Metafizika_Libri_i_Tretë_(Aristoteli)
Problemi i parë ka të bëjë me temën të cilën e diskutuam në vërejtjet tona paraprake. Thisshtë kjo - (1) nëse hetimi i shkaqeve i përket një ose më shumë shkencave, dhe (2) nëse një shkencë e tillë duhet të vëzhgojë vetëm parimet e para të substancës, ose gjithashtu parimet mbi të cilat të gjithë njerëzit mbështesin provat e tyre, p.sh. nëse është e mundur në të njëjtën kohë të pohoni dhe mohoni të njëjtën gjë apo jo, dhe të gjitha pyetjet e tjera të tilla; dhe (3) nëse shkenca në fjalë merret me substancën, nëse një shkencë merret me të gjitha substancat, ose më shumë se një, dhe nëse më shumë, nëse të gjitha janë të ngjashme, ose disa prej tyre duhet të quhen forma të mençurisë dhe të tjerët diçka tjetër. Dhe (4) kjo në vetvete është gjithashtu një nga gjërat që duhet të diskutohet - nëse duhet thënë se ekzistojnë vetëm substanca të ndjeshme ose të tjera përveç tyre, dhe nëse këto të tjera janë të një lloji ose ka disa klasa të substancave, siç është supozuar nga ata që besojnë si në Forma ashtu edhe në objekte matematikore ndërmjet ndërmjet këtyre dhe gjërave të ndjeshme. Në këto pyetje, atëherë, siç themi, ne duhet të hetojmë, dhe gjithashtu (5) nëse hetimi ynë ka të bëjë vetëm me substanca ose gjithashtu me atributet thelbësore të substancave. Për më tepër, në lidhje me të njëjtat dhe të tjera, si dhe ndryshe dhe kontradiktë, dhe në lidhje me para dhe të pasme dhe të gjitha termat e tjerë të tillë për të cilët dialektologët përpiqen të kërkojnë, duke filluar hetimin e tyre vetëm nga ambientet e mundshme, pyetni për të gjitha këto? Më tej, ne duhet të diskutojmë vetë atributet thelbësore të këtyre; dhe ne duhet të pyesim jo vetëm se çfarë është secila nga këto, por edhe nëse një gjë ka gjithmonë një të kundërt. Përsëri (6), janë parimet dhe elementet e gjërave gjinitë, ose pjesët e pranishme në secilën send, në të cilën ndahet; dhe (7) nëse janë gjini, a janë ato gjini që përcaktohen përafërsisht nga individët, apo gjinitë më të larta, p.sh. a është kafsha apo njeriu parimi i parë dhe më i pavarur nga instanca individuale? Dhe (8) ne duhet të hetojmë dhe diskutojmë posaçërisht nëse ka, përveç çështjes, ndonjë gjë që është një shkak në vetvete ose jo, dhe nëse kjo mund të ekzistojë veçmas apo jo, dhe nëse është një ose më shumë në numër, dhe nëse ka diçka përveç sendit konkret (me gjë konkrete dua të them çështjen me diçka të parashikuar tashmë prej saj), ose nuk ka asgjë veçmas, ose ka diçka në disa raste edhe pse jo në të tjera, dhe çfarë lloj rastesh janë këto. Përsëri (9) ne pyesim nëse parimet janë të kufizuara në numër ose në natyrë, si ato në përkufizime ashtu edhe ato në nënshtresë;dhe (10) nëse parimet e gjërave që prishen dhe të gjërave të prishura janë të njëjta ose të ndryshme; dhe nëse të gjitha janë të prishura apo ato të gjërave që prishen janë të prishen. Më tej (11) ekziston pyetja që është më e vështira nga të gjitha dhe më hutuese, nëse uniteti dhe qenia, siç thanë Pitagorianët dhe Platoni, nuk janë atribute të diçkaje tjetër, por thelbi i gjërave ekzistuese, apo ky nuk është rasti, por nënshtresa është diçka tjetër, -siç thotë Empedocles, dashuria; siç thotë dikush tjetër, zjarri; ndërsa një tjetër thotë ujë ose ajër. Përsëri (12) ne pyesim nëse parimet janë universale ose si gjëra individuale, dhe (13) nëse ato ekzistojnë potencialisht ose në të vërtetë, dhe më tej, nëse ato janë potenciale ose aktuale në ndonjë kuptim tjetër përveç referimit të lëvizjes; për këto pyetje gjithashtu do të paraqisnin shumë vështirësi. Më tej (14), a janë numrat, linjat dhe figurat dhe pikat një lloj lënde apo jo, dhe nëse janë substanca, a janë ato të ndara nga gjërat e ndjeshme apo të pranishme në to? Në lidhje me të gjitha këto çështje jo vetëm që është e vështirë të marrësh në zotërim të vërtetën, por nuk është e lehtë edhe të mendosh mirë për vështirësitë.