Stegopul
Stegopuli është një fshat në komunën Lunxhër në rrethin e Gjirokastrës të Shqipërisë. Fshat në krahinën e Lunxhërisë në skajin më jug-lindor të saj. Është i vendosur poshtë faqes së Kories së Madhe në kreshtën e të cilës ngrihet maja e \/athëzës me lartësi 1592 m. Lartësia mes. mbidet është 715 m, në vendkryqëzimin e dy rrugëve. Emri Stegopul, sipas fjalorit terminologjik grek, mund të ketë disa domethënie : Stegios-i thatë ; poli-shumë ; pra vend shumë i thatë. Stegi-pullaz (çati) ; polos-prapa ; pra fshat prapa çatisë, majës së kodrave. Stegi-shtëpi, banesë ; poli-shumë, pra fshat me shumë shtëpi. Të tre këto emërtime janë reale të përdoren, por më shumë i mundshëm është emri “vend i thatë”, pasi ka shumë pak ujëra sidhe, sipas tregimeve, edhe pyje vendi s`ka pasur po janë mbjellë kohë pas kohe nga vetë fshatarët. Sipërfaqja e territorit është mbi 1110 ha. Stegopuli është fshat malor i tipit të pllajës. Ai është me ndërtime të ngjeshura dhe kopshte të vogla, duke u ndarë në disa pjesë të quajtura “çeta” sipas fisit apo grup familjesh. Ndërtimet e hershme kanë pasur një arkitekturë që afrohej ndjeshëm me banesën qytetare Gjirokastrite. Kufiri kohor i ndërtimit të tyre i takon mesit të shek. 18 dhe gjatë shek. 19. Po të krahasohen banesat e Stegopulit me të fshatrave të tjerë të Lunxhërisë vihet re se ka ngjashmëri të madhe. Fshati ka pak ujëra dhe fshatarët kanë ndërtuar shumë hauze (ujëmbledhës të vegjël) për potisje (ujitje). Mjedisi i fshatit ka mikroklimë malore, të ashpër në dimër, por me verë të freskët, duke qenë shumë e shëndetëshme. Stegopulin e merr komuna “Qendër” në Libohovë. Rreth Stegopulit ka pasur qendra të banuana qysh nga antikiteti si Antigonea, Labova e Kryqit dhe Latovishta. Monumentet e kultit kanë një arkitekturë të nivelit të lartë, siç ishte ish-Manastiri i Shën Ilias. Nga kjo mund të themi se ky fshat duhet t’i ketë rrënjët në thellësi të shekujve. Bile, në vendin e quajtur “Ara e Shoret” janë hasur gurë paralelepipedë të punuar, si të mureve rrethues të Antigonesë. Në regjistrimin osman 1431-32, Stegopuli kishte 29 shtëpi dhe në 1908 ai del me këtë emër me 344 banorë. Migrimet e popullsisë sollën rrënimin e fshatit. U rrënuan plotësisht banesa tepër interesante për nga arkitektura si ajo e Priftajve, Papavangjelit etj sidhe shumë objekte publike: si krojet, kishat etj, apo humbi veçoria e ndërtimit cilësor të infrastrukturës rrugore në fshat. I vetmi objekt i rëndësishëm i trashëgimisë kulturore që i rezistoi kohës është kisha e ish-manastirit të Shën Ilias dhe Shën Spiridhonit. Manastiri i Shën Ilias kishte pamjen e një kalaje. Për ndërtimin e kishës bën fjalë mbishkrimi në portën e hyrjes së narteksit ku thuhet: “Ky tempull hyjnor dhe i gjithënderuar është i profetit të lavdëruar Shën Ilia Thesbitit, i ndërtuar prej themeli me kontributin, përpjekjen dhe shpenzimet e jeromonakëve Makarit dhe Joakimit 1624 viti. Më vonë, në 1762 u stoils dhe u zbukurua nga arkondi i shumënderuar Zoti Guma dhe ati i tij Qiriaku dhe bashkëshortja e arkondit, për shpëtimin e shpirtit të tij dhe në kohën kur ishte igumen i shumënderuari jeromonak Grigori. Në kohën e të shumëhirshmit ish-metropolit të Janinës, Zotit Kalinikut dhe të vëllezërve Dhimitri dhe Gjergji. Në muajin maj 14-1671“. Mbi portën e naosit shkruhej: “U pikturua ky tempull hyjnor dhe i gjithëderuar i profetit të shenjtë, të lavdëruar dhe perëndipamës Ilia Thesbitit me përpjekjet, mundimet dhe shpenzimet e shumëshënuarit, Zotit Joakim dhe bashkë me mua vëllezërit jeromonakë Danieli, Grigori, Kalisti. Kontribuan arkondët shumë fisnikë, Zoti Gjergji i Nanit, Jan Dragoja nga katundi Saraqinishtë, dhe u pikturua me dorën time të Kostandinit, birit të Mihalit nga katundi Linotopi dhe nxënësit të tij Nikollës. Përfundoi në muajin qershor 19, prej Krishtit 1653”. Kisha e Shën Spiridhonit, mund të jetë ndërtuar në 1871 dhe është në gjendje jo të mirë.