cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Israel
Ieten
Ju israeliske Köäkene häd hiere oaine regionoal Spezioalitäite, man et rakt foarallen uk Ieten dät mädbroacht is fon Juden, do fon uur Lounde wieruumekeemen ätter Israel wäi. Siet ju Apgjuchtenge fon n Stoat Israel in 1948, un foarallen siet do leete 1970er Jiere, häd sik in Israel ne bunte Köäkene äntwikkelje kuud. Ju bestound foarallen uut ju Ietensjoodkunst fon de Mizrachim, de Sefardim un de Asjkenasim. Ju israeliske Köäkene häd uk gjucht fuul Ienfloude uut ju orientaliske Köäkene un kulinariske Elemänte uut do Lounde uum dät Middelmeer. Do maaste Ietensprodukte uut de Middelmeerregion, un dan foarallen fuul ferskeedene Fruchte un Gräinieten, Molkprodukte un Fisk, hääbe hiere Ienfloud in ju israeliske Köäkene häiwed. Uk do Räägele fon do judiske Ietensgesätse, do sik ap dät kloormoakjen un kombinierjen fon ferskielende Ietensprodukte basierje, wäide fuul bruukt un ferweendet. Juust so wäide do judiske Ietensgesätse ferweendet am Sabbat un bie ferskielende judiske Fierdeege.
Bierich-Kat
Die Bierich-Kat of Anden-Kat (Leopardus jacobita, Syn.: Oreailurus jacobita) is een suudamerikoanske Oard binne ju Familie fon do Katte. Die Bierich-Kat is tou fienden in dät Rebät fon do Anden in Suud-Amerikoa un wäd ap ju Roode Lieste fon säildene Oarde fon ju Waareldnatuurskuts-Organisatsjoon (IUCN) as "stäärk in Gefoar" (Endaraged) liested, uumdät ju heele Populatsjoon ap minner as 2500 uutwoaksene Dierte taksierd wäd, bie aan ouniemenden Populatsjoons-Trend. Dät rakt noch nit fuul wietenskuppelke Doaten uur ju Oard. Do eerste Film-Apnoamen fon ju Oard äntstuuden eerste ätter 2000 truch Christian Baumeister.
Määrkmoale
Die Bierich-Kat is gratter as die Chileenske Woold-Kat un die Pampas-Kat. Dät fon Cornalia in 1865 beskrieuwene Exemploar waas 35 cm groot bie een Kop-Rump-Loangte fon 60 cm un een Stäitloangte fon 43 cm. Sien loang, wook, ticht Fäl is ljoacht gries plakked mäd swottelke of bruunelke Loangsstriepele, oun dän Buuk wiet mäd njuugen swottelke of bruunelke Ringe uum dän Stäit un een ljoacht Eende. Dät Fäl is ap dän Rääch 40 mm loang, oun dän tuustergen Stäit 35 mm. Ätter Reginald Innes Pockock läite sien loange Fälhiere toanke, dät die Bierich-Kat sien Lieuwend in koolde, fälserge Habitoate toubrangt.
Die Bierich-Kat is moor of minner so groot as n grooten Huus-Kat mäd een Kop-Rump-Loangte fon 70 cm. Ju häd een Wächte fon 4-7 kg.
Die Bierich-Kat lät so äänelk as aan Pampas-Kat, die in dät sälge Rebät lieuwt. Do niepe Unnerskeede mouten immer noch fon ju Foarskenge behonneld wäide, uumdät dät in do Museen nit fuul Exemploare rakt, do foar ju Unnersäikenge tou Ferföigenge stounde.
Wier die Bierich-Kat tou fienden is
thumb|left|250px|Dät Ferspreedengs-Rebät fon dän Bierich-Kat is in gräin deerstoald
Die Bierich-Kat is die säildenste Kat fon Suud-Amerikoa un häd sien Heemad in do hooge Anden fon't suudelke Peru uur dät Suudwääste fon Bolivien, dät Noudaaste fon Chile un dät Noude fon Argentinien. Sien Habitoat lait in do fälserge, boomloose Rebätte fon do Anden buppe do 3000 Meetere uur ju See. Junner rakt dät een koold, ruuch, druuch Klima: Do Temperatuuren gunge deeges uum do 0 °C un minner. Twäin Bierich-Katte wuuden in't Jier 2004 in ju argentienske Provinz Mendoza in't stäppenoardige Busklound fon Monte in#t Noude fon Patagonien mäd Hälpe fon een Kamerafalle ap een Hachte fon 1800 m apnuumen. Dät Ferspreedengs-Rebät gungt sowät 500 km fääre suudelk as toufoarne toacht wuude. Moor Unnersäikengen läite ounniemen, dät Bierich-Katte in do suudelke Foarbierge fon do Anden un in ju patagoonske Stäppe tichtebie deel bit ap een Hachte fon 650 Meetere foarkuume un do Viscachas foulgje, do do foaraaln joagje.
Lacuna Coil
thumb|Lacuna Coil, [[Heineken Jamming Festival, 2006, in Imola (Italien)]]
Lacuna Coil is n rockkoppel uut Italien. Meegliedere fon dän Koppel wieren:
Justus Lipsius
thumb|Justus Lipsius, moald truch [[Peter Paul Rubens]] thumb|Toanksteen foar Lipsius in Overijse Justus Lipsius, of Joost Lips, (Overijse, 18. Oktober 1547 – Leuven, 23. Meert 1606) waas n suudniederloundsk Humanist, Filologe un Historiker.
Politiske Leere
As Do Niederlounde in't 16. Jierhunnert sik uunouhongelk fon Spanien moakeden, wieren do maaste Toankere in Do Niederlounde deer uk foar. Justus Lipsius waas nit mäd disse republikaniske Foarstaalenge ienfersteen. Hie waas juust foar n Monarchie, uumdät n Monarchie ju ooldste Regierengsfoarm waas. Deeruume waas n Monarchie waas ätter Lipsius uk natuurelker un rationeller un deeruum also ju bääste Riegerengsfoarm. Hie basierde sik deerbie ap do Wierke fon Niccolò Machiavelli un Cicero.
Lipsius moakede in sien Wierke n Unnerskeed twiske interne un eksterne prudentiae. N gouden Fürst skuul säärm 'prudent' weese, man hie skuul uk goude Räidheere um sik tou sammelje. In ju Interässe fon ju Mäinskup skuul n Fürst, bloot wan dät ächt nöödich is, 'n bitje Bedroach' bruuke. Deeroun sjucht me die Ienfloud fon Machiavelli.
Dät politiske Toanken fon Lipsius is n Kombination fon Neostoismus un Tacitismus. Foarallen dät stoiske Toanken fon Seneca sjucht me in sien Wierke, an ju uur Siede stoant Tacitus, die pater prudentiae, säntroal. Fon ju eene Persoon kuumt prudentiae, fon ju uur kuumt Wiesegaid.
Dät Bouk Politicorum sive Civilis Doctrinae Libri Sex wuude n Bestseller in Europa. Lipsius waas juun do niederloundske Protestanen un foar do katoolske Säärke. 1591 geen hie fon ju näie protestantske Universität fon Leiden ätter ju katoolske Universiteit fon Leuven.
6. Februoar
Die säkste Februoar is die 37. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe deer noch 328 (of in Skaltjiere 329) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.
Mettmann (Kring)
Mettmann is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen.
Miesbach (Loundkring)
Miesbach is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Transvaal
thumb|right|250px|Transvaal (orange) un die Räst fon Suudafrikoa (jeel) Transvaal, dät däälich neen gultich Ferwaltengsrebät moor is, lait twiske do bee Äien Limpopo un Vaal.
