cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
5. Do Paatäie ferplichtje sik, bie ju Ferhonnelenge sik nit annunner tou fergriepen, nit mäd Woude un nit mäd dän Doat. Item wan nhun cleger vund beclagter ire clage vund antwordt zu Rameslohe vffm kirckhaue vorgeben, sollen se dasselb ohne ienichs puchent vund vngestuemicheit vorgeben vund der eine jegen den anderen sich mitt worden oder der daat nicht vergreiffen so iemandt dar uber wurde dohne, sall den lande verfallen sein mitt viff goltgl. jdoch hoger obricheit vorbeholden, vund wen nuhn einer in solchem broecke worde vallen, sollen alle Erbesessenen des landes zu gleicherhandt (so ferne he sich wegeren wurde dem lande dem broeke ausszugeben) pande auss dem hause zu nemen, de helffte des broeckes dem lande de ander helffte den zwoluen vund bij der selben ijuer de parteien tho utdracht saecke ingehen en andere vor de twolven stelle tho sein.
25. November
Die '''25. November''' is die 329. Dai fon dän gregorioanske Kalänner (die 330. in Skaltjiere), also blieuwe deer noch 36 Deege bit tou't Jierseende tou.
Bergen
Bergen stoant foar:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
6. Do Gjuchtere sunt uunferlätsboar. Item idt sollen auch dem zwolven vorordenten vom einem ieder so das landtrecht zu thuende haben, vund inen das landtrecht zu gegen gaen wurde, de sullen den zwolffen verordneten, glichfals des landes Ingesessenen, so die sententien mitt vellen wurden, sampt der zwoluen vff straten, wege vund stege vund bierbancken vnbeleidiget vund vubeschediget bliuen lassen, vund in keinen vordacht genamen werden alss bei poene vund hogester straffe von x goltgl, darvan sall dem lande de helffte verfallen sein, de andere helffte sollen die twolue geniessen, jdoch hoher obricheit das Ire furbehalten, vund darvan den zwolven oder de de sententien mitt fellen wurden, also jenigh verfall geschein wurde, derselbe soll den zwolven des bei seinen Eide nabringen vnd nicht vnderslaen vnd de verordenenten oder zwoluen dem lande vordon.
Bergen
Geografiske Objekte in Europa:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
7. Do Tweelwe sunt mächtich dän trääde Deel fon ju Loundesgjuchtegaid. Item de zwolffe wollen auch mechtich sein den drudden deill des landesgerechticheit.
Bergen
grattere Stääde in Europa:
Fürstenfeldbruck (Loundkring)
Fürstenfeldbruck is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Bergen
Meente-Deele in Düütsklound:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
8-9 Uutblieuwen fon n Gjuchter af n Paatäi bie ju Ferhonnelenge is stroafboar; insteede fon n failjenden Gjuchter kon uut dät beträffende Säspel n Ärsatsmon wääld wäide.
Bergen
Steeden in do Niederlounde:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
8. Item de zwolffe alle sollen sich allezeit wan se partien sache rechthengich hebben, oder an der landtsache zu thuen hebben, uff dem dar zu bestimmeten dach zu Rameslohe uff m kirchhaue zu zwolff vren erschienen, auch gleichfals  de partien, so rechthengich seint, darvan sich nemandt absunderen sall ane erheblichen bewijslichen vrsachen, oder sunst das er durch leibe swacheit vorhindert wurde, vund so iemandt ausbleiben wurde sall derselbe der anwesenden verordenten des dages vnkost mitt einen veerdop beers verfallen sein.
Wülmshoawen
Politik
Die Räid fon ju Stääd häd 42 Sitte. So sunt do Sitte ferdeeld:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
9. Item so iemandt vnder de zwoluen ablieuich oder sunst kranck wurde, vund ein landtrecht zu der zeit soll gewiset werden, so salt auch frei staen den anderen, so in dem kerspell sein darde mangell wehr, einen anderen bestendigen mann in die sulue stede zu erwaehlen, vnde welcheren deselben waelen sall gehorsam erschien bei poena ein tunne beers de helffte dem lande de ander helffte dem zwoluen.
Bergen
Steeden in uurswäkke europäiske Lounde
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
10. Do Tweelwe mouten dät Uurdeel bit tou ju Fereepentlikenge stilken hoolde, bie Stroafe fon Outonkjen un two Tunnen Bjoor. Item wanneer ein vrtell uffe gefraget landtrecht wardt entslaten, dasselb sal heimlich vund still verswegen vnder der zwoluen gehalten werden, vund nicht nagesecht werden, bes zur zeitt dass dass vrtell vor den gantzen lande affgelesen wirdt, so iemandt von den zwolffen dar vber befunden, sall den zwolffen in zwei tunne beers vorfallen sijn vund des ampte entsetlet sein, vund ein anderen bestendigen man in dieselbe stede waelen.
Bladel
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Bladel is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Bladel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 75,71 km² un deer woonje 19.160 Moanskene (2012).
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
11. Tou Fereepentlikenge fon dät Uurdeel mout älke Huusheer ärskiene. Item wan de sententie sael eroffenet werden, ider so dass land zu samen vnder sich was zu thuende hefft, sall ein jeder hauswerdt selbst, so ferne er mitt leibe schwacheit nicht da durch wurde verhindert, oder sunst bewisliche orsache offte buten landes were, sulches vorbringen lassen, vund erschienen uff den kerchoff zu Ramehslo zu zwolf uhre, sollen auch keine knechte, megede oder kinder dar schicken, alles bei poena ein tunne beers de helffte den zwolffen die ander helffte dem lande, dar uff die zwolffen ein jeder in seinen kerspell oder dorpe bi eren eide vfflesen vund zu erkennen geben ob dar well mangelde vnde so ferne iemandt in sulchen vngehorsam, in sulchen broecke fallen wurde, vund nicht in gnaden affdracht machen woll, den suluen sollen de zwolffe ein ieder in seinen kerspell pande, aus dem hause nemen, damitt das der landtsrecht nicht verkortzet werde.
Bergen
Geografiske Objekte in Amerikoa:
Steeden in do Fereende Stoaten:
Steeden in Kanada:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
12. Item wenn er ein landtrecht von den zwolffen soll erkant werden das sollen vund wollen sie sampt alle den ingeseten des landes de de sententien mitt erkennen werden nach ihre betsten wissenschüft erkennen nach inholdt dieser articulen vund landtrechten gebrauch, so leeff ihnen ist ehr heill vund salicheit, vund sich darvber nichts an gifften, gaben, frundschuftt, oder viendtschufft, bewegen lassen.
Bergen
in't NRHP liestede Objekte: Weiteres:
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
13. Item wenner de zwolffen Ire Sententien besluten, so sollen der cleger vund beclagten affwicken bes soange de sententia wirdt aussgesprochen, bei poena ein tunne beers, de helffte den zwoluen de helffte dem lande, das sie vor ersten mitt dem samptlichen lande sich beraden, vund de sententien inen vorstellen ob ock sulches den samptlichen lande in alles gelebe, daruff se wollen den partien bescheidt geben, vund wen das landt mit den zwoluen radslaget, so sollen de jenige so dar nicht zu beropen sindt affwicken bi poena ein tunne beers, de helffte dem lande, de ander helffte den zwolffen, vund wen se dan also vnder den zwolffen vund des gantzen landes fulbort werdt, endtslaten vund erkendt, sollen das gantze landt neben den zwölffen geleich ratificieren vund befestigen darmit sollen endtlichen beide partien der saecke entschieden seijn.
