cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dantumadiel
Sit fon ju Meente is in Damwâld. Uure Steeden in ju Meente sunt Broeksterwâld, Driezum, De Falom, Feanwâlden, Rinsumageast, Readtsjerk, Sibrandahûs, Wâlterswâld un De Westereen.
In Feanwâlden stound ju eensige äärhooldene Stins fon Fryslân, ju bekoande Skierstins.
In dät Täärp Moarrewâld in ju fröiere Meente Damwâld häd Dr. Jacob Botke, die in do 1930-er Jiere dät Seelterlound moorere Moale besäiked häd, fon 1896-1898 as Koaster oarbeidet. In Damwâld sunt ne Sträite un ne Skoule ätter Dr. Botke naamd.
Hoolichlaitere
thumb|right|200px|Eenkristal-Siliziumstäf foar ju Produktion fon Skieuwen Dät rakt Stoffe do der lääse twiske Laitere un Isolatore. Dät sunt do sonaamde Hoolichlaitere (dt. Halbleiter, eng. semiconductors). Me kon kweede, dät do ju Elektrizität n bitsken laitje. Bekoande Hoolichlaitere sunt Silizium (Si), Gallium-Arsenid (GaAs), Germanium (Ge), usw.
Jena
Jena is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Thüringen. Ju Stääd häd 102.532 Ienwoonere (2010). Jena is siet 1975 ne düütske Groβstadt.
Hoolichlaitere
Leedengsdreegere
Ju Laitenge bie do Stoffe kumt toustande truch deeran ne litje "Keetegaid" (Dope) toutouföigjen. Ju Keetegaid suurget dan deerfoar, dät in dän Hoolichlaiter Leedengsdreegere oun kuume. Dät konnen negative Leedengsdreegere weese - Elektrone - af uk positive - do sonaamde Goatere ("holes", "Leerstellen"). In dän eersten Fal rakt dät dan n N-Typ Hoolichlaiter, in dän twäiden Fal n P-Typ Hoolichlaiter.
Ersjanisk
miniatur|200px|rechts|Loage fon dän Föderationskring Wolga in Ruslound miniatur|200px|rechts|Baalere fon dät Erzjaniske (in %) in dän [[Oblast Uljanowsk (suudaastelk fon Mordovien). Gjuchts truch ju Bielde lapt ju Wolga.]] Ersjanisk (rusk: эрзянь кель erzjan kel) is een fon do bee Sproaken, do der touhoope mäd dät Mokscha tou dät Mordwiniske reekend wäide. Dät wäd boald fon sowät ne hoolwe Millione Ljuude in dät Wääste fon ju Republik Mordovien un anlääsende Gestriche as Nischni Nowgorod, Tschuwaschien, Pensa, Samara, Saratow, Orenburg, Uljanowsk, Tatarstan un Baschkortostan, aal in dän Föderationskring Wolga.
Hoolichlaitere
Leedengsdreegere
thumb|left|400px|Silizium Skieuwen fon two bit oachte Tuume (5-20 cm), aal mäd integrierde Skaltengen, do der dan leeter wier apaat soaged wäide
Ersjanisk
Ne Foarm fon dät Erzjaniske rakt dät uk in Armenien, Estlound, Kasachstan un uur knu uunouhongich wuudene Lounde in Zentroal-Asien. Dät Erzjaniske wäd schrieuwen in ne nit-anpaasede Foarm fon dät ruske kyrilliske Alphabet. In Mordovien is dät ieuwenske dät Ruske ju eepentelke Sproake, man ju Loage is betruued, deeruum dät dät Unnergjucht in Rusk roat wäd. Ju Sproake heert tou ju mordwiniske Takke fon do Finnisk-Permiske Sproaken, ne Unnertakke fon do Finnisk-ugriske Sproaken. Erzjani lät ap Mokscha, man is wät uurs in Uutsproake un Woudschat.
Hoolichlaitere
Leedengsdreegere
Af wie n N- af P-Typ Hoolichlaiter kriege, honget je ou fon ju touföigede Keetegaid: Phosphor in Silizium rakt N-Typ un Bor af Aluminium in Silizium rakt P-Typ. Fon ju Keetegaid houget man n gans littek bitje deeroane, oafte in Grööte fon n poor millionste Prozent. Dät hat dät die Hoolichlaiter eerste gans goud skeen un süüwer moaked wäide mout un buppedäm skällen dät gans flugge Kristalle weese.
Do Kristalle
Do Kristalle bestounde uut loange Steeuwe mäd n Truchmäite fon t.B. 10, 15 of noch moor Säntimeeter. Fon do Steeuwe wäide dan Skieuwen ousoaged mäd Hälpe fon ne rundtraalende Diamantsoage. Do Skieuwen wäide dan ätters truch Sliepen un Polierjen fluch liek un glääd moaked. Dan wäide tänne Loagen mäd Keetegaid deerap moaked, t.B. in n Dampferfoaren (Epitaxie), wierap dan wier Dioden, Transistore, Thyristore un integrierde Skaltengen (IC-Bausteene) moaked wäide middels Apdampjen truch Masken.
Birmanisk
Birmanisk, uk Burmesisk (dt. Birmanisch), is ju Amtssproake in Myanmar (Birma) un wäd fon sowät 25 Millione Moanskene boald. Hiertou heere uk dialektiske Variante, as dät Arakanesiske un dät Intha. Deerbuute wäd dät Birmaniske noch fon fuul ethniske blw. sproakelke Minnerhaide in Birma as wiedere Sproake ieuwenske ju Määmesproake ferwoand. Birmanisk häd ne oaine Skrift, ju sik uut ju indiske Brahmi-Skrift äntwikkeld häd.
Die ienheemske Noome fon ju Sproake is မြန်မာစာ ( of ) foar ju skrieuwenen Sproake un မြန်မာစကား ( of ) foar ju boalde Sproake.
Helmut Kohl
thumb|right|Helmut Kohl, 1987
Angela Merkel
Angela Dorothea Merkel (geboorene Kasner; * 17. Juli 1954 in Hambuurich) is siet 2005 ju oachsde Buundeskanslerske fon ju Buundesrepublik Düütsklound un ju eerste wieuwelke Buundeskanslerske.
Aastfräisk
Die Begriep Aastfräisk (dt. ostfriesisch) stoant foar two Seeken:
Huuslook (Sempervivum)
thumb|right|300px|Sempervirum tectorum
Huuslook af Donnerkruud (dt. Hauswurze)
Witten
Witten is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 100.793 Ienwoonere (2010). Witten is siet 1975 ne düütske Groβstadt.
Huushollenge
thumb|right|200px|Ienseeden Ieten
Ju Huushollenge (dt. Haushalt) beteekend een Woonhuus un aal, wät deer oane tou dwoon is.
Boskoop (Niederlounde)
Boskoop is n Täärp in juu Provinz Suudhollound in doo Niederlounde. Dät Täärp is wäägen sin fruchtboaren Eed-Boudem sänt Jierhunnerde foar dän Frucht-Ounbau berüümd, bit däälich moaked dät Täärp dät maaste Jäild mäd sien Boomskoulen. Uut dät Täärp kumt uk juu Aapelsoarte "Froaien uut Boskoop", kuut "Boskoop" naamd.
