cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neotenie
As neoten beteekend me besunners bie Amphibien n Diert, wät foar sin ganse Lieuwend n "Jung Diert" blift (toun Biespil n Poagestäit), man daach Bäidene kriege kon. Bekoand foar düt Määrkmoal is dät Axolotl (Ambystoma mexicanum), bie disse Oard kon die Schildkäddel dät Hormon Thyroxin nit uutflappe, wiertruch dät Diert neen Metamorphose moakje kon.
Ängelsk
Dät Woud Ängelsk kon moorere Seeken betjuude:
Brandenbuurich
Loundkringe un kringfräie Stääde
370px
Acrylfaawe
thumb|right|300px|Acrylfaawen in [[Tuuben]] Acrylfaawe af Acrylklöär is een Soarte fon Faawe, ju uut een Dispersion (dät is een heterogene Miskenge) fon Kunststoffe, deerbie dät noomensreekende Acryl, un uur Stoffe, t.B. Woater un Löösengsmiddele häärstoald wäd. Ju lät sik mäd Woater fertänje, soloange ju noch fuchtich is, man wan ju druuged is, kon ju mäd Woater nit moor fermoald wäide. Moor deertou findt sik unner Acrylmoaleräi. So-naamde "Fultoon-" af "Outoonfaawen" sunt billigere Acrylfaawen.
Befoulkengsäntwikkelenge
Ju Befoulkengsäntwikkelenge beskrift, wo ju Befoulkenge sik in dän Loop fon do Jiere annert in een bestimd Gebiet. Deerbie gungt et deeruum, wofuul Ljuude bädden sunt un wofuul stuurwen sunt. Deertou kumt ju Migration ätter uur Gebiete wai un uursuume.
Luudferskuuwenge
Deerbie wonnelje sik ätter bestimde Räägele Konsonante un/of Vokoale räägelhaft in uur uum (toun Biepsil speegelt ju Alternanz fon läichdüütsk (platdüütsk) un ängelsk water tou hoochdüütsk  Wasser, läichdüütsk eten of eaten un seeltersk iete as uk ängelsk eat tou hoochdüütsk essen ju Hoochdüütske Luudferskuuwenge wier).
Geskichte
In ju Geskichte fon de düütske Sproake wäd die Begriep „Luudferskuuwenge“ in eerste Lienje foar two äänelke Konsonanteferskuuwengen bruukt, do fon dät Indogermaniske uur dät Germaniske tou dät Hoochdüütske fierd hääbe, ju eerste Luudferskuuwenge as uk ju twäide Luudferkuuwenge.
Dät Hoochdüütske hied ätter ju twäide Luudferskuuwenge dan noch ne Vokoalferskuuwenge, ju dän Uurgong markiert fon dät Middelhoochdüütske tou dät Näihoochdüütske un deermäd n wichtigen Unnerskeed tou do maaste läichdüütske Dialekte un uk tou dät Seelterske: ju Diphthongierenge fon Loangvokoalen blw. die Diphthongwonnel.
Aulnois-en-Perthois
Aulnois-en-Perthois is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine (Lothringen), in Frankriek.
Dät Gebiet fon Aulnois-en-Perthois is 10,75 km².
Aulnois-en-Perthois häd n Ienwoonertaal fon 421 (1999).
Rheilffordd Talyllyn
thumb|right|250px|Ju Damplokomotive Sir Haydn fon ju Rheilffordd Talyllyn Rheilffordd Talyllyn (walisisk) af Talyllyn Railway (ängelsk) is die Noome fon ju waareldwied eerste Museumsiersenboan in Wales. Ätter Ienstaalenge fon dän Bedrieuw wuud ju Sträkke 1950 fon ne Gruppe fon Iersenboanfrüünde uurnuumen un as eerste Iersenboansträkke fon eerenamtelke Amateure an Steede fon Beroupsiersenboanere bedrieuwen.
Faawe
thumb|200px|Faawekring ätter Johannes Itten, 1961 Faawen af Klöäre sunt optiske Oainskuppe, wier dät Ooge fon n Moanske neen Struktuur ärkanne kon, heel niep nuumen sunner deerap tou kiekjen, wo ljoacht af junkelch dät is. Fäästlaid wäd dät truch ju Buulgenloangte fon't Ljoacht un fon fiene, nit sjoboare ärkanboare Struktuuren, do dät Ljoacht fon bistimde Buulgenloangte touräächsmiete un dan in düsse Faawe ärskiene.
Haudfaawen sunt:
Uut disse Haudfaawen kon me fuul miskje:
Kampen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 161,84 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Faawe
Dät sunt noch man min, man wan me ferskeeden fuul fon älke Faawe niemen däd, sjucht me uk, dät do Resultoate aal n bitje ferskeeden sunt. Mäd swot un wiet kon me regulierje, wo ljoacht af dunker me ju Faawe jädden hääbe mai. Swot un Wiet sunt niep nuumen neen gjuchte Faawen, deeruum dät swot niks uurs betjut as "so junkelch, dät dät nit moor junkelger gungt" un wiet "so ljoacht, dät dät nit moor ljoachter gungt".
Elbe
thumb|right|Juu Elbe un dät Gebiet, wierfon juu Woater kricht Juu Elbe (platdüütsk: Elv) is ne Äi in Tschechien un Düütsklound. Juu is 1091,47 km loange un fljut bie Cuxhaven in juu Noudsee.
Magnet-Resonanz-Tomographie (MRT)
right|Filmbielde fon ju moanskelke Brainge, moaked truch Animation fon moorere Snitte. thumb|MRT-scanner. Die groote Magnet, wier n Patient oane skäuwen wäd uum dät buutere Magnetfäild tou kriegen. Magnet-Resonanz-Tomographie (MRT, uk MRI) is ne Methode uum dät Binnere fon n Moanske outoubieldjen. Dät basiert sik ap dän Fakt, dät do Atomkäädene fon n Stof sik traale un deerbie n charakterisk Magnetfäild moakje, dät hat ‘Spin’. [Dät jält uurigens bloot foar Isotope, do der n uungeroaden Taal fon Protone plus Neutrone hääbe]. Wan me deer nu fon buute n uur Magnetfäild fon ju goude Energie ap sät, dan kon die Spin sik uumetraale.
Skaltet me nu dät Magnetfäild wier uut, dan faalt die Spin in sien oolde Loage tourääch, wierbie hie n Foton mäd ne fon älk Element bestimden Energie uutsoant. Ju kon me meete un deertruch fääststaale uut wäkke Elemente die Stof bestoant. [Ferglieke wo AES jusälge Taktik anwoant ap Elektrone, wüült et sik hier uum Käädendeele honnelt].