Lieste fon do Isotope/1. Periode
Ne Uursicht uur aal wiedere Isotope as uk ne Legende is in dän Haudartikkel Lieste fon do Isotope tou fienden.
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
14. Item der schreiber soll haben vor de clage I schaff vor datt antwordt I schaff an zu schreiben, vund vor de sententie zwe schaff.
15. Item der tuge werden vorhordt, sollen de zwolffen vor ahhorunge der gezeuge haben dre schaff vund die schreiber ein schaff.
16. Item de ladinge is ein olden halben stuver van ieder partei vund sollen de parteien citiert werden von den zwoluen einer in den dorffe, dar de partien wonhaftich seindt, vund sollen ein ieder gehorsam erschienen pine den twolffen ein tunne beers.
17. Item de zwolffen sollen vund wollen des landes gerechticheit bi eren eide binnen oder buten des landes zu rechte vordedigen vund vorbidden, war se konnen, vund mogen, uff des landes vnkost vund schaden.
18. Item desse articulen sindt van dem lande angenamen; dariegen haben de zwolffen sich vorplichtet dem lande einen eide zu leisten vff des landes gebrauch disse articulen vestichlich zu halten. Dariegen haben sich das landt vorbeholden ses von den zwolffen zu samen abzudancken, na vmbgangs eines jares; im gleichen haben auch die zwolffen ehren freien koer sich forbehalten nach vmbgangh eines jares vor das gantze landt 6 samptlich ab zU dancken. pro originale Copia
Des Sagterlanders gerechticheit rogatus
Scriptor testor RUDOLPH KREMERINCK,
Pastor in Strucklingen
mpropria.
in nahmen der zwolffen ihrer bevolmächtigten
FOLEKE AITEKEN zu Boldingen
Tiel
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 34,84 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
FREDERICH EILERICH ZU Strucklingen
Gallium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
ROMMER EILRICH zu Utenden.
Gallium
Gallium is n chemisk Element in ju periodiske Tabelle mäd Symbol Ga un Atomtaal 31.
Seelter Loundgjucht
COPIA des Sagterlandes Gerechtes.
Ätter M. Hettema un R.R. Posthumus, Onze reis naar Sagelterland. Frjentsjer/ Franeker 1836. Ätterdruk Leer 1974. Sieden 256-262.
Gallium
Gallium is n säilden wook säälwersk Metal un is n brossen Fääststof bie läige Temperatuure, man lapt bie Temperatuure juust uur Ruumtemperatuur un smilt sogoar in de Hounde fon n Moanske. Dät kumt foar as Spuurenelement in Bauxit un Zinkarste. Ne wichtige Anweendenge is in ju Galliumarsenid-Ferbiendenge, ju der ferwoand wäd as Hoolichlaiter, foarallen foar Ljoachtdioden (LED)s.
31. Januoar
Die '''31. Januoar''' is die 31. Dai fon dän gregorioanske Kalänner, deer blieuwe ätters noch 334 Deege (in Skaltjiere sunt dät 335) tou dät Jierseende tou.
Binnenmaas
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Binnenmaas waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Maasdam waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 75,59 km² un deer woonje 28.952 Moanskene (2012).
Archivloade
Ju seelter Archivloade stuud in ju roomelster Säärke un hied ne Laangte fon fjauer Fout loangsk, fjauerkaantich un mäd fjauer Fäite fersäin, deerfoar trjo Hongslotte. Deerfon hied älke Täärp n Koaie.
Ju is 1812 ferkooped wuuden, man knu is deerfon ne Ätterbieldenge moaked, ju der ap n 1.10.2000 wier in ju Säärke broacht wuuden is, man ju nu in dät Skäddeler Määlnemuseum stounde skäl.
Wietruslound
Geografie
Wietruslound wäd begränsed fon: Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Dsjarschynskaja Hara (345 m). Do grootste Äien fon dät Lound sunt die Prypjat un die Dnepr.
Wirtskup
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $18.060 in 2016. In 2007 waas 9,2% fon ju ganse Wirtskup Londwirtskup, 40,9% Industrie un 49,8% Tjoonste.
Personal Computer
Een Personal Computer [ˈpœːɐ̯sənɛl kɔmˈpjuːtɐ], kuut PC, is een (Mikrocomputer), die der fuul elektroniske Seeken moakje kon.
Apbau
thumb|250px|Komponenten fon een PC Een aktuellen PC ferföiget maastens uur do naiste Komponenten:
Hällenge
thumb|So wierket ne Loangshällenge thumb|Ne Loangshällenge in South Shields, Änglound Ne Hällenge (Moortaal Hälgen) is ne Steede wier me Skiepe bauen däd. Dät rakt two Soarten Hälgen, Loangshälgen un Twäärshälgen, aal deerätter of do Skiepe in ju Loangsgjuchte of twäärs tou Woater lät wäide.
Fröier waas in Seelterlound nit goud Jäild tou fertjoonjen. Industrie un so roat et nit in do 1880er Jiere. Man in Strukelje hieden do soogen Hälgen un ap düsse Hälgen wuuden Skiepe baud, foarallen Mutten un uk Tjalke. Do transportierden dan Eed un fuuren uk ätter Ällerbrouk buppe wai un hoalden deer Steene foar do Seedieke. Un fon Seedelsbierich un deer Iersengrot. Un aal sowät wuud hier transportierd ap de Seelter Äi.
Ju Hälgenoarbaid
Ap do Hälgen geen dät so tou. Deer waas n Slippe, wier do Skiepe apslipt wuuden, oulät wuuden in t Woater. Un deerap wuud eerste die Kiel laid. Dät waas n tjukke loange eekene Boolke. Die waas so fjautien füftien Meeter loang, of säkstien, aal deerätter wo groot dät wuude, wofel Fout.
Un deer wuud die Boudem moaked, die Skipsboudem. Die koom an do Kruumholte, dät do Siedstukke hoochkoomen. Un wan dät nu so wied waas, dan wuud ju Wonnerge iensät, wier me buppe oun loopen däd, twiske de Luuke un Buutenwant. Un dan ju Luukentännenge (ndl. Denneboom) un deerap koomen do Luukendäksele. Dät waas tou tichtmoakjen dan.
Un wan dät aal so wied waas, dan wuud die Kooker iensät, die wuude ap de Skipsboudem fäästmoaked un buppe kiekede die so n Meeter uut dät Skip uut. Deer koom ätters die Mäst oun un die Mäst deer koom n tjukken iersenen Bolt truch. Un die wuude dan unner in t Skip fäästmoaked, wan dät gjucht stuude.
