cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Riegenskaltenge un Parallelskaltenge
Mäd Kondensatore
Die Kondensator häd foar Wikselstroom ne Oard fon Wierstand; die naame wie Impedanz (Y). Ju Impedanz wäd litjer as die Kondensator gratter wäd, also Y = k/C, wierbie k ne Konstante is.
Moakje wie ne Riegenskaltenge fon 2 Kondensatore C1 un C2, dan wäd ju totoale Impedanz Ytot = Y1 + Y2 = k/C1 + k/C2. Ju totoale Kapazität wäd dan Ctot=k/Ytot=k/(k/C1+k/C2)= 1/(1/C1+1/C2). Af uurs skrieuwen: Ctot=(C1.C2)/(C1+C2). thumb|200px|center|Kondensatore in Riegenskaltenge
Engelbert Wallschlag
Engelbert Wallschlag uut Strukelje, gebooren 1902, lääwerde as EW eenige Geschichten foar dät Lesebouk foar Seelterlound (ounroat mäd Siedenummer):
Sink (Musik)
thumb|250px|right|Sinken, do stoundende fon links ätter gjuchts: Sopran-, Alt-, Tenoor- un Basssink, lääsend noch aan Bass-Sink (= [[Serpent (Musik)|Serpent)]] Aan Sink (düütsk un holloundsk Zink, ängelsk cornett af cornetto - Man nit cornet, dät is uurswät - frantsöösk cornet à bouquin, italieensk cornetto, tiedwiese ieuwenske uur Instrumänte uk mäd dät latienske Woud lituus beteekent) is een Musikinstrumänt, dät maasttieds uut Holt, mongs uk uut Älfenbeen moaked wäd un daach tou do Blikbleesinstrumänte täld wäd, uumdät me dät juust so anbleesjen däd as t.B. een Trumpätte. Sinken rakt dät in ferskeedene Toonhööchten: Sopran, Alt, Tenoor un Bass (Bass-Sinken heete uk Serpenten.
In't leete Middeloaler ärfuunen, hiede die Sink sien Blöitetied hiede die Sink bit in't 17. Jierhunnert, man as dan ju Fjoole as Soloinstrumänt apkoom, wuden Sinke minner un minner bruukt. In't Noude fon Europa heelt sik dät noch bit in't 18. Jierhunnert. Dät oankelde Instrumänt uut ju Sinken-Foamielje, dät bit in't leete 19. Jierhunnert (Romantik) bruukt wude, is die Bass-Sink af Serpent. Ätters waas dät aal uutstuurwen, bit dät fon 1970 wier tou Lieuwend broacht wude. Däälich rakt dät wier Ljuude, do dät slonk spielje konnen un uk Ljuude, do bruukbeere Sinken näi häärstaale konnen.
Romanisk
Dät Romaniske heert tou do Indogermaniske Sproaken.
Loppersum
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 111,99 km² un deer woonje 10 776 Moanskene (2007).
Romanisk
Romaniske Sproaken sunt:
Chongqing
Chongqing (zh:重慶 / 重庆, mäd juu Pinyin-Uumeskrift Chóngqìng) is ne chinesiske Stääd, juu in juu Ferwaltenge ap juu Stappe fon ne Provinz stoant. Juu häd offiziell ne Flakte 82.403 km2, is also bolde so groot as Aastriek, häd mäd 32.000.000 Ienwoonere bolde fjauer moal so fuul as Aastriek un jält deermäd as juu grootste Stääd fon juu Waareld. Me mout oaber beoachtje, dät die Kääden fon juu Stääd bloot 4.700.000 Ienwoonere häd, wan me deer dät ticht bebaude Gebiet buute hääruume toureekend, sunt dät 7.700.000 Ienwoonere. Die ganse Räst fon dät Ferwaltengsgebiet is tän besiedeld un me kon eegentelk nit fon een touhoopehongjende Stääd baale.
Mahjong
thumb|250px|Gruund-Uutrustenge: Schieuwen, Steene un Doobel. Mahjong is n Spil foar fjauer Spielere, dät stamt uut China. Dät is n Spil fon Schikkelkhaid, Ferstand, Bereekenge un Gluk.
Mah-Jong as Computerspil
Toumindest aan Häärstaaler (Lagarto, Helsinki, Finnlound) bjut ne kostenplichtige Windows-Version fon dät traditionelle Mahjong. Hier kon n Spieler juun tjo truch de Software ätterbieldede Spielere antreede. Ieuwenso konnen uur n Nätwierk moorew ächte Spielere juunnunner blw. Juun de Software antreede. Dät kon ätter ferscheedene Räägele spield wäide.
Fuul uur as Mah-Jong beteekende Computerspiele ferweende wäil digitalisierde Foarme fon do Spielsteene, man sunt daach maast Spiele foar bloot een Persoon un äänelje fon do Räägele häär ne Patience (Mah-Jongg Solitaire). Deerbie mout me immer twäin fräie Steene tougliek wächpakje un wan me Gluk kon me so bit Eende fääregunge un dan häd me wonnen. In dän uur Fal, wan aan fon nöödige Steene noch ‘fääst’ sit, dan ferljust me.
Traditionell wäide do Spielsteene tou Spielbegin in ju Figuur fon n Droake of n Schildpudde apbaud, do Computerspilvariante bjoode oafte fuul ferscheedene Startfiguuren an.
right|thumb|250px|GNOME-Version fon Mahjong Solitaire
De Marne
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 240,31 km² un deer woonje 10 743 Moanskene (2007).
Acton, Maine
Acton is n Stääd in York County, Maine, Fereende Stoaten fon Amerikoa.
Dät Gebiet fon Acton is 106,4 km².
Ju Befoulkenge waas 2.145 ätter ju Foulkställenge fon 2000.
Luud ju Foulkställenge fon 2000 roate dät 2.145 Ienwoonere fon ju Stääd un 855 Huushollengen.
98.41% waas wiet, 0.09% waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.33% Native American (Indioaner), 0.23% Asioansk, 0.48% fon uur Rassen, 0.93% fon two af moor Rassen un 0,89% waas Hispanic.
Enzyklopädie
Ne Enzyklopädie is ne strukturierde, skrieuwene Samlenge fon moanskelk Wieten, oafte uutwieded mäd Bielden, Luudapnoamen un Video-Materioal.
Ne Enzyklopädie wäd touhoopestoald fon Enzyklopädiste. Gewöönelk rakt dät ne zentroale Redaktion, ju der Fäkspezialiste anstoalt uum Artikkele tou skrieuwen af tou beoarbaidjen.
Luxembuurich (Stääd)
Luxembuurich Stääd (Frantsoosk: Luxembourg, Düütsk: Luxemburg) is ju Haudstääd fon Luxembuurich. Deer lieuwje ungefeer 83.000 Moanskene (2007). In ju Agglomeration woonje ungefeer 110.000 Ljuude.
Geskichte
In 963 baude Groaf Siegfried fon Luxembuurich n Kastäil mäd ne eenfache Ferdäägenengsmuure ap dän Bock-Fäls. Deertruch is Luxembuurich äntsteen. In do naiste Jierhunnerte sunt an ju Wäästsiede noch two Ferdäägenengslinien moaked. Bie dät Kongräs fon London 1867 wuude Luxembuurich neutraal ferkloord un moasten do Ferdäägenengswierke oubaud wäide.