Geskichte
Sänt dät oachte Jierhunnert lieuwden deer eerste Venda un Sotho, in 1817 koomen deer Stomme bietou, do fon dän Zulu-Köönich Shaka uut hiere Heemat ferdrieuwen wuuden sunt. Twiske 1830 un 1850 wonnerden deer do Buuren of "Voortrekker" uut ju britiske Kap-Kolonie ien, do dät Rebät sunner fuul Juunweer kolonisierden. Jo gruundeden in dät Noude eerste two litjere Stoaten, do ätter do Steede Winburg un Potchefstroom benaamd wieren. Jo fereenden sik in 1844. Dät sik leeter wier apdeelde in dän Oranje-Fräistoat twiske do Äien Oranje un Vaal un appe uur Siede ju Suudafrikoanske Republik ap dät Rebät fon Transvaal, ju nit tou ferwikseljen is mäd ju Republik Suudafrikoa fon däälich. In 1852 ärkoanden do Briten ju Uunouhongegaid fon do Rebätte noudelk fon ju Äi Vaal oun.
Die junge Stoat hiede dät wirtskuppelk stuur un waas buppedät noch fon do Zulu betruued, deer häbe do Briten hiere Kansje blouked un dät Lound as "Räddenge" anektierd. Man suk een Räddenge wüülen do Buuren nit, sodät uum 1880 die Eerste Buurenkriech begon. 1881 waas dan wier Free, do kriegen jo eerste een deelwiese Sälwenferwaltenge unner britiske Foarheerskup. 1884 kreegen jo dan wier fulle Uunouhongegaid. In do 1890er Jiere koomen noch Rebätte buute fon Transvaal tou ju Republik bietou.
In do 1880er wuude oun'n Witwatersrand Gould fuunen, wät fuul nit-buuriske Ljuude in't Lound look. Jo wieren bolde in ju Moorhaid. Tjoon Jiere leeter, fon dän 29. Dezember 1895 bit tou dän 2. Januoar 1896 fersoachten do Briten, aan Putsk fon ju buutloundske Moorhaid juun ju buuriske Heerskup loostoubreeken un Suldoaten toun Stöän tou seenden. Man uumdät jo sik in ju Organisatsjoon nit eenich wieren un dät noch Misferstounden roate, geen dät nit so, as jo ploanden. In't Eende waas deer bloot een Eenhaid fon säkshunnerd Mon unner dän Uppermon Leander Starr Jameson, juu dän Uurfaal uur ju Suudafrikoanske Republik begon, un jo moasten sik bolde do buuriske Troppen reeke.
Man düssen Uurfaal, die Jameson Raid, moakede dät Ferhooldnis twiske do Buuren un do Briten noch läpper, as dät in't Foaren al waas. Bee Sieden moakeden an't Skeed mobil. Paul Kruger, die Präsidänt fon ju Suudafrikoanske Republik, stoalde n Ultimoatum, do Briten skuulen hiere Troppen touräächluuke. Dät dieden jo nit, un so begon in 1899 die twäide Buurenkriech, dät britiske Waareldriek juun ju Suudafrikoanske Republik un dän Oranje-Fräistoat.
Toueerste wieren do Buuren in ju Moorhaid un koomen goud juun do Briten oun, man as die Kriech in 1902 tou Eende geen, wieren do Briten do Winnere. Man die Free fon Fereeniging, ätter dän do bee Republiken annektierd wuuden, roate do Buuren foar domoalige Ferhooldnisse noch goude Bedingengen: Jo doarsten britiske Buurgere mäd fulle Gjuchte wäide un Afrikoansk wuude Amtssproake.
Eerste noch as britiske Provins, bestuude Transvaal fon 1910 oun as Provins fon ju Suudafrikoanske Union fääre, ju wuude in 1931 juust as do uur Dominions uunouhongich un deer äntstuude in 1961 ju Republik Suudafrikoa uut.
As ju Apartheid-Politik, dät waas ju stoatelke Deeltaaienge fon do Swotte, stäärker wuude, wuuden in do 1960er Jiere sonaamde Homelands fon düsse un uur Provinsen outränd. Dät wieren skienbeer uunouhongige Rebätte, do as Uutflucht tjoonden, uum Swotte nit as gjuchte Buurgere fon Suudafrikoa tou behonneljen.
Fon dän 26. bit tou dän 29. April 1994 roate dät ju eerste meene un fräie Parlemäntsköär in Suudafrikoa. Aal do fuljierige Ljuude, Swotte un Wiete, doarsten hiere Stämme oureeke. Ätter dät die African National Congress do maaste Stämmen kreech, wuude ap dän 9. Moai fon dät sälge Jier Nelson Mandela as eersten Swotten toun Präsidänt fon Suudafrikoa kädden. Truch dän Machtwiksel wuude ju Provinsoardenge näi moaked. Transvaal un do aleer bietouheerende Homelands wuuden apdeeld in do näie Provinse Noudwääst, Limpopo, Mpumalanga un Gauteng.
Sänt düsse Tied rakt dät Transvaal as Ferwaltengsrebät nit moor.
Griechiske Tragödie
thumb|right|200px|Griechisk Tjooter-Bauwierk, Idealfoarm Ju Griechiske Tragödie is een gjucht äddere Foarm fon Tjooter un jält as die Uursproang fon ju äiwendloundske Tragödien-Traditsjoon.
Unner een Tragödie ferstoant me een Truurspil. Dät waas uk al bie do klassiske griechiske Tragödien-Skrieuwere so (wichtichste: Aiskylos, Sophokles un Euripides). Typisk in ju Honnelenge is, dät ju Haud-Figur (indäid oafter uk uur Charaktere) in een stuure Loage kumt (t.B. aan moroalsken Twist) un deeran in't Eende tougruunde gungt.
Man die Uursproang lait wäil in aan kultisken Soang Dons fon aan Chor bie do Dionysien, een Fääst tou Eeren fon dän griechiske Wien-, Ekstase- un Fruchtboargaidsgoad Dionysos. Ju etymologiske Ferkloorenge fon dät Woud "Tragödie" (τραγῳδία) is uurigens τράγος (tragos = Buk) + ᾄδω / (á(i)dô = sjunge). Wääruume dät nu so hat, is nit moor heel un aal kloor, man dät rakt do Ideen, dät dät fon dät Offer-Diert af fon mäd Fälle fon Bukke as Satyren ferkloodede Donsere kumt.
Dät ju Tragödie een Tjooterspil wude, begon deermäd, dät die Dichter Thepsis in 534 f. Kr. dän Chor aan eenpelden Skauspiedeler juunuurstoalde. Deermäd jält hie as Ärfiender fon dät Tjooterspil.
Leeter koomen moor un moor deertou.
Uk ju baukunstlerske Uutwierkenge fon Tjooter-Bauwierke wude moor un moor ferbeeterd, sodät in't Eende een gjucht goude Akustik ruutkoom.
Dät is bekoant, dät dät bie do Dionysien aan Wädstried foar Tragödien-Skrieuwere moaked wude. Wäkke Winnere, so as Sophokles, sunt däälich noch bekoand un hiere Stukke wäide däälich noch spiedeld.
Yucatán (Hoolichailound)
thumb|right|250px|Satellitenbielde fon Yucatán Yucatán (ap Mayathan aleer Yucal Peten, uk Mayab "Lound fon do Maya") is een Hoolichailound fon Noud- of Middel-Amerikoa (aal ätter ju Definitjsoon). Yucatán tränt dän Gulf fon Mexiko fon ju Karibiske See. Die Noudelke Deel heert politisk al tou Mexiko, ferdeeld ap do träi Buundesstoaten Yucatán, Campeche un Quintana Roo. Dät Suude heert tou Guatemala un Belize. Ju aastelke Kuste foarleegerd is Cuzumel, dät grootste bewoonde Ailound fon Mexiko.
