cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portoal:Do Fräislounde
25px Allgemeen
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
30px Wäästfräislound (Fryslân) 40px
thumb|right|120px|Fryslân in do [[Niederlounde]] thumb|right|120px|Gysbert Japiks
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
35px Aastfräislound 35px
thumb|right|120px|Aastfräislound mäd Seelterlound thumb|right|120px|Dät Stäädhuus fon Oamde
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
40px Seelterlound 30px
thumb|right|120px|Dät Seelterlound thumb|right|120px|Dät Seelterfräiske Kultuurhuus
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
thumb|right|120px|Noudfräislound thumb|right|120px|Woapen fon do "Noudfräisen"
35px Noudfräislound 30px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Natuur, Flora un Fauna
right|120px right|120px right|120px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Kultuur
120px|right|
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Kategorien
Geographie
4. April
Die fjoode April is 94., in Skaltjiere die 95. Dai fon dän gregorioanske Kalänner. Deer blieuwe noch 271 Deege bit tou dät Eende fon't Jier.
Lucas Cranach III.
Lucas Cranach III. (* 6. Meerte 1586 wäil in Wittenberg; † foar dän 15. September 1645 in Wittenberg) waas aan Düütsken Moaler uut ju bekoande Moaler-Foamielje Cranach. Bit ap nu kuuden him neen Wierke seeker touoardend wäide.
Stomboom
In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.
Hans Maler (?) | Lucas Cranach (die Allere) ____|_______________        |                   |         |                   |  Hans Cranach    Lucas Cranach (die Jungere) |                                |                           Augustin Cranach |                                |                           Lucas Cranach III.
Kamerun
Kamerun is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Dät wäd begränsed...
Ierwe
Ju Ierwe (Stellaria media), uk Hanne-Ierwe af Hannebäi-Ierwe is n Wuucherkruud mäd fuul Ronken, wät immer ticht bie de Gruunde blift. Hanne-Ierwe duurt me uk iete. Deerfon kon me smoakelken Seloat moakje. Dät is ne Heelplonte.
Tellur
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Tellur (latiensk tellurium is n chemisk Element mäd Symbol Te un Atomnummer 52. Dät is n säälwergries Metalloid.
Äntdäkkenge
Tellur is 1782 äntdäkt fon dän aastrieksk-ungarisken Wietenskupper Franz Joseph Müller von Reichenstein. Säkstien Jiere leeter, in 1798, wuud dät fon Martin Heinrich Klaproth toun eersten Moal isolierd un kreech dät sin Noome. Die Noome Tellurium kumt häär fon dät latienske Tellus, wät Äide hat.
Anweendengen
Ätter do säkstiger Jieren 60 wuud Tellur aal oafter ferwoand in thermo-elektriske Reewen un fräi mechenisk beoarbaideden Stäil. Tellur wäd maast ferwoand in Legierengen mäd uur Metalle. Dät wäd an Lood bietouföiged uum dät Metal wät stäärker tou moakjen un beständiger juun Swieuelsüüre. Wan Tellur bietouföiged wäd an rustfräien Stäi, is dät lichter beoarbaidboar. Uur Anweendengen sunt:
Bemäärkenswäide Oainskuppe
In kristalline Foarm is Tellur säälwerwiet un in skeene Foarm häd dät n metallisken Glans. Daach is dät n bros un licht tou pulverisierjen Hoolichmetal. Tellur is n P-Typ Hoolichlaiter, wierbie ju elektriske Laitfäiegaid ouhonget fon ju Gjuchte, in ju do Atome oardend sunt.
Tellur deelt mäd Selen un Swieuwel ju Oainskup, dät ju Laitfäiegaid deerfon ouhonget, wofuul Lucht deerap ienfaalt. Smolten Tellur reagiert mäd Kooper, Iersen un Stäil. In Solarzellen is Tellur gjucht effektiv foar ju Gewinnenge fon Energie.
Uutsjoon
Ju Haudwälle fon Tellur sunt Sniggen, do der uurichblieuwe bie ju elektrolytiske Raffination fon Kooper
Isotope
In ju Natuur rakt dät fieuw stabile Isotope fon Tellur. Deerou sunt sowät 30 radioaktive Isotope bekoand, oafte mäd relativ loange Hoolwierengstiede fon Millionen fon Jieren.
Ferwerderadiel
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 133,11 km² un deer woonje 24,876 Moanskene (2007).
Tellur
Giftegaid un Sicherhaid
Bolde aal Tellurferbiendengen skuulen as giftich betrachted wäide. Oarbaidere in Jooteräie, do der litje Konzentratione (0,01 mgm-3 un bietiede noch minner) fon Tellur in de Luft uutsät wieren, ärfuuren Foetor ex ore, ne stäärke Omme. Sobolde Tellur bietouföiged an dät flüssige Iersen, äntstoant Teo 2. Insen ienommed, wäd dit telluurdioxid in dät moanskelke Lieuwend uumesät in Dimethyltellurid, Te(CH3)2. Dät wäd uur do Lungen uutskat un feruurseeket ne uunferwikselboare Knuuflok-Röäk fon de Omme, die der moorere Wieke ounhoolde kuude. .
Ferwerderadiel
Sit fon ju Meente is in Ferwert. Uure Steeden in ju Meente sunt Burdaard, Blije, Ginnum, Hallum, Hegebeintum, Jannum, Jislum, Lichtaard, Marrum, Reitsum en Wânswert.
Iod
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Iod (misferstoundelke Skrieuwwiese: Jood) is n chemisk Element mäd dät Elementsymbol I un ju Oardnengstaal 53. In dät Periodesystem stoant et in ju 7. Haudgruppe (17. Gruppe) un heert somäd tou do Halogene. Die Noome lat sik fon dät ooldgriechiske Woud „ioeides“ (ιώο-ειδης) foar „veilchenfaawich, violet“ ou. Bie dät Heetmoakjen fräisätte Dampe sunt charakteristisk violet. thumb|left|Iod
Iod is bie Ruumtemperatuur n Fääststof, die der sljucht woaterlööselk, oawers goud lööselk in woaterge Kaliumiodid-Löösenge un gjucht goud lööselk in Ethanol un uur organiske Löösengsmiddele is.
Emilianisk
thumb|right|300px|Gestriche, wier dät Emilianiske boald wäd. In dät dunkere Gebiet wäd ju romagnoliske Variante boald. Emilianisk of Emiliano-Romagnolo (dt. Emilianisch) is ne Romaniske Sproake. Geographisk un sproakelk kon ju iendeeld wäide bie do Gallo-Romaniske Sproaken, juust as dät Frantsööske, dät Katalaniske, dät Oksitaniske, dät Lombardiske, dät Piemontesisk, dät Liguriske un dät Venetiske. Dät wäd betrachted as ne Minnerhaidssproake, is strukturell schat fon dät Italieenske un stoant ap ju Roode Lieste fon betruuede Sproaken fon UNESCO. Wan do Italjener un sogoar Baalere fon ju Sproake sälwen dät as n Italjeensk Dialekt betrachtje, so äntstamt ju Sproake daach nit dät Italjeenske.