Rhien
thumb|Fljootgebiet fon dän Rhien ([[:Bielde:Flusssystemkarte Rhein 06.jpg|Koart op Niederloundsk)]] Die Rhien is ne Äi in Europa, ju Äi is 1.230 km loang. Die Rhien fljut truch ju Swaits, Liechtensteen, Aastriek, Frankriek, Düütsklound un do Niederlounde.
Ferloop
Do bee wichtichste Wäl-Äien buppe in do Swaitser Alpen sunt die Faander-Rhien un die Bääter-Rhien. Jo fljoote in Reichenau ap'e Naite fon Chur in Graubünden touhoope, wier die Alpen-Rhien bie äntstoant. Die Alpenrhien fljut fon Graubünden uut een Antje loangs dät Skeed twiske ju Swaits ap'e eene, Liechtensteen un Aastriek ap'e uur Siede.
Bie Hard, ap'e Naite fon Bregenz in't aastriekiske Buundeslound Vorarlberg, fljut die Alpenrhien in dän Bodensee. Die Bodensee, iendeeld in Buppersee un Unnersee, do truch dän See-Rhien bie Konstanz ferbuunen sunt, tält al tou dän Hoochrhien. Die gungt unner dän Bodensee noch fääre bit ätter Basel. Ju wichtichste Äi, ju in dän Hoochrhien fljut, is ju Aare. Dät is uk ju loangste Äi, ju bloot in'e Swaits ferlopt. Bekoand is die Hoochrhien uk foar dän Rhienfaal bie Schaffhausen
Die Bupperrhien twiske Basel un Bingen häd two wichtige Sieden-Äien fon gjuchts, näämelk dän Neckar bie Mannheim un dän Main ap dät Juunouger juunuur Mainz. Fon links kuume, bie Straßbuurich, ju Ill, un bie Bingen, wier die Bupperrhien eendet, ju Nahe.
Unner ju Nahe-Mundenge bie Bingen begint die Middel-Rhien. Bie Koblenz mundet ju Mosel in dän Rhien, juunuur fon Koblenz kumt ap dät uur Ouger ju Lahn fon gjuchts. Die Middelrhien gungt bit Bonn, wier (ap't uur Ouger) fon gjuchts ju Sieg oanefljut.
Unner Bonn begint die Läige Rhien. Wichtige Äien, do deer oanefljoote, sunt Ruhr un Lippe. Noudwäästelk fon Emmerich un Kleve roaket die Rhien dät Skeed fon do Niederlounde.
Ap Niederloundsk Rebät begint die Delta-Rhien: Die Stroom deelt sik ap in do Äien Waal, Ijssel un Lek. Bloot die Ijssel fljut ätter dät Ijselmeer, do uur fljoote ätter de Noudsee. Die Rhien is een fon do drokste Woatersträiten ap de Waareld.
Rokoko
Dät Rokoko äntstuud in Frankriek ätter Ludwig XIV., wierbie ju Fierelkhaid ärsät wuude truch spieleriske Oard in friskere Pastellfaawen, ljoacht Stukwierk, Rocaille, fergoulded Holtsnitwierk un Girlanden. Moalere: Antoine Watteau - François Boucher - Jean Fragonard...
Europäiske Ruumtefoartorganisation
thumb|right|ESA-Haudferwaltenge in Paris Ju Europäiske Ruumtefoartorganisation (ängelsk: European Space Agency, kuut ESA) is een internationoale Waareldruumte-Organisatsjoon mäd hiere Sit in Paris. Ju wuude an n 30. Moai 1975 foar beetere Koordinierenge fon do europäiske Ruumtefoart-Aktivitäten gruunded, as die technologiske Rukstound in ju Ruumfoart juun ju USSR un do FSA aal gratter wuude. Ju ESA häd 17 Meeglidstoaten un beschäftiget 1.905 Mee-Oarbaidere (2006).
Ju ESA is ju Ätterfoulgeorganisation fon ju europäiske ELDO, ju ESRO un ju Europäiske Fiermeldesatelliten-Konferens (CETS). Ätter dät Art. II fon hiere Statuute sunt do Ruumtefoart-Aktivitäte foar „bloot freedelke Swäkke“.
Meeglidstoaten un Kooperationspartnere
300px|thumb|ESA-Meeglidstoaten, do ljoachtblaue sunt Kooperationspartnere Tou do Gruundengs-Meeglieedere fon 1975 hiere:
Uur Meeglidstoaten:
Sänt dän 1. Januoar 1979 is Kanada n assoziert Meeglid. Deerfoar wuude n Kooperationsferdraach moaked, wierbie dät Lound ju Deelnoame an do Äntskeedengprozesse un Programme fon ju ESA un ne gjuchte Ferdeelenge fon Industrieferdraage kricht.
Oafte toanke Moanskene dät ju ESA tou ju Europäiske Union heert. Ju ESA is ne oaine Organisatsjoon, man ju häd oafte Kontakt mäd ju EU. Buute ju Swaits un Portugal sunt aal do ESA Meeglidstoaten uk Meeglid in ju EU.
Zaanstad
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zaanstad is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Zaandijk is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 83,04 km² un deer woonje 145.087 Moanskene (2012).
Europäiske Ruumtefoartorganisation
Meeglidstoaten un Kooperationspartnere
Die Sproang twiske Nit-Lidskup un Ful-Lidskup waas foar een poor Lounde tou groot, deeruume rakt et n trääden Lidstoatus. Lounde mäd dän trääde Lidstoatus sunt European Cooperating States (ECS) un mäd dän Plan for European Co-operating States (PECS) is äängere Touhoupeoarbaid muugelk.
Stuuns häd dät Program do ätterfoulgjende Deelniemere:
Sänt 1990 rakt et Touhoupeoarbaid twiske Ruslound un ju ESA.
Projekte
thumb|Ne Ariane 42P
Raketen
Ju ESA häd tjo Soarten Raketen, do sunt
Uur Projekte
BepiColombo - Cervantes Mission - CHRIS/Proba - Cluster - Corot - Cos-B - Cryosat - Darwin - Double Star - Eddington - Envisat - ERS-1 - ERS-2 - Exosat - Gaia - Galileo (navigatie) - Giotto - Herschel - Hipparcos - Huygens - HYPER - Integral - ISO - IUW - JWST - LISA - Mars Express - Meteosat - Planck - Rosetta - SMART-1 - SOHO - Solar Orbiter - Ulysses - Vega - Venus Express - XEUS - XMM-Newton
Sjuch uk
Hubble Waareldruumte-Teleskoop
Amsterdam
thumb|Amsterdam fon buppen Amsterdam is ju Haudstääd fon do Niederlounde. Deer lieuwje ungefeer 905.000 Moanskene (2022). In ju Agglomeration Groot-Amsterdam woonje ungefeer 1,5 Million Moanskene. Ju Stääd is in dät 13. Jierhunnert äntsteen. Eerste ätter dät Middeloaler is ju Stääd groot wuuden. Truch ju liberoale Politik in do Niederlounde is Amsterdam siet 1976 dät Säntrum foar Drogentourismus in Europa. Do maaste Drogennutsere sunt oaber Uutloundere. Fon do ungefeer 750 Coffee Shops in do Niederlounde sunt twiske do 300 un 400 in Amsterdam.
