Peshkopia
Kultura
Për nga lënda me të cilën ndërtohen, tregimet alegorike i kemi prej dy tipesh. Tipi i parë e merr lëndën nga folklori. Në të shfrytëzohen legjendat, fabulat, anektodat, përrallat, lojrat problemore, nganjëherë edhe proverbat. Lënda folklorike, përveç vlerave të mirfillta që ka, në mesele merr vlera të tjera, ajo bëhet alegorike. Po lënda folklorike i nënshtrohet procesit të përpunimit dhe të përshtatjes. Kjo është një punë shumë e ndërlikuar. Që një anektodë, të kthehet në trego, alegorik, kërkohet mjeshtri e lartë. Po japim një shembull, duke treguar së pari, rrethanat: Një herë një valle burrash ishte mbledhur për të sheshuar një mosmarrëveshje midis dy fshatarëve. Për këtë qëllim aty kishte shkuar dhe një qeveritar, i cili nga padituria, në vend që të shuante zjarrin, i hidhte atij benzin. Ky qeveritar “nxirret jashte loje”  me këtë anektodë: “Vjehrra i tha të resë: -Dil e shiko përjashta si është havaja. Nusja del, shef ene ktheht mrena. –Ha, sit u duk havaja?- e pyet vjehrra?-nusja i përgjigjet:”Sun e mora vesh a ishte kthjelltë a vranë, se nuk më lanë pejkat e shajut me pa!” Siç shikohet, nga anektoda nga mbetur vetëm tipari kryesor I këtij zhanri si një tregim I shkurtër realist me përmbajtje humoristike që kritikon një dukuri. Për t’u kthyer në tregim alegorik, ajo I është nënshtruar procesit të përpunimit dhe të përshtatjes, që shfaqet me këtë dukuri: Ajo ka fituar karakterin alegorik të përdorimit, aftësinë për t’u ndërtuar në bisedë dhe funksionin e veçantë në të, domosdoshmërinë e përshtatjes me rrethana të caktuara duke përcjellë mesazhin e denigrimit të njeriut të paaftë që merr përsipër të bëjë diçka që nuk munda ta bëjë. Pak a shumë këtij përpunimi dhe kësaj përshtatje i nënshtrohen edhe llojet e tjera folklorike kur vihen në shërbim të tregimeve alegorike Tipi i dytë i tregimeve alegorike është ai që e merr lëndën nga aktualiteti. Lënda e këtij tipi do më shumë mjeshtri për t’u ndërsuazuar në tregim alegorik, sepse ajo mund të merret si një bisedë krejt e zakonshme. Në këto raste nuk ka rëndësi vetëm krijimi i rrethanave, njohja e problemeve qe shtrohen në bisedë, por edhe njohja e mirë e të pranishmëve, madje jo vetëm e tyre, por edhe e pjestarëve të tjerë të familjes. Rol të veçantë luan disponimi i bashkëbiseduesve, afria apo acarimi midis tyre, mënyrat që përdorin për t’i zgjidhur mosmarrëveshjet. Meseleja duhet treguar vetëm kur të krijohet hapësira e nevojshme. Lidhja e asaj që thuhet, me atë që duhet nënkuptuar, duhet të jetë e plotë dhe e përkryer. Një shembull: Në një pikë të bisedës njëri nga të pranishmit i drejtohet tjetrit me emër dhe i thotë: -Or Gani, kur po vija këtu se si më shkuan sytë nga shpia jote e vuna re si njani oxhak nuk e hiqte mirë tymin. -Po, -iu përgjigj Ganiu, -Bash njashtu asht, por e kam fajin vet, se atij oxhaku ja kam lan mangut punën. Kjo bisedë do të merrej sikur vërtetë ishte fjala për oxhakun, po të mos ishin krijuar ato që ne i quajme “rrethana” dhe që në rastin konkret kanë këto përbërës: a) biseda bëhej për sjelljen dhe edukimin e fëmijëve me norma të shëndosha morale; b) ai qe foli e njihte mirë Ganiun, njihte edhe djemtë e tij, njëri prej të cilëve ishte dembel dhe me vese ; c) ishte disponimi i Ganiut për të thithur meselenë dhe për ta mos keqkuptuar atë; d)ishte disponimi i vallëve të burrave që të kritikonin dukuritë negative pa përmendur emra konkretë. Pa të gjitja këto, fjalët që u thanë, nuk do të merrnin vlerat alegorike, madje nuk do të kishin kuptim as të thuheshin. Po meseletë e këtij tipi janë, si të thuash, shumë tekanjoze. Ato në mjaft raste nuk duan shumë hapësirë për tu ndërkallur ndërkallur në bisedë. Në odat dibrane burrat rrinin këmbëkryq, pa u mbështetur, me qëndrim dinjitoz. Kjo ishte shenjë culture në të ndenjur dhe respect për të gjithë vallen e burrave. Një qëndrim i shkujdesur nuk do të tolerohej dhe me ndonjë rast, si ky që do të tregojmë, mund të quhej fyes dhe