Miltenberg (Loundkring)
Miltenberg is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Yucatán (Hoolichailound)
Dät Klima is tropisk un heet. In't fuchtige Suude moakje Rienwoolde aan grooten Deel fon ju Vegetatsjoon uut. In dän Middel-Deel dominiert tichten Woold. Ousäin fon een poor Höäwele in't Suude is dät Rebät täämelk flak. In dän Kalksteen-Boudem sunt oafter Ienbreeke tou fienden, do mäd Woater fulronnen sunt, sonaamde Cenotes. Ätter't Noude wäd dät Klima stoadich druuger. Yucatán häd toumäts unner Hurrikoane tou lieden.
Brainge
thumb|Moanskelke Brainge Ju Brainge bilget dän Deel fon dät Sentroalnärwensystem wät in dän Kop sit (Griechisk: ἐγκέφαλον, enkephalon, 'in dän Kop'). Ju Brainge bilget dät woarniemende, anstjuurende, kontrolierjende un Information feroarbaidjende Orgoan in Dierte. Dät rakt tjo Soarten Dierte mäd Brainge: do Waapeldierte, do Liedefäitere (Insekte, Spinnen, Kräbse) binne ju Gruppe fon do Waapelloose un do Äänketfiske. Do uur Waapelloose hääbe neen Brainge, man Samlengen fon individuelle Ganglien. Ju Brainge sit maastens in dän Kop fon dät Diert. Ju Brainge is n komplex Orgoan; ju moanskelke Brainge is apbaud uut Tjaanere Miljarde Neurone (Näärwensälle) wierfon älke ferbuunen is mäd n grooten Taal uur Neurone, bietiede duusende. Dät is sicher ju maast komplexe Struktuur in dät Al. Ju Brainge bestjuure un koordinierje sensoriske Systeme, Bewäägenge, Ferhoolden un homöostatiske Köärperfunktione, as Omjen, Blouddruk un Köärpertemperatur. Ju Brainge is ju Wälle fon Bewäägenge, Gedächtnisse un (bie haagere Soarten) Kognition (Fernul) un Emotion.
Anatomie
In do maaste Brainge sjucht me n Unnerskeed twiske griese Substanz un wiete Substanz. Ju griese Substanz bestoant uut do Sällenkörpere un Dendriten fon do Neurone; ju wiete Substanz bestoant uut Myelin, ju isolierjende Loage uum do Axone do do Neurone uur loangen Oustand ferbienden dwo. Do buuterste Loagen fon ju Grootbrainge (Telencephalon) wäide dät Braingeboork of Cortex cerebri naamd. Dät bestoant foarallen uut griese Substanz. Uutgenuumen in Loagen rakt et Sällenkörpere uk in Käädene. Jo sunt ferstraid uur dät ganse Sentroalnäärvensystem. De Axone in dän wiete Substanz sunt omroat fon ne smeerige, beskutsjende un isolierjende Loage: Myelin. Myelin is feroantwoudelk foar ju Faawe fon dän wiete Substanz. Twäärssniede fon ju Brainge reeke Iensicht in ju Struktur fon dän griese un dän wiete Substanz binne ne Fläche (kiek bie Braingeanatomie)
Bie läigere Waapeldierte as (Fiske, Reptilien, Amphibien) bestoant dät Braingeboork ut minner as säks Loagen. Disse Struktur wäd uk wäil Allocortex benaamd. Bie Suugedierte bestoant n Paat fon dät Braingeboork uut säks Loagen. Dän Deel wäd dän Neokortex naamd un lait buppe ap dän allere Allocortex. Bie haagere Suugedierte as Primate bildet die Neokortex n gratter Deel fon ju Brainge as bie läiger Suugedierte. lang=stq|thumb|right|Skematiske Teekenge mäd do Subdivisione fon do Brainge fon n [[Embryo. Leeter wollen disse Deele sik äntwikkelje tou uutwoaksene Struktuure]]
Ju Brainge is ientoudeelen in:
Sproakäntwikkelenge
Näigeboorene konnen aal muugelke Sproakluude unnerskeede, wan do nu in ju oaine Sproake foarkuumen dwo of nit. In dät Oaler twiske säks un tweelich Mounde sunt do Litje geföilich foar do Luude fon ju oaine Määmesproake un nimt ju Geföilegaid foar Luude fon uur Sproaken (truch Pruning) ou. Deeruum heere toun Biespil Japanere neen Unnerskeed twiske uus r en l un heere wie neen Unnerskeed twiske do ferskeedene chinesiske a of indiske s (Wät fonsäärm mäd Moite noch tou korrigierjen is).
Uum dät Oaler fon een Jier is dät synaptiske Nätwierk in do Sproakgebiete ap tichtste un fangt ju Sproakfäiegaid oun, sik tou äntwikkeljen. Twiske dät fjautiende un dät two-untwintichste Mound leere Bäidene truchnunner tjo näie Woude deeges. (Twiske säks un oachte Jiere rakt dät ne twäide Sproakenwooge mäd truchnunner sowät tweelich Woude deeges.)
Algemeen gungt binne do Sproakgebiete ju Äntwikkelenge fon dän auditive Cortex beträfs Synapsbildenge foaran bie ju fon dät rezeptive Sproakgebiet (nöödich foar Sproakbegriep). Dan foulgje do motoriske Sproakgebiete (uum baale tou konnen). Die linke Gyrus angularis (parietoal-Lappegebiet foar Ferbeend twiske spreeken un skrieuwen Woud), wichtich foar dät Leesen, äntwikkelt sik leeter.
Ätter Wäkkene duuret ju 'geföilige Periode' foar ju Äntwikkelenge fon 'absolut Geheer' bit tou dät soogende Lieuwensjier. Uurswäkke nieme n Periode an bit tou dät tweelfte Lieuwensjier.
Tounoame fon dät Vokabuloar fon Bäidene twiske two un tjo Jiere korreliert mäd wofuul Tied do Oalere ferweende uum juun dät Bäiden tou baalen.
Spiekerkapazität
Ju Spiekerkapazität fon ne Moanskebrainge is gans groot un lait ätter do lääste Unnersäikengen in dät Petabyte-Beräk, also Millione Gigabyte, dät is sofuul as dät ganse Internet. In ju Gauegaid, wier do Doaten mäd ouruupen wäide konnen, lait ju Brainge oaber bääte moderne Computere tourääch.
Mittelsaksen (Loundkring)
Mittelsaksen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saksen.
Tiziano Vecellio
thumb|right|150px|Sälwenoubieldenge fon Tizian twiske 1565 un 1570.
Tiziano Vecellio (oafter kuut Tizian naamd, in sien Lieuwend ätter sien Heematstääd uk Da Cadore; *uunbekoand Doatum in Pieve di Cadore tichte bie Belluno, †27. August 1576 in Venedig) waas n bekoanden Kunstler fon ju hooge Renaissance, un die wichtichste Fertreeder fon ju venesioanske Skoule in't 16. Jierhunnert.
Focko Ukena
thumb|upright|Ocko II. tom Brok (links) wuud ätter ju Slacht bie Marienhafe gefangen nuumen, gjuchts Focko Ukena. Bielde: Moaleräi fon 1803 Focko Ukena (* uum 1370; † 29. August 1436 in Diekhusen; Groningerlound) waas n Aastfräisken Haudling fon dät Moormerlound un Lengenerlound.