Truch nu n Gefälle (Gradient) in dät Magnetfäild tou moakjen, kon me fääststaale wier do bestimde Atome sik befiende un so kon me mäd n Kompjuter ne ruumelke Bielde moakje. Gewöönelk wäide do Resultoate deeruum präsentierd as Snitte fon n Kop of n Körper. Deeruum hat dät uk Tomographie, fon griechisk τόμος "Snit".
Metamorphose
thumb|200px|right|Metamorphose fon n Poagestäit tou n Poage Juu Metamorphose is juu Ferannerenge fon dän Phänotyp, wan junge Dierte, toun Biespil Insekten un Amphibien, eerste Moaden af Poagestäite sunt un sik, wan joo gratter wäide, tou n uutwoaksen Insekt af n uutwoaksenen Poage äntwikkelje.
1850
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1847 - 1848 - 1849 - 1850 - 1851 - 1852 - 1853 -
Irminsul
thumb|Ju Irminsul wäd fon Korl dän Groote fernäild. Ne Irminsul waas in dät fröie Middeloaler n wichtich Hillichdum fon do Saksen, n Foulk uut dät Noude fon Düütsklound.
Weer do oolde Steeden fon een Irminsul weeren kon nit seküür fääststaald wäide, da neen uursprunkelke Boomstamme uut ju Tied bewoard bleeuwen sunt. Ju Irminsul is kuut ärwäänd in do Annales regni Francorum un in ju Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum. In disse Bouken wäd ju Irminsul beskrieuwen as n grooten Boomstam, weerfon do Saksen kwieden dät disse Stam ju Waareld unnerstöänd. Uur ju oolde Steeden weer ju Irminsul fröier stuude rakt et bloot Theorien. As muugelke Steeden wäide dät Täärp Eresburg, do Externsteine, un dät Täärp Irmenseul naamd.
Ju Irminsul is juust as ju Yggdrasil n mythologisken Waareldboom.
Ju Irminsul wuude truch Korl dän Groote in sien Kriech juun do Saksen in dät Jier 772 fernäild.
Losser
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 99,64 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Wäästfräiske Ailounde
thumb|left|250px| Do wäästfräiske Ailounde. Do Soundplatten un nit bewoonde Ailounde sünt: 1. [[Noorderhaaks 2. Richel 3. It Gryn (Griend) 4. Rif 5. Engelsmanplaat 6. Simonszand 7. Rottumerplaat 8. Rottumeroog]] thumb|right|250px|Do Wäästfräiske Ailounde uut dät [[Al]] Do Wäästfräiske Ailounde sunt aan Ailoundkoppel foar juu niederloundske Kuste.
Deer ieuwenske raakt dät deer noch ne Riege Soundplatten und nit bewoonde Ailounde (sjuch Bielde links).
Autrécourt-sur-Aire
Autrécourt-sur-Aire is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine, in Frankriek.
Dät Gebiet fon Autrécourt-sur-Aire is 10,85 km².
Autrécourt-sur-Aire häd n Ienwoonertaal fon 110 (1999).
Manierismus
Die Manierismus is een Uurgongsfoarm twikse Renaissance un Barock, ju Määrkmoale fon bee häd. Bekoande Moalere sunt Domínikos Theotokópoulos ("El Greco") un Michelangelo Buonarroti.
Sälorganellen
Sälorganellen (kuut: Organellen sunt Funktionseenegaiden in ne Sälle. Dät rakt unnerskeedelke gnauere Definitione, mongs wäd kweeden, dät sunt doo Funktionseenegaiden, doo fon ne Biomembran uumesleeten sunt, sodät dan uk Vesikele as Organellen betrachted wäide.
Eenige Organellen sunt ätter juu Endosymbiontentheorie truch Endosymbiose mäd prokaryotiske Sällen äntsteen.
Brunei
Brunei is n Lound ap dät asiatiske Ailound Borneo. Dät wäd fon Malaysia un ju Suudchinesiske See begränsed.
Autréville-Saint-Lambert
Autréville-Saint-Lambert is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine, in Frankriek.
Dät Gebiet fon Autréville-Saint-Lambert is 4,01 km².
Autréville-Saint-Lambert häd n Ienwoonertaal fon 43 (1999).
Oder
thumb|right|Juu Oder (dät Gebiet, wierfon juu Woater kricht, is ljoacht) Juu Oder (dät is die düütske Noome, ap Polnisk "Odra" un ap Sorbisk "Wodra") is ne Äi, juu in Tschechien truch Polen, un dan ap juu Gränse twiske Polen un Düütsklound fääre in juu Aastsee fljut. Juu is, ätter ferscheedene Definitione, wäkken Deel fon juu Mündenge tou juu Oder un wäkken tou juu Aastsee heert, 866 - 898 km loange.
Thomas Gainsborough
thumb|200px|Säärm-Oubieldenge uum [[1759]] Thomas Gainsborough (deeped ap dän 14. Moai 1727 in Sudbury, Suffolk; stuurwen 2. August 1788 in London) waas aan ängelsken Moaler, die sik besunners mäd ju Porträt- un Loundskupsmoaleräi befoatede. Hie jält ieuwenske William Hogarth un Joshua Reynolds as aan fon do betjuudendste ängelske Moalere fon dät 18. Jierhunnert.
Harderwijk
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 48,27 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Äntwikkelenge fon do seelter Luude
Ju Lieste stoant ap Luudgeschichte.
Olst-Wijhe
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 118,38 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Biltsk
thumb|right|200px| Loage fon ju Meente It Bilt Biltsk is n Holloundsk-Fräisken Dialekt, ju in ju Meente It Bilt in Wäästfräislound boald wäid. Die Dialekt stound tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum n Holloundsken un nit uum n Fräisken Dialekt.
Kring Viersen
Die Kring Viersen is n Loundkring oun'n läigen Rhien in't Wääste fon dät Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Hie heert tou'n Regierengs-Besierk Düsseldorf un is Lid fon dän Loundskupsferbeend Rhienlound. Sit fon dän Kring is ju Stääd Viersen.
Stääde un Meenten
Hier een Lieste fon do Stääde un Meenten, mäd'e Ienwoonertoal fon Eende Moai 2015 bääte in Klammern.
Myzel
Dät Myzel, die Vegetationskörper fon Poagenstoule, wäd fon aal Hyphen fon n Poagenstoul bilded.
Ommen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 181,98 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Oldenzaal
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 21,98 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Widukind
Widukind (Wiet Bäiden) waas Härtsoch fon do Saksen fon 777 bit tou 785. Hie häd Wierstand laistet juun Korl dän Groote in do Saksenkriege, wieroun uk do Fräisen bedeeligd wieren. Do Franken wüülen dät Kristendom wiedje ätter dät Noude un Aaste, deer wier do Fräisen un Saksen lieuwden.
