cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
São Paulo
Geskichte
Loange Tied hiede São Paulo heel un aal neen groote Betjuudenge, man in't Jier 1711 kreech dät, uumdät dät goadelk bie aan Pass uur ju Serra do Mar liech, dät Stääd-Gjucht.
Oolde Taksierengen un Tällengen ferräide uus, dät ju Stääd twiske dät Jier 1776, do hiede ju 2.026 Ienwoonere, un dät Jier 1790, do hiede ju 8.000 Ienwoonere, baldoarich gratter wuuden is. In 1817 hiede ju Stääd dan al 23.760 Ienwoonere.
Ap dän 7. September 1822 wuude in São Paulo ju brasilioanske Uunouhongegaid ferkloord, in't foaren hiede dät tou Portugal heerd.
Twisketruch is ju Ienwoonertoal wier toräächgeen ap 12.000 in dät Jier 1840, man uum dät Jier 1850 koom die Koafje-Ounbau ätter dät Rebät, wiertruch ju Äntwikkelenge fon ju Stääd in Foart koom. Fon düsse Tied oun begon ju Stääd tou groien un heerde nit moor ap: In't Jier 1856 wieren dät 15.000, in't Jier 1900 al 239.800 Ljuude. Besunners twiske do Jiere 1880 un 1905 wiedede sik die Koafje-Ounbau noch insen uut, sodät hunnertduusende Buutloundere, foar'aaln uut Italien, man uk uut Düütsklound, Japan un dän Libanon, ätter ju Stääd wai leeken sunt, uum junner ap do Koafje-Plantoasjen tou oarbaidjen.
Juun Eende fon dät 19. Jierhunnert koom Industrie ätter ju Stääd. In't Jier 1913 begon me mäd dän loangjierigen Bau fon ju grootste Säärke, ju Catedral Metropolitana de São Paulo of Catedral da Sé, wier oachteduusend Ljuude oun paasje skuulen. In do 1920er Jiere waas São Paulo mäd sien Uumelound al dät fierende Industrie-Rebät fon Brasilien. Dät look fonsäärm noch moor Ljuude ätter ju Stääd wai. In't Jier 1950 wieren dät 2.198.096 Ienwoonere, un in't Jier 1954 kuude dan uk ju groote Säärke ienwäid wäide.
In dät Jier 2000 hiede São Paulo 10.434.252 Ienwoonere. Ju Taksierenge foar dät Jier 2016 boalt fon 12.038.175 Ienwoonere.
Däälich is ju Metropol-Region uum ju Stääd ju betjuudendste Industrie-Baalengsruumte fon heel Latien-Amerikoa un fon ju Trääde Waareld.
Dialektgeographie
Dialektgeographie of Sproakgeographie is ne Technik, ju sik beskäftiget, ju Ferspreedenge fon Woude un Utsproak-Unnerskeede ap Koarten tou brangen. Deertruch äntstounde Sproakatlanten.
In Düütsklound un uur Lounde wäd al siet loange Tied an sukke Atlanten oarbaided. Foar Seelterlound wichtige Unnerniemen sunt deerbie:
Ienfloud ap ju Betjuudenge
Wan näie Woude in Gebruuk kuume, konnen oolde Woude n Paat fon ju Betjuudenge hoolde of sogoar foar uur Betjuudengen bruukt wäide. Ponten häd dät unnersoacht foar Woude mäd ju Betjuudenge 'Koark' in dät Aastfräiske un dät Hoochalemanniske.
1862
16. -- 17. -- 18. -- 19. Jierhunnert -- 20. -- 21. -- 22.
Jiere: 1859 - 1860 - 1861 - 1862 - 1863 - 1864 - 1865 -
Lufthoawen Phu Bai
240px|thumb|right|Lufthoawen Phu Bai Lufthoawen Phu Bai is die Lufthoawen foar Huế, Thừa Thiên-Huế Vietnam. Die Lufthoawen lait uungefeer 15 km fon dät Säntrum fon Huế.
Gregorioansken Kalänner
thumb|right|250px|Poabst Gregor XIII. Die Gregorioanske Kalänner, däälich uus maastbruukten Kalänner, is ne ferbeeterde Ouwonnelenge fon dän Julioansken Kalänner, ju in't Jier 1582 truch Poabst Gregor XIII. ounoardend wuude. Uurloang häd hie ap ju grootste Betjuudenge fon aal do Kalänner-Systeme roaked.
Ju Kalännerreform in 1582
Die Kalänner skuul wier duurhoaft in't Lood weese, uurspröängelk wuude deer uur ättertoacht, dät hie sik ferhoolde skuul as in't Jier 46 f. Kr. oun tou paasjen, do begon dät Foarjier ap n 23. Meerte.
Medemblik
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Medemblik is ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Wognum is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 257,78 km² un deer woonje 42.648 Moanskene (2012).
Stellingwerf
Stellingwerf (stell. Stellingwarf, uk oafte ountjut as do Stellingwerve, in dät Oold-Groningiske: Stallinghe) is n Niederloundsk Gestrich in dät Suudaaste fon Wäästfräislound (suudelk fon dän litje Flus dän Kuunder).
Ferwaltengsmäitich uumfoatet dät do Meenten Eaststellingwerf un Weststellingwerf (uk wäil Stellingwerf-Aasteende un Stellingwerf-Wäästeende) in Wäästfräislound, Steenwiekerlound in Overijssel un die grootste Deel fon Westerveld in Drenthe. Deeruum dät die “Kop” fon Overijssel, ju Meente Steenwiekerlound, un n Deel fon ju Drentske Meente Westerveld dätsälge Dialekt un jusälge Kultuur hääbe, wäd die Noome Stellingwerf bietiede uk bruukt foar dät ganse Sproake- un Kultuurgestrich. Dissen Artikkel behonnelt, foarallen foar ju ferwaltengsmäitige un geskichtelke Loage, bloot Wääststellingwerf un Aaststellingwerf in ju Provinz Fräislound.
Loundskup
Loundskuppelk bildet dät mäd n Antaal uumelääsende Gestriche do Fräiske Woolde. In dät Skeedgestrich fon Drenthe un Wäästfräislound lait dät Nationoal Park Drents-Friese Woold. In Noud-Overijssel lait dät Nationoal Park De Weerribben un do Meere uum Gieteren (Giethoorn) tou.
In n kuuts (2006) moakede Unnersäikenge wiesde sik, dät do fluchste Gestriche fon aal tjo Provinze Fräislound, Drenthe un Overijssel in Stellingwerf lääse.
In dät Noude lapt die Kuunder (ap Wäästfräisk Tsjonger), truch de Midde fon Stellingwarf lapt ju Lende.
Geskichte
Fon 1309 bit 1504 waas Stellingwerf eegentelk juust as Seelterlound ne uunouhongige Buurerepublik, ju Vri'je Naosie der Stellingwarven. Deerfoar heerde dät tou Drenthe un Overijssel (Oversticht) un deertruch unner dän Biskop fon Utrecht, mäd dän jo räägelmäitich in n Kriech wieren. Mäd Hälpe fon do Fräisen kuud die grootste Deel sik fon dät Juk fon dän Biskop befräie, toun Biespil truch dän Slacht bie Ane in dät Jier 1227. Deerätter häd Utrecht wäil fersoacht do Stellingwerver wier unner tou kriegen, man gans goud is dät nit glukked. In dät Jier 1309 fernäile do Stellingwerver dät Kastäil fon dän Biskop in Vollenhove un die rakt dat deermäd maast tou.