In dät leete 14. un dät äddere 15. Jierhunnert wuude die Ienfloud fon dät aastfräiske Haudlinggeslächt Kenesna tom Brok longsom gratter. Dät was striedich mäd dät Prinzip fon ju Fräiske Fräiegaid. Do Fräisen sätten sik juun do tom Broke un Focko Ukena wuud die Uppermon fon do lälke Aastfräisen. In n September 1426 wuude Ocko II. tom Brok in ju Slacht fon Tjootern fon Ukena sloain.
Bloot een Jier deer ätter won Ukena ju Slacht ap do Wüülde Äkkere -twiske Marienhafe-Upgant un Oldeborg-Engerhafe- fon sien Rivoal Ocko tom Brok ap n 28. Oktober 1427. Deermäd wuude Ukena Härsker uur Aastfräislound. Uumdät Ukena dän Ocko tom Brok foulgede as Härsker, annerde sik nit fuul in Aastfräislound. Twiske ju Härskup fon tom Brok un Ukena häd dät naan Unnerskeed roat. Deertruch wuude die Wierstand fon dät Foulk juun Ukena gratter. Do lälke sik deerjuun sättende Aastfräisen kreegen dät Geslächt Cirksena as Uppermon. Ätter dät ferskeedene Slachte foar Ukena ferlädden wieren geen hie ätter Munster. Bit tou sien Dood lieuwede Ukena bie sien twäide Wieuwmoanske Hiddeke van Garreweer in Diekhusen in do Uumelounde.
Neckar-Odenwald-Kreis
Neckar-Odenwald-Kreis is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich.
Gustav Klimt
thumb|right|200px|Prässephoto fon Gustav Klimt in [[1914]]
Gustav Klimt (* 14. Juli 1862 in Baumgarten bie Wien, däälich ienmeented; † 6. Februar 1918 in Wien, an dän Alsergrund)waas aan aastrieksken Kunstler, die fon 1897 oun as aan fon do Gruundlääsere tou ju Wiener Secession (Fertreedere fon dän Juugendstil) heerde.
Posterholt
Posterholt (Limbuurchsk: Postert) is n Täärp in Limbuurich, do Niederlounde. In Posterholt rakt et uungefeer 4500 Ienwoonere. Dät Täärp heert bie ju Meente Roerdalen. In Postert boalt me Limbuurchsk.
Gustav Mahler
thumb|right|200px|Mahler uut 1892 Gustav Mahler (* 7. Juli 1860 in Kalischt, Böömen; † 18. Moai 1911 in Wien) waas aan aastrieksken Komponist in dän Uurgong twiske ju leete Romantik un ju Moderne.
Los Angeles
Los Angeles is ne Stääd in dät amerikoanske Buundeslound Kalifornien. Ju Stääd lait an dän Pazifiske Ozean un ju Los Angeles River. Mäd uungefeer fjauer Millione Ienwoonere is Los Angeles ju twäidgrootste Stääd in do Fereende Stoaten. In dän metropolitan area (Grootruum) woonje uungefeer 13 million Moanskene.
Ardennen
Loundskup
Et rakt een Ferskiel twiske do Läige Ardennen un do Hooge Ardennen. Do Hooge Ardennen sunt noudelk fon ju Äi Ourthe. Deer sunt uk do Bierge, do gratter as 600 Meter sunt. Die hoochste Bierich, Signoal fon Botrange (694 Meter), lait in dit Deel fon do Ardennen. In ju Provints Luxembuurich lait dän Baraque de Fraiture (652 Meter). Ätter't Suuden wai rakt et do Läige Ardennen, wier do Bierge nit hagger as 500 Meter sunt.
29. Februoar
In Skaltjiere wäd die Februoar uum aan Skaltddai ferloangerd. Deer kumt dät fon, dät düsse Jiere aan njuugenuntwintichsten Februoar hääbe, die dan die 60. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner is, wiertruch noch 306 Deege bit tou dät Eende fon't Jier blieuwe.
Los Angeles
Ju Stääd wäd uk wäil L.A. of eenfach Angelas naamd. In dät Ängelske häd ju Stääd dän Bienoome The City of Angels (ju Stääd fon do Ängele).
29. Februoar
In dän Roomsken Kalänner waas die Februarius uurspröängelk dät lääste Mound, un deeruum uk dät Mound, wier do Skaltdeege bietouföiged wuuden sunt. Man die wuddelke Skaltdai in dän gregorioansken Kalänner in roomske Tälwiese is deerbie, as in dän Julioansken Kalänner aan ätter dän 23. Februoar ienskäuwenen 24. Februoar. Düt waas in dän Fäästkalänner fon ju Roomsk-kathoolske Säärke noch bit tou ju Näioardenge fon't Särkenjier in 1969 deer oun tou sjoon, dät dät Fääst fon dän Hilligen Matthias, dät aaltied ap dän 24. Februoar fierd wuude, in Skaltjiere ap dän 25. Februoar ferskäuwen wuude. Ju Evangeelske Säärke in Düütsklound häd düsse Räägel beheelden.
Do däälich räägelmäitige Skaltdeege rakt dät, sänt Poabst Gregor XIII. in een poabstelke Bulle ap dän 24. Februoar 1582 ju Striekenge fon tjoon aploopene Skaltdeege ounoardende. Fon do oun sunt aal do Jiere, wier ju Toal sunner Räst truch fjauer deeld wäide konnen, Skaltjiere, mäd Uutnoame fon do Jierstoale, do sunner Räst truch 400 deeld wäide konnen, also 1700, 1800, 1900. Deerjuun wieren 1600 un 2000 Skaltjiere. Analog wäide 2100, 2200 un 2500 neen Skaltjiere, man 2400 wäd n Skaltjier.
Neuburg-Schrobenhausen (Loundkring)
Neuburg-Schrobenhausen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Hans Holbein
Dän Noome Hans Holbein hieden twäin Renaissance-Moalere, uurigens Foar un Suun. Kiek deertou bie:
Pingsterbloume
Pingsterbloumen konnen in Seelterlound gjucht ferskeedene Plonten wääse:
Do blöie alle in dän Moai tou ju Pingstertied.
14. Juli
Die '''14. Juli''' is die hunnertfieuwunnjuugentichste Dai fon dän gregorioansken Kalänner (in Skaltjiere die hunnertsäksunnjuugentichste), deer blieuwe also noch hunnertsoogentich Deege tou dät Eende fon't Jier tou. Uurigens is dät die Nasjoonoalfierdai fon Frankriek.
Tommaso di Ser Cassai
thumb|right|150px|Sälwenoubieldenge fon Masaccio (Uutsnit fon n Fresko uut do 1420er Jiere Tommaso di Ser Cassai (Bekoand as Masaccio; *21. Dezember 1401 in San Giovanni Valdarno; † 1428 in Room) waas die wichtichste italieenske Kunstler in ju äddere Renaissance. Hie oarbaidede in Florenz un Room, wier hie oun ju Päst stoorf.
Hugo de Groot
thumb|Hugo de Groot Hugo de Groot (Delft, 10. April 1583 – Rostock, 28. Augustus 1645) waas n niederloundsk Gjuchtsgeleerde un Skrieuwer. Hie is internationoal unner'n Noomen Hugo Grotius bekoand wuuden.
Grotius tält tou do intellektuelle Gruundengsfoars fon't Souveränitätstoanken, ju Natuurgjuchtsleere un dät apkloorde Foulkengjucht. Do Ljuude seegen him as n Wunderbäiden, uumdät hie in'n Oaler fon tweelich Jiere al perfekt Latien un Griechisk baale kuude. Grotius studierde al an ju Universität Leiden do hie alwen Jiere oold waas.
