Politika_Libri_i_Tretë_(Aristoteli)
Le të fillojmë duke marrë parasysh përkufizimet e përbashkëta të oligarkisë dhe demokracisë, dhe çfarë është drejtësia oligarkike dhe demokratike. Për të gjithë njerëzit i përmbahen drejtësisë së një lloji, por konceptimet e tyre janë të papërsosura dhe ato nuk shprehin të gjithë idenë. Për shembull, drejtësia mendohet se është, dhe është, barazi, jo. megjithatë, për megjithatë, për por vetëm për të barabartët. Dhe pabarazia mendohet të jetë, dhe është, drejtësi; as nuk është kjo për të gjithë, por vetëm për jo të barabartë. Kur personat lihen jashtë, atëherë burrat gjykojnë gabimisht. Arsyeja është se ata janë duke gjykuar mbi veten e tyre, dhe shumica e njerëzve janë gjykatës të këqij në çështjen e tyre. Dhe ndërsa drejtësia nënkupton një lidhje me personat, si dhe me gjërat, dhe një shpërndarje e drejtë, siç e kam thënë tashmë në Etikë, nënkupton të njëjtin raport midis personave dhe midis gjërave, ata bien dakord për barazinë e gjërave, por mosmarrëveshje rreth barazisë së personave, kryesisht për arsyen që sapo kam dhënë - sepse ata janë gjykatës të këqij në punët e tyre; dhe së dyti, sepse të dy palët në argument flasin për një drejtësi të kufizuar dhe të pjesshme, por imagjinoni veten të flasin për drejtësi absolute. Për një palë, nëse janë të pabarabartë në një aspekt, për shembull pasurinë, e konsiderojnë veten të pabarabartë në të gjitha; dhe pala tjetër, nëse janë të barabartë në një aspekt, për shembull lindjen falas, e konsiderojnë veten të barabartë në të gjithë. Por ata lënë jashtë pikën e kapitalit. Sepse nëse burrat takoheshin dhe shoqëroheshin vetëm për sa i përket pasurisë, pjesa e tyre në shtet do të përpjesëtohej me pronën e tyre dhe doktrina oligarkike do të dukej se do ta mbartte ditën. Nuk do të ishte vetëm që ai që paguante një minë duhet të kishte të njëjtën pjesë të njëqind minave, qoftë nga kryegjësori ose nga fitimet, si ai që paguan nëntëdhjetë e nëntë të mbeturat. Por një shtet ekziston për hir të një jete të mirë, dhe jo vetëm për hir të jetës: nëse vetëm jeta do të ishte objekt, skllevërit dhe kafshët brutale mund të formonin një shtet, por ata nuk munden, sepse nuk kanë asnjë pjesë në lumturi ose në një jetë me zgjedhje të lirë. As një shtet nuk ekziston për hir të aleancës dhe sigurisë nga padrejtësia, as akoma për hir të shkëmbimit dhe marrëdhënieve të ndërsjella; sepse atëherë Tirrenasit dhe Kartagjenasit, dhe të gjithë ata që kanë traktate tregtare me njëri-tjetrin, do të ishin shtetas të një shteti. Vërtetë, ata kanë marrëveshje në lidhje me importet, dhe angazhime që nuk do t'i bëjnë padrejtësi njëri-tjetrit, dhe artikuj të shkruar të aleancës. Por nuk ka gjyqtarë të përbashkët për palët kontraktuese që do të zbatojnë angazhimet e tyre; shtete të ndryshme kanë secili magjistraturat e tyre. As një shtet nuk kujdeset që qytetarët e tjetrit të jenë të tillë siç duhet të jenë, as të shohë që ata që bien nën kushtet e traktatit të mos bëjnë asnjë të keqe ose ligësi, por vetëm se ata nuk i bëjnë padrejtësi njëri-tjetrit. Ndërsa, ata që kujdesen për qeverisjen e mirë marrin parasysh virtytin dhe vesin në shtete. Nga mund të nxirret më tej se virtyti duhet të jetë kujdesi i një shteti që quhet me të vërtetë kështu, dhe jo vetëm që gëzon emrin: sepse pa këtë qëllim bashkësia bëhet një aleancë e thjeshtë që ndryshon vetëm në vend nga aleancat e të cilave anëtarët jetojnë veç; dhe ligji është vetëm një konventë, 'një garanci për njëri-tjetrin e drejtësisë', siç thotë sofisti Lycophron, dhe nuk ka fuqi të vërtetë për t'i bërë qytetarët