Iod
Iod ist n Bestanddeel, dät in dän Organismus fon Dierte un Moansken nit mist wäide kon un mäd dät ieten apnuumen wäd. Ap hööchste is ju Konzentration bie Moanskene in dän Skildkäddel un wäd deer in do Hormone Thyroxin un Triiodthyronin un as Diiodtyrosin nutsed. Iodkröäk in dät Drinkwoater un ju Kost is in de Räägel foar dät Aptreeden fon Krop un somäd foar ne Iodunnerfersuurgenge feroantwoudelk. As Foarsuurge wäd dät wieks insen of moormoals Ieten fon Seefisk rät as uk Ferweendenge fon dät sonaamde Iodsoalt (Spiesesoalt mäd Natrium- of Kaliumiodoat fersät) rät. Truch disse individuelle Iodprophylaxe un ju Iodierenge fon Foddermiddele wäd i n Düütsklound dän Kröäk an Iod in den Gruund deelwiese uusgliekt. Der kuud beloanged wäide, dät in ju Gesamtiodfersuurgenge fon ju Befoulkenge do Foargoawen fon ju WHO knap ienheelden wäide (Stand 2007).
Emilianisk
Gestrich
Dät Emilianiske wäd boald in do noud-italjeenske Regione Emilia-Romagna un [Lombardije]] (in do Provinze Pavia un Mantua, do zentroal-italjeenske Regione Toskana (Provinz Massa-Carrara) un Marche (Italien) (Provinz Pesaro e Urbino) un in ju Republik San Marino.
Biespiele
Emilianisk fon Bologna Pèder nòster (= Uus Foar)
Pèder nòster,
ch'ai véggna al tô raggn,
ch'ai séppa fâta la tô volontè,
cómm in zîl, acsé anc in tèra.
e dscanzèla i nûster dèbet,
cme nuèter a i dscanzlän ai nûster debitûr,
e brîsa lasèr ch'a cascaggna in tentaziån,
mo lébbres dal mèl.
Âmen.''
Sproake
Ju Sproake (de. Sprache) is dät Systeem fon Luude, dät Moanskene mäd de Muule moakje un dät do Ljuude tjoont, sik mädnunner tou ferständigjen. Ju oaine Sproake fon Seelterlound is dät Seelterske.
Emilianisk
Biespiele
Italjeensk Padre nostro
Sproake
Do maaste Sproaken konnen reekend wäide as tou heeren tou Sproakfamilien.
Emilianisk
Biespiele
Padre Nostro
Sproake
Wät Besunneres is ne stilkene Sproake.
Skylge
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân. thumb|right|200px|Ju St. Janssäärke (holl. Terschelling) is aan fon do wäästfräiske Ailounde un ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 674 km² un deer woonje 4,702 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Wääst-Skylge. Uur Täärpe in ju Meente sunt Aasterein, Baaidunen, Formearum, Hee, Hoarne, Kaart, Kinum, Landerum, Lies, Midslân, un Stryp.
Dät Wäädailound It Gryn, bekoant as Fuugelailound, heerd uk tou ju Meente Skylge.
In Hoarne stound ju St. Janssäärke uut dät 13. Jierhunnert.
Räi
Dät Räi (Capreolus capreolus, dt. Reh) is ne Oard fon doo Hirske af Harte (Cervidae), gnauer gekweeden, heert disse Oard ieuwenske dät Sibiriske Räi (Capreolus pygargus), tou dän Sleek Capreolus, die tou juu Unnerfamilie Capreolinae heert. Disse Unnerfamilie beteekend me in dät Düütske as "Trughirsche", (Uursättenge fon Woud tou Woud: "Droachhirske"), owwol joo ook tou doo Hirske heere. Dät Räi is juu Nominatfoarm fon dän Sleek Capreolus.
Skylge
In dän aastelken Deel fon dät Ailound wäd n fräisken Dialekt, dät Aastersk boald, in dän wäästelken Deel fon Skylge wäd dän fräisken Dialekt Skylgersk un in dät Midden fon dät Eilound wäd dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald.
Ap Skylge stound de Brandaris, die ooldste Fjuurtouden fon do Niederlounde.
Emilianisk
Biespiele
Che sei nei cieli
Sia santificato il tuo nome
Venga il tuo regno
Sia fatta la tua volontà
Come in cielo, così in terra
Dacci oggi il nostro pane quotidiano
E rimetti a noi i nostri debiti
Come noi li rimettiamo ai nostri debitori
E non ci indurre in tentazione
Ma liberaci dal male
Amen.
Bruunkoole-Winnenge
center|800px|thumb 200px|right|thumb|Doo Bruunkoole-Gewinnere, in dissen Fal juu Firma Rheinbraun, moakje oafte neen Hoold derfoar, n Täärp outoubreeken. Düt Täärp protestiert juun juu Bruunkoolegewinnenge. thumb|left|200px|In n Bruunkoolekraftwierk wäd juu Koole ferbaadend, wiertruch CO2 entstoant, wät n Ienfloud ap juu Klimaferannerenge häd. Düt Kraftwierk is in juu Lausitz, wier me [[Sorbisk boalt. Dät is ook ne Gefoar foar disse Sproake, wan Täärpe, wier me juu boalt, oubreeken wäide.]]
Marcus Tullius Cicero
thumb|right|200px|Marcus Tullius Cicero
Marcus Tullius Cicero (oafter kuut Cicero; klassiske Uutsproake: [ˈkɪkɛroː]; * 3. Januoar 106 f. Kr. in Arpinum; † 7. Dezember 43 f. Kr. bie Formiae) waas aan roomsken Politiker (Konsul in 63 f. Kr., Affekoat, Skrieuwer un Philosoph, buppedät uk die bekoandste Baaler fon dät Roomske Riek.
Bruunkoole-Winnenge
<div style="clear:both" /div>
Eaststellingwerf
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
(nl. Ooststellingwerf, stell. Ooststellingwarf) is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 226,08 km² un deer woonje 26,229 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Easterwâlde. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldeberkeap, Appelskea, Donkerbroek, Elslo, De Fochtel, De Haule, Haulerwyk, Langedike, Makkingea, Nijeberkeap, Ravenswâld un Waskemar.
Leipzig
thumb|Messe Leipzig (2010) Leipzig is een Stääd in Düütsklound, in dät Buundeslound Saksen. Deer woonje sowät 530.000 Moanskene.
Sproaken
Dät rakt duusende fon Sproaken ap de Waareld. Wäkke Ljuude meene dät dät bloot ju Kommunikation sturre moaket un dät wie beeter eene Sproake hääbe kuuden. Dät groote Striedpunkt is dan fonsälwen wäkke Sproake. Ap ju uur Siede is uk noch nit fuul bekoand uur ju Ienfloud fon ne spezifiske Sproake ap dät Toanken. Wan dät Toanken mäd Kloang-Assoziation oarbaidet, dan kuuden bestimde Siele in ju eene Sproake fielicht gauer beloanged wäide as in ju uur un sogoar kuuden sik deerbie uur Gesichtspunkte eepenje.
Do Sproaken wäide iendeeld in Sproakfamilien. Buute do Sproakfamilien stounde do isolierde Sproaken.
Ju eewige Annerenge fon do Sproaken hat ju Sproakannernge.
Minnerhaidssproaken sunt do Sproaken fon do Sproakminnerhaide.