Politiske Leere
Ätter ju Uunouhongelkaidsferkloorenge fon Do Niederlounde in't Jier 1581, waas hie Deel fon'n näie Generation humanistiske Juristen, do fersoachten dät Begriep Souveränität näi tou definierjen. Hie hiede do näiste leet-humanistiske Äntwikkelengen fon Lipsius sin Ätterfoulger, Joseph Justus Scaliger, leerd un ju Noodseeke anärkoand uum eerst do Fundamente fon do humanistiske Studien fäästtoulääsen foardät hie groote Seeke in ju Politik un Gjucht behondelje kon. So begon hie in een fon sien wichtichste Studien, wäkke nu as De iure praedae bekoand is un in 1603-04 skreeuwen wuude, mäd n Diskussion uur ju methodus fon Unnersäik un ju ordo fon Unnergjucht, foardät hie mäd ju prolegomena fon Gjucht un Politik ounfange kuude. Grotius staalde fääst dät me do Probleeme fon De iure praedae, do Froagen uur Kriech un Free, nit apgruund fon 'skreeuwen Gjucht' analysierje kuude. Bie Unnersäik in Seeke as Kriech un Free moast me uutgunge fon ju ratio naturae, ju natuurelke Reede.
Hie unnersoacht uur Gjuchtsgeleerden un besleet bie antoufangen bie do maast algemeene un universaal jäildende moraalfilosofiske Prinzipien uum dan ätter n loangen matematisken Wai do spezifiske Gjuchtsräägels aptouskrieuwen. In sien fernäiende Argumenten, wäkke me sjo kon as't Begin fon't modärne Toanken in Seeken Natuurgjucht, ferkloorde Grotius dät me toueerst die Sälwenbehehoold (sui-amor) un dan eerst Soziabilität un Fjuundskup (amicitia) as Hauptmäärkmoale fon do Individuen, as hiere natuurelke Fraiegaid, betrachtje skuul, wier älk un een 'fräi un sui iuris' is. Apgruund fon disse Prinzipien unnersoacht Grotius deerätter dän Uursproang fon ju Macht fon do Burgere.
Grotius skrift dät me ju Ferwaltengsmacht uk an Magistroate reeke kon, do Touhoope dät Mandoat foar ju Ferwaltenge kriege un so foar ju republica Wätte moakje konnen foar alle Ienwoonere. Mäd de Introduktion fon't Konzept magistratus wuude ju Teorie fon Jean Bodin uur Souveränität duudelk wächsmieten. Ju Macht uum tou regierjen kuude nit absolut weese, un sogoar nit foar eewich.
Neumarkt in der Oberpfalz (Loundkring)
Neumarkt in der Oberpfalz is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
9. Februoar
Die '''9. Februoar''' is die 40. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner, somäd blieuwe noch 325 (of in Skaltjiere 326) Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.
Stinzeplonten
thumb|right|250px|Wüülde Krokusse (Crocus vernus) Stinzeplonten af Stinzebloumen naamt me in Fryslân ferwüülderde Bloumen, do in do Tuune un Parke fon oolde Steenhuuse, Buurgen, oolde Buuräien un oolde Pestooräien foarkuume. Ne Stins is in Fryslân n oold stäärk Steenhuus. Do Plonten blöie maast in ju Foarjierstied.
Dän Noome Stinzeplonten häd Dr. Jacob Botke in 1932 dät eerste Moal bruukt, fielicht truch dät bie ju Skierstins in Feanwâlden woaksende Haarlimmer Klokkespul, do fon do Ienwoonere Stinzeplonten naamd wuuden. Dät Foarkuumen fon do Plonten wuud eerste in Fryslân un ätter 1950 uk in dät Groningerlound un Utert naamd.
Tou do Stinzeplonten heere so'n 30 ferskeedene Plonten, wierunner ju wüülde Poaskebloume, ferskeedene wüülde Krokussoarten, dät Sneeklokje, dät Moaiklokje un wüülde Tulpen.
As Bieplonten tou do Stinzeplonten wäide uk ferskeedene litje blöiende Struuke täld, toun Biespil ju wüülde Hiembäie (Rubus spectabilis) un ju wüülde Säntjansbäie ''(Ribes alpinum).
Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim (Loundkring)
Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Neustadt an der Waldnaab (Loundkring)
Neustadt an der Waldnaab (Loundkring) is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Neu-Ulm (Loundkring)
Neu-Ulm is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Kosovo
thumb|Loage fon Kosovo in Europa Kosovo is n de facto oainständich Lound in dät Suudaaste fon ju Balkanhoolfinsel mäd Priština as Haudstääd. Dät Lound häd uungefeer 1,7 Millione Ienwoonere.
Die Kosovokriech in do Jiere 1998/99 häd tou dän oainständigen Status fon dät Lound fierd. Ap n 17 Februoar 2008 proklamierde dät Parlament ju Uunouhongelkaid fon Kosovo, wät deerfoar n Deel fon Serbien waas. 81 fon do 193 Meeglidstoaten fon do Fereende Nationen ärkanne ju Republik Kosovo as n uunouhongelken Stoat, man foar do Fereende Natione is Kosovo noch n Deel fon Serbien. Serbien sjucht Kosovo noch altied as sien Autonome Provinz Kosovo un Metochien.
Hans Holbein (die Allere)
thumb|right|200px|Säärm-Oubieldenge fon Hans Holbein dän Allere Hans Holbein die Allere (bädden in sowät 1465 in Augsburg; stuurwen in sowät 1524 in Basel af Isenheim) waas aan Moaler in ju Uurgongstied twiske Gotik un Renaissance. Hie säärm jält - uumdät hie, uurs as t.B. die bekoande Albrecht Dürer, ju Renaissance nit foardrieuwen, man bloot meemoaked häd, nit as uuremäite betjuudend. Daach waas hie wichtich foar ju Äntwikkelenge fon sin bekoandere Suun, Hans Holbein dän Jungere.
Düütsk
Düütsk is ne Germaniske Sproake un heert mäd dät Niederlounsk tou dät Kontinoalwäästgermaansk. Ungefeer 95 bit 100 Millionen Moanskene hääbe düütsk as Määmesproake. Düütsk wäd schrieuwen mäd dät Latiensk Alphabet. Deer sunt oaber fjauer Teekene bie keemen: Ä/ä, Ö/ö, Ü/ü un ß.
Sproakgebiet
Düütsk wäd as Määmesproake baald in Düütsklound, Aastriek, dät düütsksproakige Deel fon ju Swaits un Liechtenstein. Et rakt Sproakminnerhaide in do Noaberstoate so as Luxembuurich, Suudtirol (Italien), dät aastelke Deel fon Belgien, Elsass (Frankriek) un dät aastelke Deel fon Lothringen (Frankriek), un in dät Suude fon Dänemark. In Aast-Europa rakt et düütske Sproakailounde in Polen, Tschechien, ju Slowakäi, Ruslound, Rumänien un Ungarn. Buuten Europa rakt et Lounde in Säntroal-Asien, so as Kasachstan un Kirgisistan, wier litje Minnerhaide woonje. In Brasilien wäd ju Sproake in ferskeedene Meenten bruukt as Amtsproake. In Suudafrikoa is in dät Gruundgesäts fäästlain, dät et bruuken fon ju düütske Sproake "stimuliert un respektiert" wäide skäl. In dän Noaberstoat Namibien rakt et uk ne düütske Sproakminnerhaid.