Portoal:Düütsklound
{| cellspacing=3
Wäilkeemen
ap ju Portoal-Siede Düütsklound. Ap düsse Siede sünt aal do Artikkele uur Düütsklound apliested, do ap ju Seelterfräiske Wikipedia stounde. Wonskede Artikkele sünt rood skrieuwen. Hälp jädden mee, düsse Artikkele tou skrieuwen. center|760px
{| cellspacing=3
Vexilloid of the Roman Empire.svg Dät Düütske Riek - Düütsklound foar 1949
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Ju Buundesrepublik Düütsklound
{| cellspacing=3 width=100%
Do Buundeslounde af Deelstoate
right|120px (1) Baden-Würtembierich - (2) Bayern - (3) Berlin - (4) Brandenbuurich - (5) Bremen - (6) Hambuurich - (7) Hessen (8) Mecklenbuurich-Foarpommern - (9) Läichsaksen - (10) Noudrhien-Wäästfoalen - (11) Rhienlound-Pfalz - (12) Saarlound - (13) Saksen - (14) Saksen-Anhalt - (15) Släswiek-Holstein - (16) Thüringen
Ju Loage fon Düütsklound
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;"> {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|120px
25px Geskichte ätter 1949
Stoatsfoarm - Aast-Düütsklound (DDR) - Berliner Muure - Koolde Kriech - Wääst-Düütsklound - Buundesrepublik Düütsklound - Gruundgesäts - Demokratie - Nationoalhymne - Woalspruch - Düütske Buundesdaiwoalen 2009
25px Politik
right|120px|
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Persone
right|120px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Geographie
right|120px|
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" 120px|right
25px Stääde un Regione
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Natuur, Flora un Fauna
right|120px right|120px right|120px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|120px
25px Wirtskaft un Ferkier
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Wietenskup un Technik
right|120px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px| Kultuur
120px|right|
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
{| cellspacing=3
Portoal:Düütsklound
25px| Kultuur
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Do Fräislounde
Wäilkeemen ap dät Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde. Ap düsse Siede rakt dät ne Uursicht uur aal do Sproaken un Dialekte, do deer in do Fräislounde boald wäide. Do Fräislounde - dät sunt däälich ju Provinz Fryslân un ju Region West-Fryslân in ju Provinz Noud-Hollound in do Niederlounde, Aastfräislound, dät Seelterlound un Noudfräislound in Släswiek-Holstein. Fröier waas Fräislound fuul gratter, do geen dät fräiske Gebiet fon dät Wääste fon do Niederlounde bit tou dät Deenske Skeed, so'n 50 km loundienwärts. Un in dät ganse Gebiet wuud wäil alleene Fräisk boald.
Koarte fon dät Fräisengebiet uum dät Jier 800 - Sjuch hier
Portoal:Düütsklound
25px Uur
right|120px
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Dät Fräiske Sproakegebied däälich
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;"> 370px {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Ju Loage fon Fryslân in do [[Niederlounde]] right|thumb|100px|Wäästfräiske Dialektgebiede
Sproaken in Fryslân:
Niederloundsk | Wäästfräisk (Standardfräisk) | Läichsaksisk
Portoal:Düütsklound
25px Uur
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Dialekte un Sproakgebiede in Fryslân:
fräiske Dialekte: Noudhouksk - Noudaaste fon Fryslân | Kloaifräisk - Kloaistreek | Wooldfräisk - Fräiske Woolde | Suudwäästhouksk - Suudwäästhouke | Skylgersk (Westersk) - Skylge | Aastersk - Skylge | Hylpersk - Hylpen | Schiermönkoogisk - Schiermönkooge
Hopi
thumb|Hopi-Huus bie dän Grand Canyon, also buute dät Woongebiet fon däälich.
Portoal:Düütsklound
25px Kategorien
Düütsklound - Geographie
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Dialekte un Sproakgebiede in Fryslân:
holloundske Dialekte: Midsloundsk - Skylge | Ameloundsk - Amelound | Flieloundsk - Flielound (uutstuurwen)
Hopi
Do Hopi sunt n Indioanerfoulk in dät Noudaaste fon Arizona in do USA. Jo woonje siet oolden Tieden in steenene Huuse of eegentelk ganse touhoope baude Täärpe (Pueblos), wier me bloot mäd Laadern oun kuume kon. Do Navajo uum him tou hääbe do nit.
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Dialekte un Sproakgebiede in Fryslân:
läichsaksiske Dialekte: Stellingwerfsk - Stellingwerf | Pompstersk - Kollumerpomp | Wäästerkertiersk - Kollumerlound
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Dät Wääst-Fräiske Sproakegebiet
Lew Nikolajewitsch Tolstoi
thumb|250px|right|Lew Nikolajewitsch Tolstoi, oubielded truch dän Moaler [[Ilja Jefimowitsch Repin (1887)]]
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Sproaken in ju Provinz Noud-Hollound:
Niederloundsk
Niederloundsk-Fräiske Dialekte un Sproakgebiede in ju Provinz Noud-Hollound:
Niederloundsk-Fräiske Dialekte: Wääst-Fräisk - Region West-Fryslân (Wääst-Fräislound) Ailounds-Dialekte: Tesselsk - Ailound Tessel | Wieringsk - Wieringen | Inkhuzensk - Inkhuzen
Lew Nikolajewitsch Tolstoi
Lew Nikolajewitsch Tolstoi (in Kyrilliske Skrift: Лев Николаевич Толстой; wietenskuppelke Transliteratsjoon:Lev Nikolaevič Tolstoj), in Düütsklound oafter as Leo Tolstoi bekoand; bädden ap dän 28. August (julioanske Kalänner) blw. dän 9. September (gregorioanske Kalänner) 1828 in Jasnaja Poljana bie Tula; stuurwen ap dän 7. November (julioanske Kalänner) blw. dän 20. November (gregorioankse Kalänner) 1910 in Astapowo, däälich Lew Tolstoi in ju Oblast Lipezk), waas aan rusken anarchistisken Skrieuwer fon dän Realismus.
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Niederloundsk-Fräiske Dialekte un Sproakgebiede in ju Provinz Noud-Hollound:
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Koarte fon dät Groningerlound
Hopi
Noomen fon wäkke Pueblos sunt: Hano, Sichmovi, Walpi, Polacca, Mishongnovi, Sipaulavi, Shongopavi.
Ju Hopi-Sproake
Ju Hopi-Sproake heert tou ju uto-aztekiske Sproakfamilie. Ju is fuul studierd wuuden in Fergliek tou europäiske Sproaken. So koom dät tou ju Sapir-Whorf Hypothese:
Hier eenige Biespiele fon Woude: Een Suukya' - Two Lööyö' - Tjo Pàayo' - Fjauer Naalöyö' - Fieuw Tsivot - Mon Taaqa - Wieuw Wùuti - Sunne Taawa - Moune Muuyaw - Woater Kuuyi
Do Hopi ferbjoode dät moakjen fon Bielden un Toonapnoamen in hiere Täärpe.