Menterwolde
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 81,62 km² un deer woonje 12 554 Moanskene (2007).
Marum
thumb|left|200px|Dät Meentehuus fon Marum 200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 64,88 km² un deer woonje 10 061 Moanskene (2007). Sit fon ju Meente is uk Marum.
De Grinzer Pein un Kornhorn in ju Meente Grootegast un do Täärpe Marum un De Wülp in ju Meente Marum, sünt do insigen Täärpe in ju Provinz Grins, wier noch n fräisken Dialekt boald wäd.
Moanske äärgje die nit
thumb|250px|Dät Spielbrääd fon Moanske äärgje die nit Moanske äärgje die nit (fon Düütsk Mensch ärgere Dich nicht; ängelsk: Ludo) is n Bräädspil foar twäin bit säks Spielere.
Die Uursproang fon dät Spil lait in Indien. Ne fereenfachte Version fon dät traditionelle indiske Spil Pachisi wuud 1896 unner dän Noome Ludo in Groot-Britannien uutbroacht.
Spielräägele
Bie dit Spil häd älke Spieler fjauer Spielsteene, do ne Runde uur dät Brääd moakje mouten uum sicher een fon do Eendfäilde tou beloangjen. Wan n Steen eenmoal ap Eende is, kon er nit moor fersät wäide. Wäl dät ap eerste mäd aal Steene glukket, häd dät Spil wonnen.
Älke Spieler häd Steene fon n uur Faawe, n oain Startfäild (S) un n oain Eendfäild (ju faawige Riege fon fjauer), wier Steene fon uur Spielere nit kuume duuren. Dät Brääd häd two Sieden, een foar hööchstens fjauere Spielere un een foar hööchstens säks Spielere. Do Spielere smiete ätter de Riege mäd n Doobel un mouten aan Steen gjuchtsuume uur ju Taal Fäilde ferschuuwe, ju die Smiet ounrakt. Wan n Steen ap n Fäild kumt, wier al n uur Steen stoant, dan wäd die lääste Steen sloain un mout wier fon näien ounfange.
Burundi
Burundi is n Lound in Afrikoa.
Moanske äärgje die nit
Spielräägele
Wan me n säks smieten wäd, dan mout me - wan deer - n näien Steen in dät Spil brange. Uk duur me dan nochmoal smiete, wierbie me dan mäd dän juust in dät Spil broachte Steen smiete schäl, mäd de Gefoar n uur oainen Steen tou sloon.
Burundi
Geographie
Burundi wäd begränsed...
Element
N chemisk Element is n Element, dät nit mäd ne gewöönelke chemiske Methode in litjere Paate tou ferdeelen is. N Element is apbaud uut Atome. N Element unnerschat sik fon uur Stoffe (chemiske Ferbiendengen) also deertruch, dät et bie Ferdeelen bit ap dät Litste daach sien Oainskuppe behaalt. Deerjuun sunt aal Ferbiendengen apbaud uut moorere Elemente.
Do Oainskuppe fon do Elemente annerje sik ouhongich fon ju Atomtaal in Bulgefoarm, wät uutdrukt wäd in ju Periodiske Tabelle. Deer sjucht me t.B. Alkalimetalle as Lithium (Atomtaal 3), Natrium (11) un Kalium (19), Edelgase as Helium (2), Neon (10), Argon (18), do agressive Halogene as Fluor (9), Chlor (17), Bromium (35), do Metalle Kooper (29), Säälwer (47) un Gould (79).
Zandvoort
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zandvoort is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Zandvoort is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 44,34 km² un deer woonje 16.653 Moanskene (2012).
Pekela
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 50,2 km² un deer woonje 13 237 Moanskene (2007).
Aktinium
Aktinium mäd dät Symbol Ac un juu Oardnengstoal 89 is n radioaktiv Uurgongsmetall.
Doobel
thumb|Twäin klassiske 6-Sieden-Spieldoobele thumb|Ferskeedene Spieldoobele mäd unnerskeedelken Flächenantaal
N Doobel (de. Würfel} is n Dingen, dät ätter aan Smiet ap ne woage Ieuwene een fon moorere unnerskeedboare stabile Raueloagen iennimt un in fuul Spiele as Toufalsgenerator tjoont. Deertou drächt n Doobel Symbole, fon do een ätter dän Smiet ne uutteekende Loage (t.B. ju Bupperkaante) iennimt. Dät Symbol wiest dan dät Resultoat fon dän Smiet an.
Dät Woud Doobel rakt dät uk ap Wäästfäälsk un skäl früünd weese tou Middelhoochdüütsk topelen un fielicht ndl. dobbelen.
Die mäd Oustand maastferbratte Spieldoobel is die mäd do Ziffere 1 bit 6 of äntspreekend fuul Punkte, do Oogene, beskriftede Kubus of Hexaeder. Gewöönelk wäd mäd dän Begrip Doobel maast bloot disse Säkssieder meend un so wuud die Noome uk foar dän geometriske Körper uurnuumen. Daach existierje uk fuul uur Doobele. Räägelmäitige Benutsere fon unnerskeedelke Doobeltypen beteekenje do oafte mäd ju Oukuutenge W foar düütsk Würfel, of uk d foar ängelsk dice, foulged fon de Angoawe fon de Siedenantaal, also biespilswiese W6 foar n säkssiedigen, W10, W20, W30 foar tjoon-, twintich- un trüütichsiedige Doobele.
Substratspezifität
Substratspezifität is ju Oainskup fon n Enzym, dät bloot een gans spezifisk Substrat tou ne Reaktion brangt.
Zederik
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zederik waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Meerkerk waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 76,49 km² un deer woonje 13.996 Moanskene (2018).
Kalium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Spektrum fon do Isotope]]
Lissabon
thumb|300px|Lissabon Lissabon is ju grootste Stääd un ju Haudstääd fon Portugal. In ju Stääd woonje ungefeer 520.000 Moanskene, in dät Gebiet Groot-Lissabon woonje ungefeer 2.800.000. Lissabon is een Hoawenstääd un Regierengssit in dät Wääste fon dät Lound.
Kalium
Kalium is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol K un Atomtaal 19.
Dät is n wook, säälwerwiet Akalimetal, dät natüürelk in Ferbiendenge mäd uur Elemente foarkumt in Seewoater un in fuul Mineralien. Dät oxidiert gau an de Luft un is gjucht reaktiv, besunners in Woater, un sien chemiske Oainskuppe sunt gjucht äänelk an do fon Natrium.
Zeevang
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zeevang waas ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Oosthuizen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 55,23 km² un deer woonje 6.311 Moanskene (2012).
Rhinopoma
Rhinopoma is die eensiche Sleek uut juu Familie Rhinopomatidae. Dät rakt disse Fläddermuuse in Deele fon Afrikoa un Asien.
Määrkmoale
Kop un Rump sunt touhoope 53 bit 90 mm loange. N apfaalend Määrkmoal is die loange Stäit mäd 43-75 mm, wierbie juu Flöägelhäid, juu bie dissen Sleek, as bie doo uur Fläddermuuse uk, uum doo bääterste Beene hääruume gungt bit tou dän Stäit, deer oawers gjucht kuut is. Sun Diert wächt 6 bit 14 g.