Main
thumb|right|200px|Koate fon dän Main Die Main is mäd 527 Kilomeetere ju loangste Äi, ju fon gjuchts in dän Rhien fljut.
Loop fon ju Äi
Twäin Woaterloope jäilde as Wäl-Äi fon dän Main: Die Wiete Main, die sien Wälle in do Fichtelbierge häd, un die Roode Main, die uut ju Frankiske Alb fljut. Bie Melkendorf, dät tou ju Meente Kulmbach heert, fereenigje sik do bee tou dän Main. Hie fljut in aan takkergen Loop fon Aaste ätter Wääste twiske moorere Middelhooge Bierge in Franken, truch dät frankiske Wienbau-Rebät mäd ju Stääd Würzburg, fääre ätter Hessen wai un truch ju Stääd Frankfurt, bit hie twiske Ginsheim-Gustavsburg un dän Wiesbadener Stääddeel Mainz-Kostheim in dän Rhien mundet. Uurkaante ju Mundenge lait ju Ooldstääd fon Mainz.
Evangeelsk-Lutherske Säärken
thumb|right|300px|Ju [[Luther-Rouse, een Symbool fon do Lutherske Kristen]] Do Evangeelsk-Lutherske Säärken gruundje sik ap ju Bibel, in Deele ap ju Dogmen-Bieldenge fon ju oolde Säärke un ap do Bekantnisskrifte fon ju evangeelsk-lutherske Säärke, do in dän Ferloop fon ju Wittenberger Reformatsjoon truch Martin Luther un uur lutherske Theologen, biespilswiese Philipp Melanchthon, ferfoated wuuden sunt. Tou ju lutherske Konfessions-Familie heere sowät 74 Millionen Kristen. Lutherske Kristen beteekent me uk as Lutheroaner.
Theologie
Ju Bibel jält in do lutherske Säärken as norma normans, also een "normierjende Norm". Dät hat, ju Bibel häd ju upperste Autorität, ju is die Gruundsleek, wier die Gloowe sik ap beropt.
Sola gratia, sola fide, sola scriptura, solus Christus
In fjauer latienske Formele läite sik do Gruund-Toachte fon ju lutherske Theologie een bitje touhoopefoatje:
Luther häd, besunners wät „sola gratia“ un „sola fide“ oungungt, fuul fon dät, wät Paulus biespilswiese in dän Roomerbräif skrieuwen häd, wier apgriepen.
Dät lutherske Äiwendmäils-Ferstoundnis
Die Lutherske Gloowe kwäd, dät Christus in't Äiwendmäil reoal-präsent is. Dät Äiwendmäil is Teeken un Tjuuchnis fon dän goddelken Wille, wiertruch die Gloowe apwoaked un stäärked wäd. Man ju kathoolske Transsubstantiations-Leere wäd ouliend, uumdät ju ätter lutherske Leere rien philosophisk is un neen Begruundenge in ju Bibel häd. Fääre wäd dät katoolske Mis-Offer ouliend, dät aan katoolsken Pestoor wilst ju Homisse deerbrangt, uumdät ätter lutherske Meenenge Christi Offer an't Kjuus een foar allemoal nouch is. Aan trääden Unnerskeed tou do katoolske is, dät bie do Lutherske aal do Meente-Liede dän Kälk tou drinken kriege konnen.
Wilst ätter lutherske Apfoatenge älken deepeden Krist tou dät Äiwendmäil kuume duur, ferbjudt ju katoolske Säärke hiere Liede, oun een luthersk Äiwendmäil deeltouniemen. Dät kumt deerfon, dät ätter kathoolske Apfoatenge een luthersk Äiwendmäil neen wuddelke Eucharistie is, uumdät aan luthersken Pestoor nit ju Priester-Wäie in't Kathoolske Ferstoundnis häd.
Unnerskeede un Ferbiendengen tou do Reformierde
Do Reformierde sunt uurs ne Stroomenge binne dän Protestantismus, jo sunt niep nuumen neen lutherske, uumdät jo sik moor ap uurse Reformatoren, foaraaln do be Swaitsere Ulrich Zwingli un Johannes Calvin beroupe. Dät rakt oaber uk Ferstoundigenge twiske do Lutherske un do Reformierde, in wäkke Loundes-Säärken hääbe do sik sogoar touhoopedäin (unierd). Suk een unierde Loundessäärke is biespilswiese ju Evangeelske Säärke fon ju Palts, wier do lutherske un do reformierde Kristen sik in't Jier 1818 fereenigeden. Ju Evangeelske Säärke in Düütsklound is so tou tällen aan Ferbuund fon lutherske juust so as reformierde Loundes-Säärken.
Aan luthersken Goddestjoonst stoant in sin Apbau gewöönelk noch tichter bie ju oolde Homisse-Foarm as aan reformierden Goddestjoonst, dät hat, bie do lutherske rakt dät noch fuul moor liturgiske Soange so as Kyrie, Gloria, Sanctus un aal sowät - man, dät waas aan wichtigen Aspekt in ju Reformation, in een Sproake, ju do Ljuude ferstounde un nit moor ap Latiensk.
Belize
Belize is een Lound in Middel-Amerikoa. Dät äntstuude in't Jier 1981 uut ju Kolonie Britisk-Honduras.
Geografie
left|300px|Koarte fon dät Lound Belize lait oun ju Atlantikkuste. Noaberlounde sunt Mexiko in dät Noude un Guatemala in dät Wääste un Suude.
Klima un Natuurruumte
Belize häd n tropisk Klima. Ju Luchttemperatuur lait in'n Truchsleek bie 25,9 Grad Celsius. Ju Luchtfuchtegaid is truch dän Wiend fon ju See häär goud uuttouhoolden. Die maaste Rien faalt twiske Juni un Oktober, in düsse Tied is uk ju Luchtfuchtegaid ap't hoochste. Räägelmäitich aptreedende Natuur-Katastrophen sunt Hurrikoane un Uurfloudengen, do infoulge deerfon aptreede. Aan dweerelgen Stoarm fernäilde in 1961 ju domoalige Haudstääd Belize City, deeruum wuude Belmopan in 1970 ju näie Haudstääd.
Groote Deele fon Belize sunt fon tropisken Rienwoold bewoaksen, deertwiske rakt dät uk Fjuurenboom-Savannen un Sumplound. Mangrovenwoolde luuke sik bienaist truchgungend ju Kuste loangs. Foar ju Kuste lääse Krallen-Riffe, Soundboanke un Atolle.
Sun Haaldeel fon ju Flakte fon dän Stoat stoant unner Natuurskuts.
Lieuwend un Wirtskup in Stääd un Lound
Do grootste Stääde wieren in't Jier 2005 do foulgjende: Belize City (61.461 Ienwoonere), San Ignacio (16.812 Ienwoonere), Orange Walk Town (15.298 Ienwoonere), Belmopan (13.381 Ienwoonere) un Dangriga (10.750 Ienwoonere). Industrie rakt dät nit fuul, bloot Textil-, Neerengs- un Holt-Feroarbaidenge.
Ap dät Lound is ju Buuräi fon groote Betjuudenge: Fuul Ljuude baue Turske Weete, Boone, Ries, Maniok, Sjood-Banoanen un Gräinieten foar sik säärm oun. Do grootste un modernste Buuräien hääbe maasttieds do Mennoniten. Do wichtichste Exportweeren fon dät Lound sunt Sukker, Sitrus-Fruchte, Banoanen, Kakao, Kokosnuute, Bäisteflask, Fiske, Krääpse, Eedel-Holte un Kloodere.