Un an bee Sieden koomen n poor groote Swidde (Swäide) an. Do wuuden ut tjuk eeken Holt moaked. Un die Smid in t Täärp, die moakede n Besleek deertou. Deer wuud runduum mäd Iersen besloain, wail die nämmelk uk oafter uur de Gruund slurjen diede, wan saild wuude. Un dät die nit kaput geen, wuud die tjuk mäd Iersen ienpakked. Un dan koom deer n lieke Talje an un deer look me dät Swäid mäd hooch un liet em deel, aal deerätter uur wäkke Wiendsiede me sailje wüül.
Wan dät nu soowied waas, dan wuud dät Skip kalfaaterd. Twiske alle Plonken do der an t Skip keemen wieren, wuud Wäirk twiske moaked. Un Wäirk dät waas Floaks, dät kaard waas, eegentelk Häide. Un ju wuud mäd n bitje Taar truchmisked un dan wuud dät in loange Striepen troald un mäd n Drieuwiersen mäd n Hoomer twiske do bee Plonken ounhauen. Un wan dät fiks un färtich waas, dan wuud dät Skip eenmoal ap e gjuchter Siede, eenmoal ap e linker Siede kipt, un dan wuud dät mäd Pik uutjeeten, do Näide.
So wuud dät fon buuten mäd Pik uutjeeten, dät et woaterticht wuude. Un dät Pik wuud deer wier oukratsed, wät uurflüssich waas. Un dan wuud dät ienstrieken mäd Holttaar, dät ganse Skip. Un dan wuud et tou Woater lät. Dan waas de Hauptoarbaid deran däin.
Un dan koom die Sailmoaker un die noom Mäite un die moakede do Saile. Dät kuuden do hier nit. Maast fon t Wäästerfeen koom die Sailmaaker un die died dät Skip fluks mäd de Saile besloon dan.
Oolde Oarbaidsgonge
thumb|450px|Skip ap ne Loangshällenge. Woudelieste: Bäätersteewen m., Boudem m., Boudwand m.,  Brääd n., Hälmholt n., Kajüte f., Kiel m., Kielholt n., Kolswien n., Kooker m., Kruumholte pl., Luuke f., Luukendäkkele pl., Luukentännenge f., Plonke f., Post m., Ruur n., Ruurstok m., Slip m., Stäiwenge f..  Steewen m.,  Wonnerge f.
Heewelje
In n Winter dieden se dät Holtsoagjen sälwen. Aal mäd de Hounde un dan sun groote Soage. Dan koomen do tjukke Boomstamme. Mäd de Heewe wuuden do anlichted un deer koom n tjukke Stutte unner. Ju Heewe dät wieren two kruume Plonken. Un deer waas aal tjoon Säntimeeter uutnonner n Lok truch boord, immer bitje haager, bit buppen wai. Un deer koom hier n Stütte unner un deer n Fout unner, dan stuud ju Heewe ap e Gruund, uur dän tjukke Boomstam. Deer koom n Kätte uumetou un dan koom deer iersenen Swängel. Die waas sun bitje in dät Holt, bee Sieden. Un die kuud me eenfach hoochtraale. Dan wuud die Bolte een Lok haager stat. dan wuude er deel drukt, dan koom bääte die Äkke ju hooch. Un dan wuud die Bolt wier haager stoald. Un so wuud die Stuk foar Stuk hooch heeweld, die Boom, bit dät ap aan Meeter soogentich waas.
Strieke luuke
Un dan wuud die Soagebuk der unner stoald. Dät waas n fjauerbeenigen Buk un dan tjuk uut eeken Holt. Ju uur Eende dan je genau so hooch mäd de Heewe un deerbie dan je aape. Die Bast waas der foartied al ou moaked un dan wuud die mäd de Krabpaster (dt. Reisszirkel) in Strieke rieten. Die Krabpaster is sun Ding mäd twäin Punkte. Die kon me wied moakje un ääng moakje un die is gans skäärp. Un die wuud so uur n Boomstam uurleeken, fon foaren bit bääten, so tjuk as dät Brääd wäide skuul. Un deer wuud ätter soaged. Die Striek die der buppe ap loangs waas, do Strieke, deer wuuden fluks alle Breede ap eenmoal uurleeken. Die buppe stuude, die moast ju Fierenge moakje. Deer koom n Malle an loangs. Dät waas sun breed Stuk häd Holt, so fon säks-soogen Meeter Loangte un twäin-träi Säntimeeter tjuk. Un die wuud deerap laid un deer wuud mäd dän Krabpaster an loangs rieten.
Dan wuuden do so gans so uurleeken, uur die ganse Boom. Un do bleeuwen deer aape, do Rillen, do wuuden deer gjucht ounkratsed, so. Do sunt je gans skäärp fääre. Ju Malle wuud immer wier bruukt. Aan Striek wuud bloot een moal moaked un dan wuud die Krabpaster je ienstoald. Nu wan dät fjauer Säntimeeter tjuk weese skäl, dan wäd uungefeer fieuw snieden [soaged], oawers dan wuuden do noch skoawed.
dät Soagjen
Un dan wuud soaged. Dan aan Mon die stuud unner un die uur Uur stuud buppe. Die buppe stuude, die hoalde bloot de Soage hooch un laitede, dät ju genau ap Striek loangs geen. Un die unner die moaste luuke, die lääwerde Kraft. Die moaste Kraft hääbe. Deer wuuden moonige Boome truchsoaged in n Winter. Deer stuuden se ganse Winter an t Soagjen.
Bie Winterdai dan moast min Foar wät toufertjoonje un dan geen hie maastens deer ätter Ooldebrääch. Deer hied Putje Luks sun litje Skipshällenge. Un dan in n Winter dan soageden do do tjukke Boome. Do koomen ap hooge Bukke. Do wieren wül twäin Meeter hooch. Un dan hieden do Soagen fon wül n träi Meeter loang. Un dan stuud min Foar buppe ap de Boome un Putje Luks, die siet unner. Die waas man sun litjen Käärel, hied kuute Beene. Un dan soageden do do Boome truch, fon unnern ätter buppen in Poste. Un dan bie Suumerdai wuuden deer do litje Mutten - do Skiepe - fon moaked.
Un dät waas so interesant. Iek moast deer immer wai un moast deer dan us Foar Ieten wai brange. Un min Foar, die kuud so goud sjunge: di Gesang, die kuud iek hier bie t Huus heere. Un dät is wül sun Kilomeeter bolde deer ätter de Ooldebrääch wai an de Äi. Un dan bie Suumerdai, dan kuud hie ätter ju Hällenge je nìt wai gunge. Dan moast hie mäd de Saise sin Gäärs mjoo. Iek mout noch der bie kweede, dät hie je bie Winterdai bloot aan Maak deeges fertjoonde bie Putje Luks foar dät Soagjen.
dät Timmerjen
Un do wuuden uk nit spiekerd, do Breede deerap, man do wuuden aal ferbolted. Sukke loange iersene Bolten wieren dät, sun 10 cm loang. Do koomen deer twäärs truch boord, as dät Bolten waas. Un dan wuuden do deeroun hauen un ap bee Eende fertimmerd. Also do wuuden ap Eende plat hauen, dät jo der nit uut kuuden. Dät wuud aal ferbolted, nit spiekerd. Deer koom naan Spieker oun, buute in do Apbauten, ju litje Kajüüte un Wierk un do Skipsluuken, dät wuud je mäd Spiekere moaked. Oawers dät tjukke Holt un die tjukke Stäit un alles deroun - do Kruumholte - dät wuud aal ferbolted.