30. April
Die '''30. April''' is die 120. Dai in dän Gregorioanske Kalänner (die 121. in Skaltjiere), somäd blieuwe noch 245 Deege bit tou dät Jierseende tou.
Genotyp
Die Genotyp is in ju Biologie die Begriep fon dän genetisken Typ, also foar aal do Genetiske Määrkmoale touhoope. Die Genotyp kon ju systematiske Ställenge anwiese, die Phänotyp deerjuun mongs bloot ju Ökologiske Niske.
גן (ביולוגיה)
Flielound
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân. thumb|left|180px|Die Fjuurtouden fon Flielound is aan fon do wäästfräiske Ailounde un ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 315,79 km² un deer woonje 1,190 Moanskene (2020).
Sit fon ju Meente is in Wääst-Flielound, et rakt neen uure Täärpe ap dät Ailound.
Sproake
Die oolde flieloundske Dialekt, dät Flieloundsk, is siet 1993 uutstuurwen. Däälich wäid ap Flielound allinich Niederloundsk boald, wierin oawers noch litje Rääste fon dän oolden flieloundsken Dialekt änthoolde sünt. Flielound is ju insichste Meente in gans Wäästfräislound, wier allinich Niederloundsk boald wäid.
Titanus giganteus
Titanus giganteus uut juu Familie Cerambycidae is ieuwenske juu Oard Dynastes hercules die grootste Rust, dän et rakt. Allebee hääbe ne Loangte fon bit tou 17 cm.
University of Florida
Spreedengswierstand
Wan me n Kontakt ap n Materioal sät, dan mät me deertwiske n Wierstand Rs, uk wan die Kontakt gans scheen is. Dät naamt me Spreedengswierstand (äng. Spreading Resistance, dt. Ausbreitungswiderstand). Die Wierstand wäd bestimd fon dän Radius (Hoolichmeeter) a fon dän Kontakt un dän spezifisken Wierstand ρ ätter Rs =  ρ/4a
as bereekend mäd Integroalreekenge. Dissen Wierstand spielt ne Rulle, alleweegense wier gans litje Kontakte anwoand wäide, as in ju Mikro-Elektronik.
Ne apaate Anweendenge fon disse Oainskup fint sik in ju Spreedengswierstand-Profilierenge. Deerbie wäd die spezifiske Wierstand oulaited uut dän Spreedengswierstand. Ne Näddele mäd n hädden goud definierden Punkt wäd ap dät Materioal sät. Bie ne bestimde Häddegaid fon dät Materioal un dän Näddelpunkt rakt n bestimden Kuugel-Radius r fon n Näddelpunkt uk n bestimden Kontaktradius a. Wan me nu die Spreedengswierstand twiske ju Näddele un dät Materioal mät, so kon me dän spezifiske Wierstand ρ in n gans litjet Gebiet meete. Licht me dan ju Näddele un sät ju foarsichtich ieuwen fääre wier deel, dan kon me sjo, of die spezifiske Wierstand deer fielicht uurs is. Ju Methode wäd anwoand ap Metalle un Hoolichlaiter-Materioale. Deerbie kon dät lichten un ieuwen fääre wier deelsätten fon ju Näddele automatisierd wäide. N praktisken Wäid foar a is ap Silizium 2 bit 4 Mikron.
Ne Variante fon ju Methode is Djupte-Profilierenge fon Loagenstruktuuren. Deerbie wäd dät Materioal fluch scheeuw ouslieped un lät me ju Näddele uur ju scheeuwe Kaante stappe. Ap ju Wiese kon me meete, wo ρ in de Djupte ferlapt, wierbie dan do Resultoate automatisk as Punkte in ne grafiske Deerstaalenge oudrukt wäide konnen. Uum Ienfloud fon isolierjende Loagen tou fermieden, wäide deerbie oafte two Näddeln anwoand, do der gans prezise gjuchted uur dät Materioal stappe. Foarallen in ju Hoolichlaiter-technik wäd disse Methode anwoand.
Uurigens schäl dät Resultoat korrigierd wäide foar ju Tjukte fon do Loagen. Uk mout reekend wäide mäd Speerloagen un Tunneleffekte, wiertruch uk die Temperatuur Ienfloud häd.
Valencia
(Katalanisk: València, Düütsk: Valentz) is een Stääd in dät Aaste fon Spanien. Deer woonje uungefeer 800.000 Moanskene.
Sproakfamilie
Ne Sproakfamilie (dt. Sprachfamilie) bestoant uut ferskeedene Sproakgruppen, do der juunsiedich etymologisk touhoopehongje un do deeruum as ferwant betrachted wäide. Of ju Ferwantskup wuudelk betjut dät aal do Sproaken in ne Sproakfamilie eene gemeenskuppelke Gruundsproake äntstamme, is oawers goarnit sicher.
Twisken Sproakfamilien bestoant gruundsätselk neen Ferwantskup, daach kon leeter Äntleenenge foarkuume. Ju Ferwantskup in ne Sproakfamile is uk nit immer düütelk. So wuud dät Keltiske toufoarne nit tou dät Indogermaniske reekend, bit daach ne Ferwantskup mäd do Indogermaniske Sproaken fuunen wude.
Wäkke Sproakfamilien sunt:
Sproakgruppe
Ne Sproakgruppe (dt. Sprachgruppe) is ne Gruppe fon Sproaken, do der juunsiedich etymologisk düütelk touhoopehongje un also ferwant sunt.
Wäkke Sproakgruppen sunt: Germanisk, Romanisk, Keltisk.
Moorere Sproakgruppen touhoope konnen wier ne Sproakfamilie bildje.
Harte
Doo Harte af Hirske (Cervidae) sunt ne Familie fon doo Panse. Doo Taxa in disse Familie, doo rezent sunt, sunt 17 Sleeke, doo sik in 41 Oarde apdeele. Der heert toun Biespiel dät Räi dertou. Me kon doo Harte in Europa, Asien, Amerikoa, dät noudelke Afrikoa un moonige Ailounde fiende. As Neozoa kon me joo uk in Kuba, Näi-Guinea, Australien, Näiseelound un uur Gestriche fiende, wier joo fon Natuur ut nit tou fienden sunt.
Max Carl Friedrich Beckmann
miniatur|Gedenktafel am Haus Ringstraße 17 in [[Berlin-Hermsdorf]]
Max Carl Friedrich Beckmann (maasttieds kuut Max Beckmann; * 12. Februoar 1884 in Leipzig; † 27. Dezember 1950 in New York) waas aan Bieldenden Kunstler uut Düütsklound. Toufäärme mäd dän Juugendstil ferbuunen, äntwikkelde hie gau aan oainen Stil.
Spoulen
thumb|right|350px|Ferskeedene Spoulen Ju Spoule is n elektrisk Bauelement, dät bestoant uut Träid, die der winneld is ap n Kääden, die der uut Iersen bestounde kon.
Magnete
Älkuneen häd wäil moal heerd fon n Magnet. Dät is n Stuk Metal dät Iersen anlukt.
