Islami_në_Shqipëri_(1800–1912)
Periudha e vonë osmane
Në Shqipërinë qendrore dhe jugore, shoqëria shqiptare myslimane u integrua në shtetin osman. Ajo u organizua në një klasë të vogël elitare që zotëronte prona të mëdha feudale të punuara nga një klasë e madhe fshatare, si të krishterë ashtu edhe myslimanë, megjithëse pak individë të tjerë ishin të punësuar gjithashtu në ushtri, biznes, si artizanë dhe në profesione të tjera. Ndërsa shoqëria veriore shqiptare ishte pak e integruar në botën osmane. Në vend të kësaj, ajo u organizua përmes një strukture fisnore klanesh (fis) prej të cilëve shumë ishin katolikë, ndërsa të tjerët ishin myslimanë që banonin në terrene malore që osmanët shpesh kishin vështirësi në ruajtjen e autoritetit dhe kontrollit. Kur ndodhi konflikti fetar, ai ishte midis klaneve të besimeve kundërshtare, ndërsa në kuadër të përkatësisë klanore ndarjet fetare u mënjanuan. Shkodra ishte e banuar nga një shumicë myslimane me një pakicë të konsiderueshme katolike. Në dëshmitë e periudhës së vonë osmane ata përshkruajnë konservatorizmin mysliman të popullsisë shqiptare në Shqipërinë qendrore dhe veriore, i cili në vende si Shkodra shprehej ndonjëherë në formën e diskriminimit ndaj shqiptarëve katolikë. Herë të tjera shqiptarët myslimanë dhe katolikë bashkëpunuan me njëri-tjetrin për shembull duke formuar komitetin e Shkodrës gjatë kohës së Lidhjes së Prizrenit. Në çështjet martesore gjatë periudhës osmane ishte e lejuar që meshkujt muslimanë të martoheshin me femra të krishtera dhe jo anasjelltas. Megjithatë, gjatë shekullit të 19-të, në zonat e Shqipërisë së Veriut, katolikë të fuqishëm dhe vëzhgues u martuan me gra muslimane që u konvertuan pas martesës. Konvertimet në Islam nga krishterimi nga shqiptarët kanë ndodhur ende gjatë viteve të para të shekullit të 20-të. majtas|parapamje|[[Xhamia Neshat Pashaj|Xhamia e Neshat Pashait, Vlorë.]] parapamje|[[Xhamia e Et'hem Beut, një nga xhamitë më të vjetra në Tiranë.]] Në vitin 1908, revolucioni xhonturk, pjesërisht i nxitur nga zyrtarët osmanë shqiptarë myslimanë dhe trupat me prirje të CUP, rrëzuan Sulltan Abdul Hamitin II dhe vendosën një qeveri të re e cila premtoi reforma. Në vitin 1908, një kongres alfabeti me të pranishëm delegatë myslimanë, katolikë dhe ortodoksë ranë dakord të miratonin një alfabet shqip të bazuar në karaktere latine dhe masa u konsiderua një hap i rëndësishëm për bashkimin e Shqipërisë. Kundërshtimi ndaj alfabetit latin erdhi nga disa myslimanë dhe klerikë shqiptarë, të cilët me qeverinë osmane preferuan një alfabet shqip me bazë arabe, për shkak të shqetësimeve se një alfabet latin minonte lidhjet me botën myslimane. Për shkak të çështjes së alfabetit, marrëdhëniet midis nacionalistëve shqiptarë, shumë prej të cilëve ishin myslimanë, dhe autoriteteve osmane u prishën. Në periudhën e vonë osmane, myslimanët bektashinë në Shqipëri u distancuan nga sunitët shqiptarë që kundërshtonin pavarësinë e Shqipërisë. Qeveria osmane ishte e shqetësuar se nacionalizmi shqiptarmund të frymëzojë kombësi të tjera muslimane drejt nismave të tilla dhe të kërcënojë unitetin e perandorisë me bazë myslimane. Në përgjithësi nacionalizmi shqiptar ishte një reagim ndaj shpërbërjes graduale të Perandorisë Osmane dhe një përgjigje ndaj lëvizjeve kombëtare ballkanike dhe të krishtera që përbënin një kërcënim për një popullsi shqiptare që ishte kryesisht myslimane. Nacionalizmi shqiptar u mbështet nga shumë shqiptarë myslimanë dhe osmanët morën masa për ta shtypur atë, të cilat në fund të sundimit osman rezultuan në shfaqjen e dy revoltave shqiptare. Revolta e parë ishte gjatë vitit 1910 në Shqipërinë e veriut dhe Kosovën duke reaguar ndaj politikës së re të qeverisë osmane të centralizimit. Tjetri Revolta në të njëjtat zona ishte në vitin 1912 që kërkoi vetëvendosjen politike dhe gjuhësore shqiptare nën kufijtë e Perandorisë Osmane dhe me të dyja revoltat shumë nga udhëheqësit dhe luftëtarët ishin shqiptarë myslimanë. Këto revolta shqiptare dhe pavarësia eventuale (1912) ishin pika kthese që ndikuan në qeverinë xhonturke e cila lëvizi gjithnjë e më shumë nga një drejtim politik i pan-otomanizmit dhe islamit drejt një këndvështrimi të veçantë kombëtar turk. Me një de-theksim të Islamit, lëvizja kombëtare shqiptare fitoi mbështetjen e fortë të dy fuqive të detit Adriatik, Austro-Hungarisë dhe Italisë, të cilët ishin të shqetësuar për pansllavizmin në Ballkan më gjerë dhe hegjemonia anglo-franceze që supozohet se përfaqësohej përmes Greqisë në këtë zonë.