Ap Eende siet n Steewen, Foarndersteewen un Bäätersteewen. Un dan die Foutskiel, dät Kielholt, deer wuuden jo gjucht oun feronkerd. Die Steewen, dät waas je sun ouskrääged Stuk, so 30 cm loang un 6 bit 7 cm tjuk, wier do Soageplonken an koomen. Do wieren bääte un foare. Fon unnern ätter buppen wieren se dan sun poor Meeter loang. Die Steewen wuud je ienlät in dän Kiel. Die Kiel die waas je wul säkstien-soogentien Säntimeeter breed un dan so 10 cm tjuk.
Do Strukeljer Hälgen
thumb|right|Dät lääste Mutskip fon ju Hällenge fon Conrad Schulte, Uutände, 1926 In Strukelje, Baalenje un Uutände wieren do Hälgen foulgendermäiten ferdeeld. Ju eerste Hällenge waas fluks in Strukelje bie Ooldebräächspaad, ju Brääch uur de Seelter Äi. Deer hieden Pultjens af Pootjens hiere Hällenge. Do skrieuwe sik Geesen, woonje oaber ätters in Roomelse.
Dan koom Louts (Jansen) sien Hällenge un do hääbe loange Jiere baud, noch bit 1920 hääruum. Oaber do hääbe dät uk touroat, hääbe bloot ap Buuräi sik gjucht.
Dan koom, wier die Uutändjer Kanoal in e Äi gungt, Twäis Siks (Schulte) hiere Hällenge. Die lääsde Oainer wier Conrad Schulte. Do hääbe hiere Hällenge noch bit sowät uum 1940 in Bedrieuw hääwed.
Un deer stuuf ieuwenske waas uk noch ne Hällenge un dät waas fon Lout sien Wänte fon Baalenje, Lout sin Jan (Johann Jansen).
Un dan n Stukje de Äi häärunner in e Äkke in Baalenje, wier ju Sträite ätter Elisabethfeen un Bäärsel gungt, deer hieden Lassen hiere Hällenge. Do hääbe de Hällenge al uum 1910 aproat.
Un dan koom Dumains Hällenge. Ju liech in Uutände an de Häddenkebucht an e Äi. Oaber do hääbe sik fröier moal uurdäin un do hääbe se him tou n Konkurs drieuwen. Jo hääbe ju Fersicherenge wäil nit goud genouch häiwed. Die baude wuddelke Träimäst-Skuunere in 1870-‘90, do Jiere. Dät wieren gjucht faine groote Sailskiepe. Oaber do Mäste kuuden je nit laid wäide, so as bie do Tjalken un Wierk. Wan do unner ne Brääch truch wüülen ju der nit hoochleeken wäide kuude, dan kuuden jo de Mäst klappe. Dät kuud nu de Träimäst-Skuuner nit. Do wuuden hier baud un dan broachten se do ätter Lier un in Lier bääte do Slüüse so tou kweeden, dät se goud buute wieren. Deer wuuden do Mäste apsät un do Saile anmoaked un Wierk. Kiek, so hääbe se hier fröier in Strukelje baud.
Do Hälgen liegen aal deer, wier ju Äi n Bucht moakede. Deertruch kuuden jo as Loangshälgen baud wäide, wät eenfacher is bie dät tou Woater läiten. Do Feentjer moasten sik an do Kanoale maast mäd Twäärshälgen behälpe.
Wulke
Ne Wulke is n Hoop fon Woaterdruppen in juu Luft. Dät kumt deerfon, dät heet Woater tou Damp wäd, die dan in juu Luft gungt un leeter, wan hie koold wäd, wier tou Woater wäd. Dät is dan kondensierd.
Nyctinomops femorosaccus
Nyctinomops feromosaccus is ne Oard fon Fläddermuus. Doo Dierte sunt in suudwäästelke Deele fon doo USA un in dät noudelke un wäästelke Mexiko tou fienden. Joo lieuwje an fälsige Bierichouhonge un Steenwoogen in juu Wüüste fon Arizona, oaber uk in Bauwierke. Deer bildje se Gruppen, doo gewöönelk minner as hunnert Dierte uumfoatje.
Ferbiend
thumb|right|300px|Typen fon Twäärsferbiende. N Ferbiend is ne portoalfoarmige holtene Dreegekonstruktion in n Buurenhuus, ju der bestoant uut twäin of moor Stonnere, do der mädnunner ferbuunen sunt truch aan of twäin horizontoale Ferbiendsboolken. Do ferskeedene Ferbiende sunt wier mädnunner ferbuunen truch do Rimme, do der winkelgjucht ap do Ferbiende ferloope. Aal Winkele fon ju Konstruktion wäide stutsed fon Steekbeende un Jachtbeende. Do Stonnere stounde oafte ap muurde of aan Steen bestoundene Funnemänte. Ap do Ferbiende stounde do Sponstokke (dät Speerwierk), mäd do Huuslatten, do ju Toake of dät Dak dreege. Do Sponstokke mäd Steekbeende usw konnen fuul ferskeedene Foarme ounnieme un unnerskeede sik in do ferskeedene Buurenhuuse.
Dät rakt two Typen fon Ferbiende, nämmelk dät Loangsferbiend un dät Twäärsferbiend. Bolde aal Buurenhuuse hier in t Noude sunt mäd Twäärsferbiend baud, dät winkelgjucht ap ju Laangtegjuchte fon dät Huus stoant.
Onkerboolkeferbiend
Dit Ferbiend bestoant uut do twäin Stonnere, ferbuunen fon dän woagegjuchte Onkerboolke. Dissen Ferbiendsboolke stat mäd ne Tappe truch dän Stonner un is deerbääte feronkerd mäd aan of twäin holtene Döäwele (Pännen), of Kiele. Dissen Typ rakt dät in dät seelter eepen Huus un me fint dät fääre in dät Nouddüütske un Holloundske Inlound.
Dakboolkeferbiend
Bie dissen Typ Ferbiend lait die Ferbiendsboolke ap do Stonnere un is mäd ne Tappeferbeend mädnunner ferbuunen. Dissen Typ rakt dät äntloang ju ganse Kuste fon Hollound, Wäästfräislound, Groningen un Aastfräislound. So fint dät sik uk in do Fräiske Huuse fon Seelterlound.
Twiskeboolkeferbiend
Dissen Typ lät ap dät Onkerboolkeferbiend, man do Döäwele of Kiele an de Bäätersiede sunt nit deer. Dissen Typ rakt dät in wäästelk Hollound.
Kopboolkeferbiend
Hier lait die Ferbiendsboolke ap do Stonnere. Do Stonnere sunt fersäin mäd n Iensnit, wier die Boolke oun rääst, wült die Kop fon dän Boolke do Stonnere foarbie räkt un do ap ju Wiese tougjuchte haalt. Dissen Typ fint sik in t Suude fon Munster in t Rhienlound wai.
