Franz_Bopp
Vepra Albanologjike
F. Boppi studioi në rrafshin e gjuhësisë krahasuese indoeuropiane edhe gjuhën shqipe. Më 23 shkurt 1843 F. Bopp-i paraqiti në Akademinë e Berlinit referatin “Zahlwörter und Pronomina im Albanesischen” (“Numërorët dhe përemrat në gjuhën shqipe”), ku tregoi karakterin indoeuropian të tyre. Referati nuk është botuar dhe nuk është ruajtur. Për këtë referat njofton vetë F. Bopp-i në një letër të datës 6 qershor të atij viti, drejtuar mikut të vet Lorenz Diefenbach, të cilit i shkruan ndër të tjera: “Pott -i e ka përjashtuar këtë gjuhë nga fusha gjuhësore indoeuropiane. Për mua ajo qëndron kryekëput brenda saj.” Më 18 maj 1854 F. Bopp-i paraqiti në Akademinë e Berlinit studimin “Über das Albanesische in seinen verwandtschaftlichen Beziehungen” (“Mbi gjuhën shqipe në lidhjet e afrisë së saj”), që u botua më 1855. Në këtë studim F. Bopp-i u bëri një analizë historike pak a shumë tërësore strukturës gramatikore dhe disa elementeve të leksikut të gjuhës shqipe. Ai zbuloi një varg elementesh të përbashkëta të shqipes me gjuhët e tjera indoeuropiane dhe vërtetoi në mënyrë përfundimtare se ajo bën pjesë në familjen gjuhësore indoeuropiane, ku zë një vend të veçantë si gjuhë më vete. Në këtë vepër ai shkruan ndër të tjera: "Në një punim të mëparshëm ende të pabotuar (të lexuar më 23 shkurt 1843) unë kam trajtuar numërorët dhe përemrat e shqipes dhe me anën e kërkimeve të mia të atëhershme arrita në bindjen se kjo gjuhë me siguri bën pjesë në familjen e gjuhëve indoeuropiane, por në elementet e saj themelore nuk ka ndonjë lidhje më të ngushtë, ose aq më pak, ndonjë lidhje birërie me asnjërën nga motrat e saj sanskrite të kontinentit tonë." (... und bin durch meine damaligen Untersuchung zu den Überzeugung geführt worden, daß die genannte Sprache zwar entschieden der indoeuropäische Familie angehört, aber in iren Grundbestandteilen mit keiner der übrigen Sanskritschwestern unseres Erdteils in einem engeren, oder gar nicht in einem Abstammungsverhältnisse steht.”) Në atë kohë, duke u nisur sidomos nga pozicioni gjeografik, mendohej se shqipja kishte lidhje afrie me greqishten, por F. Bopp-i konstatoi se në raportet fonetike e gramatikore, shqipja gjen një pikë referimi më të lehtë e më të natyrshme te sanskritishtja sesa te greqishtja. P.sh. numërori gjashtë (te ky numëror -të është një shtesë e mëvonshme, ashtu si edhe te shtatë, tetë, nëntë, dhjetë), është vështirë të shpjegohet nga greqishtja eks, por gjen një shpjegim më të kënaqshëm te sanskritishtja śąś; numërori nën-të shpjegohet më lehtë me rrënjën sanskrite navan sesa me greq. ennéa; fjala natë lidhet me sanskritishten naktam "natën" (si ndajfolje), me gjuhët gjermanike e me lituanishten naktis "natë", ndërsa greqishtja e ka nykt, latinishtja e gjuhët sllave e kanë me zanoren o në rrënjë: nokt, noç; po kështu shqip asht-i, jam  afrohen shumë me sanskritisht asthan, asmi (me po atë kuptim). F. Bopp-i hulumtoi në mënyrë më të hollësishme sistemin foljor të shqipes, sidomos ato që njihen si folje të zgjedhimit në -mi, d.m.th. jam, kam, thom/them. Ndër të tjera te mbaresat -sh, -të në v. II dhe III njëjës të së tashmes së lidhores së këtyre foljeve (të je-sh, ke-sh, thua-sh; të je-të, ke-të, tho-të) F. Bopp-i pa ruajtjen e mbaresave të vjetra indoeuropiane -s, -t (krahaso dhe gjermanishten sag-st, sag-t etj.). Te format e aoristit sigmatik (e kryera e thjeshtë me mbaresën -shë në v. I njëjës) dhashë, pashë, rashë etj., F. Bopp-i dalloi relikte të aoristit sigmatik indoeuropian dhe i krahasoi ato me forma të ngjashme të sanskritishtes, greqishtes e sllavishtes së vjetër. F. Bopp-i pa me mprehtësi se ta alternimi t:s në format foljore, si vras - vret; mas, mat, matim/masim, matni/masni etj., format me t janë më të hershme, ndërsa format me s kanë dalë si pasojë e kthimit t>s në rrethana të caktuara fonetike. F. Bopp-i trajtoi edhe format e zgjedhimit pësor-vetvetor të shqipes. Ai zbuloi se pjesëza u (u laga, u lava, lag-u, lah-u) e ka burimin te forma e lashtë indoeuropiane *suom, *sue, e cila ka dhënë në gjuhën shqipe përemrin vetë (ku -të është një shtesë e mëvonshme); ky përemër në formën e hershme ve në pozicion pranë foljeve (para ose prapa) u kthye në pjesëzën e sotme u. F. Bopp-i u kushtoi vëmendje edhe një vargu fjalësh nga pjesë të tjera të ligjëratës, duke bërë analiza etimologjike të tyre, sidomos të numërorëve (shih më lart gjashtë, nëntë) e të përemrave. Ai pa me mprehtësi te përemri pronor im një fjalë të përbërë nga një dëftor (i) e nga një vetor i një rase të zhdrejtë (m), d.m.th. im = (a)i+m(ua); yt = (a)i/y +t(y). Vepra e F. Bopp-it qe një gur themeli në studimin e historisë së gjuhës shqipe. Një pjesë e përfundimeve të tij janë edhe sot të pranueshme nga studiuesit. Arritjet e tij më të mëdha qëndrojnë në krahasimet e strukturës gramatikore të gjuhëve dhe në analizat fjalëformuese.