Dät Stellingwerver Loundgjucht is in dät 15. Jierhunnert apskrieuwen wuuden un ärskeen in dät Jier 1480. In dät Loundjucht stounde (juust as in dät Seelter Loundgjucht) oolde Gjuchtsräägele; dät is uut dät Latienske ätter dät Niederloundske uursät wuuden. Dät Loundgjucht is n Bewies foar ju Fräiske Fraiegaid in do Stellingwerve, ätter dät do Ljuude in do Stellingwerve sik fräi moaked hieden fon dän Biskop. In dät Freeska Landriucht (1480 as drukd Bouk publizierd) stoant Stellingwerf in dät Traktoat fon do Soogen Seelounde bie dät fjoode Seelound naamd (as Seelterlound bie dat soogende).
In dät Jier 1504 wuud dät Stellingwerf ärooberd fon dät Härtsoch fon Saksen un foarmelk iendeeld bie (Wääst)Fräislound. Die Härtsoch roat dät aal 1515 uur an Korl V. In dät Jier 1517 wuude Stellingwarf apkleeuwd in two Grietenäie (Meenten): Stellingwerf-Aasteende un Stellingwerf-Wäästeende. In dän twäide Haaldeel fon dät 19. Jierhunnert is die grootste Deel fon do Foane ougreeuwen wuuden. Siet dät Eende fon dät 20. Jierhunnert wäd wier toacht uur dät Touhoopeföigjen fon do bee Meenten.
Befoulkenge
In Wääststellingwerf un Aaststellingwerf touhoope woonje 52.050 Ljuude (1, Januoar 2010).
Wichtichste Täärpe
Do grootste Täärpe in Stellingwerf mäd uur 1.000 Ienwoonere je Woongebiet ap n 1. Januoar 2008 sunt: </TD></TR></TABLE> Wälle: CBS
Sproake
Dät Gestrich unnerskat sik fon Fräislound deertruch, dät deer fon oolds häär neen Fräisk boald wuude, man dät läichsaksiske Dialekt Stellingwerfsk. (Wo oold die Unnerskeed is, kon me sjo an dän Dubbelnoome Kuunder/Tsjonger, fergliek uk bie Tjootern). Uk do Dialekte fon (dät Noude fon) dän Kop fon Overijssel un don n Paat fon wäästelk Drenthe (ju Meente Westerveld un deer uumetou) wäide sproakkundich tou dät Stellingwerfske reekend. Dät besunnere fon dät Stellingwerfske is die Gebruuk fon dän ae-Kloang (as Seeltersk ää): dät holloundske “Water” is ap Stellingwerfsk “Waeter” (Et waeter klaetert in de glaezen.). Wofuul Stellingwerfsk noch boald wäd, is nit genau bekoand. Buute an dät Holloundske moaste dät Dialekt uk an dät Wäästfräiske Gebiet outreede; foarallen Aaststellingwerf is siet dät njuugentiende Jierhunnert stäärk Fräisk wuuden, foarallen deertruch dät sik deer fuul Wäästfräisen as Eedgreeuwere deelsätten un hongjen bleeuwen.
Gregorioansken Kalänner
Ju Kalännerreform in 1582
In dän Oktober 1582 wuuden tjoon Deege wächlät, uum wier ap dän wonskeden Stound tou kuumen un Kalänner-Korrektuuren uumesät, uum uurloang ap dän Stound tou blieuwen. Uumdät die Sundai oaber foar dän kristelke Gloowe wichtich is, wuude ju Tällenge fon do Wiekendeege nit unnerbreeken.
Ju Sunnen-Gliekenge
In dän julioansken Kalänner wuude deer mäd reekend, dät dät Sunnenjier 365,25 Deege duurt, deeruut foulget, dät me aan Skaltdai in fjauer Jiere bruukt. Ju Toal, deer ju Reekenge fon uutgungt, is oaber nit besunners niep. Die gregorioanske Kalänner reekent nieper mäd 365,2425 Jiere. Dät wuude so uumesät, dät maasttieds dät Sätgjucht fon een Skaltjier in fjauer Jiere fääre jält, man nit, wan ju Jierstoal sik sunner Räst truch hunnert un deertou oaber nit truch fjauerhunnert deele lät.
Somäd wieren do Jiere 1700, 1800 un 1900 ätter dän gregorioansken Kalänner neen Skaltjiere, do Jiere 1600 un 2000 wieren wäkke.
Uumdät dät oaber noch 117 Jiere duurde, bit ätter dän Ploan in 1700 dät näie Sätgjucht ounwoand wuude, slingert die Begin fon dät Foarjier twiske dän 19. un dän 21. Meerte un lait in n Truchsleek also ap dän 20. Meerte. Dät is aan Dai eerder, as me dät hääbe wüül, man touminst däd sik dät nit moor uurloang ferskuuwe.
Ju Moune-Gliekenge
Tou ju Bestimmenge fon dät Paaske-Doatum wäd die Moune-Sirkel bruukt, ätter dän do Mounephasen ätter 19 Jiere aaltied wier ap dän sälgen Dai faale. Deertruch wuuden litje Failere moaked, uumdät die Sirkel nit heel niep is. Uum dän Gregorioansken Kalänner beeter mäd do Mounephasen outoustämmen, wuude fäästlaid, dät die Dai fon ju Foarjiers-Fulmoune insen in 312,5 Jiere uum aan Dai foarlaid wäide mout.
Chemnitz
Chemnitz is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Saksen. Ju Stääd häd 246.587 Ienwoonere (2010). Chemnitz is siet 1883 ne düütske Großstadt.
Meerssen
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Meerssen is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Meerssen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 27,71 km² un deer woonje 19.560 Moanskene (2012).
Richard Wagner
thumb|right|200px|Wagner uut [[1871]] Wilhelm Richard Wagner (* 22. Moai 1813 in Leipzig; † 13. Februoar 1883 in Venedig), is besunners as aan Komponist fon ju Romantik bekoand. Ieuwenske sien musikoalisk Wierk waas hie t.B. uk noch Skrieuwer, fääre is hie as Antisemit in ju Geskichte iengeen.
Lufthoawen Ca Mau
240px|thumb|right|Lufthoawen Ca Mau Lufthoawen Ca Mau is die Lufthoawen foar Ca Mau, Ca Mau Province Vietnam. Die Lufthoawen lait uungefeer 2 km fon dät Säntrum fon Cà Mau.
Braunschweig
Braunschweig is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Läichsaksen. Ju Stääd häd 245.273 Ienwoonere (2010). Braunschweig is sänt 1890 ne düütske Großstadt.
Woudfrequenz
Ju Woudfrequenz is ne statistiske Grööte, ju der ounrakt, wo oafte n bestimd Woud in n Text of Textkorpus foarkumt. Ju kon as absolute Antaal of in Relation tou Gesamttaal fon Woude fon dän Text anroat wäide. Ju Frequenzferdeelenge fon do Woude honget ou fon ju Sproake, ju Oard un dät Fäkgebiet fon dän unnersoachte Text. Ju Woudfrequenz wäd in Frequenzwoudebouk foar dän Woudeskät fon ne Sproake of uk fon Texte deerstoald.