Mythologie
Ju Mythologie is een Sammelenge fon Mythen. Do Mythen konne touhoope beskrieuwet wäide in ju Literatuur man uk as Religione tjoonje. Ju Mythologie kon me bie ferskäidene Foulke wieruume fiende in hiere Foulksfertällenge. Mongs wäid uur God skrieuwen of uur dät Eende fon ju Waareld. In fuule Dööntjene wäid nit uur ju Weerhaid fertält, man oafte sunt Mythologiske seeke bloot Saagen. Ju Mythologie beskäftiget sik oaber uk mäd die Froage ätter dät Häärkuumen fon Mythen un ju Ferhooldenge tou uure Fertälfoarme so as Legende, Märchen, Saagen un Epos. Foarallen do Märchen wäide mädnunner as degradierte Mythen ounsjo.
Periodiske Tabelle
Ju periodiske Tabelle fon do Elemente
Ju foulgjende Bielde wiest ju apstuunse Tabelle fon bekoande Elemente. Älk Element is apliested ätter sien Atomtaal un chemisk Symbol. Wan me dän Wieser buppe n Symbol haalt, sjucht me dän Noome fon dät Element un wan me deerap klikt, kricht me dän deerbie heerende Artikkel.
Ju periodiske Tabelle is n Biespil fon n Klassifikationssystem: Elemente in jusälge Spalte of jusälge periodiske Tabellengruppe - also hierunner jusälge Faawe - hääbe äänelke chemiske Oainskuppe.
Geskichte
Uursproangelk waas dät System betoacht sunner Kunde fon dän innere Bau fon dät Atom. Do Elemente sunt oardend ätter hiere Atommasse. Die Düütske Johann Wolfgang Döberreiner waas die Eerste, die der bemäärkt häd, dät der dan ne Woogenfoarm in do Oainskuppe koom. Hie unnerskatte ‘Tjotaale’ fon uureenstimmende Elemente. Die Änglounder John Alexander Reina Newlands äntdäkte, dät deer n Räägelmäitegaid fon älke 8 Elemente bestuude, man jo hääbe him uutlaached, wan hie kwad, dät me dät fielicht ferglieke kon mäd do Oktoawen in ju Musik. Ap Eende hääbe die Düütske Lothar Meyer un die Russe Dmitry Mendeleyev 1879 ju eerste periodiske Tabelle publizierd. Deerbie hääbe do foar Tellur un Jod ju Massenfoulge uumetroald. Deertruch is ju Uureenstimmenge in do Oainskuppe ferbeeterd. Ätter dät Apkuumen fon ju Woogenmechanik is düütelk wuuden, wo dät koom. Dät is nit toufällich, dät do Perioden fon disse Tabelle stimme mäd ju Taal fon do Elektrone in do Skille fon Atome.
Polyploidie
Hexaploidie is juu Oainskup fon n Lieuweweesen mäd moorere heele Chromosomensatse. Dät kon gans nutselk weese, wan Plonten apgruund fon Polyploidie gratter sunt. So äntstuuden Weete- un Äidbäien-Oarde, do fuul Ärdraach brange.
Sjuch uk
...
Merkur
right|thumb|Merkur in sien ächte Faawen.
Die Merkur (Symbol: ) is die Planet, die am naisten bie de Sunne is.
Fürth (Loundkring)
Fürth is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Ubbergen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. waas ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 38,80 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Paläozän
Dät Paläozän af Paleozän waas ne Äidgeschichtelke Serie. Dät is juu eerste Serie in dät System Paläogen, koom also ätter juu leete Kriet-Tied un foar dät Eozän. Dät Paläozän begon foar sowät 65.500.000 Jiere un eendede foar sowät 55.800.000 Jiere.
Blaricum
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Blaricum is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Blaricum is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 15,58 km² un deer woonje 8.969 Moanskene (2012).
Günter Kunert
Günter Kunert (* 6. Meerte 1929 in Berlin) is n düütsken Dichter un Skriftstaaler.
Heewe
thumb|450px|ju Heewe Mäd de Heewe (dt. Hebelade) kuud me tjukke Boomstamme anlichte. Ju waas uut two kruum uutsoagede Plonken. Dan waas deer aal tjoon Säntimeeter n Gat truch boord - immer bitje haager - bit buppen wai. Un deer koom hier n tjukke Stutte unner un deer n Fout unner.
So stuud ju Heewe ap de Gruund, uur dän tjukke Boomstam. Deer koom ne Kätte uumetou un dan koom deer n iersenen Swängel mäd two Goate in ju Spitse. Ju Spitse wuud dan twiske do bee Plonken stat un ap Eende an ju Kätte fäästmoaked. Dan wuud dät gjuchter Gat fon ju Swängelspitse fluks juunuur n gjuchter Gat fon de Heewe broacht, un dan wuud deer n Bolt truch stat.
Truch Deeldrukken fon dän Swängel kuud me dan eenfach ätter dän Heewelprinzip dän Boomstam n Aantje aplichte, bit dät twäide Gat links foar n haager Gat in ju Heewe koom. Dan wuud deer n twäiden Bolt truch stat un die eerste wuud deeruut leeken, wierätter me truch Aplichten fon dän Swängel dät uur Gat foar n haager Gat in de Heewe brangt, deer wier n Bolt ounstat un dän uur Bolt wächnimt, sodät me wier deeldrukke kon. Un so wuud die Boom Stuk foar Stuk hooch heeweld, bit dät ap Meeter soogentich (1,70 m) waas. Dan wuud die Soagebuk deerunner stoald. Dät uur Eende dan je genau so hooch mäd de Heewe un dän uur Buk deerunner gestoald.
Uurs, wan me dän Stam ferfrachtje wüül, dan wuud dät Bääterkier fon dän Woain der unner skäuwen. Un dan liech hie deer je aape un dan wuud dät uur Eende hoochnuumen mäd de Heewe. Dan koom dät Foarnderkier der unner un deer koom n Loangwoain twiske. Dät waas n Eende Dannenboom - die waas plat moaked, di paasede in ju Lippe, wät uurs dät Bäätereende un dät Foarndereende tousoamen haalt fon n Buurenwoain. Un dan wuud die Woain so fieuw Meeter laanger moaked. Dät tjukke Eende fon n Boom liech foare un dät tänne Eende bääte. Dat waas beeter foar t Stjuuren un Luuken fon dän Boom.
Woudelieste
Bolt m., Spitse f., Swängel m., Kätte f., Boomstam m., Goate pl., ap ferschot, Heewe f., Fout m.
Wällen
Toonapnoamen
Northern Territory
thumb|right|250px|Dät Northern Territory Dät Northern Territory (Noudelke Territorium) is n Buundesterritorium fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 1.349.130 km² un in't Jier 2014 tällde me 243.700 Ienwoonere, wierfon sowät 31% Aborigines sunt, foarallen Pitjantjatjara, Arrernte, Luritja, Warlpiri un Yolngu.