Geschichte
Dät lääste Stuk fon dät Fräiske Riek hiede Korl die Groote aal in 772 äroberd, deerätter schuulen do Saksen sik fon do Franken uk ätter dät Kristendom uumereeke läite. In 777 wuude dät saksiske Heer fersloain fon do Franken un Widukind fluchtete ätter do Dänen wai. In 778 kompede Karl die Groote juun do Sarazenen in Spanien. In 782 keem Wikdukind tourääch as Oppermon fon do Saksen wierbie n frankisken Apruur juun do Franken äntstuud. Deerbie doodeden do Saksen dät frankiske Heer un twäin fon do hoochste Beamten fon dän frankiske Köönich. Ju Rache fon do Franken waas woarschienelk ap e Naite fon Verden (Aller) wierbie Korl die Groote 4.500 Saksen koppedee (Bloudgjucht fon Verden). Ap n Middewinter 785 wuude Widukind dööpet fon do Franken. Hie is fermoudelk stuurwen 807.
Avillers-Sainte-Croix
Avillers-Sainte-Croix is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine, in Frankriek.
1849
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Avillers-Sainte-Croix
Dät Gebiet fon Avillers-Sainte-Croix is 5,5 km².
1849
Jiere: 1846 - 1847 - 1848 - 1849 - 1850 - 1851 - 1852 -
Avillers-Sainte-Croix
Avillers-Sainte-Croix häd n Ienwoonertaal fon 70 (1999).
Stäädfräisk
thumb|right|200px| Dät Sproakegebiet fon Stäädfräisk Stäädfräisk af Stäädsfräisk, fräisk: It Stedsk, uk Stedfrysk af Stedsfrysk, is die Noome foar Holloundsk-Fräiske Dialekte, do in do sjoogen Stääde Ljouwert, Snits, Frjentsjer, Harns, Boalsert, Dokkum un Starum un two Teerpe in It Hearrenfean un Kollum in Wäästfräislound boald wäide.
Do Dialekte haate: Ljouwertersk, Snitsersk, Frjentsjertersk, Harnzersk, Boalsertersk, Dokkumersk, Starumersk, Feanstersk un Kollumersk.
Do Dialekte stounde tichter bie dät Niederloundske as bie dät Fräiske. Dät honnelt sik deeruum uum Holloundske un nit uum Fräiske Dialekte.
Hattem
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 24,20 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
1. Moai
Die '''1. Moai''' is die 121. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 122. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer 244 Deege bit tou dät Jierseende tou. Hie wäd as Internatsjonoale Dai fon ju Oarbaiderbewäägenge in masse Lounde fierd.
Baskisk
thumb|right|Prozentsats fon do Ljuude do der Baskisk baale in dät Baskelound (2007) Ju Sproake fon dät Baskelound is Baskisk (in Baskisk Euskara of uk Euskera, Eskuara un Uskara ). Ju wäd fon uur 700.000 Ljuude in Baskelound boald, do maaste fon him in Noudaast-Spanien. Touhoope mäd dät Spaniske is dät Amtssproake in ju Autonome Meenskup Baskelound.
Dät Baskiske is nit früünd tou dät Indogermaniske as do maaste uur Sproaken fon Europa. Dät is ne isolierde Sproake, dät hat, dät rakt neen historiske Ferbiendenge twiske ju un wäkke uur Sproake, uk wan eenige uumstriedene Ferbiendengen tou do Sproaken fon de Kaukasus foarsloain wuuden. Dät is deeruum muugelk, dät dät ne Uurlieuwjende is fon do Sproaken in Wäästeuropa, do der foar dät Apkuumen fon do indo-europäiske Sproaken boald wuuden.
Geskichte
Dät rakt Spuuren fon Baskisk uut ju roomske Periode in Inskrifte in ju Sproake fon ju roomske Provinz Gallia Aquitania. Die wichtichste Bewies is ne Riege fon latienske Inskriften, ju der uur 400 Noomen änthaalt un deerbie 70 Noomen fon Godde. Do lääse nai, dät deer ne äänge Ferbiendenge waas twiske ju Sproake un dät Baskiske.
Doatenuurdreegengsrate
Mb/s is ein Mäite-eenhaid foar ju Doatenuurdreegenge. Dät rakt ju Gauegaid in Megabit pro Sekunde. So betjut 1 Mb/s, dät Jie 1 Mbit (1024 Kilobit) = 128 Kilobyte pro Sekunde hoochleede konnen, deer 1 Byte daach 8 Bit änthaalt. Een Megabyte (MB) duuret deeruum 8 Sekunden toun uurdreegen (theoretiske Gauegaid).
1 Bit (b) is ju litste Doateneenhaid.
1 Bbyte (B) = 8 bit
1 kB = 1024 Bytes
1 MB = 1024 kB
1 GB = 1024 MB
1 TB = 1024 GB
Acrylmoaleräi
thumb|right|300px|Een Skilleroatsje in Acryl Acrylmoaleräi is dät Moaljen mäd Acrylfaawen. Wät deer bie ruutkumt, lät oafter so as Ouljemoaleräi, man ju Äntstoundenge is heel uurs. Acrylfaawen druugje fuul gauer as Ouljefaawen, also mout me uk gauer moalje. Buutedät basiert Acrylfaawe ap Woater un Ouljefaawe ap Oulje. Misked wäide konnen do bee normoal bloot mäd Hälpe fon Seepe, man dät wäd säilden moaked.
Georgien
Georgien is n eurasisk Lound in Asien, oaber al tichte bie n Uurgong tou Europa. Dät wäd begränsed fon ju Swotte See, Ruslound, Aserbaidschan, Armenien un ju Turkäi.
Koarte
400px|Koarte ap Düütsk
Aarhus
Aarhus is ne Stääd ap dät Fäästlound fon Dänemark in ju Region Midtjylland. Ju Stääd häd 256.018 Ienwoonere (Januoar 2013), deermäd is Aarhus ju twäidgrootste Stääd fon Dänemark un ju grootste Stääd fon Jutlound. Ju Stääd häd siet 1928 ne Universität, fuulsiedige Industrie un n Seehoawen in dät Kattegat. Die regionoale Luchthoawen Aarhus befint sik in Tirstrup, uungefeer 36 km fon Aarhus.
Aarhus is Europäiske Haudstääd fon Kultuur in 2017.
Grote Skoule fon't Seelterlound
thumb|Dät Bouwierk fon ju Grote Skoule fon't Seelterlound.
Ju Grote Skoule fon't Seelterlound (Düütsk: Schulzentrum Saterland) is ne algemene Skoule in Roomelse. Ju Skoule bestound uut ne Haudskoule un ne Realskoule. Siet 2007 wäd dät Bauwierk fon ju grote Skoule deeld mäd dät oainständige Laurentius-Siemer-Gymnasium. In dät Skouljier 2012/13 roate et 660 Skoulere in ju Grote Skoule fon't Seelterlound.