N Funktionswoud as n Artikkel häd in de Räägel n haageren Woudfrequenz as Inhooldswoud as n Substantiv. Studien ap dät Gebiet fon ju Woudfrequenz spielje ne wichtige Rulle in ju Ferfoatenge fon n praktisken Gruundwoudeskät, as uk fon Woudebouke. Moor soziologiske Inträsse hääbe Froagen as wäkke Woude me maast ferwoant: iek of du, reeke of kriege, usw.
Maastricht
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Maastricht is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Maastricht is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 60,06 km² un deer woonje 118.715 Moanskene (2012).
Jacopo Robusti
thumb|right|200px|Säärmbielde fon Jacopo Tintoretto Jacopo Robusti, naamd Jacopo Tintoretto, (bädden ap dän 29. September 1518 in Venedig; stuurwen ap dän 31. Moai 1594 juust deer) waas aan Moaler fon ju Renaissance. Sin Öökelnoome Tintoretto, dän leeter uk Bäidene fon him druugen, betjudt "litjen Fäärwer"; dät kumt fon ju Ambacht fon sin Foar.
Die Moaler waas aan Skoulker fon Tiziano Vecellio ("Tizian"), ätter him gjuchtede hie sik uk leeter in ju Faawe, man in ju Teekenge gjuchtede hie sik ätter Michelangelo Buonaroti.
Griechenlound
Griechenlound is n Lound in Suudaast-Europa. Ju Haudstääd is Athene.
Woaterstof
thumb|340px|right|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Spektrum fon do Isotope]]
Griechenlound
Geografie
Die hoochste Bierich fon dät Lound is die Mytikas (2917 m). Griechenlound häd moor as 3.000 Ailounde, wierfon Kreta un Rhodos do grootste sunt.
Woaterstof
Woaterstof (dt. Wasserstoff) is n chemisk Element mäd Symbol H (La: Hydrogenium) un Atomnummer 1. Woaterstofgas (Diwoaterstof, H2) is bie Ruumtemperatuur n faaweloos, baadenboar, truchsichtich Nit-Metal..
Griechenlound
Geografie
Griechenlound wäd beskadt fon:
Woaterstof
Loose Atome Woaterstof kuume in fräie Foarm bolde nit foar, wan uk siet dän Eende fon dät twintichste Jierhunnert Unnersäikenge moaked wuuden is an atomären Woaterstof. Loose Atome fon dit Element sunt gjucht reaktiv un ferbiende sik fluks mäd uur Woaterstofatome. Hierbie wäd maasttied Woaterstofgas bilded (H2).
Griechenlound
Wirtskup
Dät Bruttoinloundsprodukt pro Kop waas $30.600 in 2007. In 2007 waas 3,6% fon ju ganse Wirtskaft Loundwirtskaft, 24,5% Industrie un 71,9% Tjoonste. Man in do lääste Jiere roate dät een Krise, ju indäid freeselk foar dän Euro waas un tou politiske Komplikatsjoonen latte.
Woaterstof
Do Oainskuppe do der in dissen Artikkel ärwäänd wäide, jäilde dan uk foarallen foar dissen Stof, die der bie Ruumtemperatuur n Gas (H2) is.
Griechenlound
Wirtskup
Dät lät sik goud ärkanne in düsse Tabelle:
Borkum
Borkum is n aastfräisk Ailound. Dät Ailound is ne Stääd un ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 5.133 Moanskene (2010) un ju häd ne Flakte fon 30,74 km².
Woaterstof
Loose Atome Woaterstof wäide uk wäil "in statu nascendi" naamd.
Äntdäkkenge
In dät Jier 1671 beskreeuw die irisk-ängelske Chemiker Robert Boyle in ne Publikation n baadendboar Gas dät fräi wuude bie ne Reaktion twiske Iersen un fertände Süüre. Eerste fuul leeter äntdäkte die britiske Wietenskupper Henry Cavendish in 1766, dät et sik honnelde uum n chemisk Element, as hie Experimente truchfierde mäd Kwäksäälwer. Wan hie uk fuul Oainskuppe gans genau beskrieuwe kuude, meende hie daach, dat insteede fon ju Süüre, dät Metal ju Wälle fon dät Gas waas. Deeruum naamde hie sien näi äntdäkte Element baadenboar Gas fon Metalle. Eenige Jiere leeter roate Antoine Lavoisier Woaterstof dän latienske Noome hydrogenium fon däälich. mini|Hydrogen Spectrum Test Dät Woud hydrogenium is ne Touhoopesättenge fon do griechiske Woude hydor (Woater) un genes (bildje, moakje). Hydrogenium kon also uursät wäide as Woatermoaker.
Anweendengen
Foar industrielle Anweendengen sunt groote Massen Woaterstof nöödich in sonaamde Hydrogenation-Reaktione, unner uurswäkke in dän Haber-Boschprozess, in dän Ammoniak produzierd wäd, dät Hädjen fon Fatte un Oulje un ju Produktion fon Methanol.
Krefeld
Krefeld is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 237.701 Ienwoonere (2010). Krefeld is siet 1887 ne düütske Groβstadt.
Middelburg
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Middelburg is ne Meente in ju Provints Seelound in do Niederlounde. Middelburg is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 53,05 km² un deer woonje 47.994 Moanskene (2012).
Palladium
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Palladium een chemisk Element mäd dät Elementsymbol Pd un ju Oardengstoal 46. Dät säildene säälwerwiete Uurgongsmetall tält tou do Platinmetalle, in dät Periodensystem stoant dät in ju 5. Periode un dän 10. Koppel düütsk: 10. Gruppe (aleer Deel fon dän 8. Ieuwenkoppel af Nikkelkoppel). Dät lät in't chemiske Ferhoolden liekhaftich as Platin.
Dierte
Do Dierte, af in Strukelje Däirte, (Animalia), sunt n Riek fon Lieuweweesen. N normoal Diert frät organiske Stoffe un kon sik bewäägje. N Uutnoame sunt toun Biespiel do Swomme un do Seeanemonen, do fääst ap dän Gruund woakse.
Wan me fon Dierte spräkt, meent me normoal do Bilateria, do uut toun Biespiel do Wirbelde Dierte (mäd Fiske, Amphibien, do Suugedierte un do Sauropsida, dät is n Taxon fon do Fuugele un do Reptilien) bestounde. Tou do Bilateria heere uk do Insekte (Flinnerkene, Ruste, Fljoogen etc.)
Binnere Systematik fon düt Taxon
Do Dierte kon me ferdeele in Gruppen:
Kaalje
thumb|right|200px|In Hollen wuud Kaaljen spield ap n Brink (Bk, gjuchts unner), ju liech deer, wier nu ju Niedensträite fon de Haudsträite outwieget. Ju Schoule waas ap P650 (links unner Midde). Kaaljen wäd spield fon mintwain fieuw Wänte. In de Midde fon dät Spielfäild, deer is sun Pot, ne litje Kuule. Fjauer fon do Spielere hääbe ne fääste Steede, aal uum dän Pot tou. Un ieuwenske älk fon him is n litjen Pot. Dan rakt dät n holtenen Bal fon Grööte as n Tennisbaal, ju Kuuse.