Reaktionsspezifität
Reaktionsspezifität is juu Oainskup fon n Enzym, dät dät sin Substrat bloot mäd ne bestimde Reaktion reagierje lät.
Katalysator
N Katalysator is n Stof, die der truch Minderenge fon ju Aktivierengsenergie n Ienfloud ap ju Gauegaid fon ne chemiske Reaktion häd, man säärm gans uunferannerd bääte uut ju Reaktion wier hääruut kumt.
Dschibuti
Dschibuti is n Lound in Afrikoa.
Romantik
Ju Romantik is een stilistiske Epoche in do Kunste, ju in dät Eende fon't 18. Jierhunnert äntstuude. In ju Literatuur waas dät al in ju Midde fon dät 19. Jierhunnert foarbie, in ju Moalerkunst in dät Eende fon dät 19. Jierhunnert un in ju Musik eerste in dän Begin fon dät 20. Jierhunnert.
Wilst sik aleer do Kunstlere sänt ju Renaissance in Foarm un Inhoold moor un moor an do "klassiske" Foarbielden uut dät Oalerdum orientierd hieden, wuden do in ju Romantik minner wichtich: do Romantikere wüülen dät Ideoal fon een fräie un aaluumfoatjende Kunst naier kuume. Dät oolde Griechenlound un dät oolde Room stuuden nit moor in dän Middelpunkt, do Romantikere belooken sik maast ap aal hiere oaine Lounde, wiertruch monken uur Soagen un Mythen uut dät Middeloaler wier aplieuwden.
Fääre is ju Romantik bekoand deerfoar, dät ju dät natüürelke oafter in aan uurnatüürelken Skien sjucht.
Enzyme
Enzyme af, fröier "Fermente" naamd, sunt Proteine, do der as Biokatalysatore oarbaidje, dät betjut, as Katalysator in biochemiske Reaktione. Enzyme sunt oafter substratspezifisk un reaktionsspezifisk.
Woudgeskichte
Dät oolde Woud, "Ferment", kumt fon dät latienske "fermentum", wät sofuul betjut as "Jääst" af "Jeesenge". Dät Woud "Enzym" kumt fon 't neoklassisk-ooldgriechiske Kunstwoud "ἔνζυμον", dät Wilhelm Friedrich Kühne in't Jier 1878 fon "ἐν", "in" un "ζύμη", "Suurdeech", "Jääst" oulat häd.
Stendal (Loundkring)
Stendal is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Saksen-Anhalt.
Zeewolde
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zeewolde is ne Meente in ju Provints Flevolound in do Niederlounde. Zeewolde is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 268,97 km² un deer woonje 20.898 Moanskene (2012).
Ooldfräisk Gjucht
Eende fon dät ooldfräiske Gjucht
In Wäästfräislound häd dät ooldfräiske Gjucht sik heelden bit 1498, as ju Fräiegaid deer ferlädden geen. In ju Provinz Groningen bleeuw dät bit 1601 in Kraft, wierbie dät ap Läichsaksisk uursät wuude. Deerbie wuuden oafte ooldfräiske Texte uut Wäästfräislound as Gruundloage bruukt. In Aastfräislound heelt dät oolde Gjucht sik bit 1809, man deerbie waas dät so annerd, dät dät bloot do Ansprüche fon dät groafelke Huus tjoonde. Dät bit 18.. jäildige Seelter Loundgjucht schäl ätter Siebs nit Fräisk fon Inhoold weesen hääbe.
Literatuur
Henk D. Meijering, Altfriesisches Recht im 15. und 16. Jahrhundert. In: Advances in Old Frisian philology, Amsterdam 2007:239-262.
Gustav Heinemann
thumb|right|160px|Gustav Heinemann (1969)
BSV Kickers Emden
Die BSV Kickers Emden (Seelterfräisk: BSB Kickers Oamde) is n Sportbuund uut Oamde. Die BSV is in 1946 änstounde un spielje in dät Embdena-Stadion.
In 1991 keem ju Monskup in die fröiere Oberliga Nord. In 1994 is die Buund sogoar dät Noudmästerskup, man in ju Apstiegsrunde ätter ju 2. Liga häd ju Monskup naan Ärfoulch häiwed. Offiziel 12.000, man eegentelk sogoar 14.000 Toukieker bie dän Aufstiegsspielen sunt bit tou däälich dät Toukiekerrekord.
Ju 1. Foutbalmonskup fon die BSV spielt ou dät Saison 2008/2009 in die 3. Liga.
3. Liga (DFB)
Ju '''3. Liga''' is ou die Saison 2008/09 ju träädgrootste Liga in dät düütske Foutbal. Dät is ju Liga twiske ju 2. Liga un do Regionalliga's.
Buunde
Foar dät Foutbalsaison 2008/09 sunt do naiste Monskuppe deerbie:
Aktivierengsenergie
thumb|right|200px|Ne Reaktion mäd Aktivierengsenergie, mäd un sunner Katalysator Ju Aktivierengsenergie is ju Energie, ju der benöödigd wäd, sodät ne chemiske Reaktion beginne kon, wan dät an n Ounfang ne haagere Energiemasse (Energiebarriere) rakt.
Skilleroatsje
thumb|right|250px|Een nit kloor moaked Skilleroatsje fon [[Andrei Petrowitsch Rjabuschkin: Sundai in ju Meente, moald in 1892. Ju Foarteekenge an wäkke Steeden noch goud tou kannen.]] As Skilleroatsje beteekent me een Wierk fon ju Moalerkunst, also een flak Kunstwierk, deer ju Faawe mäd Pinsele af uurswät in Flakten apbroacht is.
Eritrea
Eritrea is n Lound in Afrikoa.
Geographie
Eritrea wäd begränsed...
Zeist
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zeist is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Zeist is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 48,64 km² un deer woonje 60.270 Moanskene (2012).
Straubing-Bogen (Loundkring)
Straubing-Bogen is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
1859
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 - 1862 -
Walter Scheel
thumb|right|160px|Walter Scheel (1974)
Walter Scheel (* 8. Juli 1919 in Höhscheid, däälich Stääddeel fon Solinge), waas von 1974 bit 1979 die fjoode Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
Doesburg
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Gelderland. is ne Meente in ju Provinz Gelderland, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 12,90 km² un deer woonje Moanskene (, Wälle: CBS).
Breektaal
rightJu Breektaal fon n Stof is ju Ferhältnistaal fon ju Luchtgauegaid in Vakuum un ju Luchtgauegaid in dän Stof. Die Uutdruk Breektaal is oulat fon dät Phänomen Breekenge. Ne Luchtstroale, ju de Skeedfläche fon two Stoffe passiert, wäd breeken, wan do Luchtgauegaide in do bee Stoffe ferskeeden sunt. Ju Breektaal wäd anwoand uum dän Winkel fon ju Breekenge tou bereekenjen. Ju Breektaal is as Ferhältnistaal fon two gliekoardige Grööten dimensionsloos un häd also neen Eenhaid. Deeruum dät ju Luchtgauegaid in aal Stoffe läiger is as ju Luchtgauegaid in Vakuum, is ne positive Breektaal altied gratter as 1. Dät rakt oawers bestimde metamaterioale mäd ne negative Breektaal.