Ju Skoule wude 1971 gruundet, man ju Geskichte fon do Foarlopere fon disse Skoule gungt weerume ätter dät Jier 1613.
Skylgersk
thumb|right|250px| Ju Loage fon Skylge in [[Wäästfräislound]] Skylgersk, uk wäil Westersk noomd, is n fräisken Dialekt fon dän wäästelken Deel fon dät wäästfräiske Wäädeilound Skylge (düütsk: Terschelling). Dät wäid noch fon so n 400 maast allere Moanskene ap Wääst-Skylge boald. Ju Taal Sprekere häd do läasden Jiertande oarich ounuumen.
Ap dän aastelken Deel fon Skylge wäid dän fräisken Dialekt Aastersk un in dät Midden fon dät Eilound wäid dän holloundsken Dialekt Midsloundsk boald.
Þorn
Þorn of thorn is n Boukstäf. Die Grootboukstäf is Þ, die Littikboukstäf is þ. Dät Þorn is n oold-germanisken Boukstäf. Dät Þorn bestoant in dät Ängelske as in  th at un as in  th in. Dät Þorn wäd mongs ankieked as die Boukstäf D, dät klingt n Bitje ferscheeden, et is n litjen Ferschiel. thumb|right|400px|Ye Olde Shakespeare Inn in Heeley (Sheffield). Dät Þorn mout nit ferwikseld wäide mäd dät Äð (Ð), dät klingt as in dät Ängelske  th ink.
In aller Ängelsk wäd dät Þorn as n y schrieuwen, in gjucht Oold-Ängelsk noch as Þ. Deeruum sjucht me ap Weershuuse in Änglound oafte Ye olde inn = the old inn, usw.
Auger-Elektrone-Spektroskopie
thumb|125px|Skematiske Deerstaalenge fon dät Auger-Effekt thumb|Auger Spektrum fon Kooper Nitride Loagen in oulatte Foarm Auger-Elektrone-Spektroskopie (AES) is ne Analysemethode fon Uurflächen mäd Hälpe fon Auger-Elektrone.
Wan me in Vakuum ne Materioalprobe bestroalt mäd (primäre) Elektrone mäd ne Energie fon sun 1 bit 10 keV, dan soant dät Materioal sälwen wier Elektrone uut. Do sekundäre Elektrone hääbe aal Grööten fon Energie, man deertwiske dwo wäkke skäärpe Spitsen apfaale, do sonaamde Auger-Elektrone. Do Auger-Elektrone hääbe ne Energie, ju der bestimd wäd fon do Elemente in dät Materioal fon ju Probe.
Gjuchts is dät Effekt skizzierd foar n Molekül mäd twäin Boane. Sukke Boane hääbe ne foar älk Element charakteristiske Energie. Wan nu dät Molekül fon n Primärelektron träfd wäd, dan kon een fon do bee binnere Elektrone (rood) ne haagere Energie kriege un deertruch in n haageren Boan broacht wäide. Ätter ne bestimde Tied faalt dät dan in sin oolde Boan tourääch (ounroat mäd n Pieler un ne loose blaue Steede), wierbie dan ne Energie fräiwäd juust gliek an dät Unnerskeed in Energie fon do bee Boane. Ju Energie wäd dan meedeeld (Pieler mäd Krulle) an wier n uur Elektron, wät dan as Auger-Elektron uutsoand wäd un uk ne loose Steede bääte lät.
Auger-Doaten wäide gewöönelk roat as Spektra in oulatte Foarm. Dät is gjuchts roat foar Kooper Nitride. Dät rakt ne kloore Spitse foar Stikstof (N) ap 400 eV. Kooper häd fuul moor Elektrone in fuul moor Boane un rakt also fuul moor Spitsen, nämmelk bie 920eV (mäd two Litjere) un bie 70 eV.
Auger-Elektrone uut djappere Loagen ferljoose hiere charakteristiske Energie truch Steeten juun haager lääsende Atome. Do analysierboare Elektrone stamme deerhäär uut do buppeste 0,5 bit 3 Nanometer, also 2 bit 10 Atomloagen. Deeruum is AES foarallen ne Uurflächen-Technik. Truch Sputter-Ätsjen in Vakuum konnen oawers Loagen wächhoald wäide, so dät me djapper meete kon. So konnen ganse Djupte-Profile ärheelden wäide.
Wan anwoand in n Raster-Elektronemikroskop, konnen uk Bielden (Kartierengen) fon ju Ferspreedenge fon bestimde Elemente uur ne Probe moaked wäide. Bie 10 keV Primärenergie un n litjen Stroom is die Stroal so fien, dät me deerbie ne Aplöösenge fon 0,3 /um kriege kon. Ju grootste Geföilegaid fon 0,1 bit 1 Atom Prozent kricht me bie grattere Stroome un dän Gehalt an n bestimd Element kon in n Präzisionsfaktor two bestimd wäide. Deermäd is AES fuul beeter tou tjouen as Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS), man deerjuun fuul minner geföilich.
Vogelsbergkreis
Vogelsbergkreis is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Hessen.
Bluetooth
Bluetooth is naamd wuuden ätter Harald Blautusk (ängelsk:'Harold Bluetooth), fon wäl bekoand is, dät hie diplomatiske Ferhondlengen in Gong sät häd, wierbie dän Gruundsleek laid wuude toun hondeljen un kommunisierjen foar ferskeedene Paatäie. Die Noome wuud wääld, uum dät Siel fon dät Protokoll tou symbolisierjen: n meenskuppelken WPAN Kommunikationsstandard.
Die Foardeel fon Bluetooth is, dät do Doaten relativ gau un mäd min Energieferbruuk uurdrain wäide konnen, sunner dät me n Ferbiendengskoabel lääse houget. Besunners ju Rauestroomapnoame is gjucht läich (bie dät Täiwen ap Doaten). Do maaste Mobiltelephone beienhooldje ne Klasse 2-Reewe mäd n Beräk fon sowät 100 m.
Dät Bluetooth-Logo is touhoopestoald uut ne Rune-H un ne Rune-B, wät foar Harald Blautusk stoant.
Fermium
Fermium is n Actinoid.
Molkeräi
thumb|400px|Ju oubreekene Hollener Molkeräi, 1908 thumb|right|300px|Ju Hollener Molkeräi uum 1970 thumb|right|300px | Ju oubreekene Molkeräi fon Boukeläsk thumb|right|300px|Gjuchts dän Skossteen fon ju Skäddeler Molkeräi, links därfon dät witte Huus was Mensing, där was uk ju Skäddeler Poststee, in ju Midde ju Hauptsträite und gans gjuchts die litje Wäi ätter ju Molkeräi Ju Molkeräi is ne Fabrik tou Beoarbaidenge fon Molk tou Produkte as Buutere, Sies un däälich noch sofuul moor.