Man ieuwenske do bekoande Duur-Magneten, rakt dät uk Elektro-Magnete, do bloot Iersen anluuke, wan deer n elektrisken Stroom an toufierd wäd. Dät beraut ap dän Effekt, dät n elektrisken Stroom truch n Träid n magnetisk Fäild ärreeget. Die Effekt wäd noch stäärker wan me dän Träid in n Slinge lait.
Älk häd uk wäil moal fon n Dynamo heerd; do sitte ap t Rääd. Wan dät litje Rääd fon n Dynamo rund troalt, dan fangt ju Räädlampe oun tou baadenjen. Dät beraut nu wier ap dän Effekt dät n annerjend magnetisk Fäid in n Träid ne elektriske Sponnenge ärreeget. In n Dynamo sit n Träid ju der in gans fuul Slingen apwikkeld is un do Slingen traale dan in af bie n Magnet.
Frjentsjerteradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
Spoulen
Anluukenge
Ne Spoule is eegentelk n Träid mäd fuul Slingen. Stjuure wie truch dän Träid n elektrisken Stroom, dan ärreeget die n magnetisk Fäild. Un wan die Stroom groot genouch is, dan lukt ju Spoule uk wier Iersen an.
Annerje wie nu dän Stroom, dan wäd in dosälge Slingen ne Sponnenge ärreeged. Dät hat, dät ju Spoule fersäkt dän Stroom gliektouhoolden. Ju Oainskup kon in ju Elektronik uk wier nutselk anlaid wäide.
Frjentsjerteradiel
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 209,29 km² un deer woonje 10,259 Moanskene (2007).
Spoulen
Sälweninduktion
Ju Oainskup uum sun Sponnenge tou ärreegjen, hat "Sälweninduktion" un wäd uutdrukt in Henry. Ne Spoule is 1 Henry (1 H) wan ju bie ne Stroomannerenge fon 1 Ampêre pro Sekunde ne Sponnenge fon 1 Volt ärreeget. Do maaste Spoulen sunt fuul litjer un ju Sälweninduktion wäd dan uk maasttied uutdrukt in Millihenry (mH)= 10^{-3} Henry af Mikrohenry (μH)= 10^{-6} Henry. Ju Sälweninduktion wäd gratter bie moor Slingen 1), man wäd uk gjucht ferhööged wan me do Slingen lait uum n Kääden fon Iersen af Ferrit af soowät.
Frjentsjerteradiel
Sit fon ju Meente is in Frjentsjer. Uur Steeden in ju Meente sunt Achlum, Doanjum, Easterbierrum, Furdgum, Hitsum, Hjerbeam, Peins, Pitersbierrum, Rie, Seisbierrum, Skalsum, Sweins, Tsjom en Tsjummearum.
Spoulen
Sälweninduktion
1) Twäie soofuul Slingen rakt n twäie so hooch magnetisk Fäild. Dät ärreeget in älk fon do Slingen uk wier twäie sofuul Sponnenge, also in Gansen fjauermoal sofuul. Bie twäie sofuul Slingen wäd ju Sälweninduktion also uk fjauermoal so groot !
Komore
Doo Komore (de: Komoren) sunt n Ailound-Stoat in dän Indiske Ozean un heere tou Afrikoa.
Stefan Tröster
Tröster, Stefan (1995). Phonologie des Saterfriesischen. Unveröff. Magisterarbeit. Universität Osnabrück 1995.
Tröster, Stefan (1996). Phonologischer Wandel im Saterländischen durch Sprachkontakt. Niederdeutsches Jahrbuch 119:179-191.
Tröster, Stefan (1999). Phonetische Untersuchungen zur Vokallänge im Saterländischen. In H. Spiekermann & C. Noack (eds.) Phonetische Untersuchungen.
Stiernkunde af Astronomie
Stiernkunde af Astronomie is ju Wietenskup ju sik beskäftiget mäd ju Beooboachtenge un Ärkläärenge fon aal Dingere un Geböärnisse buute ju Atmosphäre fon ju Äide.
Stefan Tröster
Uk: Stefan Tröster-Mutz.
Stiernkunde af Astronomie
Ju Stiernkunde kon me ferdeele ätter do foulgjende Aspekte:
Sproakwietenskup
Sproakwietenskup (de. Sprachwissenschaft) is ju Wietenskup fon do Sproaken.
Ju lät sik t.B. ferdeele in:
Do Unnersäikengen konnen sik beluuke ap t.B.:
Mäd dät Seelterske sunt uk al fuul Unnersäikere tougong weesen. Gans wichtich is noch immer dät Fäästlääsen, ju Dokumentation fon ju Sproake, man deerätter kumt noch wät wie aal uut dät Materioal leere konnen. N Doatenboank kon uk ne goude Hälpe deerbie weese.
Impressionismus
Die Impressionismus is n Stiel die der sik gjucht ap ju Deerstaalenge fon dän fluchtigen Iendruk. Die Stiel häd sik fon ju Moaleräi uurdrain ap Dichtenge un Musik. In ju Moaleräi wol ju atmosphäriske Ienwierkengen ap Körpere wierreeke bit doo gans aplöösd sunt. Apbau fon ju Bielde uut de Faawe. 380px|right|thumb|Claude Monet, Päppele an ju Epte
Harns (Meente)
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 387,67 km² un deer woonje 15,450 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Harns. Uure Steeden in ju Meente sunt Mullum un Winaam.
Mustela altaica
Mustela altaica is ne Oard fon doo Moddere. Dät rakt disse Oard fon Suudsibierien bit Korea un juu Himalaya-Region in Woold un Gäärslound bit in ne Hööchte fon 3500 m. Dissen Modder häd bloot ne litje Betjuudenge in n Pälshonnel un schäl foar juu Buuräi nutselk weese, fielicht, wült hie Gnauedierte, Ochotonidae un litje Fuugele frät.
Ökosystem
N Ökosystem is dät Touhoope fon ju Biozönose (aal do Lieuweweesen) un dät Biotop (die Lieuwendsruum). An Lound un in dät Woater rakt dät n litjen Unnerskeed, wült n Fisk uurs omje kon as n Loundlieuweweesen.
Funktionswiese
Do Ökosysteme, do wie an Lound hääbe, bestounde uut...
Gaasterlân-Sleat
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 209,29 km² un deer woonje 10.208 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Balk. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldegea, Aldemardum, Bakhuzen, Ealahuzen, Harich, Kolderwâlde, Murns, Nijemardum, Riis, Rûgehuzen, Sleat, Sondel un Wikel.
Indioanere
thumb|500px|Do Indioanersproaken fon Noudamerikoa Do Indioaner sunt mäd do Inuit do Uurienwoonere fon Amerikoa.
Do hääbe uk hiere oaine Sproaken. Däälich wäide in do USA noch 176 fon do originoale Sproaken boald; al mindestens 52 sunt uutstuurwen in ju Tied fon ju Kolonisation truch do Europäer bit nu.
Indioanersproaken in do USA
Litjere sunt:
Indioanersproaken in Middel- un Suud-Amerikoa
Do grootste sunt:
Suud Amerikoa häd 34 Sproakfamilien mäd sun 1000 Sproaken ((Athena Review, Vol. 1, No.3 mäd ne Koarte fon do Sproaken in do Amazone un Orinoco Stroomgebiete).