Religion
Do Hopi sunt djoop religiös. Jo leeuwe dät in dät Universum die Almachtige lieuwet. Hie is sunner Foarm un Gewicht, ju Sunne wäd betrachted as die Kraft fon dän Almachtige. Wan n Moanske stärft, lieuwet hie fääre in n uur Deel fon dät Universum un hie däd dan noch immer do Dingere, do hie altied al däin häd. Deerbie heert ne ganse Mythologie.
Wät do schafje
Do Hopi konnen uk flugge Dingere moakje. In dät FNP-Huus in Ljouwert honget ne Hopi-Foone, dät is n froai besäiden Woogeteppich.
Lucas Cranach
Dän Noome Lucas Cranach druugen moorere Ljuude, deerfon träin bekoande Moalere uut een Foamielje:
Portoal:Sproaken un Dialekte in do Fräislounde
Sproaken in dät Groningerlound:
Niederloundsk | Fräisk | Läichsaksisk
Täärpe in ju Provinz Groningen, wier Fräisk boald wäd:
Marum | De Wülp | De Grinzer Pein | Kornhorn
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Aastfräislound mäd Seelterlound
Sproaken in Aastfräislound:
Düütsk | Läichsaksisk
Dialekte in Aastfräislound:
läichsaksiske Dialekte: Aastfräisk uutstuurwene fräiske Dialekte: Wangeroogisk (uutstuurwen) - Wangerooge | Wurstfräisk (uutstuurwen) - Lound Wursten
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Dät Seelterlound
Sproaken in Seelterlound:
Düütsk | Läichsaksisk | Fräisk
Dialekte in Seelterlound:
läichsaksiske Dialekte: Läichsaksisk fräiske Dialekte: Seeltersk
Seelterske Sproakkunde:
Uursproang fon ju seelter Sproake | Äntwikkelenge fon do seelter Luude | Etymologie | Woudskät | Stilkene Sproake | Spräkwoude Seelter Sieden ap Internet
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" thumb|right|100px|Noudfräiske Dialektgebiede
Sproaken in Noudfräislound:
Düütsk | Läichdüütsk | Deensk | Noudfräisk (Nuurdfreesk) | '''Suud-Jutloundsk
Noudfräiske Dialekte un Sproakgebiede in Noudfräislound:
Fäästlounddialekte: Bökingharder/Mooringer (Frasch) - Amt Bökingharde | Halligfräisk - Do Halligen Wiedingharder - Amt Wiedingharde | Karrharder - Amt Karrharde | Goesharder - Goesharde Ailounddialekte: Syltring - Sylt | Amring - Amrum | Föhring - Föhr | Hälgeloundsk - Hälgelound
{| cellspacing=3 width=100%
25px Uursicht A-Z
Aal Sieden fon dit Portoal ätter Alphabet:
Aastersk - Aastfräisk - Aastfräislound - Amelound - Ameloundsk - Amrum - Amring - Amt Bökingharde - Amt Karrharde - Amt Wiedingharde - Biltsk - Bökingharder - Dänemark - Deensk - De Wülp - De Grinzer Pein - Düütsk - Dialekte in Fryslân - Flielound - Flieloundsk - Föhr - Föhring - Fräisk - Fräiske Woolde - Fryslân - Goesharde - Goesharder - Groningerlound - Hälgelound - Hälgeloundsk - Hallig - Halligfräisk - Hylpersk - Hylpen - Inkhuzensk - Inkhuzen - It Bilt - Karrharder - Kornhorn - Kloaifräisk - Kloaistreek - Kollumerpomp - Kollumerlound - Läichdüütsk - Läichsaksisk - Lound Wursten - Ljouwertersk - Marum - Midsloundsk - Mooringer - Niederlounde - Niederloundsk - Noudfräisk - Noudfräislound - Noud-Hollound - Noudhouksk - Pompstersk - Schiermönkoogisk - Schiermönkooge - Seelterlound - Seeltersk - Skylge - Skylgersk (Westersk) - Släswiek-Holstein - Stäädfräisk - Stellingwerfsk - Stellingwerf - Suud-Jutloundsk - Suudwäästhouke - Suudwäästhouksk - Sylt - Syltring - Tessel - Tesselsk - Wäästerkertiersk - Wääst-Fräislound - Wäästfräislound - Wääst-Fräisk - Wäästfräisk - Wangerooge - Wangeroogisk - West-Fryslân - Wiedingharder - Wieringsk - Wieringen - Wooldfräisk - Wurstfräisk
Igbo
thumb|300px|right|Do Spreoaken fon Nigeria, dät Igbo midde unner
Igbo of Ibo is ne Sproake fon ju Benue-Kongo Sproakfamilie. Ju wäd boald in Nigeria fon sowät 18 Millione Moanskene (do Igbo}, foarallen in dät Suudaaste, fröier Biafra. Dät is ne Toonsproake: ju Toonhööchte fon ne Silwe is wichtich foar ju Betjuudenge. Toun Biespil: mma met een hooch-middel Toonpatroon ([ḿmā]) betjut goud, man mäd n hooch-läich Toonpatroon ([ḿmà]) Soaks. Toon wäd nit altied ounroat in schrieuwen Igbo.
Igbo wäd schrieuwen in latienske Schrift mäd as extroa diakritiske Teekene: n Punkt unner wäkke Vokoale uum two Samlengen fon Vokoale fonnunner tou unnerscheeden, loang un kuut: /i e o u/ juun /ị ạ ọ ụ/. Dät Igbo häd uk Vokoalharmonie: gewöönelk rakt dät in een Woud bloot ne Kombination fon bestimde Vokoale.
Dongeradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 266,94 km² un deer woonje 25.008 Moanskene (2010).
Sit fon ju Meente is in ju Stääd Dokkum. Fääre rakt et in ju Meente Täärpe: Boarnwert, Brantgum, Ealsum, Eanjum, Easternijtsjerk, Eastrum, Foudgum, Hantum, Hantumerútbuorren, Hantumhuzen, Holwert, Ie, Ingwierrum, Jouswier, De Lytse Jouwer, Ljussens, Mitselwier, Moarre, Moddergat, Nes, Nijewier, Peazens, Raard, Ternaard, Waaksens, Wetsens un Wierum
Gjuchtshondskrifte
Biespiele foar Gjuchthondskrifte sunt
Säimaskiene
Geschichte
Uum 1755 wuud in ferscheedene europäiske Lounde fersoacht, ne Maskiene uuttoufienden, ju dät Säien mäd de Hounde ärsätte kuude. Do Äntwiklengen gjuchten sik ap do groote Sniederäie, wier do Sniedergesällen fonsälwen goarnit bliede wieren, dät him so ju Oarbaid uut de Hounde nuumen wuude.
