cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barbados
Ju Haudstääd fon dät Lound is Bridgetown, die hoochste Bierich is mäd 340 Meetere die Mount Hillaby.
Geskichte
Do foar-europäiske Ienwoonere fon Barbados wieren Arawak un Kariben. Uum 350 ätter Kristus, 800 un in't 13. Jierhunnert roakeden tjo Ienwonnerengs-Woogen dät Ailound. Deertwiske un ätters waas dät Ailound fon't Fäästlound isolierd.
In't leete 15. Jierhunnert hääbe spoanske Seefoardere dät Ailound besoacht, in 1511 is dät foar't eerste Moal ap een spoanske Koarte tou sjoon. Dan koomen in 1536 do Portugiesen, do dät Ailound uk sin Noome roat hääbe: Mäd Portugiesisk os barbados, dät hat "(do) boartdreegende)" wuude dät Ailound beteekend, uumdät die portugiesiske Äntdäkker Pedro Campos sik truch do fräi deelhongjende Wuttele fon do Fiegenboome oun Boarte ärinnerd fäilde un dät Ailound deerätter benaamde.
In do füüftien Jiere ätter ju Äntdäkkenge fon Barbados truch Pedro Campos wuuden toalrieke Bewoonere foar truch do spoanske Ärooberere fangen nuumen un koomen in ju Skloueräi, uum ap Plontengen fon uur Ailounde Twoangsoarbaid tou moakjen. Die Räst fon ju ienheemske Befoulkenge fluchtede. So foonten do Ängloundere sowät hunnert Jiere leeter een Ailound, wier neemens moor ap woonde.
In 1625 uurnoom Änglound dät Ailound fon do Portugiesen. Bit 1962 tou bleeuw dät in britisken Besit. In 1627 begon ju Besiedelenge fon dät bit do tou unbewoonde Ailound truch Grootbritannien. Deerbie wuuden Sklouen uut Irlound un Indentur-Sklouen fon aal do britiske Ailounde junner ounsiedeld.
Chocó-Sproaken
Do Chocó-Sproaken (uk wäil: Chokó of ängelsk Chocoan) sunt een litje, fon Indioanere boalde Sproakfamilie in Suudamerikoa, ju in Panama un Kolumbien fersprat is. Ju uumfoatet tweelich Sproaken, do fon 60.000 bit 120.000 Moanskene boald wäide. Wäkke fon do Dialekte sunt foar do Baalere fon do uur nit tou ferstounden.
Kitzingen (Loundkring)
Kitzingen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Bliende
Juu Bliende (Haematopota pluvialis), juu der Bloud sucht, is n Insekt. Doo Dierte fljooge fon Moai bit Oktober, besunners an n Wooldraant un in eepene fuchtige Loundskuppe. N besunners apfaalend Määrkmoal fon disse Oard sunt doo bunte wällige Striemele ap doo Facetten-Oogene.
Chinchillas
Do Chinchillas (Chinchillidae) sunt een Familie fon Gnauedierte uut Suudamerikoa. Düsse Familie uumfoatet träi Sleeke: Ieuwenske do Äächte Chinchillas, do as Pälsdierte un Huusdierte bekoand sunt, rakt dät uk do Hoasenmuuse un dät Viscacha mäd aaltouhoope soogen Oarde.
Määrkmoale
Chinchillas sunt middelgroote Gnauedierte. Jo hääbe aan tännen Lieuw mäd n ticht, wook Fäl un n loangen, buskergen Stäit. Dät Fäl häd griese of griesbruune Faawe, wierbie ju Unnersiede ljoachter is. Die Kop is groot un häd een breede Snuute, do Oogene sunt groot un do Oore loangelk. Do faanderste Beene sunt kuut, do faanderste Fäite hääbe fjauer Toonen. Do bääterste Beene sunt baldoarich langer un muskulöser un eenje in tjo Toonen bie dät Viscacha of fjauer Toonen bie do Hoasenmuuse un do äächte Chinchillas. Do Dierte roakje een Kop-Rump-Loangte fon 23 bit 65 cm un een Stäitloangte fon 8 bit 40 cm. Jo brange twiske 500 Gramm un oachte Kilogramm ap'e Wächte.
Ju Tuskfoarmel ludt as bie aal ju Meerswien-Sibskup I1-C0-P1-M3, aaltouhoope somäd twintich Tuske. Do Sniedetuske sunt as bie aal do Gnaudierte as Gnauetuske uutbielded, man ferhooldnismäitich litjet, do Käisen sunt juust so wuttelloos.
Wier do tou fienden sunt
Chinchillas rakt dät in't Wääste un in't Suude fon Suud-Amerikoa. Dät rakt do in't Suude fon Peru, Bolivien, Argentinien un Chile.
Lieuwendswiese
Äächte Chinchillas un Hoasenmuuse sunt Bewoonere fon't Bierichlound, wilst dät Viscacha dät Gäärslound in't lieke Lound as Lieuwendsruumte häd. Aal do Oarde sunt moor snoagens as deeges ap do Beene. Jo ferkjoope sik in Höölen of Fälsglieuwen, dät Viscacha kon sik sälwen n Bau greeuwe. Aal do Oarde lieuwje in Koppele touhoope, do unnerskeedelk groot weese konnen. Wäkke bestounde man uut n Houndeful Dierte, wäkke uut moorere hunnerd. Aal do Oarde freete Plonten. Dät Chinchilla kon in Gefoar sien Miege spritsje un uk sien Fäl ferljoose, dän Fäind blift dan bloot noch n Kljouen Hiere.
Buutere Systematik
Do Chinchillas wäide binne do Gnauedierte tou ju Meerswien-Sibskup täld. Apgruunde fon buutere Äänelkgaid heelt me aleer do Chinchilla-Rotten (Abrocomidae) foar äänge Sibskup fon do Chinchillas, man jungere Unnersäikengen tjuude deer ap, dät dät nit stimt. Äänelkgaiden in do Tuske un molekuloargenetiske Unnersäikengen spreeke deerfoar do Pakaranas (Dinomyidae) as äängste Sibskup fon do Chinchillas tou bekiekjen.
Binnere Systematik
Do Chinchillas deele sik in träi Sleeke mäd soogen Oarde:
Äächte Chinchillas un Hoasenmuuse sunt naier mädnuur fjuund un wäide toumäts in ju Unnerfamilie Chinchillinae fereeniged, ju dät Viscacha in ju monotypiske Unnerfamilie Lagostominae juunstoant.
Niccolò Machiavelli
thumb|right|Niccolò Machiavelli, moald fon Santi di Tito Niccolò Machiavelli (Florenz, 3. Moai 1469 - Florenz, 21. Juni 1527) waas n italioansk Politiker, Filosoof, Skrieuwer un Dichter. Hie is bekoand wuuden uum sien politiske Ideen. Hie is gjucht bekoand wuuden mäd sien Wierk Il principe (Die Fürst). Hie häd deermäd ju Boasis lain foar do modärne Kultuurwietenskuppe.
Antoine de Saint-Exupéry
Dät Bäidensbouk Le petit prince is 2009 truch Margaretha Grosser ätter ju seelterfräiske Sproake uursät wuuden (Die litje Prins).
Niccolò Machiavelli
Politiske Ideen un Wierke
Il principe (Die Fürst) is Machiavelli sin Fürstenspeegel. In't Bouk rakt Machiavelli n Analyse wo n Fürst standhoolde kon, wan hie nit säärm an ju Macht keemen is, man dit mäd Hälpe fon uurswäkke Ljuude un ju Leere fon Fortuna däin häd. Roum un Eere kuude n Fürst kriege truch 'goude Wätte un goude Armeen'. Machiavelli waas juun Söldner, man wüül ljoower n oaine Buurgerweer hääbe, wierap me sik beeter ferläite kon.