In Seelterlound wuud 1902 ne Molkeräi baud in Skäddel (Heese 124, 394). ''Düsse Janßen, dät was Lümke Wülm. Dät was en gouden klouken Käärl un uk n goudmööidigen Käärl. Di hied dän Binoome fon "Egyptische Josef" un di häd n Masse foar t Tärp Schäddel däin. Hi häd uk n Molkeräi deerwai baut, dät häd hi ap sien Loundstük apsät. Un doo hied hi deer je n Maierist oane, di hiet Olliges, un di Olliges di koom fon Äästerweede.'' Se20S. Ju Skäddeler Molkeräi stuud stump ieuwenske ju oolde Buurensteede fon Egeers aan n litjen Wai, die däälich "Alter Postweg" naamd is.
Leeter roate dät ju Libby Molkeräi midde in Seelterlound (Ls108, 1955). Ju stuud aastersiede Sträite twiske Roomelse un Hollen, juust ieuwen uur dän Iersenboan ap Noune Tuun. (St3:4:7-8, 1968). Dät wier an ju Hauptsträite ap ju Steede wier so'n 20 Jiere die "Combi-Markt" stuud, där wier nu ju Firma "Heizungsbau Drees" is.
Fröier stuud där uk suudelk Boukeläsk ne Molkeräi.
Do Seelter Molkeräien sünt nu al loang oubreken. Där is niks moor fon tou sjoon.
Raalte
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 172,31 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Molkeräi
Bielde
Bielde uut dät Fotoarchiv fon Theo Deddens:
Dichtenge
Dichtenge, Dichtkunst af Pooësie (Düütsk: Dichtung, Poesie) is, wan Literatuur in Fäärsmäite, dät hat, in aan bistimden Rhytmus, skrieuwen is.
In dät Oalerdum
Do oolde Griechen un Roomere häbe hiere Dichtengen oafter in dän Hexameter un mongs uk in dän Pentameter skrieuwen, wierbie die Rhytmus gjucht strom waas.
Hier aas een Biespil aan latiensken Hexameter - Ju Ienleedenge tou do Metamorphosen fon Publius Ovidius Naso (Ovid). Do Betoonde Sälwen sunt fat. Waiwiesenge: "primaque ab" wäd boald as "primaquab".
Ruumtefeer
thumb|300px|Space Shuttle Atlantis Dät Ruumtefeer is n Dreechsysteem foar dän Ruumtetransport, dät ätter sien Wieruumekuumen ap ju Äide wier bruukt wäide kon. Dät Ruumtefeer gungt mäd Rakete ätter dät Al wai un loundet ap ju Äide as n Luchtfoartjuuch. Ap maaste bekoand is däälich wäil dät Amerikoanske Space Shuttle.
Dichtenge
In dät Oalerdum
In nova fert animus mutatas dicere formas
corpora; di, coeptis (nam vos mutastis et illas)
Ruumtefeer
Ruumfeere
thumb|Video: N Boeing 747 Jumbojet drächt dät Testfoartjuuch ap sien Rääch.
NASA
Spaceshuttles: Testspaceshuttles:
Transport fon do Shuttles mäd n Boeing 747:
thumb|left|600px|Do 5 Ruumtefeere fon dän NASA
Dichtenge
In dät Oalerdum
adspirate meis primaqu e ab origine mundi
Hyphen
Hyphen sunt Träide fon n Poagenstoul, do touhoope dät Myzel, dän Vegetationskörper, bildje. Die Apbau kon unnerskeedelk weese, dät is so, dät se uut Säl-Kätten, also trichoal af uut Säl-Roore, also siphonoal apbaud weese konnene.
Dichtenge
In dät Oalerdum
ad mea perpetuum deducite tempora carmen!
Wier tringet nu ins min Gäist, fon wonnelde Lieuwe tou tällen
Jie, Godde, reeket mie Stöän, dan Jie häbe him uk ferwonneld,
Stoundet mie uk hälpend bie, wäil fon dän Begin fon ju Waareld,
Persoonenoomen
Persoonenoomen (dt. Personennamen) sunt do Noomen fon Ljuude. Do wäide studierd fon ju Noomenkunde.
Seelter Persoonenoomen
as leeken uut do Uurkunden bie Hettema un Posthumus 1836 un do Liesten fon 1473, 1535, 1549, 1568, 1606, 1630, 1665, 1674/75, 1713, 1749, 1780, 1812, 1820, 1824, 1829, 1840, 1860 bie Schulte DS, mädnunner 1718 Noomenfoarme. Noch nit apnuumen sunt do uut uur Uurkunden, as bie Engelke, Friedlaender un Rüthning.
Aal Mäldengen bie do Noomen sunt hier apnuumen wuuden, as sälskuppelke Loage (Pastor, Ww.), Woonsteede (vp, Borch) of Häärkumst (van, Markehusen).
Oukuutengen: B Baalenje, H Hollen, Hm Hollenerfoan, R Roomelse, S Skäddel, St Strukelje, U Uutände. Fääre beluuke a, b, c.. sik ap ju 1., 2., 3... Spalte in dät Bouk DS un # beteekent dät dät Woud in dän Originoaltext n Umlautteeken hiede, wät bie ju Alphabetisierenge nit meenuumen wäide kuude.
Loundkring Ammerlound
Die  is n Loundkring in Läichsaksen. Sien Haudstääd is Westerstede.
Ruumtefeer
Sowjetunion
Ruumtefeere:
Dichtenge
In dät Oalerdum
Bit ätter mien Tied uumtou, truchloopend aan Soang nu tou skrieuwen.
Loundkring Ammerlound
Politik
In dän Ammerloundske Kringdai is et siet 10. September 2006 so ferdeeld:
Dichtenge
In dät Oalerdum
Me sjucht, dät deer aaltied säks betoonde Sälwen sunt (deeruum hat dät je uk "Hexameter", "Hexa" is näämelk griechisk foar "säks"). Man do säks betoonde Sälwen duuren nit allerweegense stounde, sunnern in een täämelk fääste Oufoulge, wier me nit fuul oun ferannerje duur. Wäl dän Hexameter leert, mout tou Begin fuul reekenje, man mäd ju Tied kricht hie deer een Fäilenge foar.
Die Pentameter uk suk een fääste, stromme Fäärsmäite, man mäd fieuw bitoonde Sälwen. In moonige Riemsele uut dät Oalerdum stounde Hexameter un Pentameter in aan Wiksel.