Lieste fon do Isotope/6. Periode
Dissen Artikkel is ne Lieste fon do Isotope fon aal do bekoande chemiske Elemente fon ju oachte Periode.
Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.
Barium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Barium is n Äidalkalimetall.
It Hearrenfean (Meente)
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
Sit fon ju Meente is in It Hearrenfean. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldhoarne, Aldskoat, Bontebok, Gersleat, Hoarnstersweach, Jobbegea, Ketlik, De Knipe, L&, Mildaam, Nijhoarne, Nijskoat, It Oranjew&, Terbant en Tsjalbert.
Ökologiske Niske
Die Begriep "Ökologiske Niske" (de. ökologische Nische) betjut niks uurs as ju Steede, ju Apgoawe, in n Ökosystem.
Äänelkhaide in dän Phänotyp ( Konvergenz)
Die Wulf (Canis lupus) is naier mäd dät Bäist (Bos primigenius taurus) früünd, as mäd dän Tasmanisken Wulf (Thylacinus cynocephalus †?, woarskienelk uutsturwen 1936) owwol die Tasmaniske Wulf un die normoale Wulf n äänelken Phänotyp hääbe. Die Tasmaniske Wulf is ook mäd n Känguru (ju Familie Macropodidae) naier früünd as mäd dän normoalen Wulf. Man die Wulf häd jusälge Ökologiske Niske as die Tasmaniske Wulf, hie frät Flask.
Ook die Skäädel sjucht bie dän Tasmanisken Wulf un dän normoalen Wulf bienaist gliek uut. Ap ju foulgjende Bielde häd die Skäädel fon dän Wulf (bloot n Modell) ne gräine Markierenge, die Skäädel fon dän Tasmanisken Wulf (ächt) häd ne roode.: left|600px
Demokratiske Republik Kongo
Ju Demokratiske Republik Kongo is n Lound in Afrikoa.
Geografie
Dät wäd begränsed...
Stilkene Sproake
Ne stilkene Sproake of Geheemsproake (dt. Geheimsprache) is ne Sproake ju bloot fon Ienwäiden fersteen wäd. Wan dät uungunstich meend is, kwäd me fon Gaunersproake. Sowät is Rootwälsk. Uk foar Koopljuude is sun Sproake nutselk.
Demokratiske Republik Kongo
Kongo 1877
Miniatur|600px
Stilkene Sproake
Seeltersk as stilkene Sproake
Do oolde Seelter wieren Skippere un Koopljuude un jo wollen sicher hiere Sproake wäil moal as stilkene Sproake benutsed hääbe. Deerfon rakt dät sogoar Fertälstere.
Demokratiske Republik Kongo
Kongo 1877
Wo ju groote Koarte paaset in ju politiske Koarte fon däälich:
Stilkene Sproake
Seeltersk as stilkene Sproake
Nu oainde ju seelter Sproake sik truch hiere besunnere Äärf-Woude un -Luudenge al as stilkene Sproake, wan me hier fergliekt mäd do Noabersproaken:
Demokratiske Republik Kongo
Kongo 1877
mini|600px|
Stilkene Sproake
Seeltersk as stilkene Sproake
Dät et sik uk wuudelk uum ne stilkene Sproake honnelde, kon me ouleese an  dät besunnere Gebruuk fon wäkke Woude un besunners an dät woarschienelk uut dät Rootwälske uurnuumene Woud baale:
Uk ju ganse Touhoopestaalenge fon ju Sproake tjut wai ap Gebruuk as stilkene Sproake.
Konstruierte Sprache
Statistik
thumb|right|400px|Normoal-Ferdeelenge
Statistik is ne Wietenskup, ju sik befoatet mäd dät Beuurdeeljen fon Doaten. Toun Biespil, die groote Hannebuur wol wiete wo ferscheeden dät Gewicht fon do Oaiere is, dan do duuren nit tou licht weese. Un aal Oaiere tou weegen wäd him tou juur.
Hie nimt dan wäkke Oaiere, so man hier un deer een. Dan wächt hie do un fint dät dät Gewicht ne normoale Ferdeelenge häd. Dät is ounroat in ju Bielde: ju tichter bie dän Spitsenwäid M, je moor Oaiere dätsälge Gewicht hääbe.
Ju normoale Ferdeelenge mäd ju fääste Foarm fint sik oafte. Deeruum kon me uk ne Standardouwiekenge s ounnieme, wierbinne 2 x 34,1 = 68,2% fan do Resultoate (hier Oaiergewichte) faale. Binne twäie ju Standardouwiekenge faalt dan 95,4% un binne 3 x s faalt sogoar 99,7 %. Wan do Hannen fon jusälge Soarte sunt un dätsälge Fodder kriege, dan kon die Hannebuur sien Kunden t.B. garantierje, dät nit moor as 0,3% fon do Oaiere lichter as 50 Gram is.
Hie mout dät fonsälwen wäil geräägeld fon näien ättergunge, dan do Uumstände konnen sik annerje. Toun Biespil wan wäkke Hannen kroank wäide, dan kumt deer ne ganse Masse litjere Oaiere un ferschuft ju Ferdeelenge un kricht fielicht sogoar two Spitsen.
Ap disse Wiese kon me uk ju Präzision fon Meetreewen usw. definierje, t.B. ju 2s-Präzision is 0,5%. Dät hat dan dät 95,4% fon do Resultoate binne 0,5% fon dän wuudelken Wäid lääse.
Dit is oawers man een Anweendenge fon Statistik!
Sorbisk
Do bee Sorbiske Toale, Bupper- un Läichsorbisk (dt. Sorbisch), wäide boald in ju Lausitz (Łužica), n Gestrich in dät Aaste fon Sachsen (Sakska) un dät Suudaaste fon Brandenbuurich (Bramborska). Do Sorben wuuden aleer, juust as do kärntner Slowenen un uur slawiske Minnerhaide, wäil as Wenden betitteld. Die Noome wäd däälich as beleedigjend blouked.
thumb|right|Twosproakich Noomeskild fon [[Bautzen (Stääd)|Bautzen]] thumb|right|Twosproakich Tittelblääd fon ju eerste fulboodige (evangeliske!) Bibeluursättenge in ju hooch-sorbiske Sproake uut 1728
Gliederenge
Dät Sorbiske, wat sun 54.000 Baalere häd, wäd iendeeld in two Varianten: Buppersorbisk un Läichsorbisk. Dät Buppersorbiske, wät bie wieden do maaste Baalere häd, wäd boald uum ju Stääd Bautzen (Budyšin) tou, dät Läichsorbiske uum Cottbus (Chośebuz) tou. Do bee Stääde sunt dan uk do kulturelle Zentren foar do Sorbe, wan do Baalere fon dät Sorbiske uk juust in do uumetou lääsende Täärpe woonje un nit in do Stääde sälwen.
Geskichte
Do eerste skrieuwene sorbiske Texte datierje uut dät säkstienste Jierhunnert. Bee sorbiske Sproaken hääbe älk ne oaine Skrieuwwiese. Sorbisk en Slowenisk sunt - touhoope mäd dät Noudfräiske - do eensichste Europäiske Sproaken, do dän Dual (twofach) noch ieuwenske dän Singular un Plural aktiv anweende. Dät Buppersorbiske is wät moor dät Tschechiske äänelk un dät Läichsorbiske dät Poolske. Do Sorben un do Polen woonje uurigens eerste siet dät Eende fon dän twäiden Waareldkriech tichte bienunner.