In sien Wierke blift Machiavelli täämelk traditionel. Hie findt ju Qualität fon n Fürst heel wichtich. Hie gungt deerbie tourääch ap do Wierke fon Cicero un kwädt dät Duchtichkaid, virtù, n noodseekelke Qualität is uum mäd et Skiksoal fon Fortuna uumtougungen un Stabilität tou ferseekerjen. Hie seech dät Kriegen un Standhoolden fon ju Macht as n Stried twiske virtù (Duftichkaid) un fortuna. Gans nai in Die Fürst, un wier Machiavelli uurs toacht as Cicero, waas dät Eerelkaid un Duftichkaid ätter Machiavelli nit altied ne goude Kombination wieren. Machiavelli foont dät n Fürst aksäptierje skuul uum sik af un tou uk brutoal, ljoogenhaft, uun moanskelk un säändich tou ferhoolden.
Betjuudenge
Machiavelli sien Ideen wuuden bit däälich fon Politiker bruukt. Uk in do Kultuurwietenskuppe wädt ju Leere fon Machiavelli noch altied beskreeuwen.
Barbados
Geskichte
Barbados häd een loange parlemäntoariske Geskichte. Dät ferföiget uur dät trääd-ooldste Parlemänt in dän Commonwealth (ätter Westminster un Bermuda). Al in 1639 wuude mäd dät House of Burgesses dät eerste Parlemänt iengjucht. Ätter Konflikte mäd Änglound wuuden do Gjuchte fon düt Parlemänt un do fon do Burgere fon Barbados in 1652 in ju "Charta of Barbados, or Articles of Agreement" deellaid. Düsse Ferfoatengs-Uurkunde garantierde t.B. ju Gloowensfräiegaid, Gjuchtsstoatelkgaid, Oaindum un fiergungende parlemäntoariske Gjuchte un Uunouhongegaid.
Koarte
left|400px|Koarte fon Barbados
Johannes Calvin
thumb|Johannes Calvin uum 1540 Johannes Calvin (* 10. Juli 1509 in Noyon, Picardie; † 27. Moai 1564 in Genf) waas aan fon do gratste Teologen fonne Reformation.
Leere
Wichtich bie Calvin waas dät Konzept fon kristelke Fräiegaid. Hie waas un ju Siede fon Martin Luther, foulgede sien Biespile, man waas uk kritisk uur ju kristelke Fräiegaid. Ju kristelke Fräiegaid doarst nit tou politiske Uunheerichkaid fiere.
Kleve (Kring)
Kleve is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen.
Ruumte (Astronomie)
Die Uutdruk Ruumte wäd in ju Astronomie in algemeenen ferwoand uum Paate fon dät Universum buute ju Äide, dät Sunnensystem of uur Heemelköärpere antouwiesen, of algemeener do relativ "loose" Deele fon dät Universum. Dät is foarallen ju intergalaktiske Ruumte. Utdrukke as Ruumfoart un Ruumsonde beluuke sik uk ap disse Ferweendenge fon dän Utdruk Ruumte.
Lima
Lima is ju Haudstääd un uk ju grootste Stääd fon Peru mäd sowät 8,89 Millionen Ienwoonere (Stound: 2015). Lima is mäd ju litjere Noaberstääd Callao, een Hoawenstääd, touhoopewoaksen. Dät Metropolrebät häd dan aaltouhoope sogoar tjoon Millionen Ienwoonere. Truch Lima fljut ju Äi Rímac. Lima is aan wichtigen Ferkiersknätte un dät betjuudendste Wirtskups- un Kultuur-Sändtrum fon Peru mäd masse Universitäten, Hoochskoulen, Museen un oolde Bauwierke. Ju Ooldstääd fon Lima wuude in 1991 fon ju UNESCO foar Waareldäärfgoud ferkloord.
Ruumte (Astronomie)
Ju Ruumte is neen ächt VaKuum, man bestoant hauptseekelk uut Plasma fon Woaterstof un Helium, elektromagnetiske Stroalenge (besunners kosmiske Bäätergruundstroalenge) un Neutrinos. Ju Ruumte änthaalt gans min Atome fon uur Elemente (Metalle) un Stoafdeele. Ju intergalaktiske Ruumte änthaalt man eenpelde Woaterstofatome pro Kubikzentimeter (ienommede Luft änthaalt soowät 1019 Atome pro Kubikzentimeter). Ätter do maaste Theorieën is ju Ruumte deertou riek an dunkere Energie un dunkere Materie. Uk konnen sik Objekte deertruch bewäägje, as Meteoroiden un Komete.
6. Juli
Die säkste Juli is die 187. Dai in dän gregorioanske Kalänner (die 188. in Skaltjiere), also blieuwe deer noch 178 Deege bit dät Jierseende tou.
Lima
Geskichte
Ju Stääd Lima häd hieren Noome apgruunde fon hiere indigene Wuttele, die Noome kumt wildääge fon dät Jaqaru-Woud lima-limaq of limaq-wayta, dät hat "jeele Bloume". Een twäide Muugelkhaid is, dät sik die Noome fon dät Quechua-Woud rimaq (in dän Wanka-Dialekt limaq) oulat, dät uursät "Spreeker" betjudt. Een Argument foar düsse twäide Ounnoame is, dät ju Äi, wier ju Stääd oun lait, ap Quechua Rimaq (do Spoaniere hääbe deer n Río Rímac uut moaked).
Uk eer do Spoaniere ounkeemen sunt, waas dät Rebät junner al dät tichtest besiedelde oun ju heele peruoanske Kuste. Ap dän 18. Januoar 1535 wuude Lima fon dän spoanske Ärooberer Francisco Pizarro unner dän Noome "Ciudad de los Reyes", dät hat "Stääd fon do Köönige" ap dän Gruundsleek fon een Siedelenge fon Ienheemske oun't suudelke Ouger fon dän Rimaq gruunded. Foar Pizarro wieren strategiske Betoachte wichtich, as hie dät fruchtbeere Doal fon dän Rimaq koos. So waas hie foar'n Noodfaal tichte bie sien Skiepe un hiede daach n gouden Uutgungs-Punkt, fon wier hie gau in do säntroale Anden kuume kuude.
In ju Stääd woonden tou Begin man n poor Duts Ärooberere un do Huustäkke wieren uut Rait. Fon ju spoanske Besättenge oun wuuden do Indioanere in Sklouen-Oarbaid foar n Bau fon do Stääde iensät, foar Lima juust so as foar aal do uur kolonioale Stääde.
In 1542 gruundeden do Spoaniere dät Vize-Köönichriek Peru mäd Lima as Haudstääd. Deertou heerden do Rebätte, wier däälich do Lounde Panama, Peru, Ecuador, Kolumbien, Venezuela, Bolivien, Chile, Argentinien un Paraguay lääse. Fääre waas deer n grooten Unnerskeed twiske dät, wät wuddelk kontrollierd wuude, un dät wier jo bloot n Ounspröäk ap hääbe wüülen. Wan me alles mee-ienbelukt, wät jo hääbe wüülen, heerde deer noch moor tou, biespilswiese uk Rebätte, do däälich tou Brasilien heere, man do siläärge nit unner spoanske Kontrolle stuuden. Wät jo wuddelk kontrollierd hääbe, wikselde fon Tied tou Tied.
Ap älken Faal waas Lima truch sien Funktsjoon as Haudstääd uur dät 16. un 17. Jierhunnert dät religiöse, wirtskuppelke un politiske Säntrum fon do spoanske Kolonien in Suudamerikoa.