Wan n Luchtbunnel in n truchsichtigen Stof häärienträt, rakt dät ätter dät Gesäts fon Snellius n konstant Ferhältnis twiske dän Sinus fon dän Ienfalwinkel θ1 un dän Sinus fon dän Breekengswinkel θ2. Dit konstante Ferhältnis wäd ju Breektaal n fon dän Stof naamd. Ju Breektaal is gliek dät Ferhältnis fan ju Luchtgauegaid in Vakuum c un ju Luchtgauegaid in dän Stof v.
Foar ju Breektaal jält dän Touhoopehong:
in dän er ju relative elektriske Permittivität is un μr ju relative magnetiske Permäbiliteit. Foar do maaste Materioalien jält, dät μr bolde gliek 1 is, sodät n uungefäär gliek is.
Breektaal fon ju Luft un uur Stoffe
Ju Breektaal fon de Luft bedrächt ap Seeniveau in n Truchsleek 1,00029.
Ju honget ou fon ju Tichte un ju Temperatuur fon ju Luft as uk fon ju spezielle Touhoopestaalenge fon ju Luft - besunners fon ju Luftfuchtegaid. Deer ju Lufttichte ätter buppen - äntspreekend do Gasgesätse in een Sweeregaidsfäild - exponentiell ounimt, sjuch barometriske Hööchtenformel, bedrächt ju in sowät 8 km Hööchte bloot moor 1,00011. Daach wäide do fon Stiernen kuumende Luchtstroalen in Horizontnaite uum 0,6° aptild un in 45° noch uum 0,017°. Die Effekt hat astronomiske Refraktion un beeinfloudet in äänelke Oard uk älke terrestriske Fermeetenge.
Deer as in ju Ienleedenge beskrieuwen ju Breektaal fon älk Materioal fon ju Woogenlaangte fon dät ienfaalende Lucht ouhonget - jält uk bie elektromagnetiske Stroalengen uur Woogenlaangteberäkke - skuul dät noodweendich weese, ju uk woogenlaangteouhongich (tabellarisk of as Funktion) antoureeken. Deer dit oawers foar fuul eenfache Anweendengen nit noodweendich is, wäd ju Breektaal gewöönelk foar ju Woogenlaangte fon ju Natrium-D-Lienje (589 nm) anroat.
Sittard-Geleen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Sittard-Geleen is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Sittard is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 80,62 km² un deer woonje 95.220 Moanskene (2012).
Biebel
Apbau
Ju Biebel änthoalt two ferskeedene Samlengen fon Texte:
Dät Näie Testamänt
thumb|Ne Siede uut ju seelter Biebel.
Apbau ap Seeltersk
Hier foulget dän Apbau fon ju seelterfräiske Biebel (Näie Testamänt):
Biebelkanon Näie Testamänt
Foar n Deel anärkand, man nit apnuumen in dät NT sunt:
Fräiske Uursättengen
Deer sunt ferskeedene Psoolme in et Ooldfräisk uurlääwerd, man ju eerste fräiske Uursättenge wuude eerst in dät 19. Jierhunnert moaked. Die Koaster Peter Michael Clemens (1804-1870) uut Morsum sätte dät Näie Testamänt un do Psoolme uur in dät Noudfräisk fon dät Ailound Sylt. Ju Biebeluursättenge fon Clemens jäild as ju eerste fräiske Uursättenge fon ju Biebel.
1943 ärskiende ju eerste wäästfräiske Uursättenge fon ju Biebel (Oolde un Näie Testamänt). In dän Kriech moakede Drukkeräi Jongbloed uut Ljouwert ju Uursättenge muugelk. Foar Kriechsbegin waas ju Drukkeräi aal begon mäd dät Papier tou sammeljen, man dät Papier fon ju sonaamde Wumkes Biebel waas nit dät bääste Papier wät do fiende kuuden. Ju Biebel hiede n Aploage fon 5000, un do wieren in aan Dai uutferkoopt. Chefredakteur foar ju Wumkes Biebel waas Eeltsje Boates Folkertsma. 1978 ärskiende ne fernäide Uursättenge, ju Nije Fryske Bibeloersetting (NFBO). Ju lääste wäästfräiske Uursättenge wuude 2008 hääruutbroacht.
Ju seelterfräiske Uursättenge fon dät NT un do Psoolme - eerstmoals ärskiend in 2003 - wuude uursät fon Marron Curtis Fort. Ju Gruundloage foar disse Uursättenge is ju modärne seelterfräiske Toal. Uungefeer 98 % fon dät Näie Testamänt uumfoatet seelter Woude, do uur 2 % wuude mäd ooldfräiske un wäästfräiske Woude uursät, uumdät dät nit aaltied een seelter Woud roate. Gruund foar dät bruuken fon ooldfräiske un wäästfräiske Woude, in dän Luud anpaased an dät Seelterske, waas uum dän fräisken Karakter fon ju Uursättenge tou bewoarjen. Deeruume wäd ju Uursättenge ne Uursättenge in ju aasterlauwersfräiske Uurtoal naamd. In Fort sien Woudebouk (2015) wäd bie sukke Woude ounroat, wierhäär jo stamme. So [afrs. bera] bie bere 'gebären'.
Joshua Reynolds
thumb|200px|Sälwen-Oubieldenge fon Joshua Reynolds, moald in [[1776]] Sir Joshua Reynolds (* 16. Juli 1723 in Plympton bie Plymouth, Greeuwskup Devon, Änglound; † 23. Februoar 1792 in London) waas ieuwenske William Hogarth un Thomas Gainsborough die bekoandste un truch sien kunstlersk un kunsttheoretisk Wierkjen die ienfloudriekste ängelske Moaler fon dät 18. Jierhunnert.
Zoetermeer
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zoetermeer is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Zoetermeer is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 37,06 km² un deer woonje 121.596 Moanskene (2012).
Wäästfräiske Literatuur
Wäästfräiske Literatuur (dt. westfriesische Literatur) is ne Sammelenge fon alle literariske Oarbaide do in dät Wäästfräiske skrieuwen wuuden sunt.
Ju wäästfräiske Literatuur fangt eerste ätter dät Middeloalter oun as ne oaine Literatuur. Ju ooldfräiske Literatuur häd al in dät Mitteloaler ounfangd. Man toueerst mouten wie fon dän midwäästfräiske Skrieuwer Gysbert Japiks skrieuwe. Dän sien Gedichte sunt skrieuwen wuuden in dät 17. Jierhunnert wilst domoals nit fuul Wäästfräisk skrieuwen wuuden is. Sien Bouke sunt gjucht bekoand.
In dät 19. Jierhunnert hääbe fuul Skrieuwere oanfangd in dät Wäästfräiske tou skrieuwen. In dät 19. Jierhunnert häd uk ju näiwäästfräiske Literatuur oanfangd. Sietdäm sunt tjo Gjuchtskrieuwengen moaked, man me kon dät aal as Näiwäästfräisk kategorisierje.
Poagenstoule (Riek)
Do Poagenstoule (Fungi) sunt n Riek fon do Eukaryoten. Jo sunt nai früünd mäd do Dierte, wuuden oaber fröier apgruund fon hieren Phänotyp tou do Plonten tälld, mäd do jo n bitje minner früünd sunt. Die Begriep Poagenstoul wäd uk gans speziell foar ju Oard Amanita muscaria, uk: Fljoogenpilts, bruukt, foar do Fungi algemeen heerd me oafter uk dät Woud Piltse, dät wäil uut dät düütske kumt.