Seelter Äi
thumb|right|300px| Seelter Äi, 1931 thumb|right|300px| Ju näie Brääch fon dät Seelter-Äi-Paad uur ju Seelter Äi bie Roomelse thumb|right|300px| 1958: Ju Seelter wäd twiske Skäddel un Seedelsbierich liek moaked Ju Seelter Äi (düütsk Sater Ems) bildet sik uut do Touflusse Marka un Oaje, do bienunner kuume bie Aajesbusk, 200 Meeter suudelk fon dät Kustenkanoal. Ju lapt dan mad n Düüker unner dät Kustenkanoal truch un dan fon dät Suude ätter dät Noude truch ju ganse Laangte fon Seelterlound, wier ju dät Woater uut de Foan apnimt, toun Deel truch ju Leetse Toachte.
Ju Seelter Äi häd n Iensuchsgebiet fon 280 km2, as ju in dät Noude mündet in de Leda. Truch Oamse un Leda kuuden Äbbe un Floud sik bit Roomelse foutsätte. Foarallen in dät Noude kuud deertruch fuul Lound unner Woater loope.
Ju Äi waas loange ju Lieuwensäddere fon Seelterlound un waas skipboar bit Ällerbrouk. So bildede ju n gouden Wai foar Honnel un Skipfoart foar litje Boote. In Struukelje un Baalenje wieren fröier ne ganse Riege Hälgen loangs ju Seelter Äi.
1958 wuud ju Seelter Äi fon Seedelsbierich bit Skäddel liek moaked, ju Laangte geen deertruch fon 13 km ap 6 km tourääch. Twiske Baalenje un Roomelse, wier dät Lound loangs ju Äi fröier un aleer oafte unner Woater stuud, häd ju Äi in do lääsden Jiertande n Diek kriegen.
Loangs ju Seelter Äi fon Baalenje bit Seedelsbierich lapt siet 2010 dät Seelter-Äi-Paad.
Loundkring Hildesheim
Die  is n Loundkring in Läichsaksen. Sien Haudstääd is Hildesheim.
Menen
Menen (frantsöösk: Menin) is ne Stääd in ju Provinz Wääst-Flandern in Belgien. Ju Stääd häd goud 32.000 Ienwoonere. In dät Gestrich deer uumetou wäd ju Stääd Mjinnde of Meende naamd, in dän Räst fon ju Provinz wäd dän Noome Mjeenn bruukt.
Geriemsel
Wäil uut dän eerste Waareldkriech stamt n seelter Riemsel: Dät wuud wäil bruukt, wan wäl kwad: 'Iek meene....'
Kustäit belukt sik fielicht ap ju Äi Koestaart.
Geschichte
Ju Stääd is äntsteen an ju Leie, ap dän Honnelswai Brügge-Lille (Ryssel). Ju ooldste Noomenmäldenge stamt uut 1087. As Scheedstääd wuude Menen al ädder befäästiged. Do eerste Uumwaalengen datierje uut 1578. Twiske 1579 un 1830 wuude Menen two-untwintichmoal beleegerd.
Ju Leie spielde ne wichtige Rulle in ju Äntwikkelenge tou n wichtich Leekenzentrum. In dät 16. Jierhunnert waas ju Stääd berüümd uum hiere Bjoor un tälde domoals 104 Bjouermästere. In dät Jier 1548 wuud n groot Deel fon ju Stääd truch Bround in de Ääske laid.
thumb|250px|left|Roathuus un Belfort fon Menen (5. Okt 2004)
Bloemendaal
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Bloemendaal is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Overveen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 43,29 km² un deer woonje 22.042 Moanskene (2012).
1606
14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20.
Ieslound
Ieslound (is. Ísland) is n Lound in Noud-Europa. Ju Haudstääd is Reykjavík un die Präsidänt fon ju Republik is sänt 2016  Guðni Th. Jóhannesson.
1606
Jiere: 1603 - 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 -
Ieslound
Geographie un Geologie
Dät Haud-Ailound Ieslound un eenige uumelääsende litjere Ailounde, do Deel fonne Republik Ieslound sunt, sunt vulkoaniske Ailounde ap n Middel-Atlantisken Rääch.
Ieslound häd ne Flakte fon 103000 km², ju tou 62.6% uut wöist Lound, tou 23.1% uut Vegetation, tou 11.6% uut Glitskere un tou 2.7% uut Seen bestoant.
Wirtskup
3% fon do Ljuude oarbaidje in ju Buuräi (Bäiste, Iesloundske Skäipe un Hoangste juust so as Glääshuuse, wier sogoar Bananen ounbaud wäide), 3% gunge wai tou fiskjen, 20 % oarbaidje in ju Industrie un 70 % oarbaidje in n Tjoonstlaistengs-Sektor. Fääre sunt ätterwoaksende Energie un Resourcen in ju See gjucht wichtich in Ieslound, deeruum dät die Stoat ne goude Loage foar Fiskjen häd un do geologiske Uumstounde goud foar geothermiske Energie sunt.
Ju Munte fon Ieslound hat "Iesloundske króna (ISK)"
Ieslound wuude läip fon ju Finanzkrise träfd, man fon eenige wäd optimistisk foaruuttäld, dät sik ju Wirtskup bit 2011 wierhoalje wol. Gruunde deerfoar skällen "uumewaareldfjuntelke Nutsenge fon skeene Energie un Resourcen in ju See, unnerstutsed fon goude Infrastruktur, n goud fundierd Pensions-System, Kultuur fon Innovation un ne junge un goud bildede Befoulkenge" weese.
Politik un Geskichte
Ieslound wuude in't Jier 1918 uunouhongich fon Dänemark un is sänt 1944 ne Republik. Die Präsident fon Ieslound is Olafur Ragnar Grímsson un ju Premierministerske is Jóhanna Sigurðardóttir (Samfylkingin, ne sozioal-demokratiske Paatäi). Dät Parlament fon Ieslound is dät Alþingi, dät as ooldest aktiv Parlament fon ju Waareld beteekend wäd, man däälich daach gjucht uurs funktioniert as in't Middeloaler.
Ieslound is neen Lid fon ju Europäiske Union, man häd in 2009 aasked, een Lid tou wäiden.
Wällen
Gateway to Iceland (al 2009 ätterkieked)
4. Oktober
Die fjoode Oktober is die 277. Dai in dän Gregorioanske Kalänner (die 278. in Skaltjiere), somäd blieuwe deer noch 88 Deege bit tou dät Eende fon dät Jier.
Gießen (Loundkring)
Gießen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Hessen.
Voorst
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 126,52 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Qin Shi Huang
right|thumb|220px|Qin Shi HuangQin Shi Huang (259-210 f.Chr.) wäd wäil betrachted as die eerste Kaiser fon China. Hie ärooberde 6 Lounde: Qi, Chu, Yan, Zhao, Wei un Han. Hie standardisierde ju Chinesiske Skrift un ferboont loose Ferdäägenengsmuuren in dät Noude tou ju Groote Muure. Al bie sien Lieuwend liet hie sien lääste Rauesteede baue, ferdäägend fon ju nu bekoande Terrakottaarmee. Deeruum dät hie uk leeter as die eerste Kaiser bekoand blieuwen died, liet hie aal Bouke fon fröiere Härskere ferbaadenje.