Uk roate dät in Lima aan flöörigen Honnel, uumdät do deer aaltied Gould un Säälwer hieden. Tou eerste hääbe do dät do deelsloaine Inka ounuumen, ätters hääbe do dät sälwen in do Bierichwierke in do Anden oubaud. Man dät hied uk Ätterdeele, uumdät dät moor un moor See-Roowere ätter Lima look. In 1579 plunnerde Sir Francis Drake ju Noaberstääd Callao, wier die Hoawen fon Lima liech. Eerste bienaist hunnert Jiere leeter wuuden Befäästigengen juun do Piroaten apgjucht.
In't 18. Jierhunnert wuude ju Staalenge fon ju Stääd wier swäkker, uumdät in 1717 dät Vize-Köönichriek Näigranada un in 1776 dät Vize-Köönichriek fon dän Río de la Plata gruunded wuude.
In dän Dezember 1820 koom een Rebellen-Armee unner dän Revolutsjoonäär José de San Martín, smeet do Spoaniere in ju Slacht bie Pisco deel un besätte LIma. Ap dän 28. Juli 1821 ruup San Martín junner amtelk ju Uunouhongegaid fon Peru uut, ätterdät ju Unouhongegaid in't foaren al in Trujillo ferkloord wuuden waas. Ap n 3. August 1821 wuude San Martín foar n Protektor fon ju näie Republik mäd Lima as Haudstääd kädden. Midde fon't njuugentienste Jierhunnert begon een Phase fon ju Industrioalisierenge un in 1851 wuude in ju peruoanske Haudstääd ju eerste Iersenboan-Linie fon Suudamerikoa ienwäid. In dän twäide Haaldeel fon't njuugentienste Jierhunnert groide ju Befoulkenge uur do hunnertduusend.
Wilst dän Salpäiterkriech (1879-1883) besätten chileniske Troppen ju Stääd un plunnerden hier. Juun Eende fon dät njuugentienste Jierhunnert koom noch moal Riekdum in ju Stääd, uumdät Guano ferkooped wuude, dän me ap Ailounde foar ju Stääd oubaude.
Uk tou Begin fon dät twintichste Jierhunnert groide ju Stääd wier, in't Jier 1919 kuuden 175000 Moanskene in ju Stääd täld wäide. Twintich Jiere leeter wieren dät al moor as een hoolwe Million. Uk masse Buutloundere foonten dän Wai ätter ju peruoanske Kuste. Al in ju Kolonioaltied hieden do Spoaniere swotte Sklouen in't Lound hoald un leeter koomen Chinesen as Ferdraachs-Oarbaidere in't Lound. So äntstuude uurloang een multikulturelle Miskenge, ju Lima sin kosmopolitisken Charakter roat häd. Man uk uut dät Uumelound sunt masse in ju Stääd leeken, wät in dän twäide Haaldeel fon't twintichste Jierhunnert tou een Probleem wuude: Baldoarich fuul Ljuude, do ap't Lound neen Oarbaid foonten (of deelwiese fiellicht uk eenfach neen Oarbaid ätter hiere Wonske), koomen in Hoopenge ap'n beeter Lieuwend in ju Stääd, wier do maaste dan daach bloot in Äilends-Kwattiere lounded sunt.
In do 1980er un do 1990er Jiere waas dan die Terror fon ju Guerilla-Organisatsjoon Sendero Luminoso. Ap dän 18. Juni 1986 koom dät in't Pieson Lurigancho, in een Wieuwljuude-Pieson un ap dät Pieson-Ailound El Frontón in ju Noaberstääd Callao tou een Moiteräi fon 370 Ljuude do deer fangen sieten un do me dän Sendero Luminoso toureekende. Ju Moiteräi wuude fon ju Regierenge blouderch deelsloain, aaltouhoope sunt 249 Fangene stuurwen, 124 fon do wuuden sogoar noch doodskeeten, ätterdät jo sik roat hieden. In do Monljuude-Kitjene uurlieuwde neemens buute een oankelde Jeesel.
Ap dän 17. Dezember 1996 koom dät tou een Jeesel-Krise, as 14 Liede fon dät Movimiento Revolucionario Túpac Amaru wilst aan Äntfang ju japoanske Boskup in Lima stoarmden un toalrieke wichtige Persoonen as Jeesele noomen. ap dän 22. April 1997 stoarmde ju Armee ju japoanske Boskup un moakede ju Besättenge een blouderch Eende. Aal do fjautien Jeesel-Niemere, een Jeesel un twäin Suldoaten koomen deerbie uum't Lieuwend. 71 Jeesele wuuden befräid.
In do 1990er Jiere koomen älk Jier 200.000 Ljuude fon't Lound ätter Lima. Al wäkke Jiertjaande in't Foaren waas ju buppere Middelskicht uut ju fulle Stääd-Midde wäch leeken. Ju gruundede näie Stääd-Kwattiere so as Miraflores of San Isidro, wilst do allerriekste in do näie Kwattiere Monterrico of uk La Molina in't Aaste fon Lima looken. In do Kwattiere deer twiske lieuwje Ljuude uut ju Middel- un Unnerskicht, un uut do foare Barakken-Stääde hääbe sik nu fääste, eenfache Woon-Kwattiere äntwikkeld.
Faander-Rhien
thumb|right|200px|Die Tomasee thumb|right|200px|Glogn un Faanderrhien fljoote touhoope 200px|thumb|right|Ju Ruinaulta-Slucht Die Faander-Rhien (ap Sursilvan, dän heemske Rätoromaniske Dialekt: Rein Anteriur, düütsk: Vorderrhein) is een fon do bee groote Wäl-Äien fon dän Rhien in do Alpen. Hie fljut truch ju Surselva, bit hie bie Reichenau GR mäd dän Bääter-Rhien touhoopefljut.
Beskrieuwenge fon 'n Ferloop
Fon ju Mundenge bit ätter do Wällen mät is ju loangste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien un uk fon dän Rhien as heel Stroom-System is die Reno di Medel (italieensken Noome, Rätoromanisk: Rein da Medel, düütsk: Medelser Rhein). Hie häd sien Wälle in dän Swaitser Kanton Tessin. Niep nuumen skuul düsse Wälle as Wäl-Äi fon dän Faanderrhien un uk dän heele Rhien jäilde. Man normoalerwiese sjucht me uurs een Äi as wichtichste Wäl-Äi fon dän Faander-Rhien oun:
Ju Ruinaulta äntstuude foar bolde tjoonduusend Jiere truch dän Flimser Bierichstät. Domoals brieken do uumreekende Bierge in sik touhoope, sodät die Faanderrhien foar een Wiele mäd n Dom apstaud waas. Ju Äi friet sik oaber truch dän Dom truch, so äntstuude ju Ruinaulta-Slucht. Die Gruund, wääruume do Bierge touhoopebreeken sunt, lait wildääge in dät apdaien fon dän Permafrost, ätterdät sik een poor Jierhunnerde toufoarne die prähistoriske Faanderrhien-Glitsker smolten waas.
Juust in düsse Ruinaulta-Slucht fljut uk ju Rabiusa. Ju Ruinaulta gungt bit ätter Reichenau GR, wier die Faander-Rhien mäd dän Bääter-Rhien touhoopefljut tou dän Rhien.
Omsk
Omsk (rusk Омск) is ne ruske Stääd in Sibirien, Haudstääd fon ju Oblast Omsk un ju soogendgröötste Stääd fon Ruslound mäd 1.134.800 Ienwoonere (Stand 2007). Ju Stääd lait wier do Äien Irtysch un Om touhoopeloope. thumb|right|400px|Leninsträite in Omsk
Geographiske Doaten
Ju Stääd is in fieuw Stääddeele (okrug/округ) iendeeld, deerfon fjauer gjuchts fon dän Irtysch: Links fon dän Irtysch lait die Kirowski okrug (238.000 Ienwoonere).