Estlound
mini|Estlound 2021 Estlound (Eesti, dt. Estland) is n Lound in Europa. Ju Haudstääd is Tallinn un die Präsidentin fon ju Republik is siet 2016 Kersti Kaljulaid.
Geografie
Estlound is litjer as Läichsaksen. Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Suur Munamägi (318 m). Ju grootste Äi fon Estlound is die Narva. Dät grootste Meer is die Peipsi Järv. Tou dät Lound heere moor as 1500 Ailounde.
Wirtskaft
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $21.800 in 2007. In 2007 waas 3% fon ju ganse Wirtskaft Buuräi, 28,5% Industrie un 68,5% Tjoonste.
Befoulkenge
Estlound häd 1.340.021 Ienwoonere (2008), deerfon woonje 403.505 in ju Haudstääd Tallinn (2006). 68% fon do Ienwoonere sunt Esten, 25% is Rusk un 7% sunt Uurswäkke. Dät Estniske is ju offizielle Sproake in Estlound, dät Ruske is ju grootste Minderhaidssproake.
thumb|left|450px|Koarte fon Estlound
Wäästgermaniske Sproaken
Wäästgermanisk is ne in Uursproang in Europa bekoande Sproakgruppe ju heert tou dät Germaniske.
Iendeelenge
Dät Wäästgermaniske kon fääre apdeeld wäide in do ätterstoundene Sproaken of Sproakgruppen:
Malawi
Geographie
left|200px Dät wäd begränsed fon...
Quintus Horatius Flaccus
Quintus Horatius Flaccus (ap düütsk kuut Horaz, in Seelter Skrieuwwiese Horaats; 8. Dezember 65 f. Kr. in Venusia; † 27. November 8 f. Kr.) waas aan roomsken Skrieuwer, die in sien latienske Skriften deelwiese een fon dän Epikureismus, man uk fon sien oain Toanken bestimde Philosophie beskrift. Man hie skreeuw uk flugge Dichtenge.
Wüülgen (Salix)
Uus Poolmstokke moakede min Baabe fröier fon Wüülgene, do anne Äi studen. Ädder genouch foar Poolmsundai hoalde hie sloanke Pietsken fon Wüülgene, skilde do gans süüwer ou un boond do Stokke gans stromm tousoamen. Nu koomen do Buunde inne Wüüme, wier jo druugje skuuln.
Zoeterwoude
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zoeterwoude is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Zoeterwoude-Dorp is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 21,91 km² un deer woonje 8.093 Moanskene (2012).
Friesenfeld
Friesenfeld waas n Gau, die der liech in wät däälich dät Noude fon Thüringen un dät Suude fon Sachsen-Anhalt is, in dät Gestrich twiske Allstedt un Mersebuurich. Dät hied dät Skeed juun dän Hassegau. Ferskeedene Stääde un Täärpe fon Friesenfeld as Ossfurt wieren dät Klaaster Hersfeld toun Ougoawe fon fon Tjaanden ferplichted.
Benaamd wuude dät ätter Fräisen, do sik hier as Kolonisten ansiedelden.
Sophokles
thumb Sophokles (griech. Σοφοκλῆς, klassiske Uutsproake [sopʰoklɛ̂ːs]; * 497/496 f. Kr. in Kolonos; † 406/405 f. Kr. in Athen) waas aan klassisken Griechisken Tjooter-Dichter. Sophokles jält ieuwenske Aiskylos un Euripides as aan fon do bekoandste Määstere fon ju Griechiske Tragödie. Sien uurlääwerde Stukke, besunners Antigone un Kening Ödipus, wäide ap ju heele Waareld in't Tjooter spield.
Ärheeldene Wierke
Sophokles häd noch masse moor skrieuwen, man in't Heel uurlääwerd sunt bit däälich bloot noch min Wierke:
Calcium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Spektrum fon do Isotope]]
Calcium is n chemisk Element in ju Periodiske Tabelle mäd Symbol Ca un Atomtaal 20. Calcium is n wook gries Alkalimetal, wät ferwoand wäd as Reduktionsmiddel bie ju Extraktion fon Zirkonium un Uranium. Dät Element is uk dät füfte oaftest foarkuumende Element in ju Äidkoarste. Dät is foar all lieuwjende Organismen noodweendich un spielt ne wichtige Rulle in ju Physiologie fon do Zellen.
Microbodies
Do Microbodies (Sg.: Microbody, uut dät Ängelske), 500 - 1000 nm., sunt litje Dingere in ne Sälle. Jo hääbe ne eenfache Membran un änthoolde spezielle Enzyme, dät konnen Hydrogenasen, Katalasen, Peroxydasen un aal sowät weese. Oafter wäide se ätter hieren Inhoold benaamd, toun Biespil hat n Microbody mäd Peroxydase "Peroxysom".
Wien (Stääd)
Wien is ju Haudstääd fon Aastriek un fon dät Buundeslound Wien. Deer woonje ungefeer 1.600.000 Moanskene. Ju Stääd is ätter Berlin un Hambuurich ju träädgrootste düütsksproakige Stääd ap de Waareld. Ju Donau fljut truch ju Stääd un bloot 40 Kilometer in dät Noude lait ju slowakiske Haudstääd Bratislava. Do waareldberümde Komponiste Beethoven, Mozart un Strauss hääbe in ju Stääd oarbaided un sunt deer stuurwen.
Blau
Blau is ne Faawe, ju in dät Spektrum lait twiske zyan un saang. Dät is ju komplementäre Faawe fon orange. Blau häd ne Woogenlaangte fon sowät 470 Nanometer.
Blau is ne primäre Faawe in dät System fon additive Faawenmiskenge. Dät is ne sekundäre Faawe in dät System fon subtraktive Faawenmiskenge. In ju Bieldeskirmtechnik wäd die twäide Faawetoon benutsed as ne Annaierenge foar ju eerste; deeruum sjo wie in ju unnerstoundene Faawe dän twäide Faawetoon.
Wan ju Luft, dät Firmament, deeges wulkenloos is, sjo wie ju as nu blaue Luft, ju der oafte uk as blau reflektierd wäd in ne Woateruurfläche.
Blau fon dunker ätter ljoacht:
300px
Fon zyan ätter blau:
Qom
Qom stoant foar:
Scheemda
200px|right|thumb|Steede fon ju fröiere Meente in Provinz Groningen. was bit toun 1. Januoar 2010 ne oainstoundige Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 117,46 km² un deer woonden 14 107 Moanskene (2007).
Däälich heerd dät Gebiet fon Scheemda tou ju Meente Oldambt.
Fler
mini|Fler uut 2020 Fler is n Rapper uut Berlin, die eegentelk Patrick Losensky hat un sik uk as Frank White beteekent. Fon 2003 bit 2009 waas hie truch n Ferdraach an dät Berliner Label Aggro Berlin buunen.
Hie wuude in 2002 bekoand truch sien Touhoopeoarbaid mäd Bushido. In 2005 waas sien eerste Soloalbum Neue Deutsche Welle kloar. Fler wäd oafte fon Gjuchtsradikalismus beskeeldiged. Bushido häd deertou kweeden dät Fler nit gjuchtsradikoal is.