Wichtich is uk die Tourismus, man truch ju läipe Infrastruktuur wäd die fääregungende Uutbau deerfon behinnerd.
Aan Träädendeel fon ju Befoulkenge is äärm. Ju Wirtskup fon dät Lound kuude in do lääste Jiere groie, man dät rakt groote Probleme mäd ju Stoatsferskeeldenge.
Sproaken
Hier sunt do wichtichste Sproaken apliested mäd een Tällenge uut dät Jier 2010:
Ju Amtssproake in Belize is Ängelske, dät wäd fon sowät 62,9 % fon ju Befoulkenge boald. Buppedät wäd uk fuul Spoansk (56,6 %) un Belizisk Kreol (44,6 %) boald.
2,9 % fon ju Befoulkenge boalt Garifuna, dät is een Arawak-Sproake, ju oaber uk Ienfloude fon karibiske Sproaken un juust so uk dät Ängelske un Frantsööske änthoaldt.
Gloowe
Ju Moorhaid in Belize is kristelk. Sowät 50 % fon ju Befoulkenge wieren in't Jier 2000 roomsk-katoolsk, ieuwenske dät rakt dät een groote Riege fon litje protestantiske un fräisäärkelke Sälskuppe (t.B. do Mennoniten). 1 % fon ju beliziske Befoulkenge wieren in't Jier 2000 muslimisk, 13 % hääbe ounroat, dät jo uurs n Gloowe hääbe. Deertou heere uk noch fertreedere fon do heedenske indioanske Religionen. Sowät 9,4% hääbe ounroat, dät jo naan Gloowe touheere.
Foarkolonioale Geskichte
thumb|right|300px|Aan Maya-Tämpel in Altun Ha Al uum 2000 f. Kr. waas ju Region, wier däälich Belize lait, fon do Maya besiedeld. Betjuudende archäologiske Funste uut düsse Tied wuuden in Cuello (Orange Walk District) moaked. Wilst ju "klassiske Tied" fon ju Maya-Sivilisatsjoon (sowät 250-900) äntstuuden kulturelle Säntren in Altun Ha, Xunantunich, Cahal Pech, Lamanai, Lubaantun, El Pilar un Caracol. Uum dät Jier 900 koom ju Blöitetied fon do Maya tou een Eende, man bit däälich lieuwje noch Maya in dät Lound.
Äddere Kolonioaltied
Dät Rebät wuude in 1617 Deel fon dät Generoalkapitanoat Yucatán in't Vizeköönichriek Näispanien, dät fon aan Gouverneur lat wuude. Ju Gjuchtspreekenge unnerlich ju Real Audiencia fon Mexico.
Fuul fon do indioanske Ienwoonere fluchteden in't Binnenlound un dät koom wier un wier tou Kampe twiske do uurspröängelke Ienwoonere un do europäiske (spoanske un leeter britiske) Kolonioal-Siedlere. Foar do Europäere waas dät Lound interessant apgruunde fon dät tropiske Holt, dät jo deer winne kuuden, man uumdät sik do Indioanere juun dät Uutplunnerjen fon dän Holtbusk stoadich tou Weer sätten, un uk wäil, uumdät dät Lound mäd sien stuur gungbeere Bierichloundskuppe nit so goud tou ärsluuten waas, gjuchten sik do Kolonioal-Bestrieuwengen uurloang fuul moor ap Mexiko un Honduras - wier dät foaraaln uk Gould un Säälwer roate!
Man do Kusten fon Belize wieren ideoal foar britiske Seeroowere, do sik deer ferstoppeden un fon junner uut Uurfaale ap do spoanske Flotten unnernoomen. Eerste in 1670 eendede ju Piraterie, as Grotbritannien un Spanien in Madrid aan Ferdraach unnerteekenden, die düsse Praxis be'eendje skuul. Do Baymen, as do Piroaten of Fräibüütere naamd wuuden, uumdät jo sik foaraaln in dän Gulf (Bay) fon Honduras apheelten, wieren nu twoangen, sik uur Iennoame-Wällen tou säiken un begonnen mäd dän Honnel mäd Tropen-Holt. In 1763 kreegen jo mäd dän Pariser Free fon Spanien Ferlof, in aan bestimden Deel fon Belize Holt tou winnen. Foar sowät hunnerd Jiere bleeuw dät ju wichtichste Iennoame-Wälle fon do britiske Siedlere in dät Rebät. Mäd ju Woold-Oarbaid koom uk ju Skloueräi un fon't 18. Jierhunnert oun wuuden afrikoanske Sklouen in't Lound broacht.
Britiske Kolonioal-Heerskup
thumb|right|300px|Banoanen wäide fon een Muuldiert-Koare ouleeden (sowät 1890). Banoanen sunt bit däälich een wichtich Honnelsgoud in dät Lound. Loange Tied stuuden do britiske Siedlere in Belize noch unner spoanske Heerskup, bit do Briten ap dän 10. September 1798 ju Slacht fon St. George's Caye juun Spanien wonnen. Fon do oun stuude dät Lound de facto unner britiske Heerskup.
In 1802 koomen do eerste Garifuna ätter Belize. Ju uurspröängelke Heemat fon düt Foulk hiede dät Ailound St. Vincent weesen, wier dät Foulk in 1635 uut een Fermiskenge fon fräikeemene Sklouen un ienheemske Indioanere äntsteen waas. Man in't Jier 1797 ferloosen do Garifuna dän twäiden Karibenkriech, wier jo touhoope mäd Frantsoosen un apstoundige Sklouen juun do sklouenhooldende Briten kamped hieden. Deeruum wuuden eerste do sowät 5000 Garifuna ap dät Ailound Baliceaux deportierd, wier sun Haaldeel stoorf. Kuut leeter wuuden jo deeruum ap dät Ailound Roatán fäärebroacht, dät naier bie dät Fäästlound liech. Fon junner ferspratten jo sik uur dät Fäästlound, uk ätter Belize, wier dät bit däälich een Minnerhaid fon Garifuna rakt.
In do 1830er Jiere wuuden do Sklouen fräilät, tou een äänelke Tied as in do uur britiske Kolonien. Man jo hieden noch immer neen Gliekbegjuchtenge. 1862 wuude dät tou ju britiske Krounkolonie British Honduras.
Fon 1847 bit 1901 koom dät ap dät Hoolichailound Yucatán (Mexiko) tou dän sonaamden Kasten-Kriech twiske do uurspröängelke Bewoonere, do Maya, un do spoansk-stommige beetere Ljuude. Do britiske Ienwoonere fon Britisk Honduras belääwerden do apstoundiske Maya mäd Woapen un Munitsjoon, wier jo goud oun fertjoonden. Masse Fluchtlinge koomen wilst dän Kriech in dät Lound: Eerste do spoansk-stommige Mexikoanere, do foar do Maya fluchteden; leeter, as dät Blääd sik weendede, do Maya, do foar do spoansk-stommige Mexikoanere fluchteden. Düsse Maya hieden fuul Kannenskup in ju Buuräi, wiermäd jo in ju Foulge grooten Ienfloud ap do noudelke Provinsen fon dät Lound noomen.
Die Uurgong in ju Uunouhongegaid
thumb|right|300px|Dät Parlemäntshuus in Belmopan Uumdät do nit-europäiske Befoulkengsdeele unner ju britiske Kolonioal-Heerskup nit fuul tou tällen hieden, wieren jo uuntoufree. Fon 1961 oun sätten do Briten dän Uunouhongegaids-Prosäss in Gong un lieten dät Lound moor un moor sälwen uurnieme.