Die Tiedunnerskeed tou Moskau bedrächt tjo Uuren (UTC +06:00), die Oustand tou Moskau is 2555 Kilometer. Der härsket kontinentoal Klima mäd kuuten, heeten Suumer un koolden Winter, truchsnittelke Temperatuure:
Geskichte
Do maaste Ruslounddüütske in uus Loundkring Kloppenbuurich kuume deer häär.
Sagrada Família
thumb|right|250px|Ju Bausteede fon ju Säärke in 2016 thumb|250px|right|Een Modell, wo ju Säärke leeter uutsjo skäl (bie düt Modell failt een foarsäin groot Kjuus buppeap) Ju Sagrada Família (heele Beteekenge ap kataloansk: Basílica i Temple Expiatori de la Sagrada Família, Uutsproake: [səˈɣɾaðə fəˈmiɫiə]) is een roomsk-katoolske Votiv-Säärke, ju ju Hillige Familie wäid is un in ju kataloanske Haudstääd Barcelona stoant. Ju Säärke wuude in ju Foarm, as ju sik däälich wiest, fon Antoni Gaudí in dän Stil fon dän Modernisme ploand un is bit däälich nit kloor. Ju wuude in 1882 ounfangd un skäl ätter dän Ploan, dän do Baumäästere hoast hääbe, in't Jier 2026 tou dän hunnertsten Doodesdai fon Gaudí kloor weese.
In dät Jier 2005 noom ju UNESCO ju Wienoachts-Fassoade, ju Apsis-Fassoade un ju Krypta fon ju Sagrada Família as Wiederenge fon dät Waareldkultuuräärfgoud-Toankmoal Wierke fon Antoni Gaudí in hiere Lieste fon't Waareldkultuuräärfgoud ap. Ap dän 7. November 2010 wäide Poabst Benedikt XVI. ju Säärke un moakede ju fluks tou een Basilica minor.
Dät Goddeshuus lait noudelk fon ju Ooldstääd in dän Stääddeel Eixample. In düt Kwattier, dät ounlaid is as n Schachbrääd, nimt ju mäd de Bausteede touhoope, aan heelen 17822 m² grooten Sträitenblok ien. Wan do uurspröängelke Ploanengen uumesät wäide konnen, mouten sogoar noch moor Huuse ourieten wäide, man dät weet me noch nit seküür.
Geskichte
Uk wan Bocabella eerste aan Ätterbau fon ju Basilika fon Loreto deer wai staale wüül, hiede del Villar uurs n Ploan un ploande foar't eerste een ferhooldnismäitich sljuchte historistiske Säärke mäd tjo Skiepe. Ap dän 19. Meerte 1882 wuude die Gruundsteen foar ju Säärke laid. Antoni Gaudí waas tou Begin fon dän Bau noch bloot aan litjen Hälpershälper.
Man bolde ätter Baubegin koom dät tou'n Stried twiske ju Bauleedenge un del Villar, sodät die nit moor Architekt fon ju Säärke weese kuude. Ju Bauleedenge wüül dän Pröiwer Joan Martorell toun Architekt hääbe, man die wüül dät nit, uumdät hie in dän Stried ferwikkeld weesen hiede. Insteede fon sälwen ountoutreeden, sluuch Martorell sin jungen Meeoarbaider Antoni Gaudí foar.
Gaudí baude ju al ounfangde Krypta moor of minner so kloor, as del Villar dät al ploand hiede, bloot dät Gewölft moakede hie wät haager. Man hie toachte al uur aan Ploan mäd 18 Toudene ätter, uk wan die domoals wät litjer ounlaid waas, as die eendgultige Ploan.
So as ju Säärke däälich baud wäd, wuude ju fon Gaudí eerste fon 1894 oun ploand. Domoals hiede aan anonymen Spänder een groote Summe jäild foar ju Säärke roat, sodät Gaudí un Bocabella hiere Ploane baldoarich fergratterje moasten. Oun't Eende oarbaidede Gaudí 43 Jiere oun ju Säärke, do lääste füüftien Jiere fon sien Lieuwend moakede hie uurs niks moor. In 1926 hiede Gaudí aan Uunfaal mäd een Sträitenboan un stoorf.
Ju Oarbaid geen do touken tjoon Jiere fääre, man wuude unnerbreeken, as in 1936 die spoanske Burgerkriech uutbriek. Antiklerikoale Gruppen moakeden Skändoal, möärenden dän Gäistelken Leeder fon ju Bausteede un fernäilden Deele fon ju Säärke. Uk Gaudí sien Ploane un Gips-Modelle wuuden deelwiese stukken moaked, jo moasten ätters in moitefulle Oarbaid uut Breekstukke un oolde Fotos rekonstruierd wäide. Dät waas aan Gluksfaal, dät Gaudí fuul mäd Räägelflakte oarbaided hiede, do sik al mäd Hälpe fon heel littik Breekstuk bereekenje lieten. Uk wieren deer noch fuul Meeoarbaidere fon Gaudí, do uur sien Ploane Beskeed wisten.
Fon 1950 oun kuude die Bau al fääregunge. Ap dän 7. November 2010, as die Binneruum fon ju Säärke kloor waas, wuude ju wäid. Man ju Säärke skäl wäil eerste in 2026 kloor weese, as hoast ploand wäd.
Kulmbach (Loundkring)
Kulmbach is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Speyerer Doom
thumb|250px|Die Speyerer Doom, Westwerk thumb|250px|Die Speyerer Doom, fon dät Suude uut oubielded thumb|250px|right|Aan Glap fon dän Touden ätter't Aaste thumb|250px|right|Ju Aastersiede fon ju Säärke mäd ju Apsis thumb|250px|right|Binne in ju Säärke thumb|right|250px|In ju Krypta thumb|right|250px|Kaisersaal
Die roomsk-katoolske Speyerer Doom hat uk Kaiser- un Mariendoom tou Speyer of Doomsäärke St. Maria un St. Stephan. Hie stoant in ju paltserske Stääd Speyer, dät uk Bistums-Sit is.
Middeloaler
Die saliske Kaiser Konrad II. liet fermoudelk in 1025 dän Bau beginne un wüül ju grootste Säärke fon't Äiwendlound baue. Man hie belieuwede dät nit moor, dät die Doom kloor wuude, uk nit sin Suun Hinnerk III.; eerste unner Hinnerk IV., dät Bäidensbäiden fon Konrad II., kuude die Doom in't Jier 1061 ienwäid wäide.
Sowät twintich Jiere leeter liet Hinnerk IV. dän Doom foar'n Haaldeel ienriete, uum him noch gratter wier aptoubauen: In'n Wäästdeel wuude ju Dääke oudrain, die Bau wuude uum fieuw Meetere haager moaked, un insteede fon ju flakke Holt-Dääke wuude een licht Kjuusgroat-Gewölft ätter do Ideoale fon ju domoalige romoanske Baukunst konstruierd. In dän Aastdeel wuude die Bau sogoar bit ap do Gruundsleeke ourieten un ap bit tou oachte Meetere stäärke Gruundsleeke näi gruunded. Dät Touden-Gewölft in dän Aastdeel mäd sien Spit-Boogen wiest al Stil-Määrkmoale fon ju Gotik. In't Doodesjier fon Hinnerk IV., 1106, waas die näie Doom kloor. Mäd een Loangte fon 444 roomske Fout un een Bratte fon 111 roomske Fout waas hie dät baldoarichste Bauwierk fon ju domoalige Tied.