Aal Spielere hääbe n Stok as n Hondstok, äänelk as bie Golf spieljen. Deermäd stounde do fjauer in hieren Pot, wült die füüfte fersäkt de Kuuse in dän groote Pot tou kriegen. Do Uur wollen him deeran mäite, truch ju Kuuse wächtouhauen. Kumt deerbie n litjen Pot fräi, sodät die füüfte sin Stok deeroun hoolde kon, dan mout die Uur mäd de Kuuse loope, so as dät hat.
Midden-Delfland
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Midden-Delfland is ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Schipluiden is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 49,38 km² un deer woonje 17.816 Moanskene (2012).
Halle (Saale)
Halle (Saale) is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Saksen-Anhalt. Ju Stääd häd 232.323 Ienwoonere (2010). Halle (Saale) is siet 1890 ne düütske Groβstadt.
Mill en Sint Hubert
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Mill en Sint Hubert is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Mill is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 53,08 km² un deer woonje 11.055 Moanskene (2012).
Balspil
thumb|right|210px|Ju Spielboan ätter Bröring, S. 129. E is ju Stoite, F is die Poark. 1-5 sunt do Määrke, 5 is die Kat. Foar "buppe" lääs "unner". thumb|right|300px|Dät Sjûkelân in [[Frjentsjer, dät Keatsen-Stadion]] Dät seelter Balspil of Balsloon waas bit in dät 19. Jierhunnert een Oard Nationoalsport in dät Seelterlound. Dät Balsloon waas dät gewöönelke Spil an Sun- un Fierdeege.
Ju Spielboan
Ap n Brink wuuden do Siedenskeede truch Strieke af Teeken fäästlaid. Wät uur dät Skeed liech, heerde nit tou dän Spielruum un hiet buute. Dät buppere Eende fon dät Spielfäild bestimde ju Stoite. Dät waas n ousoageden Boomstubbe uut häd Holt, die oungreeuwen wuude. Dät Fäild bääte ju Stoite hiet bääte. In ju Gjuchte ju Stoite juunuur waas dät eepen sunner Skeed un hiet unner in Juundeel fon buppe (bie de Stoite).
Poark hiet die Striek twäärs uur dät Spielfäild. Hie waas wul twintich bit trütich Treede fon ju Stoite oawe. Die Bal moaste uur dän Poarkstriek wäch hauen wäide, wan hie foar dät Spil Betjuudenge hääbe skuul. Bie kräftige Spielere kuud die Poark uk wieder fon ju Stoite oawe weese.
Die Bal
Die Bal wier mäd spield wuude, waas fon wullen Jäiden un fon n Skouster mäd Leeder glääd uurleeken, af uk wul n strom wikkeld Kljoun, dät mäd wullen Jäiden truch stopped waas. Die Bal waas so an de träi Tuume tjuk un moaste elastisk genouch weese, so dät hie, wan hie sunner groote Ansträngenge liekdeel ap ju Stoite smieten wuude, licht wier hooch wippede un bekweem mäd ju eepene Hounde in n Winkel fon 45 Groade wächhauen wäide kuude.
Spielere
Ju Antaal fon do Spielere kuud ferskeeden groot af littik weese, as bie dät Käägelspil. Ju buppere Paatäi waas sotoutällen ju weerende Paatäi. Ju eerste liet gewöönelk truch swäkkere Sloo-er dät Balspil ounfange. Bie dät Spil moaste man appaasje, dät die ouhauene Bal nit uur do bee Siedensloote, man liekuut uur dän Poark wäch muugelkst wied in ju Boan flooch. Flooch die Bal buute af keem hie nit uur dän Poarkstriek wäch, dan waas dät n Puudel, wierfoar die Sloo-er uutlaached wuude. Un hie moaste uurs aan Plats moakje, dan älke Spieler hied bloot eenmoal in ju sälge Runde dät Gjucht, dän Bal outousloon.
Dät Spil
Flooch die Bal oawers, wät sik so heerde, uur dän Poark wäch in ju Spielboan hääroun, dan waas et Apgoawe foar ju Junpaatäi, dän Bal in t Fljoogen af bie dät Aphupjen fon ju Gruund wier tourääch tou sloon. Dit Wai- un Häärsloon fon dän Bal waas tougliek die interessanteste un wichtichste Deel fon dät Spil. Un in dissen Kamp, die oafte loange wai un wier woogede, bewäärde sik ju Geskikkelkhaid un ju Kittegaid fon do Spielere.
Punktentällenge
Ju oungriepende Paatäi hied foarallen tou ferhinderjen, dät die Bal fon ju Juunpaatäi bääte ju Stoite tourääch sloain wuude. Dät waas ne groote Blamoasje un kostede tjoon Punkte. Un uursiede moasten jo deerätter trachtje, dät jo dän Bal muugelkst wied in ju Fäindlienje foarskoowen. Ju ouweerende Paatäi hied natüürelk in bee Falle dät Juundeel in Oogene.
Do Määrke
Waas die Bal nit moor an t fljoogen af huppede nit moor, man rulde bloot moor uur de Gruund, so doarste hie [nit?] mäd de Fout af uurs apheelden wäide. Wier hie tou Raue keem, wuud n Teeken moaked, dät sonaamde Määrk. Bie älke foulgjende Balsloo-er wierhoalde sik die sälge Kamp. Wuud bie dät Wai- un Wiersloon die Bal uk moal nit apsichtelk uur dät eene af dät uur Siedenskeed ätter buuten sloain, so waas deermäd naan Puudel moaked, man me uurdruuch dän Punkt, wier die Bal lääsen bleeuw, in gjuchtwinkelge Gjuchte ap ju Spielboan un moakede deer dät Määrk.
Unner un buppe
Heelt ju oungriepende Paatäi hieren Kat nit wied genouch foarskäuwen, so roate ju sik un konzedierde dän Fäind fieuw Punkte, wierfoar jo dan dät Gjucht hieden, buppe tou blieuwen un fon näien tou fersäiken, af jo foar sik n beeteren Kat hääruut slo kuuden. Waas ju ouweerenden Paatäi nit de Meenenge, dän Kat fon ju Juunpaatäi uurhoalje tou konnen, so roat ju sik, dät hat ju fersichtede ap dän Fersäik un betoalde uk ju Buuse fon fieuw Punkte.
Wieren oawers bee Paatäien glieker Wiese sik as Sieger sicher, ju eene de Meenenge, dät hiere Kat nit uurbeeden wäide kuude, ju uur de Meenenge, dät jo deertou wul instande wieren, so wikselden bee hiere Steede uume, so dät ju bithäär oungriepende Paatäi ju ouweerende wuude un ätter "unnern", do uur deerjuun ätter "buppen" look.
Geskichte
Dät seelter Balspil is Fründ tou Tennis un tou dät wäästfräiske keatsen. In Seelterlound wuud dät ätter Minssen uum 1845 al fuul minner däin as eer, man Bröring koant dät 1897 daach noch.
Magdeburg
Magdeburg is ju Haudstääd fon dät düütske Buundeslound Saksen-Anhalt. Ju Stääd häd 230.456 Ienwoonere (2010). Magdeburg is siet 1882 ne düütske Groβstadt.