Stoatus
Ju foarhärskjende Sproake in dät Woongestrich fon do Sorben is däälich dät Düütske. Dät Düütske häd dät Sorbiske un uur slawiske Sproaken aal fääre tourääch troangen. Fröier wuuden in groote Deele fon aastelk Düütsklound slawiske Sproaken boald, toun Biespil sogoar uum Lüchow in Niedersachsen tou. Fuul Stäädenoomen tjuuge deer noch fon, as Berlin, Chemnitz un Dresden (Drježdźany). thumb|right|300px|Wier do Sorben woonje Do Sorben in Sachsen hoolde, mee truch dän touhoope biendende Faktor fon ju katoolske Religion, gjucht stäärk touhoope. Dät moaket dät die Taal fon Baalere fon ju litje Sproake relativ stabil is.
In ju DDR-Tied goolten do Sorben as Skaufinster foar ju Minnerhaidefrüntelkhaid fon dät kommunistiske Regime. Sorbiske Kultuurmanifestatione kreegen ruum finanzielle Unnerstutsenge. So häd ju litje sorbiske Sälskup Ferföigenge uur n oainen Rundfunkseender, Saitengen un Tiedskrifte in ju oaine Sproake un wäkke sorbisksproakige of twosproakige Skoulen.
As zentrale kulturelle Instanz fungiert ju sonaamde Domowina. Wan uk in ju Stääd Bautzen min Sorbisk boald wäd, is dät Sorbiske apfaalend deer, ap Sträitenskildere, ap Winkele un sogoar in wäkke Winkele ap Priessäädele un Kassenskiene. Ju Düütske Regierenge häd dät Sorbiske amtelk as Minnerhaidssproake anärkoand un truch dät Unnerskrieuwen un Ratifizierjen fon ju Europäiske Charta fon do Regionoal- of Minnerhaidesproaken ju Ferplichtenge uurnuumen, dät Sorbiske tou beskutsjen un tou äntwikkeljen.
Do Sorbiske WITAJ (wäilkuumen)-Bäidenstuune luuke buute sorbisksproakige uk fuul düütsksproakige Skoulkere. Ätter dät Foulgjen fon ne twosproakige of ne sorbisksproakige Foulksskoule konnen Skoulkere tougjuchte ap dät Sorbiske Gymnasium in Bautzen (Budyšin) of ap do sorbiske Middelskoulen in Radibor (Radwor) un Bautzen. Ne sorbisksproakige Hoochskoule rakt dät nit. Me kon je daach in Leipzig (Lipsk) n Universitätsstudium Sorabistik nieme.
Bruunkoole-Gewinnenge
N uur Äärwe uut ju DDR-Tied is ju Bruunkoole-Gewinnenge, wierfoar al ferskeedene sorbiske Täärpe wieke moasten. Dät Uutnunnerfaalen fon do sorbisksproakige Gemeenskuppe, do der ätter dät twoangmäitige Uumeluuken oafte ferstraid uur de Geegend lieuwje, bildet n Gefoor foar ju Funktion fon dät Sorbiske as Ferkierssproake ap dät Lound. Ätter ju Weende is ju Bruunkoolegewinnenge eenfach fääre geen. Trots massenhafte Proteste is uum 2000 dät Täärp Horno rüümed uum bit ap dät lääste Huus oubreeken tou wäiden uum ju Bruunkoole-Industrie Plats tou moakjen.
Stockholm
Stockholm is ju Haudstääd fon Sweeden.
Informoatik
Ju Informatik is ne Wietenskup un Technik tou Äntwiklenge un Anweendenge fon Anloagen foar elektroniske Doatenferoarbaidenge (EDV). Me kon uk kweede dät ju ne Wietenskup is, ju sik beschäftiget mäd Behärskenge fon Komplexität, as dät gungt uur Information un Doaten, Kommunikation, Software-Bau un technisk-wietenskuppelk Reekenjen. Informatik is uk ju Technik, ju sik beschäftiget mäd dät Programmierjen fon Komputere.
Lemsterlân
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 124,38 km² un deer woonje 13,437 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in de Lemmer. Uur Täärpe in ju Meente sunt Bantegea, Dolsterhuzen, Eastersee-Buorren, Eastersee-Giterskebrêge, Follegea, Ychten, Ychtenbrêge en Jistergea.
Ljouwert (Meente)
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 84,11 km² un deer woonje 91,375 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Ljouwert. Uure Steeden in ju Meente sunt Goutum, Himpens, Lekkum, Miedum, Snakkerbuorren, Swichum, Tearns, Wurdum un Wytgaard.
Republik Kongo
Juu Republik Kongo is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Dät wäd beskat...
Lesoto
Lesoto is n Lound in Afrikoa. Juns Lound wäd fon Suudafrikoa gans uumroat.
Christian Albrecht Jensen
thumb|right|200px|Sälwen-Oubieldenge fon Christian Albrecht Jensen Christian Albrecht Jensen (* 26.06.1792 Bredstedt; † 13.07.1870 Kopenhagen) waas n noudfräisken Moaler, die oawers in Dänemark oarbaidede.
Stoarksbrood
Stoarksbrood (Claviceps purpurea, dt. "Mutterkorn") is n Skimmel, die der ap do Ieren fon Roage un Weete woaksen däd, säilden uk ap Jäärste, Hoawer af Gäärse. Dät lät ap Swotbrood, wäil deerhäär die Noome. Truch dän Gebruuk fon desinfizierd Säid kumt dissen giftigen Angriep däälich bolde nit moor foar. Stoarksbrood produziert giftige Alkaloide, as Ergotamine, do der fiere konnen tou Tiermkrampe un Truchbläidengs-Probleme, wiertruch Fingere un Toonen oustierwe. Uk kon dät Hallizunatione reeke. Foar n woaksen Moanske kon fieuw bit tjoon Gram Stoarksbrood al döödelk weese.
Ap ju uur Siede konnen do Alkaloide uk n gunstigen Ienfloud hääbe ap hoogen Blouddruk af Migräne.
Ephesos
200px|right|thumbnail|Ephesos mäd ju Zitadelle 200px|right|thumbnail|Ju Celsus-Bibliotäike 200px|right|thumbnail|Poute fon Mazäus un Mithridates 200px|right|thumbnail|Historiske Koarte fon Ephesos uut Meyers Konversationslexikon 1888 200px|right|thumbnail|Dät groote Tjooter fon Ephesos Ephesos (lat. Ephesus, griech. Ἔφεσος, türk. Efes, hethitisk Apaša) waas in dät Oalerdum ne groote Ioniske Hoawen- un Honnelsstääd an ju Wäästkuste fon Littik-Asien, däälich in ju turske Provinz Izmir, juunuur dät Oailound Samos.
Stoarksbrood
Foarallen in dät Middeloaler roate dät oafte Fergiftengen mäd infizierd Meel, wiertruch wäil ganse Täärpe un Stääde uutrooded wuuden. Do Alkaloide fiere tou Ergotismus, uk Antoniusfjuur naamd. Wan uk al in 1676 n Ferbeend fuunen wuude twiske dän Skimmel un do läipe Effekte, so häd dät daach in 1951 in Frankriek noch n Fal roat mäd 300 Offere. Desinfizierenge fon dät Säid blift also gjucht wichtich.