Bodegraven-Reeuwijk
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Bodegraven-Reeuwijk is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Bodegraven is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 88,61 km² un deer woonje 32.489[1] Moanskene (2012).
Altenkirchen (Loundkring)
Die Loundkring Altenkirchen is n Loundkring in Rhienlound-Palts.
Uumelounde
thumb|right|Flagge fon do Uumelounde thumb|left|Do Uumelounde, däälich ju Provinz Groningen Do Uumelounde sünt n Deel fon ju Provinz Groningen in do Niederlounde un een fon do Soogen Seelounde in do fröiere Fräislounde. Do Uumelounde wuuden uk wäil dät Litje Fräislound naamd. Do Uumelounde wieren bit tou dät 15. Jierthunnert Fräisksproakich. In 1594 wuuden ju Stääd Groningen un do Uumelounde touhoopeföiged tou ju Provinz Stêd en Lân, däälich ju Provinz Groningen.
In dän läichsaksiske Dialekt fon ju Provinz Groningen, dät Grunnegs sünt noch Elemente fon ju Fräiske Sproake tou fienden.
Noudrhien-Wäästfoalen
Noudrhien-Wäästfoalen (Plattdüütsk Noordrhien-Westfalen, Hoochdüütsk Nordrhein-Westfalen) is een fon doo säkstien Buundeslounde fon Düütsklound. Hööftstääd is Düsseldorf.
Meuse
thumb|Steede fon Meuse (55) in Frankriek. Meuse (55) (Seeltersk: Maas) is n frantsöösk Departement, naamd ätter ju Äi ju Maas. Ju Präfektur is Bar-le-Duc. Unnerpräfekture sunt Commercy un Verdun.
Demografie
Do Ienwoonere fon Meuse heete Meusiens.
Facebook
Facebook is ne Website, wier Moanskene sozioale Nätwierke bieldje konnen. Ap n 21. Juli 2010 hiede ju Website 500 Millionen Benutsere waareldwied, as et dät Unnerniemen fermälded häd. Et rakt Facebook in 74 Sproaken, Seeltersk is nit deerbie. Uur Facebook wäd kweeden, dät do deer n uunfluge Politik moakje. Kritikpunkte sunt toun Biespil personalisierte Reklamen, dät oubieldjen un ferkoopjen fon persöönelke Doaten.
1607
14. -- 15. -- 16. -- 17. Jierhunnert -- 18. -- 19. -- 20.
Jiere: 1604 - 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 -
Foulksrepublik China
China is n groot Lound in Asien.
Tasmanien
thumb|right|250px|Australiske Koarte, wier Tasmanien rood ienteekend is Tasmanien is n Ailound fon Australien. Dät häd ne Flakte fon 68.400 km² un in't Jier 2014 wuuden 517.000 Ienwoonere täld. Dät wuud dän 24 November 1642 äntdäkt fon dän Schipper Abel Tasman fon Groningen.
Digitoal
Digitoal (fon. lat. digitus, „Finger“) beteekent
Tasmanien
Natuur
Tou doo bekoande Dierte fon Tasmanien heerde juu Oard Thylacinus cynocephalus (düütsk:Beutelwolf) un heert bit däälich juu Oard Sarcophilus harrisii (düütsk: Beutelteufel). Bee Oarde sunt ap dät australiske Fäästlound al loanger uutstuurwen, fielicht truch juu Ienfierenge fon dän Dingo.
Digitoal
Sjuch uk:
Queensland
thumb|250px|right|Koarte fon Australien, Queensland is rood ienteekend Queensland is n australisken Buundesstoat. Queensland häd ne Flakte fon 1.730.650 km² un in't Jier 2014 wuuden 4.750.500 Ienwoonere täld, deer lieuwje uurigens 26 % fon do Aborigines in't heele Australien.
Anatomie
thumb|right|300px|Bielde fon n Hoangst, doo Bunken sunt uk teekend. Anatomie is n Deelgebiet fon Medizin un juu Biologie. Juu befoatet sik mäd doo Binnerste Deele, doo Bunken un uur Seeken, doo in dän Apbau fon n Körper ne Betjuudenge hääbe.
Geschichte
Al in juu Hööle fon Pindal, in Noud-Spanien, häd me uut dän alleren Deel fon juu Steentied ne Bielde fon n Elefant, woarschienelk n Mammut, fuunen, wier dät Haat ienteekend is. Dät waas woarschienelk in disse Tied nit, as juu Wietenskup fon däälich, bloot juu Medizin tou hälpen un juu moanskelke Näiskieregaid tou doaljen, sunnern woarschienelk foar juu Jaacht. Natüürelk waas sun groot Diert gefoarelk un me häd düt nit alle Deege joaged, sunnern in moonige Gebiete sogoar bloot Mammut-Oas un stierwende Mammute ferwoand. Gans seeker moasten sik doo Ljuude oawers ferdäägenje, wan n Mammut schandoald häd. Un dan waas dät goud tou wieten, wier dät Haat is. Doo Aborigines in Australien, doo däälich mongs noch as in juu Steentied lieuwje, moalje in hiere Oubieldengen fon Dierte uk mongs binnerste Deele. In juu Antike roate dät mäd Hippokrates un Galenos twäin berüümde Doktere. Do hiere Anatomiske Meenenge stuude foarallen ap juu Ounnoame, dät dät Gliekgewicht fon ferskeedene Safte gjucht wichtich is. In dät Middeloaler roate dät in Europa foarallen Kwaksalwere. Eerste in juu Renaissance häd Andreas Vesalius juu oolde Anatomie lakschaued un wäd as die Foar fon juu Anatomie fon däälich blouked.
Bad Kreuznach (Loundkring)
Die Loundkring Bad Kreuznach is n Loundkring fon Rhienlound-Palts
München
München is ne Stääd in Düütsklound un Haudstääd fon Buundeslound Beieren. Deer woonje ungefeer 1.4 Million Moanskene (2011). Dät is ju tweelftgrootste Stääd in ju Europäiske Union un ju träädgrootste Stääd fon Düütsklound.
Weete
Juu Weete (Triticum) is n Sleek fon Gäärs, wierfon eenige Oarde fon Buuren as Koarel anbaud wäide un sänt oolde Tieden deerfoar tuchted wäide.
Lieuwendsruum
Hier sjucht me ne Koarte, wierap jeel dät Uursproangsgebiet fon juu Weete ienteekend is, un türkis, wier juu däälich uk ap Fäildere stoant:
400px|Weete, jeel is ienteekend, wier juu uurspröängelk waas, un türkis, wier dät däälich Weete ap doo Fäildere rakt.
Geskichte
Juu maaste Weete, juu däälich tuchted wäd, is gnau nuumen goarneen skeene Weete, dät is juu Oard Triticum aestivum, juu is truch Bastardisierenge äntsteen un drächt sogoar moor Gene fon dän Sleek Aegilops as fon dän Sleek Triticum (dät is Weete) in sik. Skeene Weete wät oaber uk säilden noch tuchted, dät is toun Biespil, wät ap düütsk "Einkorn" hat, dät Triticum monococcum, ne gans oolde Oard, juu heel un aal nit bastardisierd is. Man dät is wäil däälich in bolde neen Buurenfäild moor tou fienden, eer in Museen un bie Ljoohääbere, toumoal dät insen bolde uutstuurwen waas, wült dät minner Aaren brangt.