Noudfräiske Literatuur
thumb|right|200px|Noudfräiske Dialektgebiede Wät tou noudfräiske Literatuur (dt. nordfriesische Literatur) reekend wäide skäl of kon, is nit so kloor. Wäkke Literatuur, ju der in ne Sproakewiese fon dät Noudfräiske skrieuwen is. Man uk, wät fon Noudfräisen un uur Noudfräislound skrieuwen wuuden is ap Deensk of Düütsk of in uur Sproaken. Fielicht uk Literatuur, ju der in Noudfräislound spielt. Uursättengen uut uur Sproaken ätter dät Noudfräiske skäl me uk beoachtje.
As Skriftsproaken sunt do noudfräiske Sproakwiesen jung un deeruum rakt et noch nit so fuul Literatuur. Oaber deerfoar, dät dät nit so fuul Noudfräisen rakt un so fuul Sproakwiesen rakt, rakt dät daach fuul Dööntjene, Fertälstere un Teaterstukke un noch moor.
Geskichte
Do ooldste uurlääwerde Täkste ap Noudfräisk sunt Uursättengen fon Martin Luther sin Kleiner Katechismus fon ju Tied uum 1600.
Fräiske Skrieuwere
Fräiske Skrieuwere sunt:
Wurstfräisk
thumb|Siede 4 fon ju Wurstfräiske Hondskrift fon Pestoor Witte uut dät Jier 1723. Deer stoant: dehr - da, din - dein, Die - ein Tag Sondie, Moendie, Dinnsdie, middewekie, Tiurnsdie, Friedie, Sonnivent, Effter - nach, e - ja. Dät Wurstfräiske (uk Wurtfräisk, Wortfräisk, Wurster Fräisk) waas n Dialäkt fon de Fräiske Sproake, ju der fermoudelk bit toun Ounfang fon dät 18. Jierhunnert in dät Lound Wursten, noudelk fon Bremerhoawen, boald wude. Dät heert mäd dät Harlingerfräiske, dät Wangeroogiske un moor uutstuurwene Dialäkte, juust as dät Seelterske tou ju Aastfräiske Sproake.
Dät Lound Wursten heerde nit tou dät uursproangelke Siedlengsgebiet fon do Fräisen, wuud oaber in dät Middeloaler toulääst fon do kolonisierd un bildede ne oainständige Loundgemeende. In dät 15. Jierhunnert begon ju fräiske Sproake allerdings uuttoustierwen uum fon dät Läichsaksiske fertroangen tou wäiden. In dät Lound Wursten uurlieuwde et oawers wät laanger as in Aastfräislound.
Ap Eende fon dät 17. Jierhunnert wuud ju Sproake in two Woudeliesten beskrieuwen, ju waas tou ju Tied oawers al bolde uutstuurwen. In dän eerste Haldeel fon dät 18. Jierhunnert is dät Fräiske in Wursten dan wäil gans uutstuurwen.
Dät Wurstfräiske waas unner do germaniske Sproaken wät gans Besunneres: in fuul Ooldfräiske Woude ferswoont die Stamvokoal un bleeuw die oolde Flexionsvokoal beheelden. Die wuud sogoar tou n loangen Vokoal. So wuud biespilswiese dät ooldfräiske sunu "Suun" zu snuh. Dät rakt neen uur germaniske Sproake, in ju sowät foarkumt.
In dät läichdüütske Dialäkt fon dät Lound Wursten fiende sik däälich noch eenige fräiske Substroatwoude. Nils Århammar naamt 1984 do Biespiele "Maon" (Hand- und Spanndienste), "Bau(d)n" (Bremse), "Schuur/Schuulschotten" (Libelle) und "jill'n" (gellend schreien, wiehern).
Tineke Postma
thumb|200px|Tineke Postma
Tineke Postma (* 31. August 1978 in It Hearrenfean) is ne wäästfräiske Saxophonspielerske.
Lieuwend
Postma begon mäd alwen Jier mäd dät Saxophon-Spieljen. Al 1992 häd ju mäd Candy Dulfer spield, leeter mäd dän Big Band Friesland. Fon 1996 bit 2003 häd Postma bie dät Conservatorium van Amsterdam un ju Manhattan School of Music in New York studierd, uk bie David Liebman, Dick Oatts un Chris Potter. Wayne Shorter, Cannonball Adderley un John Coltrane sunt hiere Foarbielde.
Konzerte
2003 häd Postma ap dät Mary Lou Williams Jazz Festival in Washington, D.C. spield, un do ap dät North Sea Jazz Festival, dät Jazzfestival in Vienne un dät Umbria Jazz-Festival in Perugia.
Molenwaard
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente thumb|Flaage fon ju Meente Molenwaard waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Bleskensgraaf waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 126,53 km² un deer woonje 29.070 Moanskene (2012).
Montfoort
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Montfoort is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Montfoort is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 38,22 km² un deer woonje 13.481 Moanskene (2012).
Portoal:Geographie
{| cellspacing=3
Wäilkeemen
ap ju Portoal-Siede Geographie. Ap düsse Siede sünt aal do Artikkele uur Geographie apliested, do ap ju Seelterfräiske Wikipedia stounde. Wonskede Artikkele sünt rood skrieuwen. Hälp jädden mee, düsse Artikkele tou skrieuwen.
center|760px {| cellspacing=3 width=100%
Do Kontinente
Ju Waareld bestoant uut soogen Waarelddeele (Kontinente): right|180px
Ju Waareld
<div lang="grc" class="polytonic" style="font-family: Athena, Gentium, Palatino Linotype, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, Lucida Grande, Code2000; font-family /**/:inherit;"> 375px {| cellspacing=3
25px Geographie
120px|right| 120px|right| 120px|right| 120px|right|
{| cellspacing=3
Moerdijk
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Moerdijk is ne Meente in ju Provints Noudbrabant in do Niederlounde. Zevenbergen is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 183,99 km² un deer woonje 36.583 Moanskene (2012).