Die Stäfriem
Die Stäfriem is een Foarm fon Dichtenge, wier ju Alliteratsjoon binne dän Fäärs dät wichtichste is. Düsse Foarm fon Dichtenge findt sik foarallen in oolde Foarmen fon germaniske Dichtenge, man säildener uk in kältiske un latienske Dichtenge. Bit däälich findt sik dät in ju Foulks-Dichtenge fon Kweedewoude un fääststoundende Uutdrukke in ferskeedene Germaniske Toale:
Seeltersk:
Ängelsk:
Deensk:
In Islound häd sik die Stäfriem ieuwenske dän Eendriem bit in ju Näitied in do Riemsele ärheelden. Hier een Biespil uut ju Isloundske Dichtenge, wier die Stäfriem mäd dän Eendriem, dän wie normoal so kanne, touhoope nuumen is. Biskrieuwen is in dät Riemsel wäil die Poloardai, wier dät in do Noudelke Regionen nit af bloot heel kuut in ju Noacht tjuusterch wäd, un dät is ieuwen bloot in dät Foarjier un dän Suumer, wilst dät in Häärst un Winter moor tjuusterch is as ljoacht. Mäd ju Goddine is wäil ju Sunne meend.
Vorið eg að vini kýs,
verður nótt að degi,
þegar glóhærð geisladís
gengur norðurvegi.
Hier een fräie Uursättenge ap Seeltersk, wieroane Stäfriem un Eendriem ärheelden sunt:
Foarjier wol toun Fjuund iek kiese,
Fluch wäd Noacht tou Deege,
Ju Goddine wol Gloud uk wiese,
gungend Nouderweege.
Uur
Fonsäärm rakt dät ap ju Waareld noch moor apaate Foarmen fon Dichtenge, ju me heel un aal nit aal biskrieuwe kon. So rakt dät in eenige Kultuuren een bisunners wichtige Traditsjoon fon Kalligraphie, wät dan die Uurgong fon Dichtenge in ju bieldende Kunst is, uum dät deer uk ju froaie Skrift een wichtige Rulle spiedelt. Foar Fäärsmäiten häbe sik ap ju heele Waareld gjucht ferskeedene Traditsjoonen bielded, do sik fielicht mongs foar europäiske Ooren wät oarich ounheere.
Man uk bie uus sunt in ju jungste Tied Foarmen fon Dichtenge äntsteen, do mäd uus oolde Traditsjoonen breeke. Foar allen ätter dän twäide Waareldkriech, as eenige junge Kunstlere meenden, dät waas wäil ferkierd, nu noch flugge un harmooniske Riemsele tou skrieuwen, sunt näie Foarmen äntsteen. Eenige deerfon kon me heel un aal nit moor as gjuchte Dichtenge biteekenje, uumdät jo mäd Fäärsmäite so sludderch uumegunge, dät me deerfon nit moor fuul sjo kon.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Noomen A-F G-L L-X
Abbel U1630a
Abel R1535 R1568 S1535b S1549b U1606
Abelen S1606a
Abeln R1675 R1820b S1860b
Abels R1665
Adam R1713a S1749b
Adams R1780
Addees St1665
Addeess St1665
Adden R1549a
Addens R1665 H1824c Hm1860b S1665a S1674a St1674 St1674
Addo R1535 St1651a
Addonis S1651b
Adrians St1606
Aelrichs S1606a
Aeyldt U1535
Agatius U1860b
Ah. St1860c
Ahl. R1780 R1820a R1820b R1840 R1840 R1860a H1780a H1780a H1780a H1824a H1824a H1824a H1824a H1824a H1824d H1840 H1840 H1840 H1840 H1860a H1860a H1860a H1860c Hm1780 Hm1824a Hm1860b S1829a S1829b S1840a S1840a S1860a U1820a U18 20a U1820a U1820a U1820a U1820b U1820b U1820c St1749 St1749 St1820a St1820a St1820a St1820b St1820c St1840 St1840 St1860a St1860a St1860b St1860c B1820a B1820a B1820a B1820a B1820a B1820b B1840 B1860a U1840 U1840 U1840 U1840 U18 40 U1860a U1860a U1860a U1860a U1860a U1860b U1860b U1860b U1860c U1860c B1860a B1860a B1860b B1860b B1860c B1860c
Ahlerichs U1820a U1820b St1820a St1840 St1860a B1820a B1820b
Ahlers R1713a 1699 U1749 St1860a R1713b R1713b R1713c R17l3c
Ahlert R1665
Ahrens Hm11860b St1840 St1860a U1860b
Aidtje R1699
Aielts S1614
Ailet R1568 S1568b
Aiyelt U1630a
Aiylts S1606b
Al. R1749c
Alarich 1749b
Albers R1713a R1713a
Albert S1568a S1568a S1630a
Albertz S1568a
Albrich R1568
Alderich S1549b
Alderickes S1549c
Alecke R1549a
Aleid 1749b R1749c S1749b
Alekenn S1568b
Alerichs S1812b
Alers U1665
Alf 1666S?
Alhers R1713a R1713a
Alkea H1535
Alken R1549b
Alleth S1549a
Allheidis S1651b
Almeth S1568a
Almoeth S1535b
Alrich R1549b R1606 R1630a R1630a R1630b R1630b R1630b R1665 R1675 R1749a 1749b H1568 H1568 H1568 H1606 H1606 H1665 H1780b S1535b U1604 U1606 U1630a U1630a U1630a U1665 U1665 U1674 U1674 U1749 U1749 U1749 St1665 B1606 B1749 R1713b
Alriches R1630a R1630a U1630a
Alrichs R1749a R1749a 1749b 1749b H1665 H1665 H1665 H1665 H1665 H1780a H1780a U1630a U1630b U1749 U1749 U1749 S1606 B1665 B1733
Alrick R1749a S1651a H1651a St1651b
Alricks H1651a H1651a H1651b R1651a U1651b B1651a
Altje R1606 H1606 H1606
Alvick R1549a
Amman R1780
Ammann R1820a R1840 H1860a
Ancke R1749c
Rijssen-Holten
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Overijssel. is ne Meente in ju Provinz Overijssel, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 94,4 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Angela 1749b S1749b
Anna R1606 R1665 S1749c S1829b H1651a U1651b
Ant. R1820a R1860b S1829d B1860c
Antbeken S1535a
Antken R1820b
Anton R1840 Hm1824b
Antonius B1651b
Anwen S1397
Arendt R1665 R1675
Arendts H1780b S1630a
Arens U1820b
Aricks H1651b
Arma R1549c
Arn. R1860a
Arnold R1713a R1780 R1820a R1840
Assele H1535
Auich S1549a
Auwe B1606
Awe S1473a S1606a U1473
Awecks 1614K
Awen S1535b
Awens S1749a U1630a
Awyk S1606b
Ayelds U1630a
Ayke R1665
Aylets U1606 U1665
Aylss U1674
Aylt S1473b
Ayrlke B1606
Aytike U1473
Avioth
Avioth is n Täärp in dät Departement Meuse, in ju Region Lorraine, in Frankriek.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Back S1568a
Släswiek-Holsten
Släswiek-Holsten (Noudfräisk Slaswik-Holstiinj, Hoochdüütsk Schleswig-Holstein, Deensk Slesvig-Holsten) is een fon do säkstien Buundeslounde fon Düütsklound. Släswiek-Holsten lait twiske Noudsee un Aastsee (Baltiske See). Haudstääd is Kiel.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Backer St1568
Vogtlandkreis
Vogtlandkreis is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saksen.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Baggenort H1840
Bake S1549b
Baken S1473b
Balduin S1829b S1840b S1860b
Avioth
Dät Gebiet fon Avioth is 6,5 km².