Ephesos
Geskichte
Ephesos is dät wichtichste archäologiske Gestrich fon ju Turkäi. Uursproangelk (uum 1100 f.Chr.) waas dät ne Gruppe ienheemske Siedlengen, do der liegen uum dät Hillichdum tou fon ju groote asiatiske Fruchtboarhaidsgoddin, naamd Artemis fon Ephesos. Ephesos is däälich bekoand as dät grootste Fräiluchtmuseum fon dät Roomske Riek ap e Waareld.
Dät griechiske Tiedoaler
Leeter siedelden sik deer Griechen an, foarallen Ionier, do ju lokoale Goddin glieksätten mäd hiere oaine Goddin Artemis. As hieren Anfierder wäd Androclus ärwäänd, die uk as Gruunder fon Ephesos jält. Ephesos unnergeen dätsälge as aal do ioniske Stääde. Ätter ju Äroberenge in 560 f.Ch. truch Köönich Croesus fon Lydien wuud Ephesos truch Synoikismus tou een Stääd touhoopeföiged. In dät Jier 550 f.Chr. wäd ounfangd mäd dän Bau fon dän eerste Tempel fon Artemis in Ephesos, die der 436 f.Chr. kloorstoald wäd. Unner persiske Ferwaltenge noom Ephesos 499 f.Chr. Deel an dän Ioniske Apstand un ätter do Persiske Kriege an dän Delisken Buund. Ätter 415 f.Chr. stuud Ephesos in dän Pelopponesisken Kriech an je Siede fon Sparta. Ätter dän Köönichsfree fon 387 f.Chr. Koom ju Stääd wier unner Persien.
In dät Jier 356 f.Chr. wuud die eerste Tempel fon Artemis fernäild (ätter ju Legende ap dän Gebuurtsdai fon Alexander die Groote), wierätter mäd dän Bau fon dän twäide Tempel ounfangd wuud. Foarallen ätter Alexander dän Groote wuuks ju Stääd uut tou een fon do wichtichste fon dän Hellenismus, wiertou gjucht holp, dät deer die näie groote Tempel fon ju “Ephesiske Artemis” stuude, die der 323 f.Chr. kloorstoald wuude un die der goolt as een fon do Soogen Waareldwunnere. Dissen Tempel mätte 105 bie 50 Meter, mäd 127 Ioniske Suulen fon 18 Meter hooch. Die Diadochen-Köönich Lysimachus ferlaide ju Stääd un die Hoawen, moakede hier tou sien Ferwaltengszentrum un naamde hier ätter sien Wieuwmoanske Arsinoeia. Do Bewoonere fon Colophon wuuden uum 298 f.Chr. ätter Ephesos uurbroacht, wiertruch ju Ienwoonertaal tounoom bit 100.000.
Ephesos waas ouwikseljen Besit fon do Ptolemäe un do Seleukide. Bie dän Ferdraach fon Apamea koom Ephesos 187 f.Chr. an do Attalide, do Härskere fon Pergamon, un ätter 133 f.Chr. an dät Roomske Riek.
Ju roomske Tied un ätters
Ephesos hied ne Blöitetied unner dät Roomske Riek. Ju Stääd is foarallen bekoand fon two Biebelbouke: die Bräif fon Paulus an do Ephesere un ju Apostelgeskichte fon Lukas. Gans bekoand is ju Stääd uk weegen dät Konzil fon Ephesos, touhooperuupen fon Kaiser Theodosius III weegen ju Striedfroage uur ju Leere fon Nestorius.
Ju Stääd bleeuw eerste uk noch Zentrum fon ju Fereerenge fon Artemis, man 262 wuud die groote Tempel fernäild un gans uutroowed fon do Goten. Ephesos koom in Ferfaal ätter dät do Turke ju Stääd 1420 iennoomen. Aantje fääre fint me noch do Uurblieuwsele uut ju turske Tied in Selçuk, wier ju leet-seldschukiske Isa Bey-Moschee stoant un ap n Höäwel deerbuppe ne byzantisk-seldschukiske Zitadelle. In ju Zitadelle stoant ju Johannessäärke, wier dät Grääf fon dän Apostel Johannes lääse skäl. Ap dän Höäwel Aladag, an ju uur Kaante fon Ephesos, stoant dät Huus fon Maria (tursk: “Meryemana”), wät fuunen wuude ap Anreegenge fon do Visione fon Anna Katharina Emmerich. Deer kon me uk ju Hööle fon do soogen Släipere bekiekje.
Italien
Italien is n Lound in Middel-Europa. Ju Haudstääd is Room un die Präsident fon ju Republik is sänt 2015 Sergio Mattarella
Geografie
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Mont Blanc de Courmayeur (4.748 m), ne Bierichspitse ieuwenske dän Mont Blanc. Ju grootste Äi fon Italien is die Po.
Italien wäd begränsed fon:
Inuit
Do Inuit (minner goud Eskimo, wät fon do Inuit as Schäildwoud fäild wäd) sunt n Foulkgruppe in dät Noude fon Kanada un Alaska, in Noudwääst-Siberien un ap do Kuste fon Gräinlound. Dät Woud "Inuit" betjut eegentelk "Moanskene", die Singular hat "Inuk".
Ju Sproake
thumb|right|250px|Inuit in Kanada, 1995 Ju Sproake fon do Inuit hat Inuktitut. Ju wäd boald in ferscheedene Dialekte (mäd deerbääte ju Taal fon do Ljuude do dät baale):
Dan kuume noch fääre ätter dät Aaste:
Un dan ap Gräinlound:
James Krüss
James Krüss (* 31. Moai 1926 ap Hälgelound; † 2. August 1997 ap Gran Canaria) waas n düütsken un n fräisken Dichter un Skriftstaaler.
Stoafsuuger
right|200px N Stoafsuuger (dt. Staubsauger) is ne Reewe, ju der Huusstoaf un litje Deele apsucht. Maastentieds sit deer n stäärken Elektromotor oane, die ne Zentrifugoalpumpe ruundtraale lät, sodät Luft un deermäd Stoaf anleeken wäd. Die Stoaf kon apfangd wäide in n Stoafsäk, of fon binnen juun de Buutensiede fon n ruunden Behoolder sloiderd wäide, sodät naan Stoafsäk nöödich is.
Uum 1900 wuud die Stoafsuuger uutfuunden, man bit 1960 hieden do maaste Ljuude noch naan. Do Matten un do Teppiche, as et do al roate, wuuden do feeged of buute uutklopped mäd däd Teppichklopper. Hier unner rakt dät Information uur dän eerste ächten Stoafsuuger un sin Ärfiender.
Pterygota
Doo Pterygota sunt ne Deelklasse fon doo Insekte. Deer heere aal doo Insekte deertou, doo deer Juuken hääbe (toun Biespiel juu Doarne) af doo Foarfoaren hieden, doo Juuken hieden (Toun Biespiel Flee-e).