In n Ounfang fon dät 20. Jierhunnert wuud ju Säimaskiene fääre ferbeeterd, wiertruch ju nu uk touhuus fon do Wieuwljuude bruukt wäide kuude. Ne reelle Ferbeeterenge koom truch ju Äntwiklenge fon ju Treedmaskiene, wiel me nu bee Hounde fräi hiede foar dät Säigoud. Deer ieuwenske kreegen do Maskienen moor Muugelkhaide, as dät Moakjen fon ferscheedene Stääke, as Zickzack un Seemen. Leeter koomen do Säimaskienen mäd elektriske Andrieuwenge un däälich sunt do al Komputer-stjuurd.
Oarbaidswiese
thumb|left|250px|Wo do Strieke uumnonnertou hoald wäide Ne Säimaskiene foar in ju Huushollenge ferwoant two Träide Jäiden, in Juundeel tou dät Säien mäd de Hounde, wät gewöönelk man een Träid benutset. Een fon do bee Träide is apwinneld ap ne litje Spoule, ju sik in n Bak unner dät Göitjen befint. Ju uur Träid lapt fon ju Jäidenrulle buppe ap ju Säimaskiene truch n Mechanismus ätter ju Näddele. Dät Näddelooge sit ticht bie ju Spitse un ju Näddele gungt ap un deel. Deerbie gungt ju Träid mäd n Strik truch dät Göitjen.
Mäd n ingeniösen Mechanismus wäd dät Strik uum dän uur Träid fon ju Spoule tou hoald, as me ap ju bewäägjende Bielde sjucht. Wan ju Näddele wier hooch gungt, wäd ju Träid strom anleeken, so dät bee uumnonner tou wikkelde Träide die Soom of ju Näid bienonner hoolde. Deerbie drukt n Fout dät Göitjen fääst ap ju Näddelplatte, wierbie twiske do Stääke dät Göitjen n litjen Aantje fääre schäuwen wäd truch dän Schuuwer.
Die Mechanismus uum ju Spoule tou is kritisk. Dät kon tou loange Strieke reeke, do der uut däT Göitjen hääruutraagje of dät kon Träidbreek reeke. Dät hat dät moderne Jäidensoarten gau ferallerje. Aller Säieljäiden is minner glääd as Jäiden, dät fluks uut n Fabrik kumt. Me kon deeruum ap bääste säie mäd kuuts kooped Jäiden.
Otto Schmitz-Hübsch
Otto Schmitz-Hübsch (* 26. Februoar 1868 ap't Riedergoud Winnenthal bie Xanten; † 2. November 1950 in Merten bie Bonn) waas n läich-rhiensken Fruchtboom-Tuchter.
Lieuwend un Wierken
Sin Bääsjebaabe, Johann Anton Schmitz, sänt sien Oadelenge Johann Anton Schmitz-Hübsch, waas n Grootgruund-Oainer un Ökonomie-Räid. Die Foar interessierde sik al foar Fruchtboom-Tucht.
Otto Schmitz-Hübsch säärm waas uk fon Juugend oun deerfon begäisterd un wüül ätter ne Uutbildenge un Studienraisen mäd n rienen Frucht-Ounbau-Bedrieuw ounfange, wät foar düsse Tied täämelk modern waas, toumoal ju Fruchtboomtucht fröier ja eer foar dän oaine Gebruuk waas. Hie foont ne Loundskup, ju sik deertou oainde, twiske Kölln un Bonn, wäästelk fon n Rhien (düütsk: Vorgebirge). In't Jier 1896 laide hie ne Plontenge oun, wier hie systematisk swäk woaksende Boome as Ante foar sien Boome benutsede. Sien Läichstom-Fruchtboome kuude hie tichter plontje.
In't Jier 1923 äntdäkte Otto Schmitz-Hübsch dän Rooden Boskoop, ne Mutation fon ju allere Aapelsoarte Boskoop. Schmitz-Hübsch moorde ju näi äntdäkte Soarte truch Ääntjen.
Ounfang fon do 1930er Jiere tuchtete hie ne näie Boomfoarm ju der ap düütsk "Schlanker Spindelbusch" hat. Dät is uk ne litje Foarm, ju t.B. deertou benutsed wäd, uum do Boome bolde as Wien-Ranken, ticht touhoope plonted, an n Träid tou luuken.
Häkkebloume (Tropaeolum)
Ju Häkkebloume (Tropaeolum majus) hat uk Stäitbloume.
Louis Armstrong
thumb|hochkant=1.3|Armstrong uut 1953 Louis Daniel „Satchmo“ Armstrong (* 4. August 1901 in New Orleans, Louisiana; † 6. Juli 1971 in New York City, New York) waas aan US-amerikoansken Trumpäiter (uurspröängelk: Kornettist) un Sjunger fon dän Jazz.
Otto Schmitz-Hübsch
Lieuwend un Wierken
Ätter sin Dood 1950 kuuden sik do näie litje Boomfoarmen algemeen truchsätte, wiermäd bit däälich die traditionelle un natuurnaie Hoochstam-Frucht-Ounbau tou kampjen häd. Njuugentich Prozent fon aal do europäiske Fruchtboome heere däälich tou ju Foarm "Schlanker Spindelbusch".
Niger-Kongo Sproaken
Ap disse Koarte sunt do Niger-Kongo Sproaken fon do bee grootste bruune Flächen fertreeden.|300px|thumb Doo Niger-Kongo-Sproaken sunt ne Sproakfamilie mäd bienaist 1400 Sproaken deer oane.
Roode Lieste fon betruuede Sproaken
Ju Roode Lieste fon betruuede Sproaken (Red Book of Endangered Languages) wäd hääruutroat fon UNESCO un rakt ne fulständige Lieste fon aal Sproaken in de Waareld, do der fon Uutstierwen betruued wäide.
Betruuede Sproaken
Ätter UNESCO sunt moor as dän Haaldeel fon do sowät 6000 Sproaken (Schätsengen gunge fon 3000 bit 10000 un wäide bestimd fon ju Definition fon ‘Sproake’, ju me hontiert) in de Waareld gefoarelk uuttoustierwen. 96% fon do 6000 Sproakne wäide boald fon bloot 4% fon Waareldbefoulkerenge. Truchnunner ferswint älke fjautien Deege ne Sproake.
Froaien uut Boskoop
thumb|right|250px|Kuurich mäd Boskoop-Aapele Die Froaie uut Boskoop is ne Aapelsoarte, juu in dät suudholloundske Täärp Boskoop toufällich uut Säid woaksen is. Die eerste Boom wuude 1856 äntdäkked un wäägen doo goude Aapele truch Ääntjen fermoord. Uut dän Boskoop is truch Mutation fon ne Knoaspe die Roode Boskoop äntsteen.
Oainskuppe
In dän Aapel is fuul Süüre, so oaint hie sik goud foar Aapelbräi, toun Boakjen un toun Bräiden. Deeruum dät hie min Allergen in sik häd, is hie nit foar älken Aapel-Allergiker skoadelk. Die Aapel änthaalt oaber fuul Sukker un is deeruum nit so goud foar Diabetikere.
Vrahovice
right|100px| Vrahovice is een Stääd in ju Olomoucký kraj in Tschechien. Deer woonje ungefeer 3,400 Moanskene.
Froaien uut Boskoop
Oainskuppe
Buutewais is die Boskoop triploid.
Wûnseradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
Soogenjiersbloume (Gnaphalium uliginosum)
Ju Soogenjiersbloume (Gnaphalium uliginosum) is ne Tuunbloume mäd spitse Bleedere. Uut aan Steele kuume moorere Twiege uut, do aal bruunske Blöiten dreege, do druuwenfoarmich ieuwenskenunner sitte. Die Steele blift altied gräin, man do Bloumen wüülkje.
Wûnseradiel
Sit fon ju Meente was in Wytmarsum. Uur Steeden in ju fröiere Meente wieren Allingawier, Arum, Breesândyk, Burchwert, Dedzjum, Eksmoarre, Ferwâlde, Gaast, Hartwert, Hichtum, Hieslum, Kimswert, Koarnwert, Koarnwertersân, Lollum, Longerhou, Makkum, Parregea, Penjum, Piaam, Skettens, Skraard, Skuzum, Surch, Tsjerkwert un Wûns.
Siet dän 1. Januoar 2011 heerd ju Meente tou ju näie Meente Súdwest Fryslân.
Soogenjiersbloume (Gnaphalium uliginosum)
Ju Plonte wäd 5 bit 20 cm hooch un is fon dän Fout ap uutsprat fertakked. Dät rakt oaber uk Plonten do der haager fertakje. Do behierde lanzetfoarmige Bleedere hääbe n smälleren Bläädfout. Do bupperste Steeldeele sunt filtich behierd.
Ju Soogenjiersbloume blöit fon Juni bit Oktober mäd jeelsk-wiete Bloumenkoppe. Do oairunde Koppe sitte bienunner in fon Bleedere uumroate Kljoune. Ap do Boudeme fon do Bloumenkoppe sitte neen Skubben. Do Uumwiendselbleedere sunt bruunsk bit jeelsk. Do Röirbloumen sunt jeelsk-wiet. Die Pappus bestoant uut oufaalende litje Hiere.
Rhinolophus hipposideros
Rhinolophus hipposideros is ju litste europäiske Oard in dän Sleek Rhinolophus, die tou do Fläddermuuse heert. Kop un Rump sunt touhoope 37-47 mm loange.
Frucht-Ounbau
thumb|300px|right|Fruchtboommäid bie Darchau Dät Ounbauen fon Fruchte, as Aapele, Peeren, Bäien, Nuuten, Säärsen un aal sowät heert tou de Buuräi.
Geskichte
Frucht-Ounbau rakt al sänt fuul duusend Jiere. Sänt sowät säksduusend Jiere kuude sik apgruund fon dät beetere Klima die wüülde Aapel Malus sylvestris in Middel-Europa uutspreede, hie wuude uk al fon do Ljuude nutsed, uk wan hie fuul litjer waas as do maaste Aapel-Soarten fon däälich, do wäil fon uurs n wüülden Aapel, Malus sieversii, oustomje. In Middel-Asien is näämelk die Frucht-Ounbau fuul aller as bie uus: Al foar tweelichduusend Jiere roate dät deer Foarmen fon Malus sieversii mäd ne Truchmäite fon säks Zentimetere, wieruut sik wäil die Kultuuraapel (Malus domestica) äntwikkelt häd, die sik uurloang, touhoope mäd uur Oarde as ju Wienranke uur Griechenlound un dät Roomske Riek uutbreede kuude.
dät Ääntjen
In't Roomske Riek wuude woarskienelk uk ju Technik fon dät Ääntjen ärfuunen. Hiede man in't foaren do Fruchtboome truch Säid moord - wierbie die litje Boom genetisk n bitje uurs waas un nit aaltiede goude Fruchte hiede - so hiede me fon düsse Ärfiendenge oun ju Muugelkhaid, n Boom mäd besunners goude Fruchte sunner älke genetiske Ferannerenge tou moorjen (also tou kloonjen). So hääbe wie däälich Aapelboome, do gans gnau genetisk gliek sunt as Aapelboome fon jusälge Soarte foar hunnerte fon Jiere, wült do Roomske Ljuude dät Ääntjen (uurigens uk eenige Soarten) ätter Germanien wai meebroacht hääbe. Koarl die Groote (uum 800 ä.Kr.) häd dan Witte skrieuwen, do dän Frucht- un Wien-Ounbau unnerstutseden: Ne Boomskoule foar Fruchtboome wuude iengjucht, ju sowäil dän Aaden as uk junge Boome an Säntroalen lääwerje moaste. Uum 820 rakt dät uk fuul Frucht-Ounbau in Nouddüütsklound. In do foulgjende Jierhunnerte hääbe sik fuul Oobrighaide uum dän Frucht-Ounbau suurged. In dät achtienste Jierhunnert annerde sik dät n bitje un uk Ljuude, do nit uut dän Oadel kuume, ferfoateden Wierke, do dät algemeene Foulk in n Fruchtboom-Ounbau unnergjuchteden. 1860 wuude die Düütske Pomologen-Fereen gruunded. Dät is ju Tied, as in Düütsklound moor as twoduusend Aapel-Soarten bekoand un beskrieuwen wieren.
Foarbie mäd ju Fruchtboom-Mäid
Ju oolde Fruchtboom-Mäid mäd Hoochstom-Boome waas natüürelk naier an ju Natuur: As uk die Uurwoold, die fon Natuur uut in Middel-Europa tou fienden waas, roate uk ju Fruchtboom-Mäid Boome, wier t.B. Fuugele broude kuudene, wier, wan do Boome oold wieren, Ruste un uur Insekten in dät doode Holt lieuwje kuudene, wät Fodder foar Spächte roate. Foarallen holle oolde Boome, wier sik Gnauedierte, Fuugele un Fläddermuuse ferstopje kuuden, sunt n natüürelken Lieuwendsruum, die sik uk noch in ju Kultuurloundskup "Fruchtboommäid" ärheelden häd: Man uum 1950 roate dät Beloonengen foar dät roodjen fon Fruchtboome, deeruum dät ju Politik dän intensiven, nit besunners natuurfjuuntelken Ounbau fon do litje Boomfoarme wüül, die Otto Schmitz-Hübsch tuchted häd. Uut sukke Plontengen, oafter uk importierd uut uur Waarelddeele, koom fon düsse Tied oun n grooten Deel fon n Frucht-Aaden.
Turkäi
Ju Turkäi (dt. Türkei) is n Lound in Littik Asien un tou n gans litjen Deel uk in Europa.
Befoulkenge
In dät Jier 2008 lieuwden ungefeer 70 Millione Moanskene in ju Turkäi. Deerfon sunt 78% tursk un 18% kurdisk. Do maaste fon do uur 6 prootsänt kuume uut Noaberlounde. 25,5% fon do Ienwoonere sunt junger as 15 Jier.
Suudjutloundsk
thumb|Ferdeelenge fon dät grammatikaliske Geslächt in do deenske Dialekte. Ap Seelound roate et bit in ju näiere Tied tjo Geslächte. Links fon ju roode Lienje stound dän Artikkel foar dät Substantiv. Suudjutloundsk (deensk: Sønderjysk) is n deensk Dialekt, dät boald wäd in Släswiek of Suudjutlound, an bee do Sieden fon ju düütsk-deenske Gränse. Do uur Dialekte fon dät Jutloundske sunt Wääst-, Aast- un Noudjutloundsk.