Portoal:Geographie
25px Stääde un Bauwierke
120px|right 120px|right 120px|right
{| cellspacing=3 width=100%
25px Uur
120px|right
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;"
Do Kontinente un hiere Lounde
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Europa
Stoaten in Europa: Aastriek - Albanien - Andorra - Armenien - Belgien - Bosnien un Herzegowina - Bulgarien - Dänemark - Düütsklound - Estlound - Fereenigd Köönichriek - Finlound - Frankriek - Griechenlound - Ieslound - Irlound - Italien - Kasachstan - Kroatien - Letlound - Liechtenstein - Litauen - Luxembuurich - Malta - Mazedonien - Moldawien - Monaco - Montenegro - Do Niederlounde - Norwegen - Polen - Portugal - Rumänien - Ruslound - San Marino - Serbien - Slowakäi - Slowenien - Spanien - Ju Swaits - Sweden - Tschechien - Türkäi - Ju Ukraine - Ungarn - Vatikanstääd - Wietruslound
autonome Republiken: Tatarstan {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Afrikoa
Stoaten in Afrikoa: Ägypten - Älfenbeenkuste - Algerien - Angola - Äquatorioal Guinea - Äthiopien - Benin - Botsuana - Burkina Faso - Burundi - Dschibuti - Eritrea - Gabun - Gambia - Ghana - Guinea - Guinea-Bissau - Kamerun - Kap Verde - Kenia - do Komore - Demokratiske Republik Kongo - Republik Kongo - Lesoto - Liberia - Lybien - Madagaskar - Malawi - Mali - Marokko - Mauretanien - Mauritius - Mozambique - Namibia - Niger - Nigeria - Ruanda - Sambia - Sao Tome un Principe - Senegal - do Seychelle - Sierra Leone - Simbabwe - Somalia - Suud-Afrikoa - Sudan - Swasilound - Tansania - Togo - Tschad - Tunesien - Uganda - ju Zentroalafrikoanske Republik
Ouhongige af autonome Gestriche: Ceuta - Îles éparses - Do Kanariske Ailounde - Madeira - Mayotte - Melilla - Réunion - St. Helena
Somalilound (Ferstoant sik sälwen as n oainen Stoat, is oawers nit anärkoand) -
Wääst-Sahara (Ferstoant sik sälwen as n oainen Stoat, man Marokko wol dät Gebiet uk hääbe, offiziell nit anerkoand) {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Asien
Stoaten in Asien: Aast-Timor - Afghanistan -  Armenien -  Aserbaidschan -  Bangladesch - Bahrain -  Bhutan -  Brunei -  Foulksrepublik China - do Fereende Arabiske Emiroate -  Georgien -  Indien -  Indonesien -  Irak -  Iran -  Israel -  Japan -  Jemen -  Jordanien -  Kambodscha -  Katar -  Kasachstan - Kirgisien -  Kuweit -  Laos -  Libanon - do Maledive - Malaysia - ju Mongoläi - Myanmar (Burma) - Nepal - Noud-Korea - Oman - Pakistan - Palästina - do Philippine - Ruslound - Singapore - Syrien - Sri Lanka - Suud-Korea - Tadshikistan - Taiwan - Thailound - Turkäi - Turkmenistan - Usbekistan - Vietnam - Zypern {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Noudamerikoa
Stoaten in Noudamerikoa: Kanada - Fereende Stoaten fon Amerikoa - Mexiko - Zentroalamerikoa - Ferskeedene Ailoundstoaten - Gräinlound {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Suudamerikoa
Stoaten in Suudamerikoa: Argentinien - Bolivien - Brasilien - Chile - Ecuador - Falkland-Ailounde (heert tou Groot-Britannien) - Frantsöösk Guyana (heert tou Frankriek) - Guyana - Kolumbien - Paraguay - Peru - Suriname - Uruguay - Venezuela {| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Australien un Ozeanien
{| cellspacing=3px style="background:floralwhite; width:100%;" right|100px|
Antarktikoa
Stoaten in Antarktikoa: Dät rakt neen Lounde ap Antarktikoa, man dät rakt Lounde do Ansprüche moaked hääbe ap Deele fon Antarktikoa. Düsse Lounde sünt:
Argentinien - Australien - Brasilien - Chile - Frankriek -   Groot-Britannien -   Norwegen - Näi-Seelound
Kuusje
thumb|right|200px|In Hollen wuud Kuusjen spield ap n Wiltekompsdom ( links buppe). Ju Skoule waas ap P650 (links unner Midde). Kuusjen wuud spield ap n Wiltekompsdom, fluks bie de Skoule. Dan roat dät two Paatien. Fon ju eene Paatie wuud dan so wied as t geen ju holtene Kuuse smieten, dät waas n holtenen Bal fon Grööte as n Tennisbal. Ju twäide Paatie stuud sun füüftich Treede fääre. Un dan hied älk sun Brääd mäd n Steele, un deer moasten jo de Kuuse mee mäite.
Hieden do se mät, dan waas t goud, dan doarsten do stounden blieuwe un doarsten wieruume smiete. Mätten jo se nit, dan moasten do so wied räägels, as ju Kuuse ron. Sofuul kuud die Uur dan wieder gunge, un dan geen dät so wai un wier. Die am wiedsten smiete kuude, die hied dät dan wonnen. Deerbie kuud dät weese dät do n gansen Eende de Wiltekompsdom ätter moasten. Man kuud uk weese, dät do Uur dan wier räägels moasten. Dät waas dan aal twiske do Skoulpausen.
Oberhausen
Oberhausen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 218.898 Ienwoonere (2010). Oberhausen is siet 1915 ne düütske Groβstadt.
Upstalsboom
thumb|left|150px| Siegel fon dän Upstalsboom-Buund (1327) thumb|260px|Die Upstalsboom, Monumänt uut 1833 thumb|260px|Upstalsboom, Bielde fon 1790
Die Upstalsboom waas in dät Middeloaler ne Thingstede bie Rahe, suudwäästelk fon Aurk. Fertreedere fon do Fräisen träfden sik deer in dät 13. un 14. Jierhunnert ap dän Täisdai ätter Pingster. Do Fertreedere koomen ut do Fräiske Soogen Seelounde. Bie dän Upstalsboom koomen do Fertreedere dan touhoope um Gjucht tou spreeeken un Besluute tou foatjen. Ieuwenske Gjucht un Besluute sunt uk Täkste uurlääwerd, do n Militärallianz twiske do unnerskeedelke Soogen Seelounde beskrieuwe. Bie ju Upstalsboomfersamlenge fon 1327 kreech Appingedam sien Stäädgjuchte. Dät Monumänt wät deer däälich stoant is deer in dät Jier 1833 deelsät. Do oolde Flintsteene sunt fon ne oolde oubreekene Säärke uut Aurk. Siet 2004 organisiert dät Friesisches Forum älk Jier ne Upstalsboomfersamlenge ap n Täisdai ätter Pingster. In dät Jier 2005 fierde die Fräiske Räid dät 50-jierige Jubileum fon dät Fräiske Manifest bie dän Upstalsboom.
Bunde
Bunde is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 7.524 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 121 km². Ieuwenske Bunde heere do Täärpe Boen, Bunderhee, Dollart un Wymeer tou ju Meente.
In Bunderhee stoant ju ooldste ärheeldene aastfräiske Buurich, dät Steenhuus Bunderhee.
Bunde lait in dän aastfräiske Deel fon ju historiske Loundskup Reiderlound.
Bochotnica
Bochotnica (IPA : [bɔxɔtˈnit͡sa]) is n Täärp in Polen in juu Woiwodskup Lubelskie, dät lait twiske Puławy an ju Äi Bystra. Dät Täärp häd.
Oachteboom
thumb|left|250px|Ju Aastje-Fruchte thumb|right|250px|Blöiende Oachtjeboom Die Oachteboom, (uk Oachtjeboom af Aastjeboom; wietenskuppelke Noome: Prunus domestica domestica) is een Unneroard, nieper kweeden, ju Nominatfoarm fon ju Pluume. Do Oachtjene af Aastjene sunt litjer as ächte Pluumen mäd moor spitte Eenden, ne moor dunkelblauuwe Faawe un n minner düütelke Näid. Dät Fruchtflaask lät sik uk lichter fon dän Kääden loosmoakje.
Dongele
Ju Dongele af Dommele (Galeopsis, dt. Hohlzahn) is n eenjierich Kruud. Dät häd Stiekele an do Säidkapsele un an dän gräine Steele. Uut do Säide kon Oulje sloain wäide. Dät is n Sleek mäd tjoon ferskeedene Oarde un fääre uk masse Bastardisierengen, do sik maast in Eurasien fiende.
Do Fräisen
right|200px| Do Fräisen (Düütsk: Die Friesen, Aastfräisk (Niederdüütsk): De Freesen) sunt ne politiske Paatäi in Aast-Fräislound. Ju Paatäi is ap dän 24. Juni 2007 gruunded wuuden un wol in n Januar 2008 dän Woal in Läichsaksen meemoakje.