Speyer hiede domoals bloot sowät fieuwhunnert Ienwoonere. Dät mai also goud weese, dät do bedeeligede Kaisere uk uut moacht-politiske Gruunde suk een groote Säärke deer wai baud hääbe: Do düütske Kaisere wüülen nit bloot waareldske, man uk säärkelke Moacht hääbe. Die deeruut kuumende Twist mäd dät Poabstdum eskalierde in dän Investituur-Stried twiske Kaiser Hinnerk IV. un Poabst Gregor VII.. Grööte un Stoat fon dän Speyerer Doom unnerstreeken dän Moacht-Ounspröäk fon dän Kaiser.
Äddere Näitied
In 1689, in dän Paltsersken Äärffoulge-Kriech, stoalden do Speyerer Burgere hiere Iengjuchtenge un hieren Huusräid in'n Doom unner, in ju Hoopenge, deer wieren jo seeker foar Plunnerenge un Fjuurlääse truch frantsööske Troppen. Moorere Meetere Hooch stoapelde sik die Huusräid in dän Doom. Ju Hoopenge fon do Buurgere waas ferkierd: Do Suldoaten brieken dän Doom ap un statten dät aal in Bround. Truch ju groote Hatte wuude dät Gewölft in dän Wäästdeel brokkich un fäl in sik touhoope. Man die Aastdeel heelt Stound. Uk do Kaiser-Greewe in dän Doom wuuden fon do Suldoaten apbreeken un plunnerd.
Kronach (Loundkring)
Kronach is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Speyerer Doom
Äddere Näitied
In ju Frantsööske Revolutsjoon wuude die Doom al wier tou'n Politikum: Ju dulle Befoulkenge moakede Skändoal in dän Doom un fernäilde aal do Oaltere.
Jungere Tied
In 1806 waas sogoar ploand, dän Doom outourieten un as Steenbreek tou bruuken. Dät is dän domoalige Biskop fon Mainz, Joseph Ludwig Colmar, tou fertonkjen, dät dät nit skaach. Unner Napoleon bruukten do frantsööske Troppen dän Doom as Fäi-Staal, Fodder- un Materioalleeger.
Ätterdät Napoleon deelsmieten waas, wuude die Doom näi wäid un sanierd. In 1819 wuude dät Binnere fon dän Doom ap groote Flakten ferputsed un mäd Fresken in dän Nazarener Stil bemoald.
In do Jiere 1854 bit 1858 wuude dät Wäästwierk in dän neo-romoansken Stil näimoaked, also in ättermoakede Romanik, een Deel-Stroomenge fon dän Historismus. Die groawe Iendruk lät wuddelk so äänelk as ju oolde romoanske Foarhalle, man me sjucht daach niep, dät dät uut dät njuugentienste Jierhunnert is.
Man die Puts waas minnerwäidich. Midde fon dät 20. Jierhunnert wieren groote Deele fon do Fresken nit moor fluch tou bekiekjen un ferweederd. So wuude bie ju Renovierenge fon dän Doom in do 1960er Jiere die Puts aal mäd do Fresken wier ruutnuumen, bit ap do 19 m² groote Fresken uut dän Marienzyklus in ju Haud-Finsterriege. Deerbie wuude een näie Technik iensät, wierbie do Fresken ap aan spesjell präparierden Douk apleeken un deermäd ärheelden wuuden. Man nit aal do Fresken wuuden so rädded, bloot wäkke. Bie düsse Renovierenge wuuden uk do brokkich wuudene Soundsteen-Stiepele mäd Zement-Injektsjoonen ferstäärked, un die Bau wuude in masse Eenpeldhaide re-romanisierd, also in sin origionoalen romoansken Stil touräächfierd.
Uk in do njuugentiger Jiere fon't 20. Jierhunnert begon wier een groote Renovierenge.
Swonnebiergerfoan
Swonnebiergerfoan (düütsk: Schwaneburgermoor) is ne Buurskup fon dät Täärp Swonnebierich in ju Meente Ait.
Loage
Noudelk Swonnebierich iewenske dän Kustenkanoal lait Swonnebiergerfoan. Dät lait aastelk Seedelsbierich-Kolonie. Ju Ferlängenge fon ju Koloniesträite gungt as Swonnebierger Sträite (Schwaneburger Strasse) truch Swonnebiergerfoan bit tou dän Kustenkanoal. Die Aastfoan fon Swonnebiergerfoan suudelk ju Sträite bit tou dän Kustenkanoal is Natuurskutsgebied mäd duusende Riesene Boome. Dät is där n Renatuurierengsgebied.
Skoule
Do Koastere an ju Skoule wieren:
Laitenge:
2. Koaster:
Bedrieuwe
Däälich is deer ju Eedfabriek Stadtsholte in die Aastfoan fon Swonnebiergerfoan noudelk ju Sträite un aastelk Seelterlound. Ju Fabriek is deer noch nit so loange.
Lahn-Dill-Kreis
Lahn-Dill-Kreis is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Hessen.
Fjuurlound
thumb|right|500px|Dät suudelke Spit fon Suudamerikoa mäd ju Magellansträite un suudelk deerfon do Ailounde fon Fjuurlound Fjuurlound (spoansk Tierra del Fuego, Lound fon dät Fjuur, aleer Magellanica (ätter Ferdinand Magellan) is n Ailoundkoppel, foar dät Suudelke Spit fon Suudamerikoa. Fon't Fäästlound outränt is dät truch ju Magellansträite. Dät Ailound-Koppel häd een Loundflakte fon 73.746 km², wier fon 47.000 km² dät Haud-Ailound Isla Grande de Tierra del Fuego uutmoakje. Fjuurlound wuude in 1881 truch dän Meridioan 68° 36′ fon wäästelke Loangte in aan aastelken Deel foar Argentinien (däälich ju Tierra del Fuego) un aan wäästelken Deel foar Chile (däälich ju Region Magallanes) apdeeld. In dän argentiensken Deel lieuwje sowät 127.000 Ljuude un in dän chileensken sowät 8000.
As jo in 1520 ju Magellansträite ärfoarskeden, foonten Magellan un sien Monljuude in't Noude neen Siedelengen, man in't Suude fon ju See-Äängte wieren snoagens fon't Skip uut masse Fjuure tou sjoon, as Magellan sin Chronist Antonio Pigafetta begjucht. Die Generoal-Kaptain Magellan naamde dät Lound deeruum "Fjuurlound".
Martin Luther
thumb|Martin Luther
Landshut (Loundkring)
Landshut is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Libanon
Libanon (Arabisk: الجمهورية اللبنانية; al-Ǧumhūriyya al-lubnāniyya) is n Lound in dät Naie Aaste. Ju Haudstääd is Beirut un die Präsident fon ju Republik is siet 2016 Michel Aoun.
Martin Luther
Martin Luther (* 10. November 1483 in Eisleben, Groafskup Mansfeld; † 18. Februoar 1546, uk deer), aan Mönk un Teologieprofessor, waas die Initiator fon ju Reformation.
Leere
Ap'n 31. Oktober 1517 moakede Calvin sien 95 Thesen bekoand. Do Thesen wieren dät Begin fon groote teologiske, kulturelle un politike Twiste, do tou n Sköär in dät kristelke Europa fierden. Bie de Rieksdai in Worms in 1521 kwaad Calvin 'mien Geweten is in et Woud Goddes fangen [...] deeruume kon un wol iek niks wieruumeroupe [...] hier stounde iek, iek kon nit uurs'. Wichtich bie Calvin is et Benul dät ju säändige Moanske nooit säärm God beräkke kon.
In Luther sien Leere waas ju Reede fon two Rieke: Dät Waareldriek un dät gäistige Riek (Reich Gottes). Et Waareldriek wuude fon God anoardend, so as dät uk in Römer 13, 2 beskreeuwen wuude. Disse Interpretation wüül hie nit diskutierje, bit 1530 do Fürste fon Saksen un Hessen un hiere Juristen ju juridiske, man nit teologiske Jäildegaid, toutälden.