Rafael Cardoso
Rafael Cardoso (tou Waareld keemen ap dän 17. November 1985 in Porto Alegre, Brasilien) is aan brasilioansken Film- un Tjooter-Deerstaaler.
Suudjutloundsk
Oainskuppe
Een fon do maast apfaalende Oainskuppe fon dät Suudjutloundske is dän bestimden Artikkel, wäkke foar dät Substantiv stound, wilst do uur skandinaviske Sproaken dän bestimden Artikkel bääte dät Substantiv hongje. Tou Biespil:
Binnen dät Suudjutloundske rakt et ferskielende Sproakwiesen. Tou Biespil dät Fjoldedansk uut dät Täärp Fjolde (noudfräisk: Fjåål, düütsk: Viöl) dät bit tou do 1930er Jiere boald wuude. Dät Dialekt hiede noch ferskeedene argaiske Oainskuppe, do in ju deenske Sproake nit moor existierden. Dät Täärp liech, juust so as dät Seelterlound, isoliert twiske do Foane.
Turkäi
Befoulkenge
90,5% fon ju Befoulkenge boalt Tursk, ju offizielle Sproake. Dan rakt et noch two grattere Minnerhaidssproaken, dät Kurdiske (18%) un dät Arabiske (3%). Litje Sproaken in ju Turkäi sunt Armenisk, Lazisk, Georgisk, Adyghe, Sefardisk un noch gans litje Sproaken so as do Sinti un Roma-Sproaken.
Suudjutloundsk
Sproakwiesen
Deer wäide foarallen fieuw Sproakwiesen unnerskeed :
Turkäi
Befoulkenge
Die Islam is die grootste Gloowe in ju Turkäi. Ätter ferskeedene Foulkställengen is ungefeer 99,8% fon ju Befoulkenge moslemisk. Do Minnerhaide bestounde uut Griechisk-Ortodokse, Armenisk-Ortodokse un Juuden. Touhoope is ju Minnerhaid so ungefeer 0,2% fon ju Befoulkenge.
Suudjutloundsk
Sproakwiesen
Noudelk fon ju düütsk-deenske Gränse:
Viola
thumb|250px|right|Een Viola Ju Viola (Viola is dät Fäkwoud, düütsk: Bratsche, fon italiensk "Viola da braccio" ("Äärmfjoole"); ap Seeltersk kon me sik do Woude "Broatske" af "Altfjoole" goud foarstaale --> Sproakuutbau ) is een bitje liekhaftich as ju Fjoole, man gratter, un deermäd fonsäärm uk japper; buppedät häd ju deelwiese uur Säiden drap.
Gabun
Gabun is n Lound in Afrikoa.
Iestied
thumb|Ne Artist's Impression fon dät glazioale Höchtepunkt fon ju Iestied, weer ju Äide sik däälich noch in befiendet. Ne Iestied is ne Tied in ju Waareldgeskichte weerbie ju Temperatuur fon ju Äidbupperkaante un ju Äid-Atmosphäre redusiert is. Deertruch kon dät Loundies sik appe Noudpool un Suudpool ekspandierje, so dät groote flächen Kontinentoalies mäd Glitskere sik bildje konnen. Et rakt moorere Definitione foar ne Iestied. Glaziologisk skäl et Loundies mäd ferglitskerenge reeke an dän Noudpool of Suudpool. Bie disse Definition lieuwje wie nu in ne Iestied, ju foar 2,6 Million Jier begon.
Gambia
Gambia is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Dät wäd begränsed fon...
Huusmeerswien
Dät Huusmeerswien (Cavia porcellus, dt. Hausmeerschweinchen) kumt uut Suudamerikoa un heert juust so as Muuse, Kateekere un aal sowät tou do Gnauedierte. Dät wuude in do Anden al foar loange Tied tom moaked - twiske 2000 un 5000 foar Kristus. Nieper wieten do Wietenskuppere dät nit, uumdät archäologiske Ätterwiese truch do litje Bunken stuur tou moakjen sunt un foar n molekuloarbiologisken Ätterwies ju Genetik fon dät Diert noch beeter unnersoacht wäide mout. Uk is dät striedich, uut wäkke Oard fon wüülde Meerswiene do tuchted wuuden sunt: Loange Tied geen me fon dät Meene Meerswien (Cavia aperea) uut, in jungere Tied roate dät genetiske Indizien, dät dät Tschudi-Meerswien (Cavia tschudii) in't Altiplano-Rebät ju Wüüldfoarm is.
Huusmeerswiene wuden uurspröängelk tou't Sloachtjen heelden, wät in Deele fon Suudamerikoa noch däälich so is. In Europa sunt do gewöönelk bloot nüüdelke Huusdierte. Ju loange Tucht häd heel ferskeedene Meerswiene foarbroacht, loanghierige juust so as kuuthierige un in masse Faawen.
Spil
Spieljen is wät n Bäiden däd. Dät lääwert noch niks, man is so nöödich foar dät Bäiden uum sik sälwen un ju Waareld kannen tou leeren.
Dät rakt sofuul Spiele foar Bäidene un wäkke sunt sogoar in n apaaten seelter Foarm uurlääwerd wuuden, as: --- Man woaksene Moanskene spielje uk. Fluks wan ju Oarbaid moor lääwert as Ieten un Waarmte, dan is dät eegentelk spieljen. Un daach hat dät Iedenst.
Man die Moanske wol wül uk buuten dän Iedenst wät bewäägje un dan hat dät Sport. Do oolde Seelter hieden uk al apaate sportelke Spile un deer sunt fuul näie bietou keemen. Dät rakt toun Biespil also: --- Dan rakt et uk noch Huusspiele, dät sunt Spiele do der in Huus spield wäide.
Edmund Husserl
mini|hochkant|Edmund Husserl (1900)
Edmund Husserl (* 8. April 1859 in Proßnitz, Mähren; † 27. April 1938 in Freiburg im Breisgau) waas aan düütsken Philosoph.
Hans Cranach
Hans Cranach (* uum 1513 in Wittenberg; † 9. Oktober 1537 in Bologna) waas aan düütsken Moaler in ju Renaissance. Hie waas die Suun fon Lucas Cranach dän Allere un die Bruur fon Lucas Cranach dän Jungere.
Wierke
Ieuwensk Teekengen uut een Skizzenbouk fon Hans Cranach, konnen him bloot two Wierke seeker touoardend wäide:
Stomboom
In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.
Xenon
miniatur|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Ernst Cassirer
mini|hochkant|Ernst Cassirer Ernst Cassirer (* 28. Juli 1874 in Breslau; † 13. April 1945 in New York) waas aan düütsken Philosoph.
Wymbritseradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne fröiere Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 162,74 km² un deer woonje 16,137 Moanskene (2006).