Geskichte
In 2005 un 2006 koom dät Friesisches Forum touhoupe in Aast-Fräislound om uur ne politiske Paatäi tou baalen. Fräindäi dän 16. Meerte 2007 is der n Träffen in dät Aast-Fräiske Hesel weesen, uur ju Struktur fon de Paatäi. Jo hääbe bie dät Upstallboom-Träffen fon n 29. Moai 2007 sik sälwen foarstoald as politiske Paatäi. An n 24. Juni 2007 waas ju Paatäi offiziel gruunded wuuden, un deer wuud ferspreeken dät jo dän Lounddaiwoal fon 2008 in Läichsaksen meemoakje wollen.
Stuuwenden Jan
Die Stuuwende Jan, uk as Stüüwenboud af Langejan beteekend (Senecio vulgaris, düütsk: Gewöhnliches Greiskraut), is n giftich Kruud, dät fuul ap stikstofrieken Boudem woakst. Fon Meerte oun is dät Säid riep, dät stuft dan licht wääge, foarallen, wan ju Plonte oumäind wäd.
Muiden
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Muiden waas ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Muiden is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 36,51 km² un deer woonje 6.508 Moanskene (2012).
Mathias Rust
thumb|right|200px|Mathias Rust thumb|right|200px|Ju Cessna fon Mathias Rust
Mathias Rust (* 1. Juni 1968 in Wedel) is n düütsken Zivilpilot. Hie wuud gjucht bekoant, as hie ap n 28. Moai 1987 in't Oaler fon 18 Jiere mäd ne Cessna ätter Ruslound flooch un ap ne Brääch ieuwenske dän Rooden Ploats midde in Moskau lounded is.
Erfurt
Erfurt is ju Haudstääd fon dät düütske Buundeslound Thüringen. Ju Stääd häd 202.844 Ienwoonere (2010). Erfurt is siet 1906 ne düütske Groβstadt.
Freiburg im Breisgau
Freiburg im Breisgau is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Baden-Würtembierich. Ju Stääd häd 215.966 Ienwoonere (2010). Freiburg im Breisgau is siet 1934 ne düütske Groβstadt.
Jemgum
Jemgum is ne Meente in dän Loundkring Lier in Aast-Fräislound. Deer woonje 3.643 Moanskene (2010) un ju häd ne Fläche fon 78,48 km².
Jemgum lait in dän aastfräiske Deel fon ju historiske Loundskup Reiderlound.
Ju Liudgeri-Säärke in Holtgaste uut dät 13. Jierhunnert is ju ooldste Säärke in dät Reiderlound.
Täärpe
thumb|left|250px|Sträite mäd Määlne in Ditzum
Mook en Middelaar
thumb|Loage fon ju Meente
Mook en Middelaar is ne Meente in ju Provints Limbuurich in do Niederlounde. Mook is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 18,84 km² un deer woonje 8.067 Moanskene (2012).
thumb|left|upright|Woapen fon ju Meente
Naarden
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Naarden waas ne Meente in ju Provints Noudhollound in do Niederlounde. Naarden is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 32,89 km² un deer woonje 17.037 Moanskene (2012).
Noudfräislound
thumb|right|150px|Flaage fon ju Region Noudfräislound thumb|right|150px|Flaage fon dän Kring Noudfräislound Fraschlonj (Mooringer) is n noudfräiske Noome foar Fräislound un soo uk die offizielle Noome fon dän düütske Kring Noud-Fräislound. Fraschlonj häd sun 160.000 Ienwoonere. Haudstääd is Husum, Hüsem ap Fräisk. In dän ganse Kring is ju fräiske Sproake - dät Noudfräiske] - ieuwenske dät Düütske ju offizielle Sproake; uungefeer 8.000 Ljuude baale düt noch as eerste Sproake. Nationoalläid is dät Gölj - Rüüdj - Ween un beluked ik ap ju Flaage fon ju Region Noudfräislund..
Gäisekool
thumb|left|300px|Gäisekool skäl me sicher nit blöie läite!! Die Gäisekool (Aegopodium podagraria, dt. Giersch, nl. Zevenblad, wfr. Hoannepoaten) is n läip Jood, dät sik truch sien loange Wuttelstokke immer wier foutsätte kon. Dät wäd uk as Ietelsweere bruukt. FOARSICHT: WÄKKE DOODELKE GIFTPLONTEN SJO GANS ÄÄNELK UUT.
Me skäl fon Gäisekool goud Soppe fon sjoode konne. Nit bloot Soppe, uk Truchnunner-Ieten, af Gäisekool insteede fon Spinoat. Dät smoaket ful Moanske beeter as Spinoat, man Bäidene wollen dät maasttied nit iete, uumdät jo kweede: "Dät is Jood!" Do Blöiten kon man uk wäil moal nieme, uum n Bloumendruust tousoamentousteeten as Sloierkruud. Do Blöiten sunt noch nit so läip foar ju Fermeerenge as do loange Wuttele. Wan me sun Plonte uutrit un kricht nit dän ganse Wuttel mee, kumt jo Plonte uumso krüüdiger wier toun Foarskien. Gäisekool lät sik nit so eenfach fernichtje. Sogoar Gift hälpt nit, uumdät do loange Wuttele annewaine wier aplieuwje.
Kuba
Kuba is n Ailound un Stoat in ju Karibik. In dät Noudwääste gränset Kuba an dän Golf fon Mexiko, in dät Noude an dän Atlantisken Ozean, un dät Suude an dät Karibiske Meer. Haudstääd fon Kuba is Havanna.
Fertälstere
In Seelterlound wuude altied fuul fertäld un bit däälich heert me dät noch wäil. Fuul fon do Fertälstere of Dööntjene (dt. Volkserzählungen, Sagen) sunt apteekend wuuden un so bewoard blieuwen. Do hääbe maast Motive do der uur gans Europa foarkuumen dwo, man bietiede sunt do in Seelterlound ap ne apaate Wiese uutoarbaided.
Wie liestje do hier ap ätter do Apteekenere:
Strackerjan 1
1. Beend (Stukke mäd Fermäärk Saterld. of Handschriftl. (HS) a.d. Saterlande).
Strackerjan 2
2. Beend.
Bröring
2. Beend
James Fenimore Cooper
thumb|200px|right|Skilleroatsje uut [[1822]] James Fenimore Cooper ''(bädden ap dän 15. September 1789 in Burlington, New Jersey as James Cooper; stuurwen ap dän 14. September 1851 in Cooperstown, New York) waas aan US-amerikoansken Skrieuwer fon ju Romantik.
Ap maaste bekoand sunt wäil sien Leedersokke-Tälstere (Ängelsk: The Leatherstocking Tales, düütsk: Lederstrumpf-Erzählungen), deeroane dät uum ju Ärsluutenge fon dät Amerikoanske Wääste truch do Wiete un ju Fertringenge fon do Indioanere gungt.
Doorik
Die Doorik af Doodriek (Rhinanthus angustifolius / uur Synonyme rakt dät uk) is ne Plonte, juu in Düütsklound, owwol juu in Gefoar is, nit besunners schutsed is. Hie woakst in dät Gäärslound un besunners jädden, wier dät säädsoamen un fuchtigen Leem rakt. Hie wäd bit tou 60 cm groot un häd fon Moai bit Juli jeele Blöiten.