Samtmeente Hesel
Ju Samtmeente Hesel (düütsk: Samtgemeinde Hesel) is een fon do two Samtmeenten in dän Loundkring Lier, do deer bie ju kommunale Gebietrefom 1973 gruunded wuuden. Ju häd uungefeer 10.000 Ienwoonere un ne Fläche fon 84,31 km². Sit fon ju Samtmeente is Hesel.
Loage
Ju Samtmeente lait noudelk ju Samtmeente Jümme, aastelk ju Meente Moormerlound un wäästelk ju Meente Uplengen.
Meegliedsmeenten
Tou ju Samtmeente heere do foulgjende Meeglidsmeenten:
(Ienwoonere 30.Juni 2009 )
Geskichte
Ap dät Gebied fon ju Samtmeente wieren fröier ju Johanniterkommende Hasselt un dät Klaaster Barthe.
Pruning (Neuronale Plastizität)
Mäd dän Uutdruk Pruning (Outakjen) of synaptiske Pruning wäd in ju Neurofysiologie dän Prozess ountjut, wierbie eer bildede synaptiske Ferbiendengen wier uungedäin moaked wäide. Pruning is deeruume dät Juunstoalde fon Synaptogenese. Dät 'Wächsnieden' fon eer anlaide synaptiske Ferbiendingen geböärt spontoan en is toun grooten Deel ju Foulge fon dät nit Aktivierjen, also dät nit Bruuken deerfon. Pruning is oawers n natüürelken un noodweendigen Prozess, deeruum dät dät ju Bildenge fon tjoonelke Nätwierke in dät Näärwensystem muugelk moaket, do der beoantwoudje an ju Äntwikkelenge fon Kunde un Geskikkelkhaid. In dän Sin sunt Pruning un Synaptogenese komplementär. Me kon dät so betrachtje, as wan Synaptogenese suurget foar dän Apbau fon dän grootsten Taal muugelke Ferbiendengen un dät synaptiske Pruning suurget dät do nit bruukte muugelkhaide uk fysiologisk wächsnieden wäide.
thumb|270px|N typisken Ansicht fon ju Synapse. Bie Näigeboorene un Puppen konnen do fulkeemen wächsnieden wäide uut hiere Struktur, as ju tou groot of tou uumfoatjen wuuden is. Ju wäd dan ärsät of anpaased an uur, moor effiziente Konfiguratione. Bie de Gebuurt häd ne Braingezelle sowät 2500 Synapsen. Ju Taal hööget sik ap bit sowät 15.000 pro Zelle bie n Bäiden fon tjo Jiere. Juun me uutwoaksen is, sunt fon aal do Ferbiendengen sowät n Haaldeel wächsnieden in Foulge fon Pruning.
Pruning belukt sik apfaalend ap dät Anleeren fon Sproakfäiegaid. Ne näigeboorene Litje kon aal Sproakluude unnerskeede, do der in gliek wäkke Sproake foarkuumen dwo. Fon hier säkste Mound bit tou een Jier wäide do Luude fon ju Määmesproake ap maaste heerd un registrierd un tougliek nimt truch Pruning ju Ämfiendelkhaid läiweloa ou foar Luude, do der nit in ju Sproake uumetou foarkuumen dwo. N bekoand Biespil is die Unnerskeed twiske r un l bie Japaniske Bäidene, of die Unnerskeed die wie nit heere dwo twiske do fuule Chinesiske a-Luude of do ferskeedene Indiske s-Luude.
Ju Feranloagenge fon dät Sjofermuugen is fääre n Biespil, in dät Pruning ne Rulle spielt. Dät moaket dät ju Woarniemenge fon ‘betjuudengsloose’ Doaten ounimt un ferswint tougunsten fon ju Woarniemenge fon Dingere, do der beleeken ap ju Uumgeebenge wichtich sunt. Me kon kweede, dät Pruning biedrächt tou ju Fäiegaid, dät Noodweendige tou unnerskeeden.
Taco Hemingway
thumb|Hemingway uut 2018 Taco Hemingway, Filip Tadeusz Szcześniak (bädden dän 29. Juli 1990 in Halmstad), is n Rapper uut Polen.
Hugenotten
thumb|Hugenottiske Gebiete in Frankriek Hugenotten is siet uungefeer 1560 n Woud foar do frantsööske Protestanten. Hier Gloowe waar die Kalvinismus, die uut do 1530er Jiere stammende Leere fon Johannes Calvin.
Leipzig (Loundkring)
Leipzig is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saksen.
Urdu
Urdu is de namme fan ien fan 'e talen dy't yn Súd-Aazje sprutsen wurde. It is de nasjonale taal fan Pakistan. It wurdt sprutsen yn Pakistan en Yndia-administraasje fan Kashmir en is de offisjele taal fan it lân. It is ek in offisjele taal yn Yndia. It wurdt oer Yndia sprutsen, benammen yn 'e steaten fan Andhra Pradesh, Delhi, Bihar en Uttar Pradesh.
Limburg-Weilburg (Loundkring)
Limburg-Weilburg is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Hessen.
Nice
Nice (Düütsk: Nizza) is ne Stääd in dät Suudaasten fon Frankriek an et Middelmeer.
Cochimí-Yuma-Sproaken
thumb|200px|Wier do Chochimí-Yuma-Sproaken boald wäide
Do Cochimí-Yuma-Sproaken sunt een Sproakfamilie, ju fon wäkke Noudamerikoanske Indioaner-Foulke boald wäd. Nieper sunt do Sproaken tou fienden in do suudwäästelke USA (in't Suude fon Kalifornien un in't Suudwääste fon Arizona) un uk in't noudwäästelke Mexiko (in Läichkalifornien un dät Noudwääste fon Sonora). Ofter wäide düsse Sproaken uk tou do Hoka-Sproaken täld.
Iendeelenge fon do Cochimí-Yuma-Sproaken
Ju Sproakfamilie wäd däälich maasttieds in two unnerskeedelke Noomensreekende Unnerdeelengen apdeeld - in dät däälich uutstuurwene Chochimí in dät Suude un do ferskeedene Yuma-Sproaken; wäkke fon düsse Sproaken of Dialekte tälle tou do betruuede Sproaken, wäkke sunt sogoar al uutstuurwen, do sunt dan mäd (†) känteekend.
I. COCHIMÍ
'''II. YUMA'''
Yuma-Sproaken in dän äängeren Sin
Lieste fon do Täärpe un Buurskuppe fon Seelterlound
In Seelterlound rakt dät do foulgenden Täärpe un Buurskuppe:
2019
Foarfaale
thumb|left|200px|Jair Bolsonaro thumb|left|200px|Notre-Dame de Paris in Bround thumb|left|200px|Brigitte Bierlein as Buundeskanzlerske fon Aastriek thumb|right|200px|Dät Skip Sea-Watch 3
2018
Foarfaale
thumb|left|250px|18. Meerte: Ju turske Flaage wäd in't Säntrum fon Afrin aphonged thumb|right|250px|"[[March for Our Lives", 24.03.2018: Protäst foar strommere gjuchtelke Skjootwoapen-Kontrolle in Washington, D.C.]] thumb|left|250px|Läigen Piegel-Stound in dän [[Rhien bie Bonn, Oktober 2018]] thumb|right|250px|[[Greta Thunberg foar't Sweediske Parlemänt, August 2018]] thumb|left|250px|17. November 2018: [[Jeelwästen-Bewäägenge|Jeelwästen blokkierje ju Route nationale 19 bie Vesoul (Haute-Saône)]]
Stuurwen
thumb|right|150px|[[France Gall]] thumb|right|150px|[[Karl Lehmann|Karl Kardinoal Lehmann]] thumb|right|150px|[[Kofi Annan]]
Lichtenfels (Loundkring)
Lichtenfels is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Bordèu
Bordèu (Oksitoanske Noome, Frantsöösk: Bordeaux) is een Stääd in dät Suudwääste fon Frankriek.