As 1961 die Hurrikan Hattie ju foarige Haudstääd Belize City läip fernäild hiede, wuude ju Ploanstääd Belmopan oun een seekerere Steede in't Binnelound baud un 1970 wuude ju Regierenge in ju näie Haudstääd ferlaid.
Foar dän Uurgong in ju Uunouhongegaid roate dät oaber een groot Problem: Dät Noaberlound Guatemala stoalde Ounspröäke ap dät Lound, wät ju Uunouhongegaid stuur moakede. Sowät twintich Jiere loang fersoachten do Briten mäd ju guatemaltekiske Regierenge een Eenigenge tou fienden, wät foar't eerste nit slumpede. In 1973 kreech dät foarige British Honduras dän Noome Belize. In 1978 wuude ju Belize Defence Force as Militär gruunded. Ap dän 21. September 1981 wuude Belize uunouhongich fon do Briten, sunner dät dät een Eenigenge mäd Guatemala roate. Eerste in 1992 ärkoande Guatemala dät Lound Belize oun, wan uk sunner deerbie dän Skeedferloop in't Wääste tou kloorjen. In ju Foulge looken do Briten in 1994 dän grootsten Deel fon hiere Suldoaten ou.
Nordsaksen (Loundkring)
Nordsaksen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saksen.
1. Meerte
Die eerste Meerte is die 60. Dai fon dän Gregorioansken Kalänner (die 61. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch 305 Deege bit tou dät Eende fon't Jier tou.
Düssen Dai waas in dät oolde Room uurspröängelk die kaländoariske Begin fon dät Jier, die Dai, wier in dän Vesta-Tämpel ap dät Forum Romanum dät hillige Fjuur ounstikt wuude. Vesta wuude as Goddine fon dät Häid-Fjuur fereerd. As do roomske Konsuln in't Jier 153 foar Kristus dän Begin fon hiere Legisloatuur-Periode ap dän eersten Januoar ferlaiden, wuude düt tougliek uk die näie Begin fon dät Jier. Bit däälich kon, wäl Latiensk ferstoant, oun do Noomen fon wäkke Mounde sjo, dät dät uurspröängelk uurs waas: Die September hat so, uumdät hie uurspröängelk dät soogende Mound waas, die Oktober häd sin Noome, uumdät hie uurspröängelk dät oachte Mound waas, die November waas sjuunelk dät njuugende un die Dezember dät tjaande.
Ju Waareld-Organisatsjoon foar Meteorologie häd dän 1. Meerte as meteorologisken Begin fon dät Foarjier ap ju noudelke Hemisphäre fon ju Äide fäästlaid.
Nantes
Nantes (ap Bretonisk Naoned; ap Gallo: Naunnt, Latiensk: Portus Namnetus) is ne Stääd in dät Wääste fon Frankriek. Dät lait bie ju Mundenge fon ju Äi Loire.
Gruundenge
As in 56. f. Kr. unner Gaius Iulius Caesar do Galliere fon dät Roomske Riek deelsmieten wuuden wieren, duurde dät nit loange, bit in 50 f. Kr. ju Stääd Nantes unner sin latienske Noome Portus Namnetus gruunded wuude.
Leete Antike un Foulkewonnerengstied
In't trääde Jierhunnert trieden do Bewoonere fon ju Stääd uur tou't Kristendum, tou ju sälge Tied begonnen do Oolde Saksen, in dät Rebät uutfaale tou moakjen. Düsse Uutfaale uum dän Sleeuwe-Kanoal wieren die Begin fon ju Äntwikkelenge, ju in't füüfte Jierhunnert tou ju angelsaksiske Besiedelenge fon Grootbritannien fiere skuul.
In't füüfte un säkste Jierhunnert skällen do Bretonen uut Grootbritannien keemen weese. Do archäologiske Indizien deerfoar sunt oaber täämelk tän.
Dät Middeloaler
In 843 is ju eerste Fjuurlääse truch do Loire-Normannen uurlääwerd. Dät wieren Wikingere, do sik oun ju Mundenge fon ju Loire deelsätten.
In 1066 roate sik die Groaf fon Nantes dät Heertoachdum Bretagne. In't Jier 1154 wuude Nantes oun Hinnerk II. roat, die in't sälge Jier dän Troon fon Änglound kreech. In 1460 wuude in Nantes een Universität gruunded. Ätter dän Dood fon Anne de Bretagne (1477 - 1514) wuude ju Bretagne oun dät frantsööske Stomlound ounsleeten.
Ju äddere Näitied
Ätter ju Deeltaaienge fon do Hugenotten, also do frantsööske Protestanten, ju in do Massakere fon ju Bartholomäusnoacht n bloudergen Hööchtepunkt foont, wuude ap n 13. April 1598 truch Hinnerk IV. dät Edikt fon Nantes (Toleranzedikt) uutroat. Dät roate do frantsööske Protestanten Religionsfräiegaid. In 1685 wuude dät oaber fon Ludwig XIV. mäd dät Edikt fon Fontainebleau touräächnuumen.
Uumdät dät oun ju Mundenge fon ju Loire so goadelk lain waas, wuude Nantes in't 18. Jierhunnert ju betjuudendste Hoawenstääd fon Frankriek. Jo dreeuwen domoals Honnel mäd Asien, oaber jo bedeeligeden sik foaraaln oun dän Sklouenhonnel. Sowät n Haaldeel fon do frantsööske Sklouenskiepe geen domoals fon Nantes uut ap Foart.
Ju Frantsööske Revolutsjoon
Fon 1789 bit 1799 waas ju Frantsööske Revolutsjoon. Do touniemend radikoale Mäitnoamen monken ju näie Revolutsjoons-Regierenge paasede oaber ju köönichs-tjoue katoolske Loundbefoulkenge nit, ju fon 1793 tou 1796 tou in un uum dät Département Vendée dän Vendée-Apstound juun ju Eerste Frantsööske Republik prouwede. Uk Nantes heerde tou dät apstoundiske Rebät.
Die Apstound wuude fon do Troppen fon dän Nasjonoalkonvent blouderch deelsloain. Jo möärenden Ljuude un Fäi un fernäilden Siedelengen un Baulound. Sun twohunnertduusend Ljuude skällen deerbie stuurwen weese, aleenich in Nantes skällen säkstienduusend Ljuude waigjuchted wuuden weese, do maaste deerfon truch Fersuupen in de Loire.
Die Twäide Waareldkriech
In dän Juni 1940 wuude ju Stääd in Nazi-Düütsklound sin Wääst-Fäildtoach truch ju Wehrmacht besät. Ap dän 20. Oktober 1941 wuude die düütske Stääd-Kommandant Oberstleutnant Karl Hotz truch ju Résistance (dän Frantsööske Weerstound) uumebroacht. As Wräike deer foar broachten do düütske 48 Jeesele uume.
As in dän Juni 1941 in Frankriek unner ju Vichy-Regierenge do Regionen iendeeld wuuden sunt, wuude Nantes, ju histooriske Haudstääd fon ju Bretagne, mäd dät näie Département Loire-Atlantique, wier dät Präfektuur fon wuude, fon ju Bretagne outränd. Däälich heert dät also tou ju Region Pays de la Loire.
Fon 1943 oun hiede ju Kriechsmarine een Lazarett in ju Stääd. Twiske dän 16. un dän 23. September wuude Nantes truch aliierde Lucht-Oungriepe läip meenuumen. Ätter ju Loundenge fon do Aliierde in ju Normandie Ounfang Juni 1944 wuude ju Stääd ap n 12. August 1944 fon do düütske Besättengstroppen rüümd.