Sit fon ju Meente was in Drylts. Uure Steeden in ju fröiere Meente wieren Abbegea, Aldegea, Blauhûs, Easthim, Folsgeare, De Gaastmar, Gau, Goaiïngea, Greonterp, Heech, De Hommerts, Idzegea, Yndyk, Ypekolsgea, Jutryp, Koufurderrige, Nijlân, Sânfurd, Skearnegoutum, Smelbrêge, Toppenhuzen, Tsjalhuzum, Turns, Twellingea, Wâldsein, Westhim un Wolsum.
Siet dän 1. Januoar 2011 heerd ju Meente tou ju näie Meente Súdwest Fryslân.
Guinea
Guinea is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Dät wäd begränsed fon...
Weststellingwerf
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
Breslau
250px|right|Woapen fon Breslau
Breslau (Düütsk juust so, dialektoal uk Brassel; Slawisk Sleesisk: Wrocłow af Breslawia; Poolsk: Wrocław) is een Stääd in ju Woiwodskup Läichsleesien in Polen. Deer woonje sowät 634 404 (2015) Moanskene, maast Polen, man uk noch een poor Düütske un uur Minnerhaide.
Weststellingwerf
Sit fon ju Meente is in Wolvegea (stel. Wolvege). Uur Täärpe in ju Meente sunt Aldeholtpea (stel. Hooltpae), Aldeholtwâlde (stel. Hooltwoolde), Aldetrine (stel. Ooldetriene), Aldlemmer (stel. Ooldelaemer), Blesdike (stel. Blesdieke), De Blesse (stel. De Blesse), Boyl (stel. Buil), Easterstreek (stel. De Oosterstreek), Finkegea (stel. Vinkege), De Hoeve (stel. De Hoeve), De Langelille (stel. De Langelille), Munnikebuorren (stel. Munnikeburen), Nijeholtpea (stel. Ni'jhooltpae), Nijeholtwâlde (stel. Ni'jhooltwoolde), Nijetrine (stel. Ni'jtriene), Nijlemmer (stel. Ni'jlaemer), Noardwâlde (stel. Noordwoolde), Pepergea (stel. Peperge), Sânhuzen (stel. Zaandhuzen), Skerpenseel (stel. Scharpenzeel), Slikenboarch (stel. Sliekenborg), Sonnegea (stel. Sunnege), Spangea (stel. Spange), Steggerda (stel. Steggerde) un Teridzert (stel. Der Izzerd).
Ludwig van Beethoven
thumb|right|Ludwig van Beethoven, oubielded fon [[Joseph Karl Stieler Beethoven sien Unnerskrift: 200px|zentriert|Beethoven sien Unnerskrift]]
Ludwig van Beethoven (deept ap dän 17. Dezember 1770 in Bonn; stuurwen ap dän 26. Meerte 1827 in Wien) waas aan düütsken Komponist, die as Fuleender fon ju Wiener Klassik un Foarlooper fon ju Romantik jält. Bekoand is hie besunners deerfoar, dät hie uk as hie niks moor heere kuude, daach noch komponierde, uumdät hie sik dät gjucht goud in sin Gäist foarstaale kuude, wo dät klingt.
Augustin Cranach
Augustin Cranach (* 1554 in Wittenberg; † 26. Juli 1595 juust deer) waas aan düütsken Moaler uut een bekoande Moalerfoamielje.
Stomboom
In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.
Hans Maler (?) | Lucas Cranach (die Allere) ____|_______________        |                   |         |                   |  Hans Cranach    Lucas Cranach (die Jungere) |                                |                           Augustin Cranach |                                |                           Lucas Cranach III.
Sonic the Hedgehog
thumb|Ringe duukje oafte in Sonic-Spiele ap Sonic the Hedgehog (japanisk:ソニック・ザ・ヘッジホッグ) is aan fon do bekoandste Videospilfiguure fon dän Videospilmoaker SEGA. Dät eerste Spil waas ap n 23. Juni 1991 peroat tou ferkoopjen. Sietdäm is Sonic n gjucht bekoand Spil, wierfon 45 Millione ferkooped wuuden sunt.
Geskichte
Moor as tjoon Jiere sunt Sonic un die Nintendo Maskotte Mario Konkurrent fonnunner weesen, bit tou Sega dän Heemkonsolemäärked ferlät hiede. Et rakt nu Sonic Spiele foar Nintendo-Systeme un uur Platfoarme.
Sonic ärsätte Alex Kidd, die bit tou 1990 die Maskotto bie Sega waas. Die gaue Koodiegel moaste bewiese dät die näiste Heemkonsole fon Sega (die Mega Drive) gauer waas as uur Heemkonsolen. Naoto Oshima skizzierde dän Karakter, wülst Yuji Naka die Haudprogrammierder bloot foar dät Spil waas. Ättertied is hie Boas fon dät Sonic-Team wuuden.
Beskrieuwenge
Sonic is n blauen Koodiegel. Hie kon mäd Skalgauegaid loope, deer kumt sin Noome fon (ängl. Sonic = Skal). Hie kon sik mäd dän Kraft fon Emeralde in Super- un Hypersonic ferwondelje. In allere Sonic-Spiele un -Comics wuude dät as ne Oard Suchttoustand beskrieuwen, wierbie hie n riesigen Fernäilwuut häd un sik nit kontrollierje kon.
Wierk
In do maaste Sonic-Spiele gungt et deeruum, dät die ferdulde Wietenskupper Doctor Eggman (Professor Ivo Robotnik in allere Spiele in Noudamerika un Europa) fersäkt ju Waareld tou ärooberjen), wierbie hie Dierte in Robote, sonaamde Badniks ferwondelt. Sonic mout do Dierte hälpe. In leetere Spiele stounde him deer Fjunde bie, wierbie him die Foaks Miles „Tails“ Prower, dät Koodiegelwucht Amy Rose un ju Echinda (Miegelke-Iegel) Knuckles as uk eenige uur Karaktere him tou Siede stounde. Sonic mout gouldene Ringe touhoopesäike, uum sik in dän uunbesiegde jeele Super Sonic tou ferwondeljen. Dät Touhoupesäiken fon do Emeralde is oaber nit so wichtich; Haudapdraach is, tou fersäiken dät Eggman nit aal kricht un ju Waareld äroobert. In eenige Spiele kon Sonic sunner do Chaos Emeralde oaber dän lääste Level nit beloangje.
Spiele mäd Sonic
* Noome ap dät japaniske Määrked ** Bloot in Japan ärhooldelk *** Bloot in dän USA ärhooldelk **** (Noch) Uunfereepentelket
Nit-Videospiele mäd Sonic
Et rakt uk ferskeedene Sonic-Teekengebouke, toun Biespil Sonic X. Buuten dät rakt et noch eenige Comics un uur Seeken so as Boadedouke un Turnskoue un Pastagerichte un sogoar oaine Marmelade. Et rakt uk ne oaine FS-Riege, Sonic Underground. In dät Jier 1999 wuude n Sonic-Film moaked. Die Film is bloot in ju ängelske un ju japaniske Sproake moaked.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Dät wäd beskat fon...