Gölj - Rüüdj - Ween
thumb|right|200px|Ju noudfräiske Flaage, wierap dät Läid sik belukt.
Dät Gölj-Rüüdj-Ween kon me as Nationoalläid fon Noudfräislound sjo. Dät Läid is skrieuwen wuuden fon Nis Albrecht Johannsen un belukt sik ap ju ju noudfräiske Flaage. {|
Hubble Ultra Deep Field
Dät Hubble Ultra Deep Field (HUDF) is ne Apnoame fon n litjet Paat fon dän Heemel in ju Stiernbielde Ougend moaked fon dät Hubble Space Telescope.
Disse Apnoame waas bit 2012 dät djoopste (loangstduurjende un fierste) fon n Deel fon dän Heemel dät al sieläärge moaked wuuden is. In 2012 wuud dät Hubble Extreme Deep Field publisierd fon NASA, wät n litjet Deel fon dät Hubble Ultra Deep Field uur ne laangere Apnoametied uumfoatet. Dät Hubble Ultra Deep Field uumfoatet moor as 10.000 Stiernsysteme en nimt 11 Boogenminuten ien. Dät is bloot n Träädel fon dän Roadius fon ju FulMoune, as fon ju Äide gesäin.
Grand Canyon
thumb|right|250px|Uutkiek uur dän Grand Canyon thumb|right|250px|Satellitbielde fon dän Grand Canyon, [[Lake Powell un Lake Mead]] thumb|right|250px|Loage fon dän Grand Canyon Die Grand Canyon is ne gjucht breede un djoope Slucht in dät Noude fon dän amerikoanske Stoat Arizona. In dän Loop fon Millionen Jieren häd dät Woater fon ju Colorado Äi disse Slucht in de Londskup uutsleepen. Disse extreme Erosion wuud muugelk deertruch, dät dät Gestrich, wier ju Slucht oane lait, aal fääre hooch steech. Ju Colorado erodiert sowät 16 cm pro 1000 Jier. Die Canyon is uungefeer 435 Kilometer loang un häd ne Bratte, ju der variiert twiske 15 un 29 Kilometer. Dät Gesteen, wät nu oudäkt wäd, is ätter Meetengen sowät 2 Milliarden Jiere oold. Dät is n Deelstuk fon ju Grand Staircase, ju groote Trappe.
Trots ju groote Bratte is ju uur Siede fon dän Canyon fon sowät älke Punkt goud tou sjoon. Dät kumt truch ju uuterst läige Luftfuchtegaid in dät wöistenoardige Gestrich, wiertruch ju Luchtabsorption hier gans min is.
Do Woogen fon dän Grand Canyon sunt roodsk strieped, truch ju unnerskeedelke Touhoopestaalenge fon do Loagen. Dät roode Gesteen fon dän Grand Canyon is ap fluchste juust ätter Sunnenapgong un juust foar Sunnenunnergong. Me kon dan uk ap bääste dän Canyon rund disse Tiede besäike.
Nederlek
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Nederlek waas ne Meente in ju Provints Suudhollound in do Niederlounde. Lekkerkerk waas n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 31,44 km² un deer woonje 14.111 Moanskene (2012).
Antimon
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Sixtus Schröer
thumb|120px| Sixtus Schröer ("Sikke" Schröer) (bädden dän 22. April 1915, stuurwen dän 08. Februoar 1995, Baalenje) waas Buur, Architekt un Meentepolitiker fon CDU un (Wählergemeinschaft Saterland) in ju Meente Strukelje. Hie waas fon 1954 - 1974 Buurmäster fon ju oolde Meente Strukelje un deermäd die lääste Buurmäster fon Strukelje. Hie häd oarich fuul foar de Meente Strukelje un dät Seelterlound däin un was aan fon do bekoandste Moanskene in Strukelje, Seelterlound un dän gansen Loundkring Kloppenbuurich. In Strukelje is ju Sträite "Bürgermeister Schröer-Straße" ätter him naamd.
Uut sien Lieuwend
Sixtus Schröer häd "Klempner- und Installateur" leerd. Hie wuude leeter "Ingenieur" un Koaster an ju "Meisterschule für Elektrotechnik in Bremen". Truch dän Dood fon sin Bruur, die der Buur waas, in dän Twäiden Waareldkriech geen hie weer tourääch ätter ju Buuräi fon sien Oolden in Baalenje.
Hie was Meeglid in dät "Kuratorium des St. Michaelstiftes Bollingen" un died aktief mee bie dän Apbau un Uutbau fon dät "Altenheim St. Michaelstift" in Baaljene. Sixtus Schröer was intwiske uk "Architekt" wuuden. In do 1960-er Jiere died hie mee bie ju "Flurbereinigung des Wester- und Ostermoores". Hie hoalde fuul Bedrieuwe ätter Strukelje wai un suurgede so foar ju Industrialisierenge in de Meente Strukelje. Hie suurgede deerfoar, dät do Meenten fon Seelterlound bie dän "Oldenburgisch – Ostfriesischen Wasserverband" ansleeten wuuden un suurgede foar dän Apbau fon dät "Ferienhausgebiet Sonnenau“ an de Seelter Äi in Strukelje. 1976 gjuchte hie dän "Orts-und Verkehrsverein Strukelje" ap, däälich ju "Bürgerverein Strukelje". Hie waas loange Tied Meeglid fon ju CDU un gjuchte leeter ju "Wählergemeinschaft Strukelje" ap.
Wierke
Hie skreeuw dät Tjooterstuk
Hagen
Hagen is ne Stääd in dät düütske Buundeslound Noudrhien-Wäästfoalen. Ju Stääd häd 196.934 Ienwoonere (2010). Hagen is siet 1928 ne düütske Groβstadt.
Säälwer
thumb|340px|[[Sekundär-Ione-Massen-Spektroskopie (SIMS)|SIMS Massenspektrum fon do Isotope]]
Nieuwegein
thumb|Loage fon ju Meente thumb|Woapen fon ju Meente Nieuwegein is ne Meente in ju Provints Utrecht in do Niederlounde. Nieuwegein is n Sit fon ju Meenteferwaltenge. Et häd ne Fläche fon 25,68 km² un deer woonje 60.863 Moanskene (2012).
Dopheede
Dopheede (Erica tetralix) woakst ap sumpige Foan un läige Soundgruunde. Ju blöit wät eer as de Riesheede in Klokkenfoarm, flaaskrood un wiet fon Juni tou Oktober. Deer wuuden Bäiseme uut moaked foar de Köäkene un Stoowe un Heedebounere foar de Waskköäkene. Uut Dopheede wäide Bäiseme moaked. Ne äänelke Oard, juu me ook Dopheede naamt, is een uut de Alpen hierhäärkeemen as Tuunplonte "Erica carnea" un blöit flaaskrood fon Meerte tou Moai.
Hankebloume
Ju Hankebloume (Silene latifolia, uk Melandrium album, dt. Weiße Lichtnelke), is n bit 1 meter hooge, eenjierige af winterhädde Plonte mäd wiete Bloumen.
Doarne
Ju Doarne af Doddene (Vespa crabro) is een groote Oard fon Häspe un heert also tou do Insekte. Dät rakt moorere Unneroarden in disse Oard. Ju Doarne is in fuul Loundskuppe aiske säilden un stoant deer unner Natuurskuul.