Beirut
Beirut is ju Haudstääd fon Libanon. Ju Stääd häd 2 Millionen Ienwoonere. Beirut lait an dät Middelmeer.
Befoulkenge
In Beirut lieuwje ferskeedene Gloowens-Meenskuppe bienuur: thumb|left|200px|Een Säärke ieuwenske een Moschee in Beirut, 2009 Do grootste Gloowensgjuchten in Beirut sunt dät Kristendum un die Islam. Buppedät rakt dät uk noch een drusiske Minnerhaid. Do Juuden fon Beirut sunt bolde aal sänt 1975 uutwonnerd. Wo ju niepe Ferdeelenge is, weet me nit seküür, uumdät dät foar't lääste Moal in ju Foulkställenge fon 1932 oufräiged wuuden is, domoals woonden niep gliek fuul Kristen as Muslime in ju Stääd.
Monken do Kristen fon Beirut rakt dät Maroniten, Griechisk-Orthodoxe, Syrisk-Orthodoxe, Syrisk-Katoolske, Armeensk-Orthodoxe, Armeensk-Katoolske, Roomsk-Katoolske un Protestanten. Monken do Muslime in ju Stääd sunt Sunniten un Schiiten.
Loundkring Lindau (Bodensee)
Loundkring Lindau is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Algiske Sproaken
thumb|right|250px|Wier do Algiske Sproaken boald wäide Do Algiske Sproaken sunt een ienheemske Sproak-Familie fon Noud-Amerikoa. Do maaste Algiske Sproaken heere tou ju Algonkin-Sproakfamilie.
Iendeelenge
Do Algiske Sproaken deele sik ap in:
Apennin
200px|thumb|right|Een Bäisteweede in dän [[Campo Imperatore unner dät Corno Grande]] Die Apennin of do Apenninen (italieensk: gli Apennini) is een 1500 km loange Riege fon Bierge, ju sik fon't Noude ätter't Suude dät italieenske Hoolichailound loangs lukt (also bolde truch heel Italien). In dän Abruzzisken Apennin, in dän Gran Sasso d'Italia, lait uk die Bierich Corno Grande ("Groot Houden"), mäd 2912 m die hoochste in dän Apennin. Deer unner lait die suudelkste Glitsker fon Europa, die Calerone-Glitsker. Man die Apennin is nit allerweegense so alpin, dät rakt deer uk middelhooge Bierge.
Ju Bierichloundskup äntstuude in ju sonaamde Alpidiske Orogenese truch dät Steeten fon ju afrikoanske juun ju eurasiske Äidploate (Kontinentoal-Drift).
Oamse
Die Oamse-Jade-Kanoal, die bie Oamde begint, ferbient ju Oamse mäd ju Jade. N groot Deel fon dän Dortmund-Oamskanoal fljut deer an loangs. Bie Lier lapt ju Leda in ju Oamse.
Apennin
Loundkoarte
500px|left|Koarte fon Italien mäd do ferskeedene Deele fon dän Apennin ap Düütsk
Jean Bodin
thumb|Jean Bodin Jean Bodin (* 1529 of 1530 in Angers; † 1596 in Laon) waas n franktsöösk Filosoof un is bekoand wuuden uumdät hie dät modärne Souveränitätbegriep introdusierde. Bodin waas al betied foar dän Absolutismus.
Souveränitätbegriep
In't Leetmiddeloaler un in ju Reformation roate dät ferskeedene Juunsätteorien. Jean Bodin reagierde deerap mäd sien Six livres de la République (säks Bouke fon ju Republik) in 1576. Sien Wierke wieren foarallen n Reaktion ap do Hugenottenkriege (1562 bit 1598) un do Monarchomachen. In ju politiske Diskussion geen dät altied wier uur Souveränität, man dät roate neen Definition. Bodin roate deeruume n Definition. In disse Definition stoant dät Souveränität nit deelboar weese kon un foar uunbepeelde Tied weese skuul. Bie Bodin waas ju Souveränität altied absolut. Et eensige Ferskiel twiske do ferskeedene Regierungsfoarme waas ju Antaal fon Persoone (een, n poor of fuul). In do Wierke fon Bodin wuude ju Aristokratie un Demokratie as Muugelkaide anärkoand, man sien beljoofste Regierungsfoarm waas ju Monarchie. Ätter Bodin kuude me do Regierungsfoarme oaber nit kombinierje, dät waas uunmuugelk.
Chur
right|150px|Woapen fon Chur thumb|right|250px|Aan Glap ap Chur in 2010 Chur (düütsk: Chur, rätoromanisk Cuira', Frantsöösk: Coire; Italieensk: Coira) is ju Haud-Steede fon dän Swaitser Kanton Graubünden un ju Region Plessur. Chur lait oun't gjuchte Ouger fon dän Alpen-Rhien un jält as ooldste Stääd fon ju Swaits.
Sproaken
In Chur wuude aleer maast Rätoromanisk boald. In't 15. un 16. Jierhunnert wuude dät Churer Rhiendoal germanisierd, un dät is bit däälich grootstendeels düütsksproakich blieuwen. Die hooch-alemanniske Dialekt fon Chur hat Churerdüütsk.
Bie ju Foulks-Tällenge 2000 wuuden do Ljuude fräiged, wät jo as Haud-Sproake bruukten: 81 % Düütsk; 5,4 % Rätoromanisk; 5,1 % Italieensk. In't Jier 2002 bedruuch die Buutlounder-Oundeel 17.6 %. Monken do Swaitsere, do in Chur lieuwje, sunt oaber uk bloot min, do Burgere fon Chur sunt (wildääge wäägen ju spesjelle Swaitser Gjuchtreekenge): In 2001 häd die Burger-Räid een Ienbuurgerengs-Aktsjoon ounstat un aal do Swaitsere, do sänt fieuwuntwintich Jiere sunner Unnerbreekenge in Chur lieuwje, ienleeden, "tou goadelke Bedingengen" Ienburgerenge tou aaskjen - mäd dän Ärfoulch, dät die Burger-Oundeel in do Jiere  2001/2002 fon 7,27 ap 12,60 % groide
Religionen
thumb|right|250px|Konfessionsbielde fon ju Stääd Chur (Stound: Foulkställenge 2000) Ju eednootiske Foulkställenge uut dät Jier 2000 roate ju foulgjende Konfessionsbielde fon ju Stääd ou: 44,6% wieren roomsk-katoolsk un 38,5 % protestantisk. (Problematisk is deerbie, dät nit bloot ju Näiapostoliske Säärke Swaits, man sogoar do Tjuugen Jehovas as Protestanten meetäld wuuden sunt: Tjuugen Jehovas wäide fon do maaste Protestanten goarn't moal as Kristen ounärkoand un seküür nit as Fertreedere fon ju oaine Konfession). Buppedät roate dät 1,8 % kristelk-orthodoxe, 2,8 % muslimiske Ienwoonere; 6,3% moakeden neen Ounjääfte of heerden uurs een Gloowens-Meenskup tou, 6,1 % beteekenden sik as konfessionsloos.