Slacht bie Actium
Ju Slacht bie Actium (of Slacht bie Aktion, uumdät dät ne griechiske Stääd waas) waas ne Seeslacht twikse do Leegere fon Octavianus (uk bekoand as Augustus) un Marcus Antonius ap dän 2. September 32 f. Kr. oun dän Uutgong fon dän Ambrakisken Gulf. Dät waas ne wichtige Slacht in dän Ptolemäisken Kriech. Ju Slacht wuude fon Octavianus sien Leeger wunnen, wiermäd dät Eende fon ju Roomske Republik fääststuude un die Begin fon de Kaisertied in't Roomske Riek häärounkoom.
Heerde
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 80,39 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Avioth
Avioth häd n Ienwoonertaal fon 115 (1999).
Slacht bie Actium
Bäätergruunde
Dät Twäide Triumviroat, n Buund fon Octavian, Marcus Antonius Marcus Aemilius Lepidus hiede sik in Twistegaid aploosed. Antonius hiede naan gouden Roup moor in't roomske Foulk, uumdät sien Ooldske ju ägyptiske Kööniginne Kleopatra VII. waas: Do Ljuude kwieden, dät hie sik fon buutloundske Moachthääbere be'ienfloudje liet, buppedät bestuude die Fertoacht, dät truch dät Ferhooldnis ätter Antonius sin Dood Deele fon't Roomske Riek oun muugelke (ägyptiske) Bäidene fon do bee gunge kuuden.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Balgeman R1630b R1604
Slacht bie Actium
Bäätergruunde
Octavianus, die sik aaltied as gjuchtmäitigen Ätterfoulger fon Caesar saach un Wräike oun sien Möärendere nieme wüül, waas truch ju Skeedenge fon sien Suster Octavia un Antonius eendgultich tou Antonius sin Juunstrieder wuuden. Bloot militäärisk kuude dät ne Äntskeedenge reeke. So briek die Ptolämiske Kriech uut.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Balgenort H1824b
Slacht bie Actium
Bäätergruunde
Antonius sien Strategie waas nit die Oungriep fon't italieenske Hoolichailound, hie wüül Octavianus uurswain staale. Wildääge waas dät uk die Räid fon Kleopatra, ju uut Suurge uum Ägypten ne defensive Strategie beeter foont. Antonius häd oaber Besteetengs-Jäild ätter Room seende lät, uum juun Octavianus foar tou gungen.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Baltjens S1S29e
Barbara S1606a
Slacht bie Actium
Bäätergruunde
Do bee Sieden koomen sik in Griechenlound toumäite.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Barssel St1568
Bartels S1829e S1860f
Bartholomaus B1665#
Bauwe R1630a
Slacht bie Actium
Ferloop
Bee do Sieden hieden hunnerde Skiepe, man Octavianus sien Paatäi hiede moor as dubbeld so fuul as Antonius sien. Dät mout uk kweeden wäide, dät Octavianus sien Skiepe maast litjer un gauer, wilst Antonius sien Skiepe maast gratter un beeter befäästiged wieren. Kleopatra, ju Ooldske un deermäd Ferbuundede fon Antonius, hiede hiere gaue Sailskiepe touhoope bääte ju Slachtoardenge fon Antonius lääsen. Deer wieren uk groote Skätte so as ju Kriechskasse ap Kleopatra hiere Skiepe, do skuulen seeker weese.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Bauwen H1568
Bave U1665
Bawe U1674
Beate R1749c S1630b
Slacht bie Actium
Ferloop
Antonius koom truch ju See-Äängte uut dän Ambrakisken Gulf un liet sien Skiepe in n Hoolichkring äänge Apstaalenge iennieme. Hie wiste, dät do Skiepe ääng bienuur blieuwe moasten, uumdät do litje Liburnen fon Octavianus sien Paatäi deer nit truch kuume. Hie wüül in düsse goadelke Staalenge blieuwe un outäiwe, bit ju uur siede mäd dän Oungriep begint. Dan wüül hie ap ju Juunsiede skjoote, bit ju läip meenuumen is un ätters ju Blokoade truchbreeke un mäd dän deegelk smiddegees apkuumenden Noudwäästwiend ätter Suude sailje.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Beeneke S1674a
Beenekens S1674a
Beernt U1359
Slacht bie Actium
Ferloop
Antonius sin Ploan geen deeruum nit ap, uumdät aan fon sien Uppermonljuude, Gaius Sosius, nit moor fääre täiwe wüül un sunner Befeel fon Antonius ätter foare fuur. Do uur kuuden also nit uurs as mee tou moakjen, uum ju Slachtoardenge nit noch moor stukken tou moakjen.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Beke S1568b
Laurasiatheria
Doo Laurasiatheria (Ne Uuroardenge fon doo Suugedierte) sunt n Taxon sunner phänotypiske Kannegaid. thumb|200px|left|Laurasia un Gondwana in dät [[Trias foar 200 Mio. Jiere]]Dät Taxon wuude bloot truch molekulargenetiske Unnersäikengen äntdäkt. Doo Foarfoaren fon doo Laurasiatheria sunt uut dän Waarelddeel Laurasia keemen, die der foar loange Tied uutnunner breeken is tou Laurentia (Däälich: Noudamerikoa) un Eurasien. Juu fiske-äänelke Oard Balaenoptera musculus (düütsk:Blauwal) heert uk tou doo Laurasiatheria un is nit bloot dät grootste Suugediert, dät is sogoar dät grootste un sweerste Diert, dät deer jeemoals ap juu Äide tou fienden waas. Dät Sustertaxon fon doo Laurasiatheria sunt woarschienelk doo Euarchontoglires, wiertou uk doo Moanskene heere.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Beken S1568b
Slacht bie Actium
Ferloop
Octavianus sien Siede look sik tourääch, uumdät hiere litje Skiepe besunners in't joope Woater n Foardeel hieden. As jo dät wüülen, begon Sosius, die nit outäiwe wüül, mäd ju Ferfoulgenge. Do troalden jo sik wier uume un ju Slacht begon. Masse Skiepe fon Octavianus sien Siede roiden twiske Antonius sien Skiepe truch un kuuden fon aal do Sieden oungriepe. Antonius kuude mäd Katapulte groote Steene ap do litje Skiepe smiete, do fersoachten, Antonius sien Skiepe tou fersinken of ju Stjuuerenge stukken tou moakjen.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Bene S1473a S1473a
