät dät deer een oolde Johanniterkommende rakt, wäd ju Buurskup mongs eenfach "Klaaster" naamd.
Loage
Ju Buurskup läit noudelk Uutände, wäästelk Baalenje un Bieuwelte un aastelk Ubbehusen.
Noome
Ju Buurskup häd dän Noome Klaaster fon dät oolde Johanniterklaaster, wierfon ju Kapälle noch stoant.
Skoule
thumb|right|250px|Ju katoolske Foulksskoule fröier thumb|right|250px|Ju oolde Skoule, 2012 Siet 1674 waas deer ne Skoule in Roagebierich in ju Klaasterkommende Boukelisk. Leeter hiede dan Boukelisk ne oaine katoolske Skoule. 1786 wuude begjucht, dät deer n Koaster in Boukelisk anstoald waas. 1848 häd Paachter Thoben ne Koomere an sien Huuus anbaud un foar 11 Rieksdoaler in't Jier ferhierd. 1872 roat dät Unnnergjucht in dät Huus fon Paachter Hinrich Ahlers.
1874 wuud ieuwenske ju Kapälle ne näie Skoule baud. In dän twäiden Waareldkriech waas fon 1939 - 1945 ju Skoule sleeten, do Bäidene geenen do in do Skoulen fon Elisabethfeen-Wääst af Idafeen. In do Jiere 1955/1956 wuud ne näie Skoule baud, ju deer 80.000 DM kosted häd. Ju Skoule wuud ap n 1.8.1967 sleeten un ferkooped.
Do Koastere an ju Skoule wieren:
Laitenge:
Molkeräi
thumb|right|250px | Ju oubreekene Molkeräi fon Boukelisk Fröier stuud der suudelk Boukelisk ne Molkeräi.
Ju Johanniterkapälle
Ju Baksteenkapälle fon ju fröiere Deelläitenge fon dän Johanniteroarden in Boukelisk is uut dät 13. Jierhunnert un is ju eenige fon disse Oard. Aal do uur fräiske Kommenden fon dän Oarden sunt in ju Reformation unnergeen, un do Bauwierke fernäild wuuden. So stoalt ju dän Hl. Antonius wäide Kapälle in Klaasterbusk n kultuurhistorisk Kleenood deer. Ju is nit bloot dät ooldste katoolske Goddeshuus in ju Meente, man uk dät ooldste Bauwierk in dät ganse Seelterlound. In dät Jier 2005 wuude ju apweendich restaurierd.
Die Klaasterbusk
Die Klaasterbusk in n grooten Woold uut Näddelboome un Eeken un is mäd dän Aasterhuser Busk ungefäär 21 Hektoar groot. Truch do Woolde lapt ju Seelter Äi.
Die Klaasterbusk waas siet fröier un aleer n Träfpunkt fon Fräisen un Saksen. Deer wuude Fäi un Weere tuusked un kooped un ferkooped. Oafte blieuwen se deer moorere Deege. As Eende fon dät 19. Jierhunndert do Reede apkeemen, keemen deer uk do Ljude uut do Täärpe uumetou. Dan waas deer n Räädrennen twiske Strukelje un Potshusen.