Addison, Maine
Addison is n Stääd in Washington County, Maine, Fereende Stoaten fon Amerikoa.
Someren
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Someren is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Someren is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 81,43 km² un deer woonje 18.249 Moanskene (2012).
Addison, Maine
Dät Gebiet fon Addison is 251,8 km².
Luud ju Foulkställenge fon 2000 roate dät 1.209 Ienwoonere fon ju Stääd un 489 Huushollengen.
98.10% waas wiet, 0.58% waas Afrikoansk Amerikoansk, 0.25% Native American (Indioaner), 0.25% Asiatisk, 0.08% fon uur Rassen, 0.08% Pacific Islander (fon do Pazifiske Ailounde), 0.66% fon two af moor Rassen un 0,17% waas Hispanic.
Stadskanaal
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 119,96 km² un deer woonje 34 177 Moanskene (2007).
Mali
Mali is n Lound in Afrikoa
Geographie
200px|links
Konvergenz
Die Begriep Konvergenz (fon lat.: convergere - sik touhoopenaigje, sik wainaigje) häd in't algemeene juu Betjuudenge fon Uurienstimmenge, Äänelkhaid, as uk Touhoopefierenge un aal sowät. In doo ferskeedene Wietenskuppe häd dät Woud oaber uk toun Deel speziellere Betjuudengen, as:
Veendam
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 78,71 km² un deer woonje 28 106 Moanskene (2007).
1858
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1855 - 1856 - 1857 - 1858 - 1859 - 1860 - 1861 -
Tirschenreuth (Loundkring)
Tirschenreuth is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Taj Mahal
thumb|300px|Die Taj Mahal Die Taj Mahal is n Bauwierk uut dät 17. Jierhunnert in ju noud-indiske Stääd Agra. Dät is een Mausoleum un is baud wuuden twiske 1631 un 1648. Die Taj Mahal is 58 meter hooch un 56 meter breed. Die Grootmoguul Shah Jahan liet him baue foar sien Haudwieuw Mumtaz Mahal, ju 1631 stuurwen is. Die Grootmoguul is ätter sin Dood uk deer biesät. Do fjauer Minarette sunt leeter deertou keemen.
Karl Carstens
thumb|right|160px|Karl Carstens, 1973
Karl Carstens (* 14. Dezember 1914 in Bremen; † 30. Moai 1992 in Meckenheim)  waas fon 1979 bit 1984 die füüfde Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
Läichdüütsk
Läichdüütsk of Plattdüütsk is ne Samlenge fon ferskeedene Dialekte in dät Noudaaste fon do Niederlounde un dät Noude fon Düütsklound.
Phylogenetiske Systematik
Ju Phylogenetiske Systematik is Systematik ap Gruund fonne Äntstoundenge fon Oarde uut hiere Foarfoaren. Inne Phylogenetiske Systematik wäide bloot monophyletiske Taxa anärkoand. Ju Methode fon ju Phylogenetiske Systematik hat Kladistik, ju lät sik uk as Kladogramm teekenje.
Läichdüütsk
Foar do Dialekte in dät Aaste Hollounds wäd Läichsaksisk bruukt (Nedersaksisch).
Muammar al-Gaddafi
thumb|right|150px|Muammar al-Gaddafi, 2009 Muammar al-Gaddafi (Sirte 19. Juni 1942 - Sirte 20. Oktober 2011) waas fon 1969 bit 2011 die diktatorieske Hersker fon Libyen.
Läichdüütsk
Dät schäl dät Ooldsaksiske äntstamme.
Muammar al-Gaddafi
Hie wuud ap n 20. Oktoober 2011 in af tichte bie Sirte doodskeeten.
Läichdüütsk
Düsse Sproake häd two oaine Wikipedien: Läichsaksisk/Plattdüütsk uut Hollound un Läichdüütsk/Plattdüütsk in Noud-Düütkslound
Zuidplas
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zuidplas is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Nieuwerkerk aan den IJssel is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 62,30 km² un deer woonje 40.418 Moanskene (2012).
Mauritz Detten
Mauritz Detten (Maurice Detten; 1767-1829) waas n Antropologe die der 1794 in Skäddel ferwielde. Hie schreeuw deerbie uur do Ljuude, hiere Oarbaid un hiere Sproake.
Marokko
Marokko is n Lound in Noudwääst-Afrikoa.
Vlagtwedde
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. waas ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 170,51 km² un deer woonje 16 589 Moanskene (2007).
Dät Fäästenge-Täärp Bourtange lait ap dät Gebied fon jun Meente Vlagtwedde.
Traunstein (Loundkring)
Traunstein is n Loundkring in dät düütske Buundeslound Bayern.
Wu-Tang Clan
thumb|350px|Wu-Tang Clan on stage (2007) Ju Wu-Tang Clan is n Hiphopkoppel uut New York, Fereende Stoaten.
Ol’ Dirty Bastard
Fröier häd die Koppel 9 mc's häiwed, bit Ol’ Dirty Bastard stoorf in 2004.
Meegliedere fon dän Koppel wieren:
Aastfräiske Ienfloude
In ju tuusterge Tied um 1400 sunt düütelk do aastfräiske Ienfloude in Seelterlound gratter wuuden. As 1399 die aastfräiske Hauptling Widzel tom Brok bie n Träffen in Tjootern (Detern) doodsloain wäd, wäide do Seelter as Deedere naamd (Sello IVff., 29ff.). Widzel häd Seelterlound wäil ärooberje wüüld. Daach fiende wie al ap n 23. Moai 1400 dät Sagharderland as Besiegler fon n Uurkunde, wieroun hovetlinge unde meynheyt des ghansen landes to Ostvreslande do Hansestääde toutälle, fääre do Vitalienbruure (Seeroowere) nit moor tou hälpen (Ur171). Noch 1417 wäd Segelterland (Rq112) tou do fräiske Seelounde täld, man leeter heere wie niks moor fon politiske Ferbiendengen mäd dät Noude. Do Seelter hieden wäil do Munsterske Biskuppe as goude Loundesheeren anärkoand.
Phonem
Dät Phonem is in ju Phonologie ju Benaamenge foar een of moor Luude, do jusälge betjuudengsunnerscheedende (distinktive) Funktion hääbe. Bestimde Luude (Allophone) konnen fon dän Sproakbenutser as Varianten fon dätsälge Phonem heerd wäide.
Ait
Ait (düütsk: Friesoythe) is ne Stääd in ju Meente Ait un Sit fon ju Meente. Ait is ne wichtige Noaberstääd fon Seelterlound. Ait lait in dät Ooldenbuurger Munsterlound.
Nit so smaichelhaft is dät seelter Kweedewoud: "Harne ji wat eerder kaumen, dan harne ji mitte gaiten" kweede do Aitere.
Phonem
Je moor Minimoalpoore me fint foar sun phonologiske Opposition, je gratter is ju 'funktionoale Belastenge' fon sun Opposition. Bie min Minimoalpoore spräkt me fon ne ‘swäkke Oppostion’ un wan dät fon ferwante Luude neen Minimoalpoore rakt, dan sunt do as Allophone fon een Phonem tou betrachtjen.
Ait
Loage
Ait lait suudelk dän Kustenkanoal un suudelk Seelterlound.