Beneke S1568a S1630a S1812a S1812c S1860f S1651b
Benekens S1749a S1812b S1829e S1651a
Slacht bie Actium
Ferloop
Wät nu daach slumpede, dät waas, dät die Noudwäästwiend apkoom un do gaue Sailskiepe fon Kleopatra twiske Octavianus sien Skiepe truchbreeke kuude. Ju heele Flotte fon Antonius hiede oaber neen Kansje, juust so tou fluchtjen, uumdät do Skiepe fon Octavian noch goarn't so fernäild wieren, as jo hooped hieden. Also noom Antonius n poor Monljuude un fluchtede stilkens mäd n litjet Roiboot uut ju Slacht. Hie kuude Kleopatra hiere Skiepe roakje un wuude meenuumen ätter Ägypten.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Benen S1473a S1473a
Benignus S1749a S1749b S1749c
Benkens S1749c
Benno S1651b
Berend S1829e St1606
Europäiske Union
Ju Europäiske Union of EU is ne internationoale Organisation, ju der bestoant uut 27 europäiske Stoaten. Dät is ne politiske un wirtskaftelke Union mäd 447 Millionen Ienwoonere.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Berends S1812a S1812a
Berendt S1535a U1535 U1535 U1549b U1549b U1630b
Berendts S1665a S1699 U1606 U1630a
Berens St1749
Slacht bie Actium
Ferloop
Groote Deele fon Antonius sien Suldoaten stoorwen truch Fjuur un Smook, uurswäkke jumpeden in't Woater un ferdroanken. Uk wan Antonius un Kleopatra äntkuume kuuden, waas ju Slacht foar hiere Troppen un deermäd foar hiere Seeke n hädden Sleek.
Europäiske Union
Apbau
Ju Europäiske Union häd soogen Institutione:
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Berenth S1549a S1606a
Berentz U1630a
Bern. S1812a S1812c S1829b B1749
Bernards S1812c
Bernd R1820a R1820a R1820a R1820c R1840 R1840 R1860a R1860a R1860a H1824a H1824c H1860b H1860c Hm1824b Hm1860a Hm1860b S1812b S1812c S1829a S1829b S1829c S1829d S1840b S1840b S1840c S1860b S1860d St1749 B1820c B1820c R1713b U1840 U1860a B1860c
Slacht bie Actium
Foulgen
Antonius un Kleopatra wieren foar't eerste seeker in Ägypten, man een Jier leeter wuude (uk truch dän Sieden-Wiksel fon ju ägyptiske Flotte un Kavallerie, Alexandria iennuumen. Antonius broachte dän 1. August 30 f. Kr. sik sälwen uume, Kleopatra n poor Deege leeter, ap dän 12. August, juust so.
Marcus Antonius
thumb|right|200px|Oubieldenge fon Marcus Antonius Marcus Antonius (däälich uk mongs Mark Anton naamd, kuut Antonius; * 14. Januoar 86, 83 of 82 f. Kr.; † 1. August 30 f. Kr.) waas n Politiker un Fäildheer in't Roomske Riek, uum niep tou weesen, in do lääste Jiere fon ju Roomske Republik.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Berndes S1568b B156S
Berndt R1749a 1749b 1749b H1780a U1674 S1651a
Berndts S1674a
Bernedts U1630a
Europäiske Union
Geskichte
Ätter dän twäide Waareldkriech wüülen do Lounde fon Europa freedelk touhoope lieuwje un sik ekonomisk stöäne. In 1950 lait die franktsööske Buutenminister Robert Schuman n politisken un wirtskaftelken Plan foar europäiske Touhoopoarbaid foar. In 1952 äntskeede Düütsklound, do Niederlounde, Italien, Belgien, Frankriek un Luxembuurich sik tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Koole un Stäil Meenskup (EKSM). In 1957 unnerteekenje do Meeglid-Stoaten dän Ferdraach fon Room tou dät Stiftjen fon ju Europäiske Wirtskaftelke Union (EWU) un ju Europäiske Atommeenskup (Euratom). Nu wäd dät ne europäiske Meenskup foar Koole, Stäil un foar dän Honnel. Mäd Euratom skuul ne meenskuppelke Äntwikkelenge tou freedelke Nutsenge fon Atomenergie statfiende. In 1967 wuude dän Fusionsferdraach teekend, deertruch wuuden EKSM, EWU un Euratom Orgoane fon do Europäiske Meenskuppe (EM). In dät Jier 1992, mäd dän Ferdraach fon Maastricht, wuud die Noome fon do Europäiske Meenskuppe annerd tou Europäiske Union (EU). Mäd dät Unnerteekenjen fon dän Ferdraach waas dät nit bloot moor ne politiske un wirtskaftelke Union (Koole, Stäil un Hondel), man uumfoatede ju uk Seeken as ne meenskuppelke Wäärenge, Justiz, Buutenpolitik un Seekerhaidspolitik. Die Ferdraach fon Maastricht wuude in 1997 annerd truch dän Ferdraach fon Amsterdam, un in dät Jier 2000 truch dän Ferdraach fon Lissabon. Sietdäm Fedraach fon Amsterdam treede ju Tjo-Suulen-Struktuur in krääft. Mäd dät Schengen Uureenkoomen sunt do Skeede twiske do 13 Meeglid-Stoaten eepen, do Moanskene konnen nu fräi raisje fon dät eene Meeglid-Lound tou dät uur Meeglid-Lound sunner Uutwies. In 2002 kriege 12 Meeglid-Lounde ne meenskuppelke Munte, mäd dän Noome Euro. An n 13. Dezember 2007 wuude die Ferdraach fon Lissabon fon do 28 EU Regierengsleedere teekend. Die Ferdraach uurnoom n groot Deel fon dän EU-Ferfoatengsferdraach, die der 2005 in Referenden in Frankriek un Niederlound ouliend wuuden waas. Insteede fon dän EU- un EWU-Ferdraach tou ersätten, wuuden do Ferdraage bloot annerd. Een fon do Seeken in dän Ferdraach fon Lissabon waas ju gjuchtelke Fusion fon EU un EWU.
Persoonenoomen
Seelter Persoonenoomen
Berns U1749
Bernt S1568b
Bersenbrug U1535
Berte S1473a