Historia_e_Murit_të_Madh_Kinez
Periudha e përçarjes deri në Dinastinë Sui (220–618)
Duke ndjekur fundin e Dinastisë Han vitin 220, Kina u shpërbë në shtete ushtarake, të cilët në vitin 280 u ribashkuan shkurtimisht nën Dinastinë Perëndimore Jin (265–316). Ka të dhëna të paqarta të rindërtimit nga Jin-ët të murit Qin, por këto mure nuk ofruan dukshëm rezistencë gjatë kryengritjes Wu Hu, kur tributë nomade të stepës dëbuan oborrin kinez nga Kina veriore. Çfarë ndoqi qe një seri shtetesh jetë-shkurtër në Kinën veriore të njohur si Gjashtëmbëdhjetë Mbretëritë, deri sa u konsolidua gjithëçka nga Dinastia Veriore Wei e drejtuar nga Xianbei-t (386-535). Pasi Wei-t verior u bënë më të varur ekonomikisht nga bujqësia, perandorët Xianbei morën një vendim të vetëdijshëm të adoptonin zakonet dhe traditat kineze, duke përfshirë metodat pasive të mbrojtjes kufitare. Në vitin 423, një linjë mbrojtjeje mbi 2,000 li (1080 km) e gjatë u ndërtua për ti rezistuar shtetit Rouran; gjurma e saj ndoqi murin e vjetër Zhao nga kontea Chicheng në provincën Hebei deri në kontenë Wuyuan në Mongolinë e Brendshme. Në vitin 446, 100,000 njerëz u vunë për të ndërtuar një mur të brendshëm nga Yanqing-u, duke kaluar në jug të kryeqytetit Wei, Pingcheng dhe duke përfunduar deri afër Pingguan-it në bregun lindor të Lumit të Verdh. Dy muret formuan bazën e sistemit të mureve me dy shtresa Xuanfu–Datong që mbrojtën Pekinin një mijë vjet më vonë gjatë Dinastisë Ming. Wei-t verior u rrëzuan në vitin 535 për shkak të kryengritjes qytetare të pasuar menjëherë Qi-të Veriorë (550-575) dhe Zhou-të Veriorë (557-580). Të përballur me kërcënimin e shtetit Göktürk nga veriu, nga viti 552 deri në vitin 556 Qi-të ndërtuan deri në 3,000 li (rreth 1600 km) mure nga Shanxi në det në Kalimin Shanhai. Vetëm përgjatë rrjedhës së vitit 555, 1.8 milion njerëz u mobilizuan për të ndërtuar Kalimin Juyong shtrirjen e murit të tij rreth 450 km përmes Datong-ut deri në brigjet lindore të Lumit të Verdhë. Në vitin 557 një mur dytësor u ndërtua brenda kryesorit. Këto mure u ndërtuan me shpejtësi nga dheu vendor dhe gurë ose të formuar nga barriera natyrore. Dy zgjatje të murit me gurë dhe dhe Qi akoma në këmbë edhe sot në Shanxi, 3.3 m të gjerë në bazën e tyre dhe mesatarisht 3.5 m të lartë. Në vitin 577 Zhou-të verior pushtuan Qi-të veriorë dhe në vitin 580 bënë riparime në muret ekzistuese Qi. Gjurma e mureve Qi dhe Zhou do të ndiqej më së shumti nga muri i mëvonshëm Ming në perëndim të Gubeikou-t, që përfshinte muret e rikonstruktuar nga Qi-të dhe Zhou-të. Në kohë më të afërta, mbetjet e kuqërremta të ledheve Zhou në Hebei u dhanë rrugë nofkës "Muri i Kuq". Dinastia Sui e mori pushtetin nga Zhou-të Veriorë në vitin 581 përpara ribashkimit të Kinës në vitin 589. Themeluesi i Dinastisë Sui, Perandori Wen (581-604), realizoi ndërtime të konsiderueshme të murit në vitin 581 në Hebei dhe Shanxi për tu mbrojtur ndaj Ishbara Qaghan-it të göktürkëve. Muret e reja u treguan të pamjaftueshëm në vitin 582 kur Ishbara Qaghani i shmangu ata duke u drejtuar në perëndim për të sulmuar Gansu-në dhe Shaanxi-në me 400,000 harkëtarë. Midis viteve 585 dhe 588 perandori Wen u përpoq ta mbyllte këtë të çarë duke vendosur mure në Malet Ordos (midis Suide-së dhe Lingwu-së) dhe në Mongolinë e Brendshme. Në vitin 586 deri në 150,000 njerëz janë regjistruar si të përfshirë në ndërtim. Djali i perandorit Wen, perandori Yang (604-618) vazhdoi të ndërtoi ndërtoi mure. Ne vitet 607-608 ai dërgoi një milion njerëz për të ndërtuar një mur Yulin deri afër Huhhot për të mbrojtur kryeqytetin lindor të rilustruar sërishmi Luoyang. Pjesë të murit Sui mbijetojnë deri më sot në Mongolinë e Brendshme si ledhe rreth 2.5 m. të lartë me kulla që ngrihen sa dyfishi i mureve. Gjatë historisë dinastike Sui vlerësohet se 500,000 njerëz humbën jetën duke ndërtua murin, duke i shtuar numrin e të vdekurve të shkaktuar nga projektet e perandorit Yang duke përfshirë të sipërpërmëndurin riprojektim të Luoyang-ut, Kanali i Madh dhe dy fushata të pafata kundrejt mbretërisë Goguryeo. Me ekonominë e shteruar dhe popullsinë e pakënaqur, Dinastia Sui u përfshi nga rebelimi dhe përfundoi me vrasjen e perandorit Yang në vitin 618.