Stoafsuuger
Hubert C. Booth un ju Booth Maschine
Die Ingeniör Hubert Cecil Booth (1871-1955) wunnerde sik deeruur dät do Ljuude, wan do hiere Stoowe scheenmoakeden, bloot deerap oachteden, wo jo ju Keete wächbloasje kuuden. Wieruum kuuden jo dän Stoaf nit apsuuge un dan in n Säk apfange, meende hie. As hie hie dät betoacht hiede, moakede hie 1900 dän eerste bruukboare Stoafsuuger, ju Booth Maschine. Die waas gjucht sweer, hie wooch 50 Kilogram. Do Maschinen wieren montierd ap litje Woaine un wuuden leeken fon Hoangste. So geen ju Booth Maschine do Huuse bieloangs uum do scheen tou moakjen. Die Apperoat bleeuw buute biestounden un do Metalslauche wuuden uur ju Trappe of truch do Finstere in ju Stoowe broacht, ju der scheenmoaked wäide schuul. Aan Mon betjoonde dän Motor un n Uuren stoafsuugde do Foutbeene un Matten. Stoafsuugen waas djuur un bloot Bedrieuwe un rieke Ljuude kuuden dät betoalje. Dät eerste Moal, dät do Ljuude sik dät bekiekje kuuden, waas ap dän 25. Februoar 1902. Dän Dai wuude Köönich Edward VII kround un Booth stoafsooch deer do Teppiche.
Die Kädden fon dissen Artikkel is uursät ätter juu holloundske Wikipedia.
Ljouwerteradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 41,38 km² un deer woonje 10,398 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Stiens. Uure Steeden in ju Meente sunt Alde Leie, Britsum, Feinsum, Hijum, Jelsum en Koarnjum.
Albrecht Dürer
Sälwenportrait fon 1500|thumb|250px
Albrecht Dürer (* 21. Moai 1471 in Nürnberg; † 6. April 1528 in Nürnberg) waas n Moaler, Koopersteeter un Holtsnitteekener. Hie häd in Nürnberg, Augsburg, Venedig un doo Niederlounde oarbaided. Hie tält tou do wichtichste Kunstlere fon ju Renaissance.
Indogermaniske Sproaken
Indogermanisk of Indo-europäisk is ne Sproakfamilie.
Iendeelenge
thumb|370px|right|Gebiet fon do Indogermaniske Sproaken uum 500 ä.Chr. thumb|370px|right|Gebiet fon do Indogermaniske Sproaken uum 500 f.Chr. thumb|370px|right|Gebiet fon do Indogermaniske Sproaken uum 1500 f.Chr. thumb|370px|right|Gebiet fon do Indogermaniske Sproaken uum 2500 f.Chr. thumb|370px|right|Gebiet fon do Indogermaniske Sproaken uum 3500 f.Chr. thumb|300px|Indogermaniske Sproaken Tou dät Indogermaniske wäide do ätterstoundene Sproakgruppen reekend:
Uutstuurwen sunt:
Menameradiel
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 70,03 km² un deer woonje 13,808 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Menaam. Uur Steeden in ju Meente sunt Berltsum, Bitgum, Bitgummole, Blessum, Boksum, Deinum, Dronryp, Ingelum, Marsum, Skingen, Slappeterp un Wier.
Cesium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Cesium is n chemisk Element mäd Symbol Cs un Atomnummer 55. Dät is n säälwer/gouldfaawich Alkalimetal. 200px|thumb|left|Cesium
Äntdäkkenge
Cesium is as eerste spektroscopisk äntdäkt fon Robert Bunsen un Gustav Kirchhoff in 1860. Dät koom in litje Massen foar in Soodwoater, dät jo unnersoachten.
Die Noome is oulat fon dät latienske Woud caesius, dat as heemelblau (ätter do two hälle blaue Lienjen in dät atomäre Emissionsspektrum fon dit Element) uursät wäide kon.
Anweendengen
Cesium wäd anwoand in Atomklokken. Siet 1967 wäd ju Sekunde in dät Internationoale System fon Eenhaide (SI) definierd as 9.192.631.770 Zykli fon ju Stroalenge ju der heert bie dän Uurgong twiske twäin Energietoustande fon dät Cesium-133 Atom.
Apfaalende Oainskuppe
Dät Metal kon elektrochemisk as uk truch Uutnunner-Deelenge fon dät Azide CsN3 moaked wäide, man dät mout unner n Inertgas, in Vakuum of unner Oulje apwoard wäide. Dät Metal sälwen is gjucht uunedel. Ju Elektronekonfiguration is [Xe]6s1 un dät eene Buutenelektron is man gjucht swäk an dät Atom buunen. Ju eerste Ionisierengsenergie is bloot 3,893 eV, die läichste Wäid fon aal stabile Elemente. Cesiumchemie wäd deeruum behärsked fon dän stäärke Hong, dät Cs+ Ion tou bildjen.
Kollumerlân
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 116,33 km² un deer woonje 13,140 Moanskene (2007). Tou ju Meente heere 12 Täärpe un 15 Burskuppe.
Sit fon ju Meenteferwaltenge is Kollum. Uur Täärpe in ju Meente sunt Aldwâld, Boerum, Feankleaster, Kollumerpomp, Kollumersweach, Lytsewâld, Muntsjesyl, De Trieme, Warfstermûne, Westergeast en Sweagerbosk.
Systematik
Juu Systematik is n Deelgebiet fon juu Biologie. Juu Systematik befoated sik mäd juu Früündskup twiske ferscheedene Taxa. Tou beoachtjen is deerbie foarallen die Genotyp, nit die Phänotyp. Moonige Ljuude hääbe juu Meenenge, dät me moor juu Oustammenge fon n Taxon beoachtje schuul. Dät naamt sik Kladistik.
Lutetium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Littenseradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
waas ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 132,57 km² un deer woonje 10,869 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Wommels. Uure Steeden in ju Meente sunt Baaium, Baard, Bears, Boazum, Britswert, Easterein, Easterlittens, Easterwierrum, Hidaard, Hilaard, Hinnaard, Húns, Iens, Itens, Jellum, Jorwert, Kûbaard, Leons, Lytsewierrum, Mantgum, Reahûs, Rien, Spannum, Waaksens, Weidum, Winsum, Wiuwert un Wjelsryp.
Nijefurd
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne fröiere Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 289,17 km² un deer woonje 10,868 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente was in Warkum. Uure Steeden in ju Meente wieren Himmelum, Hylpen, Koudum, Molkwar, Nijhuzum, Starum un Warns.
Siet dän 1. Januoar 2011 heerd ju Meente tou ju näie Meente Súdwest Fryslân.
Ludwig Strackerjan
thumb|left|150px| Beend 1 Truch aanklikjen koast du dät Bouk hier leese thumb|right|150px| Beend 2 Truch aanklikjen koast du dät Bouk hier leese
Ludwig Strackerjan häd in sien Aberglaube... ferskeedene Soagen uut Seelterlound apnuumen mäd Apgoawe Saterld. of ''Handschriftl. (HS) a.d. Saterlande''. Do sunt aal ap Düütsk, bit ap ju Skäddeler Geskichte fon dän stäärke Beekmans Wille ap Sieden 417-418.
Ferwiesengen
''
Opsterlân
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.