Ne Besunnerhaid is, dät doo polyploide Weete-Oarde moor Aaren brange as doo diploide Uursproangsfoarme. Hier aan Stamboom fon wäkke Weete-Oarde, doo tou näie Oarde fermisked wuuden sunt. Doo Uursproangsoarde sunt buppe teekend, wät deer bit däälich bie hääruutkeemen is, sjucht me, wan me fääre deel kieket. Deer sunt oaber nit aal Weete-Oarde oane, doo dät rakt.
Waiwiesenge: Juu meen bruukte Nomenklatuur is in moorere Fale striedich, deeruum dät t.B. Triticum urartu un Triticum monococcum touhoope een Chronospezies sunt un fuul uur Oarde truch Bastardisierenge äntsteen sunt.
Loundkring Holzminden
Die  is n Loundkring in Läichsaksen. Ju Haudstääd is Holzminden.
Miele
thumb|right|Mielensteen in Anhalt As Miele beteekent me ferscheedene oolde Mäiten. Dät kumt fon dät Latienske Mille (seeltersk: duusend), wült dät waas uursproangelk ju Eenhaid fon duusend twäiedubbelde Stappe. In do astronomiske Artikkele fon disse Wikipedia is ju düütske Miele meend fon 7532 meeter.
Boekel
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Boekel is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Boekel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 34,52 km² un deer woonje 9.759 Moanskene (2012).
New South Wales
thumb|250px|right|Koarte fon Australien, New South Wales is rood ienteekend New South Wales is aan australisken Buundesstoat, wier mäd sowät soogen Millionen Ljuude moor as n Träädel fon juu heele australiske Befoulkenge lieuwet. Deer woonje uungefeer 7,565,500 Moanskene (2014).
Siligo
Siligo is ne Stääd in ju Provinz Sassari in ju italieniske Region Sardinien; und häd 891 Ienwoonere (2014).
Wageningen
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 32,35 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Victoria (Australien)
thumb|250px|right|Koarte fon Australien, Victoria is rood ienteekend. Victoria is n australisken Buundesstoat. Dät häd ne Flakte fon 227.420 km² un in't Jier 2014 wuuden 5.866.300 Ienwoonere täld.
Boxmeer
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Boxmeer is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Boxmeer is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 113,95 km² un deer woonje 28.574 Moanskene (2012).
1608
Jiere: 1605 - 1606 - 1607 - 1608 - 1609 - 1610 - 1611 -
Hylpersk
thumb|right|200px| Ju Loage fon Hylpen in ju Meente Súdwest Fryslân Hylpersk is n fräisken Dialekt fon ju Hoawenstääd Hylpen (de: Hindeloopen) in ju Meente Súdwest Fryslân aan de Wäästkuste fon Fryslân. Die Dialekt häd Sproakelemente fon dät Ooldfräisk. Dät wäd noch fon uungefäär 300 maast allere Moanskene boald. Ju Taal Sprekere wäd oawers minner.
West Maas en Waal
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 85,15 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Foisches
Foisches is ne Meente in dät frantsööske Departement Ardennes (Regio Champagne-Ardennen) un häd 211 Ienwoonere (2004). Dät Täärp heert tou dät Arrondissement Charleville-Mézières.
Geografie
Dät Gebiet fon Foisches is 4,7 km² groot, ju Befoulkengstichte is 44,9 Ienwoonere per km².
Demografie
Taal fon Ienwoonere (Uursproang: INSEE-Tällenge).
Brasília
Brasilia is ju Haudstääd fon Brasilien. Deer woonje 214.529 Ljuude.
Geschichte
In 1891 wuude in ju Ferfoatenge fäästlaid dät deer ne näie Haudstääd kuume moaste. In ju Tied waas Rio de Janeiro noch ju Haudstääd. Insteede fon n Haudstääd an ju Kuste wüül ju Regierenge ne Haudstääd ätter dät Binnenlound, ap ne moor neutrale Steede. Ap dän 7. September 1922 wuude die Gruundsteen laid, man fuul moor skaach nit. Präsident Juscelino Kubitschek (1902–1976) häd dan ap dän 22. Oktober 1956 dän Bau ounoardend. Feroantwoudelken Stäädploaner waas Lúcio Costa; die Architekt Oscar Niemeyer moakede as Boas fon dät stoatelke Bau-Amt do Ploane foar do eepentelke Bauwierke.
Ap n 21. April 1960 wuude Brasilia ju Haudstääd fon Brasilien.
Do stoatelke Iengjuchtengen, biespilswiese do Ministerien, wuuden gjucht gau ätter Brasília uumeleeken. Man do Ljuude, do deer ounstoald wieren, wäigerden sik foar't eerste, deer wai tou kuumen. Jo heerden deelwiese tou oolde Sibben, do sänt fuul Generatsjoone in Rio de Janeiro woond hieden. Deeruum sätte ju Regierenge dän 7. September 1972 as Doatum fääst, bit tou dät aal do Stoats-Amtsljuude in Brasíla woonje skuulen, uurs skuulen jo dät Boantje ferljoose. Dät latte in dän läästen Knipkensleek tou aan Wädloop uum do lääste Woonengen, deer wieren näämelk nit fuul fräi.
Ap dän 21. April 1962 wuude ju Universität Brasíla eepend. In 1967 wuude die Wiedkieker-Touden kloormoaked, in 1977 dät Postamt, in 1978 die Stääd-Park un in 1981 ju Säntroal-Bank. Ap dän 31. Moai 1970 wuude ätter tweelich Jiere Bautied ju Kathedroale fon Brasília wäid.
Sänt 1987 stoant ju Stäädmidde fon Brasília ap ju UNESCO-Lieste fon dät Waareldkultuuräärfgoud.
Ljouwertersk
Ljouwertersk is n holloundsk-fräisken Dialekt fon ju wäästfräiske Haudstääd Ljouwert fon dät Stäädfräisk. Deer is naan grooten Unnersked tou do uur stäädfräiske Dialekte. Do Baalere naame dän Dialekt Liwwadders. Die Dialekt wäd fon so'n 20.000 maast allere Moanskene boald. Ju Taal fon Baalere wäd oawers minner.
Brasília
Geschichte
In 1992 is sunt jo dan mäd dän Bau fon ju Metrô Brasília ounfangd un ap dän 31. Meerte 2001 kuude die eerste Ousnit deerfon ienwäid wäide.
Brasíla waas Kultuurhaudstääd fon Amerikoa 2008.
Köln
Köln (Ripuarisk un Limbuurichsk: Kölle) is n Stääd in Düütsklound, in dät Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Deer woonje ungefeer 1.000.000 Moanskene (2015). Ju Stääd lait an dän Rhien.
Foanwoaterspeegel
Mäd Foanwoaterspeegel wäd dïe Woaterstand fon dän Hooge Foan beteekent, die der äänelk as n ful sainen Swom aan buppe dät Gruundwoaterniveau lääsenden oainen Woaterspeegel apwiest.