Phonem
Konsonantphoneme
In dät läästnaamde Biespil hondelt dät sik uum Konsonante. Konsonantphoneme sunt in dät Seelterske uungefeer dätsälge as ap Düütsk. Bloot sunt do ap Seeltersk fuul minner of goarnit anbloased un is ju Uutsproake fon g, l, r, sch un st uurs bie do maaste Spreekere.
Vokoalphoneme
Vokoalphoneme rakt dät ap Seeltersk sun tjoon moor as ap Hoochdüütsk. Dät naamt me n ‘rieken Phoneminventoar’. Deertruch unnerscheede do sik gans fien un sunt deertruch fon Nit-Seelter oafte stuur uutnunner tou hoolden.
Ait
Woapen
Ap dät Woapen fon Ait sunt ju oolde Stäädpoute un two Poapskenbleede tou sjoon.
Phonem
Vokoalphoneme
Wie reeke do oardend ätter phonetiske Oainskuppe. Twiske [ ] sunt do phonetiske Teekene roat in IPA-Schrift. Ju funktionoale Belastenge kon me ouleese an dän Taal fuunene Minimoalpoore, die der twiske roat is. As Biespil is foar älke Opposition een Minimoalpoor bietouföiged mäd ju Uursättenge in Hoochdüütsk.
Ait
Täärpe un Buurskuppe
Tou ju Meente Ait heere do foulgjende Täärpe un Buurskuppe:
Phonem
Vokoalphoneme
KUUT - LOANG (22 touhoope)
a [a] - aa [a:] (2)
an ‘an’- aan ‘einer’
rädje ‘retten’- räädje ‘reden’
ö [œ] - öä [œ:] (0)
o [ɔ] - oa [ɔ:] (3)
Okse ‘Ochse’- Oakse ‘Achse’
i [ɪ] - ee [e:] (5)
kittich ‘behende’ - keetich ‘schmutzig’
ü [ʏ] - öö [ʏ:] (0)
u [o] - oo [o:] (4)
Tunne ‘Tonne’ - Toone ‘Zehe’
ie [i] - íe [i:] (5)
Winsum
200px|right|thumb|Steede fon ju Meente in Provinz Groningen. is ne Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente is 102,53 km² un deer woonje 14 001 Moanskene (2007).
Phonem
Vokoalphoneme
üü [y] - ü’ü [y:] (0)
uu [u] - úu [u:] (1)
fuul ‘verdorben’ - fúul ‘viel’
EEPEN - SLEETEN (88, mäd as Twiskestappen ‘hoolich eepen’ un ‘hoolich sleeten’)
a [a] - ä [ɛ] (6)
schramme ‘schrammen’- schrämme ‘räuspern’ un buppedät in Twieluude:
ai [ai] - äi [ɛi] (4)
aa [a:] - ää [ɛ:] (1)
waalje ‘einen Wall aufwerfen’- wäälje ‘wählen’
a [a] - ö [œ] (0)
aa [a:] - öä [œ:] (0)
a [a] - o [ɔ] (5)
kanne ‘kennen’- konne ‘können’
aa [a:] - oa [ɔ:] (3)
Flaage ‘Flagge’ - Floage ‘Windflage’
ä [ɛ] - i [ɪ] (10)
sätte ‘setzen’ - sitte ‘sitzen’
ää [ɛ:] - ee [e:] (4)
lääse ‘liegen; legen’ - leese ‘lesen’
ö [œ] - ü [ʏ] (0)
öä [œ:] - öö [ʏ:] (1)
stöäre ‘starren’ - stööre ‘stören’
o [ɔ] - u [o] (4)
Stok ‘Stock’- Stuk ‘Stück’
oa [ɔ:] - oo [oː] (11)
woak ‘wach’ - wook ‘weich, sanft’
i [ɪ] - ie [i] (9)
slippe ‘schlüpfen’ - sliepe ‘schleifen’
ee [e:] - íe [i:] (10)
weende ‘wenden’ - wíende ‘winden’
ü [ʏ] - üü [y] (0)
öö [:] - ü’ü [y:] (0), uunfulkeemen in:
stööberje ‘stöbern’ - Stüüwer ‘Stüber’
u [o] - uu [u] (9)
Winschoten
250px|right|thumb|Steede fon ju fröiere Meente in Provinz Groningen. was bit toun 1. Januoar 2010 ne oainstoundige Meente in ju Provinz Groningen, in do Niederlounde. Dät Gebiet fon ju Meente was 22,24 km² un deer woonden 18 516 Moanskene (2007).
Phonem
Vokoalphoneme
oo [o:] - úu [u:] (7)
Winschoten
Däälich heerd Winschoten tou ju Meente Oldambt.
Phonem
Vokoalphoneme
Boode ‘Boten’- Búude ‘Bude’
FOARE UUNGERUNDED - FOARE RUNDED (7)
ä [ɛ] - ö [œ] (0), man in Twieluude ([y]~[i]):
[ɛi] - [œy] (3)
Bäie ‘Beere’ - Böie ‘Schauer’
ää [ɛ:] - öä [œ:] (1)
schääre ‘scheren’ - schöäre ‘bersten, splittern’
i [ɪ] - ü [ʏ] (0)
ee [e:] - öö [øː] (2)
leese ‘lesen’ - lööse ‘lösen’
íe [i:] - ü‘ü [y:] (1)
síerelk ‘zierlich’- süürelk ‘säuerlich’
FOARE - BÄÄTE (59)
ä [ɛ] - o [ɔ] (8)
Weser
thumb|left|Aast-Fräiske Kuste uum 1300
Phonem
Vokoalphoneme
äi [ɛi] - oi [ɔi] (4)
Zwijndrecht (Niederlounde)
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Zwijndrecht is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Zwijndrecht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 22,77 km² un deer woonje 44.384 Moanskene (2012).
Phonem
Vokoalphoneme
Mäite ‘Mass’- Moite ‘Mühe’ un: äu [ɛu] - au [ɔu] (1)
Richard von Weizsäcker
thumb|right|160px|Weizsäcker, 1984 Richard Karl Freiherr von Weizsäcker (* 15. April 1920 in Stuttgart, † 31. Januoar 2015 in Berlin) waas fon 1984 bit 1994 die sääksde Buundespräsident fon ju Buundesrepublik Düütsklound.
Phonem
Vokoalphoneme
du häust ‘du hiebst’ - du haust ‘du haust’
ää [ɛ:] - oa [ɔ:] (7)
wääsje ‘Wiege wiegen’- woasje ‘gerade harken’
ö [œ] - o [ɔ] (0)
Konvergenz (Biologie)
Biespile
Dät kon weese, wült dät Määrkmoal algemeen n evolutionären Foardeel in dät ganse Ökosystem rakt. Biespile deerfoar sunt:
Desoxyribonukleinsüüre
thumb|right|200px|Bielde fon n Stuk DNA Juu Desoxyribonukleinsüüre (Maasttieds oukuuted mäd DNA fon dät Ängelske "Desoxyribonucleic Acid", man uk mäd DNS) is ne Nukleinsüüre un Dreeger fon dät Äärfgoud fon alle Lieuweweesen. Truch unnerskeedelke Sequenzen (Riegenfoulgen) fon Nukleotide, Bestounddeele fon Nukleinsüüren, kon deer gans unnerskeedelk Äärfgoud mäd kodierd wäide.