Kontinentoal-Drift
thumb|right|250px|Koarte fon [[Gondwana, aan Waarelddeel, die foar 600 Millionen Jiere äntstuude un ätters wier stukkenbreeken is. Hier sunt Fossilienfoarkuumen un do uutbreekene Waarelddeele fon däälich ienteekend.]] Die Uutdruk Kontinentoal-Drift (düütsk:Kontinentaldrift) beteekent ju Ferskuuwenge fon do Äidploaten, also do Breekstukke fon ju Äidkoarste, ap dän Äidmoantel. Die is nit gans fääst, man truch dät Smilten fon dän Steen steedenwiese lubberch, so dät dät ap loange Tied een Drift reeke kon. Ju Kontinentoaldrift is uk ju Uurseeke foar Äidbieuwjen, uumdät sik uk däälich noch do Waarelddeele ferskuuwe.
Bewiese foar ju Kontinentoal-Drift
Ätter aan loangen wietenskuppelken Stried kuude Alfred Wegener Bewiese foar ju Kontinentoal-Drift foarlääse. Nit bloot, dät do Kusten t.B. in't Aaste fon Suudamerikoa un in't Wääste fon Afrikoa gjucht niep touhoope paasje, uk ju Ferdeelenge fon Steene un Fossilien fon bestimde Oarde spräkt deer foar, dät aleer Waarelddeele touhoope hongeden, do däälich fier uutnuur lääse.
Fääre fiende sik ap hooge Bierge mongs Fossilien fon Dierte un Plonten uut ju See, wät aleer foar Räste fon ju Säändfloud heelden wuude. Däälich is bekoand, dät düsse Bierge sik truch dät Touhoopesteeten fon Waarelddeele apfoolded hääbe. Uur Jiermillionen is ju Gruunde fon ju See somäd oafter tou n Bierichtop wuuden. Me kon ju Fooldenge mongs uk an do Steenloagen sjo.
Däälich lät sik mäd Hälpe fon moderne Reewen (so as Satelliten) an dän Rant fon bienaist älken Waarelddeel een jierelke Ferskuuwenge fon aan bit tjoon Säntimeetere ätterwiese. Dät is fonsäärm bloot n bitje, man hoochreekend ap een Million Jiere rakt dät een Ferskuuwenge fon tjoon bit hunnert Kilomeetere, wan dät juust so fääregungt.
Däälich kon me täämelk nau ju Geskichte fon ju Kontinentoaldrift ferstounde. Dät rakt uk Fermoudengen uur ju Toukumst fon dän Foargong.
Belmopan
Geskichte
Ap dän 31. Oktober 1961 fernäilde die Hurrikan Hattie groote Deele fon ju domoalige Haudstääd Belize City.
In't Jier 1965 wuude die eendgultige Besluut foated, een näie Haudstääd ap een seekerere Steede tou bauen, fääre in't Binnelound. Ap dän 1. August 1970 waas ju amtelke Stäädgruundenge fon dät näi baude Belmopan.
In dät sälge Jier wuude die Regierengssit fon ju domoalige britiske Kolonie Britisk Honduras ätter ju näie Haudstääd ferlaid. Do Regierengs-Huuse sunt in modernen Stil baud, man jo hääbe daach uk wäil Määrkmoale fon ju klassiske Maya-Baukunst.
Eerste ap dän 21. September 1981 wuude Belize uunouhongich fon do Briten, Belmopan häd also fon Begin oun ju Haudstääd fon dät uunouhongige Lound weesen.
Uurspröängelk is Belmopan foar 40.000 Ienwoonere ploand wuuden, man ju Befoulkenge is ätter ju lääste Tällenge (Stound: 2017) bloot wät moor as hoolich so groot. Dät lait wildääge oun dät heet-fuchtige Klima un ju Loage in't Binnelound. Do maaste groote Firmen un Organisationen, juust so uk do maaste diplomoatiske Boskuppe hääbe hieren Sit juust as toufoarne in Belize City.
Lippe (Kring)
Lippe is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen.
Griechisk
Dät Griechiske is ne Indo-Germaniske Sproake. Dät is ju offizielle Sproake fon Griechenlound un Zypern. Ju Sproake wuude fröier baald in Griechenlound, bie do Kuste fon Littik Asien loangs un in dät Suude fon Italien. Dät waas uk ju Amtssproake in dät Roomske Riek. Do Griechen naame hiere Sproake Ελληνικά (Helleniká).
Ludwigsburg (Loundkring)
Ludwigsburg is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich.
Giuseppe Arcimboldo
thumb|right|200px|Säärm-Bielde fon Giuseppe Arcimboldo. Giuseppe Arcimboldo (* uum 1526 in Milano; † 11. Juli 1593 juust deer) waas aan Moaler in ju leete Renaissance un foarallen in dän Manierismus. Hie is foarallen bekoand foar sien touhoopesätten fon Koppe uut Gräinieten, Fruchte un Blösseme. Man hie moakede uk ful Natuurstudien un Skizzen fon Seeken, do hie sik uuttoacht häd.
Main-Spessart (Loundkring)
Main-Spessart is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Alpaka (Kamäil)
Dät Alpaka (Vicugna pacos), uk Pako heert tou do Kamäile un kumt uut Suud-Amerikoa. Dät is een tomme Oard, ju maast foar hiere Wulle tuchted wäd. Die Bestound oun Alpakas in Peru lait bie 3,5 Millionen Dierte, dät sunt sowät 80 % fon aal do Alpakas waareldwied.
In Europa wäd Alpaka-Wulle apstuuns nit fuul bruukt. Alpakas wäide in Europa uk as Therapie-Dierte heelden, uumdät jo so rauelk un freedelk sunt.
Ruslounddüütske
thumb|Ruslounddüütske. Fon links un dan fon buppen: [[Fonvizin, Barclay, Benckendorff, Kaiserske Katharina, Struve, Patriarch Alexius, Alisa Freyndlich, Otto Schmidt.]] Ruslounddüütske sunt Düütske, do der in dän Loop fon ju Geschichte ätter Ruslound uutwonderden, as uk hiere Ätterkuumen, do in leetere Tied toun Deel wier ätter Düütsklound koomen.
Alpaka (Kamäil)
Loange Tied toachte me, dät dät Alpaka uut dät wüülde Guanako (Lama guanicoe) tuchted wuuden waas, man dät is nit gjucht. In 2001 wuude mäd genetiske Unnersäikengen uutfuunen, dät dät Alpaka uut dät wüülde Vikunja tuchted is, deeruum bruukt me nu ju Nomenklatuur Vicugna pacos insteede fon ju oolde Beteekenge Lama pacos.
Ruslounddüütske
Ju Uutwonderenge
Die ruske Zar Päiter I. (die Groote) (1689-1725 liet ju näie Haudstääd Sankt Päitersbuurich baue (1703), wier fon nu an do maaste fon do wonnene Fäkljuude woonde, wierunner fuul Düütsk-Balten. Unner sien Ätterfoulgere noom ju düütske Ienfloud noch tou. Ministere un Räidreekere koomen uut Düütsklound un ju Zarenfamilie fon do Romanows miskede sik mäd uur europäiske Huuse. Ju düütske Katharina II. (1762-1796) fertried as do Härskere in Prüüsen un Aastriek dän apkläärden Absolutismus un föärderde as do ju Kolonisation fon innerstoatelke, bolde nit bewoonde Gestriche, uum so n haager Befoulkerengswoaksdum tou beloangjen un deertruch gratteren Macht un Riekdum foar dän Stoat.
Foarallen in düütske Fürstendumme wuuden do Ljuude fon do Ferspreekengen lokked, do Katharina II. truch hiere Anwierwere in Saitengen un Säärken ferspreede liet. Deertou koomen do Foulgen fon dän Soogenjierige Kriech (1756-1763), wierunner foarallen do Bewoonere fon dän Rhienprovinz, Noudbayern, do hessiske Gebiete un juu Palts tou lieden hieden.