Priscila Fantin
200px|thumb|Fantin uut 2010 Priscila Fantin de Freitas (18. Februoar 1983 in Salvador, Brasilien) is een brasilioanske Film- un Tjooter-Deerstaalerinne.
Lucas Cranach (die Allere)
thumb|250px|Säärm-Oubieldenge, moald in [[1550]] Lucas Cranach (die Allere) (* uum 1475 in Kronach, Bupperfranken; † 16. Oktober 1553 in Weimar) waas aan fon do wichtichste düütske Moalere in ju Renaissance. Hie waas die Foar fon Lucas Cranach dän Jungere. Dän Noome "Cranach" skäl hie sik säärm roat häbe ätter ju Stääd, wier hie bädden is (däälich:Kronach). Hie waas besunners goud bekoand mäd Martin Luther, man uk mäd Philipp Melanchthon, Tiziano Vecellio (Tizian) un Albrecht Dürer.
Ferbiesterjend is, dät dät noch moor Moalere mäd dän Noome "Lucas Cranach" rakt, kiek deertou in dät Fersät "Stomboom"!
Stomboom
In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.
Hans Maler (?) | Lucas Cranach (die Allere) ____|_______________        |                   |         |                   |  Hans Cranach    Lucas Cranach (die Jungere) |                                |                           Augustin Cranach |                                |                           Lucas Cranach III.
Smellingerlân
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 126,15 km² un deer woonje 54,993 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Drachten. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldegea, Boarnburgum, Drachtster Kompenije, De Feanhoop, Goaiïngahuzen, De Houtigehage, Koartehimmen, Nyegea, De Pein, Rottefalle, Smelle Ie, De Tike en De Wylgen.
Snits (Meente)
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
(nl. Sneek) is ne fröiere Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 34,04 km² un deer woonje 33,115 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente was in ju Stääd Snits. Uure Steeden in ju fröiere Meente sunt Ysbrechtum, Loaiïngea un Offenwier.
Siet dän 1. Januoar 2011 heerd ju Meente tou ju näie Meente Súdwest Fryslân.
Lucas Cranach (die Jungere)
Lucas Cranach (die Jungere) (* 4. Oktober 1515 in Wittenberg; † 25. Januoar 1586 juust deer) waas aan Suun fon Lucas Cranach dän Allere un juust as düssen aan betjuudenden Moaler fon ju Renaissance.
Stomboom
In dän foulgjende Stomboom is beliekteekend, wo sik dät mäd ju Moalerfoamielje Cranach ferhoaldt; deer sunt buute do Moalere noch masse Lide in ju Foamielje, man do hier nit ienteekend, uurs wude dät tou stuur. Masse uur dreege uk noch dän Noome "Lucas" in düsse Foamielje, ieuwenske do Moalere.
Hans Maler (?) | Lucas Cranach (die Allere) ____|_______________        |                   |         |                   |  Hans Cranach    Lucas Cranach (die Jungere) |                                |                           Augustin Cranach |                                |                           Lucas Cranach III.
Tytsjerksteradiel
200px|right|thumb|So lait in ju Provinz Fryslân.
is ne Meente in ju Provinz Fryslân, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 161,42 km² un deer woonje 32,352 Moanskene (2007).
Sit fon ju Meente is in Burgum. Uure Steeden in ju Meente sunt Aldtsjerk, Earnewâld, Eastermar, Garyp, Gytsjerk, Hurdegaryp, Jistrum, Mûnein, Noardburgum, Oentsjerk, Ryptsjerk, Sumar, Suwâld, Tytsjerk un Wyns.
Ruhrgebiet
thumb|Koarte fon dät Regionalverband Ruhr. Dät Ruhrgebiet is mäd uungefeer fieuw Millione Ienwoonere un ne Fläche fon 4.435 km² ju grootste Agglomeration in Düütsklound. Do grootste Stääden in dät Ruhrgebiet sunt Duisburg, Bottrop, Bochum, Essen, Recklinghausen, Oberhausen un Dortmund. Fuul Stääde sunt annunner wuuksen.
Et rakt neen Ferwaltengseenhaid mäd dän Noome Ruhrgebiet. Do Gränse sunt nit offiziel fäästlain. Maastens wäd dät Regionalverband Ruhr bruukt as geogroafiske Antjuudenge foar dät Ruhrgebiet. Me kon dät Ruhrgebiet uk groaf ätter natüürelke Gränse indeele. In dät Wääste gränset dät Ruhrgebiet tou Biespil an dän Rhien, in dät Suude an dän Ruhr, un in dät Noude an dän Lippe, in dät Suude rakt et neen natüürelke Gränse.
Dät Ruhrgebiet is uk Deel fon ju Metropolregion Rhien-Ruhr, weer 10 Millione Moanskene ap 7.000 km² lieuwje.
Portoal:Do Fräislounde
{| cellspacing=3
25px Wäilkeemen
ap ju Portoal-Siede Do Fräislounde. Ap düsse Siede sünt aal do Artikkele uur do Fräislounde apliested, do ap ju Seelterfräiske Wikipedia stounde. Wonskede Artikkele sünt rood skrieuwen. Hälp jädden mee, düsse Artikkele tou skrieuwen.
30px Fräiske Siede fon ju Wiek
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;">
{| cellspacing=3
25px Äddere Geskichte
right|128px thumb|right|120px|Do fräiske Lounde Roomske Riek | Frankiske Riek | Fräisk-Frankiske Kriege | Bonifatius | Köönich Radbod |  Widukind | Korl dän Groote | Fräiske Riek | Besiedelengstied fon Seelterlound | Besiedelenge fon Seelterlound | Fräiske Befräiengskriege | Focko Ukena | do tom Broke | Slacht fon Tjootern | Slacht ap do Wüülde Äkkere | do Cirksenas | Fräiske Mythologie | Ooldfräisk | Gjuchtshondschrifte | Freeska Landriucht | Ooldfräisk Gjucht | Brookmer Gjucht | Seelter Loundgjucht | Upstalsboom | Hillige Roomske Riek | Fräiske Fraiegaid | Lound Wursten | Fräiske Weede | Tecklenbuurich | Munster | Ubbo Emmius | Gysbert Japiks | Napoleon Bonaparte | Frantsööske Besättenge Dät fröiere fräiske Gebiet geen fon dän Rhien in dät Wääste fon do Niederlounde bit tou dät däälige Deenske Skeed, so'n 50 km loundienwärts. Tou do Fräislounde heere däälich:
Sproakannernge
Sproakannernge (de. Sprachänderung) is je Ärschienenge dät Sproaken sik mäd der Tied annerje. Foar sun Annernge kon dät ferscheedene Uurseeken reeke.
Portoal:Do Fräislounde
25px Äddere Geskichte
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Do Fräislounde däälich
{| cellspacing=3
25px Do Fräislounde
Do Fräislounde sunt däälich ju Provinz Fryslân in do Niederlounde,  Aastfräislound, dät Seelterlound un Noudfräislound in Släswiek-Holstein.
Do Fräiske Gebiete däälich:
25px Dät Fräisengebiet
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;"> 375px
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
25px Allgemeen
right|130px